Een toelichting op

Het Evangelie naar Johannes

Zie, uw God

Ger de Koning

Uitgeverij: Daniël

Webwinkel: www.uitgeverijdaniel.nl

Bestellingen: info@uitgeverijdaniel.nl

© 2016 Uitgeverij Daniël, Zwolle, NL

ISBN: 978-90-79718-25-2

Omslagontwerp: Jan Paul Spoor / Sjon Heijenga

Foto op omslag: Bronwater bij Gan Hashlosha, Gilboa (Eigen archief OudeSporen)

Lay-out: Jan Noordhoek

Niets uit deze uitgave mag – anders dan voor eigen gebruik – worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van ‘Uitgeverij Daniël’ of de auteur.

Het gebruik van de Herziene Statenvertaling is in dit commentaar toegestaan onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding: De bijbeltekst in deze uitgave is ontleend aan de Bijbel in de Herziene Statenvertaling,

© Stichting HSV 2010.

© Stichting HSV en Uitgeverij Jongbloed – Heerenveen. Alle rechten voorbehouden.

Voor gebruik van teksten uit de TELOS-vertaling is toestemming onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding: De bijbelteksten in deze uitgave zijn ontleend aan het Nieuwe Testament in de TELOS-vertaling.

© Uitgeverij Jongbloed – Heerenveen. Alle rechten voorbehouden.

Inhoud

Tekstgebruik 13

Vertalingen 13

Afkortingen Bijbelboeken 14

Oude Testament 14

Nieuwe Testament 15

Haakjes 16

Het Evangelie naar Johannes 17

Inleiding 17

Johannes 1 19

Jh 1:1-2 | Het Woord 19

Jh 1:3-5 | De Schepper en het licht van de mensen 19

Jh 1:6-9 | Een getuigenis van het licht 21

Jh 1:10-13 | De ontvangst van het Woord 21

Jh 1:14-18 | Het Woord is vlees geworden 22

Jh 1:19-21 | Johannes getuigt wie hij niet is 24

Jh 1:22-24 | Getuigenis van Johannes over zichzelf 25

Jh 1:25-28 | Getuigenis over de Heer Jezus 25

Jh 1:29-34 | Het Lam van God is de Zoon van God 26

Jh 1:35-37 | Zie, het Lam van God 28

Jh 1:38-40 | Wat zoekt u? 28

Jh 1:41-43 | Andréas brengt Petrus bij de Heer 29

Jh 1:44-45 | De Heer Jezus vindt Filippus 30

Jh 1:46-50 | Filippus brengt Nathanaël bij de Heer 30

Jh 1:51-52 | Grotere dingen 31

Johannes 2 33

Jh 2:1 | Een bruiloft op de derde dag 33

Jh 2:2-5 | Gebrek aan wijn 34

Jh 2:6-10 | De Heer verandert water in wijn 35

Jh 2:11 | Het begin van de tekenen 37

Jh 2:12-17 | De tempelreiniging 37

Jh 2:18-22 | Vraag naar het teken van Zijn gezag 39

Jh 2:23-25 | Jezus weet Zelf wat in de mens is 40

Johannes 3 42

Jh 3:1-2 | Nicodémus bezoekt ’s nachts de Heer 42

Jh 3:3 | De nieuwe geboorte 43

Jh 3:4 | Vragen over de nieuwe geboorte 43

Jh 3:5-8 | Geboren worden uit water en Geest 44

Jh 3:9 | Hoe kunnen deze dingen gebeuren? 45

Jh 3:10-12 | De aardse en de hemelse dingen 45

Jh 3:13 | De Zoon des mensen Die in de hemel is 47

Jh 3:14-17 | Zo lief heeft God de wereld gehad 47

Jh 3:18-21 | In de Zoon geloven of niet geloven 50

Jh 3:22-26 | De discipelen van Johannes 51

Jh 3:27-30 | Verschil tussen Christus en Johannes 52

Jh 3:31-34 | Van boven en boven allen 53

Jh 3:35-36 | De Vader heeft de Zoon lief 54

Johannes 4 55

Jh 4:1-4 | Uit Judéa via Samaria naar Galiléa 55

Jh 4:5-6 | Bij de bron van Jakob 55

Jh 4:7-9 | Een ontmoeting bij de bron 56

Jh 4:10-15 | De Gave van God 57

Jh 4:16-19 | Het geweten in het licht 58

Jh 4:20-22 | De plaats van aanbidding 59

Jh 4:23-24 | De Vader zoekt aanbidders 60

Jh 4:25-27 | Christus maakt Zich bekend 62

Jh 4:28-30 | Het getuigenis van de vrouw 62

Jh 4:31-34 | Het voedsel van de Heer 63

Jh 4:35-38 | De oogst en de zaaier en de maaier 64

Jh 4:39-42 | De Heiland van de wereld 65

Jh 4:43-45 | De Heer gaat naar Galiléa 66

Jh 4:46-54 | De zoon van een hoveling genezen 66

Johannes 5 69

Jh 5:1-4 | Bethesda 69

Jh 5:5-9 | De Heer geneest een zieke 70

Jh 5:10-13 | De Joden en de genezene 71

Jh 5:14-18 | Geen rust voor de Vader en Zijn Zoon 72

Jh 5:19-21 | De werken van de Vader en de Zoon 74

Jh 5:22-27 | Oordeel en leven aan de Zoon gegeven 75

Jh 5:28-30 | Het toekomstige oordeel 77

Jh 5:31-32 | Getuigen van de Heer Jezus 78

Jh 5:33-35 | Eerste getuige: Johannes 78

Jh 5:36 | Tweede getuige: de werken 79

Jh 5:37-38 | Derde Getuige: de Vader 79

Jh 5:39-40 | Vierde getuige: de Schriften 80

Jh 5:41-44 | De eer van mensen 80

Jh 5:45-47 | De Schriften van Mozes 81

Johannes 6 82

Jh 6:1-4 | Terug in Galiléa 82

Jh 6:5-9 | Filippus op de proef gesteld 83

Jh 6:10-13 | De vermenigvuldiging van de broden 84

Jh 6:14-15 | De mensen willen Hem koning maken 85

Jh 6:16-21 | De Heer Jezus loopt op de zee 85

Jh 6:22-25 | De menigte zoekt en vindt de Heer 86

Jh 6:26-29 | Werken om het voedsel dat blijft 87

Jh 6:30-33 | Het brood uit de hemel 88

Jh 6:34-36 | Ik ben het brood van het leven 90

Jh 6:37-40 | De wil van de Vader 90

Jh 6:41-46 | De Vader onderwijst over de Zoon 92

Jh 6:47-51 | Het levende brood 93

Jh 6:52-59 | Zijn vlees eten en Zijn bloed drinken 94

Jh 6:60-66 | Een hard woord voor het ongeloof 96

Jh 6:67-71 | De belijdenis van Petrus 98

Johannes 7 100

Jh 7:1-2 | Het aanstaande Loofhuttenfeest 100

Jh 7:3-9 | Het ongeloof van de broers van de Heer 100

Jh 7:10-13 | De Heer gaat op naar het feest 102

Jh 7:14-18 | Onderwijs in de tempel 103

Jh 7:19-24 | De Heer past Zijn leer toe 104

Jh 7:25-30 | Meningen van mensen 105

Jh 7:31-36 | Waar Ik ben, kunt u niet komen 106

Jh 7:37-39 | De belofte van de Heilige Geest 107

Jh 7:40-44 | Verdeeldheid om de Heer 109

Jh 7:45-49 | Getuigenis van de dienaars 110

Jh 7:50-53 | Getuigenis van Nicodémus 110

Johannes 8 112

Jh 8:1-2 | De Heer Jezus leert in de tempel 112

Jh 8:3-6 | Een overspelige vrouw bij de Heer gebracht 112

Jh 8:7-9 | De harten van de aanklagers geopenbaard 114

Jh 8:10-11 | De Heer en de overspelige vrouw 114

Jh 8:12-14 | Het licht van de wereld 115

Jh 8:15-20 | Zijn getuigenis en dat van de Vader 116

Jh 8:21-24 | Wie niet gelooft, sterft in zijn zonden 117

Jh 8:25-30 | Jezus is geheel wat Hij spreekt 119

Jh 8:31-36 | Werkelijk vrij zijn 120

Jh 8:37-47 | Abrahams nageslacht, maar uit de duivel 122

Jh 8:48-55 | De Vader verheerlijkt de Zoon 124

Jh 8:56-59 | Voor Abraham werd, ben Ik 126

Johannes 9 128

Jh 9:1-5 | De Heer ziet een blindgeborene 128

Jh 9:6-7 | De blindgeborene genezen 129

Jh 9:8-12 | Het getuigenis tot de buren 130

Jh 9:13-17 | De farizeeën ondervragen de man 131

Jh 9:18-23 | De ouders van de man ondervraagd 132

Jh 9:24-27 | De man opnieuw ondervraagd 133

Jh 9:28-34 | Buiten geworpen 134

Jh 9:35-38 | Geloof en aanbidding 135

Jh 9:39-41 | De Heer Jezus spreekt tot de farizeeën 136

Johannes 10 138

Jh 10:1-2 | De herder van de schapen 138

Jh 10:3-5 | De herder en de schapen 139

Jh 10:6 | Beeldspraak 140

Jh 10:7-9 | Ik ben de deur 140

Jh 10:10-15 | Ik ben de goede Herder 141

Jh 10:16 | Eén kudde, één Herder 142

Jh 10:17-18 | Het leven afleggen en het weer nemen 143

Jh 10:19-21 | Opnieuw verdeeldheid 144

Jh 10:22-26 | Waarom de Joden niet geloven 144

Jh 10:27-30 | De zekerheid van de schapen 145

Jh 10:31-36 | De Joden willen de Heer stenigen 146

Jh 10:37-39 | De werken spreken voor zichzelf 148

Jh 10:40-42 | Opnieuw over de Jordaan 148

Johannes 11 150

Jh 11:1-3 | Lazarus is ziek 150

Jh 11:4-6 | De Heer verklaart de reden van de ziekte 151

Jh 11:7-10 | De Heer wil weer naar Judéa 152

Jh 11:11-16 | Het doel van de reis 152

Jh 11:17-19 | De Heer komt in Bethanië 154

Jh 11:20-27 | Gesprek van de Heer met Martha 154

Jh 11:28-32 | Maria aan de voeten van de Heer 156

Jh 11:33-37 | Jezus huilde 157

Jh 11:38-44 | De Heer roept Lazarus naar buiten 158

Jh 11:45-48 | Reacties op de opstanding 159

Jh 11:49-52 | De profetie van Kajafas 160

Jh 11:53-57 | Het arrestatiebevel 161

Johannes 12 163

Jh 12:1-2 | Weer in Bethanië 163

Jh 12:3 | Maria zalft de Heer Jezus 163

Jh 12:4-6 | Judas reageert op de daad van Maria 164

Jh 12:7-8 | Reactie van de Heer 165

Jh 12:9-11 | Het plan om Lazarus te doden 166

Jh 12:12-16 | De intocht in Jeruzalem 166

Jh 12:17-19 | De menigte en de farizeeën 168

Jh 12:20-22 | Enkele Grieken wensen Jezus te zien 169

Jh 12:23-26 | Het antwoord van de Heer 169

Jh 12:27-30 | Verheerlijking van de Naam van de Vader 170

Jh 12:31-34 | Als Ik van de aarde verhoogd ben 171

Jh 12:35-36 | Laatste oproep om in het licht te geloven 172

Jh 12:37-43 | Het ongeloof van het volk 173

Jh 12:44-50 | Laatste getuigenis 174

Johannes 13 176

Jh 13:1 | Eindeloze liefde 176

Jh 13:2-4 | Voorbereiding voor de voetwassing 177

Jh 13:5 | De voetwassing 178

Jh 13:6-8 | Deel hebben met de Heer Jezus 179

Jh 13:9-11 | Helemaal rein, maar niet allen 180

Jh 13:12-17 | Doen zoals de Heer heeft gedaan 181

Jh 13:18-19 | Nog eens de verrader 182

Jh 13:20 | Ontvang wie door de Zoon is gezonden 183

Jh 13:21-30 | De verrader aangewezen 184

Jh 13:31-32 | De verheerlijking 186

Jh 13:33-35 | Het nieuwe liefdegebod 187

Jh 13:36-38 | Petrus’ verloochening voorzegd 188

Johannes 14 189

Jh 14:1 | De Heer Jezus voorwerp van geloof 189

Jh 14:2-3 | Het huis van de Vader 189

Jh 14:4-7 | De enige weg tot de Vader 191

Jh 14:8-11 | Wie de Zoon ziet, ziet de Vader 192

Jh 14:12-14 | Grotere werken 193

Jh 14:15-19 | De belofte van de Voorspraak 194

Jh 14:20-24 | De eenheid van de Vader en de Zoon 196

Jh 14:25-26 | De Geest leert en herinnert 198

Jh 14:27 | Vrede 199

Jh 14:28-29 | De Heer gaat heen naar de Vader 199

Jh 14:30-31 | De overste van de wereld komt 200

Johannes 15 202

Jh 15:1 | De ware wijnstok 202

Jh 15:2-5 | Reiniging en vrucht dragen 202

Jh 15:6 | De rank die geen vrucht draagt 204

Jh 15:7-10 | Veel vrucht dragen 204

Jh 15:11 | Blijdschap 206

Jh 15:12-17 | Het gebod om elkaar lief te hebben 206

Jh 15:18-20 | Gehaat door de wereld 208

Jh 15:21-25 | De Heer Jezus gehaat door de wereld 209

Jh 15:26-27 | De getuigen 211

Johannes 16 212

Jh 16:1-4 | De Heer voorzegt vervolgingen 212

Jh 16:5-7 | Het nut van het heengaan van de Heer 213

Jh 16:8-11 | De Heilige Geest en de wereld 214

Jh 16:12-15 | De Heilige Geest en de gelovigen 215

Jh 16:16-22 | Een korte tijd 217

Jh 16:23-24 | Bidden in de Naam van de Zoon 218

Jh 16:25-28 | De Vader Zelf heeft u lief 219

Jh 16:29-33 | Vrede in de Zoon 220

Johannes 17 222

Jh 17:1-2 | De verheerlijking van de Zoon 222

Jh 17:3 | Dit is het eeuwige leven 223

Jh 17:4-5 | De vraag om verheerlijkt te worden 224

Jh 17:6-8 | Door de Vader aan de Zoon gegeven 225

Jh 17:9-12 | De vraag om bewaring en eenheid 226

Jh 17:13-16 | De discipelen in de wereld 227

Jh 17:17-19 | Heiliging 229

Jh 17:20-21 | Eenheid van alle gelovigen 230

Jh 17:22-23 | Eenheid in de heerlijkheid 231

Jh 17:24 | De wil van de Heer Jezus voor de Zijnen 231

Jh 17:25-26 | Het doorgaande werk van de Heer Jezus 232

Johannes 18 234

Jh 18:1-3 | Judas komt de Heer gevangennemen 234

Jh 18:4-9 | De Heer vraagt Wie zij zoeken 235

Jh 18:10-11 | Zwaard en drinkbeker 236

Jh 18:12-14 | Naar Annas 236

Jh 18:15-18 | Eerste verloochening door Petrus 237

Jh 18:19-24 | De Heer Jezus voor Kajafas 238

Jh 18:25-27 | Petrus’ tweede en derde verloochening 240

Jh 18:28-32 | Pilatus en de Joden 240

Jh 18:33-36 | De goede belijdenis 241

Jh 18:37-38 | Getuigenis van de waarheid 243

Jh 18:39-40 | Niet Hem, maar Barabbas 244

Johannes 19 245

Jh 19:1-3 | Geseling en bespotting 245

Jh 19:4-8 | Nieuwe onderhandeling 245

Jh 19:9-11 | De Heer opnieuw voor Pilatus 247

Jh 19:12-16 | Pilatus levert de Onschuldige over 248

Jh 19:17-18 | De kruisiging 249

Jh 19:19-22 | Het opschrift op het kruis 250

Jh 19:23-24 | De soldaten verdelen de kleren 251

Jh 19:25 | De vrouwen bij het kruis 252

Jh 19:26-27 | Zie, uw zoon – zie, uw moeder 252

Jh 19:28-30 | Het sterven van de Heer Jezus 253

Jh 19:31-37 | De zijde van de Heer doorstoken 254

Jh 19:38-42 | De begrafenis 256

Johannes 20 258

Jh 20:1-2 | Maria ontdekt het lege graf 258

Jh 20:3-10 | Petrus en Johannes bij het graf 258

Jh 20:11-16 | De Heer en Maria Magdalena 259

Jh 20:17-18 | De boodschap voor de discipelen 261

Jh 20:19-20 | De Heer komt bij de discipelen 262

Jh 20:21-23 | De zendingsopdracht 263

Jh 20:24-29 | De Heer en Thomas 264

Jh 20:30-31 | De opgeschreven tekenen 266

Johannes 21 267

Jh 21:1-2 | De discipelen bij de zee van Tibérias 267

Jh 21:3-6 | Verschijning aan de discipelen 267

Jh 21:7-11 | De discipelen herkennen de Heer 268

Jh 21:12-14 | De Heer geeft Zijn discipelen te eten 270

Jh 21:15-17 | Het herstel van Petrus 271

Jh 21:18-23 | Het volgen van de Heer 273

Jh 21:24-25 | Het getuigenis van Johannes bevestigd 274

Andere publicaties 276

Tekstgebruik

Vertalingen

Alle tekstaanhalingen uit het Nieuwe Testament komen uit de herziene Voorhoeve-uitgave, ook wel TELOS-vertaling genoemd. De tekst van het evangelie naar Johannes is uit die vertaling in deze toelichting opgenomen. Tenzij anders is vermeld, komen de tekstaanhalingen uit het Oude Testament uit de Herziene Statenvertaling (HSV).

Afkortingen Bijbelboeken

Oude Testament

Thora

Gn – Genesis

Ex – Exodus

Lv – Leviticus

Nm – Numeri

Dt – Deuteronomium

Historische boeken

Jz – Jozua

Ri – Richteren

Ru – Ruth

1Sm – 1 Samuel

2Sm – 2 Samuel

1Kn – 1 Koningen

2Kn – 2 Koningen

1Kr – 1 Kronieken

2Kr – 2 Kronieken

Ea – Ezra

Ne – Nehemia

Es – Esther

Poëtische boeken

Jb – Job

Ps – Psalmen

Sp – Spreuken

Pr – Prediker

Hl – Hooglied

Profetische boeken

Js – Jesaja

Jr – Jeremia

Kl – Klaagliederen

Ez – Ezechiël

Dn – Daniël

Hs – Hosea

Jl – Joël

Am – Amos

Ob – Obadja

Jn – Jona

Mi – Micha

Na – Nahum

Hk – Habakuk

Zf – Zefanja

Hg – Haggaï

Zc – Zacharia

Ml – Maleachi

Nieuwe Testament

Mt – Mattheüs

Mk – Markus

Lk – Lukas

Jh – Johannes

Hd – Handelingen

Rm – Romeinen

1Ko – 1 Korinthiërs

2Ko – 2 Korinthiërs

Gl – Galaten

Ef – Efeziërs

Fp – Filippenzen

Ko – Kolossenzen

1Th – 1 Thessalonicenzen

2Th – 2 Thessalonicenzen

1Tm – 1 Timotheüs

2Tm – 2 Timotheüs

Tt – Titus

Fm – Filémon

Hb – Hebreeën

Jk – Jakobus

1Pt – 1 Petrus

2Pt – 2 Petrus

1Jh – 1 Johannes

2Jh – 2 Johannes

3Jh – 3 Johannes

Jd – Judas

Op – Openbaring

Haakjes

In de bijbelgedeelten van het Oude Testament worden twee soorten haakjes gebruikt:

Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt. De woorden tussen ronde haakjes behoren tot de grondtekst.

Vierkante haakjes [ ]

Deze haakjes staan om woorden die in de gedrukte uitgave van de Herziene Statenvertaling cursief staan. Omdat ik in dit boek de hele bijbeltekst cursief weergeef, maak ik gebruik van deze haakjes om deze woorden die cursief in de gedrukte uitgave staan te markeren. Deze haakjes geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands zijn ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken.

In de bijbelgedeelten van het Nieuwe Testament worden drie soorten haakjes gebruikt. Ik citeer wat hierover in het ‘Voorwoord’ van de TELOS-vertaling wordt gezegd:

‘Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt.

Vierkante haakjes [ ]

Deze geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands moeten worden ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken; deze woorden moeten dus altijd gelezen worden. Met name het (bepaalde) lidwoord ontbreekt nogal eens in het Grieks, waar dat in het Nederlands wel noodzakelijk is; aangezien verschillende uitleggers van mening zijn dat het al of niet voorkomen van het lidwoord vaak van grote betekenis is, is ernaar gestreefd dit overal in de vertaling tussen haakjes te plaatsen waar het in de grondtekst ontbreekt.

Scherpe haakjes < >

Deze geven aan dat de ingesloten woorden in sommige handschriften wel en in andere niet voorkomen.’

Het Evangelie naar Johannes

Inleiding

Vooraf

Als we een persoonsbeschrijving van iemand geven, kunnen we dat vanuit verschillende gezichtshoeken doen. Zo kunnen we bijvoorbeeld iemand belichten als vader van een gezin. Daarnaast is een beschrijving van diezelfde persoon mogelijk als collega of als buurman. Op deze wijze zien we hoe vier evangelisten – onder de inspiratie van de Heilige Geest – verslag doen van het leven van de Heer Jezus tijdens Zijn verblijf op aarde. In de vier levensbeschrijvingen die we daardoor in de Bijbel hebben, vertelt Mattheüs in zijn evangelie over de Heer Jezus als Koning, Markus stelt Hem als Dienaar voor, Lukas beschrijft Hem als de ware Mens en Johannes ten slotte schrijft over Hem als de eeuwige Zoon van God.

Het doel van dit evangelie is dat we naar de Heer Jezus kijken als God de Zoon. Vandaar dat de oproep: “Zie, uw God” (Js 40:9) als ondertitel voor dit boek is gekozen. Enerzijds lezen we dat niemand ooit God heeft gezien of kan zien (Jh 1:18a; 1Tm 6:16). Anderzijds wordt van de Heer Jezus gezegd dat Hij als de eniggeboren Zoon Die in de schoot van de Vader is, Hem heeft verklaard (Jh 1:18b; 14:9). Dat wordt in dit evangelie op magistrale wijze beschreven.

Een van de correctoren gaf bij het aanleveren van zijn laatste correcties zijn indruk van dit evangelie als volgt weer:

‘We hebben te maken met een beperkte bedding van de stroom, maar de stroom zelf is dat niet. En dat is een gelukkige gedachte. … Het was een groot voorrecht zo intensief dit evangelie te kunnen lezen en te overdenken. Ik heb alleen het idee dat ik er nu nog minder van begrijp dan eerst. Want het is zo geweldig rijk. Gelukkig is het genoeg om gelovend het leven te hebben in Zijn Naam.’

Ger de Koning
Middelburg, november 2009, nieuwe versie april 2022

Het speciale karakter van het evangelie naar Johannes

Het evangelie naar Johannes heeft een speciaal karakter dat ieder heeft getroffen die er enige aandacht aan heeft gegeven, ook al heeft men niet altijd duidelijk begrepen waardoor dat kwam. Het maakt niet alleen indruk op de gedachten, maar het trekt het hart op een unieke wijze aan. De reden ervan is dat dit evangelie de Persoon van de Zoon van God voorstelt als zo nederig geworden, dat Hij kan zeggen: “Geef Mij te drinken” (Jh 4:7).

Dit evangelie wordt duidelijk onderscheiden van de drie andere evangeliën. In de andere evangeliën vinden we waardevolle bijzonderheden van het leven van de Heiland op aarde, zoals Zijn geduld en Zijn genade. Hij is de volmaakte uitdrukking van het goede te midden van het kwaad. Zijn wonderen zijn allemaal, met uitzondering van de vervloeking van de vijgenboom, wonderen van goedheid, uitingen van Goddelijke kracht die in goedheid worden geopenbaard. We zien daar ook steeds duidelijker naar voren komen hoe Hij Die op deze indrukwekkende wijze God in goedheid en genade openbaart, verworpen wordt.

Johannes laat Hem op een heel andere wijze aan ons zien. Hij stelt ons een Goddelijk Persoon voor, God geopenbaard in de wereld. Die Goddelijke Persoon is het eeuwige leven in Wie het zichtbaar wordt en met Wie de wereld en de Zijnen, dat wil zeggen Israël, vanaf het begin geen verbinding hebben. Het gaat in dit evangelie niet om de behoeften van de zondaar, maar om de verlangens van het hart van God als Vader om kinderen bij Zich in het Vaderhuis te hebben.

Daar komt bij dat het in dit evangelie, op enkele plaatsen na, niet gaat om de hemel. Bijna altijd gaat het om de genade en de waarheid in de Zoon hier op aarde. Daarom kunnen we, naast het verlangen van het hart van de Vader om kinderen bij Zich te hebben in het Vaderhuis, in dit evangelie ook Zijn verlangen opmerken om de zegen van het Vaderhuis nu al met Zijn kinderen te delen.

Doel van het evangelie naar Johannes

Johannes schrijft zijn evangelie om de invloed van de zogenaamde ‘gnostici’ (letterlijk ‘wetenden’) te ontkrachten. Deze lieden loochenen alle zekere kennis over God en Goddelijke dingen. Zij loochenen ook zowel de feitelijke Godheid als de werkelijke Mensheid van de Zoon. Het doel van het evangelie wordt door Johannes verwoord in Johannes 20 (Jh 20:30-31) en sluit daarop aan.

Door de merkbaar toenemende invloed die de islam op christenen uitoefent, is dit evangelie ook in dat opzicht actueel. Ik las in het maandblad ‘de Oogst’ van april 2008 het volgende:

De goddelijkheid van Christus in de uitverkoop doen ter wille van een goede relatie met de islam, getuigt van uitholling en verval van het christendom. … Recent schreef een onderzoeker van Willow Creek veel heil te verwachten van een toenemende samenwerking tussen de kerk en de islam; christenen en moslims zouden een steeds grotere eenheid moeten gaan vormen. ‘Per slot van rekening zijn het beiden mensen van het Boek, ze vereren samen dezelfde profeten, ze zijn het eens over heel veel religieuze aangelegenheden, zoals gebed, seksualiteit, zonde en familie. En ook op sociaal vlak zijn er veel overeenkomsten tussen christenen en moslims. Ze zullen bondgenoten worden in de culturele strijd van de komende jaren. [Einde citaat]

Gelukkig staat dit evangelie nog steeds in Gods Woord en kunnen wij het nog steeds lezen en ons wapenen tegen de listen van de duivel.

De schrijver Johannes

Hoewel Johannes zijn naam nergens noemt, spreekt hij wel over zichzelf en wel als de discipel “die Jezus liefhad”, dat wil zeggen dat hij door de Heer werd geliefd (Jh 13:23; 19:26; 20:2; 21:7,20).

Johannes 1

Jh 1:1-2 | Het Woord

1 In [het] begin was het Woord; en het Woord was bij God, en het Woord was God. 2 Dit was in [het] begin bij God.

Johannes begint zijn evangelie met het voorstellen van de Heer Jezus als “het Woord”, de Logos. Dat wil zeggen: zoals woorden gedachten vertolken, zo is Hij de volkomen uitdrukking van Wie God is. Daarom hebben we hier geen geslachtsregister van Hem, zoals we dat wel hebben in het evangelie naar Mattheüs – vanwege Zijn koningschap – en in het evangelie naar Lukas – om aan te tonen dat Hij ook als Mens de Zoon van God is. In het evangelie naar Markus vinden we ook geen geslachtsregister van Hem. Daar is de reden dat het voor een Dienaar niet belangrijk is wat Zijn geslachtsregister is. In het evangelie naar Johannes is het onmogelijk om aan een geslachtsregister te denken, want hoe zou dat kunnen bij het eeuwige Woord, dat is de eeuwige Zoon?

Johannes stelt eerst het eeuwig bestaan van het Woord vast. De woorden “in [het] begin” wijzen terug op alles wat een begin heeft, om daarna vast te stellen dat het Woord “was”. Het ziet dan ook verder terug dan de eerste woorden van de Bijbel, waar we lezen: “In het begin schiep God de hemel en de aarde” (Gn 1:1). Hoever we ook maar kunnen terugdenken, waar we ook maar aan het begin van iets kunnen denken, daar zien we dat het Woord er ‘was’, dat het bestond. Het Woord is Zelf zonder begin. Het is eeuwig. Het tweede wat Johannes zegt, is dat het Woord “bij God” was. Dat geeft duidelijk aan dat het Woord een Persoon is, dat het Woord een persoonlijk bestaan had en heeft. Ten derde vermeldt Johannes dat het Woord ook Zelf God was.

Deze drie kenmerken of wezenstrekken van het Woord vormen het uitgangspunt van zijn evangelie. Om de voorstelling van de Zoon in dit evangelie te kunnen begrijpen zullen deze drie kenmerken zonder enige bedenking door het geloof moeten worden gekend en aanvaard. Johannes beschrijft Hem in zijn evangelie als de eeuwige Zoon Die Zelf waarachtig God is. Om de drie kenmerken te onderstrepen zegt Johannes nog een keer kernachtig: “Dit was in [het] begin bij God”, bij God als de Eeuwige. Het Woord was en is als Persoon even eeuwig als God.

Jh 1:3-5 | De Schepper en het licht van de mensen

3 Alle dingen zijn door Hem geworden, en zonder Hem is niet één ding geworden dat geworden is. 4 In Hem was leven, en het leven was het licht van de mensen. 5 En het licht schijnt in de duisternis, en de duisternis heeft het niet begrepen.

Het eeuwige Woord, dat dus Zelf zonder begin is – het “was” –, heeft aan alle dingen een begin gegeven. Hier komen we bij het eerste vers van Genesis 1 (Gn 1:1). Het Woord is Zelf niet geworden, maar is de oorsprong van alles (Ko 1:15-16; Hb 1:2,10). Alle dingen hebben een begin, “zijn geworden”, en dat begin hebben ze te danken aan “Hem”, dat is Hij Die het Woord is.

Om elke ontsnapping aan dit feit te voorkomen herhaalt het tweede deel van vers 3 het eerste deel, maar dan in een negatieve voorstelling van de feiten. Het is de dwaasheid van de evolutietheorie – de ten onrechte zo genoemde kennis (1Tm 6:20) – om te proberen de oorsprong van alle dingen zonder Hem te verklaren. Maar de hemelen vertellen Zijn eer (Ps 19:2) en Hij kan uit Zijn werken gekend worden (Rm 1:19-20).

Hier zien we het volstrekte onderscheid tussen alles wat geworden is en de Heer Jezus. Als er iets geworden of gemaakt is, dan is het niet het Woord, want alles wat geworden is, is gemaakt door het Woord.

Dit wil niet zeggen dat Hij ook het kwaad schiep. God is goed en alles wat uit Hem voortkomt, heeft dat karakter. In Hem woont geen duisternis (1Jh 1:5). Uit Hem kan niets voortkomen wat in tegenstelling is met Zijn wezen. Te veronderstellen dat Hij ook het kwaad schiep, beperkt Zijn goedheid. Hij heeft wel wezens geschapen, engelen en mensen, die in staat waren en zijn tot het doen van het kwaad, maar Hij heeft het kwaad zelf niet geschapen.

De hele schepping is door Hem gemaakt, maar in Hem was leven. Hij is de bron van het leven (Ps 36:10). Hij heeft het leven niet ergens vandaan gekregen, maar het komt uit Hem voort als de oorsprong. Daardoor staat Hij in verbinding met een bijzonder deel van Zijn schepping: de mensen (Hb 2:16; Sp 8:31; Lk 2:14).

Alle woorden die Johannes onder leiding van de Heilige Geest gebruikt, zijn uiterst kort en eenvoudig, maar bezitten duidelijk Goddelijke volheid en betekenis. Ze zijn als het zwaard van de cherubs die de boom van het leven bewaken (Gn 3:24). Dat zwaard wendt zich naar alle kanten om Hem, zoals Hij is, onbeschadigd in onze geest te bewaren.

Het leven dat Hij openbaart, is tevens licht voor de mens. In dit licht wandelt de gelovige. Licht maakt alles openbaar. Door in het licht te komen kan de mens leven krijgen. Als een mens licht heeft, heeft hij het alleen in het Woord dat het leven is.

Toen het leven, dat is de Heer Jezus, geopenbaard werd op aarde, scheen het licht in de duisternis. Toen God in het begin het licht schiep in de duisternis en het licht in de duisternis scheen, verdween de duisternis (Gn 1:3). Toen het leven geopenbaard werd en het licht scheen, verdween de duisternis niet. Er was voor de mensen geen ander licht dan “het leven”.

God bewoont een ontoegankelijk licht, dat geen mens gezien heeft, of zien kan (1Tm 6:16), maar in het Woord schijnt het licht in de duisternis. Het schijnt, niet ‘scheen’, want het schijnt nog steeds, maar de duisternis heeft het niet begrepen, dat wil zeggen dat het een voldongen feit is, dat het onveranderlijk is.

Samengevat hebben we in de verzen 1-5 het getuigenis van de Geest aangaande het Woord. We zien het eerst in relatie tot God, dan in relatie tot de schepping en ten slotte in relatie tot de mens.

Jh 1:6-9 | Een getuigenis van het licht

6 Er was een mens, van God gezonden; zijn naam was Johannes. 7 Deze kwam tot een getuigenis, om van het licht te getuigen, opdat allen door hem geloofden. 8 Hij was het licht niet, maar [hij was] om van het licht te getuigen. 9 Dit was het waarachtige licht, dat in de wereld komt en iedere mens verlicht.

In Zijn goedheid zendt God iemand om de aandacht op het licht te vestigen. Dat doet Hij in Johannes. Dat er een getuigenis moet komen om van het licht te getuigen, laat ook zien hoe de mensen in volslagen duisternis en blindheid leefden. Als het donker is en er gaat licht aan, dan wordt dat gezien door allen die de ogen open hebben.

Licht heeft geen getuigenis nodig. Het is er en wordt gezien. Voor mensen die geestelijk in de duisternis zijn, is het nodig dat er op het licht wordt gewezen als aanwezig. Het doel van de zending van Johannes is een getuige te zijn van het licht, opdat mensen zullen geloven. Het getuigenis is gericht tot “allen”, niet alleen tot Israël. Het gaat om persoonlijk geloof in de Zoon. Als iemand geen geloof heeft, ziet hij het licht niet, al schijnt het nog zo helder.

Johannes is slechts een instrument. Hij richt niet de aandacht op zichzelf, maar op de Heer Jezus, het licht. Zoals gezegd, is het licht niet beperkt tot Israël. Het komt “in de wereld”, net zoals de zon niet alleen voor een bepaald volk schijnt. Het komt in de wereld, maar het verlicht iedere mens individueel. Christus stelt ieder mens persoonlijk in het licht. Ieder mens wordt door Hem openbaar gemaakt in wat hij is, of het nu Petrus of Herodes is, of Nathanaël of Kajafas.

Jh 1:10-13 | De ontvangst van het Woord

10 Hij was in de wereld, en de wereld is door Hem geworden, en de wereld heeft Hem niet gekend. 11 Hij kwam tot het Zijne, en de Zijnen hebben Hem niet aangenomen. 12 Maar allen die Hem hebben aangenomen, hun gaf Hij [het] recht kinderen van God te worden, hun die in Zijn Naam geloven; 13 die niet uit bloed, niet uit [de] wil van [het] vlees, niet uit [de] wil van een man, maar uit God geboren zijn.

Toen de Heer Jezus in de wereld kwam, trad Hij Zijn eigen schepping binnen. Maar de wereld kende haar Schepper niet toen Hij er was, zozeer was zij van Hem vervreemd door de zonde. In de wereld bevond zich een speciaal gezelschap, te midden van wie Hij wilde verblijven. Dat was Zijn eigen volk, Israël. Zij ontvingen Hem echter niet. Hier staat niet, zoals bij de wereld, dat zij Hem niet kenden. Het niet aangenomen worden door de Zijnen betekent dat ze Hem verwierpen en niet dat ze door onbekendheid of onwetendheid Hem niet aannamen.

Dan zien we dat een volkomen nieuw gezelschap wordt gevormd dat bestaat uit hen die Hem wel hebben aangenomen. Als de wereld Hem niet kent en Zijn volk Hem niet ontvangt, opent dat de weg voor de openbaring van iets nieuws. Er worden mensen uit de wereld afgezonderd die in een nieuwe en tevoren ongekende relatie met God worden gebracht. Zij zijn niet beter of minder slecht dan anderen. Het grote feit dat onderscheid maakt, is dat zij, die dit nieuwe gezelschap vormen, uit God geboren zijn. Zij hebben zichzelf in het licht van het Woord gezien en geoordeeld en ze hebben Hem aangenomen.

Tegelijk heeft God het nieuwe leven in hen gewerkt. Alleen zij die Hem hebben aangenomen, heeft Hij het recht gegeven in de positie van kinderen te treden. Dat is niet slechts een uiterlijke positie van eer, maar de gave van leven en levensverbinding. Zij zijn uit God geboren en bezitten daardoor de natuur van God en dus zijn zij kinderen van God. De Heer Jezus wordt overigens nooit ‘kind van God’ genoemd. Hij is de unieke, eeuwige Zoon, terwijl Hij ook als Mens de Zoon van God is (Lk 1:35). Dit grote voorrecht om een kind van God te worden is voor ieder die in Zijn Naam gelooft. Zijn Naam is de basis van het geloof. Zijn Naam is ook de inhoud van het Woord, in Wie alles wat God is, tot uiting is gekomen.

Deze nieuwe relatie is niet gegrond op iets van de mens. Elke menselijke bron wordt uitgesloten:
1. “Niet uit bloed” wil zeggen dat niemand een kind van God wordt door familiebanden, door natuurlijke verwantschap. Niemand wordt een kind van God omdat zijn ouders het zijn.
2. “Niet uit de wil van het vlees” wil zeggen dat het niet door eigen inspanning te verkrijgen is.
3. “Niet uit de wil van een man” wil zeggen dat het ook niet door inspanning van anderen te verkrijgen is, alsof het door een mens, door bijvoorbeeld een doophandeling, aan iemand kan worden gegeven.
Iemand wordt een kind van God uitsluitend door uit God geboren te worden.

Het nieuwe leven is het leven van God en God laat ons daarin delen, Hij geeft het. Hij verwekt een nieuw geslacht. Dat nieuwe geslacht bestaat uit gewone mensen en dat blijven ze ook, maar ze zijn geestelijk opnieuw geboren. Ze zijn waarachtig geboren uit God en hebben daardoor deel gekregen aan de Goddelijke natuur, want hun nieuwe leven is het leven van God (2Pt 1:4).

Jh 1:14-18 | Het Woord is vlees geworden

14 En het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond (en wij hebben Zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van een eniggeborene van een vader) vol van genade en waarheid. 15 (Johannes getuigt van Hem en heeft geroepen en gezegd: Deze was het van Wie ik zei: Hij Die na mij komt, is mij voor, want Hij was eerder dan ik.) 16 Want uit Zijn volheid hebben wij allen ontvangen, en wel genade op genade. 17 Want de wet is door Mozes gegeven; de genade en de waarheid is door Jezus Christus geworden. 18 Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon Die in de schoot van de Vader is, Die heeft [Hem] verklaard.

De verzen 1-2 zeggen wat Hij eeuwig was, vers 14 zegt wat Hij in de tijd werd. Hij werd Mens en kwam onder ons wonen. Het woord ‘wonen’ is eigenlijk ‘tabernakelen’ dat wil zeggen ‘wonen in een tent’. De eeuwige Zoon werd vlees, werd Mens, om op die wijze onder mensen te kunnen verblijven, zoals vroeger God in de tabernakel bij Zijn volk woonde en met hen optrok (Ex 25:8).

Door Mens te worden kon Hij al Zijn heerlijkheden van de voorgaande verzen aan ons laten zien. Zijn heerlijkheid wordt aanschouwd door “allen die Hem hebben aangenomen”. Deze heerlijkheid die wij aanschouwen is niet die van de berg Sinaï, van majesteit en rechtvaardige eisen. Het is een heerlijkheid die past bij de innige verhouding van liefde die van eeuwigheid bestaat tussen de Vader en Hem Die de eniggeboren Zoon van de Vader is.

Dit te mogen aanschouwen is een groot wonder. Als daarvoor door genade de ogen geopend zijn, zien we hoe vol genade en waarheid Hij is. Genade is liefde te midden van het kwaad, terwijl ze tegelijk erboven verheven is. In Christus is de genade te midden van het kwaad gekomen om het kwade te overwinnen door het goede.

Onlosmakelijk verbonden aan genade is waarheid. Genade zonder waarheid is geen genade. Genade brengt de waarheid mee, maar maakt het een mens tegelijk mogelijk de waarheid te verdragen als hij daardoor als zondaar wordt geopenbaard en veroordeeld. Daarom is de volgorde: eerst genade, dan waarheid.

God heeft niet nagelaten door Johannes ook een getuigenis van Zijn Zoon te geven als Degene Die vol is van genade en waarheid. In elk hoofddeel van dit hoofdstuk hebben we een getuigenis van Johannes. Eerder is dat met betrekking tot het licht (verzen 6-8), hier aangaande zijn voorstelling aan de wereld en verderop met betrekking tot zijn optreden in de wereld (verzen 19-36). Johannes, de grootste die uit vrouwen geboren is (Lk 7:28), geeft op elk niveau getuigenis van Hem. De Heer Jezus is God, al komt Hij na Johannes. Hij is de Gever Die aan allen, zonder onderscheid, geeft en dat uit een onuitputtelijke volheid. Er is geen zegen buiten Hem en als gevolg daarvan is er geen gebrek voor ieder die Hem bezit.

We hebben niet waarheid op waarheid ontvangen – de waarheid is eenvoudig en zet alles op zijn plaats –, maar wat we nodig hadden: genade op genade, de ene na de andere genade, Gods gunst, overvloedig. We mogen hierbij denken aan een opeenstapeling van Goddelijke zegeningen die de vruchten van Zijn liefde zijn.

Deze dingen staan in volledig contrast met de wet. De wet is door Mozes gegeven. Mozes is de middelaar door wie God de wet heeft gegeven. De wet zegt wel wat de mens behoort te zijn, maar niet wat de mens is. De waarheid doet dat wel. De wet kan de mens niet bevrijden en God niet openbaren. De wet deelt geen leven mee en maakt geen voorwerp openbaar. Dat komt omdat de zonde al door Adam in de wereld is gekomen en het vlees heeft de wet krachteloos gemaakt. Dat ligt niet aan de wet, maar aan de mens, waardoor hij buiten alle zegen van God valt.

Maar nu is door Jezus Christus daar een volkomen en heerlijke verandering in gebracht. Hier wordt dan ten slotte de Naam genoemd van Hem in Wie alle voorgaande heerlijkheden Zich bevinden en Die de uitdrukking ervan is: Jezus Christus.

Genade en waarheid vormen een eenheid. Daarom staat er dat genade en waarheid door Hem is (en niet: zijn) geworden. Genade en waarheid die vol in Hem is (vers 14), heeft in Hem zijn volkomen uiting gekregen. Er staat niet dat genade en waarheid door Hem gegeven is, zoals de wet door Mozes gegeven is. De Heer Jezus is niet een middelaar, iemand door wie God genade en waarheid geeft. Hij heeft vanuit Zijn eigen heerlijkheid genade en waarheid getoond.

Als Hij niet gekomen was, hadden we nooit genade en waarheid leren kennen. Hij laat de genade van God en de waarheid van God zien aan verloren mensen, opdat ze deel zullen krijgen aan alles wat God in Zijn hart heeft en Hij in Christus heeft geopenbaard. Als Christus niet gekomen was, hadden we slechts een beperkte indruk van God kunnen krijgen, hetzij uit de natuur, hetzij uit de wet. Beide uitdrukkingen zouden ons op een afstand houden en ten slotte veroordelen als de Zoon niet gekomen was.

Nu Hij gekomen is, heeft Hij God geopenbaard op een alles te boven gaande wijze. Hij heeft God geopenbaard als Vader. Hij heeft dat gedaan vanuit de intimiteit die Hij Zelf bezat en nooit heeft verlaten. Het woord “schoot” ziet op de nauwste verbinding en de innigste vertrouwelijkheid. Het is de plaats waar de Zoon eeuwig is, waar Hij nooit weggeweest is en waar Hij ook was toen Hij als Mens op aarde was.

Daarom kon en kan Hij en Hij alleen God verklaren. Niet alleen de volle zegen moest worden bekendgemaakt die door Jezus Christus is gekomen en door Zijn verlossing het bezit is van allen die daar deel aan hebben, maar God Zelf moest worden bekendgemaakt. Dat heeft Jezus Christus gedaan, de Openbaarder en openbaring van God en van alle dingen, want Hij is de waarheid. Hij kon dat doen omdat Hij de Zoon is in de schoot van de Vader.

Jh 1:19-21 | Johannes getuigt wie hij niet is

19 En dit is het getuigenis van Johannes, toen de Joden priesters en Levieten uit Jeruzalem <naar hem toe> gezonden hadden om hem te vragen: Wie bent u? 20 En hij beleed en loochende het niet; en hij beleed: Ik ben de Christus niet. 21 En zij vroegen hem: Wat dan? Bent u Elia? En hij zei: Ik ben het niet. Bent u de profeet? En hij antwoordde: Nee.

Het getuigenis van Johannes was krachtig. Het bracht mensen in beweging. Door Johannes bewerkte God in de gedachten van de mensen een algemene verwachting van de Messias. Johannes was de onafhankelijke getuige die door God bewaard was tot het juiste moment om van Zijn Zoon te getuigen.

De Joden zijn in dit evangelie vanaf het begin de tegenstanders van de Heer en daardoor ook van Johannes. Uit vers 24 blijkt dat het om farizeeën gaat. Zij sturen priesters en Levieten, mensen die in de tempel dienst doen, dus zeer godsdienstige mensen, naar Johannes om hem te vragen wie hij is. Het is geen oprechte vraag, maar een vraag die is ingegeven door bangheid voor hun positie.

Johannes kent de achtergrond van hun vraag. Ze willen weten of hij de Christus is. Hij spreekt dan ook niet over zichzelf, maar over Christus en zegt dat hij dat niet is. Als zij zijn afkomst hadden gekend, zouden ze hebben geweten dat hij nooit de Messias kon zijn. Hij stamde immers van Levi af, terwijl de Christus uit Juda moest komen.

De leidslieden zijn gedeeltelijk tevreden, maar nog niet helemaal. Gelukkig is hij de Christus niet, maar wie is hij dan wel? Ze vragen hem of hij dan Elia is. Daarop is zijn duidelijke antwoord dat hij dat niet is.

Zijn ontkenning lijkt in strijd met wat de Heer van hem zegt in Mattheüs 17 (Mt 17:11-12). De sleutel ligt in Mattheüs 11. Daar zegt de Heer van Johannes de doper: “En als u het wilt aannemen, hij is Elia die zou komen” (Mt 11:14). Dat wil zeggen dat in Johannes Elia kwam, maar alleen voor wie wilde aannemen waarvoor hij kwam. Als de ogen blind zijn voor de Messias, zijn ze het ook voor Zijn voorloper. Daarom zegt Johannes tegen deze mensen dat hij het niet is, want zij willen Christus niet aannemen.

Dan rest hun voor zover zij kunnen zien nog één mogelijkheid en dat is dat Johannes de aangekondigde profeet is (Dt 18:15-19). De antwoorden van Johannes worden steeds korter. Op de laatste vraag geeft hij het kortste antwoord: “Nee.” Het heeft geen zin zijn antwoord toe te lichten.

Jh 1:22-24 | Getuigenis van Johannes over zichzelf

22 Zij zeiden dan tot hem: Wie bent u? opdat wij antwoord geven aan hen die ons hebben gezonden. Wat zegt u van uzelf? 23 Hij zei: Ik ben [de] stem van een roepende in de woestijn: ‘Maakt de weg van [de] Heer recht!’, zoals de profeet Jesaja heeft gesproken. 24 En zij waren gezonden uit de farizeeën.

Ze weten nu wie Johannes niet is, maar wie is hij dan wel? Dat willen ze toch wel graag weten. Om terug te gaan en te moeten zeggen dat ze niet weten wie Johannes is, die toch zo’n grote invloed onder het volk heeft, dat kan niet. Dus gaan ze door met vragen wie hij is. Johannes beantwoordt hun vraag met een citaat uit de profeet Jesaja. Dat citaat kennen zij ongetwijfeld, maar de betekenis ervan dringt niet tot hen door.

Uit het citaat blijkt dat de Christus Jahweh is en dat Johannes niet meer dan een stem is. Johannes de evangelist benadrukt dat de mensen die Johannes de doper ondervragen “uit de farizeeën” gezonden zijn. De farizeeën zijn de grote tegenstanders van de Heer. Mensen die ‘uit de farizeeën’ zijn gezonden, zijn volkomen vreemd aan hen die uit God geboren zijn. ‘Uit de farizeeën’ of ‘uit God’, dat bepaalt het verschil in de waardering van Christus.

Jh 1:25-28 | Getuigenis over de Heer Jezus

25 En zij vroegen hem en zeiden tot hem: Waarom doopt u dan, als u de Christus niet bent, noch Elia, noch de profeet? 26 Johannes antwoordde hun en zei: Ik doop met water; midden onder u staat [Een] Die u niet kent, Die na mij komt; 27 ik ben niet waard Zijn schoenriem los te maken. 28 Dit gebeurde in Bethanië, over de Jordaan, waar Johannes doopte.

De ondervragers gaan voorbij aan het antwoord van Johannes dat hij de stem van een roepende is die op Christus wijst. Ze staren zich blind op zijn doop. Hoe kan hij dopen als hij niet een of andere officiële status bezit? Zijn ontkenning dat hij de Christus is, was al een hele opluchting. Zijn ontkenning dat hij Elia is, betekent voor hen dat hij dus niet de voorloper is die onmiddellijk aan het koninkrijk in kracht en majesteit over de aarde voorafgaat (Ml 4:5). En als hij ook niet de profeet is die is voorzegd, wat betekent zijn doop dan?

Hun vraag geeft Johannes de gelegenheid om het onderscheid tussen hem en Christus duidelijk te maken. Hijzelf doopt met water als het symbool van bekering en vergeving van zonden. De doop waarmee hij doopt, staat echter niet op zichzelf. Met zijn doop wijst hij op Hem Die Zich te midden van hen bevindt, maar Die zij niet kennen. Johannes zegt hun hoever Christus in heerlijkheid boven hem verheven is. Hij voelt zichzelf niet eens waard om de schoenriem van de Heer Jezus los te maken.

Dit getuigenis geeft Johannes in Bethanië, over de Jordaan. Het is niet het Bethanië waar Lazarus en Martha en Maria wonen, want dat ligt vlak bij Jeruzalem. Bethanië betekent ‘huis van ellende’. Deze plaats wordt hier nauw verbonden aan de Jordaan en de doop. De Jordaan spreekt van de dood en opstanding van de Heer Jezus en de doop spreekt van Zijn dood. Door Bethanië daarmee te verbinden mogen we er misschien aan denken dat ontkomen aan de ellende waarin de zonde een mens heeft gebracht, alleen mogelijk is door de dood en opstanding van Christus. De farizeeën vonden zichzelf niet ellendig en hadden daarom geen deel aan Christus.

Jh 1:29-34 | Het Lam van God is de Zoon van God

29 De volgende dag zag hij Jezus naar zich toe komen en zei: Zie, het Lam van God, Dat de zonde van de wereld wegneemt. 30 Deze is het van Wie ik zei: Na mij komt een Man Die mij vóór is, want Hij was eerder dan ik. 31 En ik kende Hem niet; maar opdat Hij aan Israël openbaar wordt, daarom ben ik komen dopen met water. 32 En Johannes getuigde en zei: Ik heb de Geest zien neerdalen als een duif uit [de] hemel, en Hij bleef op Hem. 33 En ik kende Hem niet; maar Hij Die mij heeft gezonden om te dopen met water, Die zei mij: Op Wie u de Geest zult zien neerdalen en op Hem blijven, Die is het Die met [de] Heilige Geest doopt. 34 En ik heb gezien en getuigd dat Deze de Zoon van God is.

De volgende dag, dat is na zijn getuigenis tot de priesters en Levieten over zichzelf en Christus, ziet Johannes de Heer Jezus naar zich toe komen. In het voorgaande getuigenis heeft hij over Hem gesproken in verbinding met de Joodse verwachting van de Messias. Nu legt hij een getuigenis af dat alles te boven gaat. Hierin zegt hij in feite: ‘Hier is het ene, afdoende en niet te herhalen offer van eeuwige waarde.’

Zijn uitspraak heeft betrekking op de dood van Christus en het hele gevolg daarvan. Het werk van het wegnemen van de zonde moet gebeuren en hier is Hij Die het zal doen. Op grond van Zijn werk als het Lam van God kan het evangelie worden gepredikt, kunnen zonden worden vergeven, kan Zijn koninkrijk worden gevestigd, kan de schepping worden bevrijd van de vloek, kan Israël worden gezegend en zal er ten slotte een nieuwe hemel en een nieuwe aarde zijn. Dan zal het volkomen resultaat gezien worden van wat Johannes hier zegt van het Lam van God als Degene Die de zonde van de wereld wegneemt.

Let wel, er staat niet dat het Lam van God de zonden van de wereld wegneemt. Het gaat niet om zondige daden, maar om de zonde als macht. De Heer Jezus is het Lam dat de zonde als macht wegneemt. De Joden waren vanuit de offerdienst vertrouwd met het lam. Het lam werd gebruikt voor het dagelijks morgen- en avondbrandoffer en het jaarlijkse Pascha. In Christus vinden al die offers hun vervulling. Hij neemt de zonde van de wereld weg, zodat er een eeuwigheid zal zijn die onmogelijk door iets van zonde kan worden verdorven. In die eeuwigheid zal God alles en in allen zijn (1Ko 15:28).

Als Johannes op de Heer Jezus wijst en van Hem getuigt wat Hij doet, geeft hij weer getuigenis van Zijn persoonlijke waardigheid. Hij komt in de tijd wel na Johannes, maar wat Zijn Persoon betreft, is Hij er eerder dan Johannes. Hij is God de Zoon van eeuwigheid.

Johannes was niet bekend met Christus. God had hem zijn eigen dienst en werkterrein gegeven met het oog op de komst van Zijn Zoon. Hij moest het volk voorbereiden op Zijn komst. Daarom was hij komen dopen met water. Hij riep mensen op zich te laten dopen onder een prediking van bekering en vergeving van zonden, zodat ze ook Hem zouden aannemen als Hij Zich aan Israël openbaarde.

Johannes getuigt ervan hoe hij bij de doop van de Heer Jezus de Geest als een duif uit de hemel op Hem heeft zien neerdalen. Hij zegt daarbij dat de Geest op Hem bleef. De Geest kwam niet op Hem om daarna weer weg te gaan. Nee, de Geest heeft in deze Mens volkomen rust gevonden. De Geest kon op Hem neerdalen zonder voorafgaande toepassing van bloed, zoals dat wel bij ons het geval is. We zien dat in de beelden van het Oude Testament, waar eerst bloed wordt toegepast en daarna olie (Lv 14:14-17).

Nog eens verklaart Johannes dat hij Hem niet kende, maar dat God hem heeft gezegd waaraan hij Hem zou kunnen herkennen. Hij verklaart nog eens dat zijn dienst bestond uit het dopen met water. Die dienst had hij niet zelf bedacht, maar die dienst was hem door God opgedragen. Door die dienst moest hij de weg bereiden voor Hem Die met de Heilige Geest zal dopen.

Dat wijst op de dienst van de Heer die tot niets anders dan tot zegen zal zijn. Hij neemt de zonde van de wereld weg en vult in plaats daarvan de wereld met Zijn zegen door de Heilige Geest. In het klein is dat te zien bij ieder die nu gelooft dat de Heer Jezus voor zijn zonden is gestorven en op grond daarvan de Heilige Geest ontvangt (Ef 1:13).

Het feit dat de Heer Jezus met de Heilige Geest doopt, is een bewijs dat Hij God is. Niemand kan met de Heilige Geest dopen dan alleen God. De Heilige Geest is een Persoon in de Godheid, en hier is een Mens Die met de Heilige Geest doopt. Dan kan die Mens niemand anders zijn dan de Zoon van God.

Tot die conclusie komt Johannes dan ook. Nadat hij de Geest op Christus heeft zien neerdalen, kan hij getuigen dat “Deze de Zoon van God is”. Als de eeuwige Zoon is de Heer Jezus de waarachtige God, een met de Vader en de Geest. Johannes vermeldt niet het getuigenis van de Vader uit de hemel, want hij steunt op wat God hem persoonlijk heeft gezegd over Zijn Zoon en wat hij heeft gezien toen de Geest op Hem neerdaalde. Daardoor kan hij getuigen dat ”Deze de Zoon van God is”.

Jh 1:35-37 | Zie, het Lam van God

35 De volgende dag stond Johannes [daar] weer, en twee van zijn discipelen. 36 En toen hij op Jezus zag, Die daar wandelde, zei hij: Zie, het Lam van God. 37 En de twee discipelen hoorden hem spreken en volgden Jezus.

Na het getuigenis over de Heer als het Lam van God dat de zonde van de wereld wegneemt, staat Johannes de volgende dag weer bij de Jordaan. Twee van zijn discipelen staan bij hem. Dan ziet Johannes de Heer Jezus daar wandelen. De Heer komt niet naar hem toe, maar vertoont Zich daar.

Als Johannes Hem ziet, is hij direct vol bewondering voor die Persoon. Hij spreekt het uit: “Zie, het Lam van God.” In vers 29 heeft hij er nog aan toegevoegd wat dit Lam zal doen. Hier is hij vol van het Lam Zelf. Die Persoon heeft zijn hele hart in beslag genomen. Dit getuigenis van Johannes vanuit een hart dat vol is van de Persoon van Christus heeft een gevolg dat we niet zien bij zijn vorige getuigenis.

De twee discipelen die bij Johannes zijn, horen Johannes spreken en raken ook vol van Christus. Door het getuigenis van Johannes zien zij af van hem en worden ze in beslag genomen door de heerlijkheid van de Heer Jezus. Elke dienst voor God is slechts dan goede dienst als de dienaar de hoorders losmaakt van zichzelf als de menselijke dienaar en ze tot Christus voert. Zo’n dienaar is Johannes. Zijn twee discipelen verlaten hem en volgen de Heer.

Het ‘volgen’ veronderstelt dat wij niet in de rust van God zijn. Het Lam volgen doen we op aarde te midden van omstandigheden waar de zonde nog niet is weggenomen (Op 14:4). In de hof van Eden, het paradijs, waar geen zonde was, was het niet nodig te volgen. In de hemel zal er ook geen sprake zijn van volgen. Daar vinden we vreugde en rust op de plaats waar we zijn. Het volgen van het Lam is een activiteit die we alleen kunnen doen zolang we op aarde zijn.

Jh 1:38-40 | Wat zoekt u?

38 En Jezus keerde Zich om en zag dat zij Hem volgden, en zei tot hen: 39 Wat zoekt u? En zij zeiden tot Hem: Rabbi (wat vertaald wil zeggen: Meester), waar verblijft U? 40 Hij zei tot hen: Komt en u zult het zien. Zij kwamen dan en zagen waar Hij verbleef, en zij verbleven die dag bij Hem. Het was ongeveer [het] tiende uur.

De Heer merkt dat de twee discipelen Hem volgen. Hij draait Zich om en stelt hun een vraag. Zijn vraag is niet: ‘Wie zoekt u?’, maar: “Wat zoekt u?” Daarmee vraagt Hij naar het motief dat zij hebben om Hem te volgen. Het antwoord is prachtig. Zij willen graag weten waar Hij verblijft. Ze noemen Hem “Rabbi”, een woord waarvan Johannes de evangelist de vertaling geeft: “Meester.” Daarmee nemen zij ten opzichte van Hem de plaats van leerlingen in. Ze willen van Hem, hun Meester, leren.

De Heer antwoordt dat ze maar met Hem mee moeten komen en dat ze dan zullen zien waar Hij verblijft. Hij geeft geen adres, maar een kenmerk (vgl. Lk 22:7-13; Hl 1:7-8). Het is een verblijfplaats waar het om Hem gaat. Daar blijven ze die dag bij Hem. Johannes noteert zelfs het uur van de dag waarop dit plaatsvindt.

Het is opmerkelijk dat Johannes, die toch schrijft over de eeuwige Zoon Die buiten de tijd staat, zoveel oog heeft voor tijdstippen waarop de eeuwige Zoon iets doet. We hebben dat ook al eerder gezien bij de beide keren dat hij spreekt over ‘de volgende dag’ (verzen 29,35). Het benadrukt de aanwezigheid van God de Zoon in de wereld van mensen. Hij neemt deel aan hun omstandigheden, terwijl Hij Persoonlijk de Eeuwige is.

Jh 1:41-43 | Andréas brengt Petrus bij de Heer

41 Andréas, de broer van Simon Petrus, was een van de twee die het van Johannes gehoord hadden en Hem gevolgd waren. 42 Deze vond eerst zijn eigen broer Simon en zei tot hem: Wij hebben de Messias gevonden – wat vertaald is: Christus. 43 Hij leidde hem tot Jezus. Jezus zag hem aan en zei: Jij bent Simon, de zoon van Jona, jij zult Kefas heten – wat vertaald wordt: steen.

Andréas was een discipel van Johannes de doper, maar is door het getuigenis van Johannes achter de Heer aangegaan. Als nadere omschrijving van Andréas vertelt de evangelist ons dat hij “de broer van Simon Petrus” is. Andréas is zo vol van de Heer, dat hij het niet voor zichzelf kan houden. Hij móet er met anderen over spreken. Het is in het algemeen een kenmerk van iemand die Christus heeft gevonden en volgt, dat hij anderen zoekt om met hen over Hem te spreken.

Andréas begint thuis. De eerste die hij ontmoet, is zijn eigen broer Simon. Het staat er zo nadrukkelijk: “Zijn eigen broer.” Als iemand de Heer Jezus heeft leren kennen als zijn Heiland, zal zijn eerste zorg toch uitgaan naar zijn eigen familie, dat ook zij Hem leren kennen (vgl. Lk 8:39).

Andréas geeft een kort, maar krachtig getuigenis van zijn ‘Vondst’. Er is geen enkele onzekerheid, maar hij getuigt met stelligheid dat hij de Messias heeft gevonden, waaraan Johannes weer de vertaling toevoegt. Christus is de Griekse vertaling van het Hebreeuwse Messias. Beide namen betekenen ‘Gezalfde’.

Over de Heer Jezus als Messias wordt vooral gesproken in verbinding met Israël. Als Christus staat Hij sinds Zijn hemelvaart vooral in verbinding met de raadsbesluiten van God voor de gemeente (Hd 2:36; Ef 1:3). Dat zien we bijvoorbeeld duidelijk in Efeziërs 1 waar we de hoogste zegeningen vinden die het deel zijn van de gelovige die tot de gemeente behoort. Meerdere keren lezen we daar de uitdrukking “in Christus” om aan te geven hoe die zegeningen het deel van de gelovige zijn geworden.

Het getuigenis van Andréas is niet alleen een persoonlijk getuigenis. Hij zegt: “Wij hebben de Messias gevonden.” Het is een getuigenis dat door anderen wordt gedeeld en daardoor aan kracht toeneemt. Andréas is een echte evangelist. Hij getuigt van Christus en leidt zijn broer tot Hem. De Heer Jezus is het middelpunt rondom Wie mensen vergaderd worden. Petrus wordt niet voor de Heer gewonnen door een wonder of door een indrukwekkende en overtuigende redevoering, maar door een eenvoudig en echt getuigenis van zijn broer.

Als Petrus bij de Heer komt, ziet Deze hem aan. Met Zijn alles doorgrondende ogen doorziet Hij Petrus volkomen. Hij weet wie Petrus is en kent zijn afkomst en zijn toekomst. Hij weet dat hij Simon heet en hoe zijn vader heet. Dan geeft de Heer hem een nieuwe naam. Dat bewijst Zijn gezag over Simon. Namen geven of veranderen kunnen alleen personen die boven anderen staan (vgl. Gn 2:19; Dn 1:7).

De Heer noemt Simon “Kefas”, waar Johannes weer de vertaling bij geeft. Kefas is het Aramese woord voor ‘steen’. Verder zal Johannes hem Petrus noemen, het Griekse woord voor ‘steen’. Deze naam die de Heer hem geeft, duidt op de dienst van Petrus. Petrus zal een steen zijn in het gebouw dat God zal gaan bouwen tot Zijn eigen eer en tot eer van Zijn Zoon. Dat gebouw is de gemeente. In zijn eerste brief spreekt Petrus over de gelovigen als levende stenen die opgebouwd worden tot een geestelijk huis (1Pt 2:4-5).

Jh 1:44-45 | De Heer Jezus vindt Filippus

44 De volgende dag wilde Hij naar Galiléa vertrekken en Hij vond Filippus; en Jezus zei tot hem: Volg Mij. 45 Filippus nu was van Bethsaïda, uit de stad van Andréas en Petrus.

Weer een dag later wil de Heer naar Galiléa vertrekken. Dan vindt Hij Filippus. Hier gaat het initiatief van de Heer uit. Andréas kon getuigen dat zij Hem hadden gevonden, hier vindt de Heer iemand. Hij is op zoek naar mensen die Hem willen volgen. Dat zegt Hij dan ook tegen Filippus die een discipel van Hem wordt. Johannes vermeldt nog dat Filippus uit Bethsaïda afkomstig is, dezelfde stad waar ook Andréas en Petrus vandaan komen.

Jh 1:46-50 | Filippus brengt Nathanaël bij de Heer

46 Filippus vond Nathanaël en zei tot hem: Wij hebben Hem gevonden van Wie Mozes in de wet geschreven heeft, en de profeten: Jezus, de Zoon van Jozef, van Nazareth. 47 En Nathanaël zei tot hem: Kan uit Nazareth iets goeds zijn? Filippus zei tot hem: Kom en zie. 48 Jezus zag Nathanaël naar Zich toe komen en zei van hem: Zie, waarlijk een Israëliet in wie geen bedrog is. 49 Nathanaël zei tot Hem: Vanwaar kent U mij? Jezus antwoordde en zei tot hem: Voordat Filippus je riep, terwijl je onder de vijgenboom was, zag Ik je. 50 Nathanaël antwoordde Hem: Rabbi, U bent de Zoon van God, U bent [de] Koning van Israël.

Ook Filippus kan niet zwijgen over zijn ‘Vondst’. Hij vindt Nathanaël tegenover wie hij getuigt dat hij “Jezus, de Zoon van Jozef, van Nazareth” heeft gevonden. Ook hij spreekt in het meervoud: “Wij hebben Hem gevonden.” Hij ondersteunt zijn getuigenis en de zekerheid ervan door te verwijzen naar wat Mozes over Hem heeft geschreven, evenals de profeten (Dt 18:18; Js 7:14; 9:5; Lk 24:27). Filippus kent de Schriften en gelooft ze en ziet deze daarom vervuld als hij Christus ontmoet. Daarom is er bij hem ook geen twijfel dat deze nederige Mens uit Nazareth Die bekendstaat als “Jezus, de Zoon van Jozef” de beloofde Messias is.

Het getuigenis van Filippus slaat niet direct aan. Volgens Nathanaël kan er uit Nazareth niets goeds zijn en kan daar zeker de Messias niet vandaan komen. Filippus krijgt bij Nathanaël te maken met vooroordelen. Als hij had gezegd dat hij de Christus, de Zoon van David, van Bethlehem had gevonden, was de reactie anders geweest. Zo verwachtte Nathanaël Hem. Vooroordelen zijn geen kleine verhindering. We moeten leren dat iemand niet zomaar voor de Heer wordt gewonnen. We moeten ons ook niet laten ontmoedigen door vooroordelen die anderen over Hem hebben. Filippus gaat niet redeneren, maar stelt Nathanaël voor om mee te komen en Hem zelf te zien.

Dan gaat Nathanaël mee om te zien Wie Hij dan wel mag zijn, maar ontdekt dat de Heer hem al eerder heeft gezien. Overal in dit evangelie is de Heer Jezus God. Hij ziet waarover Nathanaël nadenkt. Evenals veel anderen zal ook Nathanaël onder de indruk zijn geweest van de prediking van Johannes. Het zal hem aan het denken hebben gezet dat de komst van de Messias wel heel dichtbij kon zijn.

De Heer kent Nathanaël als een oprechte Jood die uitzag naar Zijn komst. Daarom kan Hij hem zo aanspreken. Nathanaël is er verbaasd over dat Hij hem zo aanspreekt. Zijn vraag: “Vanwaar kent U mij?” maakt duidelijk dat hij nog niet weet Wie hij tegenover zich heeft. De Heer overtuigt Nathanaël door hem te zeggen dat Hij hem al had gezien, nog voor Filippus hem riep en ook de plek gezien had waar hij was. Terwijl Nathanaël dacht dat niemand hem zag, zag de Heer hem, daar onder de vijgenboom. En terwijl hij daar zat, zag de Heer ook de overleggingen van zijn hart.

Dat de Heer de vijgenboom vermeldt, is ook niet zonder betekenis. De vijgenboom is een symbool van Israël. In Nathanaël kunnen we dan ook een beeld zien van het gelovig overblijfsel dat voor Christus het ware Israël is. Daarin is geen bedrog, maar het ware Israël kent Hem en ziet naar Hem uit. Het ware Israël vertoont de kenmerken van de Messias van Wie wordt gezegd dat “geen bedrog in Zijn mond geweest is” (Js 53:9).

Na deze woorden is Nathanaël in zijn hart en geweten overtuigd dat Hij de Zoon van God is, Gods uitverkoren Koning. Na de aanvankelijke aarzeling toen Filippus hem riep, is er nu een spontane belijdenis. De belijdenis van Nathanaël is de belijdenis van iedere Godvrezende Jood. Het is de belijdenis dat de Heer Jezus de Messias is, de Zoon van God als Mens op aarde, maar wel beperkt tot Israël.

Jh 1:51-52 | Grotere dingen

51 Jezus antwoordde en zei tot hem: Omdat Ik je gezegd heb: Ik zag je onder de vijgenboom, geloof je? Je zult grotere dingen zien dan deze. 52 En Hij zei tot hem: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg je: Je zult <van nu aan> de hemel geopend zien en de engelen van God opstijgen en neerdalen op de Zoon des mensen.

De Heer wijst Nathanaël erop dat zijn geloof is gebaseerd op zijn Joodse verwachtingen. Deze verwachtingen vinden hun grond in Psalm 2 waar wordt gesproken over Gods Koning voor Zijn volk (Ps 2:6-7). Dat is al een grote zegen, maar de zegen zal nog groter worden. De Heer zegt hem toe dat hij grotere dingen zal zien dan de dingen die met Israël in verbinding staan. Met een tweevoudig “voorwaar” en een nadrukkelijk “Ik zeg je” vertelt Christus wat de grotere dingen zijn die Nathanaël zal zien. Hij zal dingen zien die in verbinding staan met een hemel die geopend is boven Hem als “de Zoon des mensen”. Die dingen vinden we in Psalm 8, waar we zien dat God de Zoon des mensen heeft gesteld over alle werken van Zijn handen (Ps 8:4-9).

De titel ‘Zoon des mensen’ is de titel van de Heer Jezus die enerzijds ziet op Zijn verwerping – zie Mattheüs 8 (Mt 8:20), waar deze titel voor het eerst in het Nieuwe Testament voorkomt – en anderzijds op Zijn toekomstige heerlijkheid. Die heerlijkheid is niet alleen met Israël verbonden, maar met Zijn heerschappij over de hele schepping (Hb 2:5-8).

De Heer stelt Zich hier aan Nathanaël voor als de Zoon des mensen op aarde. We zien namelijk dat de engelen van God eerst opstijgen, dat wil zeggen dat Hij hen vanaf de aarde naar de hemel zendt en daarna dalen ze vanuit de hemel weer neer. De hemel is open, want overal waar Christus is, is de hemel open en is Hij het voorwerp van een geopende hemel (Mt 3:16; Mk 1:10; Lk 3:21; Hd 7:56; Op 19:11). Nu Hij in de hemel is, is die voor de gelovige open.

De Heer zegt tegen Nathanaël dat hij dit “van nu aan” zal zien. Hij zegt daarmee dat, wat in de toekomst voor iedereen zichtbare werkelijkheid zal zijn, voor het geloof nu al waar is. Dat kan Hij zeggen omdat het verbonden is met Zijn Persoon. In Hem zal alles vervuld worden. Hij, de eeuwige Zoon, zal als de Zoon des mensen op aarde in het vrederijk het middelpunt van het heelal zijn (Ef 1:10). Het geloof ziet dat nu al. De aarde zal verenigd zijn met de hemel; de Zoon des mensen zal over de hemel en de aarde regeren; en Zijn dienaren, de engelen, zullen de verbinding tussen de aarde en de hemel onderhouden (vgl. Gn 28:12).

Johannes 2

Jh 2:1 | Een bruiloft op de derde dag

1 En op de derde dag was er een bruiloft in Kana in Galiléa; en de moeder van Jezus was daar.

Johannes, de schrijver van dit evangelie, spreekt hier van “de derde dag”. Daarmee kan hij de derde dag na de komst van de Heer in Galiléa bedoelen of ook de derde dag na het gesprek van de Heer met Nathanaël aan het slot van het vorige hoofdstuk. Eerder heeft hij enkele keren gesproken over “de volgende dag” (Jh 1:29,35,44). Dat Johannes daar telkens over spreekt, heeft niet slechts een historische betekenis, maar daar bovenuit vooral een profetische betekenis. In deze op elkaar volgende dagen kunnen we een volgorde zien van elkaar opvolgende perioden met elk een bijzonder kenmerk. In elk van die perioden staat de Heer Jezus centraal, maar waarin Hij telkens in een andere betrekking en heerlijkheid wordt gezien.

Aan de eerste keer dat er sprake is van ‘de volgende dag’ (Jh 1:29), gaat een dag vooraf. Die dag kunnen we de eerste dag noemen. Die dag staat in het teken van de prediking van Johannes (Jh 1:19-28). Ook aan die eerste dag gaat iets vooraf en dat is wat in het eerste gedeelte van Johannes 1 staat (Jh 1:1-18). Dat gedeelte vormt een algemene inleiding op het hele evangelie. Het gaat daarin over het Woord dat eeuwig is en dat vlees is geworden en op die manier in de wereld is gekomen, waardoor de eeuwigheid zich met de tijd en het leven op aarde verbindt. Zodra dat het geval is, klinkt het getuigenis van Johannes de doper. Johannes de doper is verbonden aan het Oude Testament, maar zijn komst sluit die periode af (Mt 11:13). Het gaat om Hem Die na hem komt.

Op Hem wijst hij ‘de volgende dag’ (Jh 1:29) als het Lam van God Dat de zonde van de wereld wegneemt en geeft van Hem getuigenis dat Hij de Zoon van God is (Jh 1:29-34). Dat is een op zichzelf staand getuigenis over de Persoon en het werk van Christus, waarvan de resultaten zich tot in alle eeuwigheid uitstrekken.

De daarop ‘volgende dag’ (Jh 1:35) wordt Christus het aantrekkingspunt voor de gelovigen (Jh 1:35-43). Dat kunnen we in verband brengen met de tijd waarin wij leven en waarin de Heer Jezus door de Heilige Geest de gemeente vormt en aan Zichzelf verbindt. Dat mag beleefd worden als gelovigen rondom Hem samenkomen (Mt 18:20).

Op weer een ‘volgende dag’ (Jh 1:44) horen we het getuigenis van Nathanaël. In dit getuigenis belijdt Nathanaël dat de Heer Jezus de Zoon van God en de Koning van Israël is. Zo heeft Nathanaël als Godvrezende Israëliet Hem uit Psalm 2 leren kennen (Ps 2:6-7). Nathanaël is een beeld van het gelovig overblijfsel van Israël dat Hem als Zoon van God en Koning van Israël zal erkennen. Dat zal gebeuren als Hij na de periode van het vergaderen van de gemeente terugkeert naar Zijn volk Israël om voor dat volk de lang beloofde zegen in vervulling te doen gaan.

Vervolgens en ten slotte is er in Johannes 2 sprake van ‘de derde dag’ (Jh 2:1). De derde dag spreekt in de Schrift vaak van de opstanding van de Heer Jezus en daarmee van de invoering van een nieuwe orde van zaken. Hier zien we Christus in het vrederijk, waar Hij zegen en vreugde brengt voor Zijn volk en door hen voor de hele aarde. Vandaar dat Johannes in verbinding met de ‘derde dag’ spreekt over een bruiloft. Het is een illustratie van de ‘grotere dingen’ waarover de Heer in het laatste vers van het vorige hoofdstuk heeft gesproken (Jh 1:52).

Dat het een zegen is waaraan ook het volk Israël deel zal hebben, zien we aan de vermelding dat ook “de moeder van Jezus” daar was. Christus is immers uit Israël geboren (Rm 9:4-5). Naast de algemene zegen voor de hele aarde is er ook een speciale zegen voor Israël. Die zegen kan pas komen als dit volk, dat wil zeggen een gelovig overblijfsel, zich zal hebben bekeerd tot Hem. In verbinding met die bekering wordt ook gesproken over een ‘derde dag’ (Hs 6:1-2).

Jh 2:2-5 | Gebrek aan wijn

2 Jezus nu was ook op de bruiloft genodigd, alsook Zijn discipelen. 3 En toen er gebrek aan wijn kwam, zei de moeder van Jezus tot Hem: Zij hebben geen wijn. 4 <En> Jezus zei tot haar: Wat heb Ik met u te doen, vrouw? Mijn uur is nog niet gekomen. 5 Zijn moeder zei tot de dienstknechten: Wat Hij u ook zegt, doet dat.

Zoals we in de andere evangeliën zien, wordt de Heer Jezus geregeld ergens uitgenodigd en vaak neemt Hij deze uitnodiging ook aan. Hier is Hij, samen met de discipelen die Hij in het vorige hoofdstuk om Zich heeft vergaderd, op de bruiloft uitgenodigd. We vinden hier een mooie aanwijzing voor alle bruiloften van gelovigen. Een bruiloft is een zaak die door God is ingesteld (Gn 2:24; Mt 19:4-5; Ef 5:30-32) en die pas dan tot zijn volle recht en ontplooiing komt als deze wordt gevierd in aanwezigheid van de Heer Jezus en de gelovigen. Het is een erkenning van Zijn instelling van het huwelijk en een vraag om Zijn zegen daarover.

Het lijkt er trouwens op, dat de Heer hier wel is uitgenodigd, maar dat Hij niet bijzonder is opgevallen. Hij is Een van de andere gasten en dat is een plaats die Hem tekortdoet. Waar Hij is, behoort Hij de eerste plaats te krijgen.

Op een gegeven moment is er gebrek aan wijn. Dat is voor een bruiloft een ramp, want het betekent het einde van de vreugde, waarvan de wijn een beeld is (Ri 9:13; Ps 104:15). De moeder van de Heer Jezus merkt dat op en meldt dat bij haar Zoon. Ze weet dat Hij in die nood kan voorzien.

De Heer wijst Zijn moeder terecht met een antwoord waaruit blijkt dat zij Hem tot een voortijdig handelen wil brengen. Mogelijk speelt ook haar moedergevoel mee, dat redeneert dat dit een mooie gelegenheid is voor haar Zoon om Zich bekend te maken. Hij laat Zich echter niet leiden door natuurlijke genegenheden die overigens goed en gepast zijn. Hij is God Die voor alles volmaakt de juiste tijd van handelen kent.

Op gepaste wijze wijst Hij Zijn moeder terecht. Ze moet wachten op het uur of het moment dat Hij bepaalt. In beeld geeft Hij hiermee aan dat het uur van Zijn verheerlijking nog niet is gekomen. Eerst zal het uur komen waarin Hij Zichzelf zal overgeven om te lijden en te sterven (Jh 7:30; 8:20; 12:27). Pas daarna zal het uur van Zijn verheerlijking komen (Jh 12:23; 13:1; 17:1).

We zien in Zijn terechtwijzing van Maria een duidelijk bewijs hoe misplaatst de Mariaverering is. Ook zij was een feilbaar mens, hoe bevoorrecht ze ook was om de moeder van de Heer Jezus te zijn. Zij had net als ieder ander mens de verlossing nodig die Hij aan het kruis tot stand heeft gebracht.

Maria is door de terechtwijzing van haar Zoon niet in verzet gekomen. Ze heeft die begrepen en als terecht aanvaard. Dat blijkt uit haar woorden tot de dienaren. Haar vertrouwen in Hem is ongeschokt gebleven. Ze weet dat Hij uitkomst zal geven, maar dan op Zijn tijd. Daarom geeft ze de dienaren de aanwijzing alles te doen wat Hij zegt.

Het zijn de laatste woorden die we van Maria in de Bijbel hebben. Op elk woord van de zin “wat Hij u ook zegt, doet dat” kan de nadruk worden gelegd.
1. ‘Wat’ …’ook’ wil zeggen: wat het ook maar mag zijn.
2. ‘Hij’ is de Heer Jezus, de Gebieder, Die spreekt.
3. ‘U’ is ieder die persoonlijk wordt aangesproken.
4. ‘Zegt’ wijst op de woorden die Hij spreekt.
5. ‘Doet’ is het uitvoeren wat Hij zegt.
6. ‘Dat’ moet er gebeuren en niet iets anders; niet handelen naar eigen inzicht.

Jh 2:6-10 | De Heer verandert water in wijn

6 Nu waren daar zes stenen watervaten neergezet, volgens het reinigingsgebruik van de Joden, elk met een inhoud van twee of drie metréten. 7 Jezus zei tot hen: Vult de watervaten met water. En zij vulden ze tot boven toe. 8 En Hij zei tot hen: Schept nu en brengt het naar de ceremoniemeester; en zij brachten het. 9 Toen nu de ceremoniemeester het water dat wijn geworden was, geproefd had (en hij wist niet vanwaar die was, maar de dienstknechten die het water geschept hadden, wisten het), riep de ceremoniemeester de bruidegom en zei tot hem: 10 Iedereen zet eerst de goede wijn voor, en wanneer men veel gedronken heeft, de mindere; u hebt de goede wijn tot nu toe bewaard. –

Er staan zes stenen watervaten. Die zijn daar neergezet, opdat de gasten zich aan de Joodse regels voor reiniging kunnen houden. De inhoud van de vaten varieert van twee tot drie metréten ofwel tweemaal of driemaal negenendertig liter. De Heer geeft de opdracht de watervaten met water te vullen. Het lijkt erop dat ze leeg zijn.

Dat laat symbolisch zien dat er volgens het Joodse reinigingsgebruik geen reinheid voor God te verwachten is. De uiterlijke reinheid die met de Joodse reinigingsgebruiken wordt nagestreefd, wordt door de Heer in andere evangeliën scherp veroordeeld (Mt 15:1-9; Mk 7:1-16). Mensen die aan een uiterlijk ritueel hangen, maken zichzelf belangrijk. Het ontbreekt hun aan ware vreugde omdat er geen gemeenschap met Christus is. Alleen Hij kan in die holle, doodse rituelen verandering brengen door het water dat Hij geeft en dat Hij verandert in wijn.

Aan het bevel van de Heer wordt gehoor gegeven en de vaten worden tot de rand toe met water gevuld. Het is goed om op een bevel van de Heer met de grootst mogelijke gehoorzaamheid te reageren. Dan is de zegen ook het grootst. We zien ook dat Hij steeds opdrachten geeft die mensen kunnen vervullen en dat Hij vervolgens doet wat mensen niet kunnen. Zo geeft Hij ook mensen het bevel de steen voor het graf van Lazarus weg te nemen, waarna Hij Lazarus tot leven roept (Jh 11:39,43).

Nadat de vaten met water zijn gevuld, zegt Hij uit de vaten te scheppen en het naar de ceremoniemeester te brengen. Deze man is verantwoordelijk voor de voortgang van het feest. Hij is dan ook met de situatie zeer verlegen en is bij een oplossing het meest gebaat. Ze brengen wat ze uit de watervaten hebben geschept naar de ceremoniemeester. Dan blijkt dat de Heer het water in wijn heeft veranderd. Hij heeft dat gedaan zonder enig speciaal woord of een bijzondere handeling.

Het is een prachtig beeld van de wijze waarop de vreugde het leven van een mens binnenkomt. Eerst moet een mens door het Woord van God – waarvan het water een beeld is (Jh 13:5-11; 15:3; Ef 5:26) – gereinigd worden. Dat gebeurt als hij zichzelf in het licht van Gods Woord als zondaar ziet, zijn zonden belijdt en gelooft in de Heiland Jezus Christus. Het resultaat daarvan is vreugde. Dit zal ook gebeuren met de herschepping van hemel en aarde voor het vrederijk. Als deze door het oordeel is gereinigd, kan er algemene vreugde op aarde komen.

De ceremoniemeester proeft van het water dat de dienaren hem brengen. Hij proeft geen water, maar wijn. Als de dienaren het water uit de watervaten scheppen, is het nog steeds water, maar als de ceremoniemeester het proeft, proeft hij wijn. Christus heeft door Zijn macht een wonder tot stand gebracht dat niemand heeft zien gebeuren, maar waarvan de resultaten worden genoten door hen die ervan proeven.

Na Zijn Goddelijke alwetendheid bij Nathanaël (Jh 1:49) toont de Heer hier Zijn Goddelijke almacht. Iedereen kan van Zijn almacht ‘proeven’, maar alleen zij die ‘doen wat Hij u ook zegt’, zien Wie achter deze daden van almacht staat. De ceremoniemeester weet niet waar de wijn vandaan komt. Hij geniet alleen het resultaat. De dienaren weten wel waar de wijn vandaan komt. Zij hebben immers de vaten met water gevuld en daarna eruit geschept. Maar ze weten niet hoe het water in wijn is veranderd.

De ceremoniemeester vraagt niet aan de dienaren hoe zij aan deze goede wijn komen, maar roept de bruidegom erbij. Hij concludeert zonder verder onderzoek dat de bruidegom verantwoordelijk is voor deze gang van zaken. Hij denkt niet aan een wonder en al helemaal niet aan de Heer Jezus, maar heeft zelf een natuurlijke verklaring. Zo reageren ongelovige mensen op alles wat ze meemaken. Ze zien de schepping, maar de Zoon van God wordt geloochend als de oorsprong.

De handelwijze van de Heer is niet zoals mensen te werk gaan. Mensen willen eerst het goede en als hun mogelijkheden voor het goede zijn uitgeput, gaan ze naar een mindere kwaliteit. Bij Hem is het andersom. Hij bewaart het goede voor later. Voor het geloof is dat een grote bemoediging. De gelovige mag weten dat er bij de Heer overvloed van blijdschap is (Ps 16:11). Christus is Zelf een weg van lijden gegaan, terwijl Hij daarbij zag op de vreugde die Hij aan het einde van die weg zou genieten (Hb 12:2). Ook voor mensen in diepe ellende is het een grote bemoediging. De Heer brengt ieder mens die vanuit de diepte tot Hem roept tot de grootste hoogte.

Jh 2:11 | Het begin van de tekenen

11 Dit deed Jezus als begin van Zijn tekenen in Kana in Galiléa en openbaarde Zijn heerlijkheid; en Zijn discipelen geloofden in Hem.

In dit eerste teken wordt de heerlijkheid van de Heer Jezus in genade geopenbaard. In Hem keert de heerlijkheid van God terug Die Zich uit Israël, uit Zijn tempel, heeft moeten terugtrekken vanwege de zonden van Zijn volk (Ez 11:23). Die heerlijkheid is teruggekeerd naar de hemel. Nu is Gods heerlijkheid weer op aarde gekomen in de Persoon van de Zoon.

Dit eerste teken bevat een belangrijke les over de openbaring van Zijn heerlijkheid die we moeten leren om Zijn heerlijkheid werkelijk te kunnen zien en te kunnen genieten. In dit eerste van Zijn tekenen wordt namelijk duidelijk dat er alleen duurzame vreugde (wijn) kan zijn, als deze vreugde is gebaseerd op reiniging (water).

Door dit teken worden de discipelen bevestigd in hun groeiende geloof. Maria verwachtte dat de Heer een wonder zou doen. Wat Hij deed, was ook een wonder, maar toch noemt Johannes het niet zo. Hij wil niet de nadruk leggen op het verrichten van wonderen, maar op de betekenis van deze bijzondere gebeurtenis. Johannes wordt door de Geest geïnspireerd de bijzondere verrichtingen voor te stellen als tekenen die duidelijk maken wat het doel van de komst van de Heer Jezus is. Dat doel is: mensen invoeren in de blijdschap van Zijn koninkrijk en nog hoger, in de blijdschap van de gemeenschap met de Vader en Hemzelf (Jh 15:11; 17:13; 1Jh 1:4).

Johannes heeft na dit eerste teken van het veranderen van water in wijn nog meer tekenen van de Heer in zijn evangelie opgenomen: drie genezingen (Jh 4:53-54; 5:9; 9:6-7), een opwekking uit de doden (Jh 11:42-43), een spijziging (Jh 6:1-15) en een visvangst (Jh 21:6). De Heer heeft er nog wel meer gedaan dan Johannes vermeldt, maar de tekenen die Johannes vermeldt, dienen het speciale doel dat de lezer van zijn evangelie zal geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, en dat wie gelooft het leven heeft in Zijn Naam (Jh 20:30-31).

Jh 2:12-17 | De tempelreiniging

12 Daarna daalde Hij af naar Kapernaüm, Hij, Zijn moeder, Zijn broers en Zijn discipelen, en zij bleven daar niet vele dagen. 13 En het Pascha van de Joden was nabij en Jezus ging op naar Jeruzalem. 14 En Hij vond in de tempel hen die runderen, schapen en duiven verkochten, en de wisselaars die [daar] zaten. 15 En Hij maakte een zweep van touwen en dreef allen uit de tempel, ook de schapen en de runderen; en het geld van de wisselaars stortte Hij uit en de tafels keerde Hij om; 16 en tot hen die de duiven verkochten zei Hij: Neemt deze dingen van hier weg; maakt niet het huis van Mijn Vader tot een huis van koophandel. 17 Zijn discipelen herinnerden zich dat er geschreven staat: ’De ijver voor Uw huis zal Mij verteren’.

Nadat de Heer in Kana Zijn heerlijkheid heeft geopenbaard, daalt Hij af naar Kapernaüm. Hij neemt het initiatief, Hij gaat voorop, terwijl Zijn moeder, Zijn broers en Zijn discipelen met Hem meegaan. Jozef ontbreekt. De laatste keer dat hij wordt genoemd, is als de Heer Jezus twaalf jaar is (Lk 2:48). Ongetwijfeld is hij vóór het openbare optreden van de Heer gestorven. De broers van de Heer geloven op dit moment nog niet in Hem (Jh 7:5). Later zijn ze tot geloof gekomen (Hd 1:14).

De Heer gaat op naar Jeruzalem naar aanleiding van het Pascha. Dit is het eerste Pascha dat tijdens Zijn leven op aarde wordt genoemd (Jh 6:4; 11:55). Het is veelzeggend dat Johannes spreekt over “het Pascha van de Joden”. Dit betekent dat Gods Geest het hier niet ziet als een “Pascha voor de HEERE”, zoals het oorspronkelijk is bedoeld (Ex 12:11; Lv 23:5). De Joden hebben er een eigen feest van gemaakt (vgl. Jh 5:1; 7:2). Met Gods rechtvaardige en heilige eisen en Zijn bedoeling met dit feest houden ze geen enkele rekening. Het ware Pascha, Christus (1Ko 5:7), is aanwezig en zij verwerpen Hem. Hoe kunnen ze dan een feest vieren dat God welgevallig is?

Ter gelegenheid van het feest zijn veel Joden vanuit het hele land naar Jeruzalem gekomen. Zij die van ver zijn gekomen, hebben geen offerdieren meegenomen. God heeft het zo geregeld dat zulke Israëlieten geld kunnen meenemen en in Jeruzalem offerdieren kunnen kopen (Dt 14:24-26). Om een dergelijke situatie gaat het niet als de Heer in de tempel de verkopers van offerdieren en de geldwisselaars aantreft. De mensen die daar zitten om te verkopen, zijn mensen die uit zijn op het maken van zoveel mogelijk winst. Ze rekenen niet met God, ze denken alleen aan zichzelf. Dat roept verontwaardiging bij de Heer op die Hem ertoe brengt de tempel schoon te vegen met een eigenhandig van touwen gemaakte zweep.

Deze tempelreiniging vindt plaats voordat de Heer aan Zijn openbare optreden begint. In de andere evangeliën vindt nog een tempelreiniging plaats en wel aan het einde van Zijn leven op aarde (Mt 21:12; Mk 11:15; Lk 19:45). Dat Johannes al aan het begin van Zijn optreden een tempelreiniging vermeldt, is er een bewijs van dat hij begint waar de andere evangelisten eindigen. De andere evangeliën werken naar de verwerping van de Heer door het volk toe en andersom ook naar de verwerping van Israël door de Heer. In dit evangelie is Christus vanaf het begin verworpen en is ook het volk door Hem verworpen (Jh 1:11).

We zien in dit optreden van de Heer een voorafschaduwing van Jahweh – dat is de Heer Jezus – Die plotseling tot Zijn tempel komt om te oordelen (Ml 3:1). Aan het brengen van zegen en vreugde op grond van reiniging door bekering, zoals we in de vorige geschiedenis zien, gaat een reinigen in oordeel vooraf. Dat zien we in de reiniging van de tempel. In dit centrum van het godsdienstige leven wordt duidelijk hoe noodzakelijk reiniging is.

Hetzelfde vinden we bijvoorbeeld in de roomse relikwieën. Ze kunnen worden gekocht door ‘de gelovigen’. Ook in het protestantisme is die handel er. Men werkt steeds meer met kaarsen en afbeeldingen. Ook replica’s van spijkers waarmee de Heer Jezus zou zijn gekruisigd, zijn een gewild artikel. Het rooms-katholicisme is behalve een godsdienstige macht ook een economische macht. De Heer Jezus zal over beide machten het oordeel brengen (Op 17:16; 18:1-3).

De Heer noemt de tempel nog wel “het huis van Mijn Vader”. Niet dat God er nog woont. Zijn heerlijkheid heeft immers de tempel verlaten (Ez 10:18; 11:23) en ook de ark staat er niet in. Deze tempel is gebouwd door Herodes, zonder opdracht van God. Toch is, op het moment dat de Zoon van God de tempel betreedt en zolang Hij daar is, Gods heerlijkheid er aanwezig en is de tempel het huis van Zijn Vader.

Hij gebiedt allen die van het huis van Zijn Vader een huis van koophandel hebben gemaakt, hun spullen op te pakken en weg te brengen. Hij handelt als de Heer met Goddelijke rechten. Door Zijn optreden worden de discipelen herinnerd aan een citaat uit Psalm 69 (Ps 69:10a). Van Hem Die Zich openlijk identificeert met de belangen van Zijn Vader en Diens huis, is gesproken door de Geest van de profetie. Dat komt de discipelen in gedachten. Hoe goed is het om Gods Woord te kennen, zodat de Geest ons in bepaalde omstandigheden daaraan kan herinneren tot onze bemoediging.

Jh 2:18-22 | Vraag naar het teken van Zijn gezag

18 De Joden dan antwoordden en zeiden tot Hem: Welk teken toont U ons, dat U deze dingen doet? 19 Jezus antwoordde en zei tot hen: Breekt dit tempelhuis af en in drie dagen zal Ik het oprichten. 20 De Joden zeiden dan: In zesenveertig jaar is dit tempelhuis gebouwd, en U zult het in drie dagen oprichten? 21 Maar Hij sprak over het tempelhuis van Zijn lichaam. 22 Toen Hij dan uit [de] doden was opgewekt, herinnerden Zijn discipelen zich dat Hij dit gezegd had; en zij geloofden de Schrift en het woord dat Jezus gesproken had.

De Joden reageren heel anders dan de discipelen aan wie de Geest het Woord indachtig kan maken. Dat kan Hij bij de Joden niet omdat zij de Zoon verwerpen. Zij vragen Hem hun een teken te laten zien als een bewijs dat Hij gezag heeft voor dit handelen. Joden zijn altijd uit op tekenen (1Ko 1:22-23). In de evangeliën vragen ze er steeds naar (Mt 12:39-40; 16:4). Maar wie blind is voor het grootste teken, dat is Hijzelf, kan door geen enkel ander teken worden overtuigd.

Toch geeft Hij een teken. Het teken waarop Hij hen wijst, heeft te maken met Zijn lichaam. Hij geeft de Joden aan dat zij Zijn lichaam zullen afbreken, het zullen doden. Dat is echter niet Zijn einde. De Heer zegt dat Hij na drie dagen weer zal opstaan. Hij spreekt hier over de kracht die Hij bezit om Zelf uit de doden op te staan (Jh 10:17).

De Joden begrijpen niet waarover Hij spreekt. Ze menen dat Hij over de tempel van Herodes spreekt, waarover zesenveertig jaar is gedaan om die te bouwen. Ze kunnen dat als ongelovigen ook niet begrijpen (1Ko 2:14).

Johannes verklaart ons als zijn lezers dat de Heer Jezus over Zijn lichaam als tempel sprak (vgl. 1Ko 6:19). Ook de discipelen hebben de volle betekenis van Zijn woorden pas na Zijn opstanding begrepen. Dan geven ze ook krachtig getuigenis van Zijn opstanding (Hd 2:24-32). Zijn opstanding bewijst dat Hij Gods Zoon is in kracht (Rm 1:4).

Jh 2:23-25 | Jezus weet Zelf wat in de mens is

23 En toen Hij in Jeruzalem was op het Pascha, op het feest, geloofden velen in Zijn Naam, toen zij de tekenen zagen die Hij deed. 24 Maar Jezus Zelf vertrouwde Zich aan hen niet toe, omdat Hij allen kende, 25 en omdat Hij niet nodig had dat iemand van de mens getuigde, want Hij wist Zelf wat in de mens was.

Hier komen we bij een nieuw deel van het evangelie, waarin het gaat om de mens en de toestand waarin hij verkeert. In het eerste deel van dit hoofdstuk (verzen 1-12) is in de verandering van water in wijn de vreugde van het koninkrijk voorgesteld. In het tweede deel van het hoofdstuk (verzen 13-17) is in de reiniging van de tempel de kracht van het koninkrijk voorgesteld, waarna in de verzen 18-22 het recht van de Heer op het koninkrijk is vastgesteld.

Nu moet nog worden vastgesteld wie met Hem het koninkrijk kunnen ingaan. De Joden nemen als vaststaand aan dat zij het koninkrijk zullen binnengaan. Maar de Heer Zelf vertrouwt Zich aan hen niet toe. Daarom volgt in Johannes 3 wat nodig is om in te kunnen gaan.

De Heer Jezus, Jahweh en Messias, is tijdens het Pascha in de door God uitverkoren stad. Het Pascha is het feest dat het meest Gods barmhartigheid tegenover Zijn volk toont. De vele lammeren die op die dag worden geslacht, hadden de Joden eraan moeten herinneren dat God een rechtvaardige Rechter is Die de zondaar moet oordelen, tenzij hij schuilt achter het bloed van het Paaslam. Nu staat het Lam van God voor hen, maar ze erkennen Hem niet. Wel zien ze dat Hij veel tekenen doet. Dat brengt velen ertoe in Zijn Naam te geloven.

Wat de uiterlijke omstandigheden betreft, lijkt alles ervoor klaar te zijn dat Christus door Zijn volk aangenomen zal worden. Er zijn immers velen die in Zijn Naam geloven. Het geloof is hier echter niet de innerlijke overtuiging van de waarheid van God die tot onderwerping aan God brengt. Het geloof van deze mensen is hun beoordeling over wat hun voldoening geeft, over wat zij als aangenaam ervaren. Hun geloof is gebaseerd op wat ze zien. Ze concluderen dat de Heer Jezus de Messias is, maar ze onderwerpen zich niet aan God en nemen Zijn getuigenis niet aan. De mens zit op de troon en oordeelt. Hun oordeel vloeit voort uit hun genegenheden.

Wat ons een gelukkig gevoel geeft, geloven we gemakkelijk. Maar we verzetten ons tegen en we verwerpen wat ons tot niets maakt en ons veroordeelt. Zolang Jezus kan worden gezien als de verbeteraar van de mensheid en de omstandigheden waarin de mens leeft, is er het snelste en warmste welkom. Hij is dan een aanvulling op een gemis in en van de mens. Die mens heeft veel goeds, maar mist nog net iets voor het optimale geluk. Als Jezus daarin wil voorzien, kan de mens zichzelf handhaven en zelfs schitteren. Maar hoe zal hij ontvangen wat hem tot niets maakt, wat hem geestelijk veroordeelt, wat hem de ernstige waarschuwing voorhoudt van het eeuwig oordeel en de poel van vuur? Dat haat hij en daarbij de Persoon om Wie het bij God gaat.

Christus vertrouwt Zich alleen toe aan wie verbroken is (Ps 51:19) en zich voor God in het stof buigt onder belijdenis van zonden. Dan is er sprake van bekering die door de genade van God is gewerkt. Het is ontnuchterend te lezen dat de Heer Zich niet toevertrouwt aan mensen die toch in Hem geloven. De oorzaak is dat we te maken hebben met Iemand Die wel vlees geworden is, maar Die tevens de alwetende God en de Rechter van levenden en doden is. Hij kent allen volmaakt. Niemand kan Hem iets voorspiegelen. Hij laat Zich niet door uiterlijke dingen leiden.

Hij weet wat hun geloof waard is en dat er geen sprake is van enig gevoel van zonde voor God of het inzien van de noodzaak van berouw en bekering. Niemand hoeft Hem iets te vertellen over de toestand waarin de mens is. Hij weet volmaakt wat er in de mens aanwezig is, wat de mens drijft. De oorzaak dat Hij Zich niet aan hen toevertrouwt, ligt in de onverbeterlijke boosheid van de mens en dat de mens dat niet inziet. De Zoon van God stelt in dit evangelie vanaf het begin de onverbeterlijke verdorvenheid van de mens vast, want God is niet in zijn gedachten, maar het eigen ik staat centraal.

Johannes 3

Jh 3:1-2 | Nachtelijk bezoek

1 Nu was er een mens uit de farizeeën, zijn naam was Nicodémus, een overste van de Joden; 2 deze kwam ‘s nachts bij Hem en zei tot Hem: Rabbi, wij weten dat U van God bent gekomen als Leraar; want niemand kan deze tekenen doen die U doet, tenzij God met hem is.

Aan het eind van het vorige hoofdstuk hebben we gelezen dat de Heer Jezus weet wat in de mens is en dat Hij Zich daarom niet aan hen toevertrouwt. Nu komt er een mens bij Hem. Het is niet de eerste de beste mens. Het is een mens uit de farizeeën. Zijn naam wordt gegeven, Nicodémus, en ook zijn functie, hij is een overste van de Joden. Hij is dus een zeer godsdienstig mens die ook nog eens in hoog aanzien staat bij het volk. De Heer noemt hem “de leraar van Israël” (vers 10).

Nicodémus heeft, evenals zijn collega’s, de tekenen gezien die de Heer heeft gedaan. Bij hem heeft het een verlangen naar de Heer Jezus bewerkt waardoor hij innerlijk dichter bij God is gekomen en Hem zoekt. Hij is zo’n enkeling in de menigte die behoefte heeft Christus beter te leren kennen. Daardoor gaat hij naar Hem toe voor een persoonlijke ontmoeting.

Als orthodoxe en ook nog eens godsdienstige, voorname Jood had Nicodémus naar de tempel moeten gaan en dat ook overdag moeten doen. Hij gaat echter niet naar de tempel, maar naar de Heer en hij doet dat ’s nachts. Wie in zijn geweten is aangeraakt en belangstelling toont voor Christus, zoals Nicodémus, voelt ook direct aan dat de wereld tegen hem zal zijn. Daarom komt hij ’s nachts. Hij is bang voor de wereld omdat hij weet dat hij met God te maken heeft en ook weet dat de wereld zich tegen God verzet.

Nicodémus spreekt de Heer Jezus aan met “Rabbi”, dat is ‘Meester’ (Jh 1:39). Dat is de titel waarmee schriftgeleerden door hun leerlingen worden aangesproken. Hij erkent Hem als Leraar. Hij verklaart vervolgens dat hij en zijn collega’s – hij spreekt over “wij” – weten dat Christus van God gekomen is als Leraar. De tekenen die zij van Hem hebben gezien, zijn niet te loochenen. Evenals zijn collega’s is Nicodémus ervan overtuigd dat Hij een bijzondere Leraar is. Toch is hij nog ver verwijderd van de ware kennis van Hem. Hij spreekt over de Heer als Iemand van Wie gezegd kan worden dat God met Hem is, alsof het een profeet betreft.

Toch is zijn belangstelling niet gebaseerd op een louter verstandelijke overtuiging. Er is in hem een diepere belangstelling, gewerkt door de Heilige Geest. Hij is zich dat nog niet bewust, maar het drijft hem wel naar de Heer. Hij ziet Hem echter alleen nog maar als Leraar en ziet ook dat God met Hem is. Hij meent hiermee Hem een hele eer te bewijzen, maar het schiet volkomen tekort met betrekking tot Zijn Persoon.

Het trouwens is mooi om te zien dat Christus voor ieder die oprecht zoekt – en zo iemand is Nicodémus – altijd beschikbaar is, al is het in de nacht. Hij maakt Nicodémus geen verwijt dat hij Hem op dit tijdstip opzoekt.

Het gesprek dat zich tussen de Heer en Nicodémus ontwikkelt, is een van de meerdere persoonlijke gesprekken van de Heer Jezus waarover Johannes in zijn evangelie bericht. Voor ons is dat een belangrijke aanwijzing om oog te hebben voor de enkeling.

Jh 3:3 | De nieuwe geboorte

3 Jezus antwoordde en zei tot hem: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: tenzij iemand opnieuw geboren wordt, kan hij het koninkrijk van God niet zien.

De Heer gaat niet in op het eerbetoon van Nicodémus en zijn medefarizeeën, maar zegt tegen hem wat nodig is om Hem werkelijk te leren kennen. Nicodémus heeft geen onderwijs van Hem als Leraar nodig, maar een totaal nieuwe natuur. Dat gaat veel verder dan overtuigd worden in het geweten. Nicodémus kent zichzelf nog niet als volkomen verdorven en geestelijk dood in zonden. Hij heeft het nodig levend gemaakt te worden en niet een nieuwe gedachte die zijn leven kan verrijken.

God onderwijst en verbetert de menselijke natuur niet. De mens moet vernieuwd worden in de oorsprong van zijn natuur. Zonder die vernieuwing kan hij het koninkrijk van God niet zien. Dat koninkrijk van God staat hier voor Nicodémus. Het is aanwezig en zichtbaar in de Zoon van de timmerman (vgl. Lk 17:21). Om dat te zien en innerlijk te erkennen moet iemand opnieuw geboren worden, dat is op een heel nieuwe wijze en vanuit een heel nieuwe bron nieuw leven ontvangen.

De verklaring dat een nieuwe geboorte noodzakelijk is, wordt door de Heer ingeleid met “voorwaar, voorwaar” (Grieks: ‘amen, amen’). Dit dubbele ‘voorwaar’ komt in dit evangelie vijfentwintig keer voor. De Heer verklaart hiermee de absoluut vaststaande waarheid van wat Hij gaat zeggen, terwijl Hij de belangrijkheid daarvan nog eens onderstreept door er “Ik zeg u” op te laten volgen.

Een en ander maakt wel duidelijk van hoe groot belang de inhoud is van wat Hij hier zegt. Het is inderdaad van onmetelijk belang. Het is de enige manier om ook maar iets van Gods koninkrijk te kunnen zien. Wie niet opnieuw geboren is, ziet er niets van, al is hij nog zo doorkneed in de Schriften en al heeft hij een nog zo hoge godsdienstige functie als Nicodémus.

Jh 3:4 | Vragen over de nieuwe geboorte

4 Nicodémus zei tot Hem: Hoe kan een mens geboren worden als hij oud is? Kan hij soms voor de tweede keer in de schoot van zijn moeder ingaan en geboren worden?

Dat Nicodémus niet verder ziet dan de natuurlijke gang van zaken, blijkt uit zijn reactie op de woorden van de Heer. Hij veronderstelt iets wat feitelijk onmogelijk is, maar wat ook laat zien dat hij niet begrijpt wat de Heer bedoelt met een nieuwe geboorte uit een totaal nieuwe bron.

De oorzaak daarvan is dat Nicodémus zichzelf nog niet als zondaar kent. Anders zou hij hebben begrepen dat, zelfs als het al mogelijk zou zijn dat een mens voor de tweede keer uit de schoot van zijn moeder geboren zou worden, het dan nog vlees zou zijn dat uit vlees geboren is. Er kan nooit iets reins uit een onreine komen (Jb 14:4; Ps 51:7). De mens zou steeds even blind zijn en het koninkrijk van God niet kunnen zien en er daarom even ver vandaan zijn als altijd.

Jh 3:5-8 | Geboren worden uit water en Geest

5 Jezus antwoordde: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: tenzij iemand geboren wordt uit water en Geest, kan hij het koninkrijk van God niet binnengaan. 6 Wat uit het vlees geboren is, is vlees; en wat uit de Geest geboren is, is geest. 7 Verwonder u niet dat Ik u gezegd heb: U moet opnieuw geboren worden. 8 De wind waait waarheen hij wil, en u hoort zijn geluid, maar u weet niet waar hij vandaan komt en waar hij heengaat; zo is ieder die uit de Geest geboren is.

Weer leidt de Heer Zijn antwoord in met het indrukwekkende “voorwaar, voorwaar, [amen, amen] Ik zeg u” om opnieuw het belang te onderstrepen van de woorden die Hij vervolgens spreekt. Hij wijst erop dat om opnieuw geboren te worden twee dingen noodzakelijk zijn: water en Geest. Hij zegt niet ‘uit water en uit Geest’, maar Hij gebruikt slechts eenmaal het woord “uit”. Door het op deze manier te zeggen worden water en Geest ten nauwste aan elkaar verbonden. Ze kunnen niet van elkaar worden gescheiden, maar werken onscheidbaar samen.

Bij ‘water’ wordt wel eens gedacht aan doopwater, maar dat kan onmogelijk het geval zijn. Als het hier om doopwater zou gaan, zou iemand die niet gedoopt is, niet in het koninkrijk kunnen binnengaan. Dat zou betekenen dat de boosdoener aan het kruis die zich bekeerde niet in het koninkrijk zou kunnen binnengaan, want hij stierf ongedoopt. De Heer heeft hem echter verzekerd dat hij met Hem in het paradijs zou zijn (Lk 23:43).

Aan de andere kant zou iemand die gedoopt wordt door de doop een nieuwe natuur krijgen. Dat zou weer betekenen dat alleen zij die gedoopt zijn het koninkrijk zouden binnengaan en ook dat wie gedoopt is, nooit verloren kan gaan, want hij zou eeuwig leven hebben gekregen door de doop. Beide leringen zijn natuurlijk dwaasheden. Daarbij spreekt de waterdoop ook nergens van het geven van leven, maar van de dood (Rm 6:3-4).

Wat stelt het water dan wel voor? Het water stelt het Woord van God voor in zijn reinigende kracht (Ps 119:9; Jh 15:3; Ef 5:26). De Heer Jezus spreekt hier dan ook over water als een beeld van de reinigende kracht van het Woord van God dat in de kracht van de Geest wordt toegepast.

Als een ongelovig mens het Woord van God leest of hoort spreken, zal het Woord zijn hele leven oordelen. Hij zal zichzelf als zondaar zien. Op hetzelfde ogenblik dat hij dat erkent, bewerken Woord en Geest het nieuwe leven in hem. Door dit nieuwe leven krijgt hij nieuwe gedachten en genegenheden. De natuur van de Geest is ontvangen en wordt werkzaam. Zo iemand is een nieuwe schepping (2Ko 5:17; Gl 6:15).

De Heer stelt in vers 6 vast dat vlees altijd vlees blijft en dat wat uit de Geest geboren is, deel heeft aan de natuur van de Geest. Elk van de beide naturen draagt vrucht naar zijn aard (vgl. Gn 1:12). Hiermee onderstreept Hij wat Hij zojuist heeft gezegd over het geboren worden uit een nieuwe bron, uit de Geest van God. Het water wordt in vers 6 niet genoemd, want het gaat om het kenmerkende werk van de Geest. Het Woord zonder de Geest werkt geen nieuw leven, want de Geest is het Die levend maakt en het leven van Christus meedeelt.

Nog een zaak die van belang is om goed onder ogen te zien, is het feit dat de beide naturen, vlees en Geest, volledig gescheiden blijven. Ze zijn op geen enkele manier met elkaar in harmonie te brengen. Er bestaat een voortdurende vijandschap tussen hen (Gl 5:17). Het ‘vlees’ zal nooit in ‘Geest’ veranderd kunnen worden.

De Heer zegt zacht verwijtend tegen Nicodémus dat hij zich niet had hoeven te verbazen over wat Hij heeft gezegd. Hij stelt een algemene waarheid vast. Het woord “u” in de zin “u moet opnieuw geboren worden” is meervoud. Dit ‘opnieuw geboren worden’ geldt zowel voor hem persoonlijk als voor de Jood en alle mensen in het algemeen.

Nicodémus had als “de leraar van Israël” (vers 10) uit Ezechiël 36 kunnen weten waarover de Heer spreekt (Ez 36:24-32). Het gaat daar over een diepgaande reiniging van Israël die het volk aan het begin van het vrederijk zal ondergaan. Toch is de betekenis van dat woord aan Nicodémus voorbijgegaan omdat hij dit woord niet op zichzelf van toepassing acht. Dat heidenen rein moeten worden, dat kan hij begrijpen, maar hijzelf, als Jood …?

Evenals de wind is ook de Geest onzichtbaar (‘wind’ en ‘geest’ zijn in het Grieks hetzelfde woord). De herkomst van de wind en waarheen hij gaat, blijft voor ons onbekend (Jb 38:24), maar we kunnen wel de werking ervan waarnemen (Ps 29:5; 107:25; 1Kn 19:11). Zo is het ook met de Geest. Als de Geest door het Woord iemand opnieuw geboren doet worden, weet niemand hoe dat in zijn werk is gegaan. Net zomin als de wind kan de Geest door ons worden gecontroleerd of bestuurd.

Wat wel mogelijk is, is dat we Zijn werking waarnemen. Zo wordt Zijn werk zichtbaar in iemand die opnieuw geboren is doordat zo iemand vanaf zijn nieuwe geboorte de Heer Jezus liefheeft, met liefde over Hem spreekt en Zijn wil doet. Dit geldt voor “ieder die uit de Geest geboren is”. Het geldt dan ook niet alleen voor de Joden, maar ook voor de heidenen.

Jh 3:9 | Hoe kunnen deze dingen gebeuren?

9 Nicodémus antwoordde en zei tot Hem: Hoe kunnen deze dingen gebeuren?

Nicodémus reageert weer vanuit menselijk perspectief op het onderwijs van de Heer. Hij vraagt hoe die dingen kunnen gebeuren. Toch maakt de vraag die hij stelt duidelijk dat bij hem het besef groeit dat de Heer Jezus hem de waarheid voorstelt. Hij voelt aan dat de Heer in de ware behoeften van zijn ziel kan voorzien. Verder horen we in dit gedeelte niets meer uit de mond van Nicodémus.

Jh 3:10-12 | De aardse en de hemelse dingen

10 Jezus antwoordde en zei tot hem: Bent u de leraar van Israël en weet u deze dingen niet? 11 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Wij spreken wat Wij weten en Wij getuigen wat Wij hebben gezien; en u neemt Ons getuigenis niet aan. 12 Als Ik u de aardse dingen heb gezegd en u niet gelooft, hoe zult u geloven als Ik u de hemelse zeg?

De Heer beantwoordt de vraag van Nicodémus in eerste instantie weer met een zacht verwijt. Hij houdt Nicodémus voor dat hij had kunnen weten wat Hij bedoelt als hij de profeten goed had gelezen. Nicodémus kent de profeten, maar niet de werkelijke betekenis ervan omdat bij hem het denken gericht is op de heerlijkheid van Israël en niet op de heerlijkheid van de Messias. Als ‘de leraar van Israël’ had hij moeten weten wat de Heer bedoelt. Hij zal immers gedeelten als Jesaja 44; 55 en het al aangehaalde Ezechiël 36 vaak genoeg voor zijn aandacht hebben gehad (Js 44:3; 55:1; Ez 36:24-32). Toch heeft hij omdat hij niet opnieuw geboren was, de ware betekenis ervan nooit begrepen.

Na dit zachte verwijt sluit de Heer de discussie niet, maar gaat Hij verder met Zijn onderwijs en breidt dit zelfs uit tot de hemelse dingen. Voor de derde keer gebruikt Hij het dubbele “voorwaar” gevolgd door “Ik zeg u” om het belang van Zijn onderwijs te benadrukken. Hij verzekert Nicodémus ervan dat Hij niet over onbekende dingen spreekt. Hij is volmaakt in staat te spreken over de dingen die Hij zojuist heeft gezegd omdat Hij gezien heeft wat Hij betuigt. Alleen God kan zeggen dat Hij ‘weet’ waarover Hij spreekt. Bij Hem is het volmaakte ‘weten’. Hij bezit de volmaakte kennis van het wezen van alle dingen.

De Heer Jezus weet wat in de mens is, want Hij kent de mens (Jh 2:25). Hij weet wat in God is, want Hij kent God omdat Hij God is. Hij maakt God bekend (Jh 17:6,26). De Heer spreekt in de ‘Wij’-vorm omdat Hij samen met de Heilige Geest getuigenis aflegt. Hij en de Heilige Geest zijn Goddelijke Personen Die volmaakte kennis van alle dingen hebben. Evenals de Zoon kent ook de Heilige Geest volmaakt wat er in de mens is en wat er in God is. Daarmee is Hij volmaakt vertrouwd. Niemand kent de dingen van God dan de Geest van God (1Ko 2:11).

Wil een mens daarin kunnen delen en de dingen van God leren kennen, dan moet hij eerst opnieuw geboren worden en de Geest ontvangen. Door de nieuwe geboorte is hij in staat de dingen van God te leren begrijpen. De natuurlijke, niet wedergeboren mens neemt de dingen van God niet aan omdat ze geestelijk beoordeeld worden (1Ko 2:14). Hij kan die dingen niet eens aannemen omdat hij geen deel aan het leven heeft dat daarvoor noodzakelijk is.

De Heer heeft over de aardse dingen gesproken, dat wil zeggen dingen die de profeet Ezechiël heeft meegedeeld en die nodig zijn met het oog op de aardse zegeningen in het vrederijk. De nieuwe geboorte is een aardse zaak die nodig is om het aardse vrederijk binnen te kunnen gaan. En dit begrijpt Nicodémus al niet. Hoe zou hij dan iets begrijpen als de Heer gaat spreken over de hemelse dingen?

Het koninkrijk van God heeft namelijk niet alleen aardse, maar ook hemelse aspecten (Hb 12:22-24; Ef 1:10; Ko 1:20). De hemelse dingen zullen ten volle door de Geest worden geopenbaard nadat Christus Zijn bloed heeft gestort en is opgevaren naar de hemel. In de Zoon van God Die hier met Nicodémus in gesprek is, zijn deze hemelse dingen in volmaaktheid aanwezig. Alleen heeft Nicodémus daar (nog) geen oog voor.

Jh 3:13 | De Zoon des mensen Die in de hemel is

13 En niemand is opgevaren in de hemel dan Hij Die uit de hemel is neergedaald, de Zoon des mensen <Die in de hemel is>.

Niemand kan beter over de hemelse dingen spreken dan de Zoon. Zoals Hij hier spreekt, heeft nooit een profeet over zichzelf kunnen spreken. Profeten waren middelaars die God gebruikte om tot mensen te spreken. De Zoon is geen middelaar door Wie God spreekt, maar Hij is God Zelf (Hb 1:1). Terwijl Hij op aarde met Nicodémus spreekt, is Hij aanwezig in de hemel. Daarom spreekt Hij op aarde over dingen die Hij op hetzelfde moment in de hemel ziet. Mensen kunnen opvaren naar de hemel, engelen kunnen eruit neerdalen, maar zij veranderen van plaats. Alleen de Zoon des mensen blijft waar Hij tevoren was omdat Hij ook de eniggeboren Zoon van God is. Hij is het antwoord op de uitdagende vragen van Agur in Spreuken 30 (Sp 30:4).

De Heer Jezus houdt nooit op God te zijn. Daarom kan Hij, terwijl Hij op aarde met Nicodémus staat te praten, zeggen dat Hij terzelfder tijd in de hemel is. Zo hebben we ook van Hem gelezen dat Hij de Vader op aarde verklaart als de Zoon Die in de schoot van de Vader is (Jh 1:18). Hij zegt dat echter als de Zoon des mensen! Dat betekent dat wij Zijn Godheid en Zijn Mensheid niet kunnen scheiden. Hij is één Persoon. Als Zoon des mensen is Hij dan ook de volmaakt betrouwbare Verkondiger van hemelse dingen. Alleen Hij Die in de hemel is, kan ons de hemelse dingen meedelen. De vraag is of mijn hart erop is voorbereid om deze hemelse dingen te aanvaarden.

Jh 3:14-17 | Zo lief heeft God de wereld gehad

14 En zoals Mozes de slang in de woestijn heeft verhoogd, zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden, 15 opdat ieder die in Hem gelooft, <niet verloren gaat maar> eeuwig leven heeft. 16 Want zo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon heeft gegeven, opdat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft. 17 Want God heeft Zijn Zoon niet in de wereld gezonden opdat Hij de wereld zou oordelen, maar opdat de wereld door Hem behouden zou worden.

Als de Heer eenmaal de hemelse dingen heeft genoemd, geeft Hij aanvullend onderwijs. Om de hemelse dingen te kunnen begrijpen is de nieuwe geboorte namelijk niet voldoende. De nieuwe geboorte is wel noodzakelijk, maar is verbonden aan de aardse dingen. Door de nieuwe geboorte kunnen de dingen op aarde worden gekend op de wijze zoals God ernaar kijkt en ze beoordeelt. Voor het kennen en genieten van de hemelse dingen is meer nodig. Daarvoor is nodig dat we de betekenis van het kruis kennen.

Om Zijn onderwijs over het kruis te illustreren verwijst de Heer Jezus naar wat Mozes heeft gedaan met de slang in de woestijn. Dat is een voorbeeld van wat met Hem als de Zoon des mensen zal gebeuren. Het verhogen van de slang in de woestijn zag vooruit naar het verhogen van de Zoon des mensen aan het kruis.

Mozes maakte de koperen slang naar het beeld van de vurige slangen (Nm 21:9). Deze vurige slangen waren de plaag waaraan het volk stierf. Mozes verhoogde het beeld van de slang die hij van koper maakte, zodat ieder ernaar kon kijken waar hij zich ook in het kamp bevond. Wie dat deed, werd genezen. Daarvoor was nodig dat men erkende gebeten te zijn en zeker zou sterven én geloof dat slechts een kijken naar de verhoogde slang het leven zou geven. Niets anders zou van de gevolgen van de plaag bevrijden, hoe knap bedacht ook. Mozes maakte op die manier de plaag tot symbool van de redding en die redding verkreeg iemand alleen door eenvoudig naar dat symbool te kijken. Het kijken hield de erkenning in door de slang gebeten te zijn met de dood als resultaat.

Dit is een voorbeeld van wat God met Zijn Zoon, de Zoon des mensen, heeft gedaan. God heeft Zijn Zoon in gelijkheid aan het vlees van de zonde gezonden om in Hem de zonde in het vlees te oordelen (Rm 8:3). Toen de Zoon des mensen aan het kruis werd verhoogd, werd Hij daar door God tot zonde gemaakt. De Zoon van God is door Zijn volk verworpen en verhoogd aan het kruis (Jh 8:28).

God heeft in Zijn ondoorgrondelijke wijsheid deze grootste misdaad van de mens, het hoogtepunt van zijn zonden, gebruikt voor het vervullen van Zijn plannen door Zijn Zoon tot zonde te maken. De zonde kon niet op een andere wijze worden weggedaan. De zonde kon alleen worden weggedaan door het oordeel van God over Hem Die alleen in staat was het oordeel over de zonden te dragen. En het moest een Mens zijn, de Zoon des mensen, wilde het voor mensen voldoen.

Dit werk moest voor of ten behoeve van ons gebeuren, met als doel de gave van het eeuwige leven, terwijl de nieuwe geboorte, waarover de Heer met Nicodémus heeft gesproken, een werk is dat in ons gebeurt. Zowel voor het werk in ons als voor het werk voor ons gebruikt Hij het woord “moet” (verzen 7,14), want beide waren noodzakelijk, wilden wij in een gezegende verbinding met God komen.

Het heerlijk resultaat is voor ieder die gelooft. Het gaat om geloof in Hem. De gelovige kijkt weg van zichzelf en kijkt naar de Heer Jezus. Zoals de door de vurige slang gebeten Israëliet alleen maar hoefde te kijken naar de verhoogde slang om behouden te worden, zo hoeft iemand nu alleen maar te kijken naar de aan het kruis verhoogde Christus om niet verloren te gaan. Christus is aan het kruis door God voor ons tot zonde gemaakt, opdat wij gerechtigheid van God zouden worden in Hem (2Ko 5:21).

Door het geloof in de Gekruisigde erkennen we de juistheid en rechtvaardigheid van Gods oordeel over ons, maar tevens dat dit oordeel al uitgeoefend is. Als gevolg daarvan kijken we niet meer naar onszelf, maar naar Hem Die het oordeel voor ons droeg. Wij gaan niet verloren omdat Hij, als tot zonde gemaakt, het oordeel droeg. Dat is de parallel met de koperen slang.

De Heer gaat verder dan deze vergelijking met de koperen slang. Het is niet alleen zo dat we niet verloren gaan en niet in het oordeel komen, maar er is ook een geweldig positief gevolg van het werk van Christus aan het kruis. Dat positieve gevolg zien we in wat we op grond van dat werk hebben ontvangen en dat is “eeuwig leven”.

Eeuwig leven is niet leven dat altijd voortduurt, want dan zouden de ongelovigen dat ook hebben. Eeuwig leven is leven dat in zichzelf eeuwig is, het is leven dat zonder begin en zonder einde is. Het eeuwige leven is ons geopenbaard in de Heer Jezus. Hij is Zelf het eeuwige leven (1Jh 5:20). Het is echter niet alleen geopenbaard in Hem, maar het is ons gegeven.

Dat is een met ons verstand niet te bevatten geschenk dat voortvloeit uit de liefde van God. Het meedelen van het eeuwige leven wordt door het woord “want” in vers 16 direct verbonden aan de liefde van God. Het werk van Christus aan het kruis vond zijn oorsprong in de liefde van God. En als God Zijn liefde openbaart, houdt Hij niets achter.

Hij heeft Zijn Zoon gegeven om verlorenen te redden die in de macht van de zonde waren (Rm 8:3). Zij waren gebeten door de slang, dat is de duivel (Op 12:9). De Heer Jezus, de eniggeboren Zoon, is tot zonde gemaakt en gestraft met Gods rechtvaardige oordeel. Daardoor is de heersende macht die in ons oude leven werkzaam was, veroordeeld.

Het kan echter zo zijn, dat een gelovige naar de verhoogde Zoon des mensen kijkt en opgelucht is wat betreft de zonde, maar dat hij geen vrede heeft met God. Dat is het geval als hij God nog blijft zien als een Rechter voor Wie hij bang is, maar Die hem gelukkig niets meer kan doen omdat Christus tussen hem en God staat. Om die angst weg te nemen openbaart de Heer Jezus nu dat het alles voortkomt uit de liefde van God. God is niet Iemand om bang voor te zijn, maar Iemand Die al Zijn liefde voor de wereld heeft laten zien door het Liefste dat Hij had over te geven.

Als het om de liefde van God gaat, kan die niet tot Israël beperkt blijven, maar gaat die uit naar de hele wereld. Alles in dit evangelie overschrijdt de grenzen van Israël. Gods liefde is niet te beperken. De grootheid van Gods liefde wordt gezien in het geven van Zijn “eniggeboren Zoon”. Die Naam geeft de hoogste en unieke plaats aan die de Zoon heeft in de liefde van God Die de Zoon heeft gegeven.

Ieder die deze gave van God in het geloof aanvaardt in het besef dat hij anders verloren gaat, krijgt als een bijzondere gift het eeuwige leven. Dit eeuwige leven omvat twee geweldige dingen: het is de Heer Jezus Zelf (1Jh 5:20) en het is het kennen van de Vader en de Zoon van de Vader, Jezus Christus (Jh 17:3).

Het geloof in de Heer Jezus opent voor ieder die gelooft een heerlijkheid waarover geen gelovige in het Oude Testament ooit heeft gehoord. Dat kon ook niet, want toen was de Zoon nog niet door God gegeven. Nu Hij Zijn eniggeboren Zoon heeft gegeven en Zijn Zoon Hem heeft verheerlijkt in Zijn weg en werk op aarde, is het Gods vreugde allen die in Zijn eniggeboren Zoon geloven op de heerlijkst denkbare wijze te laten delen in alles wat van de Zoon is.

Als God zo Zijn liefde heeft geopenbaard, zijn de voorwerpen van Gods genade op grond van het werk van Zijn Zoon niet langer beperkt tot de grenzen van Israël. Als God Zichzelf in Zijn Zoon openbaart als een Heiland-God, past het bij Zijn liefde dat het goede nieuws tot de wereld als geheel wordt gezonden. Hij heeft Zijn Zoon niet gezonden als Rechter, maar als Redder.

Jh 3:18-21 | In de Zoon geloven of niet geloven

18 Wie in Hem gelooft wordt niet geoordeeld; <maar> wie niet gelooft is al geoordeeld, omdat hij niet heeft geloofd in de Naam van de eniggeboren Zoon van God. 19 En dit is het oordeel, dat het licht in de wereld is gekomen, en de mensen hebben de duisternis meer liefgehad dan het licht, want hun werken waren boos. 20 Want ieder die kwade dingen bedrijft, haat het licht en komt niet tot het licht, opdat zijn werken niet bestraft worden. 21 Maar wie de waarheid doet, komt tot het licht, opdat zijn werken openbaar worden dat zij in God zijn gewerkt.

Wie de Heer Jezus in het geloof als Redder aanneemt, wordt niet geoordeeld en is ook niet langer een voorwerp van oordeel. De Persoon van de Zoon van God is de grote test voor allen. Het is indringend dat het oordeel verbonden wordt aan het niet geloven “in de Naam van de eniggeboren Zoon van God”. Dat legt de nadruk op het afwijzen van Hem Die voor God de unieke Zoon is naar Wie al Zijn welbehagen uitgaat. Wie dat veracht, zondigt tegen zijn leven.

De wet is niet de grote test voor de mens. De wet heeft de mens wel bekendgemaakt met Gods heilige eisen. Daardoor is de zonde van de mens openbaar geworden omdat hij niet aan Gods heilige eisen heeft voldaan. Als gevolg daarvan moet het oordeel komen, zonder dat er een uitweg is. De wet heeft alleen het oordeel (Gl 3:10). De Zoon biedt die uitweg wel.

De mens wordt niet langer geoordeeld door de wet die aan Israël was gegeven, maar door het licht dat in de wereld is gekomen. Het licht maakt alles openbaar, niet alleen wie de mens is, maar ook Wie God is. Het komt nu niet meer aan op het houden van de wet, maar op het zichzelf zien in het licht en het geloven in de Zoon van God.

De aanwezigheid van het licht toont de volkomen verdorvenheid van de mens, die bewust het licht afwijst ten gunste van de duisternis. Dat komt omdat zijn werken boos zijn en hij die niet wil loslaten. Het gaat dan ook niet slechts om ongeloof. Zijn werken zijn de grote blokkade om te geloven. Daarom wordt de zondaar voor de grote, witte troon geoordeeld om zijn werken (Op 20:12), niet om zijn ongeloof. Mensen willen niet geloven omdat ze kwade dingen bedrijven en dat ook nog graag doen.

Als het licht komt dat deze werken bestraft, komen deze mensen in verzet. Ze willen helemaal niet ophouden met het bedrijven van kwade dingen. Hun haat van het licht wordt openbaar. Ze willen niet tot het licht komen, want dat zou betekenen dat ze moeten ophouden met het bedrijven van kwade dingen en boze werken. Ze kiezen ervoor in de duisternis te blijven om verder te kunnen gaan met het bedrijven van kwade dingen. Daarom verwerpen ze het licht. Hoe kunnen zulke mensen geschikt zijn om deel te hebben aan het erfdeel van de heiligen in het licht (Ko 1:12)?

Tegenover het bedrijven van kwade dingen staat het doen van de waarheid. Wie de waarheid doet, komt tot het licht. De waarheid en het licht horen bij elkaar. In de waarheid is niets verborgen, alles vindt plaats in het licht. Wie de waarheid doet, laat zien dat hij vanuit God leeft. Zijn leven geeft getuigenis dat God de bron van zijn werken is. Zijn leven heeft niets wat heimelijk wordt gedaan.

Jh 3:22-26 | De discipelen van Johannes

22 Daarna kwam Jezus met Zijn discipelen in het land van Judéa en hield Zich daar met hen op en doopte. 23 En ook Johannes doopte, in Enon bij Salim, omdat daar veel water was. En zij kwamen daar bij hem en werden gedoopt. 24 Want Johannes was nog niet in de gevangenis geworpen. 25 Er ontstond dan een woordenstrijd [bij sommigen] van de discipelen van Johannes met een Jood over reiniging. 26 En zij kwamen naar Johannes toe en zeiden tot hem: Rabbi, Hij Die met u was aan de overkant van de Jordaan, van Wie u hebt getuigd, zie, Hij doopt en allen komen naar Hem toe.

Na het indrukwekkende onderwijs over de nieuwe geboorte en het eeuwige leven volgen we de Heer met Zijn discipelen naar het land van Judéa. Hij houdt Zich daar met Zijn discipelen op, terwijl er mensen bij Hem komen om te worden gedoopt. Hij doopt niet Zelf, maar laat dat doen door Zijn discipelen (Jh 4:1-2).

Terwijl Hij mensen ontvangt die gedoopt willen worden, is Johannes ook bezig met het dopen van mensen. Johannes doet dat op een plaats waar veel water is, een aanduiding die toch wel aangeeft dat de doop niet door besprenkeling, maar door onderdompeling geschiedde, want daarvoor is nu eenmaal veel water nodig. Johannes de evangelist vermeldt nog tussendoor dat Johannes de doper nog niet in de gevangenis was geworpen. Uit deze mededeling blijkt dat het voorgaande plaatsvond voordat de Heer Jezus met Zijn openbare dienstwerk begon. De Heer begon daarmee toen Johannes in de gevangenis was geworpen (Mt 4:12; Mk 1:14; Lk 3:20).

Terwijl Johannes bezig is met het dopen van mensen, krijgen enkele van zijn discipelen een discussie met een Jood over reiniging. Zowel de discipelen van Johannes als de Joden waren nog gebonden aan de godsdienstige inzettingen die eigen waren aan het leven van het volk onder de wet. Dan zijn er altijd twistpunten over de juiste interpretatie van bepaalde handelingen. Hier betreft het een reinigingsritueel.

Er worden geen bijzonderheden gegeven, maar we weten hoezeer de farizeeën aan hun overleveringen in deze zaak waren gehecht (Mt 15:2-3; Mk 7:3-4; Lk 11:38-39). Later zullen de farizeeën de Heer telkens weer tot dergelijke twistgesprekken willen verleiden. Mensen die grote betekenis hechten aan tradities en rituelen verdedigen deze dingen altijd met woordenstrijd. Omdat de discipelen van Johannes daar ook niet vrij van zijn, laten zij zich daartoe verleiden. De Heer heeft nooit een woordenstrijd gevoerd. Hij sprak de waarheid.

Na de discussie over het verschil in opvatting over reiniging zijn er discipelen van Johannes die een ander verschil constateren. Zij zien de Heer aan het werk en hoe alle mensen naar Hem toe gaan. Ze benaderen Johannes als hun “rabbi” en vertellen hem wat ze hebben gezien.

Ze duiden de Heer Jezus aan als “Hij Die met u was” en “van Wie u hebt getuigd”. Er is geen vijandschap tegen Hem bij hen, maar wel onkunde over Hem. Ze zien in Hem niet het Lam van God en de Zoon van God, terwijl Johannes toch duidelijk op die wijze over Hem heeft gesproken (Jh 1:29,34). Het lijkt alsof ze de Heer als concurrent van hun meester zien. In elk geval weten ze niet wat ze van Hem en Zijn optreden moeten denken. In hun denken neemt Johannes nog een te grote plaats in, waardoor ze geen oog hebben voor de heerlijkheid van de Zoon van God.

Jh 3:27-30 | Verschil tussen Christus en Johannes

27 Johannes antwoordde en zei: Een mens kan helemaal niets aannemen, tenzij het hem uit de hemel is gegeven. 28 Uzelf getuigt <van mij>, dat ik heb gezegd dat ik niet de Christus ben, maar dat ik vóór Hem uit ben gezonden. 29 Hij Die de bruid heeft, is [de] Bruidegom; maar de vriend van de Bruidegom, die [daarbij] staat en Hem hoort, verblijdt zich met blijdschap over de stem van de Bruidegom. Deze blijdschap van mij dan is vervuld geworden. 30 Hij moet meer, maar ik minder worden.

Johannes geeft getuigenis van de onmogelijkheid om vanuit zichzelf de waarheid over Christus aan te nemen. Om zicht te krijgen op Wie de Heer Jezus is, moeten de ogen vanuit de hemel, dat is door God, worden geopend. Het is onmogelijk dat een mens dat aanneemt, zonder een openbaring van God. Er is immers niemand die God zoekt (Rm 3:11). Johannes wijst zijn discipelen erop dat ze zelf hebben gehoord dat hij heeft gezegd dat hij de Christus niet is en dat zij op hun beurt ook weer getuigen van wat Johannes heeft gezegd over zichzelf.

Zijn discipelen weten ook dat hij vóór de Christus uit is gezonden. Johannes heeft op geen enkele manier iets van Christus voor zichzelf opgeëist. Hij kent zijn plaats ten opzichte van Hem. Iedere ware dienaar zal weten dat hij slechts een gezondene is en dat het doel van zijn zending is te wijzen op de Heer Jezus (Hd 26:16-17). Niemand kan prediken zonder gezonden te zijn (Rm 10:15).

Na het getuigenis over zichzelf in verbinding met Christus, spreekt Johannes vervolgens over zijn persoonlijke verhouding tot Hem en de vreugde die hij daarin vindt. Hij spreekt over Hem als “de Bruidegom”. Hij noemt ook de bruid, zonder te zeggen wie dat is. Ook hierin neemt Johannes de doper de juiste plaats in. Hij weet dat hij niet in die intieme relatie tot Christus staat als de bruid.

Hoewel hij zichzelf dan niet tot de bruid rekent, heeft hij toch ook een speciale relatie met de Bruidegom en wel die van vriend. Hij is de vriend van de Bruidegom die zich verheugt over alles wat de Bruidegom zegt (Op 19:7). Toen Simeon de Heer Jezus in zijn armen had, kon hij zeggen dat hij in vrede kon heengaan omdat zijn ogen de behoudenis hadden gezien in Hem Die hij in zijn armen had (Lk 2:28-32). Op dezelfde wijze kan Johannes zeggen dat zijn blijdschap vervuld is nu hij de stem van de Bruidegom heeft gehoord.

Met die volle vreugde in zijn hart spreekt Johannes het verlangen uit dat de Heer Jezus meer, maar dat hij minder moet worden. Hij spreekt deze woorden over zichzelf en zegt dit tegelijk tot zijn discipelen. Ook voor hen moet de Heer Jezus meer worden en hij, Johannes, minder. Dit is het antwoord op de vraag over het verschil tussen de Heer en hem waarmee zij bij hem gekomen zijn (vers 26). Zo moet iedere dienaar terugtreden, opdat in de harten van hen die hij dient alle plaats en eer aan Christus gegeven zal worden.

Jh 3:31-34 | Van boven en boven allen

31 Hij Die van boven komt, is boven allen; wie uit de aarde is, is uit de aarde en spreekt uit de aarde. 32 Hij Die uit de hemel komt, <is boven allen>. Wat Hij heeft gezien en gehoord, dat getuigt Hij; en Zijn getuigenis neemt niemand aan. 33 Wie Zijn getuigenis heeft aangenomen, heeft bezegeld dat God waarachtig is. 34 Want Hij Die God heeft gezonden, spreekt de woorden van God; want Hij geeft de Geest niet met mate.

In vers 30 gaat het over de praktijk, in vers 31 gaat het over de positie. Alleen van de Heer Jezus kan worden gezegd dat Hij van boven komt. Hij komt van boven en is boven allen. Ook al heeft Hij Zich zo vernederd, toch neemt Hij altijd in alle dingen de eerste plaats in (Ko 1:18).

Voor Johannes en voor ieder mens geldt dat hij uit de aarde is en uit de aarde spreekt. Ieder mens is een schepsel en komt als zodanig uit de aarde voort en kan daardoor niet anders dan over de dingen spreken vanuit een aards gezichtspunt. Er is een openbaring van God aan zijn hart nodig om oog te krijgen voor wat van boven is en voor Hem Die van boven en boven allen is. Hij Die van boven komt, komt uit de hemel.

Twee keer zegt Johannes dat de Heer Jezus boven allen is. Hij is ver verheven boven alles wat op aarde is. Op aarde getuigt Hij wat Hij heeft gezien en gehoord in de hemel. De hemel is de woonplaats van God. De Heer Jezus getuigt van God als Zijn Vader, maar Zijn getuigenis wordt door niemand aangenomen. Het wordt duidelijk dat de mens niets met de hemel te maken kan hebben. Er is niets van God en de Vader in de hemel wat de Zoon niet heeft gezien en gehoord. Hij kan getuigen van hemelse, eeuwige, Goddelijke dingen, maar door de zonde waarin de mens is, kan de mens dit getuigenis niet aannemen.

Als iemand Zijn getuigenis wel heeft aangenomen, heeft hij daarmee het zegel gezet op het feit dat God waarachtig is. God heeft hem dat namelijk bekendgemaakt en hij heeft het geloofd. Dit is het wezenlijke karakter van levend geloof. Dit geloof is niet gebaseerd op verstandelijke overwegingen (Jh 2:23), maar op een door Gods Geest in hart en geweten gewerkte overtuiging. De Zoon is door God gezonden en Hij spreekt de woorden van God. Wie het gesproken getuigenis van de Zoon aanneemt, neemt dan ook de woorden van God aan.

In alles wat Christus heeft gesproken, is de volle kracht van de Heilige Geest zonder enige beperking aanwezig. Bij Hem is er geen enkele belemmering voor de Geest om alles van God bekend te maken. Ook om te kunnen aannemen wat Hij heeft gesproken, geeft God Zijn Geest niet in een beperkte mate, maar in Zijn volheid. Wij hebben als gelovigen niet een beetje van de Geest ontvangen, maar de Persoon van de Heilige Geest (Ef 1:13). Dat wij toch vaak nog maar weinig van de woorden van de Heer Jezus verstaan, ligt daaraan dat wij nog zoveel van ons vlees verwachten.

Jh 3:35-36 | De Vader heeft de Zoon lief

35 De Vader heeft de Zoon lief en heeft alles in Zijn hand gegeven. 36 Wie in de Zoon gelooft, heeft eeuwig leven; maar wie de Zoon ongehoorzaam is, zal [het] leven niet zien, maar de toorn van God blijft op hem.

Bij alle heerlijkheid die al van de Zoon is getuigd, is Hij bovenal het voorwerp van de liefde van de Vader. De Vader heeft de Zoon, vanwege Zijn liefde voor Hem, tot Bezitter van alles gemaakt. In Zijn liefde voor Zijn Zoon heeft de Vader Hem alle dingen in Zijn hand gegeven om al die dingen door Zijn hand te zegenen en met Zijn hand te besturen. Hij is als Zoon van de Vader de Erfgenaam van alle dingen. Dit gaat ver uit boven wat Hij als Messias is en heeft in verbinding met Israël.

Na de verhouding van liefde tussen de Vader en de Zoon wordt de verhouding van ieder mens tot de Zoon voorgesteld. De verhouding tot de Zoon bepaalt alles en voor eeuwig. Wie in de Zoon gelooft, ontvangt nu al de zegen van het eeuwige leven en deelt nu al in alles wat het deel is van de Zoon. Maar wie Hem afwijst, heeft nergens deel aan behalve aan de toorn van God.

De oorzaak waardoor iemand het leven niet zal zien en waardoor de toorn van God op hem blijft, is ongehoorzaamheid aan de Zoon. Ongehoorzaamheid aan de Zoon wil zeggen dat iemand niet heeft geluisterd naar het Woord dat de Zoon heeft gesproken en zich niet in eerbied voor Hem heeft neergebogen.

Deze ongehoorzaamheid aan de Zoon heeft twee gevolgen. Het ene gevolg is het missen van het leven waaraan zo iemand nooit deel zal krijgen tot in eeuwigheid. Het andere gevolg is het eeuwig deel krijgen aan de toorn van God, want die blijft op hem zonder dat daar ooit een einde aan komt.

Dat iemand het leven niet zal zien, sluit per definitie alverzoening uit. Dit vaste gegeven laat geen ruimte open voor de valse lering dat allen die verloren zijn gegaan op de een of andere wijze uiteindelijk op enig tijdstip toch nog het leven zullen zien. Dat de toorn van God op iemand blijft, betekent dat wie verloren is, als persoon blijft bestaan. Het houdt de onmogelijkheid in van de vernietiging van de ziel van de ongelovige.

Johannes 4

Jh 4:1-4 | Uit Judéa via Samaria naar Galiléa

1 Toen nu de Heer vernam, dat de farizeeën gehoord hadden dat Jezus meer discipelen maakte en doopte dan Johannes 2 (hoewel Jezus Zelf niet doopte, maar Zijn discipelen), 3 verliet Hij Judéa en ging <weer> naar Galiléa. 4 En Hij moest door Samaria gaan.

Het staat er zo menselijk dat “de Heer” Die de Alwetende is, “vernam”. Het is alsof het Hem wordt meegedeeld of dat Hij het ergens hoort vertellen. Hierin zien we Zijn waarachtig Mens zijn op de voorgrond komen, terwijl Hij toch de eeuwige God is Die alles weet. Dit is het wonder van Zijn Persoon dat wij niet kunnen doorgronden. Hij verneemt dat de farizeeën hebben gehoord dat Hij meer discipelen maakt en doopt dan Johannes. ‘Discipelen maken’ gebeurt door te dopen (Mt 28:19). De farizeeën zijn ook tot de doop van Johannes gekomen. Zij zijn niet door hem gedoopt, maar door hem aan de kaak gesteld (Mt 3:7).

Johannes vormde al een bedreiging voor hun positie, maar nu horen ze dat de Heer nog meer volk trekt. Daardoor voelen ze zich nog meer bedreigd. Hun haat tegenover Hem wordt openbaar omdat zij kwade dingen bedrijven die Hij in het licht stelt. Zij willen Zijn bestraffing niet (Jh 3:20). Om Zich voor dit moment aan hun haat te onttrekken verlaat de Heer Judéa, waar de farizeeën sterk vertegenwoordigd zijn.

Johannes de evangelist vermeldt in een tussenzin nog dat de Heer Zelf niet doopt, maar dat Zijn discipelen dat doen. Zijn discipelen kunnen niet anders dan tot een levende Messias dopen. Hijzelf weet dat Hij eerst moet lijden en sterven als de Zoon des mensen en daarom doopt Hij niet.

Hij verlaat Judéa en gaat weer naar Galiléa. Zijn komst in Galiléa is het moment waarop in de andere evangeliën Zijn openbare dienst begint, waardoor in Galiléa “een groot licht gezien” wordt (Mt 4:12-17). Zijn weg naar Galiléa voert door Samaria. Hij moet daar doorheen gaan. Het is een Goddelijk ‘moeten’, want zo bepaalt Zijn Vader Zijn weg. Als waarachtig Mens heeft Hij die morgen Zijn oor geopend voor de Vader (Js 50:4), waardoor Hij weet dat Hij in Samaria een vermoeide vrouw zal treffen. God wil die ontmoeting gebruiken om daardoor een getuigenis onder de volken te hebben dat Zijn Zoon de Heiland van de wereld is (vers 42).

Jh 4:5-6 | Bij de bron van Jakob

5 Hij kwam dan bij een stad in Samaria, Sichar geheten, dicht bij het veld dat Jakob zijn zoon Jozef had gegeven. En daar was [de] bron van Jakob. 6 Jezus dan was vermoeid van de reis en ging zo bij de bron zitten. Het was ongeveer [het] zesde uur.

De Heer komt bij Sichar. Johannes herinnert eraan dat deze stad dicht bij het veld ligt dat Jakob zijn zoon Jozef had gegeven. Hierdoor worden we bepaald bij de verhouding tussen Jakob en zijn zoon Jozef. We weten dat Jozef de zoon van de liefde van zijn vader Jakob was. Jakob had Jozef als een uiting van zijn liefde voor hem al een keer een veelkleurig gewaad gegeven (Gn 37:3). Ook had hij Jozef ook een stuk land gegeven dat hij had gekocht van de zonen van Hemor (Gn 33:19; Jz 24:32). In de verhouding van liefde tussen Jakob en Jozef en de uitingen daarvan hebben we een prachtig beeld van de liefde van de Vader voor de Zoon. De Vader heeft de Zoon lief en heeft alles in Zijn hand gegeven (Jh 3:35).

Bij Sichar bevindt zich de bron van Jakob. Het is de bron voor de vermoeide en dorstige pelgrim. De Heer Jezus is door de reis vermoeid en gaat als vermoeide Reiziger bij de bron zitten. Johannes heeft weer oog voor het detail en vermeldt dat het ongeveer het zesde uur is, dat is het heetst van de dag.

We zien hoe de Zoon van God deelt in het algemene lijden van de mensheid als Hij daar vermoeid van de reis op de rand van de bron zit om uit te rusten. Hij is daar tevreden mee. Hij zoekt niets anders dan de wil van Zijn Vader te doen en Die heeft Hem daarheen geleid. In wat volgt, hebben we een prachtige aaneenschakeling van kenmerken of eigenschappen van de Heiland die allemaal in hun volle glorie en luister zichtbaar worden. Uit alles wat Hij zegt, blijkt Zijn volmaakte Godheid. We zien in Hem dat God licht is en dat God liefde is. Uit wat Hij nodig heeft, blijkt dat Hij volkomen Mens is.

Jh 4:7-9 | Een ontmoeting bij de bron

7 Er kwam een vrouw uit Samaria water putten. Jezus zei tot haar: Geef Mij te drinken. 8 (Want Zijn discipelen waren weggegaan naar de stad om voedsel te kopen.) 9 De Samaritaanse vrouw dan zei tot Hem: Hoe vraagt U Die een Jood bent, van mij te drinken die een Samaritaanse vrouw ben? <Want Joden hebben geen omgang met Samaritanen.>

Terwijl de Heer daar zo zit uit te rusten, komt er een vrouw uit Samaria bij de bron om water te putten. We worden getuige van een buitengewoon belangwekkende ontmoeting van een eenzame, arme, zondige vrouw met de Rechter van levenden en doden.

Hij opent het gesprek met de vraag of zij Hem, de eeuwige God, de Schepper van hemel en aarde, te drinken wil geven. Als Mens is Hij afhankelijk van deze vrouw voor een slok water. Hij Die een heel volk veertig jaar lang in een woestijn van eten en drinken heeft voorzien, Hij Die water in wijn heeft veranderd en een hongerige menigte te eten geeft, vraagt aan een ander om drinken. Hij spreekt geen bevel uit, maar Hij neemt de plaats van een nederige Vragensteller in en dat tegenover een vrouw die in zonde leeft. Zo begint de Heer het gesprek met deze vrouw die Hij door en door kent. Hij weet hoe Hij haar moet benaderen om haar ten slotte de volle zegen te geven die Hij voor haar heeft.

Deze ontmoeting is door God nauwkeurig voorbereid. Als de Zoon van God en de vrouw elkaar ontmoeten, is daar niemand bij aanwezig. De discipelen moesten weggaan om plaats te maken voor haar. Zij weten niets af van deze genade. Ook de vrouw komt alleen naar de bron. Ze is niet bij de andere vrouwen. In haar eenzaamheid ontmoet zij de Heiland van de wereld door de wonderlijke leiding van God Die haar daarheen heeft gebracht. Wat een ontmoeting! Twee eenzamen ontmoeten elkaar. Maar wie was eenzamer dan Hij? Het gesprek is tussen Hem en haar persoonlijk, zonder mogelijke inmenging van of afleiding door anderen.

De Samaritaanse is hoogst verbaasd over de vraag van de Heer. Ze ziet dat Hij een Jood is. Ze weet dat zij in de ogen van de Joden ‘slechts’ een Samaritaanse vrouw is en daarom niet in tel kan zijn. De verachting van Joden voor Samaritanen is groot, zelfs zo groot, dat Joden de Samaritanen compleet negeren. Joden doen of ze niet bestaan. Er is geen enkele omgang met hen. Daarom is haar verbaasde vraag hoe het mogelijk is dat Hij, Die op dit moment voor haar nog niet meer is dan “een Jood”, haar om drinken vraagt.

Jh 4:10-15 | De Gave van God

10 Jezus antwoordde en zei tot haar: Als u de Gave van God kende en Wie Hij is Die tot u zegt: Geef Mij te drinken, dan zou u aan Hem hebben gevraagd en Hij zou u levend water hebben gegeven. 11 De vrouw zei tot Hem: Heer, U hebt geen putemmer en de put is diep; waar hebt U dan het levende water vandaan? 12 Bent U soms groter dan onze vader Jakob, die ons de put heeft gegeven en die er zelf uit heeft gedronken, en zijn zonen en zijn vee? 13 Jezus antwoordde en zei tot haar: Ieder die van dit water drinkt, zal weer dorst hebben; 14 maar ieder die drinkt van het water dat Ik hem zal geven, zal in eeuwigheid geen dorst hebben; maar het water dat Ik hem zal geven, zal in hem worden een bron van water dat springt tot in [het] eeuwige leven. 15 De vrouw zei tot Hem: Heer, geef mij dat water, opdat ik geen dorst heb en ik niet meer hier kom om te putten.

In Zijn antwoord vertelt de Heer aan de vrouw over God Die een gave heeft. Hij zegt het op een wijze die in haar een verlangen naar die gave wakker maakt. De Zoon stelt God niet voor als een Eiser, maar als een Gever. Als ze de gave van God zou kennen, dat is het eeuwige leven in Hem Die nu tot haar spreekt, dan zou zij de rollen omkeren. Zij zou Hem om drinken hebben gevraagd en Hij zou haar levend water hebben gegeven. God is de bron van levend water (Jr 2:13; Zc 14:8) en als God de Zoon biedt Hij dat levende water nu aan de mensen aan.

Met dit aanbod wil Hij voorzien in haar geestelijke nood, haar geestelijke dorst. Hij is in staat die dorst te lessen. Daarvoor wijst Hij op Zichzelf als de Vernederde Die tevens de Zoon van de Vader is, maar Die Zich zo diep heeft neergebogen, dat Hij aan een zondige vrouw om water kan vragen. Zo dicht is God in Zijn Zoon, in Hem Die de waarachtige God en het eeuwige leven is, bij de mens gekomen. Met de woorden “Wie Hij is Die tot u zegt” wijst Hij op Zichzelf als de vermoeide en dorstige Mens Die haar om een slok water vraagt en Die tegelijk de eeuwige Zoon van God is. Hij is werkelijk de gave van God aan mensen.

Kan God op een duidelijker manier bekendmaken dat Hij een Gever is? Dat ze daar op dit moment nog geen idee van heeft, verandert niets aan het feit van die geweldige gave van God. Als ze daar enig idee van zou hebben, zou ze van Hem levend water hebben begeerd. Het is de vraag naar het levendmakende Woord van God dat God voorstelt aan de harten van hen die naar dit levende water verlangen. Als wij dat verlangen hebben, wordt het werkzaam in ons hart en brengt het ons in verbinding met de Heer Jezus en alles wat in Hem te vinden is.

De vrouw kan, evenals Nicodémus in het vorige hoofdstuk, ook slechts op het natuurlijke vlak denken. Daardoor beperkt ze de woorden van de Heer tot menselijke hulpmiddelen waarvan ze afhankelijk zou zijn om dat levende water te ontvangen. Ze vraagt Hem waar Hij het levende water dan wel vandaan kan halen. En is Hij soms groter dan dat oude, dat altijd aan de behoeften heeft voldaan, vroeger al aan de behoeften van Jakob en zijn gezin en bezit, en nu ook aan haar behoeften?

Als er geen oog is voor de heerlijkheid van Christus, vormt traditie altijd een hindernis om aan te nemen wat van God komt. Een grote naam en grote gaven en een lange traditie maken blind voor Gods werk in Christus. Daardoor wordt de ware Grote niet in Zijn grootheid erkend.

De Heer is bezig door haar tradities heen te breken. Hij wijst haar eerst op het water van de put. Dat water verkwikt voor een bepaalde tijd, maar daarna is er weer dorst en moet er weer worden gedronken. Water uit een natuurlijke bron lest de dorst wel even, maar niet voor altijd. Zo heeft God het ook verordend voor het schepsel. Dat ligt anders voor wie gegeven is te drinken van de Heilige Geest. Daarover spreekt Christus vervolgens met betrekking tot het water dat Hij aanbiedt. Het water dat Hij geeft, bevrijdt niet alleen van rusteloos zoeken naar vrede, maar geeft veel meer. Dat water is een bron van vreugde die iemand innerlijk krijgt en die hij nooit meer kwijtraakt.

Er is nog meer aan verbonden. Die bron van binnen staat in verbinding met het eeuwige leven. Hiermee doelt de Heer op de gave van de Heilige Geest Die Hij in de gelovige geeft om in hem een frisse bron van Goddelijke vreugde te zijn (Jh 7:39). In Johannes 3 is de gave de eniggeboren Zoon Die God aan de wereld heeft gegeven (Jh 3:16). Hier is de gave de Heilige Geest Die God ons door Zijn Zoon geeft en waardoor we in staat zijn alles te genieten wat ons in de Zoon is gegeven.

Alles wat God ons heeft gegeven, is samen te vatten in: “Het eeuwige leven.” Het eeuwige leven heeft twee aspecten. Het is zowel de Heer Jezus Zelf (1Jh 5:20) als het kennen van de Vader en de Zoon, dat ook het eeuwige leven wordt genoemd (Jh 17:3). Een dergelijke bron te bezitten die het ons mogelijk maakt om van het eeuwige leven te genieten, heeft blijvende voldoening tot gevolg. Waar die bron aanwezig is, zal tot in eeuwigheid geen behoefte meer aan iets anders zijn. Dat zijn de heerlijke dingen die verbonden zijn aan de gave van God.

De vrouw heeft al zoveel van de woorden van de Heer begrepen, dat ze ernaar verlangt te bezitten waarover Hij spreekt. Toch verbindt ze het nog met de natuurlijke bron, waar ze dan niet meer naar toe zal hoeven te gaan om haar natuurlijke dorst te lessen.

Jh 4:16-19 | Het geweten in het licht

16 Hij zei tot haar: Ga heen, roep uw man en kom hier. 17 De vrouw antwoordde en zei <tot Hem>: Ik heb geen man. Jezus zei tot haar: U hebt terecht gezegd: Ik heb geen man; 18 want vijf mannen hebt u gehad, en die u nu hebt is uw man niet; dit heb u naar waarheid gezegd. 19 De vrouw zei tot Hem: Heer, ik zie dat U een Profeet bent.

Voordat de Heer haar het water kan geven dat in haar tot een bron van water zal worden, moet eerst haar geweten in Gods licht komen. Ze moet eerst van haar zonden overtuigd worden. Met het oog daarop zegt Hij dat zij moet heengaan om haar man te roepen. Hij zegt echter niet alleen “ga heen”, maar ook “en kom hier”. Zijn goedheid wordt niet beperkt door haar zondige leven. Zijn goedheid wordt er juist door bewezen.

Door Zijn vraag wordt de vrouw ontdekt aan zichzelf. Als ze zegt “ik heb geen man”, is dat geen uitvlucht, maar een erkenning dat ze in zonde leeft door ongehuwd samen te wonen. De Heer bevestigt dat haar antwoord juist is. In het vervolg van Zijn reactie spreekt Hij slechts enkele woorden, maar deze woorden brengen haar in Gods licht. Zij wordt echter niet door dat licht verteerd, maar ingevoerd in de genade.

Hij laat haar zien dat voor Hem haar geschiedenis een open boek is. De waarheid spaart haar niet en legt haar zonde open voor God en voor haar eigen geweten. Dit erkent ze als het licht van God. De vrouw erkent dat de woorden van de Heer niet van menselijke wijsheid zijn, maar van Gods kracht. Dat is wat een profeet doet en wat Christus als Profeet hier doet. Een profeet spreekt de woorden van God waardoor de luisteraar in Gods tegenwoordigheid komt en aan zichzelf wordt ontdekt (vgl. 1Ko 14:24-25).

Voor de vrouw was de Heer eerst alleen “een Jood” (vers 9), nu is Hij al “een Profeet” en dadelijk zal ze Hem als “de Christus” belijden (vers 29). Zo zien we hoe haar geloof snelle vorderingen maakt door het genadige werk van Christus in haar ziel. Het is de genade die haar zonde niet voor haar verbergt en die haar doet voelen dat God alles weet. En toch, Hij Die alles weet, is daar zonder haar te verontrusten. Haar zonde is voor het aangezicht van God, maar God gaat niet met haar in het gericht. Wat een wonderlijke ontmoeting is dat tussen een door zonden belast hart en God, een ontmoeting die tot stand komt door Christus. De genade boezemt vertrouwen in.

Jh 4:20-22 | De plaats van aanbidding

20 Onze vaderen hebben op deze berg aangebeden, en u zegt dat in Jeruzalem de plaats is waar men moet aanbidden. 21 Jezus zei tot haar: Geloof Mij, vrouw, er komt een uur dat u noch op deze berg, noch in Jeruzalem de Vader zult aanbidden. 22 U aanbidt wat u niet weet; wij aanbidden wat wij weten, want de behoudenis is uit de Joden.

Nu de vrouw zich in Gods licht weet, spreekt ze over aanbidding, over het eren van God. Een hart dat overtuigd is van zijn zonden én overtuigd is van de genade van God voor zondaars, krijgt het verlangen om God te aanbidden. Dit zien we bij de vrouw gebeuren. Ze uit haar verlangen naar aanbidding en tegelijk haar moeilijkheid hoe en waar dat moet gebeuren door op twee plaatsen van aanbidding te wijzen.

De vrouw spreekt over “onze vaderen” die op “deze berg” hebben aanbeden. Aanbidding is voor haar tot nu toe altijd verbonden geweest met een lange traditie. Dat is het voor talloze christenen vandaag ook. Zij komen samen in een kerk of een gebouw omdat hun ouders en grootouders dat ook hebben gedaan. Ze hebben zich nooit afgevraagd wat de vrouw zich begint af te vragen: ‘Wat is de ware plaats van aanbidding?’

De vrouw weet ook dat voor “u”, dat zijn de Joden, Jeruzalem de plaats is waar men moet aanbidden. Nu wil ze van de Heer Jezus weten welke van de twee de ware plaats van aanbidding is. Hij gaat op haar vraag in, waarbij Hij het geloof in Hem vooropstelt. Dat blijkt uit het feit dat Hij Zijn onderwijs over aanbidding begint met te zeggen “geloof Mij, vrouw”. Hij maakt haar duidelijk dat voor het geloof Jeruzalem en Samaria als plaatsen van aanbidding beide volledig zullen verdwijnen. Nu de Vader in en door de Zoon is geopenbaard, is aanbidding niet meer met of aan een bepaalde locatie op aarde verbonden.

Hoewel zowel Jeruzalem als Samaria zal verdwijnen, is het niet zo, dat zij gelijkwaardige plaatsen van aanbidding zijn. De vrouw en alle Samaritanen hebben een aanbidding die niet op de ware God is gericht. Zij weten niet wat ze aanbidden. God heeft Zich niet met hen verbonden en Zich niet aan hen als Jahweh bekendgemaakt. Hun aanbidding is gericht tot een onbekende god, een product van eigen religieuze verbeelding. Voor de Joden, “wij”, geldt dat zij wel weten wat ze aanbidden. Aan hen heeft God Zich bekendgemaakt en ook gezegd waar en hoe Hij aanbeden wil worden.

Tegenover de Samaritaanse vrouw handhaaft de Heer dan ook de Joodse eredienst. Dat is op dat moment nog steeds de door God uitverkoren dienst omdat uit hen de behoudenis is die in de Christus is (Rm 9:4-5). De Samaritanen zijn imitators en staan vijandig tegenover God, want anders hadden ze zich onderworpen aan Gods wegen en Woord.

De Heer spreekt over “wat”, niet ‘wie’ wordt aanbeden. Hoewel God Zich in het Judaïsme heeft bekendgemaakt, is die bekendmaking toch nog maar ten dele. De hele dienst is geregeld op een wijze dat iemand die geen geloof in God heeft daar ook aan kan meedoen. Daarbij komt ook dat God in duisternis woonde, achter het voorhangsel en dat het gewone volk niet tot Hem mocht naderen. Vandaar dat het aanbidden een ‘wat’ is, het voldoen aan een voorschrift, zonder dat er noodzakelijk een innerlijke relatie met God is. Toen Christus stierf, veranderde dat. Toen trad God naar buiten en openbaarde Hij Zich door de Geest in de Zoon als Vader. Christenen weten daarom ‘Wie’ zij aanbidden en niet alleen ‘wat’.

Jh 4:23-24 | De Vader zoekt aanbidders

23 Maar er komt een uur, en het is er, dat de ware aanbidders de Vader zullen aanbidden in geest en waarheid; immers, de Vader zoekt zulke [personen] die Hem aanbidden. 24 God is een geest, en wie Hem aanbidden, moeten Hem aanbidden in geest en waarheid.

Hier hebben we de eerste ontvouwing van christelijke aanbidding die ooit door God aan een mens is gegeven. Deze aanbidding gaat niet alleen de Samaritaanse, maar ook de Joodse aanbidding te boven. In de christelijke aanbidding wordt de Vader aanbeden en gaat het niet langer om de aanbidding van Jahweh, de God van Israël, of van de Almachtige, zoals de aartsvaders Hem kenden. Het gaat ook niet langer om een verplichte aanbidding als een eis van God (Dt 6:13). God heeft recht op de aanbidding van ieder mens op aarde en Hij heeft die aanbidding in alle tijden van de mens geëist. Ook als de gemeente is opgenomen en er een grote verdrukking op aarde zal zijn, klinkt het bevel: “Aanbidt Hem” (Op 14:7).

Van de gemeente eist God geen aanbidding, want toen de Zoon op aarde kwam, heeft God Zich bekendgemaakt als een Gever. Zo komt de Zoon van God tot zondige mensen die we vertegenwoordigd zien in deze Samaritaanse vrouw. De Heer Jezus heeft God bekendgemaakt, zoals Hij, de Zoon, Hem kent. Hij heeft de Vader bekendgemaakt in de volheid van liefde en gemeenschap. De Zoon zal ook de Zijnen die in de wereld zijn, brengen in een bewuste verbinding met Zijn Vader als kinderen van die Vader (Jh 20:17) omdat ze uit God geboren zijn (Jh 1:12-13).

In dit licht verdwijnt zowel de berg Gerizim als Jeruzalem. De aanbidding op de berg Gerizim was niet anders dan een eigenwillige godsdienst; de aanbidding in Jeruzalem was slechts de test en het bewijs van de onbekwaamheid van de mens onder de wet om God te ontmoeten. Christelijke aanbidding is gebaseerd op het bezit van het eeuwige leven in de Zoon en de gave van de Heilige Geest als de kracht om te aanbidden (vgl. Fp 3:3).

Vanaf nu is nationale godsdienst een misleiding, het is slechts een poging om tot leven te wekken wat is verdwenen als het om erkenning van Gods kant gaat. Vanaf nu is de Vader op zoek naar personen die Hem aanbidden als Vader. Daarvoor moeten die personen Hem als Vader kennen, wat alleen mogelijk is als zij de Zoon hebben aangenomen.

We zien hier het grote verlangen van de Vader dat door de Zoon wordt bekendgemaakt. Al het werk van de Zoon is erop gericht die aanbidding tot stand te brengen. We lezen nergens in de Schrift dat de Vader iets anders zoekt, hoewel het bijvoorbeeld ook belangrijk is dat we van de Heer Jezus getuigen. We mogen er wel over nadenken of we aan dit verlangen van de Vader de hoogste prioriteit in ons leven geven.

De Heer voegt er nog iets aan toe. De Vader zoekt zeker aanbidders, maar dan is het ook belangrijk te weten hoe Hij wil dat we Hem aanbidden. Daarom zegt de Zoon dat we moeten bedenken dat God een geest is. Hij spreekt over de ‘Vader’ als het gaat om zegeningen en over ‘God’ als het over verantwoordelijkheid gaat. Als het dan ook gaat om de wijze van aanbidden, gaat het over verantwoordelijkheid en daarom spreekt Hij over ‘God’ en over ‘moeten’.

Aanbidding van de Vader moet “in geest”, dat is op een geestelijke wijze, plaatsvinden, geleid door de Heilige Geest en niet op een oudtestamentische, aardse, tastbare wijze. De aanbidding waarop de Heer Jezus hier doelt, is niet een uiterlijke zaak waarvoor bijzondere kleding of gewijde ruimten of bepaalde zichtbare handelingen nodig zijn. Het gaat om het hart en niet om de ogen of de handen. Alles wat uiterlijk is, heeft alleen tot gevolg dat de aandacht wordt afgeleid van Hem, Die door de Heilige Geest aan het geloof wordt voorgesteld.

Tevens is van belang dat de aanbidding van de Vader in “waarheid” gebeurt, dat wil zeggen in overeenstemming met de waarheid die de Heer Jezus over de Vader heeft bekendgemaakt. Christelijke aanbidding is gericht op de Vader en de Zoon van de Vader. Alleen ware gelovigen kunnen “aanbidden in geest en waarheid”.

Jh 4:25-27 | Christus maakt Zich bekend

25 De vrouw zei tot Hem: Ik weet dat [de] Messias komt, Die Christus wordt genoemd; wanneer Die is gekomen, zal Hij ons alles verkondigen. 26 Jezus zei tot haar: Ik ben het, Die tot u spreek. 27 En hierop kwamen Zijn discipelen en verwonderden zich dat Hij met een vrouw sprak; toch zei niemand: Wat zoekt U? of: Wat spreekt U met haar?

Wat de Heer Jezus over aanbidding heeft gezegd, gaat het denken van de vrouw nog ver te boven. Toch keert ze zich niet van Hem af, maar vraagt Hem naar de Messias. Dat is in elk geval de gedachte die bij haar opkomt door wat Hij heeft gezegd. Ze raakt de kern, ze is bij de bron.

Als de vrouw haar verlangen naar de Messias, de Christus, uitspreekt, kan de Heer Zich aan haar bekendmaken. Hij heeft Zijn doel met haar bereikt. Een arme Samaritaanse zondares neemt de Messias van Israël aan Die de priesters en farizeeën hebben verworpen uit het midden van het volk. Ieder die gelooft dat Jezus de Christus ofwel de Messias is, is uit God geboren (1Jh 5:1). Dat gelooft zij. Haar hart is aangeraakt en haar geweten is bereikt. De genade en waarheid die in Jezus Christus tot haar zijn gekomen (Jh 1:17), zijn nu alles voor haar.

Op dat moment komen de discipelen terug. Dat kon nu weer, want de Heer is met de vrouw tot Zijn doel gekomen. Toch is de vrouw nog niet weg als de discipelen terugkomen. De Heer wil dat zij zien waarmee Hij gedurende hun afwezigheid bezig is geweest. De discipelen verbazen zich erover dat Hij met een vrouw spreekt. Het was niet gebruikelijk dat een man alleen met een vrouw alleen sprak.

Evenals de vrouw hebben ook de discipelen nog niet veel begrepen van de genade en waarheid die in Christus aanwezig zijn en dat Hij op zoek is naar hen die daarvoor openstaan. Als ze hadden geweten wat de vrouw heeft gezocht en wat Hij haar heeft gezegd, hadden ze zich nog veel meer verwonderd. Hij sprak niet alleen met haar, Hij openbaarde haar wat zij zocht en toonde haar in Zichzelf dat Hij alles is wat ze nodig heeft. Bovenal voldeed Hij aan Zijn eigen verlangen om deze vrouw kennis te laten maken met ‘de gave van God’.

De discipelen moeten nog veel leren. Ze voelen wel aan dat er iets speciaals is gebeurd, want ze vragen niet aan de vrouw wat zij zoekt en niet aan de Heer waarom Hij met haar spreekt.

Jh 4:28-30 | Het getuigenis van de vrouw

28 De vrouw verliet dan haar watervat en ging weg naar de stad en zei tot de mensen: 29 Komt, ziet een Mens Die mij alles heeft gezegd wat ik heb gedaan. Is Deze niet de Christus? 30 Zij gingen de stad uit en kwamen naar Hem toe.

De vrouw verlaat niet de Heer, maar wel haar watervat. Het watervat is het symbool van haar dagelijkse gezwoeg. Dat laat ze achter zich. Ze is helemaal in beslag genomen door het nieuwe Voorwerp Dat aan haar hart is geopenbaard en Dat ze in haar hart heeft gesloten: Christus. Een nieuwe wereld heeft zich voor haar geopend met nieuwe genegenheden, nieuwe verplichtingen, maar ook met een nieuwe kracht die haar verheft boven haar aardse geploeter. Christus heeft haar hart in beslag genomen en haar de kracht gegeven om van Hem te getuigen.

Ze wil de mensen in de stad gaan vertellen van die bijzondere ontmoeting die alles in haar leven anders heeft gemaakt. Ze is bevrijd van haar zonden en heeft een heerlijke toekomst. Zolang ze leeft, mag ze door de Zoon steeds meer leren kennen van de Vader en Hem daarvoor aanbidden.

Ze spreekt zonder enige schroom over Christus als Degene Die haar met haar zonden heeft bekendgemaakt, maar haar er ook van heeft bevrijd. Voor haar is Hij nog steeds “een Mens”, maar toch tegelijk ook “de Christus”. Ze gaat zo in haar nieuwe Voorwerp op, dat ze zonder erover na te denken een predikster wordt. Ze verkondigt Christus uit de volheid van haar hart en uiterst eenvoudig.

Haar getuigenis heeft een groot effect. Allen die haar zien en horen en die haar hebben gekend, moeten de grote verandering hebben opgemerkt die bij haar heeft plaatsgevonden. Een dergelijk enthousiast en persoonlijk getuigenis heeft grote kracht omdat het niet alleen gaat over gevoelens, maar ook het geweten raakt. Haar getuigenis is het begin van een opwekking in de stad. Allen gaan de stad uit en komen naar de Heiland toe. Bij Lot was het resultaat van zijn getuigenis heel anders. Toen hij getuigde van wat hem was bekendgemaakt, werd hij uitgelachen (Gn 19:14).

Jh 4:31-34 | Het voedsel van de Heer

31 Intussen vroegen de discipelen Hem aldus: Rabbi, eet. 32 Maar Hij zei tot hen: Ik heb voedsel om te eten dat u niet kent. 33 De discipelen dan zeiden tot elkaar: Heeft iemand Hem soms iets te eten gebracht? 34 Jezus zei tot hen: Mijn voedsel is, dat Ik de wil doe van Hem Die Mij heeft gezonden en Zijn werk volbreng.

In hun zorg om hun Meester vragen de discipelen goedbedoeld of Hij niet iets wil eten. Ze zijn terug met het gekochte voedsel (vers 8). Hoe goedbedoeld ook, weer laten de discipelen zien dat zij de Heer niet veel beter kennen en niet veel meer van Hem weten dan de vrouw. Zij kunnen, net als de vrouw, slechts aan de lichamelijke behoeften denken en dat terwijl de Heer bezig is met de geestelijke behoeften van de vrouw.

Dan spreekt Hij tot hen over een soort voedsel dat Hij heeft om te eten en dat zij niet kennen. Dat voedsel is het doen van de wil van de Vader (vers 34). Zijn liefde voor de Vader brengt Hem daartoe. Dat is het voedsel dat kracht geeft aan hen die vermoeid zijn en dat de sterkte vermeerdert van hem die geen kracht heeft (Js 40:29-31). Christus heeft uit de kracht van dat voedsel geleefd en gewerkt en is daarin een voorbeeld ook voor ons.

De discipelen begrijpen de reikwijdte van de woorden van de Heer niet. Ze kunnen nog steeds alleen maar aan aardse bronnen denken als het gaat om het voorzien in aardse behoeften. Een hemelse bron en met name de Vader om te voorzien in geestelijke behoeften staat nog buiten hun begripsvermogen. Ze kennen de Vader nog niet en zijn nog niet volledig gericht op het doen van de wil van de Vader, terwijl de Heer Jezus de Vader wel kent en volledig gericht is op het doen van Zijn wil.

Dan zegt de Heer waaruit Zijn voedsel bestaat, wat Hem de kracht geeft. Als gehoorzame, afhankelijke Mens krijgt Hij Zijn kracht uit het doen van de wil van de Vader Die Hij hier voorstelt als Degene Die Hem heeft gezonden om Zijn werk te volbrengen. Het volbrengen van Zijn werk is het bekendmaken van de Naam van Zijn Vader en het verheerlijken van Hem (Jh 17:4).

Jh 4:35-38 | De oogst en de zaaier en de maaier

35 Zegt u niet: Het zijn nog vier maanden, dan komt de oogst? Zie, Ik zeg u: Slaat uw ogen op en aanschouwt de velden, want zij zijn al wit om te maaien. 36 De maaier ontvangt loon en verzamelt vrucht voor [het] eeuwige leven, opdat zich samen verblijden de zaaier zowel als de maaier. 37 Want hierin is de spreuk waar: De een zaait, de ander maait. 38 Ik heb u gezonden om te maaien wat u niet hebt bearbeid; anderen hebben het bearbeid en u bent op hun arbeid[sterrein] gekomen.

De Vader heeft Hem gezonden in een wereld die onder het oordeel ligt, want de zonde van de mens is volkomen duidelijk. Tegelijk kan in die situatie het aanbod van Gods genade des te duidelijker naar voren komen. Het evangelie komt daar, waar de totale verdorvenheid van de mens onmiskenbaar is gebleken en gaat daarom ook over alle grenzen heen.

De Heer sluit met Zijn voorbeeld aan op een voor hen bekend gezegde ten aanzien van de oogst. Zij zien aan het koren op het veld hoe lang het nog duurt voordat de oogst komt. De Heer past dit vervolgens toe op de verkondiging van het evangelie. Hij zegt hun dat ze hun ogen moeten opslaan en de velden vol met mensen moeten aanschouwen. Ze zullen zien dat de tijd om te maaien al is aangebroken en dat er dus gewerkt moet worden door het evangelie te prediken en zo de oogst binnen te halen.

De Heer moedigt hen aan dit werk van maaien te doen door loon in het vooruitzicht te stellen. Ook spreekt Hij over het verzamelen van vrucht voor het eeuwige leven, want ieder die gelooft, ontvangt eeuwig leven. Wat een geweldig motief om voor de Heer Jezus te werken! Daarbij komt nog de grote vreugde voor zowel de zaaier die het werk is begonnen als de maaier die het werk heeft mogen afmaken.

De Heer spreekt hier verder niet over het werk van het zaaien – wat Hij bijvoorbeeld wel in Mattheüs 13 doet (Mt 13:3) –, maar alleen over maaien. Hij stelt het resultaat op de voorgrond. In verbinding met de verheerlijking van de Naam van de Vader is maaien het kenmerkende werk. Er is verschil in activiteit, maar zowel het zaaien als het maaien is nodig voor het gewenste en volle resultaat. Ieder heeft in het werk van de Heer zijn eigen plaats zoals ieder dat ook in de gemeente als het lichaam van Christus heeft (1Ko 12:14). Hoewel Hij ook over zaaien spreekt, is het kenmerkende werk van de apostelen toch dat van maaien.

Hij erkent volledig de trouwe dienst van Zijn arbeiders in vroegere dagen. Dat zijn de profeten die door de Geest van Christus hebben gesproken over de Verlosser en over het lijden dat over Christus komen zou en de heerlijkheden daarna (1Pt 1:10-12). Wat zij hebben gezaaid, is niet tevergeefs geweest. De tijd om te maaien heeft op zich laten wachten, maar is met de komst van de Zoon van God aangebroken. Iemand die mensen bij de Heer mag brengen, wordt daartoe in de gelegenheid gesteld omdat meerderen vóór hem deze mensen al over Hem hebben verteld. Hij mag dan het laatste zetje geven, het bevrijdende woord spreken dat onder de genadige werking van Gods Geest iemand tot overgave aan de Heer Jezus brengt.

Jh 4:39-42 | De Heiland van de wereld

39 Velen nu van de Samaritanen uit die stad geloofden in Hem om het woord van de vrouw, die getuigde: Hij heeft mij alles gezegd wat ik heb gedaan. 40 Toen dan de Samaritanen naar Hem toe waren gekomen, vroegen zij Hem bij hen te blijven; en Hij bleef daar twee dagen. 41 En er geloofden er veel meer om Zijn woord; 42 en zij zeiden tot de vrouw: Wij geloven niet meer op uw zeggen, want wijzelf hebben [Hem] gehoord en weten dat Deze waarlijk de Heiland van de wereld is.

Het is schitterend om te zien hoe God het eenvoudige getuigenis van de vrouw heeft gezegend. Velen komen door haar getuigenis tot geloof in de Heer Jezus. En waaruit bestond haar getuigenis? Uit niets anders dan het erkennen dat haar geweten in het licht is gebracht. Ze heeft zichzelf in Gods licht als zondaar leren zien. Dat licht heeft haar niet verteerd, want het is tot haar gekomen in Hem Die haar tegelijk de liefde van de Vader heeft bekendgemaakt. Haar eerlijke getuigenis is een goed bewijs dat het hart niets verbergt en de genade naar haar waarde weet te schatten. Dit is wel wat anders dan de genade te gebruiken als een dekmantel voor de zonde (Jd 1:4).

Door het woord van het getuigenis van de vrouw worden de Samaritanen aangetrokken door de genade en de waarheid die in Christus geopenbaard zijn. Ze gaan naar Hem toe en vragen of Hij bij hen wil blijven. Dat is altijd het resultaat van een waar werk van de Geest in hart en geweten. Iemand die daardoor overtuigd is, zal altijd de wens hebben dat de Heer Jezus bij hem blijft, ook al weet hij nog niet ten volle Wie Hij is (Lk 24:29). Het kan ook zijn dat iemand die door Christus overtuigd wordt, de wens heeft bij Hem te blijven (Lk 8:38). Daaruit spreekt hetzelfde verlangen.

De reactie van de Heer op zulke verlangens is afhankelijk van het werk dat Hij wil dat de pasbekeerde doet. In dit geval gaat Hij op hun verzoek in door nog twee dagen bij hen te blijven. Dat zullen prachtige dagen geweest zijn, met veel onderwijs over de Vader. Het resultaat van Zijn verblijf is een toename van hen die in Hem geloven. Hij wordt geloofd om Zijn woord, zonder de vraag om een teken te verrichten. Eerst is Hij door een enkeling als Profeet erkend (verzen 16-19,29), daarna wordt Hij door velen erkend als “de Heiland van de wereld”.

Hij is de Heiland, niet alleen voor de Joden, maar voor de wereld (1Jh 4:14). De Samaritanen die tot geloof in Hem komen, zijn daarvan het bewijs. Zij hebben Hem gehoord en zijn door Zijn woord innerlijk overtuigd dat Hij ook voor hen is gekomen om hen te redden.

Als het woord van Christus wordt geloofd, ontstaat er een verbinding tussen het hart en Hem. Hij maakt Zich bekend door wat Hij zegt. Dat was toen zo en dat is nu niet anders. Hier wordt het woord van Christus Zijn volle waarde gegeven en krijgt het geloof het gezegende resultaat ervan in de erkenning van Wie Hij werkelijk is.

Jh 4:43-45 | De Heer gaat naar Galiléa

43 En na die twee dagen vertrok Hij vandaar <en ging> naar Galiléa; 44 want Jezus Zelf getuigde dat een profeet in zijn eigen vaderland geen eer heeft. 45 Toen Hij dan in Galiléa kwam, ontvingen de Galileeërs Hem, daar zij alles hadden gezien wat Hij in Jeruzalem op het feest gedaan had; want ook zij waren naar het feest gegaan.

Als de twee dagen voorbij zijn, vertrekt de Heer uit het gebied van Samaria om Zijn plaats onder de verachten en nederigen in Galiléa weer in te nemen. Dit is naar de profetie van Jesaja het gebied van Zijn dienst (Js 8:23; 9:1). Hij is dan wel de Heiland van de wereld, maar Hij vergeet Zijn volk Israël niet. In de zoon van de hoveling zien we daarvan een beeld. Na de twee dagen van getuigenis in de wereld, waarin we een beeld kunnen zien van de huidige tijd waarin de Heer Jezus als Heiland van de wereld wordt bekendgemaakt en er een volk van aanbidders van de Vader wordt gevormd, neemt Hij de draad met Zijn volk Israël weer op.

Enerzijds vervult Hij de profetie van Jesaja door in Galiléa te gaan wonen. Anderzijds is Hij uit Judéa vertrokken omdat ze Hem daar niet willen. Daar wordt Hem niet de eer gegeven die Hem toekomt. Nu is Hij niet gekomen om die eer op te eisen, daarom heeft Hij Judéa verlaten. Hij is niet gekomen om Zijn eigen eer te zoeken, maar de eer van Hem Die Hem heeft gezonden.

In Galiléa krijgt Hij wel eer. Ze ontvangen Hem maar wat graag. Dat heeft niet te maken met het geloof in Zijn woorden, zoals bij de Samaritanen, maar met wat zij van Hem hebben gezien in Jeruzalem. Daar hebben ze gezien hoe Hij in genade bezig is geweest en mensen heeft genezen.

Jh 4:46-54 | De zoon van een hoveling genezen

46 Hij kwam dan opnieuw in Kana in Galiléa, waar Hij het water tot wijn had gemaakt. En er was een hoveling in Kapernaüm, wiens zoon ziek was. 47 Toen deze hoorde dat Jezus uit Judéa in Galiléa was gekomen, ging hij naar Hem toe en vroeg of Hij wilde afdalen en zijn zoon gezond maken, want die lag op sterven. 48 Jezus dan zei tot hem: Als u geen tekenen en wonderen ziet, zult u geenszins geloven. 49 De hoveling zei tot Hem: Heer, kom af voordat mijn jongen sterft. 50 Jezus zei tot hem: Ga heen, uw zoon leeft. De man geloofde het woord dat Jezus tot hem zei en ging weg. 51 En reeds terwijl hij afdaalde, kwamen zijn slaven hem tegemoet en zeiden hem dat zijn kind leefde. 52 Hij vroeg hun dan naar het uur waarop hij beter was geworden; zij dan zeiden tot hem: Gisteren op [het] zevende uur verliet de koorts hem. 53 De vader nu wist dat het op dat uur was, dat Jezus tot hem gezegd had: Uw zoon leeft. En hij geloofde, hij en zijn hele huis. 54 – Dit tweede teken <nu> heeft Jezus weer gedaan, toen Hij uit Judéa in Galiléa was gekomen.

De Heer komt opnieuw in Kana in Galiléa. Johannes voegt er nog ter herinnering aan toe, dat het de plaats is waar Hij water (van de reiniging) tot wijn (van de vreugde) had gemaakt. Op die plaats is geen vreugde meer, want de dood dreigt er zijn intrede te doen. Er is een hoveling in Kapernaüm, iemand van het hof van Herodes, wiens zoon ziek is. Het is een ziekte die op de dood zal uitlopen als er geen wonder van God gebeurt.

Op dit moment bezoekt de Heer Kana weer. Ook hier is Hij op tijd om de heerlijkheid van de Vader te laten zien. Behalve reiniging en vreugde brengt Hij ook leven en genezing. De hoveling toont geloof in Christus van Wie hij hoort dat Hij in Galiléa is gekomen. Zijn roem is Hem vooruitgesneld.

De hoveling komt van Kapernaüm naar Kana en zoekt de Heer Jezus op. Hij vraagt Hem of Hij met hem wil meekomen. Zijn nood maakt hij aan Hem bekend. Het gaat om zijn zoon die zo ziek is, dat hij op sterven ligt. Daarom is zijn verzoek of Hij hem gezond wil maken. Terwijl de hoveling gelooft in de gezond makende kracht van Christus, is zijn geloof wel beperkt. Hij meent dat de Heer naar zijn zoon toe moet gaan, alsof Hij alleen door Zijn persoonlijke aanwezigheid zijn zoon kan genezen. Maar aanwezigheid of afwezigheid is voor de Zoon van God van geen belang. Dat zijn slechts omstandigheden en daar staat Hij, Die God is, boven.

Hij wijst de hoveling op de aard van zijn geloof dat om tekenen en wonderen vraagt. Het is het typische kenmerk van een Joods geloof dat alleen gelooft als het bewijzen ziet. Het geloof van een heidense hoofdman ging verder (Lk 7:7). Hoewel de woorden van de Heer de zwakheid van het geloof van de hoveling aantonen, houdt het zwakke geloof van de hoveling toch aan. Hij is niet ontmoedigd en smeekt Hem om mee te komen voordat zijn jongen sterft.

Een beproeving van het geloof door de Heer is erop gericht het wonder groter te maken. Door zijn volhardende geloof krijgt de hoveling meer dan waar hij om vraagt en waar hij op hoopt. Hij krijgt een directe verhoring. Door zijn aanhouden vertoont hij de kenmerken van echt geloof. Hij neemt God op Zijn Woord, zonder tekenen, wonderen en gevoelens. Hij dringt niet verder aan dat de Heer moet meekomen, maar hij gaat in geloof weg.

De Heer is zo tegemoetkomend, dat de man niet eens hoeft te wachten tot hij thuis is om met eigen ogen het resultaat van het woord van Christus en zijn geloof daarin bevestigd te zien. Al terwijl hij onderweg is, komen zijn slaven hem tegemoet met de boodschap dat zijn kind leeft. Zij gebruiken dezelfde woorden als Christus door over ‘leven’ te spreken, zonder dat ze Hem die woorden hebben horen zeggen. Zij hebben de uitwerking van het woord van Christus gezien op het moment dat Hij het uitsprak, toen ze zagen dat het leven in de doodzieke jongen terugvloeide.

De slaven bevestigen tegenover de hoveling wat de Heer heeft gezegd. De hoveling wil weten hoe laat de verbetering is ingetreden. De slaven zullen bij afwezigheid van hun heer des te meer hebben gelet op de toestand van de jongen, zodat ze hem het juiste moment van verbetering kunnen noemen. Het wijst op een goede verstandhouding tussen de hoveling en zijn slaven. Ook de vader weet hoe laat het was toen de Heer de woorden tot hem sprak dat zijn zoon leefde.

De woorden van de Heer zijn leven. In Hem is het leven en Hij deelt het mee op grond van geloof. Het resultaat is niet alleen leven voor de zoon, maar ook voor de hoveling en zijn hele huis, want allen komen tot geloof in de Zoon van God.

Dit wonder wordt door Johannes als het tweede teken van de Heer Jezus aangeduid. In het eerste teken staat de vreugde centraal. In dit tweede teken staat het leven centraal. Zonder leven dat Hij meedeelt, kan er geen vreugde zijn.

Johannes 5

Jh 5:1-4 | Bethesda

1 Daarna was er een feest van de Joden, en Jezus ging op naar Jeruzalem. 2 Nu is er in Jeruzalem aan de Schaapspoort een vijver, die in het Hebreeuws bijgenaamd wordt Bethesda, met vijf zuilengangen. 3 Daarin lag een menigte zieken, blinden, kreupelen, verdorden, <die wachtten op de beroering van het water>. 4 <Want een engel <van [de] Heer> daalde op zekere tijden neer in de vijver en bracht het water in beweging; wie dan het eerst daarin daalde na de beweging van het water, werd gezond, aan welke ziekte hij ook leed.>

De volgende drie hoofdstukken, Johannes 5-7, horen bij elkaar. Ze beginnen alle drie met een geschiedenis. Elke geschiedenis illustreert een waarheid waarover de Heer Jezus in het betreffende hoofdstuk nader onderwijs geeft. In Johannes 5 betreft het een verlamde die de krachteloosheid van Israël onder de wet illustreert. Dit wonder wordt ons alleen door Johannes meegedeeld. In het onderwijs dat de Heer daaraan verbindt zien we dat Hij de Zoon van God is Die niet alleen kracht, maar leven geeft. In Johannes 6 spreekt Hij over Zichzelf als het brood dat uit de hemel is neergedaald, nadat Hij een menigte met brood heeft verzadigd. Dat brood is het vlees van de Zoon des mensen dat gegeten wordt om eeuwig leven te krijgen. In Johannes 7 zien we Hem op het Loofhuttenfeest, waaraan Hij onderwijs over de Heilige Geest verbindt. In alles zien we de glorie van Zijn Persoon.

De Heer gaat weer op naar Jeruzalem. In dit evangelie zien we Hem vaak in Jeruzalem, terwijl de andere evangelisten Hem vooral volgen in Zijn dienst in Galiléa. Hij gaat naar Jeruzalem ter gelegenheid van “een feest van de Joden” dat naar alle waarschijnlijkheid het Pascha is. Als dat zo is, is er in dit evangelie sprake van vier Pascha feesten (Jh 2:23; 5:1; 6:4; 11:55). Het eerste Pascha, in Johannes 2:23, was nog voordat de Heer met Zijn openbare dienst begon. De drie volgende Pascha feesten maken duidelijk dat de Heer drie jaar in Israël Zijn openbare dienst heeft verricht.

Johannes wijst op een bijzondere locatie in Jeruzalem en wel op een vijver bij een van de poorten van de muur rondom Jeruzalem, “de Schaapspoort”. Hij geeft er ook de Hebreeuwse bijnaam van, die “Bethesda” luidt. Als Nehemia met de herstelwerkzaamheden aan de muur rond Jeruzalem begint, begint hij met de Schaapspoort (Ne 3:1). Dit herstelwerk gebeurt door de priesters. Door deze poort werden de schapen in de stad gebracht om te worden geofferd in de tempel.

Hierdoor worden we direct al herinnerd aan het belangrijkste van stad en tempel en dat is de eredienst aan God. Herstel van de muur is allereerst noodzakelijk met het oog op de voortgang van de priesterlijke dienst. Alleen van deze poort wordt in Nehemia 3 gezegd dat zij die ‘heiligden’, dat wil zeggen speciaal voor God afzonderden en aan Hem toewijdden.

Door Johannes wordt de aandacht echter niet gevestigd op de schapen die door de poort naar binnen gaan, maar op een vijver met de bijnaam Bethesda, dat betekent ‘huis van barmhartigheid’ of ‘huis van genade’. Johannes vermeldt ook dat er vijf zuilengangen zijn. Het getal vijf wijst op verantwoordelijkheid. Israël heeft gefaald in zijn verantwoordelijkheid om aan de wet te gehoorzamen en als gevolg daarvan liggen de vijf zuilengangen vol met een menigte zieken die aan allerlei kwalen lijden. De schapen voor de offerdienst die door een feestvierende menigte Jeruzalem werden binnengebracht, hebben plaatsgemaakt voor nood en ellende. Dit is het gevolg van de ontrouw van het volk.

Toch blijft er een sprankje hoop voor de menigte zieken. Hoezeer het volk ook van God is afgeweken en daarmee de plagen van allerlei soort over zich heeft gehaald, zoals God heeft gezegd, heeft God toch ook op zekere tijden weer Zijn barmhartigheid getoond. God zendt af en toe een engel die het water in beroering brengt. Hij die er dan het eerst in neerdaalt, wordt gezond, wat hem ook mankeert. Het is echter slechts barmhartigheid aan een enkeling en geen algemene genezing voor iedereen.

Jh 5:5-9 | De Heer geneest een zieke

5 En daar was een mens die achtendertig jaar ziek was geweest. 6 Jezus zag hem liggen, en daar Hij wist dat hij al lange tijd [ziek] was, zei Hij tot hem: Wilt u gezond worden? 7 De zieke antwoordde Hem: Heer, ik heb geen mens om mij in de vijver te werpen wanneer het water in beweging wordt gebracht; en terwijl ik kom, daalt een ander vóór mij neer. 8 Jezus zei tot hem: Sta op, neem uw rustbed op en wandel. 9 En terstond werd de mens gezond, en hij nam zijn rustbed op en wandelde. Nu was het sabbat op die dag.

Onder de vele zieken bevindt zich een man die al achtendertig jaar ziek is. Deze man is een beeld van de Joden onder de wet. Israël heeft immers twee jaar na zijn uittocht uit Egypte de wet gekregen en is daarna achtendertig jaar door de woestijn getrokken als een volk onder de wet. Het is duidelijk geworden dat zij de wet niet hebben gehouden, want velen zijn neergeveld in de woestijn, hoewel God toch ook Zijn genade bewees. Door hun ongehoorzaamheid aan de wet heeft het volk alle recht op zegen verspeeld. Op eigen kracht kan de mens nooit in het bezit van de verspeelde zegeningen komen. Wat voor Israël als volk geldt, geldt voor ieder mens als zondaar (Rm 5:6-10).

Dan verschijnt de Heer Jezus. Zonder dat de man erom heeft gevraagd, komt Hij bij hem. Hij kent het verleden van de man en weet dat hij al lange tijd ziek is. De Heer vraagt aan hem of hij gezond wil worden. Dat weet Hij natuurlijk wel, maar Hij wil het uit de mond van de man horen. We zien hier na Zijn ontmoetingen met Nicodémus in Johannes 3 en de Samaritaanse vrouw in Johannes 4 een volgend voorbeeld hoe de Heer de enkeling benadert en hoe dicht Hij daarvoor bij hem of haar komt.

De man vertelt hoe volkomen hopeloos zijn situatie is. Er is geen mens die zich om hem bekommert. Ieder heeft genoeg aan zichzelf en zijn eigen ellende. Ook heeft hij zelf geen kracht om als eerste het water te bereiken als het in beweging wordt gebracht. Hij is een toonbeeld van ellende en wanhoop, zonder enige hoop. De aard van zijn ziekte maakt het volstrekt onmogelijk dat hij kan profiteren van het af en toe aangeboden middel tot genezing, want daarvoor is kracht nodig. In de toestand van de man zien we de kenmerken zowel van de zonde als van de wet.

De man wil wel, maar kan niet, want hij heeft er de kracht niet voor. Hij is de illustratie van een waarheid die in de brief aan de Romeinen uitvoerig wordt behandeld, namelijk de ellende die de wet veroorzaakt bij mensen die wel tot Gods eer willen leven, maar ontdekken dat zij daartoe zelf geen kracht hebben (Rm 7:24). De oplossing voor die ellende is van zichzelf afzien en kijken naar de Heer Jezus (Rm 7:25) en naar wat God in Hem heeft gedaan (Rm 8:3). “De wet is door Mozes gegeven”, maar “de genade en de waarheid is door Jezus Christus geworden” (Jh 1:17). Dat zal de man ervaren als hij door de Heer genezen wordt.

Dan spreekt de Heer het bevrijdende woord met daarin de kracht om eraan te gehoorzamen en de zegen ervan te ervaren. Evenals bij de zoon van de hoveling in het vorige hoofdstuk is het woord van de Heer een woord van Geest en leven. Het is vol leven en kracht. Als Hij een woord spreekt, gebeurt er altijd iets. Door een enkel woord van Hem worden achtendertig jaren van ziekte voorgoed opzijgezet en de gevolgen ervan ongedaan gemaakt. De mens wordt gezond.

De Heer geneest niet alleen, maar geeft de man ook de kracht om op te nemen waarop hij heeft gelegen, wat hij ook doet. Het bed dat hem al die tijd heeft gedragen, neemt hij nu onder de arm en hij wandelt weg. Op het woord van de Heer is er onmiddellijk resultaat. Zoals al is aangegeven, is dit een prachtige illustratie van de macht van de Zoon van God Die doet wat voor de wet onmogelijk is omdat de mens door het vlees krachteloos is (Rm 8:3).

In dit derde teken zien we dat genezing niet te vinden is op grond van de wet, maar alleen in Hem Die vol genade en waarheid is. Het onderwijs dat de Heer in de loop van dit hoofdstuk aan deze gebeurtenis verbindt, gaat nog veel verder. Hij maakt Zichzelf bekend als de Zoon van God Die de doden levend maakt. De aanleiding daartoe is het commentaar dat de Joden op deze genezing hebben.

Jh 5:10-13 | De Joden en de genezene

10 De Joden dan zeiden tot de genezene: Het is sabbat, en het is u niet geoorloofd uw rustbed op te nemen. 11 Maar hij antwoordde hun: Hij Die mij gezond gemaakt heeft, Die heeft tot mij gezegd: Neem uw rustbed op en wandel. 12 Zij vroegen hem <dan>: Wie is de Mens Die u heeft gezegd: Neem <uw rustbed> op en wandel? 13 Maar de genezene wist niet Wie het was; want Jezus was ontweken, omdat er een menigte op die plaats was.

Het is sabbat als de Heer de man geneest. De eerste keer dat er in het Woord van God sprake is van de sabbat, zonder overigens die naam te noemen, is bij de schepping (Gn 2:2). Daar zien we de grondbetekenis. Het is de rust van God nadat Hij de eerste schepping tot stand heeft gebracht. Aan die rust is door de zonde van de mens een einde gekomen (vers 17). Dat beseffen de Joden niet. Zij kunnen alleen maar denken in de lijn van de wet en de traditie. Zij willen rusten in hun door God gegeven verordeningen, waaraan ze zich niet houden, maar die ze toch vasthouden.

Ze zien niet hoe hopeloos ze door Gods verordeningen worden veroordeeld, maar beroemen zich er juist op. Van genade hebben ze geen besef, zoals het besef van genade altijd ontbreekt bij mensen die de wet als norm voor hun eigen leven en dat van anderen hanteren. Het is de hardvochtigheid van mensen die geen idee hebben van hun eigen onvermogen om de wet te houden. Anders zouden ze zich erover verheugen dat een mens gezond is geworden. Ze zouden de sabbat juist hebben gezien als een dag van de genade van God. Maar ze hebben de sabbat tot een juk gemaakt. Dat kan niet anders dan tot een conflict met de Heer Jezus voeren.

Elke keer dat de sabbat wordt genoemd in verbinding met Christus, ontneemt Hij aan de sabbat de betekenis die de Joden eraan hebben gegeven (Mt 12:1-13; Mk 1:21-31; 2:23-28; 3:2-6; Lk 4:31-37; 6:1-11; 13:10-16; 14:1-6; Jh 5:1-18; 7:22-23; 9:14-16). Het lijkt erop dat Hij opzettelijk juist op de sabbat zoveel genezingen doet om duidelijk te maken dat de voorwaarde voor het houden ervan ontbreekt. Door Zijn optreden op de sabbat toont Hij aan dat het hele systeem waarvan de sabbat het hoofdkenmerk is, het systeem van de wet, door Hem terzijde is geschoven.

De man laat zich niet door deze Joden binden tot een wandel onder de wet. Hij houdt zich aan het woord van de Heer en daarop doet hij een beroep. Omdat Hij het heeft gezegd, is het goed. Dit is voor ons ook de enig juiste reactie op het wettische denken van onszelf of van anderen. Het antwoord van de man is tegelijk een verwerping van het zelfgenoegzaam in acht nemen van de sabbat door de Joden waardoor duidelijk wordt dat zij zich tegen hun Messias keren.

Uit de reactie van de Joden op het antwoord van de man blijkt hun verachting voor de Heer. Ze spreken minachtend over “de Mens”, terwijl ze waarschijnlijk wel wisten Wie die ‘Mens’ was, want de Heer had in Jeruzalem al de nodige tekenen gedaan. Door zijn krachteloosheid heeft de genezen man Hem nog niet eerder kunnen ontmoeten, gebonden als hij was aan de plaats bij de vijver. De Heer had Zich ook niet aan hem bekendgemaakt, zoals bij de Samaritaanse vrouw (Jh 4:26). Met ieder mens gaat Hij op een andere manier om omdat Hij met ieder mens die Hij met Zichzelf in verbinding brengt een andere weg gaat.

De Heer is Zelf weggegaan, want Hij wil geen publiciteit voor Zichzelf. Hij heeft de man niet tot een van Zijn discipelen gemaakt die Hem volgen op Zijn weg.

Jh 5:14-18 | Geen rust voor de Vader en Zijn Zoon

14 Daarna vond Jezus hem in de tempel en zei tot hem: Zie, u bent gezond geworden; zondig niet meer, opdat u niet iets ergers overkomt. 15 De man ging weg en berichtte de Joden dat het Jezus was Die hem gezond had gemaakt. 16 En daarom vervolgden de Joden Jezus, omdat Hij deze dingen op sabbat deed. 17 Maar <Jezus> antwoordde hun: Mijn Vader werkt tot nu toe en Ik werk [ook]. 18 Daarom dan trachtten de Joden des te meer Hem te doden, omdat Hij niet alleen de sabbat brak, maar ook God Zijn eigen Vader noemde, zodat Hij Zich aan God gelijk maakte.

Het werk van de Heer is met de genezing nog niet klaar. Hij wil de man nog op iets wijzen wat belangrijk is voor zijn verdere leven. Dat doet Hij niet direct, maar enige tijd later. Daarvoor zoekt Hij de man weer op. Weer gaat het initiatief van Hem uit.

Hij vindt hem in de tempel. Daar heeft de man ongetwijfeld God willen danken voor zijn genezing. Het is ook de geschikte plaats voor verder onderwijs. Want hoe groot het ook is door de Heer Jezus genezen te zijn, het probleem dat eraan ten grondslag lag, was er nog. Dat probleem is een bepaalde zonde die door de man is begaan en waardoor hij deze ziekte had gekregen. Hij moet die zonde oordelen en nooit meer in zijn leven toelaten. Daarvoor zal de Heer hem ook de kracht geven als hij afhankelijk van Hem blijft.

Door wat de Heer tegen de man zegt, wordt hem duidelijk Wie hem gezond heeft gemaakt. Dat gaat hij dan de Joden vertellen, want die wilden graag weten Wie hem gezond heeft gemaakt. De man schijnt hier argeloos te handelen, vanuit liefde voor de Heer Jezus, opdat anderen Hem ook zullen leren kennen. Hij heeft geen vermoeden van hun vijandschap. Deze argeloosheid is mooi en navolgenswaardig.

Door het getuigenis van de man krijgen de Joden de zekerheid van wat ze al vermoed zullen hebben. Nu hebben ze het bewijs als een wapen in handen om de Heer te vervolgen. We lezen niet dat de Joden iets tegen Hem hebben gezegd, maar dat zij Hem vervolgen om wat Hij op de sabbat heeft gedaan. Toch lezen we dat Hij hun antwoordt. Dat komt omdat Hij volmaakt weet wat in de mens is. Hij kent hun moordzucht vanwege Zijn op de sabbat verleende barmhartigheid.

Zijn antwoord is overweldigend en diepgaand. Voor het geloof ligt er grote heerlijkheid in, maar aan het ongeloof levert het een extra argument om Hem te haten. Hij spreekt over Zijn gemeenschap met de Vader in het werk dat Hij en de Vader tot nu toe doen. Wat weten de Joden van gemeenschap met de Vader? Wat weten zij van de verlangens van de Vader? Hij kent de Vader en weet dat de Vader niet kan rusten in de zonde en Hij evenmin. Het is een wonder van genade dat Hij niet is gekomen om te oordelen, maar om te werken.

De werken die Hij doet, zijn geen oordeelswerken. Zijn oordeelswerken zullen zeker nog komen over hen die hardnekkig weigeren hun zonden te erkennen en die de maat van hun zonde zullen volmaken door Hem te verwerpen. Zover is het nu nog niet. Hij is nu nog bezig met het bekendmaken van Zijn Vader in liefde en genade. Als de Zoon heeft Hij volmaakte, ononderbroken gemeenschap met de Vader en werkt Hij samen met de Vader.

De Joden trekken de juiste conclusie uit wat Hij zegt voor wat betreft Zijn aan God gelijk zijn. Alleen maakt de Heer Jezus Zich niet aan God gelijk, Hij is aan God gelijk, want Hij is God (Jh 1:1). In plaats van die waarheid te erkennen maakt het hun moordzucht alleen maar groter.

Hoewel Christus een ondergeschikte plaats heeft ingenomen door als afhankelijke en gehoorzame Mens op aarde te komen, is het belangrijk eraan vast te houden dat Hij nooit ophoudt de eeuwige Zoon van God te zijn. Als de eeuwige Zoon heeft Hij nooit een ondergeschikte plaats ten opzichte van de Vader, maar is Hij een met de Vader (Jh 10:30).

Wat de Heer hier zegt, vinden de Joden nog erger dan wat Hij heeft gedaan. Evenals het breken van de sabbat, brengt ook deze uitspraak tot een uitbarsting van het verdorven gemoed van de Joden.

Jh 5:19-21 | De werken van de Vader en de Zoon

19 Jezus dan antwoordde en zei tot hen: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: de Zoon kan niets doen van Zichzelf, tenzij Hij de Vader iets ziet doen; want alles wat Die doet, dat doet ook de Zoon evenzo. 20 Want de Vader heeft de Zoon lief en toont Hem alles wat Hijzelf doet; en Hij zal Hem grotere werken tonen dan deze, opdat u zich verwondert. 21 Want zoals de Vader de doden opwekt en levend maakt, zo maakt ook de Zoon levend wie Hij wil.

Juist Zijn volmaakte eenheid met Zijn Vader, juist Zijn gelijkheid aan God, betekent dat de Heer Jezus als de Zoon niets kan doen, tenzij Hij de Vader iets ziet doen. Hij doet niets onafhankelijk van de Vader omdat Hij volkomen een is met de Vader. Hij handelt vanuit de volkomen eenheid met de Vader. Het is de vaststelling van Zijn onbeperkte Godheid en niet van ondergeschiktheid, laat staan onbevoegdheid.

Dat Hij niets kan doen zonder de Vader iets te zien doen, betekent dat er bij Hem in geen enkel opzicht sprake kan zijn van een wil die losstaat van de wil van de Vader. De volmaakte eenheid in werken blijkt niet alleen uit het feit dat de Zoon doet wat de Vader doet, maar ook dat Hij het op gelijke wijze doet. Wat een volmaakte gemeenschap met de Vader en wat een persoonlijke heerlijkheid van de Zoon stralen uit deze woorden!

Het handelen van de Zoon in volmaakte eenheid met de Vader vindt zijn aanleiding in de liefde van de Vader voor de Zoon. Eerder heeft Johannes de evangelist van de liefde van de Vader voor de Zoon getuigd (Jh 3:35). Nu horen we het de Zoon Zelf zeggen. In die liefde is niets verborgen, maar alles is volmaakt transparant. Dat het handelen van de Zoon zo volmaakt in overeenstemming is met de wil van de Vader, komt omdat de Vader de Zoon alles toont wat Hijzelf doet.

Als we een onderscheid tussen de drie Goddelijke Personen mogen zien, kunnen we zeggen dat de Vader de plannen maakt, dat de Zoon ze uitvoert en dat de Zoon dat doet door de kracht van de Heilige Geest. Hoewel er niets is wat de Vader doet wat de Zoon niet weet, zien we hier dat de Vader aan de Zoon toont wat Hij doet. Het gaat om een voorstelling van zaken die ons enigszins de verhoudingen in de Godheid doet begrijpen, hoewel het innerlijk wezen ervan voor ons, schepselen, altijd ondoorgrondelijk zal blijven. Dat is voor het geloof geen verhindering om die dingen te aanvaarden, maar is juist een aanleiding om de Vader en de Zoon te aanbidden.

De liefde van de Vader voor de Zoon zal de Vader ertoe brengen de Zoon grotere werken te tonen dan de genezing van de verlamde. De genezing van de verlamde is door de Zoon verricht omdat de Vader Hem dat heeft laten zien. Het grotere werk is het opwekken en levend maken van doden. Een van die grotere werken zien we in de opwekking van Lazarus in Johannes 11. Wat de Joden daarvan zullen zien, zal hen wel tot verwondering brengen, maar niet tot geloof.

Alleen de Vader kan doden opwekken en levend maken én de Zoon kan dat omdat de Zoon God is. Hij is God de Zoon. Letten we erop dat dit niet betekent dat de Vader door de Zoon, als instrument, de doden levend maakt. Nee, de Zoon Zelf doet dat. De Zoon is de Gever van het leven en maakt levend naar Zijn soevereine wil, waarbij Zijn wil in volledige harmonie is met de wil van de Vader. Dat Hij een soevereine, vrijmachtige wil heeft, is een bewijs te meer dat Hij God is.

Opwekken en levend maken zijn twee verschillende aspecten van eenzelfde gebeurtenis. Bij opwekken gaat het om een verandering in onze positie. We veranderen van gebied. Toen Christus werd opgewekt uit de dood, kwam Hij ook op een ander terrein. Hij had niet meer met het domein van vóór Zijn dood en opstanding te doen, maar met de wereld van de opstanding, de wereld van de Vader. Bij levend maken gaat het om een verandering in onze toestand. Wij waren dood en hebben nieuw leven ontvangen. Dit laatste is met name het werk dat de Zoon aan ons heeft verricht toen wij tot geloof in Hem kwamen.

Jh 5:22-27 | Oordeel en leven aan de Zoon gegeven

22 Want ook de Vader oordeelt niemand, maar heeft heel het oordeel aan de Zoon gegeven, 23 opdat allen de Zoon eren zoals zij de Vader eren. Wie de Zoon niet eert, eert de Vader niet Die Hem heeft gezonden. 24 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: wie Mijn woord hoort en gelooft Hem Die Mij heeft gezonden, die heeft eeuwig leven en komt niet in [het] oordeel, maar is uit de dood overgegaan in het leven. 25 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: er komt een uur, en het is nu, dat de doden de stem van de Zoon van God zullen horen en zij die deze hebben gehoord, zullen leven. 26 Want zoals de Vader leven heeft in Zichzelf, zo heeft Hij ook de Zoon gegeven leven te hebben in Zichzelf; 27 en Hij heeft Hem macht gegeven oordeel uit te oefenen, omdat Hij [de] Mensenzoon is.

Er is iets wat niet de Vader, maar de Zoon doet. Hij doet dat alleen, niet samen met de Vader. Dat betreft de uitoefening van het oordeel. Hij doet dat niet los van de Vader, want de Vader heeft Hem dat gegeven. We kunnen zeggen dat de Zoon daarin voor of ten behoeve van de Vader handelt. De Zoon maakt levend samen met de Vader en Hij oordeelt alleen. De Zoon is de Schepper en Hij heeft het recht om het oordeel uit te oefenen over wat Hij heeft geschapen en wat tegen Hem in opstand is gekomen.

Dat de Vader de Zoon het oordeel heeft gegeven, is gebeurd met een uitdrukkelijk doel. De Vader wil dat Zijn Zoon door alle mensen zal worden geëerd. Daarvoor heeft de Zoon de macht om levend te maken en ook om te oordelen. Het is onmogelijk de Vader te eren, zonder de Zoon te eren. Veel mensen spreken over God de Vader, maar ze zijn niet van plan om zich voor de Zoon neer te buigen. Van zulke mensen neemt de Vader geen eer aan.

Om tot een waarachtig eren van de Zoon en daardoor van de Vader te komen is de voorwaarde het woord van de Heer Jezus, de Zoon, te horen, en te geloven dat de Vader Hem gezonden heeft. Het horen en aanvaarden van het woord van de Zoon én het geloven in de Vader als Degene Die Hem zond, zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. We geloven in de Vader door het woord van de Zoon (vgl. 1Pt 1:21).

Hieraan is voor de gelovige een drievoudig resultaat verbonden:
1. Hij krijgt eeuwig leven en daarmee volkomen rust voor zijn geweten.
2. Dit betekent dat hij volledig gevrijwaard wordt van het oordeel. Het gaat niet alleen aan hem voorbij, maar hij komt er helemaal niet in.
3. Hij is vanuit de dood overgegaan naar het terrein van het leven dat vervuld is van het licht van de kennis van de Vader. Hij heeft dus niet alleen innerlijk nieuw leven ontvangen, maar hij is ook een gebied binnengegaan dat door leven wordt gekenmerkt, waar alles van leven spreekt in tegenstelling tot de wereld waarin hij voor die tijd leefde en waar alles van de dood spreekt.

Dit drievoudige resultaat is het deel van alle doden die de stem van de Zoon van God hebben gehoord en daardoor leven hebben gekregen. Met deze doden bedoelt de Heer de geestelijk doden (Ef 2:1). Ieder mens is dood, tot het moment dat hij uit God geboren wordt. Deze nieuwe geboorte, dit deel krijgen aan het leven dat de Zoon geeft, vindt plaats door te luisteren naar de stem van de Zoon van God.

Het ‘uur’ van het spreken van de Heer Jezus waardoor iemand die naar Hem luistert, nieuw leven krijgt, is begonnen toen Hij op aarde was en dit uur duurt nog steeds voort. In de loop van de eeuwen heeft de stem van de Zoon in de harten van ontelbaar veel mensen geklonken en is er leven gekomen omdat ze die stem hebben gehoord en ernaar hebben geluisterd. Wie hoort, zal leven. Dit geldt nog steeds.

De Zoon is als Mens door de Vader als de bron van het eeuwige leven voor de mensen gegeven. Als de eeuwige Zoon maakt Hij levend wie Hij wil en als de Mens in vernedering heeft de Vader Hem gegeven leven te hebben in Zichzelf. Wat Hij als Goddelijk Persoon bezit, heeft Hij als Mens van de Vader gekregen.

Het leven is van eeuwigheid in Hem (Jh 1:4) en is met Zijn eeuwig bestaan als God verbonden. Wanneer Hij niet als Mens was gekomen, hadden wij dat leven nooit kunnen ontvangen. Nu horen we de Zoon zeggen dat de Vader aan de Zoon als Mens het leven heeft gegeven. Daardoor kan Hij dit leven aan mensen geven. Dit is tevens weer een bewijs dat de Heer Jezus bij Zijn komen in het vlees niet is opgehouden God te zijn. Hij werd Mens om met mensen te kunnen delen wat Hij als God bezat, terwijl Hij God bleef. Allen die geloven, bezitten het leven dat van Hem afkomstig is en Hij kan het meedelen aan anderen, omdat Hij ook als Mens het leven naar Zijn Wezen bezit.

Dan komt de Heer Jezus nog een keer terug op de macht die Hij heeft gekregen om het oordeel uit te oefenen. In vers 22 zien we dat Hij het recht heeft het oordeel uit te oefenen omdat Hij de Schepper is. Maar hier, in vers 27, lezen we dat Hij ook het recht heeft om het oordeel uit te oefenen omdat Hij Mens is. Hij is de volmaakte Mens Die in alles God heeft verheerlijkt en daardoor recht op de uitoefening van het oordeel heeft gekregen. Niet de Vader is mens geworden en verworpen, maar de Zoon is Mens geworden en als de Mensenzoon verworpen. Daarom krijgt Hij het recht om als de Mensenzoon te oordelen. Dit recht zal Hij uitoefenen door eerst al het kwaad weg te doen en daarna in het besturen van de wereld in recht en gerechtigheid.

Jh 5:28-30 | Het toekomstige oordeel

28 Verwondert u hierover niet, want er komt een uur dat allen die in de graven zijn, Zijn stem zullen horen en zullen uitgaan: 29 zij die het goede hebben gedaan tot [de] opstanding van [het] leven, en zij die het kwade hebben bedreven tot [de] opstanding van [het] oordeel. 30 Ik kan van Mijzelf niets doen; zoals Ik hoor, oordeel Ik, en Mijn oordeel is rechtvaardig, omdat Ik niet Mijn wil zoek, maar de wil van Hem Die Mij heeft gezonden.

De Heer ziet in hun gedachten dat ze zich verwonderen over wat Hij zegt. Zo verwonderlijk hoeft dat niet te zijn. Uit het Oude Testament kunnen ze weten dat God het bestuur over de schepping aan een Mensenzoon heeft gegeven (Ps 8:5-7; Dn 7:13-14). Maar de macht van de Heer gaat verder. Zijn algemene macht over alle dingen oefent Hij ook uit over de doden in de graven.

De Heer heeft in vers 25 ook over een ‘uur’ gesproken. Daarmee bedoelt Hij de tegenwoordige periode, wat Hij aangeeft door te zeggen dat het “nu” is. Het uur waarover Hij hier, in vers 28, spreekt, is een toekomstig uur. Het is niet het uur van het levend maken, maar van het opstaan van de lichamelijk doden uit de graven. In het eerste ‘nu’ klinkt Zijn stem te midden van de geestelijk doden, en slechts zij die geloven, horen Zijn stem. In het tweede ‘nu’ horen allen die in de graven zijn Zijn stem en zullen zij allen zonder uitzondering uit de graven opstaan.

Er is wel onderscheid tussen hen die opstaan. Zij, die Zijn stem hebben gehoord in het uur van vers 25, staan op ten leven. Zij hadden de kracht, de capaciteit, om het goede te doen omdat zij het leven van de Zoon van God bezaten. Dat leven is tot uitdrukking gekomen in het doen van het goede. De tweede groep bestaat uit hen die het kwade hebben bedreven omdat zij het leven van de Zoon van God hebben geweigerd. Zonder dat leven wordt alleen het kwade bedreven.

Het is belangrijk te bedenken dat er niet zoiets is als een algemene opstanding van gelovigen en ongelovigen tegelijk. Er zijn twee opstandingen. Er is een opstanding van de levenden en een opstanding van de doden. Tussen de opstanding van de levenden en de opstanding van de doden ligt een periode van duizend jaar. Dat blijkt duidelijk uit Openbaring 20. Daar wordt gesproken over “de eerste opstanding”, waarmee de opstanding van alle gelovigen wordt aangeduid (Op 20:4-6).

Die ‘eerste opstanding’ kent verschillende fasen:
1. Christus, Die in alle dingen de eerste plaats moet innemen, is de Eerste Die is opgestaan (1Ko 15:20,23).
2. Als Hij terugkomt, vindt de opstanding van de gelovigen plaats.

Zijn terugkomst voor de gelovigen voltrekt zich ook in fasen.
1. Eerst komt Hij in de lucht en neemt dan al de gelovigen vanaf Adam tot dat moment tot Zich (1Th 4:14-18). Hij neemt hen allen mee naar de hemel.
2. Korte tijd later komt Hij op aarde en doet alle gelovigen opstaan die in de tijd tussen de opname van de oud- en nieuwtestamentische gelovigen en Zijn komst op aarde zijn gestorven (Op 20:4-5).

In wat de Heer hier zegt, spreekt Hij niet over de tijd die tussen de verschillende opstandingen ligt. Het gaat Hem erom aan te geven wat de totaal verschillende relatie van de twee groepen is ten opzichte van Hem gezien als de Zoon van God en de Zoon des mensen.

Nadat Hij zo de nadruk heeft gelegd op Zijn macht om het oordeel uit te oefenen als Hem door de Vader gegeven, wijst Hij er direct weer op dat Hij het niet los van de Vader uitoefent. Als Hij zegt dat Hij van Zichzelf niets kan doen, betekent dat weer dat Hij volmaakt in overeenstemming met de Vader handelt. Daarom is het een volmaakt oordeel. Altijd is Zijn persoonlijke wil volmaakt afgestemd op de wil van de Vader.

Als Mens op aarde heeft Hij elke morgen als leerling voor de Vader plaatsgenomen en heeft de Vader Hem het oor geopend (Js 50:4). Daarom is Zijn oordeel rechtvaardig. Hij heeft Zich in niets laten misleiden door wat dan ook omdat Hij niet Zijn eigen wil heeft gezocht, maar de wil van de Vader. Hij omschrijft Zijn Vader als “Hem Die Mij heeft gezonden”, wat wijst op Zijn zending vanwege de Vader en tevens op het doen van de wil van de Vader.

Jh 5:31-32 | Getuigen van de Heer Jezus

31 Als Ik van Mijzelf getuig, is Mijn getuigenis niet waar. 32 Er is een Ander Die van Mij getuigt, en Ik weet dat het getuigenis dat Hij van Mij getuigt, waar is.

Juist het doen van de wil van Hem Die Hem heeft gezonden, doet de Heer Jezus zeggen dat Hij niet van Zichzelf wil getuigen. Hij neemt als Mens een van de Vader afhankelijke positie op aarde in. Als Hij zegt dat Zijn getuigenis niet waar is, zegt Hij dit als tegemoetkoming aan de Joden die de wet hanteren, waarin geschreven staat dat het getuigenis van één persoon niet geldt (Dt 19:15). Het gaat niet om de betrouwbaarheid of de waarheid van het getuigenis, want alles wat de Heer over Zichzelf zegt, is volmaakt betrouwbaar en de waarheid. Het gaat om de aanvaardbaarheid ervan.

Hij wil er alles aan doen om de Joden te overtuigen dat Hij is wat zij loochenen: de Zoon van God. Hij wijst op “een Ander Die van Mij getuigt”, dat is de Heilige Geest (Jh 16:13). Het getuigenis van de Heilige Geest is een viervoudig getuigenis dat de Heer Jezus in de volgende verzen aan de Joden voorhoudt. Het betreft het getuigenis van
1. Johannes (verzen 33-35),
2. de werken van de Heer Zelf (vers 36),
3. de Vader (verzen 37-38) en
4. de Schriften (vers 39).

Jh 5:33-35 | Eerste getuige: Johannes

33 U hebt naar Johannes toe gezonden en hij heeft van de waarheid getuigd. 34 Ik neem echter niet het getuigenis van een mens aan; maar Ik zeg dit, opdat u behouden wordt. 35 Hij was de brandende en schijnende lamp, en u hebt zich voor een tijd in zijn licht willen verheugen.

Johannes is de eerste van de vier getuigen die de Heer aanvoert om getuigenis van Hem te geven. Zij hadden zelf priesters en Levieten naar Johannes gezonden om van hem te horen of hij de Christus was (Jh 1:19-28). Van hen hebben zij het getuigenis van Johannes aangaande Hem gehoord, maar ze hebben niet geloofd. Als God de Zoon heeft Hij het getuigenis van de mens Johannes niet nodig. Nooit is God afhankelijk van het getuigenis van een mens om Zichzelf te bewijzen. Maar met het verwijzen naar het getuigenis van Johannes komt de Heer hun zoveel mogelijk tegemoet.

Als mens is er geen duidelijker getuige geweest dan Johannes. Als “brandende” lamp was Johannes een vurig getuige. Het wijst op zijn innerlijke gedrevenheid. Als “schijnende” lamp straalde Johannes de waarheid uit. Het wijst op wat de mensen van hem zagen en hoorden. Zijn optreden baarde opzien en de Joden hebben zich een tijdje verheugd over zijn optreden omdat ze aanvoelden dat het op iets speciaals wees. Maar ze hebben zich niet onderworpen aan de boodschap van bekering die Johannes predikte. Daarom is het slechts een tijdelijke aandoening geweest en openbaren ze zich nu als tegenstanders van Hem op Wie Johannes heeft gewezen.

Johannes was een lamp. Hij bracht licht en warmte als een zwakke voorloper van Hem Die als de zon schijnt. Als de zon eenmaal schijnt, heeft hij geen lamp nodig om hem te beschijnen. De Heer Jezus schijnt voor hen als de zon in zijn kracht (vgl. Ml 4:2).

Jh 5:36 | Tweede getuige: de werken

36 Ik heb echter het getuigenis dat groter is dan [dat] van Johannes; want de werken die de Vader Mij heeft gegeven om ze te volbrengen, die werken zelf die Ik doe, getuigen van Mij dat de Vader Mij heeft gezonden.

Dan spreekt de Heer over een tweede getuigenis. Dat zijn de werken die Hij doet en die Hij van de Vader heeft gekregen om ze te doen. De werken zijn als het ware de zonnestralen die de zon uitzendt als bewijs dat hij schijnt. Zijn werken zijn een krachtiger getuigenis dan de prediking van Johannes, want die werken zijn onloochenbaar Goddelijk. Ze bewijzen dat Hij van de Vader komt. Het zijn werken waaruit blijkt dat in Hem genade en waarheid van Godswege zijn verschenen.

Jh 5:37-38 | Derde Getuige: de Vader

37 En de Vader Die Mij heeft gezonden, Die heeft van Mij getuigd. U hebt noch Zijn stem ooit gehoord, noch Zijn gedaante gezien, 38 en Zijn woord hebt u niet blijvend in u, omdat u Hem niet gelooft Die Hij heeft gezonden.

Het derde getuigenis waarop de Heer Jezus wijst, is het getuigenis dat de Vader van Hem heeft gegeven. Dat is gebeurd bij Zijn doop (Mt 3:17; Mk 1:11; Lk 3:22). Ook dit getuigenis is de Joden ontgaan omdat zij iets zochten wat hun natuurlijke zintuigen aansprak. Daardoor waren ze doof voor de stem van de Vader en blind voor de gedaante van de Zoon in Wie de Vader Zich vertoont. Ze hebben de stem van de Vader gehoord, maar de betekenis ervan niet begrepen.

Ze zien de Zoon, maar zijn blind voor Zijn heerlijkheid vanwege de nederige gestalte die Hij heeft aangenomen (Js 53:2). Voor het geloof bezit Hij de heerlijkheid van een Eniggeborene van de Vader, maar zij geloven niet in Hem Die door de Vader is gezonden. Hij is door de Vader gezonden, maar ze wijzen Hem af. Daarom heeft het woord van de Vader dat Hij over de Zoon heeft gesproken geen verblijf in hen. Het ketst af op een verhard geweten dat zich voor het geloof heeft afgesloten. Ze willen niet geloven.

Jh 5:39-40 | Vierde getuige: de Schriften

39 U onderzoekt de Schriften, omdat u meent daarin eeuwig leven te hebben; en die zijn het die van Mij getuigen; 40 en [toch] wilt u tot Mij niet komen opdat u leven hebt.

Als vierde en laatste getuigenis wijst de Heer Jezus op de Schriften. De Schriften geven een voortdurend getuigenis van Christus. Als mensen door het onderzoek van de Schriften tot Christus worden gevoerd, hebben ze eeuwig leven. De Schriften geven geen eeuwig leven los van Hem. Dat bewijzen deze Joden die de Schriften onderzoeken.

Ze onderzoeken de Schriften niet om daarin Christus te ontdekken, maar om te zien hoe ze het eeuwige leven kunnen verdienen. Ze lezen de Schriften uitsluitend met hun verstand, terwijl hun geweten niet wordt beschenen door het licht van God, zoals ook vandaag bij zoveel ongelovige theologen het geval is. Ze lezen de Schriften, maar ze willen niet tot de Zoon komen. Het is een kwestie van hun verdorven wil, want het is niet te loochenen Wie Hij is.

Jh 5:41-44 | De eer van mensen

41 Eer van mensen neem Ik niet aan; 42 maar Ik ken u, dat u de liefde van God niet in uzelf hebt. 43 Ik ben gekomen in de Naam van Mijn Vader en u neemt Mij niet aan; als een ander komt in zijn eigen naam, die zult u aannemen. 44 Hoe kunt u geloven, u die eer van elkaar aanneemt en niet de eer zoekt die van de enige God [komt]?

De Heer Jezus weet op welke voorwaarden ze Hem wel zouden aannemen. Als Hij maar hun eer zou strelen, als Hij maar aan hun menselijke, vleselijke verwachtingen zou voldoen, dan zouden ze Hem wel eren. Maar Hij zoekt geen eer van mensen. Wie weet door de Vader gezonden te zijn, wil geen eer van mensen. Eer van mensen is het waar het in de wereld om gaat. Dat zoekt Hij niet alleen niet, maar Hij wil die helemaal niet, ook niet als die Hem zou worden aangeboden.

Het verschil tussen wat Hij zoekt en wat deze Joden zoeken, is de liefde van God. Bij hen ontbreekt de liefde van God en Hij is daar vol van. Zij hebben de liefde van God niet in zichzelf, omdat ze vol zijn van eigenliefde. Daardoor is er bij hen geen plaats voor de liefde van God. Wie deze liefde in zichzelf heeft, zoekt alleen de eer van God. Hij laat Zich door die liefde leiden, een liefde die terugstroomt naar haar bron. Zijn komst in de Naam van Zijn Vader betekent dat Hij Hem, Zijn Vader, zoekt te verheerlijken. Dat is volkomen vreemd voor hen, daar hebben ze geen enkele binding mee en dus wijzen zij Hem af.

De Heer Jezus zegt dan dat deze gezindheid en houding van hen tegenover Hem de weg openen voor de komst van een ander die zal komen in zijn eigen naam. Daarmee doelt Hij op de antichrist. Die zullen ze wel aannemen. In de antichrist vindt de zelfverheerlijking van de mens zijn hoogtepunt. Deze meest goddeloze en wetteloze van alle mensen die ooit hebben geleefd, verklaart zichzelf tot God (2Th 2:4).

De antichrist vormt een volkomen tegenstelling met Christus Die nooit Zijn eigen eer zocht en zoekt, maar bij Wie het altijd ging en gaat om de Naam van Zijn Vader. In Hem komt God te dichtbij en daarom wijzen ze Hem af. Het zoeken naar de eer van mensen staat tegenover het zoeken van de eer die van de enige God komt en die in Christus gekomen is. Het zoeken naar de verheerlijking van de mens verhindert om te geloven. Zolang iemand nog iets van een mens verwacht, zolang hij nog in iets van een mens roemt, is het onmogelijk dat hij tot geloof komt. Het eerbetoon aan een mens blokkeert het geloof in Christus als de Enige in Wie God tot de mens is gekomen.

Als de eer van Christus wordt gezocht als de van God gekomen Zoon, gaat het niet meer om de eer van mensen, maar wordt er geleefd vanuit geloof. Het roemen in mensen is ook voor gelovigen een gevaar. Paulus waarschuwt daarvoor (1Ko 3:21).

Jh 5:45-47 | De Schriften van Mozes

45 Meent niet dat Ik u bij de Vader zal aanklagen; hij die u aanklaagt is Mozes, op wie u uw hoop gevestigd hebt. 46 Want als u Mozes geloofde, zou u Mij geloven, want hij heeft over Mij geschreven. 47 Maar als u zijn geschriften niet gelooft, hoe zult u Mijn woorden geloven?

Ze hoeven niet te denken dat de Heer Jezus hen bij de Vader zal aanklagen. Dat kan Hij wel aan Mozes overlaten. Zij menen in hun verblindheid in Mozes alles te hebben wat hun steun geeft in hun verwerping van de Zoon. Juist zijn getuigenis zal hun fataal blijken te zijn. Al in de eerste boeken van de Bijbel, door Mozes geschreven, blijkt dat Christus het hoofdthema is. Het afwijzen van de eerste boeken van de Bijbel betekent een afwijzen van het spreken van de Zoon van God. Wie in Mozes gelooft, moet ook in de Zoon geloven, anders is het zelfbedrog en huichelarij.

Omgekeerd is het zo dat wie de Schriften van Mozes niet gelooft, niet in Christus kan geloven. Als de liefde van God in ons is en de heerlijkheid van de mens niets voor ons betekent, zullen we de Schriften aannemen en geloven en door het geloof zullen die ons tot Christus leiden.

Het lijkt alsof de Heer Jezus het geschreven Woord hoger aanslaat dan Zijn gesproken woorden, maar er is geen verschil in niveau. Wat het gezag betreft, staan ze natuurlijk op gelijke hoogte. Het verschil is dat de geschreven woorden een vastliggend getuigenis aangaande Hem zijn en daardoor de noodzakelijke voorwaarde om Zijn gesproken woorden te geloven.

Johannes 6

Jh 6:1-4 | Terug in Galiléa

1 Daarna vertrok Jezus naar de overkant van de zee van Galiléa, [of] van Tibérias. 2 En een grote menigte volgde Hem, omdat zij de tekenen zagen die Hij deed aan de zieken. 3 En Jezus ging de berg op en ging daar zitten met Zijn discipelen. 4 En het Pascha, het feest van de Joden, was nabij.

Het vorige hoofdstuk laat de Heer Jezus zien als de Zoon van God Die levend maakt en als Zoon des mensen zal oordelen. In dit hoofdstuk zien we Hem als de nederige Zoon des mensen Die Zijn leven geeft om aan de wereld leven te geven en daarna verheerlijkt wordt. De aanleiding van het onderwijs van de Heer over Zijn vernedering is de spijziging van de vijfduizend.

Johannes beschrijft niet veel gebeurtenissen uit het leven van Christus. De enkele keren dat hij dat wel doet, vinden we vaak aan het begin van een hoofdstuk als de aanleiding van een betoog, een uiteenzetting waarvan die gebeurtenis een illustratie is. In Johannes 5 is dat de geschiedenis van de verlamde, in Johannes 6 is het de spijziging van de vijfduizend, in Johannes 7 is dat het Loofhuttenfeest en Zijn al dan niet aanwezig zijn daarop, in Johannes 8 de overspelige vrouw die bij Hem wordt gebracht en in Johannes 9-10 de blindgeborene die door Hem ziende wordt gemaakt.

In vers 1 vertrekt de Heer naar de andere kant van de zee van Galiléa, of van Tibérias. Deze zee ligt in het oosten van Galiléa, in het noorden van Israël. De Heer is vaak over deze zee heen en weer gevaren. Hij heeft er vanaf een boot de menigte op de oever geleerd, Hij heeft er stormen gestild en heeft er ook over gelopen. Het is een bekende reis. Velen volgen Hem. Hij is bekend geworden door de tekenen die Hij aan de zieken heeft gedaan en die de menigte heeft gezien. Dat is de reden dat ze Hem willen volgen en later zelfs met geweld willen wegvoeren om Hem koning te maken (vers 15).

Het zien van tekenen bewerkt geen bekering. Toch wijst de Heer hen niet af. Door het wonder van de vermenigvuldiging van de broden wil Hij hen onderwijzen over Zichzelf. Voordat het zover is, neemt Hij, als ze aan land zijn gekomen, plaats op de berg, samen met Zijn discipelen. Hij ontwijkt de schare nog niet, maar neemt een plaats in waar ze Hem allemaal gemakkelijk kunnen zien en horen.

Johannes spreekt niet vaak over de discipelen. Een van die zeldzame keren is hier. De discipelen en ook wij krijgen hier onderwijs van de Heer. Johannes zegt ook in welke tijd van het jaar we ons hier bevinden. Het is omstreeks het Pascha. Hij spreekt voor de derde keer over het Pascha, als we er tenminste van mogen uitgaan dat met het feest dat in Johannes 5 wordt genoemd (Jh 5:1), het Pascha wordt bedoeld. In dat geval is er sinds het vorige hoofdstuk een jaar voorbijgegaan, zonder dat Johannes bepaalde woorden of daden van de Heer Jezus vermeldt. Uit de andere evangeliën weten we dat de Heer in die tijd verworpen is in Nazareth en de twaalf heeft uitgezonden en dat Johannes de doper is gedood.

Johannes de evangelist vermeldt het Pascha en noemt het een “feest van de Joden”. Hij schildert de achtergrond voor de spijziging van de vijfduizend en het daaropvolgende onderwijs. In dat onderwijs vertelt de Heer dat alleen eten van Zijn vlees en drinken van Zijn bloed deel aan Hem geeft. Dat houdt in dat Hij Zijn leven zal overgeven in de dood en dat daarmee het Pascha zijn vervulling zal krijgen en als herinneringsfeest zal hebben afgedaan. Als feest van herinnering aan de verlossing uit Egypte had het zijn betekenis al verloren omdat het volk als geheel volledig van God was afgeweken.

Jh 6:5-9 | Filippus op de proef gesteld

5 Toen nu Jezus de ogen opsloeg en zag dat een grote menigte naar Hem toe kwam, zei Hij tot Filippus: Waar zullen wij broden kopen, opdat dezen eten? 6 Dit nu zei Hij om hem op de proef te stellen; want Hij wist Zelf wat Hij zou doen. 7 Filippus antwoordde Hem: Voor tweehonderd denaren broden is voor hen niet genoeg dat ieder een klein beetje krijgt. 8 Een van Zijn discipelen, Andréas, de broer van Simon Petrus, zei tot Hem: 9 Hier is een jongen die vijf gerstebroden en twee vissen heeft, maar wat is dat op zovelen?

De Heer wordt niet moe om Zijn volk door zegeningen te overtuigen van de goedheid van God, opdat ze tot Hem zouden terugkeren. De spijziging komt in alle vier evangeliën voor, maar alleen hier zijn er geen inleidende omstandigheden. De nadruk ligt helemaal op de heerlijkheid van de Zoon die het hele tafereel vult. Alles is in Zijn hand. We zien Zijn Godheid, want “Hij wist wat Hij zou doen”, en we zien Zijn afhankelijke Mensheid als Hij dankt voor het voedsel (vers 11).

Hij neemt het initiatief en begint met de vraag aan Filippus waar ze broden zullen kopen om hun allemaal te eten te geven. Met Zijn vraag wil Hij hem op de proef stellen. Hij wil zien hoever Filippus al is ingedrongen in Zijn heerlijkheid en macht. Als de eeuwige God weet Hij dat, maar Hij wil hem tot een antwoord brengen waaruit voor Filippus zelf zal blijken hoe hij een situatie beoordeelt, waarbij het aankomt op geloof in Hem. Zulke vragen stelt de Heer ons ook wel eens. Hoe reageren wij op situaties waarbij het aankomt op geloof in Hem?

Voor Hem levert die situatie geen probleem op, want in Zijn Goddelijke alwetendheid weet Hij wat Hij zal doen (vgl. Jh 2:24-25; 13:3; 18:4) en dat Hij daartoe de macht heeft. Uit het antwoord van Filippus blijkt dat hij de situatie beoordeelt naar menselijke maatstaven en dat hij in zijn beoordeling van Christus niet verheven is boven de menigte. Hij kijkt bij wijze van spreken in de beurs, ziet wat daarin zit en zegt dat dit ontoereikend is. Alsof de Heer dat niet wist.

Dan komt er een van de andere discipelen bij de Heer. Het is Andréas, de broer van Petrus. Zoals hij Petrus bij de Heer heeft gebracht (Jh 1:43), zo brengt hij nu een jongen met vijf gerstebroden en twee vissen bij Hem. Andréas is iemand die anderen bij de Heer Jezus brengt. Dat is een mooi kenmerk. Ook Andréas vergelijkt wat zij nodig hebben met wat zij bezitten, zonder rekening te houden met de Heer en Zijn macht (vgl. Nm 11:22). Daarom komen de broodjes van de kleine jongen volgens hem ook niet in aanmerking.

Toch is dat precies wat de Zoon wil gebruiken om Zijn werk te doen. Hij had het ook met nog veel minder kunnen doen of zelfs van stenen broden kunnen maken om de menigte te verzadigen. In Zijn genade gebruikt Hij echter wat wij Hem geven, zelfs al geloven wij zelf niet dat het ook maar iets voorstelt in het licht van wat nodig is.

Het is opmerkelijk dat van de vier beschrijvingen van deze spijziging alleen Johannes vermeldt dat het gerstebroden zijn. Dat herinnert aan de eerstelingsgarve, die van gerst is. De gerst is de eerste vrucht van het land die aan Jahweh wordt gebracht (Lv 23:10; Ex 9:31; Ru 1:22; 2:23). De eerstelingsgarve spreekt van de opstanding, waarover Christus in dit hoofdstuk meerdere keren spreekt. Hij Die in de dood is gegaan, is ook de opgestane Christus. We kunnen dit hoofdstuk dan ook in het bijzonder bezien als een ‘opstandingshoofdstuk’.

Jh 6:10-13 | De vermenigvuldiging van de broden

10 Jezus zei: Laat de mensen gaan zitten. Nu was er veel gras op die plaats. Dus gingen ze zitten, de mannen ongeveer vijfduizend in getal. 11 Jezus dan nam de broden, en toen Hij gedankt had, verdeelde Hij ze onder hen die daar zaten; op gelijke wijze ook van de vissen, zoveel zij wilden. 12 En toen zij verzadigd waren, zei Hij tot Zijn discipelen: Verzamelt de overgeschoten brokken, opdat er niets verloren gaat. 13 Zij verzamelden ze dan en vulden twaalf handkorven met brokken van de vijf gerstebroden, die waren overgelaten door hen die hadden gegeten.

De Heer zet de discipelen in om rust en orde in de menigte te brengen. Dat kan omdat er veel gras op die plaats is. Hij heeft bewust die plaats uitgekozen en zo de menigte die Hem is gevolgd als het ware naar groene weiden geleid die door Zijn machtige genade nu ook grazige weiden zullen worden. Ze gaan allemaal op het zachte gras zitten. Johannes vermeldt het aantal mannen. Mannen vormen de kracht van de natie, maar ze zijn volledig afhankelijk van de voorzieningen van de Heer Jezus.

Voordat de Heer in Zijn Goddelijke almacht de broden en de vissen verdeelt onder hen die daar zitten, dankt Hij er eerst voor. Hij doet altijd alles in verbinding met Zijn Vader. Het werk van vermenigvuldiging is een werk dat Hij de Vader heeft zien doen en daarom doet Hij dat ook (Jh 5:19). Het is kenmerkend voor dit evangelie dat we lezen dat de Heer Jezus Zelf de broden en de vissen verdeelt, terwijl we uit de andere evangeliën weten dat Hij daarvoor Zijn discipelen gebruikte. Hij is hier de Zoon van God Die Zijn macht ten gunste van mensen gebruikt en zegen uitdeelt. De zegen is overvloedig en iedereen krijgt zoveel hij wil. Er is geen grens aan Zijn geven. Het is aan ons daarvan het optimale gebruik te maken.

De Heer heeft zoveel vermenigvuldigd, dat er een overschot is. Dat blijkt als allen verzadigd zijn. Het overschot is geen vergissing, maar een bewijs van de overvloed van Zijn weldaden. Bij Hem is overvloed nooit verkwisting. De overgeschoten brokken mogen niet verloren gaan en moeten daarom verzameld worden. Wat er is overgelaten door hen die hebben gegeten, is goed voor het vullen van twaalf handkorven. Mogelijk dat ieder van de discipelen een handkorf met brokken heeft gekregen. Het getal twaalf doet aan het hele volk denken. Het overschot wijst op een voorraad voor anderen die nog zullen komen, niet zozeer voor Israël alleen, maar voor de hele wereld, want Hij is de Heiland van de wereld.

Jh 6:14-15 | De mensen willen Hem koning maken

14 Toen nu de mensen het teken hadden gezien dat <Jezus> had gedaan, zeiden zij: Deze is waarlijk de Profeet Die in de wereld zou komen. 15 Daar nu Jezus wist dat zij zouden komen en Hem met geweld wegvoeren om Hem koning te maken, ontweek Hij opnieuw op de berg, Hij alleen.

Johannes noemt het wonder van de spijziging weer een teken. Het is het vierde teken dat van de Heer wordt vermeld. Dit teken is verricht voor een grote menigte. Zij zijn er zo van onder de indruk, dat ze tot de juiste conclusie komen dat Hij de Profeet is Die in de wereld zou komen (Dt 18:15,18; Ps 132:15; vgl. Jh 4:19; 7:40; 9:17). Ze willen Hem zelfs koning maken.

De Heer Jezus voldoet zeker aan de voorwaarden die aan het koningschap verbonden zijn. Dat heeft Hij zojuist bewezen. Hij heeft in hun stoffelijke behoeften voorzien en daarom willen ze Hem koning maken. Ze willen Hem wel als hun politieke leider. Hierin laat de menigte zich leiden door de duivel. Ze willen dat Hij, zoals de duivel bij de verzoeking in de woestijn Hem voorstelde (Mt 4:8-9), de heerschappij neemt zonder dat Hij hoeft te sterven. Het gaat erom dat Hij aan hun nationale trots tegemoetkomt.

De Heer weet dat het volk niet voldoet aan de voorwaarden om Zijn rijk binnen te gaan. Ook neemt Hij geen eer van mensen aan, zoals Hij in het vorige hoofdstuk heeft gezegd (Jh 5:41). Daarom ontwijkt Hij hen. Hij wil en kan niet door hen tot hun Koning worden gemaakt, want hun motieven deugen niet. Zij zien in Hem een weldoener, maar niet de noodzakelijke Heiland, zoals de Samaritaanse vrouw Hem heeft leren kennen.

Hij gaat van hen weg en neemt als uitwijkplaats opnieuw de berg. Hij is daar eerst al heengegaan met Zijn discipelen (vers 3), maar nu gaat Hij alleen. We kunnen hierin een beeld zien van de plaats die Hij in de hemel heeft ingenomen, waar Hij nu is om voor de Zijnen voorbede te doen als Voorspraak en Hogepriester. En dat hebben ze nodig, zoals we zien in wat de discipelen tijdens Zijn afwezigheid overkomt.

Jh 6:16-21 | De Heer Jezus loopt op de zee

16 En toen het avond was geworden, daalden Zijn discipelen af naar de zee; en zij gingen in een schip en kwamen over de zee naar Kapernaüm. 17 En het was al donker geworden en Jezus was nog niet naar hen toe gekomen. 18 En de zee werd onstuimig, daar er een hevige wind waaide. 19 En toen zij ongeveer vijfentwintig of dertig stadiën hadden geroeid, zagen zij Jezus op de zee lopen en dicht bij het schip komen, en zij werden bang. 20 Maar Hij zei tot hen: Ik ben het, weest niet bang! 21 Zij wilden Hem dan in het schip nemen, en terstond kwam het schip aan het land waar zij heen voeren.

Terwijl de Heer op de berg is, dalen Zijn discipelen af naar de zee. Ze gaan in een schip om naar Kapernaüm te varen. Het is tegen de avond als ze vertrekken en de nacht valt. Er staat zo opmerkelijk bij dat “Jezus nog niet naar hen toe was gekomen”. Ze zullen naar Hem hebben uitgezien, maar zijn dan toch zonder Hem vertrokken.

De reis over de zee wordt steeds moeilijker. Behalve dat het nacht is, steekt er een hevige wind op die de zee onstuimig maakt. Als ze vijfentwintig of dertig stadiën ofwel tussen de vier en een halve en vijf en een halve kilometer – één stadie is ca. honderdvijfentachtig meter – hebben geroeid, zien ze de Heer op de zee lopen en dicht bij het schip komen. In plaats van Hem te herkennen en blij te zijn Hem te zien worden ze bang. Ze kunnen niet wennen aan de bijzondere wijze waarop de Zoon Zich steeds openbaart. Bij de spijziging dachten ze alleen aan hun natuurlijke hulpbronnen en de ontoereikendheid ervan om daarmee een menigte van eten te voorzien. Ze dachten niet aan Hem en Zijn macht die boven die natuurlijke bronnen staat.

Ze raken in moeilijkheden die worden veroorzaakt door natuurelementen. Tegenover het geweld daarvan voelen ze zich onmachtig. Als de Heer verschijnt tot hun hulp, herkennen ze Hem niet als Degene Die boven de natuurelementen en daardoor ook boven hun moeilijkheden staat. Hij loopt erover, Hij heeft er gezag over. Ze zien Hem en Zijn macht erover en toch worden ze bang omdat ze dit niet met hun verstand kunnen verklaren. Hun geloof is nog niet ten volle op Hem gericht.

Maar Hij kent hen. Hij weet hoe ze zich voelen en spreekt de geruststellende woorden: “Ik ben het, weest niet bang!” Wat een geweldige Heiland is Hij Die zo het ongeloof en de bangheid van Zijn discipelen wegneemt!

Na deze woorden willen ze Hem in het schip nemen. Ze zijn ervan overtuigd dat Hij het is. Hun bangheid is weg en hun vertrouwen in Hem is helemaal terug. Op het moment dat ze Hem in het schip willen nemen, komt het aan land. De beproevingen van de zee zijn voorbij. De rust is aangebroken.

Het is opvallend dat er geen sprake is van een bevel van de Heer om de zee en de wind tot rust te brengen. Hier is Zijn aanwezigheid voldoende. Ook hoeft Hij niet eens aan boord te komen om hen te behouden. Het verlangen om Hem in het schip te nemen is al genoeg om aan land te komen, in beeld: om de behoudenis te bereiken. Het is een schitterend tafereel dat geheel bij dit evangelie past waarin Christus als God de Zoon wordt voorgesteld.

Beter dan Hem als Koning te erkennen, zoals in de voorgaande geschiedenis, is het Hem als Heer boven alle omstandigheden en de macht van de vijand te erkennen. Dat toonde Hij niet aan de menigte, maar dat toont Hij aan Zijn discipelen en aan ons. Hij staat boven alle moeiten en beproevingen en leidt ons erdoor.

Jh 6:22-25 | De menigte zoekt en vindt de Heer

22 De volgende dag zag de menigte die aan de overkant van de zee stond, dat daar geen ander scheepje was geweest dan dat ene <waarin Zijn discipelen waren gegaan>, en dat Jezus niet met Zijn discipelen in het schip was gegaan, maar dat Zijn discipelen alleen waren weggegaan; 23 <maar> er kwamen andere scheepjes van Tibérias dicht bij de plaats waar zij het brood gegeten hadden, nadat de Heer had gedankt. 24 Toen dan de menigte zag dat Jezus daar niet was en ook Zijn discipelen niet, gingen zij zelf in de schepen en kwamen in Kapernaüm om Jezus te zoeken. 25 En toen zij Hem hadden gevonden aan de overkant van de zee, zeiden zij tot Hem: Rabbi, wanneer bent U hier gekomen?

De menigte heeft alles gadegeslagen wat er gebeurde, voor zover zij dat hebben kunnen waarnemen. De gebeurtenissen op zee waarbij de Heer Zich aan Zijn discipelen op bijzondere wijze heeft geopenbaard, hebben ze niet gezien. In hun logische denken is daar ook geen plaats voor. Wel hebben ze gezien dat het scheepje waarin de discipelen zijn gegaan, is weggevaren zonder dat Hij aan boord is gegaan. Ze zoeken nadrukkelijk naar de Heer Jezus. Zou Hij dan in een ander scheepje aan boord zijn gegaan? Er waren immers andere scheepjes dicht bij die plaats waar Hij dat prachtige wonder heeft verricht, waardoor zij allemaal zo rijkelijk te eten hebben gehad.

Ze hebben ook opgemerkt hoe de Heer eerst heeft gedankt en pas daarna het brood heeft uitgedeeld. Johannes vermeldt nog eens nadrukkelijk dat zij van de broden hebben gegeten nadat de Heer had gedankt. Hiermee legt hij de nadruk op het feit dat de Heer alles doet in afhankelijkheid van Zijn Vader. De plaats van het wonder is na het vertrek van Christus een lege plaats geworden. Ze verlaten die plaats dan ook omdat het hun om Hem gaat.

Hun onderzoek wijst uit dat Hij ook niet aan boord van een van de andere scheepjes is gegaan. Ook Zijn discipelen zijn daar niet te vinden. Omdat ze toch bij Hem willen zijn, stappen ze zelf maar in de schepen. Zo komen ze in Kapernaüm om Hem daar te zoeken. Daar vinden ze Hem, aan de overkant van de zee.

Ze zijn wel heel benieuwd wanneer Hij daar gekomen is, want ze hebben alle mogelijkheden onderzocht, maar het blijft voor hen een raadsel hoe Hij daar kon komen. Deze vraag maakt het ware motief van hun zoektocht naar Hem duidelijk. Ze worden door nieuwsgierigheid gedreven en om nog meer voordeel van Hem te hebben, nadat ze zo van de broden hebben gegeten. Maar de Heer bevredigt hun nieuwsgierigheid niet.

Jh 6:26-29 | Werken om het voedsel dat blijft

26 Jezus antwoordde hun en zei: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: u zoekt Mij, niet omdat u tekenen hebt gezien, maar omdat u van de broden hebt gegeten en verzadigd bent. 27 Werkt niet om het voedsel dat vergaat, maar om het voedsel dat blijft tot in [het] eeuwige leven, dat de Zoon des mensen u zal geven, want Hem heeft de Vader, God, verzegeld. 28 Zij zeiden dan tot Hem: Wat moeten wij doen, opdat wij de werken van God werken? 29 Jezus antwoordde en zei tot hen: Dit is het werk van God, dat u gelooft in Hem Die Hij heeft gezonden.

In plaats van antwoord te geven op hun nieuwsgierige vragen legt de Heer hun harten bloot. Hij confronteert hen met hun zelfzuchtigheid. Hij weet wat in de mens is (Jh 2:23-25). Met opnieuw een dubbel “voorwaar” gevolgd door een nadrukkelijk “Ik zeg u” stelt Hij de belangrijke waarheid vast dat zij niets van de tekenen hebben geleerd, maar dat zij slechts uit zijn op bevrediging van hun natuurlijke behoeften.

Ze hebben wel de tekenen gezien, maar niet wat ze betekenen. Het komt niet bij hen op in Hem als de Zoon van God te geloven en daardoor eeuwig leven te krijgen. Dat het teken Zijn heerlijkheid openbaart, zien ze niet. Ze leggen het teken uit naar hun eigen smaak, want ze zoeken slechts de tijdelijke genoegdoening van aardse voorspoed. Aan het in orde brengen van hun verhouding met God schenken ze geen aandacht. En dat terwijl de Heer toch in alle dingen Zijn verbinding met God en Zijn zending door de Vader laat zien als de bron van Zijn handelen. Zij kunnen echter alleen denken aan een leven hier-en-nu en hoe ze dat op een voordelige manier zo optimaal mogelijk kunnen genieten.

De Heer wijst hen erop dat ze zich niet in de eerste plaats moeten bezighouden met aards en daardoor per definitie vergankelijk voedsel, maar met voedsel dat een eeuwig vaste waarde heeft. Hij is in staat dat te geven en wel als de Zoon des mensen. Hiermee duidt Hij aan dat het niet langer gaat om wat de Messias aan Zijn aardse volk kan geven. Hij wijst op Zichzelf als de Zoon des mensen en als Degene Die de Vader, dat is God, verzegeld heeft.

Dat Hij door de Vader verzegeld is, wil zeggen dat de Vader Hem heeft aangewezen als Degene bij Wie het eeuwige leven te krijgen is. Wat Hij namens de Vader, Die God is, als voedsel aanbiedt, het eeuwige leven, is echt en onvervalst. Het is bij niemand anders te krijgen dan alleen bij de Zoon des mensen. De Vader heeft op Hem Zijn zegel gezet door Hem bij Zijn doop te verzegelen met de Heilige Geest (Mt 3:16; vgl. Ef 1:13). Alleen van de Zoon kunnen zij het brood ontvangen dat blijft.

De menigte antwoordt met een vraag. Ze willen weten wat ze moeten doen om de werken van God te kunnen werken. Zij kunnen alleen denken in termen van het zelf iets doen, terwijl ze voorbijgaan aan het grote probleem van hun zonden. Ze beseffen niet dat ze zondaars zijn, waardoor ze hun zonden ontkennen. Tevens ontkennen ze Zijn heerlijkheid en majesteit. Het doet denken aan de weg van Kaïn die ook meende God welgevallig te zijn door Hem een offer te brengen dat het resultaat was van zijn eigen harde werken, maar waarop God geen acht sloeg (Gn 4:3,5). Hetzelfde zien we in het belijdende christendom dat zich zozeer heeft opengezet voor invloeden uit het judaïsme en het heidendom.

Omdat het denken van de menigte slechts draait om hun eigen welzijn, vatten ze de woorden van de Heer verkeerd op. Met werken om het voedsel dat blijft tot in het eeuwige leven bedoelt de Heer niet het leveren van een prestatie, maar het zich openstellen voor een werk van God in hen. De Zoon is het voorwerp van het geloof. Hem heeft de Vader verzegeld en Hem alleen kan de Vader aanvaarden als de grondslag waarop de zondaar tot God kan naderen. En als het op grond van geloof is, staat het open voor zowel Jood als heiden. Geloof is het werk van God en sluit het werk van de mens uit.

Jh 6:30-33 | Het brood uit de hemel

30 Zij zeiden dan tot Hem: Welk teken doet U dan, opdat wij zien en U geloven? Welk werk doet U? 31 Onze vaderen hebben het manna gegeten in de woestijn, zoals geschreven staat: ‘Brood uit de hemel gaf Hij hun te eten’. 32 Jezus dan zei tot hen: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: niet Mozes heeft u het brood uit de hemel gegeven, maar Mijn Vader geeft u het ware brood uit de hemel. 33 Want het brood van God is Hij Die uit de hemel neerdaalt en aan de wereld leven geeft.

De vraag van de menigte om een teken is opnieuw het bewijs van hun ongeloof. Alsof de Heer nog niet genoeg tekenen heeft gedaan. En zelf hebben ze zojuist een groot teken gezien in de vermenigvuldiging van de broden. Het lijkt erop dat het teken dat Hij door de spijziging heeft gegeven, hen niet heeft overtuigd van Zijn zending. Het brood dat Hij heeft gegeven, kwam voor hen niet uit de hemel, maar van de aarde, en de vissen kwamen uit de zee. Nee, dan het manna dat hun vaderen hadden gegeten in de woestijn. Dát brood, zo stellen zij, kwam uit de hemel.

Het is alsof ze daarmee willen zeggen dat het teken dat Jahweh in de woestijn deed (Ex 16:15), veel groter was dan dat van de Heer Jezus. Jahweh voorzag tenslotte een miljoenenvolk veertig jaar lang van eten. Ze citeren zelfs een woord uit het Oude Testament, waaruit blijkt dat het manna ‘brood uit de hemel’ wordt genoemd (Ne 9:15; Ps 78:24; 105:40). Als Hij, Jezus, zoiets zou doen, zouden ze Hem wel geloven.

Door de Heer dit woord uit het Oude Testament voor te houden maken zij een onderscheid dat er voor het geloof niet is. Jezus is Dezelfde als Jahweh van het Oude Testament. Daarbij vergeten ze ook dat het volk in de woestijn deze wonderen ten slotte niet geloofde en tegen Hem zondigde (Ps 78:32), zoals ze ook vergeten hoe Israël het manna later heeft veracht (Nm 21:5).

De Heer wijst hen terecht met als inleiding weer dat nadrukkelijke, dubbele “voorwaar”, gevolgd door het krachtige en gezaghebbende “Ik zeg u”. Hij wijst er eerst op dat niet Mozes hun het brood uit de hemel heeft gegeven. Misschien dat zij in vers 31 bedoelen dat Mozes hun het brood uit de hemel heeft gegeven en dat ze niet eens het geven van het manna aan Jahweh toeschreven. Het is wel erg kortzichtig het wonder van het manna aan Mozes toe te schrijven.

De Heer gaat daar niet verder op in. Het gaat om het ‘soort’ brood. Het brood waarvan zij zeggen dat Jahweh of Mozes het heeft gegeven, is brood dat het volk telkens weer nodig had. Daarbij komt dat het toch niet heeft kunnen voorkomen dat zij ten slotte zijn gestorven (vers 49). De Heer gaat dan ook direct over van Mozes en het brood dat in zijn dagen uit de hemel kwam, naar het ware brood dat de Vader uit de hemel geeft. Hij wil hen erbij bepalen dat het ware leven van de Vader uit de hemel komt en dat dit nu aan hen wordt gegeven en niet aan hun vaders.

Vervolgens wijst Hij erop dat het brood uit de hemel een Persoon is, “Hij”, Die uit de hemel neerdaalt en Die niet alleen leven geeft aan een bepaald volk, maar aan de wereld. De Heer spreekt over “het brood van God” ofwel Goddelijk brood, brood dat van God komt om als voedsel te dienen voor hen aan wie Hij het geeft. Het is geestelijk brood, brood dat op een geestelijke wijze moet worden genuttigd. Omdat Hij dit brood geeft, heeft het leven in zich voor wie het neemt. In dit brood is het ware leven voor de wereld te vinden. Het wordt aan ieder, zonder onderscheid, aangeboden.

Aan ‘het brood van God’ is ook nog de gedachte verbonden dat God Zich met de Heer Jezus voedt. Dat is natuurlijk niet op dezelfde wijze als mensen dat doen, maar als de vreugde voor Zijn hart (zie Leviticus 21, waar in sommige vertalingen over het ‘brood van de HEERE (Jahweh)’ wordt gesproken, Lv 21:21-22). Wat een vreugde voor het hart van God is, geeft Hij aan de wereld als leven.

Jh 6:34-36 | Ik ben het brood van het leven

34 Zij zeiden dan tot Hem: Heer, geef ons altijd dit brood. 35 Jezus zei tot hen: Ik ben het brood van het leven; wie tot Mij komt, zal nooit meer honger hebben; en wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst hebben. 36 Maar Ik heb u gezegd dat, ook al hebt u <Mij> gezien, u niet gelooft.

De menigte reageert net als de Samaritaanse vrouw bij de bron van Jakob (Jh 4:15). Zoals zij alleen aan natuurlijk water dacht, zo denkt de menigte ook alleen aan natuurlijk, materieel brood, vergelijkbaar met het manna. Als het net als destijds uit de hemel zou vallen, hoefden ze het niet meer te kopen. Aan de geschiedenis van ongeloof van het volk gaan ze voorbij. Het gaat hun om een directe, gemakkelijke en kosteloze voldoening van hun natuurlijke behoeften.

Dan zegt de Heer onomwonden dat Hij het brood van het leven is en hoe iemand daaraan deel kan krijgen. Ze kunnen het krijgen op de voorwaarden die zij wensen: direct, eenvoudig en gratis. Het enige wat ze moeten doen, is tot Hem komen en in Hem geloven. Als ze dat doen, zullen ze nooit meer honger en nooit meer dorst hebben.

De Heer gebruikt in dit evangelie zeven keer de uitdrukking: “Ik ben”, met telkens een andere toevoeging. Hier gebruikt Hij deze uitdrukking de eerste keer. De toevoeging is
1. “het brood van het leven”. De andere toevoegingen zijn
2. “het licht van de wereld” (Jh 8:12);
3. “de deur van de schapen” (Jh 10:7);
4. “de goede Herder” (Jh 10:11);
5. “de opstanding en het leven” (Jh 11:25);
6. “de weg en de waarheid en het leven” (Jh 14:6);
7. “de ware wijnstok” (Jh 15:1).

De woorden “Ik ben” hebben een grote lading. Het uitspreken van die woorden is het uitspreken van Zijn Naam (Ex 3:14). Door het uitspreken ervan valt de menigte die Hem gevangen komt nemen, op de grond (Jh 18:5-6).

Aan Zijn uitnodiging om tot Hem te komen voegt de Heer direct toe dat Hij in Zijn Goddelijke alwetendheid weet hoe ze zijn. Hij heeft hun dat ook gezegd. Ze hebben Hem gezien, maar ze geloven niet in Hem. Ze wijzen Hem af omdat Hij niet aan hun natuurlijke wensen beantwoordt. Hij vraagt dingen van hen die ze niet willen doen, zoals zich buigen voor Zijn majesteit en het belijden van hun zonden in het licht van Zijn majesteit. Ze hebben geen oog voor Zijn glorie. En toch is Hij zo liefdevol in Zijn benadering van hen!

Jh 6:37-40 | De wil van de Vader

37 Alles wat de Vader Mij geeft, zal tot Mij komen, en wie tot Mij komt, zal Ik geenszins uitwerpen. 38 Want Ik ben van de hemel neergedaald, niet opdat Ik Mijn wil zou doen, maar de wil van Hem Die Mij heeft gezonden. 39 En dit is de wil van Hem Die Mij heeft gezonden, dat Ik van alles wat Hij Mij heeft gegeven, niets verlies, maar het opwek op de laatste dag. 40 Want dit is de wil van Mijn Vader, dat ieder die de Zoon aanschouwt en in Hem gelooft, eeuwig leven heeft, en Ik zal hem opwekken op de laatste dag.

De Heer heeft gesproken over het geloven in Hem en het komen tot Hem om nooit meer honger en nooit meer dorst te hebben. Daarbij ligt de nadruk op de verantwoordelijkheid van de mens. De mens moet geloven en komen. De andere kant, de kant van God, is dat Hij in zondaars werkt dat zij tot de Heer Jezus gaan. Zij die door de Vader aan de Zoon worden gegeven, komen tot de Heer Jezus.

De Heer spreekt hier over de beide kanten. Aan de ene kant is daar het werk van de Vader: Hij geeft aan de Zoon. Aan de andere kant is daar de zondaar die moet komen: Wie tot Mij komt. Beide kanten zijn waar. Iedere zondaar die komt, komt omdat Hij door de Vader is gegeven en wordt daarom door de Heer Jezus aangenomen en niet uitgeworpen. Iedere zondaar die tot Hem gaat, mag door deze woorden zeker weten dat hij door Hem wordt aangenomen.

Uit deze woorden spreekt grote zekerheid en ze zijn een bemoediging voor hen die neigen naar wankelmoedigheid. Wie ook maar tot Hem komt, wat ook zijn achtergrond is, wordt door Hem aangenomen. Wie eenmaal gekomen is, zal erkennen dat alles het werk van de Vader is en dat de Heer Jezus hem heeft aangenomen omdat de Vader hem aan Hem heeft gegeven.

Dit werk kan op deze wijze plaatsvinden omdat de Zoon uit de hemel is neergedaald met het uitdrukkelijke doel op aarde niet Zijn wil te doen, maar die van de Vader Die Hem heeft gezonden. De Vader kan daardoor in de zondaar werken, want Zijn Zoon heeft op aarde Zijn wil gedaan. Als gevolg daarvan kan de Zoon die zondaar aanvaarden als een geschenk van de Vader. De zondaar heeft de zekerheid van zijn redding daarom volledig in de wil van God die door de Zoon volkomen is gedaan. Deze zekerheid staat los van zijn gevoelens.

Behalve het ontvangen van zondaars die de Vader Hem heeft gegeven, wil de Vader ook dat de Zoon alles beschermt en beveiligt wat Hij Hem heeft gegeven. Evenals de Zoon van het brood niets verloren heeft laten gaan (vers 12), zal de Zoon ervoor zorgen dat er niets verloren gaat van wat de Vader Hem heeft gegeven. Zelfs als de dood zijn aanspraken zou doen gelden op hen die Hem door de Vader zijn gegeven, betekent dat geen verlies van wat de Zoon is gegeven. “Alles” (vers 39, het geheel) en “ieder” (vers 40, het individu) zijn volkomen veilig bij de Zoon, ook al komt de dood tussenbeide. De Zoon heeft namelijk de macht om op te wekken (verzen 39,40,44,54). Die macht om op te wekken wijst er ook op dat de volheid van het eeuwige leven pas werkelijk genoten zal worden in de opstanding.

De Zoon is volkomen gericht op de wil van de Vader. Hij kent die wil ten volle. In de wil van de Vader gaat het om Zijn Zoon en allen die de Vader aan Hem verbindt. Die verbinding komt alleen tot stand als iemand de Zoon aanschouwt en in Hem gelooft. Mensen die in de Heer Jezus geloven, hebben iets, of beter Iemand, gezien. Ze geloven omdat ze de Zoon hebben gezien, de ogen zijn opengegaan voor de schoonheid en heerlijkheid van de Zoon. Ze zijn aangetrokken door Wie Hij is. Zo iemand krijgt eeuwig leven. De garantie dat er een eeuwige verbinding tot stand is gebracht, wordt bewezen wanneer de Zoon straks Zijn macht zal tonen door het opwekken van de ontslapen gelovigen.

Jh 6:41-46 | De Vader onderwijst over de Zoon

41 De Joden dan mopperden over Hem, omdat Hij zei: Ik ben het brood dat uit de hemel is neergedaald. 42 En zij zeiden: Is Deze niet Jezus, de Zoon van Jozef, Wiens vader en moeder wij kennen? Hoe zegt Hij nu: Ik ben uit de hemel neergedaald? 43 Jezus antwoordde en zei tot hen: Moppert niet onder elkaar. 44 Niemand kan tot Mij komen tenzij de Vader Die Mij heeft gezonden, hem trekt; en Ik zal hem opwekken op de laatste dag. 45 Er staat geschreven in de profeten: ‘En zij zullen allen door God geleerd zijn’. Ieder die van de Vader heeft gehoord en geleerd, komt tot Mij. 46 Niet dat iemand de Vader heeft gezien, dan alleen Hij Die van God is [gekomen]; Deze heeft de Vader gezien.

Dit is het moment dat de Joden weer van zich laten horen. Ze hebben meegeluisterd en gehoord dat Hij van Zichzelf zegt dat Hij het brood is dat uit de hemel is neergedaald. Daarom mopperen ze over Hem. Het verlangen naar brood is verdwenen nu ze merken dat de Heer met het brood van het leven Zichzelf bedoelt en ze stoten zich aan Hem (vgl. Rm 9:32).

Ze kennen alleen de uiterlijke omstandigheden, maar die beoordelen ze verkeerd. Hij is niet de Zoon van Jozef, wel van Maria. Hierdoor staan ze op een totaal verkeerde grondslag om Hem te kunnen beoordelen. Ongeloof komt altijd tot verkeerde conclusies en blijft blind voor de waarheid. Omdat ze zich blindstaren op Zijn natuurlijke afkomst, kunnen ze Zijn woorden over het neerdalen uit de hemel niet begrijpen. Hij is voor hen Iemand van beneden en daarom kan Hij onmogelijk van boven gekomen zijn. Zij begrijpen niet dat Hij de Mens uit de hemel is (1Ko 15:47).

Zoals zo vaak is het mopperen van de Joden ook hier een aanleiding voor de Heer om nog meer belangrijke dingen te zeggen. Hij verwijt hun dat ze onder elkaar mopperen. Mopperen over de waarheid heeft geen enkele zin. Het houdt de mopperaar buiten de waarheid en is ook nog tot verderf van hen die dit gemopper horen.

De Heer spreekt duidelijk uit dat alleen zij tot Hem komen die door de Vader getrokken zijn. Hij noemt de Naam van de Vader en Hij noemt Hem als Degene Die Hem heeft gezonden. Dat duidt zowel op de bijzondere relatie tussen de Zoon en de Vader als op de bijzondere opdracht van de Vader aan de Zoon. Slechts wie in Hem gelooft, ziet dat. Ongeloof voert van Hem weg, terwijl de Vader tot Hem brengt. Dit laatste is een werk van genade en het sluit alles uit wat van de mens is, zijn waarde, zijn werk, zijn wil.

Er is een genadige activiteit van de Vader voor nodig om tot de Zoon te gaan. Dat is niet wat in het evangelie naar voren komt dat wordt gepredikt aan mensen die hunkeren naar de behoudenis. Tegen hen zegt de Heer Jezus: “Komt tot Mij” (Mt 11:28). Dat zegt Hij niet tegen hen die over Hem mopperen. Tegen hen zegt Hij dat zij niet kunnen komen. Zij hebben een gezindheid die het onmogelijk maakt hen uit te nodigen. De uiteindelijke zegen in de opwekking op de laatste dag is niet voor hen.

Als extra bewijs dat het onmogelijk is om te geloven als men niet door de Vader is onderwezen, haalt de Heer iets aan wat de profeten hebben geschreven (Js 54:13). Door de profeten is al duidelijk gesteld dat een nieuwe situatie alleen kan worden begrepen door hen die door God als leerlingen zijn onderwezen. Zo kan ook iemand alleen tot de Zoon komen als hij door de Vader is onderwezen. Alle ware onderwijs aangaande de Zoon komt van God de Vader. Een godsdienst die niet tot de Zoon voert, is niet van God. Een mens krijgt alleen inzicht in wat de Heer zegt als God hem inzicht geeft. Ieder die van de Vader het onderwijs over de Persoon van de Zoon heeft aangenomen, komt tot de Zoon. Wie dan ook in de nood over zijn zonden tot God gaat, wordt door Hem doorverwezen naar de Zoon.

Daarvan zien we een beeld in de geschiedenis van de hongersnood in Egypte in de dagen dat Jozef onderkoning van Egypte is (Gn 41:55). Mensen komen in hun nood tot de farao (daar een beeld van God), maar de farao stuurt hen door naar Jozef (een beeld van de Heer Jezus). De Vader geeft onderwijs aangaande de Zoon, terwijl het ook zo is, dat de Vader slechts gekend wordt door de Zoon (Jh 14:9), want alleen de Zoon heeft de Vader gezien (Ex 33:20; 1Tm 6:16).

Er is dus een duidelijke wisselwerking tussen de Vader en de Zoon. Niemand komt tot de Zoon dan alleen hij die het onderwijs van de Vader heeft gehoord en heeft aangenomen. En niemand kent de Vader dan de Zoon, want de Zoon heeft de Vader gezien en is op aarde gekomen om Hem bekend te maken. De Joden hebben dan ook nog nooit de Vader gezien omdat ze de Zoon nog nooit met en in geloof hebben aanschouwd. Ze zien in Hem niet meer dan een Mens van Wie ze de ouders en verwanten kennen.

Jh 6:47-51 | Het levende brood

47 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: wie <in Mij> gelooft, heeft eeuwig leven. 48 Ik ben het brood van het leven. 49 Uw vaderen hebben het manna gegeten in de woestijn en zijn gestorven. 50 Dit is het brood dat uit de hemel neerdaalt, opdat men daarvan eet en niet sterft. 51 Ik ben het levende brood dat uit de hemel is neergedaald; als iemand van dit brood eet, zal hij leven tot in eeuwigheid. En het brood dat Ik zal geven, is Mijn vlees <dat Ik zal geven> voor het leven van de wereld.

Nadat de Heer Jezus Zijn volmaakte eenheid met de Vader en de volledige harmonie tussen Hem en de Vader in Hun handelen heeft voorgesteld, spreekt Hij weer over de kern van het eeuwige leven en dat is: het geloof in Hem. Opnieuw benadrukt Hij met een dubbel “voorwaar” gevolgd door een gezaghebbend “Ik zeg u” de waarheid van het geloof in Hem als de enige mogelijkheid om eeuwig leven te ontvangen. Hij is de Gever van eeuwig leven. Het is onlosmakelijk verbonden aan geloof in Hem.

Door over Zichzelf als het brood van het leven te spreken wijst Hij op Zichzelf als de Bron van het leven en als de Gever van het leven. Brood is er om gegeten te worden. Door te eten vereenzelvigt iemand wat hij eet met zichzelf. Wie zich met de Heer Jezus voedt, dat is wie Hem in het geloof aanneemt, krijgt het leven, het eeuwige leven.

Zijn Persoon als het brood van het leven is ander brood dan het manna dat hun vaderen in de woestijn hebben gegeten. Het contrast tussen het ware brood, Hijzelf, en het manna is dat het eten van het manna niet voor de dood vrijwaarde. Ze aten er elke dag van, maar ze zijn ten slotte toch allemaal gestorven. Het enige wat een mens ervoor bewaart dat de dood vat op hem krijgt, is het eten van Hem als het brood dat uit de hemel is neergedaald.

In de verzen 50-58 spreekt de Heer Jezus zeven keer over het eten van Hem of van Zijn vlees als het levende brood en drie keer over het drinken van Zijn bloed. Dit is heldere en eenvoudige beeldspraak. Wat wij eten en drinken wordt volledig door ons lichaam opgenomen en vormt ons. Het wordt een deel van onszelf en kan er niet meer uit verwijderd worden. Eten van Hem betekent, in tegenstelling tot het manna, dat men niet zal sterven, want dan is men wedergeboren niet uit vergankelijk, maar uit onvergankelijk zaad (1Pt 1:23). Eten van Hem betekent eeuwig leven ontvangen. Door Mens te worden is de Heer Jezus het brood geworden dat uit de hemel is neergedaald. Daardoor is het voor ieder die wil, mogelijk om van Hem te eten. Wie dat doet, zal leven tot in eeuwigheid.

Om dit verder duidelijk te maken spreekt de Heer vervolgens over Zijn vlees als het brood. Zijn komen als het brood om leven te geven is niet genoeg. Voordat iemand zich werkelijk met Hem zal kunnen voeden, zal Hij Zijn vlees, dat is Zijn lichaam, in de dood moeten geven. Alleen als de gestorven Christus kan Hij leven geven. Hier geeft Hij al aan dat Hij Zijn vlees zal geven, wat zal gebeuren op het kruis. Daarmee wijst Hij op Zijn verzoeningsdood. Dat betekent niet alleen leven voor Israël, maar voor de hele wereld.

Het gaat dus om geloof in Zijn komst in het vlees op aarde om de dood in te kunnen gaan (Hb 2:14; 1Jh 4:2-3). De loochening dat Hij in het vlees is gekomen, is een antichristelijke dwaalleer (2Jh 1:7). Het ontstaan van deze dwaallering bewijst van hoe groot belang de komst van de Zoon in het vlees is. Anders zou de duivel niet zo zijn best doen die waarheid aan te vallen.

Jh 6:52-59 | Zijn vlees eten en Zijn bloed drinken

52 De Joden dan twistten onder elkaar en zeiden: Hoe kan Deze ons Zijn vlees te eten geven? 53 Jezus dan zei tot hen: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: tenzij u het vlees van de Zoon des mensen eet en Zijn bloed drinkt, hebt u geen leven in uzelf. 54 Wie Mijn vlees eet en Mijn bloed drinkt, heeft eeuwig leven, en Ik zal hem opwekken op de laatste dag. 55 Want Mijn vlees is waarlijk spijs en Mijn bloed is waarlijk drank. 56 Wie Mijn vlees eet en Mijn bloed drinkt, blijft in Mij en Ik in hem. 57 Zoals de levende Vader Mij heeft gezonden en Ik leef door de Vader, zo zal ook degene die Mij eet, leven door Mij. 58 Dit is het brood dat uit de hemel is neergedaald; niet zoals de vaderen <het manna> hebben gegeten en gestorven zijn; wie dit brood eet, zal leven tot in eeuwigheid. 59 Deze dingen zei Hij in [de] synagoge, toen Hij leerde in Kapernaüm.

Over eerdere woorden hebben de Joden onder elkaar gemopperd. Over de woorden met betrekking tot het eten van Zijn vlees twisten ze onder elkaar. Elke waarheid over Hem geeft de vijand meer aanleiding om tegenstand te openbaren, terwijl het de uitverkorenen meer sterkt in het geloof in Hem. De twistvraag is hoe Hij hun Zijn vlees te eten kan geven. Hier begrijpen ze niets van. Ze zoeken naar een verklaring en gaan daarover een stevig debat aan met elkaar.

Met weer een dubbel en daardoor nadrukkelijk “voorwaar” en een gezaghebbend “Ik zeg u” spreekt de Heer over het eten van het vlees van de Zoon des mensen en het drinken van Zijn bloed als enige en uitsluitende voorwaarde om leven te krijgen. De Vader geeft de Zoon als het ware brood en de Zoon geeft Zichzelf om te sterven. Het gevolg daarvan is dat Zijn vlees gegeten en Zijn bloed gedronken kan worden. De Heer zegt niet: ‘Wie Mij eet’, maar Hij spreekt over Zijn vlees eten en Zijn bloed drinken. Hiermee stelt Hij Zijn dood voor.

Het geloof vindt hierin verzoening met betrekking tot de zonden en gemeenschap met God als gevolg van die verzoening. Het gaat erom zich volkomen in te leven in de gedachte aan de werkelijkheid van Zijn dood. Wij moeten ons voor het aangezicht van God met Zijn dood vereenzelvigen en door het geloof deelhebben in Zijn dood, anders hebben we geen leven in ons.

Het betekent dat ik me bewust moet zijn dat de dood van de Heer Jezus nodig was voor mij om met God verzoend te worden en daardoor het eeuwige leven te kunnen ontvangen. Dat kan alleen als ik zie dat ik een zondaar ben die voor God niet kan bestaan en aan wie God niets kan geven dan alleen het rechtvaardig oordeel. Dan zie ik ook dat Christus dat oordeel voor mij heeft ondergaan aan het kruis. Als ik me dat realiseer, eet ik in geestelijke zin van Zijn vlees en drink ik in geestelijke zin van Zijn bloed.

Het gaat hier om een eenmalig eten en drinken om daardoor leven te ontvangen, dat wil zeggen het eten en drinken als overtuigde zondaar. Het gaat hier helemaal niet over het avondmaal en al helemaal niet over de vervalsing daarvan die ‘eucharistie’ wordt genoemd. Bij het avondmaal gaat het om het eten ter gedachtenis aan de Heer (1Ko 11:24-25), maar hier gaat het om het eten van Hemzelf om daardoor eeuwig leven te krijgen. Het is grote dwaasheid om het verkrijgen van eeuwig leven te verbinden aan het deelnemen aan het avondmaal. De Heer gebruikt het eten en drinken als beeldspraak voor het geloven in Hem als de gestorven Heer om daardoor eeuwig leven te krijgen. Eten en drinken betekent zich geestelijk voeden met een gestorven Christus, dat is het geloven in Zijn plaatsvervangend sterven en Zijn opstanding.

Wie eenmaal leven heeft ontvangen door het geloof in Hem – dat is wat de Heer in vers 53 zegt –, heeft het nodig om voortdurend Zijn vlees te eten en Zijn bloed te drinken. Dat is wat de Heer in vers 54 zegt. De voetnoot in de TELOS-vertaling bij vers 53 zegt over deze twee aspecten van eten en drinken het volgende:

In vers 53 staan ‘eet’ en ‘drinkt’ in de aoristus, zodat ze slaan op een feit dat eenmaal plaatsvindt; in vers 54 en de verzen 56-58 staan ze in het praesens, zodat ze daar slaan op gebeurtenissen die nog steeds voortduren. [Einde voetnoot]

[Ter toelichting van de begrippen ‘aoristus’ en ‘praesens’: ‘aoristus’ en ‘praesens’ zijn Griekse tijdsvormen die ook aangeven hoe de handeling wordt voorgesteld, namelijk als eenmalig en dus afgesloten (aoristus) of als herhaald feit (praesens).]

Het voortdurend of herhaaldelijk eten en drinken is nodig omdat het leven in Hem is. Dit eten en drinken zal tot in de opstanding doorgaan, waarop de Heer wijst door te spreken over het opwekken op de laatste dag. Altijd, tot in alle eeuwigheid, zullen we ons bewust zijn dat we alles te danken hebben aan Hem Die voor ons in de dood is gegaan en daaruit is opgestaan. Zijn vlees is het ware voedsel voor de gelovige en evenzo is Zijn bloed de ware drank voor de gelovige. Iedere gelovige zal de waarheid daarvan innerlijk beleven en genieten. Dit geldt zowel voor het eenmalig (geestelijk) eten wanneer iemand tot geloof komt als voor het dagelijks (geestelijk) eten en drinken van de gelovige.

Het gevolg van dit eten en drinken is de nauwste gemeenschap. Het is niet alleen zekerheid, maar Christus is het thuis voor de gelovige en Christus woont in hem. Er is een voortdurende gemeenschap van de gelovige met Christus die hij onderhoudt door zich elke dag met Hem te voeden.

De Heer Jezus vergelijkt de intimiteit van de gemeenschap die de gelovige met Hem heeft door het eten van Zijn vlees en het drinken van Zijn bloed met Zijn eigen gemeenschap met de Vader. Zijn gemeenschap met de Vader is het volmaakte voorbeeld van gemeenschap. Zoals Hij in alles afhankelijk is van de Vader, zo is de gelovige dat van Hem.

De Heer noemt Zijn Vader “de levende Vader” om aan te geven dat Hij het leven met de Vader deelt en dat Hij alles om van te leven van de Vader ontvangt. Die levende Vader heeft Hem gezonden. Daardoor is het leven van de Vader dat in Hem is, zichtbaar geworden op aarde. Naar dat heerlijk model leeft ook de gelovige die de Zoon eet. Door van de Zoon te eten wordt het leven van de Zoon in de gelovige zichtbaar. Buiten de Zoon is er geen leven mogelijk. Ook een gelovige heeft geen leven om te leven dan alleen in gemeenschap met de Zoon.

De Heer vat in vers 58 Zijn onderwijs samen. Als Hij zegt: “Dit is het brood dat uit de hemel is neergedaald”, wijst Hij met het woord ‘dit’ niet alleen op Zichzelf maar op het hele onderwijs dat met het brood is verbonden. Hij is het brood dat uit de hemel is neergedaald. Daarover heeft Hij in de verzen 32-33,38,50-51 gesproken. Dat is anders dan het manna dat de vaderen hebben gegeten, want zij zijn ondanks het eten van het manna gestorven (verzen 32,49). Van Hem en alles wat Hij over Zichzelf heeft gezegd, zoals over Zijn dood, moet ieder eten om te leven tot in eeuwigheid (verzen 35,40,50-51,53-57).

De Heer heeft deze dingen uitgesproken in de synagoge in Kapernaüm. De synagoge is het leerhuis voor de Jood. Kapernaüm is Zijn woonplaats (Mt 4:13; 9:1).

Jh 6:60-66 | Een hard woord voor het ongeloof

60 Velen dan van Zijn discipelen die dit hadden gehoord, zeiden: Dit woord is hard, wie kan het aanhoren? 61 Jezus nu wist bij Zichzelf dat Zijn discipelen daarover mopperden, en Hij zei tot hen: Valt u hierover? 62 [Wat] dan, als u de Zoon des mensen ziet opvaren waar Hij tevoren was? 63 De Geest is het Die levend maakt; het vlees heeft geen enkel nut. De woorden die Ik tot u heb gesproken, zijn geest en zijn leven. 64 Maar er zijn sommigen onder u die niet geloven. Want Jezus wist van [het] begin af wie het waren die niet geloofden, en wie het was die Hem zou overleveren. 65 En Hij zei: Daarom heb Ik u gezegd dat niemand tot Mij kan komen, tenzij het hem van de Vader gegeven is. 66 Van toen af trokken velen van Zijn discipelen zich terug en wandelden niet meer met Hem.

Het onderwijs van de Heer maakt openbaar wat er in de harten van Zijn discipelen is. Velen ervan verweren zich tegen Zijn radicale woorden. Hier verraadt zich een ernstige vorm van ongeloof, dit keer niet van de Joden maar van de menigte van Zijn discipelen. Wat is een hard woord? Dat Hij tegen hen heeft gezegd dat zij geen leven hebben in zichzelf, tenzij zij eten op de wijze die Hij heeft aangegeven (vers 53).

Ze zijn niet vrij van hun nationaal godsdienstige gevoelens die, door wat Hij heeft gezegd, tot in de wortels ervan worden veroordeeld. Dit is voor hen onverdraaglijk. Zo zijn er ook vandaag mensen die wel een soort ‘Jezus’ willen aannemen die naar hun smaak is, maar niets moeten weten van een Jezus Die voor hen moest lijden en sterven om hun het leven te geven. Het is voor hen vanzelfsprekend dat zij leven hebben, want zij zijn toch het door God uitverkoren volk?

De Heer weet welke weerstand Zijn woorden hebben opgeroepen bij de massa van Zijn discipelen. Hij zegt hun in vragende vorm dat zij over Zijn woorden struikelen, dat Zijn woorden een struikelblok vormen om Hem te volgen. Zij kunnen Zijn onderwijs over Zijn neerdalen en sterven niet verdragen. In Hem is God op aarde gekomen, God geopenbaard in het vlees om te kunnen sterven. Die eenvoudige waarheid wijzen ze al af en willen ze niet geloven. Hoe zullen ze dan reageren als zij de Zoon des mensen, een Mens, naar de hemel zien gaan, naar de plaats waar Hij tevoren was? Hij getuigt hier van Zichzelf dat Hij al voordat Hij Mens werd bij God was. Hij is God en Mens in één Persoon.

Ze zullen er in werkelijkheid net zoveel van zien als van de werkelijkheid van Zijn dood. Zowel Zijn kruis als Zijn hemelvaart ligt buiten hun gezichtsveld, beperkt als dat blijft tot een heersende Messias. Ze kunnen er ook niets van begrijpen omdat de Geest hen niet levend heeft gemaakt. En de Geest kan hen niet levend maken omdat zij zich verzetten tegen het onderwijs van de Heer Jezus.

Met het invoeren van de Heilige Geest sluit de Heer Zijn onderwijs van dit hoofdstuk af. Er is niets van het vlees wat ook maar enig nut heeft om de dingen die Hij heeft gesproken te kunnen begrijpen. Het vlees is volledig onbekwaam om ook maar enige bijdrage te leveren in de kennis van de waarheid die Hij voorstelt.

De Geest alleen kan levend maken, want de mens is van nature dood. De Geest is de werkzame macht van de drie-enige God. De Vader geeft het brood, de Zoon is het brood en de Geest werkt het leven in hen die van dit brood eten. Alles komt van God en niets van de mens. De woorden die de Heer heeft gesproken, kunnen alleen op een geestelijke wijze worden begrepen en dragen het leven in zich dat het deel wordt van ieder die Zijn woorden gelooft.

De Heer weet dat er sommigen onder Zijn hoorders zijn die niet geloven. Dit is weer een treffend getuigenis tussendoor dat Hij volkomen kennis van alle dingen heeft. Hij weet niet alleen wat de mensen denken en zeggen, maar Hij weet ook “van [het] begin af” wie niet zullen geloven en ook wie Hem zal overleveren (vers 71). Zij die wel geloven, hoeven zich daar niet op te beroemen, want de Vader heeft het hun gegeven. Het is soevereine genade van God. Als het van het vlees afhing, zou geen mens ooit tot Christus komen.

Nu wordt de scheiding zichtbaar tussen hen die Zijn woorden afwijzen en hen die Zijn woorden aanvaarden. De scheiding ontstaat als het gaat over Zijn dood als noodzakelijk om leven te krijgen. Mensen willen niet verder met Hem wandelen omdat Hij dingen leert die hun niet bevallen, die niet lekker in het gehoor liggen en die te veel van hen vragen, die hun te veel kosten. Het zijn de mensen die zich ‘verontschuldigen’ dat zij niet kunnen ingaan op de uitnodiging om tot de maaltijd te komen omdat zij vinden dat zij belangrijkere dingen te doen hebben (Lk 14:16-24).

Jh 6:67-71 | De belijdenis van Petrus

67 Jezus dan zei tot de twaalf: Wilt u soms ook weggaan? 68 Simon Petrus antwoordde Hem: Heer, naar wie zullen wij toe gaan? U hebt woorden van eeuwig leven. 69 En wij hebben geloofd en erkend dat U de Heilige van God bent. 70 Jezus antwoordde hun: Heb Ik niet u, de twaalf uitverkoren? En een van u is een duivel. 71 Hij nu sprak van Judas Iskariot, [de zoon] van Simon; want die zou Hem overleveren, een van de twaalf.

De twaalf discipelen blijven bij Hem. De Heer stelt hun geloof in Hem op de proef door hun de uitdagende vraag te stellen of zij soms ook willen weggaan. Ze zien de vele discipelen vertrekken. Gaan die niet een aangenamer leven tegemoet dan zij kunnen verwachten? Moeten zij zich niet bij hen aansluiten? Zij zijn toch nog slechts met enkelen? Heeft de meerderheid niet het gelijk aan haar kant? Bij een minderheid behoren brengt altijd afwijzing en verachting met zich mee.

De Heer kent het antwoord wel, maar Hij wil het uit hun eigen mond horen. Dan komt het prachtige antwoord van Petrus. Hij zou geen andere persoon weten tot wie zij zouden kunnen gaan. Wie anders heeft woorden van eeuwig leven? Dat heeft alleen de Heer Jezus. Het gaat Petrus er niet om te profiteren van de tekenen die de Heer doet, maar om de geestelijke betekenis van wat Hij spreekt. Het gaat hem niet om letterlijk brood, maar om het geestelijke voedsel.

Niet alleen de woorden van eeuwig leven zijn belangrijk, maar ook Wie ze spreekt. Hij Die ze spreekt, is wat Hij spreekt (Jh 8:25). Zij hebben in Hem geloofd als de Heilige van God, als Degene Die God heeft afgezonderd voor Zichzelf. Als Hij alles is voor God, bij wie zou een mens dan liever zijn dan bij Hem?

De Heer antwoordt niet alleen Petrus, maar alle twaalf discipelen, want Petrus heeft namens hen gesproken. Wat Petrus heeft gezegd, geldt niet van alle twaalf. Zeker, Hij heeft hen alle twaalf uitverkoren om op aarde bij Hem te zijn en Hem te volgen op Zijn tochten door het land, om Hem te dienen en van Hem te leren (Lk 6:13). De uitverkiezing waarover de Heer hier spreekt, betreft niet de eeuwige uitverkiezing voor de hemel, maar de uitverkiezing om op aarde bij Hem te zijn. Helaas hebben niet alle twaalf het geloof in Hem als de Heilige van God. De Heer noemt een van hen “een duivel” omdat hij zich in de dienst van de duivel heeft begeven.

Hij weet wie die duivel is. Hij heeft Judas niet per ongeluk als een van de twaalf gekozen. Hij heeft hem ook niet gekozen om hem tot verrader te maken, alsof Judas geen andere keus had. Judas heeft genoeg kansen gekregen om zich te bekeren, maar hij heeft niet gewild.

Nadat veel discipelen vertrokken zijn en er een klein gezelschap overblijft dat trouw blijft aan Hem, zouden we naar de mens gesproken de bedekte ‘ontmaskering’ van Judas maar liever even hebben uitgesteld. Het kan de indruk wekken dat de Heer de goede sfeer die is ontstaan, bederft door over een van zijn discipelen te spreken als ‘een duivel’. Hier blijkt eens te meer dat Hij de Heilige van God is. Hij is alleen op Zijn God gericht en niet op de mens.

Johannes 7

Jh 7:1-2 | Het aanstaande Loofhuttenfeest

1 En daarna wandelde Jezus rond in Galiléa; want Hij wilde niet in Judéa rondwandelen omdat de Joden Hem trachtten te doden. 2 Nu was het feest van de Joden, het Loofhuttenfeest, nabij.

In Johannes 5 zien we de Heer Jezus als de Zoon van God Die in onbegrensde macht levend maakt wie Hij wil. Hij oordeelt allen omdat Hij de Mensenzoon is. De nadruk valt op wat Hij is, niet op de plaats die Hij inneemt. In Johannes 6 gaat het over dezelfde Zoon, maar daar wordt Hij voorgesteld als uit de hemel neergekomen. Hij is in Zijn vernedering het voorwerp van het geloof en vervolgens de Zoon des mensen Die sterft en daarna weer opvaart naar waar Hij tevoren was. In Johannes 7 wordt Christus voorgesteld als nog niet geopenbaard aan de wereld. Als Hij eenmaal Zijn plaats in heerlijkheid in de hemel inneemt, komt de Heilige Geest in Zijn plaats op aarde wonen en wel in de gelovige.

Na de genezing van de verlamde in Judéa in Johannes 5 is de Heer naar Galiléa gegaan en heeft daar het wonder van de spijziging verricht (Johannes 6). Hij wandelt daar in liefde en zoekt mensen op om hun die liefde te bewijzen. Hij wil niet in Judéa rondwandelen omdat dat niet de wil van Zijn Vader is. Nooit liet Hij Zich leiden door hoe de mensen Hem bejegenden. Zijn wil en die van de Vader zijn gelijk. We lezen daarom dat Hij niet in Judéa wilde rondwandelen. Toch wordt als reden niet de wil van de Vader gegeven, maar dat de Joden Hem wilden doden.

Hier zien we dat de boosaardige houding van de Joden in de wil van de Vader is opgenomen. De wil van de Vader doet de slechtheid van de mens niet teniet, maar de wil van de Vader staat erboven en Hij gebruikt die slechtheid om Zijn plannen uit te voeren. Joden zijn de Judeeërs en met name de geestelijke leiders. Als de slechtheid van de mens de Zoon verhindert ergens Zijn genade te bewijzen, vindt de genade nieuwe gebieden voor die genade. Hij is voor een bepaalde tijd in dat gebied, want als de door de Vader bepaalde tijd is gekomen, zal Hij daarna weer naar Judéa gaan.

De tijd waarin de gebeurtenissen van Johannes 7 zich afspelen, is de tijd van het Loofhuttenfeest. Johannes 6 heeft het Pascha als uitgangspunt (Jh 6:4) en heeft Zijn dood als onderwerp. Hier staat het Loofhuttenfeest centraal, een beeld van het feest van vreugde naar aanleiding van al Gods zegeningen in de vruchten van het land in het vrederijk. Hieraan wordt de komst van de Heilige Geest verbonden (Jh 7:37-39).

De tijd van de vervulling van het feest voor het volk is door de zonden van het volk nog niet aangebroken. Het feest wordt hier dan ook, net als eerder het Pascha, een “feest van de Joden” genoemd.

Jh 7:3-9 | Het ongeloof van de broers van de Heer

3 Zijn broers dan zeiden tot Hem: Vertrek van hier en ga naar Judéa, opdat ook Uw discipelen Uw werken aanschouwen die U doet; 4 want niemand doet iets in [het] verborgen en tracht zelf openlijk [bekend] te zijn. Als U deze dingen doet, openbaar Uzelf dan aan de wereld. 5 Want ook Zijn broers geloofden niet in Hem. 6 Jezus dan zei tot hen: Mijn tijd is nog niet aangebroken; maar uw tijd is altijd bereid. 7 De wereld kan u niet haten, maar Mij haat zij, omdat Ik van haar getuig dat haar werken boos zijn. 8 Gaat u op naar het feest, Ik ga <nog> niet op naar dit feest, omdat Mijn tijd nog niet is vervuld. 9 En nadat Hij dit tot hen had gezegd, bleef Hijzelf in Galiléa.

De broers van de Heer willen dat Hij weer naar Judéa gaat. Ze weten dat Hij daar discipelen heeft en die kunnen dan Zijn werken zien. Dat zal Zijn populariteit ten goede komen en daar zullen zij als Zijn broers ook aanzien door krijgen. Zij redeneren alleen vanuit zichzelf, zonder enig begrip van Wie Hij werkelijk is, Die het Zich heeft verwaardigd om in hun familie geboren te worden. Zij zoeken de eer van de wereld, want zij willen door wat Hij doet, zelf naam maken.

Wat ze voorstellen, laat zien wat zij zelf gedaan zouden hebben als zij in Zijn plaats zouden zijn. Hun voorstel komt dan ook voort uit het zoeken van hun eigen eer, zoals dat normaal is in de wereld. Ze hebben er geen idee van wat de Heer werkelijk beweegt. Ze vinden het maar vreemd dat Hij in het verborgen blijft, terwijl Hij, zo menen zij, wel openlijk bekend wil zijn.

De reden van hun opstelling en voorstel is dat zij niet in Hem geloven. Hij is voor hen een Broer met bijzondere gaven, meer niet. Ze willen wel ‘meeliften’ op het aanzien dat Hij door Zijn tekenen krijgt, maar houden zich ver van Hem zodra Zijn verwerping in zicht komt.

Later zullen Zijn broers wel in Hem geloven. Zij zijn er immers bij als de discipelen na Zijn hemelvaart in de bovenzaal bij elkaar zijn om te volharden in het gebed en om een apostel te kiezen in de plaats van Judas (Hd 1:14).

De Heer laat Zich niet leiden door de visie van Zijn broers. Zoals altijd blijft Hij in volmaakte afhankelijkheid van Zijn Vader. Door Hem laat Hij Zich leiden en niet door mensen, niet door Zijn vijanden en ook niet door Zijn familie. Het is nog niet de tijd voor Zijn openbaring aan de wereld. Hij moet eerst lijden. Hij heeft voor Zijn broers wel een boodschap. Hij houdt hun voor dat zij in en voor de wereld leven en dus hun tijd om zich daaraan te laten zien er altijd is.

Misschien zinspeelt de Heer ook op het kortstondige van hun leven en dat zij zich moeten voorbereiden om God te ontmoeten (Am 4:12). Mensen van de wereld trekken zich niets aan van Gods tijd, maar nemen de tijd in eigen hand. Omdat zij in en voor de wereld leven, ziet de wereld hen als onderdeel van zichzelf en kan hen daarom ook niet haten. Zij hebben de wereld lief en de wereld heeft hen lief omdat zij meehelpen de wereld in stand te houden en groot te maken.

Dat is met de Heer Jezus anders. De wereld haat Hem wel omdat Hij de wereld in haar ware karakter openbaar maakt. Hij komt uit een andere wereld, die van de Vader en het leven. Hij is in deze wereld gekomen om hier het leven te geven dat hoort bij de wereld waaruit Hij is gekomen en waar Hij nog steeds bij hoort. Omdat dit leven het licht van de mensen is (Jh 1:4), stelt Hij het kwaad van de wereld in het licht. De Heer en Zijn broers behoren tot verschillende werelden.

Hij zegt hun dat zij maar op moeten gaan naar het feest, want daar horen zij thuis. Het is een feest van de Joden, de dodelijkste tegenstanders van de Heer. Het is een feest van de wereld waarin de grootsheid van de mens wordt gevierd. Dat is wat de broers zoeken en daarom horen zij op het feest thuis.

Nog eens zegt de Heer dat Zijn tijd nog niet vervuld is, omdat de Vader Zijn weg bepaalt. Hij kan niet samen met hen naar een feest gaan waar voor Hem geen plaats is of het moet de plaats zijn die de mens vindt dat Hij moet innemen. Dus blijft Hij in Galiléa.

Jh 7:10-13 | De Heer gaat op naar het feest

10 Maar toen Zijn broers waren opgegaan naar het feest, toen ging ook Hijzelf op, niet openlijk maar <als> in [het] verborgen. 11 De Joden dan zochten Hem op het feest en zeiden: Waar is Hij? 12 En er was veel gemompel over Hem onder de menigten. Sommigen zeiden: Hij is goed; <maar> anderen zeiden: Nee, maar Hij misleidt de menigte. 13 Toch sprak niemand vrijuit over Hem, door hun bangheid voor de Joden.

Als de tijd van de Vader, ofwel ‘Mijn tijd’ (vers 8), is aangebroken gaat de Heer op naar het feest, duidelijk afzonderlijk van Zijn broers en met volkomen andere motieven. Hij gaat in overeenstemming met wat Hij Zijn broers heeft gezegd, dat de tijd van Zijn openbaring nog niet is aangebroken (vers 6). Daarom gaat Hij als in het verborgen. Hij gaat niet om de menselijke nieuwsgierigheid of verlangens te bevredigen. De wijze waarop Hij naar het feest gaat, is een type van de plaats die Hij nu inneemt en ook van de plaats die wij innemen. Hij is nu verborgen in God en ons leven is met Hem verborgen in God (Ko 3:3).

De Joden veronderstellen dat Hij Zich ook ergens op het feest moet bevinden. Deze verklaarde tegenstanders van de Heer die er altijd op uit zijn Hem uit de weg te ruimen, zoeken Hem dan ook niet om Hem te eren, maar om te zien of er een gelegenheid is hoe ze Hem kunnen grijpen. Hun vraag “waar is Hij?” laat zien hoezeer zij in hun gedachten met Hem bezig zijn. Hij vormt het grote gevaar voor de ondermijning van hun positie.

Niet alleen de Joden zijn in hun overleggingen met Hem bezig. Ook de menigten hebben het over Hem. Het gaat wel in de vorm van gemompel en niet hardop. Ook gebeurt het niet uit een diepe innerlijke behoefte naar een persoonlijke ontmoeting met Hem. Ze spreken over Hem als een verschijnsel waarover je kunt discussiëren, maar hun geweten wordt niet geraakt. Terwijl de leiders Hem willen doden, zijn de menigten onverschillig.

Dat er over de Heer wordt gemompeld en dat er niet vrijuit over Hem wordt gesproken, komt omdat de menigten bang zijn voor de Joden, de geestelijke leiders. Als je ook maar iets zei over Christus wat de Joden niet beviel, viel je bij hen in ongenade. Overal liepen hun spionnen rond. Je kon zo verraden worden. Hier zien we hoe groot de invloed is die de Joden hebben onder het volk.

Jh 7:14-18 | Onderwijs in de tempel

14 Maar toen het feest al half voorbij was, ging Jezus op naar de tempel en leerde. 15 De Joden dan verwonderden zich en zeiden: Hoe is Deze zo geleerd zonder onderwezen te zijn? 16 Jezus dan antwoordde hun en zei: Mijn leer is niet van Mij, maar van Hem Die Mij heeft gezonden. 17 Als iemand Zijn wil doen wil, zal hij van deze leer erkennen of zij uit God is, of dat Ik vanuit Mijzelf spreek. 18 Wie vanuit zichzelf spreekt, zoekt zijn eigen heerlijkheid; maar Wie de heerlijkheid zoekt van Hem Die Hem heeft gezonden, Die is waarachtig en er is geen ongerechtigheid in Hem.

Dan komt de tijd dat de Heer Jezus naar de tempel gaat, niet om Zich te openbaren, maar om te leren. Het feest is inmiddels half voorbij. Wat is het tot nu toe een inhoudsloos feest geweest als Hij Die het centrum van het feest zou moeten zijn, niet in de tempel aanwezig is. Hij komt nu naar de tempel, hoewel het volk niet beseft dat Hij Jahweh Zelf is aan Wie zij alle zegeningen te danken hebben. Hun dank gaat echter niet naar Hem uit. Daarom is terecht gezegd dat het een feest van de Joden is (vers 2). Jahweh en de dankbaarheid ten opzichte van Hem staan niet centraal omdat het hun feest is. Wat zij hebben gepresteerd, staat centraal.

Als de Heer begint te spreken, wordt direct de kracht van Zijn woorden gevoeld. Voor hen is het onbegrijpelijk dat iemand zo geleerd kan zijn zonder dat Hij een erkende opleiding bij de godsdienstige leiders of bij een speciale rabbi heeft gevolgd. Ook vandaag is het voor veel christenen alleen mogelijk iets over God en de Bijbel te zeggen als je een erkend theoloog bent die theologie heeft gestudeerd aan een door mensen erkende en gerespecteerde universiteit of hogeschool.

De Heer antwoordt op de verbazing van de Joden dat Hij niet een eigen leer predikt, maar dat wat Hij leert, van Zijn Zender komt. Hij benadrukt dat Zijn leer niet los van Zijn Vader staat, waarmee Hij tegelijk duidelijk maakt dat Zijn leer volkomen losstaat van een menselijke leer. Alleen als iemand bereid is om de wil van God te doen, heeft hij de geschikte gezindheid om de juistheid te erkennen van de leer die Hij brengt.

Het onvermogen van de Joden en van ieder mens om te begrijpen wat de Heer zegt, vindt zijn oorzaak in het hart van de vragensteller. Iemand kan van Zijn leer alleen erkennen dat die uit God is als hij bereid is om te gehoorzamen aan de inhoud van de leer.

Dat geldt voor het hele Woord van God. Dit is een beginsel van uitermate groot belang. De geestelijke groei van de gelovige hangt van dit beginsel af. Geestelijke groei is geen intellectuele zaak, maar een zaak van het hart en van het geweten. Als de woorden die worden gesproken uit de mens zelf voortkomen, als de mens de bron ervan is, kan het doel van de woorden alleen de eigen heerlijkheid zijn. De mens is slechts gericht op zichzelf. Waar de heerlijkheid van God niet wordt gezocht en zeker gesteld, kan er geen solide garantie voor de waarheid zijn.

Alleen als een mens op God gericht is en Diens heerlijkheid zoekt, is hij waarachtig, hij spreekt waarheid. In zo iemand is geen ongerechtigheid, er is niets dat onrecht doet aan God of een mens, maar hij geeft aan allen en alles zijn ware plaats. Dat geldt in volmaaktheid voor de Heer Jezus. Het geldt ook voor ons naar de mate dat wij werkelijk alleen de eer zoeken van Hem Die ons in de wereld heeft gezonden, zoals Hij door de Vader in de wereld gezonden was (Jh 20:21).

Jh 7:19-24 | De Heer past Zijn leer toe

19 Heeft Mozes u niet de wet gegeven? En niemand van u doet de wet. Waarom tracht u Mij te doden? 20 De menigte antwoordde: U hebt een demon, wie tracht U te doden? 21 Jezus antwoordde en zei tot hen: Eén werk heb Ik gedaan en u verwondert zich allen daarover. 22 Mozes gaf u de besnijdenis (niet dat zij uit Mozes is, maar uit de vaderen), en u besnijdt een mens op sabbat. 23 Als een mens de besnijdenis ontvangt op sabbat, opdat de wet van Mozes niet wordt verbroken, bent u dan verbitterd tegen Mij omdat Ik een hele mens heb gezond gemaakt op sabbat? 24 Oordeelt niet naar [het] aanzien, maar velt een rechtvaardig oordeel.

Om duidelijk te maken dat onderwijs alleen wordt begrepen als het in praktijk wordt gebracht, wijst de Heer op de wet. Mozes heeft hun de wet gegeven met daarin de geboden van God. Maar niemand van hen doet de wet. Dat maakt duidelijk dat zij de wet niet begrijpen. In plaats daarvan misbruiken zij de wet tot hun eigen heerlijkheid. Zo beroemen de Joden zich erop dat zij de wet hebben gekregen en voelen ze zich daardoor verheven boven andere mensen. De farizeeën onder hen vervloeken zelfs de menigte die de wet niet kent (vers 49).

Dat de mens zijn eigen heerlijkheid zoekt, blijkt daarom het meest uit het misbruik van de wet tot dat doel. De Heer legt dit misbruik bloot. Zij beroemen zich op de wet, maar niemand houdt zich eraan. Zij hebben de mond vol van de wet, maar hoe is hun wandel? Het resultaat van hun roemen is dat zij de Zoon van God zoeken te doden! Hij kent hun moordzucht. Ze kunnen het niet verdragen dat God zo dicht bij hen komt en hun zondige toestand blootlegt.

De menigte die hoort dat de Heer de Joden ervan beschuldigt dat zij Hem willen doden, is zich niet bewust van wat Hij in de harten van de leidslieden ziet. De menigte loopt niet met moordplannen rond om Hem te doden. Daarom reageren zij hoogst verbaasd op de uitspraken van de Heer. Dat ook zij geen enkel besef hebben van Wie Hij is, blijkt wel uit het feit dat ze de oorsprong van Zijn uitspraken aan een demon toeschrijven. Daarom zullen ze later ontvankelijk zijn voor de influisteringen van de leidslieden en wel Zijn dood eisen.

De Heer weet dat zij zich hebben verwonderd over het werk dat Hij heeft gedaan in de genezing van de verlamde (Jh 5:15-16). Dat is een indrukwekkend werk geweest waarvan de indruk is blijven hangen. Het speelt nog steeds in hun gedachten, hoewel het al meer dan een jaar geleden is. De genezing heeft toen ophef veroorzaakt omdat Hij dat wonder op de sabbat heeft verricht. Hij verwijst daar weer naar om verder duidelijk te maken hoe zij met de wet omgaan en hoe dat lijnrecht staat tegenover Zijn handelen in genade.

Hij verwijst weer naar Mozes op wie zij zich zo beroemen. Mozes heeft hun de besnijdenis gegeven (Lv 12:3). De Heer vermeldt erbij dat Mozes de besnijdenis in de wet heeft opgenomen, maar dat de besnijdenis als instelling al bestond voordat de wet er was. God heeft al aan Abraham het gebod van de besnijdenis gegeven (Gn 17:10-13). In elk geval is het zo, dat de Joden tot wie de Heer Zich richt, zich zo strikt houden aan wat Mozes heeft gezegd, dat zij het gebod van de besnijdenis uitvoeren, ook al moet dat op een sabbat gebeuren.

Hij verwijt hen dat ze op Hem verbitterd zijn omdat Hij een hele mens gezond heeft gemaakt op sabbat, terwijl zij een besnijdenis uitvoeren om de wet van Mozes maar niet te verbreken. Het gebod van de besnijdenis weegt voor hen zwaarder dan het sabbatsgebod. Ze maken dus zelf een uitzondering. Hij wil hun laten voelen hoe groot het verschil is tussen het handhaven van een gebod van de wet met betrekking tot een klein lichaamsdeel van een mens en het betonen van genade aan een hele persoon.

Zij oordelen naar het uiterlijk waarneembare, naar het controleerbare, en komen daardoor tot een onrechtvaardig oordeel. Dit oordelen naar het aanzien is ook een groot gevaar voor de gelovige. Zelfs een Godsman als Samuel maakte zich daaraan schuldig en God moest hem daarom vermanen (1Sm 16:7).

De Heer roept hen op om een rechtvaardig oordeel te vellen. Om een rechtvaardig oordeel te kunnen vellen is Zijn onderwijs nodig, dat zij echter niet willen. Hij doorbreekt met Zijn verwijzingen naar de wet hun dwaze wettische redenering.

Jh 7:25-30 | Meningen van mensen

25 Sommigen dan van de Jeruzalemmers zeiden: Is Deze het niet Die zij trachten te doden? 26 En zie, Hij spreekt vrijuit en zij zeggen Hem niets. Zouden de oversten soms waarlijk hebben erkend dat Deze de Christus is? 27 Maar van Deze weten wij vanwaar Hij is; maar wanneer de Christus komt, weet niemand vanwaar Hij is. 28 Jezus dan riep in de tempel, terwijl Hij aldus leerde: U kent Mij en ook weet u vanwaar Ik ben; en Ik ben niet van Mijzelf gekomen, maar Hij Die Mij heeft gezonden, is waarachtig, Die u niet kent. 29 Ik ken Hem, omdat Ik van Hem ben [uitgegaan] en Hij Mij heeft gezonden. 30 Zij trachtten Hem dan te grijpen; en niemand sloeg de hand aan Hem, omdat Zijn uur nog niet gekomen was.

De Jeruzalemmers vormen een derde groep na de Joden en de menigte die zich uitspreekt over de Heer Jezus. Zij zijn de inwoners van Jeruzalem, terwijl de Joden uit de directe omgeving van Jeruzalem komen en de menigte uit heel Israël is gekomen ter gelegenheid van het Pascha. De Jeruzalemmers zijn wel bekend met Christus. Zij kennen ook de moordplannen van de Joodse leiders. Verbaasd vragen zij zich af of Hij het niet is, Die de oversten trachten te doden. Maar Hij spreekt vrijuit, zonder dat Hem iets in de weg wordt gelegd. Dat zou er volgens hen op kunnen wijzen dat de oversten Hem toch als de Christus hebben erkend. Zouden hun oversten soms van gedachten zijn veranderd? Die overweging brengt hen in vertwijfeling.

Ze hechten zeer aan hun oversten, maar ze hebben ook zo hun eigen gedachten over de Heer Jezus. Ze weten dat Hij uit Nazareth komt. Ze zullen ook uit de Schriften weten dat de Christus in Bethlehem geboren zou worden naar de voorzegging in Micha 5 (Mi 5:1). Maar het is hun onbekend, wanneer Hij zou komen en ze menen dat niemand weet waar Hij vandaan komt als Hij eenmaal zou komen. Het blijft bij bespiegelingen, zonder een werkelijk verlangen de waarheid over Christus te leren kennen.

De menselijke kant van de Christus is hun duidelijk. Ze weten dat Hij uit Nazareth komt. Daarop sluit de Heer aan als Hij zegt dat zij Hem kennen. Maar ten aanzien van Zijn Godheid zijn ze volkomen blind. Dat komt omdat ze Hem niet kennen Die Hem heeft gezonden. Hij is niet uit eigen initiatief gekomen, maar gezonden door Hem Die waarachtig is. Daarom is alles wat de Heer Jezus doet en spreekt in waarheid en legt het alle vijandschap en onwetendheid bloot van allen die Hem horen en zien.

De Heer zegt dat Hij de Vader kent, zoals Hij Hem van eeuwigheid kende. Hij is van Hem uitgegaan, dat betekent dat Hij altijd bij Hem was. Ook de Vader is actief in het komen van de Zoon, want Hij heeft Hem gezonden. De Zoon kent de Vader omdat Hij altijd bij Hem is en Hij kent Zijn wil in Zijn zending.

Zijn woorden over Zijn Vader maken hen woedend. Ze willen Hem grijpen. Toch doen ze het niet. Pas als Zijn uur er zal zijn, zullen ze Hem kunnen grijpen. Pas dan zal de Vader het toestaan, met het oog op de vervulling van Zijn plannen. Het kan ook niet anders dan alleen op Zijn uur.

Jh 7:31-36 | Waar Ik ben, kunt u niet komen

31 Uit de menigte echter geloofden velen in Hem en zeiden: Zal de Christus, wanneer Hij komt, soms meer tekenen doen dan Deze gedaan heeft? 32 De farizeeën hoorden dat de menigte dit over Hem mompelde; en de overpriesters en de farizeeën zonden dienaars om Hem te grijpen. 33 Jezus dan zei: Nog een korte tijd ben Ik bij u, en [dan] ga Ik heen naar Hem Die Mij heeft gezonden. 34 U zult Mij zoeken en niet vinden, en waar Ik ben kunt u niet komen. 35 De Joden dan zeiden tot elkaar: Waar zal Deze heengaan, dat wij Hem niet zullen vinden? Zal Hij soms naar de verstrooiden onder de Grieken gaan en de Grieken leren? 36 Wat is dit woord dat Hij heeft gezegd: U zult Mij zoeken en niet vinden, en waar Ik ben kunt u niet komen?

De woorden van de Heer maken indruk op velen uit de menigte. Wat ze van Hem hebben gezien en wat ze nu van Hem horen, brengt hen ertoe om in Hem te geloven. Het is geen geloof in Wie Hij werkelijk is, maar een geloof dat is gebaseerd op verstandelijke overwegingen. Het komt niet voort uit een overtuigd geweten. De velen uit de menigte die geloven, geloven alleen vanwege de tekenen die Hij heeft gedaan. Ze geloven om wat ze hebben gezien. Dat kunnen we opmaken uit hun uitspraken over Hem die aantonen dat ze een afweging maken. Ze zouden niet weten wat de Christus, wanneer Hij zou komen, nog meer zou doen aan tekenen dan deze Jezus heeft gedaan. Hij is naar hun mening voor het moment de beste keus.

Hoewel de menigte niet vrijuit spreekt, bereikt het gemompel van de menigte ten gunste van de Heer de oren van de overpriesters en farizeeën. Ze vinden het de hoogste tijd worden om in te grijpen en Hem te grijpen. Zij zenden hun dienaars om Hem te grijpen. De Heer Die dit volmaakt weet, laat Zich niet door hun vijandige actie beïnvloeden, maar gaat door met Zijn onderwijs. Zoals overal in dit evangelie en altijd bepalen niet Zijn vijanden de gang van zaken, maar doet Hij dat Zelf.

Hij spreekt in kalmte over de korte tijd die Hij nog bij hen zal zijn en dat Hij daarna naar de Vader zal gaan. Hij rept met geen woord over Zijn verwerping door hen, hoewel ook dat waar is. Hij weet wat mensen met Hem zullen doen, maar Hij ziet op Zijn Vader. Alles is in Zijn hand. Hij zal nog een korte tijd bij hen zijn, want Hij zal het rijk nog niet oprichten, maar verworpen worden.

Als Hij naar de Vader is gegaan, zal het ongeloof Hem zoeken, maar niet vinden. Wat weet de wereld van de hemel en de Vader? De Heer vermeldt nog nadrukkelijk dat zij daar niet kunnen komen. Hij weet dat ze dat niet eens willen. Er is niets zo afschuwelijk voor een weerspannige, verharde zondaar dan in het licht te komen, in de tegenwoordigheid van God.

Als de Heer hier zegt: “Waar Ik ben kunt u niet komen”, is dat tevens weer zo’n krachtig bewijs tegen de dwaalleer van de alverzoening. Het is onmogelijk dat het ongeloof kan komen waar de Heer Jezus is. De Heer spreekt ook niet over ‘een tijdje niet komen waar Hij is’, alsof dat later dan wel zou gebeuren. Een ongelovige zal nooit op enig moment in de eeuwigheid komen waar de Zoon is. Om bij Hem te kunnen komen is een nieuwe geboorte nodig en die nieuwe geboorte kan alleen tijdens het leven op aarde door bekering worden verkregen. Het is ook alleen op aarde mogelijk om vergeving van zonden te krijgen en niet later op enig tijdstip in het dodenrijk (Mt 9:6).

Met dit woord kunnen de Joden niet uit de voeten. Hij heeft erover gesproken dat Hij van God is gekomen en dat Hij daarheen terugkeert. Zoals altijd kijkt ook hier het ongeloof niet verder dan de horizon. Ze kunnen uit Zijn woorden alleen maar opmaken dat Hij uit het land zal verdwijnen om buiten Israël naar de Joden in de verstrooiing te gaan. Zij kunnen de verstrooiden niet vinden en zo zal Hij dan ook wel onvindbaar worden, zo menen zij. Hun eigen suggestie bevredigt hen niet. Ze blijven met de vraag zitten wat de bedoeling is van Zijn woorden. De Heer gaat er niet verder op in omdat ze niet openstaan voor Zijn onderwijs over de Vader.

Jh 7:37-39 | De belofte van de Heilige Geest

37 En op de laatste, de grote dag van het feest, stond Jezus [daar] en riep aldus: Als iemand dorst heeft, laat hij bij Mij komen en drinken! 38 Wie in Mij gelooft, zoals de Schrift zegt: Stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien. 39 Dit nu zei Hij van de Geest, Die zij die in Hem geloven, zouden ontvangen; want [de] Geest was [er] nog niet, omdat Jezus nog niet was verheerlijkt.

De laatste, de grote dag van het feest is de achtste dag (Lv 23:36). Het Loofhuttenfeest is het enige feest met een dergelijke dag. Op die grote dag spreekt de Heer Jezus met luide stem over de Heilige Geest.

Dat er in verband met het Loofhuttenfeest over de Heilige Geest wordt gesproken, is opmerkelijk. We zouden dit eerder verwachten in verbinding met het Pinksterfeest of Wekenfeest, dat ook behoort tot de feesten die Jahweh heeft ingesteld (Lv 23:15; Dt 16:9-10; zie ook Hd 2:1). Maar zowel het Pascha als het Wekenfeest of Pinksterfeest kent geen achtste dag en juist wat deze dag voorstelt, is kenmerkend voor dit evangelie naar Johannes.

De achtste dag spreekt namelijk van een nieuw begin na een volledig afgesloten periode van zeven dagen, en wel een begin zonder einde. In de cycli van feesten wijst het Loofhuttenfeest vooruit naar de periode van het vrederijk waarin God al Zijn beloften aan Israël vervult en de zegen van God via Israël voor de hele schepping zal zijn. Die zegen zal ingeluid worden door een uitstorting van de Heilige Geest over alle vlees (Jl 2:28). Allen die het vrederijk ingaan, zijn wedergeboren uit water en Geest (Jh 3:5) en de Heilige Geest zal op hen komen als de bron van verkwikking.

Door te spreken van “de laatste dag” van het Loofhuttenfeest wordt de komst van de Heilige Geest verbonden aan het vrederijk, want daarnaar verwijst het Loofhuttenfeest. Door te spreken van “de grote dag” wordt de blik gericht op de periode na het vrederijk, de eeuwigheid, die ook genoemd wordt “de dag van God” en “[de] dag van [de] eeuwigheid” (2Pt 3:12,18). Dat is de achtste dag, de dag die verwijst naar de tijd na het vrederijk, dat is de eeuwigheid.

Na het vrederijk komt een nieuw begin, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde die niets met de oude wereld te doen hebben. Daarom is het volkomen in overeenstemming met dit evangelie, dat zo bijzonder spreekt over de Heer Jezus als de eeuwige Zoon. Wat Hij, Die de eeuwige Zoon is, brengt, komt vanuit de eeuwigheid en voert tot de eeuwigheid. Daarom is het zo gepast dat Hij op de laatste dag van het Loofhuttenfeest, de achtste dag, over de Heilige Geest spreekt.

Met de komst van de Heilige Geest op aarde is een totaal nieuwe periode aangebroken, waaraan nooit een einde komt. Ieder die nu de Heilige Geest ontvangt, is gebracht in een nieuwe positie waaraan nooit een einde komt (achtste dag). Wie de Heilige Geest heeft ontvangen, heeft de eersteling ontvangen van wat in de eeuwigheid alom aanwezig is en genoten wordt.

Er is nu op aarde al een nieuwe familie die door de Geest verbonden is met Hem in de hemel. Die familie hoort daar, waar Hij al is. De gelovigen zijn nog wel in, maar niet meer van de wereld. Zij behoren niet meer tot de eerste schepping, maar tot de nieuwe wereld die de Heer Jezus heeft geschapen. Terwijl ze wachten op de openbaarwording van de Zoon des mensen, hebben ze de Geest Die hen op aarde helpt en Die de heerlijkheid van de Heer Jezus laat zien die Hij nu heeft.

Het aanbod van deze geweldige zegeningen doet de Heer Jezus hier aan ieder die behoeftig is, die dorst heeft. Het voorziet ook alleen in de eigen nood. Mensen worden niet uitgenodigd te drinken voor anderen, maar voor zichzelf. Dat is het uitgangspunt om daarna ook anderen te leren (vers 38). De voorwaarde om er deel aan te krijgen is geloof in Hem. Het geloof is het geloof in een Persoon, in Christus, en dat geloof in Hem is ten nauwste verbonden aan de Schrift en het levende water waarover in de Schrift wordt gesproken.

In de Schrift is over levend water te lezen in bijvoorbeeld Ezechiël 47 (Ez 47:1-9) waar het genoemd wordt met het oog op het duizendjarig vrederijk. Hier zegt de Heer dat dit levende water zal vloeien uit het binnenste van hem die gelooft. Wat in het vrederijk tot verkwikking van de schepping zal zijn, is in de tegenwoordige tijd vanuit de gelovige een verkwikking voor anderen en zal het straks op de nieuwe aarde zijn voor haar bewoners.

De Heilige Geest wil de gelovige gebruiken als iemand uit wie zegen voor zijn omgeving voortkomt. Die zegen is het laten zien Wie de Heer Jezus is, want dat is wat de Heilige Geest doet (Jh 16:14). Dat met het levende water de Heilige Geest wordt bedoeld, is geen verzinsel van mensen, maar wordt hier duidelijk door Gods Woord zelf gezegd. De Heilige Geest zal komen in hen die in de Heer Jezus zullen geloven (Ef 1:13).

De Geest is vanaf de schepping wel op aarde werkzaam (Gn 1:2), maar Hij woonde nog niet op aarde. Hij kon pas op aarde komen wonen nadat de Heer Jezus was teruggekeerd in de hemel na het volbrengen van het werk dat de Vader Hem had gegeven om te doen. Als woonplaatsen van de Geest worden het lichaam van de individuele gelovige en de gemeente als geheel genoemd (1Ko 6:19; 3:16; Ef 2:22). Het doel van de komst van de Heilige Geest op aarde is om Getuige te zijn van de verheerlijkte Heer in de hemel. De Heer Jezus moest dus eerst verheerlijkt worden.

De betekenis van de zin “de Geest was [er] nog niet’ is niet dat de Geest nog niet bestond. De Geest is God en heeft geen begin, is nooit ontstaan. Hij is de eeuwige Geest (Hb 9:14). Het gaat erom dat Hij nog niet op aarde woonde. Sinds de Pinksterdag is Hij op aarde woonachtig.

Jh 7:40-44 | Verdeeldheid om de Heer

40 [Sommigen] dan uit de menigte die deze woorden hoorden, zeiden: Deze is waarlijk de Profeet. 41 Anderen zeiden: Deze is de Christus. Weer anderen zeiden: Komt de Christus dan soms uit Galiléa? 42 Zegt de Schrift niet dat de Christus komt uit het geslacht van David en van het dorp Bethlehem, waar David was? 43 Er ontstond dan verdeeldheid onder de menigte om Hem. 44 En sommigen van hen wilden Hem grijpen, maar niemand sloeg de handen aan Hem.

De woorden van de Heer maken indruk op sommigen uit de menigte. Ze voelen wel aan dat dit geen woorden van een gewoon mens zijn. Hij moet wel de Profeet zijn Die door God is beloofd en door Mozes is aangekondigd (Dt 18:15; Hd 3:22). Voor anderen gaat dat niet ver genoeg. Zij oordelen dat Hij wel de Christus moet zijn. Maar zo scheiden de mensen wat God heeft samengevoegd. De Heer Jezus is immers zowel de Profeet als de Christus. Tot die overtuiging is de Samaritaanse vrouw gekomen (Jh 4:19,29).

Het blijven allemaal gissingen die door weer anderen worden tenietgedaan, want die komen met het argument dat de Christus toch niet uit Galiléa kan komen en daar komt de Heer Jezus wel vandaan. Ze weten maar al te goed wat er van de Christus geschreven staat, van Wie Hij afstamt (2Sm 7:12-16; Ps 89:4-5) en waar Hij vandaan zal komen (Mi 5:1). Wat ze niet weten, is dat Hij daaraan juist beantwoordt. Het resultaat van al die meningen is dat er verdeeldheid ontstaat. Niemand wordt overtuigd van de waarheid, de onzekerheid regeert.

Behalve woordenwisselingen vol meningen met hier en daar een beetje waarheid, maar zonder dé waarheid, zijn er ook mensen die Hem willen grijpen. Ze worden echter door de onzichtbare macht van God tegengehouden. Gods tijd is nog niet gekomen, daarom is het niet mogelijk Hem te grijpen.

Jh 7:45-49 | Getuigenis van de dienaars

45 De dienaars dan kwamen tot de overpriesters en farizeeën, en die zeiden tot hen: Waarom hebt u Hem niet meegebracht? 46 De dienaars antwoordden: Nooit heeft een mens zo gesproken <als deze Mens <spreekt>>. 47 De farizeeën dan antwoordden hun: Bent u soms ook misleid? 48 Heeft soms iemand van de oversten in Hem geloofd, of van de farizeeën? 49 Maar deze menigte die de wet niet kent, is vervloekt!

De dienaars die waren uitgezonden om Hem te grijpen, keren onverrichter zake naar hun opdrachtgevers terug. Die staan verbaasd dat ze met lege handen terugkomen. Ze vragen hoe dat komt. De dienaars mogen onwetend zijn, maar hun gevoelens zijn nog niet helemaal afgestompt. Ze hebben door de woorden van Christus een kracht ervaren die de kracht van mensen ver te boven gaat. Zo kan een sterfelijk mens niet spreken.

Zo komen ze in plaats van met de Heer Jezus met een getuigenis van Zijn woorden bij de leidslieden, overigens zonder Hem aan te nemen. In hun blinde haat beschuldigen de farizeeën hun dienaars ervan dat ze zich hebben laten misleiden. Ze kunnen toch wel nagaan dat ze met een misleider te maken hebben, want er is toch niemand van de leiders die in Hem gelooft? Hoe kunnen ze dan zo dwaas zijn wel in Hem te geloven!

Het zit de mensen in het bloed om zich te verschuilen achter wat godsdienstige leiders zeggen. Dit argument gebruiken de godsdienstige leiders zelf ook om de massa dom en van hen afhankelijk te houden. Voor hen bestaat de menigte uit domme, onwetende mensen. Zo praten zij over de leken, het gewone volk, dat niet in de wet had gestudeerd. Zij die de herders van de menigte zijn, vervloeken de menigte daarvoor. Het laat zien wat voor soort herders het zijn. Het zijn valse herders die alleen uit zijn op eigen voordeel (Ez 34:1-6). Zulke herders vervloeken de schapen en laten hen in de steek. De Heer Jezus noemt ze later huurlingen (Jh 10:12).

Jh 7:50-53 | Getuigenis van Nicodémus

50 Nicodémus, die vroeger <’s nachts> naar Hem toe was gekomen, die een van hen was, zei tot hen: 51 Veroordeelt onze wet soms de mens, tenzij zij eerst van hem hoort en weet wat hij doet? 52 Zij antwoordden en zeiden tot hem: Bent u soms ook uit Galiléa? Onderzoek en zie dat uit Galiléa geen profeet opstaat. 53 <En ieder ging naar zijn huis;

Dan laat Nicodémus zijn stem horen. We hebben hem in Johannes 3 ontmoet, waar hij ’s nachts bij de Heer Jezus is gekomen. Hij is de uitzondering op de smadelijke uitingen van de farizeeën. Nicodémus is nog niet helemaal aan de zijde van de Heer, maar hij is wel op weg naar het licht. Hij neemt het voor Hem op door een beroep te doen op de wet.

Hij vindt dat, voordat ze Hem beschuldigen, ze toch eerst van Hem moeten horen en weten wat Hij doet. Hij moet Zich toch kunnen verantwoorden en een eerlijk proces krijgen? Nicodémus krijgt de wind van voren. Zijn collega’s merken schamper op of hij soms ook uit Galiléa komt. Ze adviseren hem maar eens te onderzoeken of er ergens geschreven staat dat er uit Galiléa een profeet opstaat.

Met al zijn aanzien van ‘de leraar van Israël’ (Jh 3:10) wordt Nicodémus nu niet serieus genomen en ervaart hij tegenstand van zijn collega’s. Terwijl ze hem anders zullen hebben geroemd vanwege zijn kennis van de Schriften, minachten ze hem nu omdat hij het voor de Heer Jezus opneemt.

Met hun opmerking dat uit Galiléa geen profeet opstaat, verraden ze overigens hun eigen onwetendheid. Er zijn wel profeten uit Galiléa, zoals Elia en Jona.

Na dit gesprek wordt de raad ontbonden en gaat ieder naar zijn eigen huis. De huiselijke sfeer, waarin iemand zo heel anders kan zijn, zal aan hun moordzuchtige gevoelens niets veranderen.

Johannes 8

Inleiding

Met Johannes 8 begint een nieuw deel van dit evangelie, een tweede hoofddeel. Na de inleiding in Johannes 1-2 wordt het eerste hoofddeel gevormd door Johannes 3-7. Het kernwoord van dat deel is leven. Johannes 8-12 vormen het tweede hoofddeel met als kernwoord licht. Het derde hoofddeel hebben we in Johannes 13-17. Het kernwoord daarvan is liefde. Deze drie kernwoorden – leven, licht en liefde – zijn door de Zoon van God tastbaar in deze wereld gebracht en vormen een enorm contrast met wat er in deze wereld heerst.

Hij is uit de wereld van het leven in de wereld van de dood gekomen, uit de wereld van het licht in de wereld van de duisternis en uit de wereld van de liefde in de wereld van de haat. De botsing van deze twee werelden speelt door alle hoofdstukken heen. Telkens zien we hoe onverenigbaar beide werelden zijn, wat zich bijzonder uit in de vijandschap van de godsdienstige leiders. Deze vijandschap voert tot een volledige verwerping van Hem Die door de Vader in de wereld is gezonden. In Johannes 8 blijkt dat uit de verwerping van het woord van de Zoon en in Johannes 9 blijkt dat uit de verwerping van Zijn werken. Zijn woorden en Zijn werken zijn de twee grote getuigenissen die Zijn oorsprong verklaren (Jh 15:22-24).

Jh 8:1-2 | De Heer Jezus leert in de tempel

1 maar Jezus ging naar de Olijfberg. 2 En ‘s morgens vroeg kwam Hij opnieuw in de tempel, <en al het volk kwam tot Hem;> <en Hij ging zitten en leerde hen>.

Terwijl iedereen naar zijn huis gaat (Jh 7:53), gaat de Heer Jezus naar de Olijfberg om daar de nacht door te brengen (Lk 21:37). De Olijfberg is om zo te zeggen Zijn ‘thuis’. Het is de plaats waar Hij de gemeenschap met Zijn Vader zoekt. Later zal Hij daarheen gaan om in Gethsémané Zijn Vader te smeken aangaande de drinkbeker (Lk 22:39). Weer later, na Zijn opstanding, zal Hij vandaar terugkeren tot de Vader (Hd 1:9,12). Wanneer Hij in de toekomst vanuit de hemel terugkomt, zal de Olijfberg de plaats zijn waar Hij neerdaalt om vandaar opnieuw de aarde te bezoeken, maar dan in macht en majesteit (Hd 1:11; Zc 14:4).

Na de nacht in gemeenschap met de Vader te hebben doorgebracht gaat de Heer vroeg in de morgen verder met het doen van het werk dat Hij de Vader heeft zien doen. Hij gaat opnieuw in de tempel. Daar is Hij het aantrekkingspunt voor al het volk. Als zij tot Hem komen, gaat Hij zitten en geeft hun verder onderwijs aangaande de Vader. In Zijn dienst aan het volk is Hij onvermoeibaar (vgl. Lk 21:37-38).

Jh 8:3-6 | Een overspelige vrouw bij de Heer gebracht

3 En de schriftgeleerden en de farizeeën brachten <bij Hem> een vrouw, op overspel betrapt. En zij plaatsten haar in het midden en zeiden tot Hem: 4 Meester, deze vrouw is op heterdaad betrapt op overspel. 5 Nu heeft Mozes ons in de wet geboden zulke [vrouwen] te stenigen; U dan, wat zegt U? 6 En dit zeiden zij om Hem te verzoeken, opdat zij Hem konden aanklagen. Maar Jezus bukte neer en schreef met Zijn vinger op de grond.

De leiders zijn ook onvermoeibaar in hun pogingen om de Heer Jezus de mond te snoeren. Zij komen net als het volk bij Hem, echter niet om van Hem te leren, maar om een valstrik voor Hem te spannen. Zoals altijd blijkt ook nu weer hun volkomen blindheid voor de heerlijkheid van de Zoon en Zijn alwetendheid. Ze voeren een vrouw met zich mee en brengen die bij Hem. De vrouw is op overspel betrapt en ze willen dat Hij als Rechter optreedt. Johannes merkt op dat zij haar in het midden plaatsen. Zij plaatsen als het ware de zonde in het midden.

Hun verdorvenheid blijkt behalve uit hun boze opzet, ook uit de wijze waarop zij de vrouw aanklagen. Ze spreken zonder enige afschuw over de zonde. Het is voor hen ‘een geval’ waarmee ze Christus in verlegenheid willen brengen. Ze besparen Hem de moeite om uit te zoeken of hun aanklacht juist is, want de vrouw is op heterdaad betrapt. Mogelijk is haar man thuisgekomen toen zij met een andere man in bed lag. Het kan ook zijn dat de spionnen van de leiders haar hebben aangegeven.

De aanklagers kennen de wet. Ze weten wat de wet van Mozes over dit soort gevallen zegt (Lv 20:10; Dt 17:7). Ze kunnen het juiste wetsartikel toepassen. Waarom dan Christus nog vragen? Omdat zij wel de genade en waarheid in Jezus Christus zien en horen, maar weigeren die aan te nemen, want zij willen niet inzien dat zij zondaars zijn. Zijn gepreek willen ze niet meer horen en Zijn invloed op de menigte is hun een doorn in het oog. Ze willen van Hem af.

Nu menen ze dat ze Hem met hun vraag in een situatie hebben gebracht waarin elk antwoord dat Hij zou geven hun aanleiding zou geven Hem als misleider te ontmaskeren. Als Hij haar veroordeelt, is Hij geen Heiland. Veroordelen kan de wet immers ook. Als Hij haar vrijlaat, veracht en verwerpt Hij de wet. De valstrik is knap bedacht en listig opgezet. Maar wat betekent de knapheid van de mens in de tegenwoordigheid van God Die het hart doorgrondt?

De Heer antwoordt niet direct op hun poging om Hem te verzoeken. Dat is niet omdat Hij tijd zou willen winnen, maar Hij wil dat het volle belang van de situatie tot hen zal doordringen. Hierdoor zullen ze, als Hij eenmaal zal antwoorden, geen enkele mogelijkheid meer hebben om te ontwijken aan wat Hij hun voorhoudt. Hij is volmaakt Meester van de situatie.

Hij bukt en schrijft met Zijn vinger op de grond. Het is dezelfde vinger die de geboden op de tafelen van de wet schreef met daarin het oordeel over Israël (Ex 31:18). Het is ook dezelfde vinger die op de muur het oordeel over Belsazar schreef (Dn 5:5). In beide gevallen schreef de vinger van God, want deze was het, op onuitwisbare wijze het onbuigzaam recht op een stenen ondergrond. Wat de Heer hier op de grond in het stof schrijft, weten we niet. Er is wel geopperd dat Hij daar de namen kan hebben geschreven van hen die Hem niet wilden (Jr 17:13).

Naar aanleiding van Zijn gebukte houding kunnen we naar twee kanten wel een toepassing maken. Enerzijds wil Hij de leiders leren dat een dergelijke gebeurtenis slechts op een juiste wijze kan worden behandeld in een nederige gezindheid, bereid om zich een te maken met een dergelijk kwaad. Anderzijds wil Hij de vrouw leren dat Hij niet rechtop staat om stenen op haar te werpen, maar dat Hij als de Nederige Zich buigt om haar te dienen door haar te overtuigen van haar zonde.

Jh 8:7-9 | De harten van de aanklagers geopenbaard

7 En toen zij Hem bleven vragen, richtte Hij Zich op en zei tot hen: Wie van u zonder zonde is, laat die het eerst een steen op haar werpen. 8 En opnieuw bukte Hij neer en schreef op de grond. 9 Maar toen zij dit hoorden, gingen zij weg, een voor een, te beginnen bij de oudsten tot de laatsten toe; en Hij werd alleen gelaten, en de vrouw die in [het] midden stond.

De hardnekkige onverbeterlijkheid van de verdorven aanklagers komt tot volle rijpheid, doordat de Heer een tijdlang niet antwoordt. Ze blijven Hem maar vragen naar het antwoord op hun vraag om Rechter te zijn. Dan is Zijn tijd gekomen om antwoord te geven. Hij richt Zich op. Dat is een machtig gebeuren. We zien hier Zijn macht en Zijn rechten, maar Hij maakt daar nu geen gebruik van. Als God gaat staan, is dat indrukwekkend. Meerdere keren lezen we van Zijn opstaan om Zijn vijanden te oordelen (Ps 68:2; Js 14:22; 33:10).

Even indrukwekkend als Zijn opstaan is wat Hij zegt. Hij geeft geen juridisch antwoord, maar een moreel antwoord, dat meer een vraag is. Door dat antwoord wordt iedere aanwezige in Gods licht geplaatst. In dat licht wordt elke zonde openbaar, niet alleen de zonde van overspel. Met Zijn vraag richt Hij de schijnwerper van de waarheid op de huichelaars. Zijn licht schijnt en maakt elk hart openbaar. Hij is de Enige van dat gezelschap Die zonder zonde is. Hij is daarom de Enige Die een steen op haar kan werpen. Hij doet dat niet, want het is niet het uur van het oordeel, maar van de genade.

Nadat Hij is opgestaan en recht heeft gesproken, bukt Hij weer neer en schrijft verder op de grond. Hij neemt de laagste plaats in, terwijl Hij de grootste en heerlijkste van allen is. Weer geeft Hij daarmee gelegenheid aan Zijn tegenstanders om hun conclusies te trekken, maar nu nadat Hij hun een gevoelige, diepingrijpende les heeft gegeven. Zijn antwoord brengt hen in verlegenheid, terwijl zij erop uit zijn geweest om Hem in verlegenheid te brengen. Dat wordt bewerkt door de macht van Zijn woord dat hen in het licht plaatste. Wie kan in Zijn tegenwoordigheid standhouden zonder overtuigd te zijn van schuld?

Opmerkelijk genoeg gaan de oudsten als eersten naar huis. Zij hebben de meeste zonden gedaan en dat kunnen ze in Zijn tegenwoordigheid niet verbergen. Ook zij die minder erg of niet zoveel hebben gezondigd, gaan weg. Tegenover Hem Die dwars door hen heen kijkt, kunnen ze niets handhaven van hun boze motieven om Hem te verzoeken. Ze druipen allemaal af. Zo blijft er niemand over dan de Heer alleen, met de vrouw die in het midden stond.

Jh 8:10-11 | De Heer en de overspelige vrouw

10 En Jezus richtte Zich op en zei tot haar: Vrouw, waar zijn zij? Heeft niemand u veroordeeld? 11 En zij zei: Niemand, Heer. En Jezus zei tot haar: Ik veroordeel u ook niet; ga heen, zondig voortaan niet meer.>

Weer richt de Heer Zich op, dit keer om de vrouw twee vragen te stellen. Hij vraagt waar haar beschuldigers zijn en of er niemand is die haar heeft veroordeeld. De vrouw geeft geen antwoord op de vraag waar haar beschuldigers zijn. Ze zijn wel allemaal weggegaan, maar ze is niet alleen. Ze staat nog in de tegenwoordigheid van Hem Die alles weet. Met de woorden “niemand, Heer” geeft ze wel antwoord op de tweede vraag. Dit is het enige woord dat we van de vrouw horen, maar het is genoeg om te laten zien dat er bij haar geloof in Hem aanwezig is.

Dan spreekt de Heer het bevrijdende woord dat ook Hij haar niet veroordeelt. Door eraan toe te voegen “ga heen, zondig voortaan niet meer”, maakt Hij duidelijk dat Hij de zonde niet licht neemt. Hij doet niet alsof ze niet heeft gezondigd. Ze heeft een zware zonde begaan, waarvoor ze terecht werd aangeklaagd. Ze heeft niets tot haar verdediging aangevoerd. Dat kon ze ook niet, want ze was op heterdaad betrapt. De Heer kan zeggen dat Hij haar niet veroordeelt omdat Hij het oordeel over die zonde voor de vrouw zal dragen. Zijn opdracht aan haar is, om nu een nieuw leven te beginnen, waarvoor Hij haar het leven en de kracht zal geven.

Jh 8:12-14 | Het licht van de wereld

12 Jezus dan sprak opnieuw tot hen en zei: Ik ben het licht van de wereld; wie Mij volgt, zal geenszins in de duisternis wandelen, maar zal het licht van het leven hebben. 13 De farizeeën dan zeiden tot Hem: U getuigt van Uzelf; Uw getuigenis is niet waar. 14 Jezus antwoordde en zei tot hen: Ook als Ik van Mijzelf getuig, is Mijn getuigenis waar, want Ik weet waar Ik vandaan ben gekomen en waar Ik heenga; maar u weet niet waar Ik vandaan kom of waar Ik heenga.

De Heer heeft in de geschiedenis met de vrouw laten zien dat Hij het licht van de wereld is. Hij heeft door Zijn woord allen in het licht geplaatst en allen zijn weggegaan. Maar de farizeeën zijn weer teruggekomen. Hij richt opnieuw het woord tot hen en spreekt over Zichzelf als “het licht van de wereld” (vers 12; Jh 1:4-5,9). Deze uitspraak is de sleutel voor de rest van het hoofdstuk. Hij gaat uitleggen wat dat betekent.

Dat Hij van Zichzelf zegt dat Hij het licht van de wereld is, geeft aan dat Zijn heerlijkheid de grenzen van Israël overschrijdt. Het is zelfs zo, dat Zijn verwerping door de Joden voor God de aanleiding is om Hem tot een licht voor de volken te stellen (Js 49:6). Het betekent ook dat ieder die Hem volgt, niet langer in de duisternis wandelt, maar dat zo iemand het licht van het leven heeft. Op zo iemand heeft de duisternis geen vat meer en voor zo iemand houdt de duisternis geen verschrikking meer in. Wie Hem volgt, volgt het leven dat licht is.

De Heer Jezus openbaart het leven en dat geopenbaarde leven werpt licht op alle andere levens. Al die andere levens worden openbaar als duisternis en zijn op weg naar de duisternis. Alleen het volgen van Hem brengt op de weg van het licht en naar het licht. Het getuigenis van de Heer leidt bij de farizeeën weer tot een uiting van vijandschap, zoals we dat telkens in dit evangelie vinden.

De Heer heeft in algemene zin de tegenspraak van de zondaars tegen Zich verdragen, maar van deze godsdienstige leiders toch wel in het bijzonder (Hb 12:3). Zij voelen aan dat zij geen deel hebben aan welke zegen dan ook waarover Hij spreekt en ze willen er ook geen deel aan hebben. Ze menen een argument te hebben om Zijn getuigenis te verwerpen door te zeggen dat Hij van Zichzelf getuigt en dat daarom Zijn getuigenis niet waar is.

Als we kijken naar wat de Heer Jezus in Johannes 5 heeft gezegd (Jh 5:31), lijkt het erop dat ze deze opmerking terecht maken. Maar de achtergrond is anders. Daar gaat het om Zijn afhankelijkheid van de Vader en daarom zegt Hij dat Hij niet van Zichzelf getuigt. Hier gaat het om Zijn eigen heerlijkheid en Zijn verbinding met de Vader. Hij geeft hier Zijn getuigenis als de Alwetende.

Deze lieden zijn volkomen onwetend aangaande de Vader en de Zoon. Ze denken niet aan de hemel en hebben niet de bekwaamheid om Hem juist te beoordelen. De Zoon heeft daarentegen het voortdurende bewustzijn van de waarheid van Zijn eigen Persoon en van Zijn zending door de Vader. Zijn getuigenis is onafscheidelijk van dat van de Vader.

Zij weten niet waar Hij vandaan komt. Eerder heeft de Heer gezegd dat zij wisten waar Hij vandaan kwam (Jh 7:28). Daar bedoelde Hij dat zij wisten dat Hij uit Nazareth kwam. Maar Zijn voorbestaan in de hemel en Zijn plaats bij de Vader is hun volledig onbekend.

Jh 8:15-20 | Zijn getuigenis en dat van de Vader

15 U oordeelt naar het vlees; Ik oordeel niemand. 16 En als Ik al oordeel, is Mijn oordeel waar, want Ik ben niet alleen, maar Ik en <de Vader> Die Mij heeft gezonden. 17 En er staat ook in uw wet geschreven, dat het getuigenis van twee mensen waar is. 18 Ik ben het Die van Mijzelf getuig, en de Vader Die Mij heeft gezonden, getuigt van Mij. 19 Zij dan zeiden tot Hem: Waar is Uw Vader? Jezus antwoordde: U kent noch Mij, noch Mijn Vader. Als u Mij zou kennen, zou u ook Mijn Vader kennen. 20 Deze woorden sprak Hij bij de schatkist terwijl Hij leerde in de tempel, en niemand greep Hem, omdat Zijn uur nog niet was gekomen.

De oorzaak van hun onbekendheid met Zijn ware afkomst is dat zij alles slechts op een vleselijke, natuurlijke manier kunnen beoordelen (Jh 7:24). Het eigen ik is de bron van hun beoordeling. Dan kijkt een mens niet verder dan hij kan waarnemen. Voor wat buiten zijn horizon ligt, heeft hij geen begrip. Christus, Die God is over alles, te prijzen tot in eeuwigheid (Rm 9:5), en Die volmaakte kennis van alle dingen heeft, oordeelt niemand, maar dient allen. Hij oordeelt niemand, want dat is niet Zijn opdracht waarmee de Vader Hem in de wereld heeft gezonden.

Dat Hij niemand oordeelt, wil niet zeggen dat Hij daartoe niet in staat zou zijn. Hij heeft over alle dingen een volmaakt, onfeilbaar oordeel. Zijn oordeel is volkomen waar, zonder enige onzekerheid. Dat komt omdat Hij niet alleen is. Hij oordeelt omdat de Vader Hem het oordeel heeft gegeven (Jh 5:22). Dat niet de Vader, maar Hij oordeelt, betekent niet dat Hij het oordeel onafhankelijk van de Vader uitoefent. De Vader Die Hem heeft gezonden, is het volkomen eens met het oordeel dat Hij uitoefent.

Om Zijn woorden te onderstrepen op een wijze die aansluit bij hun kennis van de wet, verwijst de Heer weer naar hun wet die door Hem is gegeven en waarop zij zich beroepen. Daarin staat geschreven dat het getuigenis pas als waarheid kan worden aangenomen als er twee mensen zijn die hetzelfde getuigen (Dt 17:6; 19:15). De Heer beantwoordt aan wat Hij Zelf in de wet heeft geschreven. Vraagt de wet het getuigenis van twee personen? Wel, dan kan Hij zeggen dat Hij in overeenstemming met de wet spreekt in Zijn getuigenis over Zichzelf. Hij en de Vader getuigen aangaande Zijn Persoon.

Steeds verwijst de Heer naar de Vader als Degene Die Hem heeft gezonden. Hij laat telkens zien dat Hij als de eeuwige Zoon volmaakt een is met de Vader en ook dat Hij als de Mens geworden Zoon op aarde in volmaakte afhankelijkheid van de Vader van de Vader getuigt en de Vader verklaart. Op Zijn beurt getuigt de Vader van de Zoon (Jh 5:37; 1Jh 5:9; Mt 3:17).

Dit woord over Zijn Vader maakt dat zij Hem uitdagen te vertellen waar Zijn Vader dan wel is. Om hen te overtuigen moet Hij hun Zijn Vader maar eens laten zien, waarbij de ondertoon is dat Hij dat natuurlijk nooit zal kunnen. Maar wie blind is voor de Zoon, ziet ook de Vader niet, want de Vader wordt alleen gekend door de Zoon (Jh 14:9). Ze begrijpen dat Hij over God als Zijn Vader spreekt, maar in hun ongeloof en vooringenomenheid verwerpen zij elke gedachte daaraan. Zij beschouwen dat als godslastering. Hun vraag komt voort uit verachting.

De Heer antwoordt dat zij noch Hem, noch de Vader kennen en dat het kennen van de Vader onlosmakelijk verbonden is aan het kennen van Hem. Omdat ze Hem verwerpen, kunnen ze ook de Vader niet kennen. De Zoon is de enige en uitsluitende mogelijkheid om de Vader te kennen (1Jh 2:23; 4:15). Zonder Hem is dat volkomen onmogelijk.

Deze bijzonder belangwekkende woorden die zoveel over de heerlijkheid van Zijn Persoon bekendmaken, spreekt de Heer bij de schatkist of schatkamer. Zijn woorden waarin Hij Zijn heerlijkheid voor het geloof onthult, zijn te vergelijken met het openen van een schatkist of schatkamer. Alleen het geloof ziet de waarde ervan.

De Heer leert in de tempel, waar de godsdienstige leiders doen alsof ze voor het recht van God opkomen, terwijl ze slechts hun eigen eer zoeken. Zijn onderwijs is voor hen in de hoogste mate aanstootgevend. Hoe graag hadden ze Hem willen grijpen. Maar hoe groot hun haat en moordzucht ook zijn, ze zijn machteloos tot het ogenblik is gekomen dat door God is bepaald.

Dit mag ook een bemoediging zijn voor ons. Mensen kunnen ons niets doen, tenzij God het toelaat omdat het in Zijn plannen past. Onze tijden zijn in Zijn hand (Ps 31:16) en niet in de handen van mensen.

Jh 8:21-24 | Wie niet gelooft, sterft in zijn zonden

21 Hij dan zei opnieuw tot hen: Ik ga heen en u zult Mij zoeken, en in uw zonde zult u sterven; waar Ik heenga kunt u niet komen. 22 De Joden dan zeiden: Zal Hij soms Zichzelf doden, omdat Hij zegt: Waar Ik heenga kunt u niet komen? 23 En Hij zei tot hen: U bent van beneden, Ik ben van boven; u bent van deze wereld, Ik ben niet van deze wereld. 24 Ik heb u dan gezegd, dat u in uw zonden zult sterven; want als u niet gelooft dat Ik het ben, zult u in uw zonden sterven.

De Heer gaat ondanks al hun pogingen om Hem te grijpen door met tot hen te spreken. Hij weet dat zij pas gelegenheid krijgen Hem te grijpen als daarvoor de tijd in het plan van de Vader is aangebroken. Dan zal Hij Zich ook in hun handen geven. Nu spreekt Hij nog tot hen om van Zijn Vader te getuigen en hun slechtheid aan de kaak te stellen. Hij zegt tegen hen dat Hij heengaat, terug naar de Vader. Dat dit door middel van hun kwade handelingen zal gebeuren, is in dit evangelie niet aan de orde. Alle initiatief ligt bij Hem.

Als Hij is vertrokken, zullen ze Hem zoeken. Hij zal op voor hen onverklaarbare wijze verdwenen zijn. Ze zullen Hem zoeken, zoals ze Hem zochten na het wonder van de broden (Jh 6:24), maar zonder geloof, gedreven door puur menselijke motieven. Zij zullen Hem zoeken als Messias, maar die in Hem niet vinden omdat Hij niet aan hun verwachtingen beantwoordt. Daarom zullen ze in hun zonde sterven, want buiten Hem is geen leven. Hun dood zal een eeuwige scheiding aanbrengen tussen hen en Hem.

Waar Hij heengaat, kunnen zij door hun hardnekkige ongeloof niet komen en ze zullen er nooit komen als ze in hun zonden zullen sterven. Hij gaat naar de hemel, naar Zijn Vader, maar zij hebben hun belangen op aarde en hebben geen enkele belangstelling voor de hemel en Zijn Vader.

Opnieuw speculeren de Joden over de bedoeling van het gezegde van de Heer dat Hij ergens heengaat waar zij niet kunnen komen (Jh 7:34-36). Dit keer opperen ze als mogelijkheid dat Hij dan misschien Zichzelf zou doden. De dwaasheid van de mens zoekt achter Zijn woorden alle mogelijke onzinnige verklaringen die allemaal even ver van de waarheid zijn. Al dergelijke verklaringen tonen de volslagen duisternis van zijn denken. Er zit niet het kleinste beetje waarheid in.

De Heer antwoordt op hun dwaze veronderstelling door te wijzen op de bron van waaruit zij redeneren en de bron van waaruit Hij spreekt. Zij zijn van beneden, dat wil zeggen zij horen bij beneden en hebben niets met de hemel te maken. Omdat ze van beneden zijn, horen zij bij de wereld en denken als de wereld, ze dragen het karakter van de wereld en ademen de sfeer van de wereld. Ze hebben geen enkel deel aan en begrip van wat van boven is. Hij is van boven (Jh 3:31), Hij behoort bij de hemel en bij de Vader, waar Hij vandaan is gekomen. Hij heeft geen enkele verbinding met de wereld (Jh 17:14).

Vanwege die radicale scheiding die er is tussen hen en Hem, zowel in oorsprong als in karakter, en zij dus op geen enkele manier deel aan Hem hebben, zullen ze in hun zonden sterven. Geloof in Zijn Persoon als de ‘Ik ben’, zoals er letterlijk staat, is de enige mogelijkheid om verandering te brengen in hun lot en het lot van ieder mens. De ‘Ik ben’ is Jahweh (Ex 3:14) en dat is Hij. Hij is de Zoon van God, God geopenbaard in het vlees. ‘Ik ben’ wijst op de eeuwige natuur van Hem als de Zoon van God. Hij is de waarachtige God. Deze uitspraak laat geen vermenging met iets anders toe. Het is vóór of tegen Hem. Wie in Hem gelooft als de ‘Ik ben’, heeft het leven. Wie niet in Hem gelooft, sterft in zijn zonden, want buiten Hem is er geen behoudenis.

Jh 8:25-30 | Jezus is geheel wat Hij spreekt

25 Zij zeiden dan tot Hem: Wie bent U? Jezus zei tot hen: Geheel wat Ik ook tot u spreek. 26 Ik heb veel over u te spreken en te oordelen; maar Hij Die Mij heeft gezonden, is waarachtig; en Ik, wat Ik van Hem heb gehoord, dat spreek Ik tot de wereld. 27 Zij begrepen niet dat Hij hun dat van de Vader zei. 28 Jezus dan zei <tot hen>: Wanneer u de Zoon des mensen verhoogd zult hebben, dan zult u weten dat Ik het ben, en dat Ik vanuit Mijzelf niets doe; maar deze dingen spreek Ik zoals de Vader Mij heeft geleerd. 29 En Hij Die Mij heeft gezonden, is met Mij; Hij heeft Mij niet alleen gelaten, omdat Ik altijd doe wat Hem welbehaaglijk is. 30 Toen Hij deze dingen sprak, geloofden velen in Hem.

De Joden blijven reageren met tegenvragen die allemaal hun ongeloof tonen. Ze vragen Hem Wie Hij dan wel is Die in hun ogen zulke aanmatigende woorden spreekt. De Heer blijft op hun vragen ingaan en legt met grote kracht getuigenis af van Wie Hij is. Voor het geloof openbaren Zijn antwoorden in toenemende mate Zijn heerlijkheid. Zo ook hier.

Elke aanval van de duivel toont enerzijds de onverbeterlijke slechtheid van de mens, maar anderzijds geeft het de Heer Jezus gelegenheid steeds meer van Zijn heerlijkheid te laten zien. Het is als met een diamant, waarvan de schittering des te beter uitkomt als hij op een zwarte ondergrond wordt gelegd.

Zijn antwoord op de vraag “Wie bent U?”, geeft weer zo’n schitterende indruk van Zijn heerlijkheid. Hij is niet alleen de weg en het leven, maar ook de waarheid. Hij doet niet alleen wat Hij zegt, Hij is wat Hij zegt. Hij is Zelf de logos, Hij spreekt niet alleen over God, maar Hij Die spreekt, is God Zelf. Al Zijn spreken openbaart Zijn innerlijk, dat wil zeggen dat Zijn spreken openbaart Wie God is. Het is de uitdrukking van Zijn volmaakte Persoon. Daarom heeft nooit een mens dat gezegd en zal nooit een mens dat ooit kunnen zeggen. Dit kan alleen Hij zeggen.

Alles wat Hij zegt, is volmaakte waarheid. Wat Hij zegt, maakt volmaakt duidelijk Wie Hij Zelf is, Wie God is en wie de mens voor God zou moeten zijn. Goed en kwaad worden alleen bekend door Hem. En Hem verwerpen de Joden. Daarmee verliezen ze de waarheid. Door de volmaakte kennis die Hij van Zijn tegenstanders heeft, zou Hij veel over hen kunnen spreken en hen kunnen oordelen. Al Zijn spreken en oordelen zou volmaakt aan het licht brengen wie zij zijn, maar de tijd van dat spreken en oordelen komt nog. Dat is niet het doel waartoe Hij in de wereld is gekomen.

Hij is nu op aarde gekomen, gezonden door de Vader, om tot de wereld te spreken wat Hij van de Vader heeft gehoord. Hij kent Hem als de Waarachtige en Hij openbaart Hem als de Waarachtige. Daardoor maakt Hij alles openbaar in zijn ware karakter. Het doel dat de Vader daarmee heeft – en met dat doel is de Zoon het volmaakt eens en dat doel dient Hij –, is dat mensen aan het hart van de Vader worden gebracht. Dat kan alleen door de Zoon. Het ongeloof is blind voor de ware betekenis van Zijn zending omdat het ongeloof Hem niet als de Zoon van de Vader erkent.

De Heer weet dat zij niet begrijpen dat Hij hun dat van de Vader heeft gezegd. Hij wijst vooruit naar een tijd dat zij wel zullen weten Wie Hij is, namelijk als zij Hem, de Zoon des mensen, zullen hebben verhoogd aan het kruis. Die daad, waardoor zij hun verwerping van Hem vol maken, zal in de toekomst de oorzaak zijn van hun erkenning dat Hij de ‘Ik ben’ is. Als de Heer Jezus terugkomt in heerlijkheid, zal elk oog Hem zien, ook zij die Hem doorstoken hebben en alle stammen van het land zullen over Hem weeklagen (Op 1:7; Zc 12:10-14). Dan zullen ze oog in oog staan met Hem Die ze nu verwerpen.

In die ontmoeting zal hun hele geschiedenis als in een flits aan hen voorbijgaan. Ze zullen inzien dat Hij vroeger op aarde als de ‘Ik ben’ was gekomen, terwijl Hij tegelijk vanuit Zichzelf niets deed, maar alles sprak zoals de Vader Hem had geleerd.

De Heer verplaatst Zich in de geest achter het kruis, alsof Zijn werk aan het kruis al heeft plaatsgevonden. Hij kan de resultaten ervan hier naar voren brengen. Dat doet Hij bijvoorbeeld ook in Johannes 17 (Jh 17:4). Op het moment dat de Heer Jezus deze dingen zegt, staat het kruis echter nog voor Hem en moet het werk nog volbracht worden. In het voltooien van dat werk weet Hij dat de Vader Die Hem heeft gezonden met Hem is.

Al staan de leiders nog zo tegen Hem op, al begrijpt de menigte niet Wie Hij is en zoeken ze Hem uit eigenbelang, al wordt Hij nog zo verkeerd beoordeeld door de Joden, Hij weet dat de Vader Hem niet alleen heeft gelaten. Hij weet ook dat de Vader niet bij Hem is uit medelijden met de tegenstand die Hij ondervindt. De Vader vindt er Zijn vreugde in bij Zijn Zoon te zijn omdat Zijn Zoon altijd doet wat Hem welbehaaglijk is. De Vader verbindt Zich in grote vreugde aan de Zoon in Zijn weg op aarde. Van die vreugde heeft de Vader ook meerdere keren getuigd (Mt 3:17; 17:5).

Wat Hij heeft gezegd, laat niet na toch ook velen te raken die Hem niet vijandig gezind zijn. Zij geloven in Hem. Ze voelen door Zijn spreken aan dat Hij een bijzonder Iemand is. Dat betekent niet dat er altijd bekering en vervolgens ook navolging aan verbonden zijn. Het is evenals andere keren dat we daarvan lezen (Jh 2:23; 7:31). Dat zien we als Hij vervolgens de voorwaarden voor discipelschap geeft.

Jh 8:31-36 | Werkelijk vrij zijn

31 Jezus dan zei tot de Joden die [in] Hem geloofden: Als u in Mijn woord blijft, bent u waarlijk Mijn discipelen; 32 en u zult de waarheid kennen en de waarheid zal u vrijmaken. 33 Zij antwoordden Hem: Wij zijn Abrahams nageslacht en hebben nooit iemand gediend; hoe zegt U: U zult vrij worden? 34 Jezus antwoordde hun: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: ieder die de zonde doet, is een slaaf <van de zonde>. 35 Maar de slaaf blijft niet tot in eeuwigheid in het huis, de zoon blijft er tot in eeuwigheid. 36 Als dan de Zoon u zal vrijmaken, zult u werkelijk vrij zijn.

Hij houdt aan de Joden die in Hem geloven voor dat echte discipelen hun geloof laten zien door in Zijn woord te blijven. Echt geloof blijkt uit het verblijven in het woord van Christus. Het is niet iets wat in eigen kracht kan worden gedaan. Iemand die gelooft, blijft in Zijn woord, voedt zich daarmee, luistert ernaar, is er gehoorzaam aan. Wie alleen maar zegt dat hij gelooft, kan misschien een tijdje de schijn ophouden in Zijn woord te blijven, maar er komt een moment dat hij zich in zijn ware onbekeerde aard zal laten zien door duidelijk afstand te nemen van het woord van de Heer.

Blijven in het woord van de Heer heeft tot gevolg dat de waarheid gekend wordt en dat er bevrijding van elke gebondenheid aan welke zonde ook komt. De waarheid brengt niet tot slavernij, zoals de wet doet, maar plaatst in de vrijheid. De wet maakt de mens duidelijk dat hij een zondaar is, maar doet dat door de mens een juk op te leggen dat hij niet kan dragen en hem als gevolg daarvan veroordeelt. Ook de waarheid van het woord van Christus maakt de mens duidelijk dat hij een zondaar is, maar dat woord geeft tevens de oplossing in Christus. Hij heeft de vloek en het oordeel die aan de wet verbonden zijn, gedragen voor ieder die in Hem gelooft (Gl 3:13). Die waarheid maakt werkelijk vrij.

De Joden tonen weer hun volslagen blindheid door de woorden van de Heer in letterlijke zin op te vatten. Ze protesteren tegen de gedachte dat zij vrijgemaakt moeten worden, want dat betekent dat zij slaven zijn. Die gedachte werpen ze ver van zich. Zij denken slechts aan een uiterlijke vrijheid en beweren dat ze als Abrahams nageslacht nooit iemand hebben gediend. Zijn ze vergeten dat ze op het moment dat ze dit zeggen aan de Romeinen onderworpen zijn? Zijn ze ook vergeten hoe ze vroeger vaak aan heidense overheersers onderworpen waren? Elke onderwerping aan machten die God over hen heeft gebracht, was vanwege hun zonden.

Ze zijn er zo aan gewend geraakt, dat ze zijn vergeten dat ze in slavernij zijn. Nog minder zijn zij zich bewust van het juk van de zonde waaronder ze zijn. Zó verblind en verhard zijn ze inmiddels geworden. Hetzelfde denken vinden we terug bij christenen die menen dat ze door de doop – die naar hun (verkeerde) mening in de plaats van de besnijdenis is gekomen – ingevoegd zijn in het nageslacht van Abraham en daardoor automatisch deelhebben aan de zegen van Abraham.

Het antwoord van de Heer laat geen misverstand toe. Hij leidt Zijn antwoord weer in met een dubbel “voorwaar” en een gezaghebbend “Ik zeg u”. Dan zegt Hij dat ieder mens die de zonde als praktijk van zijn leven heeft, een slaaf van de zonde is. Het gaat om mensen die worden gekenmerkt door het doen van de zonde, niet om gelovigen die door onoplettendheid in de zonde vallen (Gl 6:1). Ieder mens die niet in Hem gelooft, is een slaaf van de zonde.

De Joden zijn niet alleen slaven van de zonde, ze zijn ook in slavernij onder de wet (Gl 4:3). Zij zijn Joden onder de wet en als zodanig zijn zij nu slaven in het huis, dat is het huis van Israël. Zij zullen daaruit worden weggestuurd door het oordeel dat God door de Romeinen over hen zal brengen.

Voor slaven is in het huis van Israël, als een huis waarin God woont, geen blijvende plaats. De Zoon heeft onvervreemdbare rechten. Hij hoort in het huis en zal er eeuwig blijven, evenals allen die door Hem vrijgemaakt zijn. Hij is niet maar ‘zoon’, Hij is dé Zoon. Hij is niet alleen vrij als Zoon, Hij maakt vrij. Hij geeft aan ieder die Hij vrijmaakt hetzelfde kenmerk van vrijheid als de vrijheid die Hem als dé Zoon eigen is. Hij maakt vrij van zonde, dood en wet. Dat is werkelijk vrij zijn. Deze vrijheid krijgt iemand alleen als Hij gelooft in de Heer Jezus.

Jh 8:37-47 | Abrahams nageslacht, maar uit de duivel

37 Ik weet dat u Abrahams nageslacht bent; maar u tracht Mij te doden, omdat Mijn woord geen ingang bij u vindt. 38 Wat Ik bij <Mijn> Vader gezien heb, spreek Ik; u doet evenzo wat u van uw vader hebt gehoord. 39 Zij antwoordden en zeiden tot Hem: Onze vader is Abraham. Jezus zei tot hen: Als u kinderen van Abraham was, zou u de werken van Abraham doen; 40 maar nu tracht u Mij te doden, een Mens Die de waarheid tot u heeft gesproken die Ik van God heb gehoord; dat deed Abraham niet. 41 U doet de werken van uw vader. Zij zeiden <dan> tot Hem: Wij zijn niet geboren uit hoererij; wij hebben één Vader: God. 42 Jezus zei tot hen: Als God uw Vader was, zou u Mij liefhebben, want Ik ben van God uitgegaan en gekomen. Want Ik ben ook niet van Mijzelf gekomen, maar Hij heeft Mij gezonden. 43 Waarom kent u Mijn spraak niet? Omdat u Mijn woord niet kunt horen. 44 U bent uit uw vader, de duivel, en wilt de begeerten van uw vader doen; die was een mensenmoordenaar van [het] begin af en staat niet in de waarheid, omdat geen waarheid in hem is. Wanneer hij de leugen spreekt, spreekt hij uit het zijne, omdat hij een leugenaar is en de vader ervan. 45 Maar omdat Ik de waarheid zeg, gelooft u Mij niet. 46 Wie van u overtuigt Mij van zonde? Als Ik [de] waarheid zeg, waarom gelooft u Mij niet? 47 Wie uit God is, hoort de woorden van God; daarom hoort u niet, omdat u niet uit God bent.

Als zij hebben gezegd dat zij Abrahams nageslacht zijn (vers 33), dan weet en erkent de Heer dat. Hij weet dat zij, wat hun lichamelijke afstamming betreft, nakomelingen van Abraham zijn. Maar dat betekent niet dat zij ook het geloof van Abraham bezitten. Zij laten het tegendeel zien, want zij trachten Hem te doden. Dat komt omdat Zijn woord geen ingang bij hen vindt. Wie zich afsluit voor het woord van de Heer, wordt een moordenaar van de Heer. Daardoor bewijzen zij dat ze geen geestelijk nageslacht van Abraham zijn.

De Zoon spreekt wat Hij bij Zijn Vader heeft gezien, en Zijn woorden zijn geest en leven (Jh 6:63). Zij spreken ook wat zij van hun vader hebben gehoord. Verderop zegt de Heer wat Hij daarmee bedoelt. Eerst wijst Hij erop dat ieder spreekt naar de bron waarmee hij in verbinding staat en dat de woorden die ieder spreekt, daarvan het kenmerk dragen. Maar zij houden hardnekkig vol dat ze afstammen van Abraham, hij is hun vader.

De Heer houdt hun voor dat ze de werken van Abraham zouden doen als ze echte kinderen van Abraham zouden zijn, dat wil zeggen dat zij zouden handelen naar het geloof van Abraham. Een kind handelt naar de natuur van zijn vader. Lichamelijk zijn ze wel nageslacht, maar ze zijn geen kinderen, want ze handelen niet naar het geloof van Abraham, zij hebben niet de natuur van het geloof van Abraham. Hun gedrag laat iets heel anders zien. Abraham geloofde in Hem, maar zij trachten Hem te doden. En waarom trachten zij Hem te doden? Omdat Hij de waarheid tot hen heeft gesproken en dat nog wel als Mens.

De Heer Jezus stelt Zich hier op de laagst denkbare wijze voor. Hij vraagt niet eens dat ze in Hem geloven als de Zoon van God, maar zegt dat Hij als “een Mens” de waarheid tot hen heeft gesproken. Maar ze sluiten zich volledig af voor de waarheid, hoe die ook tot hen komt. Dat deed Abraham niet. Abraham is nooit in opstand tegen God gekomen.

Dan zegt de Heer dat zij de werken van hun echte, dat is hun geestelijke vader doen. Daarop reageren zij met een opmerking die mogelijk een lastering inhoudt met betrekking tot Zijn geboorte. Als zij zeggen: “Wij zijn niet geboren uit hoererij” – met de nadruk op ‘wij’ –, kan het zijn dat zij daarmee bedoelen te zeggen dat de Heer wel geboren is uit hoererij. Jozef en Maria waren immers niet getrouwd toen Hij geboren werd? Nog andere lasterlijke dingen zijn in de loop van de kerkgeschiedenis gezegd over Zijn bovennatuurlijke geboorte. Zo waren zij in elk geval niet geboren. Het kan ook zijn dat zij Zijn woorden opvatten als een beschuldiging van afgoderij, dat zij de afgoden als vader hadden en afgoden aanbaden en dus geestelijke hoererij bedreven.

In elk geval is het zo, dat zij de beschuldiging van de Heer als zouden zij een andere vader dan God hebben, volstrekt van de hand wijzen. Zij hebben één Vader en dat is God. De Heer stelt steeds duidelijker in het licht hoe volkomen vreemd ze zijn aan een echte verbinding met God. Hoe meer zij zich daarop beroemen en die verbinding claimen, des te meer openbaren Zijn woorden hun werkelijke toestand.

Hun toenemende tegenstand geeft de Heer gelegenheid hun vijandschap en haat volledig in het licht te plaatsen. Als God echt hun Vader was, zouden ze Hem, de Zoon, liefhebben, want Hij is van God uitgegaan en gekomen en Hem verwerpen zij. Het bewijst duidelijk dat God niet hun Vader is. Ook zijn ze blind voor de volmaakte verbinding tussen de Zoon en de Vader die blijkt uit de eenheid van handelen van de Vader en de Zoon. De Zoon is niet uit eigen beweging gekomen, zonder overleg met de Vader, maar de Vader heeft Hem gezonden. Het is onmogelijk God als Vader te kennen en tegelijk de Zoon te verwerpen.

Wat de Heer in vers 42 zegt, is ook een duidelijke uitspraak met betrekking tot het zogenaamde vaderschap van God als Vader van alle mensen. God is niet de Vader van alle mensen; Hij is alleen Vader van hen die de Zoon als hun leven hebben. Ze kennen Hem en hebben Hem lief.

De tegenstanders van de Heer begrijpen Zijn spraak niet, omdat ze geestelijk doof zijn voor de woorden die Hij spreekt. Hij spreekt in hun landstaal, maar ze begrijpen de betekenis niet van de woorden die Hij gebruikt om Zijn gedachten, wat hetzelfde is als Gods gedachten, weer te geven. Zijn woord is de openbaring van Zijn Persoon. Zijn woord laat zien Wie Hij is, maar ze zijn zowel blind als doof. Alles wat Hij zegt, openbaart Wie Hij is, maar ze sluiten zich af voor Hem en daarom kennen zij Zijn spraak niet.

Dan zegt de Heer Jezus in klare taal dat de duivel hun vader is, dat zij uit hem voortkomen en dat zij als echte kinderen van die vader de begeerten van die vader doen. Als kinderen van de duivel openbaren zij de karaktertrekken van de duivel. De begeerten van de duivel sluiten aan bij het wezen van de duivel. De duivel heeft drie kenmerken: moord en verderf, waarbij verderf twee aspecten heeft, namelijk begeerte en leugen. Zijn kinderen die hier voor de Heer Jezus staan, openbaren die kenmerken. Ze willen Hem vermoorden omdat zij gedreven worden door hun eigen begeerten en ze hanteren leugen als wapen om zich van Hem te ontdoen.

De duivel is niet alleen vreemd aan het leven, in die zin dat hij geen leven bezit, maar hij is er ook op uit het leven aan ieder mens te ontnemen. Dat is zijn karakter vanaf het begin van zijn bestaan als duivel. Hij zoekt ieder mens te vermoorden. Tevens is hij volledig vreemd aan de waarheid, daar staat hij volkomen buiten. Er is geen greintje waarheid in hem. Zijn aard is die van leugenaar. Hij kan niet anders dan liegen. Als hij iets beweert wat op waarheid lijkt, komt het toch voort uit de leugen en niet uit God en is het bedoeld om de leugen te verbreiden. Hij is de oorsprong van de leugen.

De mensen tot wie de Heer hier spreekt, hebben de duivel tot vader. De Joden geloven liever de leugen dan de waarheid. Dat geldt trouwens voor alle mensen. De Heer spreekt niet zozeer over een keus voor de leugen omdat ze de waarheid niet willen geloven, hoewel dat ook zo is. Hij zegt dat zij Hem niet geloven omdát Hij de waarheid zegt.

Alles wat Hij zegt, is waarheid en volkomen vrij van elke leugen. Zijn spreken van de waarheid maakt hen openbaar als kinderen van de duivel. Zijn spreken van de waarheid staat lijnrecht tegenover hun spreken van de leugen en het doen van de begeerten van hun vader, de duivel.

Alleen Hij kan zonder enige grootspraak zeggen: “Wie van u overtuigt Mij van zonde?” Nooit heeft enig mens dat kunnen zeggen, of het nu de grootste zondaar of de grootste apostel betreft. Hier staan twee werelden tegenover elkaar. Hij zegt de waarheid, Hij kan niet anders, want in Hem is geen zonde (1Jh 3:5). Waarom geloven ze dan niet? De Heer geeft Zelf het antwoord. Alleen wie uit God is, hoort de woorden van God die Hij spreekt. Zij horen niet omdat zij niet uit God zijn.

Jh 8:48-55 | De Vader verheerlijkt de Zoon

48 De Joden antwoordden en zeiden tot Hem: Zeggen wij niet terecht dat U een Samaritaan bent en een demon hebt? 49 Jezus antwoordde: Ik heb geen demon, maar Ik eer Mijn Vader en u onteert Mij. 50 Maar Ik zoek Mijn heerlijkheid niet; er is Eén Die haar zoekt en oordeelt. 51 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: als iemand Mijn woord bewaart, zal hij [de] dood geenszins aanschouwen tot in eeuwigheid. 52 De Joden <dan> zeiden tot Hem: Nu weten wij dat U een demon hebt: Abraham is gestorven en de profeten, en U zegt: Als iemand Mijn woord bewaart, zal hij [de] dood geenszins smaken tot in eeuwigheid. 53 Bent U soms groter dan <onze vader> Abraham die gestorven is? Ook de profeten zijn gestorven, Wie maakt U Zichzelf? 54 Jezus antwoordde: Als Ik Mijzelf verheerlijk, is Mijn heerlijkheid niets; Mijn Vader is het Die Mij verheerlijkt, van Wie u zegt: Hij is onze God. 55 En [toch] kent u Hem niet, maar Ik ken Hem; en als Ik zeg dat Ik Hem niet ken, zal Ik u gelijk zijn: een leugenaar. Maar Ik ken Hem en bewaar Zijn woord.

De Joden durven de grootste Godslastering uit te spreken dat Hij een demon heeft. Ze doen dat omdat de Heer Jezus hen niet erkent als uit God, als Gods volk. Dat is voor hen de grootste belediging. Hun reactie is buitengewoon heftig, zoals dit altijd het geval is als een mens de valsheid van zijn godsdienst voor ogen wordt gehouden, een godsdienst die hem al zijn belangrijkheid geeft. Wij hoeven niets anders te verwachten. Het gaat de discipel zoals de Meester.

Hoe bewonderenswaardig is de reactie van de Heer na zo’n grove belediging. Het is een voorbeeld voor ons, hoe wij kunnen reageren als ons zulke dingen worden toegeschreven. De Heer antwoordt rustig dat Hij geen demon heeft, maar dat Hij de Vader eert en Hijzelf vanwege dat feit door hen wordt onteerd. Hij verdedigt Zich niet, maar geeft alles over aan de Vader. Hij is ermee tevreden om te dienen en is in staat en staat gereed om te redden.

Uit die houding blijkt duidelijk dat Hij niet Zijn eigen eer zoekt, maar de eer van de Vader. Omdat Hij dat doet, weet Hij dat de Vader Zijn eer zoekt en op Zijn tijd Zijn oordeel over Zijn Zoon openbaar zal maken. Hoe volkomen anders zal dat oordeel over Hem blijken te zijn dan het oordeel dat Zijn tegenstanders nu over Hem uitspreken. Met het oog op die tijd spreekt de Heer nog een keer de geweldige verzekering uit dat wie Zijn woord bewaart, de dood niet zal aanschouwen tot in eeuwigheid.

Hij laat de grote betekenis daarvan weer voorafgaan door het dubbele en daardoor nadrukkelijke “voorwaar”, gevolgd door het gezaghebbende “Ik zeg u”. Nadrukkelijk stelt Hij de grootheid van de zegen voor die hoort bij het geloof in Hem en plaatst die tegenover de duisternis en dood die horen bij Zijn tegenstanders.

Ook deze bijzondere verzekering is voor de Joden niets anders dan de bevestiging van hun vooroordelen. Ze zijn er nu helemaal van overtuigd dat Hij een demon heeft. Hoe kan Hij spreken over “[de] dood geenszins aanschouwen”, terwijl al die grote mannen uit hun voorgeslacht gestorven zijn, zoals Abraham en alle profeten? Hoe zou Zijn woord voor de dood kunnen vrijwaren?

Wat Hij nu gezegd heeft, is in hun ogen wel het toppunt van aanmatiging. Verbeeldt Hij Zich groter te zijn dan Abraham? Dat menen ze toch wel uit Zijn woorden te moeten concluderen. Hun conclusie is juist, maar in hun blinde ongeloof geven ze aan die conclusie een valse uitleg. Door op de dood van Abraham en de profeten te wijzen menen ze dat ze een niet tegen te spreken bewijs hebben dat Hij Zichzelf nu heeft vastgepraat. Ze stellen Hem de uitdagende vraag die boordevol ongeloof zit: “Wie maakt U Zichzelf?”

De Heer blijft doorgaan met antwoorden. Het gaat Hem er niet om dat Hij hen wil overtuigen, want ze willen zich niet laten overtuigen. Het gaat Hem erom dat Hij getuigenis aflegt van Zijn Vader en hoe de Vader alles beoordeelt. Het oordeel van mensen is voor Hem van geen enkele betekenis. Of ze Hem nu Koning willen maken of Hem willen vermoorden, is voor Hem niet van belang. Hij zoekt in geen enkel opzicht Zichzelf te verheerlijken. Hij is alleen uit op de beoordeling van de Vader.

Hij weet dat de Vader vreugde vindt in de wijze waarop Hij van Hem getuigt en dat de Vader Hem daarvoor verheerlijkt. Hij Die zij hun God noemen, maar met Wie zij geen levende verbinding hebben, is Degene Die de eer zoekt van de Zoon. Ze kunnen God dan wel ‘onze’ God noemen, maar ze kennen Hem niet. De Zoon kent Hem wel, want Hij is van Hem gekomen.

De Heer past Zich aan hun spraakgebruik aan als Hij de mogelijkheid oppert dat Hij hun gelijk zou zijn, een leugenaar, als Hij zou zeggen Hem niet te kennen. Voor Hem geldt het omgekeerde van wat voor hen geldt. Zij zeggen God te kennen en ze liegen. Hij zou liegen als Hij zou zeggen God niet te kennen. Het is het een of het ander. Als wij God kennen en ondanks dat zeggen dat we Hem niet kennen, zijn wij ook leugenaars. Dat de Heer Hem kent, blijkt uit het bewaren van Zijn woord. Ook voor ons geldt dat we wel kunnen zeggen dat we de Vader kennen, maar dat dit alleen blijkt uit het bewaren van Zijn woord.

Jh 8:56-59 | Voor Abraham werd, ben Ik

56 Uw vader Abraham verheugde zich erop dat hij Mijn dag zou zien, en hij heeft die gezien en zich verblijd. 57 De Joden dan zeiden tot Hem: U bent nog geen vijftig jaar en hebt U Abraham gezien? 58 Jezus zei tot hen: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: vóór Abraham werd, ben Ik. 59 Zij namen dan stenen op om ze op Hem te werpen. Maar Jezus verborg Zich en ging uit de tempel.

Dan geeft de Heer alsnog antwoord op de vraag of Hij soms groter zou zijn dan Abraham. Hij spreekt over “uw vader Abraham” omdat zij zich erop beroemden nakomelingen van hem te zijn. Maar hoe geheel anders heeft Abraham op Hem gereageerd dan zij nu doen. Abraham heeft zich verheugd over dat wat hij van de Heer Jezus heeft gezien. Dit ‘zien’ is natuurlijk een zien in geloof en niet in aanschouwen zoals de Joden Hem nu zagen, maar daarom niet minder werkelijk.

Abraham heeft in het geloof de dag van de Heer Jezus gezien. Bij welke gelegenheid of gelegenheden dat was, maakt de Heer niet bekend. We kennen enkele gebeurtenissen uit het leven van Abraham waarop Hij kan doelen. We weten dat Abraham een zo groot geloof in God had, dat hij in Hem geloofde als de God van de opstanding. We lezen over de blijdschap van Abraham als Izak (betekent: lachen) uit de afgestorven moederschoot van Sara geboren wordt (Gn 21:3,6), waardoor de zoon van de belofte als het ware uit de dood tot leven wordt gebracht (Rm 4:17-21). In dat lachen heeft hij verder gezien dan het kind in zijn armen: hij heeft gezien naar de Zoon in Wie Gods beloften alle ja en amen zijn (2Ko 1:20).

Een andere vreugde die Abraham ongetwijfeld heeft gesmaakt, is als God hem Izak als het ware uit de dood teruggeeft nadat hij hem op het altaar heeft gelegd (Gn 22:12; Hb 11:19). Ook die blijdschap strekte zich uit naar de opstanding van dé Zoon uit de doden. En heeft Abraham niet in geloof uitgezien naar de stad die de fundamenten heeft, waarvan God Ontwerper en Bouwmeester is (Hb 11:10)?

“Mijn dag” is de dag van de verschijning van Christus in heerlijkheid die Abraham in het geloof vooruitzag en die dag verheugde hem. Abraham heeft de dag van de openbaring van de Zoon in de wereld en de vestiging van Zijn rijk in het geloof vooruitgezien.

Dit alles gaat het bevattingsvermogen van de Joden ver te boven. Ze begrijpen er niets van. Ze nemen alles in beperkte, letterlijke zin, omdat er bij hen geen geloof is. Ze reageren met de schampere opmerking hoe Hij, Die zij op nog geen vijftig jaar schatten, Abraham kon hebben gezien die vele eeuwen geleden leefde?

Deze schatting van de leeftijd van de Heer kan trouwens wel betekenen dat de Heer er ouder uitzag dan Hij was. Hij was tweeëndertig of drieëndertig jaar oud, maar het vele leed waarmee Hij in aanraking was gekomen, zal Hem hebben getekend. Het laat zien dat Hij, Die waarachtig en eeuwig God de Zoon is, ook waarachtig Mens is.

In Zijn antwoord geeft Hij weer een schitterende aanduiding van Zijn glorieuze, eeuwige, Goddelijke Persoon. Hij zegt niet ‘voor Abraham werd, was Ik’, maar “voor Abraham werd, ben Ik”. ‘Voor Abraham werd’ wil zeggen ‘voordat Abraham geboren werd’. Als de Heer zegt “ben Ik”, is dat weer de aanduiding van Zijn eeuwige Godheid als de ‘Ik ben’, de eeuwig Zijnde, de altijd Bestaande. Abraham had een begin. De Heer Jezus, God de Zoon, heeft geen begin. Alles heeft door Hem een begin.

Dan is de maat voor de Joden vol en is het gesprek afgelopen. Ze zijn nu zo woedend, dat ze zich niet langer kunnen inhouden. Ze hebben geen woorden meer, alleen maar agressie die een uitweg zoekt in het opnemen van stenen om ze op Hem te werpen. Maar de Heer verbergt Zich voor hen en gaat uit de tempel.

Deze volgorde is opmerkelijk. Er staat niet dat Hij de tempel uitvlucht en Zich vervolgens verbergt. De Heer straalt rust uit. Het is ook niet aannemelijk dat de Heer Zich in de een of andere hoek van de tempel verborg. Meer aannemelijk is dat Hij Zich onzichtbaar voor Zijn tegenstanders maakt of hen met blindheid slaat (vgl. Gn 19:11; 2Kn 6:18). Eerder heeft de Heer ook al eens door het tonen van Zijn Goddelijke macht Zijn tegenstanders verhinderd Hem te doden (Lk 4:29-30). Zo onttrekt Hij Zich aan Zijn vijanden, om de weg te vervolgen die de Vader wil dat Hij gaat.

Johannes 9

Jh 9:1-5 | De Heer ziet een blindgeborene

1 En toen Hij voorbijging, zag Hij een mens, blind van [de] geboorte af. 2 En Zijn discipelen vroegen Hem aldus: Rabbi, wie heeft gezondigd, deze of zijn ouders, dat hij blind geboren werd? 3 Jezus antwoordde: Noch deze heeft gezondigd, noch zijn ouders; maar de werken van God moeten in hem worden geopenbaard. 4 Ik moet de werken werken van Hem Die Mij heeft gezonden, zolang het dag is; [de] nacht komt wanneer niemand kan werken. 5 Zolang Ik in de wereld ben, ben Ik [het] licht van de wereld.

Johannes richt onze blikken op een andere gebeurtenis uit het leven van de Heer en wel de genezing van een blindgeborene. Deze geschiedenis is een illustratie van wat de Heer in Johannes 8 heeft gezegd over het licht. In de genezing van de blindgeborene zien we hoe hij tot het licht komt, zowel in lichamelijke als in geestelijke zin. De Heer opent zijn lichamelijke ogen en de ogen van zijn hart. Dat getuigenis wordt verworpen. De Joden verwerpen de blindgeborene omdat zij de Heer Jezus verwerpen.

We lezen dat de Heer voorbijgaat en dan een mens ziet die blind is vanaf zijn geboorte. Dat is in geestelijke zin de toestand van ieder mens en daarom kunnen we van deze geschiedenis ook een ruime toepassing maken. De Heer gaat de weg die de Vader wil dat Hij gaat. Dat is tegelijk de weg waarin alle initiatief van Hem uitgaat. Geen mens heeft daar invloed op. Op die weg ziet Hij deze mens die vanaf zijn geboorte blind is en die Hij tot een van Zijn schapen wil maken. Dat onderwerp komt in Johannes 10, dat wat zijn inhoud betreft direct op Johannes 9 aansluit, uitgebreid aan de orde.

We zien hier hoe alles van de Heer uitgaat. Er klinkt geen roep om hulp van de blinde. De Heer handelt uit pure genade. De discipelen zien de man ook, waarschijnlijk omdat de Heer hun aandacht op hem vestigt en hun vertelt dat deze man blind geboren is. Zij reageren daarop met een vraag naar de oorzaak van zijn blindheid. Uit hun vraag blijkt hoe Joods zij nog in hun denken zijn.

Ze weten uit de wet dat God de zonden van de vaderen bezoekt aan het derde en vierde geslacht (Ex 20:5). Ook blijkt uit hun vraag hoe weinig ze zich nog in de tegenwoordigheid weten van Hem Die in genade aanwezig is. De discipelen gaan uit van de gedachte van een directe regering van God, waarbij God het kwaad direct straft en het goede direct beloont. Maar de tijd van een directe regering met een dergelijk optreden van God is nog niet aangebroken. Deze foute wijze van concluderen vinden we ook bij de vrienden van Job. Zij zien de ellende die over Job is gekomen en concluderen dat hij wel erg gezondigd moet hebben, want anders zou God hem niet zo zwaar straffen.

Het antwoord van de Heer maakt duidelijk dat er een vorm van lijden bestaat die geen straf of vergelding betekent, maar een hoger doel dient, namelijk het openbaren van de werken van God (vgl. Jh 11:4). Om die werken van God te werken is de Zoon door de Vader gezonden. Die werken moeten worden verricht zolang het dag is, dat wil zeggen zolang Hij op aarde is. Zolang Hij op aarde is, schijnt het licht op aarde. Als de nacht zal zijn gekomen, dat wil zeggen als Hij verworpen is, zullen die werken niet meer mogelijk zijn.

Niemand kan dat werk overnemen dat Hij doet. Er zullen wel grote geloofswerken plaatsvinden, maar niet meer in die kracht en die volmaaktheid die Zijn werken kenmerken. Sinds Zijn verwerping is het nacht in de wereld (Rm 13:12). De gelovigen zijn niet van de nacht (1Th 5:5). Ze zijn wel in de nacht van de wereld, maar ze behoren bij de dag (1Th 5:8). Zolang Hij op aarde is, is het dag omdat Hij het licht van de wereld is. De duisternis is nog niet in volle donkerte aangebroken. Wij zijn ook lichten in de wereld (Fp 2:15), maar wij zijn geen zon, en ons schijnen is een schijnen in de nacht. Hij werkt terwijl het dag is.

Jh 9:6-7 | De blindgeborene genezen

6 Na dit gezegd te hebben spuwde Hij op [de] grond en maakte slijk van het speeksel en streek het slijk op zijn ogen 7 en zei tot hem: Ga heen, was u in de vijver Silóam – wat vertaald wordt: uitgezonden. Hij dan ging weg, waste zich en kwam ziende [terug].

Nadat de Heer de beginselen van dag en nacht naar voren heeft gebracht, gaat Hij aan het werk om de blinde te genezen. Hij spuwt op de grond, maakt slijk van het speeksel en strijkt het op de ogen van de blinde. Het slijk, dat is aarde gemengd met Zijn speeksel, is een beeld van Gods Zoon Die Mens is geworden (aarde), maar Die tevens innerlijk, wezenlijk de almachtige God is (speeksel). Speeksel herinnert aan smaad en vernedering, maar dit is het speeksel van de levende Heer. Het geeft de aarde levende kracht.

Door het slijk op de ogen van de blinde te strijken lijkt het alsof zijn blindheid alleen maar erger wordt. De vraag is hoe we naar Hem kijken. Wie dat in ongeloof doet, kan onmogelijk veronderstellen dat deze Mens de Zoon van God is. Als daarentegen Gods Geest door het Woord op iemand inwerkt, gaan de ogen open en wordt de waarheid van Zijn Persoon openbaar en erkend.

De Heer zendt de blinde vervolgens naar de vijver Silóam. Johannes geeft de vertaling van de naam Silóam. Silóam betekent ‘uitgezonden’. Dat is niet voor niets. Het laat zien dat de man meer moet doen dan alleen naar een letterlijke vijver gaan. Hij moet ook geloven in Hem Die de Gezondene is. Hoewel de man de Heer Jezus nooit heeft gezien, gehoorzaamt hij aan de stem die tot hem spreekt. Die stem moet hem in het hart hebben geraakt en hem het vertrouwen hebben gegeven dat hier Iemand spreekt Die hem werkelijk kan genezen. Daarom gaat hij naar de vijver en wast zich.

Het resultaat is er onmiddellijk, want hij komt ziende terug. Als we het geestelijk toepassen, zien we dat hij met het reinigende water van het Woord van God zijn blinde ogen wast en ziende wordt. Tegelijk met zijn natuurlijke ogen gaan ook zijn geestelijke ogen open. Daarna neemt het innerlijk licht, zijn inzicht in Hem Die de Zoon van God is, snel toe. Zoals de genezing van de verlamde in Johannes 5 vindt ook deze genezing plaats geheel buiten de godsdienstige elite van de gevestigde gebruikelijke godsdienst om.

Jh 9:8-12 | Het getuigenis tot de buren

8 De buren dan en zij die vroeger hadden gezien dat hij een bedelaar was, zeiden: Is hij dat niet die zat te bedelen? 9 Sommigen zeiden: Hij is het; anderen zeiden: Nee, maar hij lijkt op hem. Hij zei: Ik ben het. 10 Zij zeiden dan tot hem: Hoe zijn uw ogen <dan> geopend? 11 Hij antwoordde <en zei>: De Mens Die Jezus heet, maakte slijk, bestreek mijn ogen en zei tot mij: Ga heen naar Silóam en was u. Dus ging ik weg, waste mij en kon zien. 12 En zij zeiden tot hem: Waar is Hij? Hij zei: Ik weet het niet.

In het gedeelte van de verzen 8-34 vernemen we niets meer over de Heer Jezus. Dat wil zeggen dat Hij er niet meer direct, persoonlijk, bij betrokken is. Het gaat wel allemaal om Hem. Al is Hij dan niet persoonlijk aanwezig, Hij is wel aanwezig in het werk dat Hij heeft verricht. Dat werk wordt de toetssteen voor ieder die ermee in aanraking komt. Zijn werk is niet te loochenen. Het vraagt instemming. Wie dat niet wil, moet dat werk bewust loochenen.

Het werk dat de Heer aan de blindgeborene heeft verricht, wordt onderwerp van gesprek en verhitte discussie en voert ten slotte tot het uitwerpen van de blindgeborene. In het naar buiten werpen van de blindgeborene zien we hoe de werken van de Heer Jezus worden verworpen door de godsdienstige leiders, zoals in Johannes 8 al is gebleken dat zij Zijn woorden verwerpen.

De genezing van de blindgeborene blijft niet verborgen. Voor hen die hem kennen is de genezing duidelijk waarneembaar. De eersten die de verandering opmerken, zijn de buren. Zij kunnen hun verbazing niet verbergen. Hij was vroeger, dat wil zeggen tot het moment van zijn genezing, een bedelaar. Zo kenden zij hem. Nu loopt hij vrij rond. Hij hoeft zijn hand niet meer op te houden voor een aalmoes. Anderen die hem blijkbaar niet zo goed kenden, zien wel een gelijkenis, maar meer niet. Ze zijn waarschijnlijk vaak langs hem gelopen, maar hebben nooit echt aandacht voor hem gehad.

Dat de ogen van de blinde zijn geopend, heeft hem een ander uiterlijk gegeven. Ogen waarin het licht ontbreekt, zijn dof en dood. Als dan het licht erin komt, verandert dat iemand volledig. De blindgeborene is van een hulpbehoevende, die niet zonder hulp zijn weg kan gaan, veranderd in een persoon die weet waar hij heengaat en met vaste stap zijn weg gaat. Maar wat de mensen ook zeggen, het feit van de genezing is onloochenbaar. God heeft ervoor gezorgd dat er veel getuigen zijn. Ten slotte spreekt de man zelf en zegt dat hij het echt is. Het is het kleine begin van een groeiend en steeds diepgaander getuigenis dat de man van de Heer Jezus geeft. Groeien gebeurt tegen verdrukking en tegenstand in.

Dan willen de mensen weten hoe zijn ogen zijn geopend. Dit moet op een wonderlijke manier zijn gebeurd, want er is geen menselijke verklaring voor te geven. De man geeft een eenvoudig en helder getuigenis. Hij vermeldt precies wat “de Mens Die Jezus heet” met hem heeft gedaan en tegen hem heeft gezegd. Moest hij een moeilijke opdracht uitvoeren? Helemaal niet. “Dus” – een woord dat aangeeft dat het heel eenvoudig, maar ook heel logisch is – heeft hij gewoon gedaan wat de Heer heeft gezegd. En ziedaar het resultaat: hij kan weer zien. Voor de man is de Heer Jezus op dit moment nog niet meer dan ‘de Mens Die Jezus heet’, maar we zien hem in de loop van dit hoofdstuk groeien in zijn kennis van Hem.

Terwijl de tegenstanders proberen Christus zwart te maken, bewerken ze door hun lasteren dat de man toeneemt in zijn getuigenis van de Heer. Dit is het bewijs van nieuw leven. De mensen willen weten Wie Hij is Die hem de ogen heeft geopend. Op die vraag geeft hij een eerlijk antwoord. Hij weet wat er met hem is gebeurd en daarvan getuigt hij, maar waar de Weldoener nu is, weet hij niet.

De Heer heeft Zich teruggetrokken en de man daarbij overgelaten aan zijn eigen overleggingen en zijn omgeving om hem verder voor te bereiden op wat komen gaat, waardoor de man Hem beter zal leren kennen. Het proces waar de man doorheen moet gaan, is een proces dat hem zal losmaken van het godsdienstige systeem dat mensen blind laat voor de heerlijkheid van de Zoon van God.

Jh 9:13-17 | De farizeeën ondervragen de man

13 Zij brachten hem die vroeger blind was geweest, naar de farizeeën. 14 Nu was het sabbat op de dag dat Jezus het slijk maakte en zijn ogen opende. 15 Ook de farizeeën dan vroegen hem opnieuw hoe hij kon zien. En hij zei tot hen: Hij legde slijk op mijn ogen, ik waste mij en ik zie. 16 Sommigen dan van de farizeeën zeiden: Deze Mens is niet van God, want Hij houdt de sabbat niet. <Maar> anderen zeiden: Hoe kan een zondig mens zulke tekenen doen? En er was verdeeldheid onder hen. 17 Zij zeiden dan opnieuw tot de blinde: Wat zegt ú van Hem, omdat Hij uw ogen heeft geopend? En hij zei: Hij is een Profeet.

Omdat de mensen de zaak niet vertrouwen, brengen ze de man naar de farizeeën. Zij zijn de godsdienstige leiders. Als er iets is wat aan een bovennatuurlijk ingrijpen doet denken, moeten zij wel kunnen beoordelen uit welke bron dat verschijnsel voortkomt.

Johannes bereidt ons voor op de reactie van de farizeeën door te vermelden dat het sabbat was op de dag dat de Heer slijk maakte en de ogen van de blindgeborene opende. Op de vraag van de farizeeën geeft de man weer eenvoudig getuigenis van wat de Heer met hem heeft gedaan. Het is allemaal heel gewoon. Het wonder is groot, maar de handelingen zijn herkenbaar. De Heer heeft geen bijzondere verrichtingen uitgevoerd en ook geen spectaculaire handelingen van de man gevraagd. De farizeeën luisteren niet eens naar de man. Ze oordelen direct en zonder pardon dat “deze Mens” niet van God is. De norm van hun beoordeling is ook eenvoudig: Hij houdt de sabbat niet.

Dit is de wettische mens ten voeten uit die de ander of zijn werk alleen beoordeelt aan de hand van opgestelde regels. Dat is gemakkelijk hanteerbaar, daar hoef je niet bij na te denken. Wettische mensen zijn herkenbaar aan het toepassen van regels op anderen, zonder zich er zelf aan te houden (Mt 23:4). Zij sluiten zich af voor de genade van God die de regels te boven gaat.

Er zijn ook farizeeën die niet zo ver gaan in hun oordeel. Zij gebruiken hun verstand en merken op dat een zondig mens toch niet zulke tekenen kan doen. Zij zien in de genezing van de blindgeborene een teken. Dat is het ook. De meningen over de Heer Jezus zijn verdeeld, zoals dat ook vandaag het geval is bij mensen die wel een mening over Hem hebben, maar zich niet voor Hem buigen als de Zoon van God.

In hun opstand tegen God worden ze door God gebruikt om de man een steeds duidelijker getuigenis te laten afleggen over Wie de Heer is. Ze richten zich opnieuw tot de genezen blinde en vragen naar zijn mening over Christus. Zijn ogen zijn immers geopend, dus hij kan het beste zeggen Wie Hij is Die dat heeft gedaan.

Sommigen van de farizeeën hebben van de Heer gezegd dat Hij “niet van God” is (vers 16). De man belijdt precies het tegenovergestelde en getuigt van Hem dat Hij een Profeet is, dat wil zeggen Iemand Die juist wel van God is. Na de erkenning van Zijn macht in het openen van zijn ogen belijdt de man nu dat de Heer Jezus de gedachten van God kent. Door hun vijandschap hij zal nog verder groeien in de kennis van de Heer.

Jh 9:18-23 | De ouders van de man ondervraagd

18 De Joden dan geloofden niet van hem dat hij blind was geweest en kon zien, totdat zij de ouders hadden geroepen van hem die ziende was geworden. 19 En zij vroegen hun aldus: Is dit uw zoon, van wie u zegt dat hij blind geboren is? Hoe [kan] hij dan nu zien? 20 Zijn ouders <dan> antwoordden <hun> en zeiden: Wij weten dat dit onze zoon is en dat hij blind geboren is; 21 maar hoe hij nu [kan] zien, weten wij niet; of wie zijn ogen heeft geopend, weten wij niet; vraagt het hemzelf; hij is volwassen, hij zal voor zichzelf spreken. 22 Dit zeiden zijn ouders, omdat zij bang voor de Joden waren; want de Joden waren al overeengekomen dat, als iemand Hem als Christus beleed, hij uit de synagoge zou worden gebannen. 23 Daarom zeiden zijn ouders: Hij is volwassen, vraagt het hemzelf.

De Joden zoeken naar uitwegen om het wonder dat niet te loochenen is, toch te ontkrachten. Ze geloven niet dat de man blind is geweest. Het moet allemaal op suggestie berusten. Ze roepen de ouders van de man erbij om het hun te vragen. De Joden willen van de ouders weten of het wel echt hun zoon is, van wie zij zeggen dat hij blind geboren is. Als dat zo is, moeten zij maar eens vertellen hoe hij dan nu kan zien.

De ouders van de man verklaren dat het werkelijk hun zoon is en tevens dat hij blindgeboren is. Alle twijfel over de persoon van de blindgeborene is weggenomen. De ouders kunnen er echter niets over zeggen hoe hij ziende is geworden. Ook kunnen ze er niets over zeggen Wie het heeft gedaan. Als de Joden het willen weten, moeten ze het hun zoon zelf maar vragen. Hij is geen kind meer, maar een volwassen man. Zij zijn niet meer verantwoordelijk voor hem om vragen over hem te beantwoorden. Hij is zelfstandig en kan precies vertellen wat er met hem is gebeurd.

Natuurlijk hebben zijn ouders ook gehoord hoe hun zoon ziende is geworden en Wie dat heeft gedaan. Maar ze sluiten zich niet aan bij het getuigenis van hun zoon omdat ze bang zijn voor de Joden. Ze hebben gehoord wat de Joden zullen doen met iemand die de Heer als de Christus belijdt. Dat lot willen ze niet ondergaan. Wat hun zoon belijdt, moest hij zelf weten, maar zij willen niet uit de synagoge worden geworpen. Ze willen deel blijven uitmaken van het beschermende, veiligheid biedende godsdienstige systeem, al regeert daar de angst.

Ze voelen wel aan dat de Mens Die hun zoon heeft genezen, meer is dan een mens, zoals ook de Joden dat aanvoelen, maar niet willen erkennen. Daarom nemen zij hun toevlucht tot een uitvlucht. Ze schuiven de verantwoordelijkheid tot een getuigenis over de Heer Jezus van zich af naar hun zoon toe. Als de Joden het willen weten, moeten ze het hun zoon maar vragen, die is mans genoeg om voor zichzelf te spreken. Hij maakt zijn eigen keuze en dat is niet hun keus.

Jh 9:24-27 | De man opnieuw ondervraagd

24 Zij riepen dan voor [de] tweede keer de mens die blind was geweest en zeiden tot hem: Geef God heerlijkheid; wij weten dat deze Mens een zondaar is. 25 Hij dan antwoordde: Of Hij een zondaar is, weet ik niet; één ding weet ik, dat ik blind was en nu zie. 26 Zij zeiden dan tot hem: Wat heeft Hij u gedaan? Hoe heeft Hij uw ogen geopend? 27 Hij antwoordde hun: Ik heb het u al gezegd, en u hebt niet geluisterd. Waarom wilt u het opnieuw horen? Wilt u soms ook Zijn discipelen worden?

De genezen blinde wordt er weer bij geroepen. Ze willen hem intimideren door hem de opdracht te geven om God de heerlijkheid voor zijn genezing te geven en niet de Mens Die het heeft gedaan, want van Hem weten zij dat Hij een zondaar is. Ze willen de genezing loskoppelen van de Heer Jezus, terwijl het feit dat de genezing door Hem is verricht, boven elke twijfel verheven is. Het is ook boven elke twijfel verheven dat alleen God die genezing heeft kunnen verrichten, zodat de conclusie moet zijn dat Hij God is.

In hun opdracht komt de dwaasheid van het ongeloof tot uiting die tegelijk een fatale zonde is. Het is namelijk onmogelijk om God te eren zonder de Zoon te eren (Jh 5:23), zoals men dat door de tijd heen zo vaak heeft willen doen en nog steeds doet. Wat de Joden hier hardop zeggen, dat Christus een zondaar is, wordt door iedereen gezegd die Hem slechts als mens ziet en Hem niet als de eeuwige Zoon van God belijdt en eert.

De man is niet onder de indruk van hun intimidatie. Hij weet nog niet veel over de Heer Jezus, maar dat Hij een zondaar zou zijn, dat gaat er bij hem niet in. Hij zegt het nog in bedekte termen, alsof hij het zich afvraagt. Wat hij wel weet, is dat hij blind was en nu kan zien. Dit getuigenis heeft door zijn eenvoud een grote kracht. Er is niets tegenin te brengen. Er is geen enkel zinnig argument in te brengen tegen de logica van een volkomen vaststaand feit. Iemand die pas bekeerd is, weet nog niet veel, maar van het weinige wat hij weet, kan hij met zekerheid getuigenis afleggen. Elke poging dat te ontkrachten is gedoemd te mislukken.

De Joden kunnen het ook niet loochenen, maar geven het niet op. Ze moeten zien of er soms zwakke plekken zitten in de manier waarop Jezus te werk is gegaan en stellen daarover weer vragen. Heeft Hij speciale handelingen verricht of woorden gesproken, waarop ze Hem zouden kunnen pakken? Zij blijven maar vragen. Volledig onbedoeld geven ze daardoor de man gelegenheid tot het uitspreken van een steeds duidelijker getuigenis.

We zien dat de man geen enkele vrees voor hen heeft, zoals dat bij zijn ouders wel het geval is. Onbevangen antwoordt hij hun en wijst hen zelfs terecht. Hij heeft hun toch al verteld hoe alles is gegaan? Maar ze hebben niet geluisterd. Waarom willen ze het nu nog een keer horen? Of willen ze soms ook Zijn discipelen worden? Hij weet wel dat ze dat niet willen, maar hun aanhoudend vragen naar de bekende weg brengt hem tot deze ironisch bedoelde vraag.

Ook hieruit blijkt dat hij geen enkele angst voor hen kent en op geen enkele manier aansluiting bij hen zoekt. Hij heeft een levensveranderende ontmoeting met de Heer Jezus gehad en beseft dat deze mensen niets van Hem moeten hebben. Zijn ontmoeting met Hem en hun afwijzing van Hem plaatst hen in twee totaal verschillende werelden die niets met elkaar gemeen hebben.

Jh 9:28-34 | Buiten geworpen

28 <En> zij scholden hem uit en zeiden: U bent een discipel van Hem, maar wij zijn discipelen van Mozes. 29 Wij weten dat God tot Mozes heeft gesproken, maar wij weten niet waar Deze vandaan is. 30 De mens antwoordde en zei tot hen: Hierin is toch iets wonderlijks, dat u niet weet waar Hij vandaan is, en [toch] heeft Hij mijn ogen geopend. 31 Wij weten dat God geen zondaars hoort, maar als iemand Godvrezend is en Zijn wil doet, die hoort Hij. 32 Van eeuwigheid af is het niet gehoord, dat iemand de ogen van een blindgeborene heeft geopend. 33 Als Deze niet van God was, zou Hij helemaal niets kunnen doen. 34 Zij antwoordden en zeiden tot hem: U bent geheel in zonden geboren en leert u ons? En zij wierpen hem naar buiten.

De haat van de godsdienstige leiders komt door de in hun ogen uitdagende en brutale woorden van de man tot uitbarsting. De maat is vol. Een discipel van Hem worden? Dat nooit! Ze schelden de man uit voor een discipel van Hem.

Het getuigenis van de man is niet vaag geweest. Hij heeft steeds in eenvoud en helderheid van de Heer Jezus getuigd, zonder dat hij veel van Hem weet. Hij weet maar “één ding” (vers 25) en dat is genoeg om van Hem te getuigen. En dat getuigenis is overgekomen. Het wordt alleen verworpen. Hij mag dan een discipel van Hem zijn, zij zijn discipelen van Mozes.

Ze beroemen zich erop te weten dat God tot Mozes heeft gesproken, maar ze zijn blind voor het feit dat Mozes over Christus heeft gesproken. Van “Deze” weten ze niet waar Hij vandaan is. Het is een schuldige onwetendheid omdat ze niet in Hem willen geloven. Dat is nu wel duidelijk geworden na het teken van de genezing van de blindgeborene en zijn overvloedige getuigenis en de vele andere tekenen van de Heer Jezus.

De oorzaak daarvan is dat ze niet van hun troon willen afkomen om Hem daarop plaats te laten nemen. Zich buigen voor Hem is voor hen ondenkbaar omdat ze uit zijn op eigen eer en eer van mensen. Elke inmenging in hun eigen belangen wordt door hen met haat, verwerping en moordzucht beantwoord. De Heer Jezus vormt de grootste bedreiging voor hun positie van aanzien die ze met alle macht willen handhaven.

De onwetendheid van de godsdienstige leiders verbaast de man. Hoe is het mogelijk dat zij niet weten waar Hij vandaan is? Zij zien toch ook wat er met zijn ogen is gebeurd en dat dit geen werk van de duivel kan zijn? De man geeft vervolgens een prachtig getuigenis van Christus. Hij spreekt in het meervoud: “Wij weten.” Het is een wetenschap die algemeen geldt voor alle Joden. Ze erkennen allemaal dat God geen zondaars hoort (1Sm 8:18; Ps 66:18; Js 1:15; Ez 8:18), maar dat Hij alleen hoort naar iemand die Godvrezend is en Zijn wil doet (Ps 34:16; Sp 15:29). De Heer Jezus is de volmaakt Godvrezende en doet altijd Gods wil. Hij wordt dan ook door God gehoord (Jh 11:41-42).

Het is ook een algemeen geldend beginsel voor ons. Wat de man zegt, is van grote praktische betekenis voor ons gebedsleven en de verhoring van onze gebeden (vgl. Jk 5:16b).

De man wijst erop dat het een wonder betreft dat ongekend is in de geschiedenis. Het is nooit eerder gebeurd. Dit wonder kan toch alleen zijn verricht door Iemand Die Godvrezend is en Gods wil doet? Het kan niet anders of ‘Deze’ moet van God zijn. Als dat niet zo was, zou Hij helemaal niets kunnen doen. Dan zou Hij niet alleen hem niet beter hebben kunnen maken, maar Hij zou ook geen andere wonderen hebben kunnen verrichten. De conclusie is duidelijk: Hij moet van God zijn.

Tegen de eenvoudige argumenten van de man kunnen ze niets meer inbrengen. Er rest hun niets anders dan hem op zijn nummer te zetten als zondaar en onwetende en hem eruit te werpen. Hoe durft zo’n leek, zo’n ongeletterde, zo’n onkundige, zo’n in zonden geboren man hen te onderwijzen, hen, de gestudeerden, de wetenden, de theologen. Eruit! Ze gooien hem naar buiten, buiten het Judaïsme, ter wille van de waarheid. Er is voor hem in dit systeem geen plaats. Hij wordt uitgestoten, hij wordt een paria in Israël. Hij kan nergens meer heen.

Maar waar komt de man terecht? Buiten, maar in de armen van de Heer Jezus Die de Zijnen nooit zal uitwerpen (Jh 6:37). De man ervaart wat voor de Heer al vanaf het begin van het evangelie geldt (Jh 1:11; 15:18). Wat de vijanden doen, is wat de Heer in het volgende hoofdstuk noemt het uitroepen en zelfs het uitdrijven van Zijn eigen schapen uit de stal. De vijanden worden het middel om de schapen uit te leiden en uit te drijven.

Jh 9:35-38 | Geloof en aanbidding

35 Jezus hoorde dat zij hem naar buiten hadden geworpen en toen Hij hem gevonden had, zei Hij <tot hem>: Gelooft u in de Zoon des mensen? 36 Hij antwoordde en zei: En Wie is Hij, Heer, opdat ik in Hem geloof? 37 Jezus zei tot hem: U hebt Hem niet alleen gezien, maar Hij Die met u spreekt, Die is het. 38 En hij zei: Ik geloof, Heer. En hij aanbad Hem.

Na het hele proces waar de blindgeborene doorheen is gegaan en wat de godsdienstige leiders uiteindelijk met hem hebben gedaan, komt de Heer Jezus weer naar voren. Hij hoort wat er met de blindgeborene is gebeurd en zoekt hem op. De Heer heeft alles toegelaten om de man vrij te maken van alle godsdienstige vormen, opdat Hij de plaats in het leven van de man kan krijgen die Hem toekomt en waardoor de man waarlijk gelukkig wordt.

De Heer geeft hem verder onderwijs. Hij vraagt hem of hij in de Zoon des mensen gelooft. Dat is opmerkelijk. De Heer vraagt niet of hij in de Zoon van God gelooft (hoewel dat in andere vertalingen wel zo staat). Het gaat namelijk om het innemen van de plaats van verwerping en dat is verbonden aan Zijn titel van Zoon des mensen. De Heer wil de man ertoe brengen zo in Hem te geloven.

De man wil geleerd worden en vraagt Wie de Zoon des mensen dan wel is, opdat hij in Hem gelooft. Hij is al buiten het Joodse systeem geworpen als gevolg van zijn getuigenis van de Heer als zijn Weldoener. Nu moet zijn hart nog in verbinding worden gebracht met Hem als de Verworpene. Het verlangen daarnaar spreekt uit zijn vraag Wie Hij is.

Dan openbaart de Heer Zich aan hem. Hij wijst op Zichzelf niet alleen zoals Hij voor de man staat en deze Hem heeft gezien, maar meer nog op Zijn woorden. Hij Die met hem spreekt, Die woorden van eeuwig leven tot hem richt, Die Zich door Zijn woorden bekendmaakt, Die is het. Dan belijdt de man vol overtuiging zijn geloof in de Heer Jezus en komt tot volle overgave aan Hem wat hij uit door Hem te aanbidden. Aanbidding komt alleen God toe en Christus, Die God is. De man belijdt Hem hiermee als de Zoon van God (vgl. Mt 2:2,11).

Hier zien we de laatste stap in Gods genadige handelen met de man om hem tot de volle kennis van Zijn Zoon te brengen. Het is niet meer dankbaarheid om wat er met hem is gebeurd, maar dankbaarheid om Wie Christus is. Dat opent de deur naar de zegeningen die in het volgende hoofdstuk door de Heer Jezus worden ontvouwd.

Jh 9:39-41 | De Heer Jezus spreekt tot de farizeeën

39 En Jezus zei: Tot een oordeel ben Ik in deze wereld gekomen, opdat zij die niet zien, zouden zien, en die zien, blind worden. 40 En zij die van de farizeeën bij Hem waren, hoorden dit en zeiden tot Hem: Zijn wij soms ook blind? 41 Jezus zei tot hen: Als u blind was, zou u geen zonde hebben; maar nu zegt u: Wij zien; [dus] blijft uw zonde.

De Heer spreekt verder tot de man over het doel van Zijn komst in de wereld. Hij doet dat vooral met het oog op de farizeeën die erbij staan. Hij is in de wereld gekomen tot een oordeel. Dat is niet om te oordelen in de zin van veroordelen, maar om over alle dingen te oordelen, om alle dingen en mensen in het licht te stellen. Waar Hij komt, wordt alles gezien zoals het werkelijk is. In Zijn tegenwoordigheid is geen bedrog mogelijk. Zij die blind zijn en zich dat bewust zijn, worden door Hem ziende gemaakt. Zij die zeggen dat ze zien, blijken blind te zijn als ze met Hem in aanraking komen.

De farizeeën die horen wat Hij zegt, vragen Hem of zij soms ook blind zijn. Ze begrijpen dat Hij een geestelijke blindheid bedoelt, maar ze stellen de vraag zonder dat hun geweten is aangeraakt en met grote verontwaardiging in hun stem. Hoe durft Hij zoiets te beweren!

In Zijn antwoord spreekt de Heer niet meer in algemene termen, zoals in vers 39, maar Hij spreekt de farizeeën rechtstreeks aan. Ze vragen Hem ernaar en Hij geeft hun antwoord. Als ze blind zouden zijn, dat wil zeggen als zij zich bewust zouden zijn dat zij geen zicht op God hebben, dan is er voor hen hoop dat hun ogen worden geopend. Het zou de belijdenis van hun zonden betekenen, waardoor hun zonden zouden worden weggenomen en zij dus geen zonde meer zouden hebben. De man die blind is geweest, kan nu zien, niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk. Hij is tot bekering gekomen en van zijn zonden bevrijd.

Omdat de farizeeën zeggen dat ze zien, bewijzen ze dat ze geen oog hebben voor hun blindheid. Daarom is er voor hen geen hoop. Zolang ze denken dat er niets met hen aan de hand is, blijven ze in hun zonde en onder het oordeel dat daarop rust.

Johannes 10

Jh 10:1-2 | De herder van de schapen

1 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: wie niet binnengaat door de deur in de stal van de schapen, maar van een andere kant naar binnen klimt, die is een dief en een rover; 2 maar wie door de deur binnengaat, is een herder van de schapen.

Dit hoofdstuk sluit direct aan op het voorgaande. De blindgeborene die door de Heer is genezen en daardoor kan zien, is door de leiders van het volk buiten geworpen. In het hoofdstuk dat we nu voor ons hebben, zullen we zien wat dat betekent en wat de gevolgen daarvan zijn. De Heer Jezus vervolgt hier Zijn betoog tot de farizeeën, waarmee Hij aan het einde van het vorige hoofdstuk is begonnen (Jh 9:39-41). Zij hebben zich door het buiten werpen van de blindgeborene gediskwalificeerd als door God aangestelde leiders. De Heer houdt hun daarvan in het beeld van een stal met schapen de consequenties voor. Van de stal is Hij de deur en van de schapen is Hij de Herder.

Hij leidt Zijn belangwekkende onderwijs hierover weer in met een tweevoudig en daardoor nadrukkelijk “voorwaar”, gevolgd door het gezaghebbende “Ik zeg u”. Hij stelt eerst de situatie voor die voor Israël en de valse leiders geldt. De stal is het godsdienstige systeem dat door Mozes is opgericht. Een stal doet denken aan een omheinde ruimte waarin het voor de schapen veilig vertoeven is. De wet van Mozes functioneerde als een omheining waardoor de Joden van de heidenen afgescheiden waren (Ef 2:14).

In de stal is een opening, een deur, om daardoor naar binnen te gaan. De deur stelt de door God aangegeven juiste manier voor om de stal van Israël binnen te gaan om voor het volk, dat als Zijn kudde wordt gezien, een herder te zijn (Js 40:11). Er zijn mensen in de stal binnengegaan op een andere manier dan door de deur. Zij zijn van een andere kant naar binnen geklommen. Dat zijn de dieven en de rovers die zich te goed doen aan Gods volk. Het zijn mensen die zich gezag over Gods volk aanmatigen, zonder dat God hun dat heeft gegeven. We kunnen hierbij denken aan mensen als Theudas en Judas (Hd 5:36-37). Het zijn mensen die zichzelf opwerpen als leiders, maar die zich ontpoppen als misleiders. Hieronder kunnen we ook de farizeeën en andere godsdienstige personen scharen die de leiding over Gods volk voor zichzelf opeisen.

De Heer waarschuwt voor zulke lieden en zegt dat zij wolven in schaapskleren zijn (Mt 7:15). Zij weiden zichzelf in plaats van de schapen (Ez 34:2). De door God gegeven herder is de herder die door de deur naar binnen gaat. God heeft door de profeten bekendgemaakt op welke manier de Messias als Herder binnenkomt. Zo zou Hij uit een maagd en in Bethlehem geboren worden (Js 7:14; Mi 5:1). Daaraan beantwoordt de Heer Jezus. Hij beantwoordt ook door Zijn werken aan wat God van de Messias heeft gezegd. Hij zou blinden genezen en doven doen horen (Js 35:5-6). God heeft ook Zijn getuigenis over Hem vanuit de hemel gegeven toen Hij op Hem wees als Zijn geliefde Zoon (Mt 3:17).

Hij is door de deur naar binnen gegaan, dat wil zeggen dat Hij door de toetsing van alle profetieën van het Oude Testament is heengegaan. Daardoor is vast komen te staan dat Hij aan al die profetieën beantwoordt en het is duidelijk geworden dat Hij de Herder is Die God aan Zijn volk geeft. Het moment dat Hij door de deur naar binnen is gegaan, is toen Hij Zich liet dopen door Johannes. Daardoor voegde Hij Zich bij hen die onder belijdenis van hun zonden voor God hun plaats als een berouwvol overblijfsel innamen. Met hen maakte Hij Zich een. Voor hen is Hij de Herder Die God aan Zijn volk gaf.

Met het spreken over een herder sluit de Heer aan op een uit het Oude Testament bekende beeldspraak (Ps 23:1-6; 80:2; Zc 11:11). In Ezechiël 34 gaat het vooral over de valse herders (Ez 34:1-10). Daartegenover spreekt Hij hier over Zichzelf als de goede Herder (vers 11). Dat doet Hij in verbinding met het geven van Zijn leven voor de schapen.

Hij is ook “de grote Herder” van de schapen (Hb 13:20) en “de overste Herder” (1Pt 5:4). We kunnen zeggen dat Hij Zich als de goede Herder heeft bewezen in het verleden toen Hij Zijn leven gaf. We zien ook dat Hij in de tegenwoordige tijd de grote Herder is Die voor Zijn schapen zorgt. Wat de toekomst betreft, zien we Hem als de overste Herder Die zal verschijnen met loon voor hen die in de tegenwoordige tijd in navolging van Hem Zijn schapen hebben verzorgd.

Jh 10:3-5 | De herder en de schapen

3 Hem doet de deurwachter open, en de schapen horen zijn stem; en hij roept zijn eigen schapen bij name en leidt ze naar buiten. 4 Wanneer hij al zijn eigen [schapen] heeft uitgedreven, gaat hij voor hen uit; en de schapen volgen hem, omdat zij zijn stem kennen. 5 Maar een vreemde zullen zij geenszins volgen, maar zij zullen van hem vluchten, omdat zij de stem van de vreemden niet kennen.

God heeft als de Deurwachter Hem opengedaan omdat Hij Hem heeft erkend als Zijn Herder. Als de Herder in de stal is, spreekt Hij tot alle schapen. Hij is tot het Zijne gekomen, maar de Zijnen hebben Hem niet aangenomen (Jh 1:11). Zij horen Zijn stem, maar ze luisteren niet. Toch zijn er onder al die schapen van Israël schapen die wél naar Hem luisteren. Hij noemt hen in onderscheid van het geheel van de schapen “Zijn eigen [schapen]”. De genezen blindgeborene uit het vorige hoofdstuk is een van ‘Zijn eigen schapen’. Er is dus een onderscheid tussen ‘de schapen’ en ‘zijn eigen schapen’.

En dan lezen we iets opmerkelijks, iets wat we niet zouden verwachten en wat ook Zijn discipelen niet hebben verwacht. Hij komt binnen, niet om de stal te verbeteren, ook niet om alle schapen uit te leiden, maar om ‘Zijn eigen schapen’ uit de Joodse stal te halen en ze naar buiten, buiten de Joodse stal, te leiden. Zo brengt Hij een scheiding aan tussen schapen die Hem niet kennen en schapen die Hem wel kennen. Dit onderscheid en deze scheiding zijn noodzakelijk geworden omdat Israël als volk Hem heeft verworpen.

Na dit onderscheid te hebben aangebracht houdt de Heer Jezus Zich alleen bezig met Zijn eigen schapen als het enige voorwerp voor Zijn hart en met de liefde die Hij voor ieder van Zijn eigen schapen persoonlijk heeft. God geeft Hem de opdracht deze schapen, van wie God zegt dat ze ellendige schapen zijn (Zc 11:4,7), te weiden. Om aan die opdracht te voldoen haalt de Herder deze ellendige schapen uit de stal van Israël om ze tot iets nieuws te maken. Dat zien we in Handelingen gebeuren (Hd 2:40-41). Verderop in dit hoofdstuk (vers 16) gaat de Heer daar nader op in.

De schapen die Hij uitleidt naar buiten, roept Hij bij name. Zo noemt Hij de namen van Simon (Jh 1:42), van Lazarus (Jh 11:43), van Filippus (Jh 14:9), van Maria (Jh 20:16). Hij kent ieder van Zijn schapen persoonlijk, Hij heeft met ieder schaap een persoonlijke verhouding.

Een bijkomstig aspect bij het uitleiden uit de Joodse stal is dat dit uitleiden het oordeel over het Judaïsme betekent. Tegen hen die niet tot Zijn eigen schapen behoren en die later tegen Hem zullen zeggen dat ze toch Zijn schapen waren, zal Hij zeggen dat Hij hen nooit heeft gekend (Mt 7:23).

Zijn eigen schapen zijn niet allemaal even gewillig om Hem te volgen. Er is ook aandrang nodig. Om ze uit te leiden moet Hij ze soms uitdrijven. Daarvoor gebruikt de Heer de vijandschap van de valse leiders, zoals we hebben gezien bij de blindgeborene.

De Herder voert ze uit in de vrijheid en niet in een nieuwe stal. Op die weg naar en in de vrijheid gaat Hij voor de schapen uit en zij volgen Hem omdat er een persoonlijke verhouding met de Herder bestaat. Ook kennen zij Zijn stem die hun het vertrouwen geeft dat ze de juiste Persoon volgen. Zoals Hij uitsluitend met Zijn eigen schapen bezig is, kennen zij uitsluitend Zijn stem en geen andere stem.

Een schaap is een volgzaam dier, maar wel alleen van de eigen herder van wie hij de stem kent. Die ene stem herkennen de schapen. Alle andere stemmen kennen ze niet. Roept een andere stem hen, dan zullen ze vluchten, juist omdat het een onbekende stem is en niet de vertrouwde stem van de herder. De stem maakt openbaar wie spreekt. Als het niet de stem van de goede herder is, is het de stem van een vreemde. Welke andere stem het ook is, het is voldoende te weten dat het niet de stem van de herder is. De stem van de goede herder geeft vertrouwen; voor elke andere stem gaan ze op de vlucht.

Jh 10:6 | Beeldspraak

6 Deze beeldspraak sprak Jezus tot hen, maar zij wisten niet wat het was dat Hij tot hen sprak.

De farizeeën zijn blind als altijd en begrijpen er niets van. Ze willen het ook niet begrijpen, want ze haten Hem. Wat Hij tot hen spreekt, weten ze niet omdat ze Hem niet kennen. Wat Hij spreekt, dat is Hij. Omdat ze Hem niet willen kennen, blijven ze ook blind voor de betekenis van wat Hij spreekt. Als ze Hem zouden kennen, zouden ze ook Zijn woorden verstaan.

Dit is de kwaal van velen die een titel in de godgeleerdheid hebben. Zulke mensen menen te zien, maar zijn blind, omdat ze Hem niet de eer geven die Hem toekomt. De Heer spreekt in beeldspraak of gelijkenissen om de ware betekenis ervan voor het ongeloof te verbergen, terwijl de ware discipelen de betekenis wel mogen weten (Mt 13:13-15).

Jh 10:7-9 | Ik ben de deur

7 Jezus dan zei opnieuw: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Ik ben de deur van de schapen. 8 Allen die <vóór Mij> gekomen zijn, zijn dieven en rovers; maar de schapen hebben naar hen niet gehoord. 9 Ik ben de deur; als iemand door Mij binnengaat, zal hij behouden worden, en hij zal ingaan en uitgaan en weide vinden.

De Heer gaat verder met Zijn beeldspraak en voegt er ook een verklaring aan toe. Zoals Hij de beeldspraak met het dubbele en daardoor nadrukkelijke “voorwaar” inleidde, gevolgd door het gezaghebbende “Ik zeg u” (vers 1), zo leidt Hij ook het vervolg daarmee in. Hij stelt Zichzelf voor als “de deur”. Hij is niet de deur van Israël, maar van de schapen. Er is geen andere deur, geen andere manier voor de schapen om de plaats van zegen binnen te gaan. Die zegen is de zegen die in het christendom gevonden wordt en die op een totaal andere basis staat dan alles wat met het Jodendom verbonden is.

De Heer spreekt over de vele aanmatigers die onder het volk zijn opgestaan. Die personen zijn dieven en rovers. Zij hebben het volk bestolen en ze hebben vooral God bestolen door ten koste van Zijn volk alleen hun eigen belangen na te jagen. De schapen hebben niet naar hen gehoord, dat wil zeggen dat er geen band van vertrouwen tussen de schapen en hen bestaat.

Vanaf vers 7 spreekt de Heer over “de schapen” die al zijn uitgeleid en die Zijn eigen schapen zijn. In vers 9 wijst Hij nog eens op Zichzelf als de deur, nu niet meer met het oog op de schapen, maar om de zegeningen voor te stellen die elk schaap, dat is ieder mens (Ez 34:31) krijgt die door Hem het gebied van de zegen binnengaat. Die zegeningen zijn drievoudig: “behouden worden”, “ingaan en uitgaan” en “weide vinden”.

De eerste zegen is “behouden worden”. Het hiervoor noodzakelijke werk, Zijn dood en opstanding, moest nog wel gebeuren, maar de Heer wijst al op het resultaat ervan. “Ingaan en uitgaan” is een uitdrukking die vrijheid aanduidt (Hd 9:28). In het Jodendom is er geen vrije toegang tot God. De Joden mogen ook niet vrij tot de volken uitgaan om hen van God te vertellen. Nu is er voor beide activiteiten vrijmoedigheid (Hb 10:19; Hd 8:4). De derde zegen, “weide vinden”, ziet op het geestelijk voedsel dat de goede Herder hun biedt, in tegenstelling tot de valse herders die alleen zichzelf te goed doen, zichzelf weiden en het overgeblevene vertrappen (Ez 34:18).

Jh 10:10-15 | Ik ben de goede Herder

10 De dief komt niet dan om te stelen en te slachten en te verderven; Ik ben gekomen opdat zij leven hebben, en het overvloedig hebben. 11 Ik ben de goede Herder; de goede Herder legt Zijn leven af voor de schapen; 12 wie huurling is en geen herder, wiens eigendom de schapen niet zijn, ziet de wolf komen en laat de schapen achter en vlucht; en de wolf rooft ze en verstrooit <de schapen. 13 En de huurling vlucht>, omdat hij een huurling is en zich niet om de schapen bekommert. 14 Ik ben de goede Herder; en Ik ken de Mijne en de Mijne kennen Mij, 15 zoals de Vader Mij kent en Ik de Vader ken; en Ik leg Mijn leven af voor de schapen.

De Heer wijst op de grote tegenstelling tussen de dief en de goede herder. Een dief komt stiekem en onverwachts en zonder enig medelijden. Hij buit de schapen uit en meer dan dat. Hij komt niet alleen om te stelen, maar ook om te slachten, dat is te doden, en wil zelfs elk spoor van zijn misdaad uitwissen door te verderven. Hij geeft niets, maar neemt alles, tot en met het leven en de restanten daarvan.

Hoe volkomen anders is de Heer Jezus. Hij is niet gekomen om iets te nemen, maar om iets te geven en wel leven en dat in overvloed. Hij geeft het leven in zijn rijkste en meest overvloedige vorm, dat is het eeuwige leven. Om dat te kunnen geven heeft Hij Zijn leven niet alleen in de waagschaal gesteld, Zijn leven geriskeerd, maar Hij heeft het daadwerkelijk gegeven. Daardoor heeft Hij bewezen de goede Herder te zijn.

Het goede aan die Herder is niet dat Hij Zijn schapen uitleidt en eeuwig leven geeft, maar dat Hij voor hen Zijn leven aflegt in de dood. Het heerlijke gevolg daarvan is dat Hij Zijn schapen uitleidt en eeuwig leven geeft. Zijn schapen zijn Hem zo dierbaar, dat Hij om hun het leven in overvloed te kunnen geven voor hen in de dood wilde gaan. Het afleggen van Zijn leven is hier een volkomen vrijwillige daad van Hemzelf als het hoogste bewijs van Zijn liefde voor de schapen. Zo laat Hij Zijn discipelen in vrijheid heengaan als ze Hem gevangen komen nemen (Jh 18:8).

Wat een tegenstelling vormt dit handelen met het handelen van een huurling. De huurling stelt een ander aspect van een valse herder voor, naast wat de Heer al heeft gezegd over de dief en de rover. De huurling hoeft niet noodzakelijkerwijs verdorven te zijn zoals de dief of de rover. Zijn belangstelling gaat echter niet in de eerste plaats uit naar de schapen, maar naar geld. Daarom vlucht een huurling zodra er gevaar dreigt. Hij denkt niet aan de schapen, ze gaan hem niet ter harte. Hij is alleen bezorgd voor zijn eigen leven. Hij heeft geen enkele binding met de schapen.

Bij de goede herder is dat heel anders. De Heer Jezus is de goede Herder en Hij heeft een nauwe binding met de schapen. Hij kent ze, ze zijn van Hem, Hij heeft er aandacht voor en besteedt er zorg aan. Het wederkerig kennen van de herder en de schapen berust op de nauwe band die er is tussen de herder en de schapen. Deze Herder weet precies wat de behoeften van ieder schaap zijn. Omdat er een relatie is, kennen de schapen die Hem toebehoren Hem ook. Zij weten Wie Hij is Die voor hen zorgt.

De wederkerige kennis tussen de Vader en de Zoon is de norm voor de kennis die er is tussen de Herder en Zijn schapen. De kennis tussen de Vader en de Zoon is volkomen. Zo is het ook met de kennis tussen de Heer Jezus en de Zijnen. De Zoon is het voorwerp van het hart van de Vader. Op dezelfde wijze zijn de schapen het voorwerp van Zijn hart. De wederzijdse kennis is er omdat de schapen hetzelfde leven hebben als de goede Herder. Om dat mogelijk te kunnen maken heeft de Heer Jezus Zijn leven afgelegd voor de schapen.

Jh 10:16 | Eén kudde, één Herder

16 En Ik heb [nog] andere schapen, die niet van deze stal zijn; ook die moet Ik toebrengen, en zij zullen naar Mijn stem horen; en zij zullen één kudde, één herder worden.

Tot nu toe heeft de Heer Jezus gesproken over schapen uit Israël met een tweedeling tussen schapen die geen relatie met Hem hebben, die Hem afwijzen, en schapen die Hij Zijn eigen schapen noemt, het gelovige overblijfsel uit Israël. Hij heeft gesproken over het afleggen van Zijn leven voor de schapen uit Israël die Hem toebehoren als de basis voor de wederzijdse kennis. In vervolg daarop spreekt Hij over “[nog] andere schapen”, een derde groep schapen. Met deze andere schapen bedoelt Hij de schapen uit de volken.

Zijn dood kan niet beperkt blijven tot alleen de verloren schapen van het huis van Israël. De grote waardering van Zijn dood door de Vader is de aanleiding tot de vorming van een bijzondere kudde, waarvan Hij de Herder is. Die kudde zal bestaan uit ‘Zijn eigen schapen’ die Hij uit de stal van Israël heeft uitgeleid en schapen die niet uit die stal zijn. Hij staat op het punt schapen toe te voegen die tot nu toe buiten de stal van Israël zijn geweest. Dat zijn, zoals gezegd, de schapen uit de volken. Hiermee duidt de Heer de roeping van een groep uit de heidenen aan. Het begin ervan zien we in het boek Handelingen met als voorbeelden de kamerling uit Ethiopië (Hd 8:27-39) en de Romeinse hoofdman Cornelius en zijn vrienden (Hd 10:24,44-48).

De Heer brengt al die schapen niet als één kudde in een nieuwe stal met Hem als de ene Herder. Hij maakt er ook niet één kudde van, terwijl Hij ze toch in meerdere stallen onderbrengt. In het laatste geval zou het lijken alsof de verdeeldheid iets goeds zou zijn, mogelijk zelfs bedoeld. Dat is helaas wel wat we in de christenheid zien in de talloze groepen en kerkgenootschappen. Nee, er is helemaal geen stal meer.

Het kenmerk van de gemeente, gezien als één kudde met één Herder, is eenheid in vrijheid. Het Jodendom hield de schapen samen door uiterlijke beperkingen, door wetten en geboden. De nieuwe eenheid wordt samengehouden door de persoonlijke uitstraling en aantrekkingskracht van de Herder. Dit is het wezen van het christendom. Hiervoor was niet alleen de dood, maar ook de opstanding nodig, zoals het volgende vers laat zien.

Jh 10:17-18 | Het leven afleggen en het weer nemen

17 Daarom heeft de Vader Mij lief, omdat Ik Mijn leven afleg, opdat Ik het weer neem. 18 Niemand neemt het van Mij, maar Ik leg het uit Mijzelf af; Ik heb macht het af te leggen en heb macht het weer te nemen. Dit gebod heb Ik van Mijn Vader ontvangen.

De Heer noemt het afleggen van Zijn leven als de reden van de liefde van de Vader voor Hem. De Vader heeft de Zoon altijd lief (Jh 3:35). Maar hier, in het afleggen van Zijn leven, geeft Hij de Vader als het ware een nieuwe reden om Hem lief te hebben. Nooit eerder heeft de Zoon Zijn leven afgelegd. Nu doet Hij het. Hij doet het weliswaar voor Zijn schapen, maar daarbovenuit uit liefde voor Zijn Vader, want Die heeft Hem het gebod daartoe gegeven.

Het afleggen van Zijn leven uit liefde voor Zijn schapen als uiting van Zijn liefde voor de Vader, geeft de Vader een extra reden om Hem lief te hebben. En Hij legt Zijn leven niet alleen af, Hij neemt het ook weer. Zowel het afleggen als het weer nemen van het leven kan alleen een Goddelijk Persoon. Hij is verklaard de Zoon van God te zijn in kracht door op te staan uit de doden (Rm 1:4).

In andere evangeliën vertelt de Heer Zijn discipelen wat mensen met Hem zullen doen en dat zij Hem zullen doden (Mt 16:21; 17:22-23; 20:17-19; Mk 8:31; 9:31; 10:33; Lk 9:22,44; 18:31-32). In dit evangelie zegt Hij dat zowel Zijn dood als Zijn opstanding Zijn eigen werk is. De mensen kunnen Hem alleen zo behandelen omdat Hij het toelaat, terwijl Hij Zelf Zijn leven aflegt en weer neemt. We zien hier Zijn Godheid. Tevens zien we ook Zijn Mensheid, want Hij doet beide op grond van het gebod van Zijn Vader. Wat Hij doet, doet Hij niet buiten de Vader om, maar voor Hem.

Jh 10:19-21 | Opnieuw verdeeldheid

19 Er ontstond opnieuw verdeeldheid onder de Joden om deze woorden. 20 En velen van hen zeiden: Hij heeft een demon en spreekt wartaal; waarom luistert u naar Hem? 21 Anderen zeiden: Dit zijn geen woorden van een bezetene; kan een demon soms ogen van blinden openen?

De Joden raken opnieuw verdeeld over de Heer, dit keer vanwege Zijn woorden (Jh 7:43; 9:16). Deze onderlinge storing ligt niet aan Zijn woorden, maar aan hun geesteshouding. Christus is de test voor iedere persoon die Zijn woord hoort. Velen beoordelen wat Hij zegt als wartaal die Hij uitspreekt onder invloed van een demon. Zijn verheven woorden zo classificeren duidt wel aan hoe groot de afstand is tussen deze luisteraars en Christus. Er is een volkomen scheiding. Door hun reactie bewijzen ze zelf volledig in de macht van de duivel te zijn.

Niet alleen komen ze zelf tot deze lasterlijke conclusie, ze willen ook ieder van de omstanders verbieden verder naar Hem te luisteren. Er zijn er ook die niet zo ver gaan in hun afwijzing. Zij begrijpen Zijn woorden evenmin, maar ze schrijven ze toch niet toe aan een demon. In het wonder van het openen van de ogen van blinden zien zij het bewijs dat Hij niet door een demon Zijn woorden spreekt. Zoiets doet een demon niet, dat is wel duidelijk voor hen.

Jh 10:22-26 | Waarom de Joden niet geloven

22 En het was [het feest van] de tempelwijding in Jeruzalem; het was winter. 23 En Jezus wandelde in de tempel in de zuilengang van Salomo. 24 De Joden dan omringden Hem en zeiden tot Hem: Hoe lang houdt U onze ziel in spanning? Als U de Christus bent, zeg het ons vrijuit. 25 Jezus antwoordde hun: Ik heb het u gezegd en u gelooft niet. De werken die Ik doe in de Naam van Mijn Vader, die getuigen van Mij; 26 maar u gelooft niet, omdat u niet tot Mijn schapen behoort, <zoals Ik u gezegd heb>.

Het feest van de tempelwijding is geen feest dat ergens in het Oude Testament door Jahweh aan Zijn volk is voorgeschreven om te houden. Het is een menselijke inzetting ter herinnering aan een hernieuwde wijding van de tempel door Judas de Makkabeeër in het jaar 164 v.Chr., na de ontwijding ervan door Antíochus Epíphanes. Dit feest wordt twee maanden na het Loofhuttenfeest gevierd. Het Loofhuttenfeest wordt in de herfst gevierd en het feest van de tempelwijding valt in de winter. Dat hier wordt vermeld dat het winter is, is niet bedoeld om ons alleen op de hoogte te brengen van het jaargetijde. Veel meer is de verwijzing naar de winter van symbolische betekenis om aan te geven hoe koud de harten van Gods volk en met name van de godsdienstige leiders zijn.

De Heer is daar niet om dit feest mee te vieren. Hij onderwerpt Zich niet aan tradities van mensen. Hij wandelt nog steeds vrij rond, ondanks alle pogingen van de godsdienstige leiders om Hem uit te schakelen. Hij bevindt Zich in de zuilengang van Salomo waardoor we worden herinnerd aan de glorietijd van Israël en tevens aan de grote wijsheid die Salomo bezat. Ondanks zijn grote wijsheid heeft de glorietijd niet lang geduurd. Dat kwam omdat Salomo, en het volk met hem, Jahweh ontrouw is geworden. Nu is hier Iemand Die meer is dan Salomo en Die niet ontrouw kan zijn.

Terwijl de Heer daar wandelt, komen de Joden weer op Hem af. Ze gaan om Hem heen staan en vragen Hem nu eindelijk een keer vrijuit te zeggen of Hij de Christus is. Ze doen alsof Hij hen daarover steeds maar in spanning houdt. Alsof Hij nog niet duidelijk genoeg is geweest. Ze zijn er niet echt benieuwd naar, maar ze willen iets horen dat hun een wapen in handen geeft om Hem aan te klagen, zowel bij het volk als bij de Romeinen.

De Heer herinnert hen er eenvoudig aan dat Hij een overvloedig getuigenis heeft gegeven van Wie Hij is. We hebben dat in Johannes 5, 7 en 8 gehoord, maar zij hebben Zijn woorden niet geloofd. Zijn werken in Johannes 5, 6 en 9 dragen hetzelfde karakter als Zijn woorden. Al Zijn werken komen van de Vader en leggen getuigenis af van Wie Hij is, maar ook Zijn werken hebben ze niet geloofd.

Hij zegt onomwonden dat hun ongeloof de grote hinderpaal is. Zijn getuigenissen in woorden en werken zijn krachtig genoeg, maar ze horen en zien ze niet. Dat komt omdat er geen verbinding met Hem is, ze horen nog bij de stal van Israël en niet tot Zijn schapen. Hij vertelt niet alleen de waarheid over Zichzelf maar ook over hen. Hij vertelt hun duidelijk waar zij staan.

Jh 10:27-30 | De zekerheid van de schapen

27 Mijn schapen horen Mijn stem en Ik ken ze en zij volgen Mij. 28 En Ik geef hun eeuwig leven, en zij zullen geenszins verloren gaan in eeuwigheid en niemand zal ze rukken uit Mijn hand. 29 Mijn Vader Die [ze] Mij heeft gegeven, is groter dan allen, en niemand kan [ze] rukken uit de hand van Mijn Vader. 30 Ik en de Vader zijn één.

Tegenover het ongeloof van de Joden waardoor zij niet tot Zijn schapen behoren, geeft de Heer drie kenmerken van hen die Hij “Mijn schapen” noemt. In de eerste plaats horen ze de stem van de Herder. Dit horen is het herkennen van Zijn stem waardoor zij bij Hem blijven.

Het tweede is niet dat zij Hem kennen, maar dat Hij hen kent. Dat Hij hen kent, is meer dan dat zij Hem kennen (vgl. Gl 4:9a). Hun kennen van Hem is altijd beperkt, maar Zijn kennen van hen is volmaakt en in volkomen liefde. Hij kent hen met al hun gedachten en gevoelens, hun woorden en wegen, hun gevaren en moeiten, hun verleden, heden en toekomst.

Het derde is dat ze Hem volgen. Geloof is levend en praktisch. Het betekent ook dat Hij voor hen uitgaat, Hij Die hen kent en ook de omstandigheden kent waar ze doorheen moeten. Dat is een grote veiligheid en zekerheid.

Hij geeft hun eeuwig leven, dat is Zijn leven, dat is Hijzelf als het eeuwige leven (1Jh 5:20). Het leven dat Hij geeft, kan niet verloren gaan. Het kan niet door een innerlijke zwakheid worden aangetast en ten val worden gebracht. Ook van buitenaf is er geen macht die dit leven kan verderven, want welke macht zou er zijn die hen zou kunnen rukken uit de hand van Hem Die alle macht heeft in hemel en op aarde (Mt 28:18)?

Zijn bescherming gaat nog verder. Hij vertelt over de liefde van de Vader voor hen, want de schapen zijn Hem door de Vader gegeven. Dat betekent niet dat de Vader hen niet meer bezit, maar dat de Vader hen aan de zorg van de Zoon heeft overgedragen. Zou er een macht denkbaar zijn die wat de Vader aan de Zoon heeft gegeven, maar waar Hij nog steeds Zijn beschermende hand over uitgestrekt houdt, uit die machtige hand zou kunnen rukken? Hij is groter dan welke macht ook (Ex 18:11; 2Kr 2:5; Ps 135:5; vgl. 1Jh 4:4).

De Heer Jezus besluit de zekerheidsstelling van de schapen in Zijn hand en in die van de Vader met erop te wijzen dat Hij en de Vader één zijn. Afzonderlijk zijn Zij Beiden almachtig en is geen macht in staat de Zijnen uit de hand van óf de Zoon óf de Vader te rukken. Als de Heer dan ook op de eenheid van de Vader en de Zoon wijst, is dat een overvloedige verklaring van zekerheid.

Dat de Zoon dit zegt, is tevens de hoogste verklaring van heilige liefde en onbegrensde macht. Daarvan kan niemand spreken dan alleen Hij Die de Zoon is. Hij spreekt over de geheimen van de Godheid met de intieme bekendheid die eigen is aan de eniggeboren Zoon Die in de schoot van de Vader is. Zij zijn één, dat is niet als Persoon, want zij zijn twee Personen, maar één in hun Goddelijke natuur of wezen. Zij Die zo één zijn, zijn dat ook in de gemeenschap van Goddelijke liefde en bescherming voor de schapen.

Jh 10:31-36 | De Joden willen de Heer stenigen

31 De Joden namen opnieuw stenen op om Hem te stenigen. 32 Jezus antwoordde hun: Vele goede werken heb Ik u getoond van <Mijn> Vader; om welk van die werken stenigt u Mij? 33 De Joden antwoordden Hem: Niet om een goed werk stenigen wij u, maar om lastering en omdat U Die een Mens bent, Uzelf God maakt. 34 Jezus antwoordde hun: Staat er niet geschreven in uw wet: ‘Ik heb gezegd: U bent goden’? 35 Als Hij hen goden noemt tot wie het woord van God kwam (en de Schrift kan niet verbroken worden), 36 zegt u van Hem Die de Vader heeft geheiligd en in de wereld gezonden: U lastert, omdat Ik gezegd heb: Ik ben Gods Zoon?

De Joden hebben gevraagd of Hij de Christus is (vers 24). Ze hebben een antwoord gekregen dat daar ver bovenuit gaat. Hun reactie toont de absolute duisternis van hun met haat vervulde hart. Hun antwoord op wat de Heer hun heeft meegedeeld, is het opnemen van stenen om Hem te stenigen. Er is niets wat de satan zo woedend maakt als de volmaakte openbaring van de goedheid van God in de Zoon. Hij vindt in de eigen wil en de hoogmoed van de mens gepaste instrumenten om uiting te geven aan zijn haat.

De Heer beantwoordt hun haat door hen in volmaakte kalmte een reële vraag te stellen. Hij heeft zoveel goede werken van Zijn Vader getoond. Kunnen ze ook zeggen om welk van die goede werken ze Hem willen stenigen? Hij zegt trouwens niet ‘om welk van die werken wilt u mij stenigen’, maar “om welk van die werken stenigt u Mij”. In hun hart hebben ze Hem allang gestenigd.

De Joden reageren daarop met te zeggen dat ze Hem niet om een goed werk stenigen, maar om lastering. Daarmee getuigen zij van Zijn werken dat ze goed zijn. Maar hun verduisterd hart wil niet aanvaarden dat Hij de waarheid heeft gesproken en wil niet erkennen dat Zijn werken die van de Vader zijn. Daarom moeten ze Hem wel van lastering beschuldigen.

Nu is Hij inderdaad een Mens, daarin hebben ze gelijk. Maar Hij heeft Zichzelf niet God gemaakt, want Hij is God van eeuwigheid en daarin hebben ze dus geen gelijk. Hij heeft Zich vernederd om Mens te worden om aan mensen Gods liefde in Zijn vele goede werken te tonen en hun Heiland te zijn. Ook op deze lastering gaat de Heer in. Hij blijft bezig met het getuigen van Zijn heerlijkheid, niet ter wille van Zichzelf, maar om de eer van de Vader.

Hij verwijst naar een woord uit hun wet waarin van bepaalde mensen geschreven staat dat zij ‘goden’ zijn (Ps 82:6). Dit gaat over rechters in Israël, mannen met een bepaalde verantwoordelijkheid, maar toch gewone sterfelijke mensen. Deze rechters spreken recht namens God en moeten daarom in hun rechtspraak erkend worden als ‘goden’ (vgl. Ex 7:1). In de rechter hebben de leden van Gods volk met God te maken. Het zijn geen Goddelijke personen, maar ze hebben Goddelijke autoriteit ontvangen. Gods Woord spreekt dus over gewone sterfelijke mensen als ‘goden’.

Tot deze ‘goden’ kwam het woord van God, terwijl dat slechts op hen van toepassing is met het oog op hun positie onder het volk. Voor de Heer Jezus geldt dit woord op de meest letterlijke wijze. Hij is naar Zijn natuur de eeuwige Zoon en door Zijn geboorte uit de Heilige Geest is Hij ook sinds Zijn komst op aarde als Mens Gods Zoon (Lk 1:35).

Tussendoor wijst de Heer op de eenheid van het Woord van God door over ‘de Schrift’ te spreken. Hij spreekt ook over de onverbrekelijkheid ervan, waarmee Hij het onveranderlijke en duurzame karakter ervan voor alle tijden aangeeft. Er kan niet worden gezegd: ‘Ja, dat staat wel in de Bijbel, maar het staat in het Oude Testament en dat gaat nu niet meer op.’ Hij maakt hiermee duidelijk hoezeer de uitspraken van het Oude Testament ook op dat moment volledig van kracht waren en hoe ze dat altijd zullen blijven. Als nu de Schrift zo spreekt over sterfelijke mensen, willen ze Hem dan van lastering beschuldigen als Hij, Die Zelf het vleesgeworden Woord van God is, van Zichzelf zegt dat Hij Gods Zoon is?

De Heer doet een beroep op hun verstand, op hun logica. Rechters op aarde waren door God geheiligd, dat is apart gesteld, om op een bepaalde manier Hem te vertegenwoordigen. Nu komt de Zoon Die door de Vader op speciale wijze is geheiligd om Hem te verklaren. Met dat doel is Hij door de Vader vanuit de hemel in de wereld gezonden. Hij kent de Vader als zodanig en voldoet als Zoon aan de opdracht van de Vader. Hij komt met een Goddelijke bevoegdheid én in een gekende relatie tot Zijn Vader. Hij is als Mens in de wereld gekomen, terwijl die relatie onveranderlijk is. Hoe zou Hij kunnen ophouden de Zoon van de Vader te zijn? Hoe kunnen ze in redelijkheid Hem van lastering beschuldigen als Hij slechts wijst op het feit dat Hij Gods Zoon is?

Jh 10:37-39 | De werken spreken voor zichzelf

37 Als Ik niet de werken van Mijn Vader doe, gelooft Mij niet; 38 maar als Ik ze doe en u Mij niet gelooft, gelooft dan de werken, opdat u erkent en weet dat de Vader in Mij is en Ik in de Vader. 39 Zij trachtten <dan> opnieuw Hem te grijpen, en Hij ontkwam uit hun hand.

Dat Hij Gods Zoon is, blijkt uit Zijn werken. Als Hij die werken niet zou doen, zouden ze niet in Hem hoeven te geloven. Maar Hij doet ze wel. En zelfs hoewel Hij ze doet en ze Hem niet geloven, laten ze dan de werken voor zichzelf laten spreken. Laten ze Hem vergeten en naar de werken kijken. Die werken zouden hen onloochenbaar naar de Vader voeren en tegelijk ook naar Hem. Ze zouden tot geen andere conclusie kunnen komen, dan dat de Vader in Hem is en Hij in de Vader.

Door deze manier van redeneren verzwakt de Heer niet de waardigheid van Zijn Persoon of de waarheid van Zijn woorden. Wat Hij wil, is op hun geweten inwerken met wat onloochenbaar is: het karakter van Zijn werken die het getuigenis van Goddelijke liefde en kracht dragen. Zijn werken geven getuigenis van Zijn heerlijkheid.

Weer is haat het antwoord op de schitterende ontvouwing van de heerlijkheden van de Heer Jezus. Hun ongeloof verhardt zich telkens meer na elke ontvouwing van heerlijkheid. Ze willen Hem opnieuw grijpen, maar Zijn tijd is nog niet gekomen. Vóór de bestemde tijd kan geen macht Hem grijpen.

Jh 10:40-42 | Opnieuw over de Jordaan

40 En Hij ging opnieuw over de Jordaan, naar de plaats waar Johannes eerst doopte, en Hij bleef daar. 41 En velen kwamen tot Hem en zeiden: Johannes deed wel geen enkel teken, maar alles wat Johannes van Hem zei, was waar. 42 En velen geloofden daar in Hem.

Zijn weg voert Hem over de Jordaan. Hij komt op de plaats waar Johannes eerst doopte en getuigenis heeft gegeven van Hem als het Lam van God. Daar blijft de Heer enige tijd. Op die plaats komen velen bij Hem. Het is een plaats met de herinnering aan de prediking van Johannes. Zijn stem klinkt daar als het ware nog na. De waarheid van het getuigenis van Johannes wordt meer dan drie jaar later nadat hij dat getuigenis heeft gegeven, bevestigd door allen die nu nog naar de Heer toe komen. Ze herinneren zich wat Johannes bij de Jordaan over Hem heeft gezegd.

Johannes heeft te midden van de puinhopen van Israël als getuigenis niet met tekenen gewerkt. Het doen van tekenen is ook niet het bewijs van zending. Tekenen kenmerken het begin van een bedeling. Johannes trad op aan het einde van een bedeling. Met zijn optreden kwam er een einde aan het tijdperk van de wet en de profeten (Mt 11:13). Hij heeft gepredikt over de komende Christus en dat was veel beter dan het doen van tekenen en wonderen.

Ook wij staan aan het einde van een bedeling. In plaats van naar wonderen te verlangen moeten we als een Johannes een trouw getuigenis geven over Hem Die we verwachten. Als de Heer Jezus komt, zullen er weer tekenen en wonderen zijn. Het mag ons verlangen zijn dat anderen van ons kunnen zeggen wat de velen hier van Johannes zeggen: alles wat hij of zij van Hem zei, was waar. Zal dat niet een grote lof voor ons zijn?

Zoals telkens de haat van de Joodse leiders openbaar wordt na alles wat de Heer Jezus heeft gezegd, zo zien we ook steeds dat er velen zijn die in Hem geloven (Jh 2:23; 7:31; 8:30; 11:45; 12:11,42). Zijn genade trekt velen aan die in Hem de waarheid van het getuigenis van Johannes herkennen. Het is echter zeer de vraag of er ook een levensvernieuwend werk in de harten en gewetens heeft plaatsgevonden.

Johannes 11

Inleiding

De Heer is verworpen in Zijn woorden (Johannes 8) en in Zijn werken (Johannes 9). Hij heeft daarna van de ongelovige massa van de schapen van het volk een overblijfsel voor Zichzelf afgezonderd als Zijn eigen schapen (Johannes 10). Hij heeft zelfs daarbovenuit gesproken over andere schapen die met Zijn eigen schapen één kudde zullen vormen waarvan Hij de Herder zal zijn. Dat betekent tevens het terzijde stellen van Zijn volk, de Zijnen, tot wie Hij gekomen is, maar door wie Hij niet is aangenomen.

Voordat de Heer Zich als gevolg daarvan met Zijn discipelen terugtrekt in de opperzaal (Johannes 13), zal God in Johannes 11-12 nog een fris, volkomen en laatste getuigenis aan de Heer Jezus geven. Dit getuigenis betreft Zijn Goddelijk Zoonschap dat wordt tentoongespreid in de kracht van de opstanding (Johannes 11) en het betreft Hem als de Zoon van David en als de Zoon des mensen (Johannes 12). Deze drie getuigenissen worden openbaar en dicht bij Jeruzalem gegeven.

Jh 11:1-3 | Lazarus is ziek

1 Nu was er iemand ziek, Lazarus van Bethanië, uit het dorp van Maria en haar zuster Martha. 2 (Maria nu was het die de Heer met balsem heeft gezalfd en Zijn voeten met haar haren afgedroogd, wier broer Lazarus ziek was.) 3 De zusters dan zonden tot Hem de boodschap: Heer, zie, hij die U liefhebt is ziek.

Johannes 11 begint, evenals Johannes 9, met het voorstellen van een situatie waarin we de gevolgen van de zonde zien. Ziekte is een gevolg van de zonde, maar de gevolgen zijn hier ernstiger. Hier is niet alleen sprake van ziekte, maar ziekte die de dood tot gevolg heeft. Anders dan de blindgeborene is de zieke een bekende van de Heiland. Het is ook bekend waar hij woont. Hij woont in Bethanië dat nader wordt aangeduid als “het dorp van Maria en haar zuster Martha”. Dat betekent niet dat zij het daar voor het zeggen hebben, maar dat het een dorp is waarop zij door hun liefde voor de Heer een speciale glans leggen. Hij komt daar graag.

Johannes vermeldt tussen haakjes alvast de bijzondere daad van Maria aan Christus die pas in het volgende hoofdstuk plaatsvindt. Wie heeft er nooit van gehoord? Haar daad zal over de hele wereld worden verkondigd. Het gaat om de broer van deze bijzondere vrouw.

De zusters weten bij Wie ze met hun nood moeten zijn. Ze kennen de Heer en Zijn macht om gezond te maken. Ze richten zich tot Hem met de boodschap dat hun broer ziek is. Hoe prachtig verwoorden zij hun boodschap. In de eerste plaats spreken ze Hem niet aan als ‘Jezus’, maar als “Heer”. In de tweede plaats spreken ze Hem aan vanuit de kennis die zij hebben van Zijn liefde voor hun broer. Ze noemen geen naam en zeggen niet ‘Lazarus is ziek’, ook niet ‘hij, van wie wij zoveel houden, is ziek’, maar “hij die U liefhebt is ziek”.

Ook maken ze niet voor de Heer uit dat Hij snel moet komen of dat Hij, waar Hij is, een machtwoord moet spreken, zodat hun broer gezond wordt. Mogelijk ligt dat opgesloten in het woord “zie” dat ze gebruiken. Voor Hem is Lazarus zichtbaar en is Hij bij Hem aanwezig. Hij is de Alomtegenwoordige. Ze claimen geen genezing, maar leggen hun nood eenvoudig bij de Heer neer in het besef van Zijn liefde voor hun broer. Ze laten aan Hem over hoe Hij hierop zal reageren. Hieruit blijkt hun grote vertrouwen in Hem.

Jh 11:4-6 | De Heer verklaart de reden van de ziekte

4 Toen nu Jezus dit hoorde, zei Hij: Deze ziekte is niet tot [de] dood, maar ter wille van de heerlijkheid van God, opdat de Zoon van God erdoor wordt verheerlijkt. 5 Jezus nu had Martha en haar zuster en Lazarus lief. 6 Toen Hij dan hoorde dat hij ziek was, bleef Hij nog twee dagen in de plaats waar Hij was.

Als de Heer het bericht heeft gehoord, spreekt Hij in volkomen rust en zekerheid over het doel van deze ziekte. Hij plaatst de ziekte voor God en niet voor de dood. Deze ziekte, zo zegt Hij, zal dienen tot heerlijkheid van God en tot verheerlijking van de Zoon van God. Dat gebeurt niet door Lazarus te genezen, maar door hem te laten opstaan uit de doden. De opstanding ontvouwt de heerlijkheid van God op de hoogste wijze, meer dan iets anders en met het doel dat de Zoon van God erdoor wordt verheerlijkt. Door Hem, en op deze manier, wordt de wet van het loon van de zonde opgeheven. Hij laat zien dat de dood geen macht heeft over schapen die van Hem zijn (Jh 10:28-29; Rm 8:37-38).

Voordat de Heer tot handelen overgaat, spreekt Johannes over de liefde van de Heer voor de zusters en hun broer. Dat Hij nog niet direct tot handelen overgaat, is dan ook geen gebrek aan Zijn liefde voor hen. Dat wordt nog duidelijker als we zien dat Johannes voor de liefde van de Heer Jezus voor deze familie het woord voor de Goddelijke liefde gebruikt, terwijl de zusters tot Hem hebben gesproken over Zijn vriendschappelijke liefde voor Lazarus.

Verder is het mooi om te zien hoe Gods Geest Johannes leidt in het afzonderlijk noemen van de voorwerpen van de liefde van de Heer. Het valt op dat Martha hier met name wordt genoemd als door Hem geliefd en nog wel vóór haar zuster Maria. Het benadrukt Zijn speciale liefde ook voor Martha, waar wij misschien zouden denken dat Hij haar niet zo liefhad als Hij Maria liefhad (Lk 10:38-42). De Heiland wordt in Zijn liefde nooit beperkt door vooroordelen die wij zo vaak hebben.

Als Hij hoort van de ziekte van Lazarus, gaat Hij niet direct op weg. Iemand anders die liefde voor een zieke had en de kracht had om te genezen, zou direct in actie zijn gekomen. Maar de Zoon zoekt de heerlijkheid van God. Dat gaat echter nooit ten koste van de liefde voor de mens. Hij weet wat Hij gaat doen. Daarop moeten wij leren vertrouwen, juist als dingen onherstelbaar lijken te worden.

Door twee dagen te blijven waar Hij is, krijgt de ziekte de tijd om tot de dood te voeren en het lichaam tot ontbinding te laten gaan. Een oponthoud lijkt de zaak erger te maken, maar in Gods hand is een oponthoud een gelegenheid voor een grotere ontvouwing van Zijn heerlijkheid (vgl. Lk 8:40-56). Het ‘waarom’ van dit oponthoud staat in vers 4.

De Heer had ook een woord kunnen spreken, zoals in het geval van de zoon van de hoveling (Jh 4:50) en van de slaaf van de hoofdman (Lk 7:7-10), maar Hij doet het niet. Het is treffend om te zien hoe Hij, in de nederigheid van een gehoorzame Dienaar, het kwaad volledig zijn loop laat hebben totdat de wil van Zijn Vader Hem roept om aan de macht van de satan het hoofd te bieden.

Jh 11:7-10 | De Heer wil weer naar Judéa

7 Daarop zei Hij hierna tot Zijn discipelen: Laten wij weer naar Judéa gaan. 8 De discipelen zeiden tot Hem: Rabbi, onlangs trachtten de Joden U te stenigen en gaat U weer daarheen? 9 Jezus antwoordde: Zijn er niet twaalf uren in de dag? Als iemand overdag wandelt, struikelt hij niet, omdat hij het licht van deze wereld ziet; 10 maar als iemand ‘s nachts wandelt, struikelt hij, omdat het licht niet in hem is.

Na twee dagen breekt het ogenblik aan dat de Heer tot Zijn discipelen zegt dat ze weer naar Judéa gaan. Hij zegt hier niets over Zijn bedoeling om daarheen te gaan, maar noemt het gebied om daardoor Zijn discipelen op de proef te stellen en hun nieuwe lessen te leren.

De discipelen kennen de vijandschap die de mensen in dat gebied tegen de Heer hebben. Ze herinneren zich maar al te goed hoe de Joden nog onlangs hebben geprobeerd Hem te stenigen (Jh 8:59; 10:31). Hij was er immers uit weggegaan – in hun ogen misschien wel uit weggevlucht – om aan Zijn moordenaars te ontkomen. Is het dan niet een uitdaging van het noodlot dat gebied weer op te zoeken? Ze hebben er geen oog voor dat zolang het nog niet de tijd van de Vader is Zijn vijanden Hem niets kunnen doen.

De Heer antwoordt op hun vragende opmerking met belangrijk onderwijs over het gaan van de weg die duidelijk is. Een weg is duidelijk als de Vader die heeft bekendgemaakt. Als het de wil van de Vader is, is het dag. De gekende wil van God en Zijn Woord zijn het licht van de dag. Christus leefde op aarde vanuit Zijn omgang met de Vader en de kennis van Zijn wil. Hij wandelde daarom altijd in het volle daglicht waardoor Hij nooit struikelde.

Dit geldt ook voor ons. Als wij Christus volgen Die als voorbeeld voor ons op aarde leefde en Die voor ons het licht van de wereld is, zullen we niet struikelen, dat wil zeggen zullen we niet tot verkeerde beslissingen komen. Als we op weg gaan zonder de wil van de Vader te kennen vanuit het Woord van God, wandelen we in de nacht. Dan zullen we zeker struikelen, want dan hebben we geen licht in ons vanuit een omgang met de Vader waardoor ons de weg duidelijk is die we moeten gaan.

Jh 11:11-16 | Het doel van de reis

11 Dit sprak Hij en daarna zei Hij tot hen: Onze vriend Lazarus slaapt, maar Ik ga heen om hem uit de slaap te wekken. 12 De discipelen dan zeiden tot Hem: Heer, als hij slaapt zal hij gezond worden. 13 Maar Jezus had over zijn dood gesproken, maar zij meenden dat Hij over de rust van de slaap sprak. 14 Toen zei Jezus dan vrijuit tot hen: Lazarus is gestorven; 15 en Ik ben blij om u dat Ik daar niet was, opdat u zult geloven; maar laten wij naar hem toe gaan. 16 Thomas dan, Didymus geheten, zei tot zijn medediscipelen: Laten wij ook gaan om met Hem te sterven.

Na het belangwekkende onderwijs over het gaan van de weg die de Vader toont, zegt de Heer tegen Zijn discipelen waarom Hij weer naar Judéa gaat. Dat doet Hij op een wijze die de discipelen opnieuw aanleiding geeft om te reageren. Hij spreekt erover dat Lazarus, “onze vriend”, slaapt, maar dat Hij naar hem toe gaat om hem uit de slaap te wekken. Behalve een keer in Mattheüs 26 en een keer in Lukas 12 gebruikt de Heer Jezus het woord ‘vriend’ of ‘vrienden’ voor Zijn discipelen alleen in dit evangelie (Mt 26:50; Lk 12:4; Jh 11:11; 15:13-15).

Wat Hij tegen Zijn discipelen zegt over wat Hij van plan is met Lazarus te gaan doen, wordt door hen weer verkeerd begrepen, zoals uit hun reactie blijkt. Evenals de zusters spreken zij Hem aan met “Heer”. Daarna vertellen zij Hem hun visie op de zaak. Ze concluderen uit Zijn woorden dat de vooruitzichten op genezing gunstig zijn vanwege het feit dat Lazarus slaapt. Als hij slaapt, zal hij gezond worden. Ook nu weer blijkt uit hun opmerking hoezeer ze deze situatie slechts vanuit menselijk oogpunt bekijken.

Dat Hij heeft gezegd dat deze ziekte tot heerlijkheid van God en de Zoon van God dient, is niet tot hen doorgedrongen. Maar de Heer heeft over de dood gesproken en niet over de rust van de slaap, zoals zij menen. Voor Hem is de dood van de gelovige ook niet meer dan een slaap. In Zijn almacht kan Hij iemand evengoed uit de slaap als uit de dood opwekken.

Om elke twijfel bij de discipelen weg te nemen over hoe het nu werkelijk met Lazarus is gesteld, zegt de Heer in duidelijke taal tegen hen dat Lazarus is gestorven. Hij zegt er tevens bij dat Hij om hen blij is dat Hij niet bij Lazarus was tijdens zijn ziekte. Als Hij daar was geweest, zou Lazarus niet gestorven zijn, want waar Hij is, kan de dood nooit zijn macht laten gelden. Waar Hij is, moet de dood wijken.

Als Hij daar was geweest, zouden ze Zijn heerlijke kracht in de opstanding niet hebben kunnen zien die ze nu wel op een bijzondere wijze zullen zien. Daardoor zullen ze geloven. Het gaat er niet om dat zij dan tot geloof in Hem komen, want ze geloven werkelijk in Hem. Het gaat erom dat ze door het betoon van Zijn macht over de dood in Hem zullen geloven als de Zoon van God.

Dan zegt de Heer: “Laten wij naar hem toegaan.” Voor Hem is Lazarus nog aanwezig en te bezoeken ook al is hij gestorven. Hij gaat naar hem toe om hem te ontmoeten. De Heer bedoelt daarmee niet wat David eens sprak met het oog op de zoon die hij in hoererij bij Bathseba had verwekt en die gestorven was. David zei dat hij tot hem zou gaan, dat wil zeggen wanneer hij ook zou sterven, maar dat de jongen niet tot hem zou terugkeren (2Sm 12:23). Nee, de Heer zal Lazarus ontmoeten als een levende omdat Hij hem uit de doden zal opwekken.

Thomas neemt de beslissing om met Hem mee te gaan. Hij spoort zijn medediscipelen aan dat ook te doen. Uit wat Thomas zegt, blijkt zijn liefde voor de Heer. Voor hem staat het vast dat de Heer Zijn reis naar Judéa met de dood zal moeten bekopen. Als dat dan zo is, dan is hij bereid met Hem te sterven. Tegelijk laat Thomas zien dat hij geen begrip heeft van wat de Heer werkelijk beweegt, van het doel van Zijn zending en van de wil en de weg van de Vader die Hij gaat. Ook laat zijn uitspraak zien dat hij zichzelf niet kent. Met al zijn oprechtheid zal hij, als het erop aankomt, net als alle andere discipelen op de vlucht slaan (Mt 26:56).

Jh 11:17-19 | De Heer komt in Bethanië

17 Toen Jezus dan kwam, vond Hij dat [Lazarus] al vier dagen in het graf was. 18 Bethanië nu was dicht bij Jeruzalem, ongeveer vijftien stadiën daar vandaan. 19 En velen van de Joden waren naar Martha en Maria toe gekomen om hen over hun broer te troosten.

Lazarus is niet alleen gestorven, hij is ook al vier dagen in het graf. Johannes vermeldt dit omdat dit gegeven het teken van de opstanding van Lazarus nog indrukwekkender maakt. Bij veel tekenen wordt een toevoeging gegeven om volledig te overtuigen. Zo lezen we over wijn die op een bruiloft ontbreekt, over voedsel dat voor meer dan vijfduizend personen nodig is, over de verlamde die al achtendertig jaar ziek is, over een blinde die vanaf zijn geboorte blind is.

De ligging van het dorp wordt vermeld als “dicht bij Jeruzalem”. Bethanië ligt aan de oostelijke helling van de Olijfberg. God regelt dit allemaal zo, omdat Hij in dit gebied een getuigenis van Zijn Zoon wil geven. De familie van Bethanië zal veel bekenden in Jeruzalem hebben gehad. Als Godvrezende Joden zullen ze ook vaak in de tempel zijn geweest en daar veel anderen hebben ontmoet. Er zijn dan ook velen naar Martha en Maria gekomen om hen over hun broer te troosten. Daardoor zijn er velen aanwezig om getuige te zijn van het getuigenis dat God van Zijn Zoon gaat geven.

Rouwen over een gestorvene is een natuurlijke reactie en gepast voor die omstandigheid (Hd 8:2; 9:39; vgl. 2Kr 21:20). Deze reactie is voor gelovigen anders is dan voor ongelovigen omdat ongelovigen geen hoop hebben, terwijl de gelovigen dat wel hebben (1Th 4:13-14).

Jh 11:20-27 | Gesprek van de Heer met Martha

20 Toen Martha dan hoorde dat Jezus kwam, ging zij Hem tegemoet; maar Maria zat in huis. 21 Martha zei tot Jezus: Heer, als U hier was geweest, zou mijn broer niet gestorven zijn; 22 <maar> ook nu weet ik, dat God U al wat U van God zult bidden, zal geven. 23 Jezus zei tot haar: Je broer zal opstaan. 24 Martha zei tot Hem: Ik weet dat hij zal opstaan in de opstanding op de laatste dag. 25 Jezus zei tot haar: Ik ben de opstanding en het leven; wie in Mij gelooft, zal leven, ook al sterft hij; 26 en ieder die leeft en in Mij gelooft, sterft geenszins in eeuwigheid. Geloof je dat? 27 Zij zei tot Hem: Ja Heer, ik geloof dat U de Christus bent, de Zoon van God, Die in de wereld zou komen.

Als Martha hoort dat de Heer in aantocht is, gaat zij Hem tegemoet. Zij kan niet het geduld opbrengen om op Hem te wachten. Mogelijk komt dat door haar actieve karakter. Maria volgt haar niet in haar gang naar de Heer, maar blijft thuis. Maria wacht op Hem. Ze weet dat Hij komt en alles in handen heeft en dat geeft haar rust.

Als Martha bij de Heer is gekomen, spreekt zij haar geloof in Zijn macht uit dat haar broer niet gestorven zou zijn als Hij aanwezig was geweest. Mogelijk ligt er in haar stem wat teleurstelling dat Hij niet direct gekomen is toen ze Hem het bericht van de ziekte van Lazarus stuurden. Toch er is ook geloof bij Martha aanwezig dat Hij in staat is om wonderen te doen. Ze lijkt daarbij echter meer aan de toekomst te denken, de opstanding op de laatste dag, dan dat Hij nu nog een wonder ten aanzien van Lazarus zal doen.

Als ze haar geloof in Hem uitspreekt als de Messias Die alles van God krijgt wat Hij van Hem zou vragen, is dat een uiting van het beperkte geloof dat zij in Hem heeft. De Heer Jezus is namelijk niet alleen de Messias Die alles krijgt wat Hij van God begeert. Hij is ook God de Zoon Die in eigen kracht Lazarus zal opwekken en daarmee een getuigenis aangaande Zijn Persoon zal geven dat groter is dan dat van Messias. Zij spreekt over “God” en “bidden”, terwijl Hij de Zoon van God is Die niet hoeft te bidden tot God, omdat Hij God de Zoon is.

Toch berispt de Heer Martha niet voor haar tekortdoen aan Zijn Persoon. Hij volgt Zijn eigen lijn in het onderwijs dat Hij aan haar geeft. Hij zegt haar toe dat haar broer zal opstaan. Daarop antwoordt Martha op een wijze die laat zien dat zij in de Heer Jezus alleen de Messias ziet. Ze weet dat haar broer zal opstaan in de opstanding op de laatste dag. De zekerheid die zij uitspreekt, hoort bij het geloof van het Oude Testament (Jb 19:26; Ps 118:17; Dn 12:2). Ze beseft echter niet dat Hij nú in staat is doden op te wekken en dat Hij dat over enkele ogenblikken ook zal laten zien.

Eerst gaat de Heer verder met Zijn geduldige onderwijs aan haar over Zichzelf. Hij geeft haar een heerlijke openbaring waarin Hij haar laat zien dat Hij “de opstanding en het leven” is. Als zodanig staat Hij boven de dood en is Hijzelf het leven dat niet door de dood is aan te tasten. De dood moet zelfs voor Hem wijken. Wie dan ook in Hem gelooft, kan wel lichamelijk sterven, maar hij zal leven. Wie in Hem gelooft, heeft Hem als zijn leven (Jh 3:36). Als zo iemand sterft, is daarmee het leven dat hij in de Zoon heeft niet gestorven, want dat is eeuwig leven.

Als Hij zegt “Ik ben de opstanding”, betekent dat, dat er geen opstanding is buiten Hem om. Zelfs de ongelovigen staan op door Zijn kracht om door Hem geoordeeld te worden. Hij is ook “het leven” en dat is Hij alleen voor hen die in Hem geloven. Wie in Hem gelooft, ontvangt het leven en bezit dat tot in eeuwigheid, zelfs al zou hij sterven. Wie lichamelijk leeft en in de Zoon gelooft, zal in eeuwigheid niet sterven, want hij bezit het leven van de Zoon van God door het geloof in Hem. Wie in de Zoon gelooft, bezit het leven als opstandingsleven dat heeft getriomfeerd over de dood. Het lichamelijk sterven is voor de gelovige dan ook geen sterven, maar een ontslapen, zoals de Heer dat van Lazarus heeft gezegd (vers 11).

De Heer vraagt Martha of ze dat gelooft. Hij vraagt van haar instemming met Zijn woorden. Ze geeft een bevestigend antwoord, een antwoord dat zeker waar is, maar toch niet helemaal beantwoordt aan wat Hij vraagt. Hij is zeker de Christus, de Zoon van God Die in de wereld zou komen. Maar wat Hij tegen haar heeft gezegd, wijst op een grotere heerlijkheid. Hij is gekomen om eeuwig leven te geven aan wie gelooft en dat reikt ver uit boven de glorie van Zijn regering in het vrederijk. Door Zijn verwerping is de vestiging van dat rijk waarin Hij als de Christus en de Zoon van God zal regeren, uitgesteld. Zijn openbaring als de Zoon van de Vader kan echter door niets worden tegengehouden, maar wordt juist in de grootste tegenstand of moeilijkheid op de heerlijkste manier gezien.

Jh 11:28-32 | Maria aan de voeten van de Heer

28 En na dit gezegd te hebben ging zij heen en riep haar zuster Maria in het geheim en zei: De Meester is er en Hij roept je. 29 Toen zij nu dit hoorde, stond zij snel op en ging naar Hem toe. 30 Jezus nu was nog niet in het dorp gekomen, maar was nog op de plaats waar Martha Hem ontmoet had. 31 Toen nu de Joden die met haar in het huis waren en haar vertroostten, zagen dat Maria snel opstond en naar buiten ging, volgden zij haar in de mening dat zij naar het graf ging om daar te wenen. 32 Toen Maria dan kwam waar Jezus was, zag zij Hem, viel aan Zijn voeten en zei tot Hem: Heer, als U hier was geweest, zou mijn broer niet gestorven zijn.

Martha lijkt als het ware aan te voelen dat wat de Heer heeft gezegd, haar geestelijk bevattingsvermogen te boven gaat, maar dat Maria daar wel aanvoeling voor heeft. Ze heeft in Zijn woorden dingen gehoord waarvan ze aanvoelt dat Maria daar meer van zal begrijpen dan zij.

Het is ook alsof de woorden van de Heer een oproep zijn aan Maria om te komen. Zo lijkt Martha die te hebben opgevat, want zonder een speciale opdracht van de Heer gaat ze haar zuster Maria in het geheim roepen, dat wil zeggen zonder dat de anderen daar iets van merken. Ze doet dat met woorden die de bijzondere betrekking van Maria met de Heer Jezus duidelijk maken. Hij is de Meester en heeft gezag. Hij roept Maria bij Zich.

Het hart en de voeten van Maria reageren onmiddellijk, zoals ieder die in gemeenschap met de Heer leeft, onmiddellijk zal reageren als Hij roept. Het is alsof ze daarop heeft zitten wachten. Ze is niet met haar verdriet bezig, maar met Christus. Wat is het een prachtige houding om zo in afwachting te zijn van Christus om van Hem een woord of een opdracht te krijgen en als het komt in beweging te komen.

De Heer is nog steeds niet in het dorp aangekomen, maar is nog op de plaats waar Martha Hem heeft ontmoet. Daar heeft zij mooie dingen van Hem gehoord, waar Maria niet bij aanwezig is geweest. Dat wil niet zeggen dat zij dat moet missen, want ze komt op diezelfde plaats en zal de werkelijkheid van Zijn openbaring aan Martha zien.

De Joden hebben niet gehoord wat Martha tegen haar zuster heeft gezegd, want ze heeft het in het geheim gezegd. Als de Heer een woord voor een enkeling heeft, is dat alleen voor die enkeling bedoeld. Anderen horen dat niet. Anderen zien wel de uitwerking ervan. Zo ook hier. De Joden die met Maria in huis zijn en haar vertroosten, zien de reactie van Maria op de woorden van Martha. Als ze zien dat Maria naar buiten gaat, gaan ze haar achterna. Ze menen dat zij naar het graf gaat om te huilen.

Maria is echter niet bezig met een gestorven Lazarus, hoewel ze vol verdriet is over de dood van haar broer. Ze is bezig met de Heer Jezus. Ze gaat niet naar de plaats van de dood, maar naar de plaats van het leven, naar Hem Die het Leven is. Ze komt bij de plaats waar Hij is en ziet Hem. Ze spreekt dezelfde woorden als Martha en gaat in haar belijdenis van Christus dan ook niet verder dan Martha. Ook zij gelooft dat Hij had kunnen voorkomen dat hun broer stierf. Maar zij spreekt die woorden uit, terwijl ze aan Zijn voeten ligt, waarmee ze aangeeft hoezeer ze onder de indruk van Zijn heerlijkheid is. Verder zegt ze niets en Hij zegt ook niets tegen haar, wat wel zo was bij Zijn ontmoeting met Martha.

Er zijn tussen personen die in een nauwe gemeenschap met elkaar leven niet veel woorden nodig om elkaar te begrijpen. We zien Maria steeds aan de voeten van de Heer. Eerst voor haar vorming (Lk 10:39), dan hier waar zij haar nood bij Hem brengt en ten slotte om Hem te aanbidden (Jh 12:3).

Jh 11:33-37 | Jezus huilde

33 Toen Jezus haar dan zag wenen en de Joden die met haar waren meegekomen, zag wenen, werd Hij verontwaardigd in de geest en ontroerd; 34 en Hij zei: Waar hebt u hem gelegd? Zij zeiden tot Hem: Heer, kom en zie. 35 Jezus weende. 36 De Joden dan zeiden: Zie, hoe lief Hij hem had. 37 Maar sommigen van hen zeiden: Kon Hij Die de ogen van de blinde opende, niet maken dat ook deze niet stierf?

Hoewel de Heer Jezus de opstanding en het leven is en hoewel Hij weet dat Hij binnen enkele ogenblikken Lazarus uit de doden zal opwekken, heeft Hij ook oog voor het verdriet dat de dood teweegbrengt. Bij Hem is het meer dan alleen menselijk medelijden om het verlies van een geliefde, hoewel het ook dat is. Meer dan iemand anders – en feitelijk is dat alleen bij Hem zo – is Hij verontwaardigd over de macht van de dood. Hij voelt volledig de macht van de vijand die door de dood zijn gezag uitoefent, niet alleen over Maria en de Joden, maar over alle mensen. Zijn verontwaardiging betreft de dood. Het woord “verontwaardigd” betekent het voelen óf uiten van een krachtige afkeuring.

Dan vraagt Hij, hoewel Hij weet waar Lazarus ligt, de weg naar het graf. Als de Heer Jezus vragen stelt, is dat niet omdat Hij informatie van ons nodig heeft. Met Zijn vragen wil Hij het verborgene van het hart onthullen van degene aan wie Hij Zijn vragen stelt. Hij nodigt ons uit alles aan Hem te vertellen. We mogen Hem meenemen naar en in ons verdriet. Hij wil er met ons heengaan en er met ons doorheen gaan. Zijn verontwaardiging over de macht van de satan door de zonde doet Zijn medegevoel niet teniet (vgl. Mt 8:17). Nooit openbaart Hij louter kracht, noch is het alleen maar medelijden. Hij draagt in Zijn geest elk geval van ziekte dat Hij geneest, terwijl Zijn kracht de ziekte wegneemt.

Het gaat hier niet om ziekte, maar om de nog grotere ravage die de dood heeft aangericht in een familie die Hij liefheeft. Dat betekent niet dat Hij Zich door Zijn gevoelens laat leiden. Nooit hebben de gevoelens bij Hem de overhand, zoals dat wel vaak bij ons het geval is. Elk gevoelen in Christus is volmaakt naar soort en maat, passend bij elke gelegenheid. Het is alles volmaakt in Gods oog. Hoe kostbaar is dat ook voor ons. De Heer vergiet werkelijk tranen die uiting geven aan Zijn innerlijke gevoelens.

De Joden maken uit Zijn tranen op dat Hij verdriet heeft om het verlies van een geliefde. Zeker had de Heer Lazarus lief. Daar is ook enkele keren van getuigd (verzen 3,5). Maar zij hebben er geen besef van dat Hij huilt om de dood als het vreselijke gevolg van de zonde. Het gaat Hem om de oorzaak van de dood. Die voelt Hij als geen ander.

Sommige anderen vinden het huilen van de Heer eigenlijk niet terecht. Hij had toch kunnen voorkomen dat Lazarus stierf? Iemand die de ogen van de blinde kan openen, had er ook voor kunnen zorgen dat Lazarus beter was geworden. Zo kunnen wij ook redeneren als wij ons afvragen waarom de Heer de een wel en de ander niet geneest. Dan komt het erop aan Hem te vertrouwen in de weg die Hij met ieder van Zijn schapen gaat. Ook weten wij het antwoord uit vers 4.

Jh 11:38-44 | De Heer roept Lazarus naar buiten

38 Jezus dan, opnieuw in Zichzelf verontwaardigd, kwam bij het graf; nu was dat een spelonk en een steen lag er tegen aan. 39 Jezus zei: Neemt de steen weg. Martha, de zuster van de gestorvene, zei tot Hem: Heer, hij riekt al, want hij is [daar] vier dagen. 40 Jezus zei tot haar: Heb Ik je niet gezegd, dat je, als je gelooft, de heerlijkheid van God zult zien? 41 Zij namen dan de steen weg. En Jezus hief de ogen op naar boven en zei: Vader, Ik dank U dat U Mij hebt gehoord. 42 Ik wist wel dat U Mij altijd hoort, maar ter wille van de menigte die rondom Mij staat, heb Ik dit gezegd, opdat zij geloven dat U Mij hebt gezonden. 43 En na dit gezegd te hebben riep Hij met luider stem: Lazarus, kom naar buiten! 44 De gestorvene kwam naar buiten, zijn voeten en zijn handen gebonden met grafdoeken, en zijn gezicht was met een zweetdoek omwonden. Jezus zei tot hen: Maakt hem los en laat hem heengaan.

De Heer verschijnt niet als een grote onbewogene met de zelfverzekerdheid van een almachtige bij het graf. Als Hij daar komt, wordt Hij opnieuw in Zichzelf verontwaardigd. Hij was dat, toen Hij de uitwerking van de macht van de dood zag in het verdriet van de zusters en de anderen (vers 33). Hier is Hij het in de directe aanwezigheid van de dood zelf.

Het graf bevindt zich in een spelonk waarvan de opening is afgesloten met een steen. De Heer beveelt de steen weg te nemen. Hij had Zelf de steen kunnen wegrollen of door een wonder ervoor kunnen zorgen dat de steen wegrolde. Dat doet Hij niet. Altijd zien we dat Hij nooit van mensen overneemt wat zij zelf kunnen doen. Hij schakelt altijd mensen in als er iets moet gebeuren wat zij kunnen. Het onmogelijke, wat mensen niet kunnen, neemt Hij voor Zijn rekening.

Martha meent te moeten opmerken dat het wegrollen van de steen de weg vrijmaakt voor de stank van een ontbindend lichaam. Ze meent dat het enige gevolg van het wegrollen van de steen is, dat ze allemaal op heel onprettige wijze nog eens nadrukkelijk met de gestorven Lazarus worden geconfronteerd. Ze is al snel vergeten wat Hij heeft gezegd. De Heer herinnert haar daar liefdevol aan en moedigt haar aan om te geloven. Het is een les voor ons om in geloof acht te geven op het Woord. Dan zullen we daarvan de vrucht oogsten. Die vrucht is het zien van de heerlijkheid van God.

De mensen gehoorzamen aan het bevel van de Heer en nemen de steen weg. Dan kijkt Hij eerst naar boven en dankt Zijn Vader. Hij roept niet direct Lazarus naar buiten. Eerst toont Hij Zijn diepe afhankelijkheid van Zijn Vader in het uiten van Zijn dank jegens de Vader dat Deze Hem heeft gehoord nog voordat Hij Lazarus tot leven heeft geroepen.

De Heer spreekt Zijn volkomen vertrouwen in de Vader uit als Degene Die Hem altijd hoort. Hij doet dat niet voor Zichzelf, maar ter wille van de menigte die rondom Hem staat. Het grote doel dat Hem altijd voor ogen staat, is te getuigen van de Vader Die Hem gezonden heeft en dat zij in Hem zullen geloven. Het doel dat de Vader daar op Zijn beurt mee heeft, is daarin Zijn Zoon te verheerlijken. Die verheerlijking krijgt Hij van de Vader omdat Hij altijd doet wat Hem welbehaaglijk is.

Nadat Hij zo tot de Vader heeft gesproken ten aanhoren van de menigte, verheft Hij Zijn stem en roept Lazarus naar buiten. De Heer Jezus ‘roept’ enkele keren in dit evangelie. De eerste keer is het een oproep om tot Hem te komen en in Hem te geloven (Jh 7:37). Dat is de roep van het evangelie. De tweede keer is hier, een roep tot de doden. Dat kunnen we verbinden met de macht van de stem van de Heer om geestelijk doden tot leven te roepen (Jh 5:25). De derde keer is het een laatste oproep tot het volk om in Hem te geloven (Jh 12:44).

Op het bevelend roepen van de Heer komt de gestorvene naar buiten. Lazarus wordt nadrukkelijk als “de gestorvene” aangeduid om alle nadruk op het levend maken van een gestorvene te leggen. De gestorvene komt naar buiten omdat Hij de stem van de Zoon van God heeft gehoord (Jh 5:25). Daar komt Lazarus uit het graf gewandeld, terwijl de grafdoeken en de zweetdoek nog aan hem zijn. Alles wat aan de dood herinnert, is nog aan hem, maar zelf leeft hij.

Dan zegt de Heer dat Lazarus moet worden bevrijd van zijn grafdoeken en zweetdoek. Ook hier zien we weer dat Hij een opdracht aan anderen geeft. Hij geeft niet alleen leven, Hij geeft ook vrijheid. In geestelijk opzicht is dit vrijmaken het onderwijs dat leraren vanuit het Woord van God aan pasbekeerden geven. Hierdoor leert iemand die tot bekering is gekomen alles afleggen wat bij zijn oude leven behoort, wat bij de dood behoort, waardoor hij in vrijheid voor de Heer zijn weg kan gaan.

Jh 11:45-48 | Reacties op de opstanding

45 Velen dan van de Joden die naar Maria toe waren gekomen en hadden gezien wat Hij had gedaan, geloofden in Hem; 46 maar sommigen van hen gingen naar de farizeeën en zeiden hun wat Jezus had gedaan. 47 De overpriesters dan en de farizeeën riepen de Raad bijeen en zeiden: Wat doen wij? want deze Mens doet vele tekenen. 48 Als wij Hem zo laten [begaan], zullen allen in Hem geloven; en de Romeinen zullen komen en zowel onze plaats als ons volk wegnemen.

Door Maria zijn velen met Christus in aanraking gekomen. Het is mooi als door ons gaan naar de Heer anderen met Hem in aanraking komen. Velen van de Joden hebben gezien wat Hij heeft gedaan en geloven daarom in Hem. Zoals al eerder is opgemerkt, wil dat niet zeggen dat zij in Hem hun Heiland erkennen. Het meest voor de hand liggend is dat zij door het wonder zijn aangetrokken tot Hem als Iemand Die hun aardse, lichamelijke nood kan veranderen in voorspoed.

Er zijn echter ook Joden die naar de farizeeën gaan om hun te vertellen wat Hij heeft gedaan. Zij hebben het ook gezien, maar zij willen niet geloven dat hier Iemand aan het werk is Die het goede met hen voor heeft. Zij staan liever bij de farizeeën in een goed blaadje. Het bericht van de getuigen brengt de overpriesters en farizeeën in beweging. Ze roepen de Raad samen om te beraadslagen wat ze moeten doen. Ze concluderen terecht dat de Heer veel tekenen doet. Alleen willen zij die niet aanvaarden, want ze zien in die tekenen een grote bedreiging voor hun positie van gezag onder het volk.

Hier zien we dat de vraag en opmerking van de rijke man in de hades om iemand uit de dood naar zijn broers te zenden en dat ze dan wel zouden geloven, niet terecht zijn en het antwoord van Abraham wel (Lk 16:30-31). Er is hier iemand uit de dood terug in het leven gekomen, maar men gelooft niet. Het gaat deze lieden alleen om handhaving van hun eigen plaats van eer en gezag onder het volk.

Ze overleggen dat allen in Hem zouden gaan geloven als ze Hem zouden laten begaan. Die nieuwe Leider zou er dan de oorzaak van worden dat de Romeinen zouden komen om een einde te maken aan die samenscholing. Dat zou in de eerste plaats tot gevolg hebben dat zij hun plaats – waarmee hun positie of misschien ook de tempel waaraan zij hun positie ontleenden, bedoelen – zouden kwijtraken. Het tweede gevolg is dat zij hun volk zouden kwijtraken. Ze spreken over ‘onze’ plaats en over ‘ons’ volk. Er is geen gedachte aan God.

Jh 11:49-52 | De profetie van Kajafas

49 Maar een van hen, Kajafas, die in dat jaar hogepriester was, zei tot hen: 50 U weet niets, en u bedenkt niet, dat het nuttiger voor ons is dat één Mens sterft voor het volk en niet de hele natie verloren gaat. 51 Dit nu zei hij niet uit zichzelf, maar daar hij hogepriester in dat jaar was, profeteerde hij dat Jezus zou sterven voor het volk; 52 en niet alleen voor het volk, maar opdat Hij ook de verstrooide kinderen van God tot een zou vergaderen.

De voorzitter van de Raad is de hogepriester Kajafas. Het is dit jaar zijn beurt. De jaarlijkse wisseling van het hogepriesterschap laat wel zien hoezeer het priesterschap van Gods oorspronkelijke bedoeling is afgeweken. Terwijl ze zo beraadslagen, opent Kajafas zijn mond en doet een wijze uitspraak. Hij stelt dat zijn mederaadsleden uit onkunde praten. Ze moeten niet in het wilde weg maar wat gedachten lanceren over hun angst voor het verlies van hun plaats en hun volk. Het is allemaal veel eenvoudiger: Jezus moet gewoon dood. Als Hij sterft, is het probleem opgelost. Dan kunnen zij hun plaats behouden en met het volk zal niets gebeuren.

De Geest van God merkt vervolgens op dat deze ‘slimheid’ van de hogepriester een onbedoelde maar daarom niet minder waarachtige profetie is over het sterven van Christus. De Geest van God gebruikt de mond van Kajafas om een profetie uit te spreken. Zo gebruikte de Geest ook de mond van een goddeloze Bileam om de prachtigste profetieën over het volk uit te spreken (Numeri 23-24). De Heer Jezus zou inderdaad voor het volk sterven. Zo zou wat zij ten kwade dachten, door God ten goede voor het volk worden gekeerd (Gn 50:20).

Gods plannen met de dood van Zijn Zoon gaan zelfs nog verder. Hij zal niet alleen voor het volk sterven, maar Hij zal door Zijn dood de verstrooide kinderen van God tot een eenheid maken. De verstrooide kinderen van God zijn anderen dan de Joodse schapen (Jh 10:16). Die eenheid is in de nieuwtestamentische gemeente van God een feit geworden.

Vóór de tijd van de gemeente, die in Handelingen 2 is ontstaan (Hd 2:1-4), was er geen eenheid van alle gelovigen over de hele wereld. De enige eenheid die er was, was die van Israël. Dat was een nationale eenheid. Dat wil niet zeggen dat allen in Israël kinderen van God waren. Daarbij komt dat ook buiten Israël gelovigen waren, maar die stonden buiten de zegeningen van Gods volk. Nooit waren ze tot een eenheid geworden. Dat is pas gebeurd toen de Heer Jezus Zijn leven had gegeven en Hij verheerlijkt was en daarna de Heilige Geest heeft gegeven Die deze eenheid heeft gevormd. Die eenheid is gegrond op de dood van Christus.

Jh 11:53-57 | Het arrestatiebevel

53 Van die dag af dan beraadslaagden zij om Hem te doden. 54 Jezus dan wandelde niet meer vrijuit onder de Joden, maar ging vandaar naar het land bij de woestijn, naar een stad die Efraïm heette, en bleef daar met de discipelen. 55 Het Pascha van de Joden nu was nabij, en velen uit het land gingen op naar Jeruzalem vóór het Pascha, om zich te reinigen. 56 Zij zochten dan Jezus en zeiden onder elkaar, terwijl zij in de tempel stonden: Wat denkt u? Zou Hij soms niet op het feest komen? 57 De overpriesters nu en de farizeeën hadden bevelen gegeven dat, als iemand wist waar Hij was, hij het te kennen zou geven, opdat zij Hem zouden grijpen.

Niets wetend van de plannen van God gaan de goddeloze leiders voort met hun beraadslagingen. Het staat nu vast: Jezus moet worden gedood. Daarop zullen vanaf nu al hun inspanningen gericht zijn. Het is de zevende en laatste keer dat dit voornemen wordt vermeld.

De Heer is Zich volkomen bewust van hun moordzuchtige plannen en wandelt niet meer vrijuit onder de Joden. Hij doet dat niet uit angst, maar in opdracht van de Vader. Op de door de Vader bepaalde tijd en niet op de door Zijn vijanden geschikt geachte gelegenheid zal Hij Zich in hun handen geven.

De Heer gaat weg uit de omgeving van Jeruzalem naar het land bij de woestijn, naar een stad met de naam Efraïm. De woestijn duidt op de doodsheid van het volk. Efraïm betekent ‘dubbele vruchtbaarheid’. Waar van het volk geen vrucht te verwachten is, zal het resultaat van Zijn werk een dubbele vrucht hebben, waarbij we kunnen denken aan Israël en de gemeente.

Zijn discipelen vergezellen Hem in Zijn verblijf op die plaats. Hoewel Zijn discipelen niet het directe doelwit van de moordplannen van de farizeeën zijn, delen ze wel in de gevolgen die het heeft voor de weg van de Heer. Het is mooi om te zien dat ze Hem ondanks alles trouw blijven, want ze begrepen lang niet alles wat de Heer zei en deed en de haat die dat uitlokte.

De tijd nadert om weer naar Jeruzalem te gaan. De aanleiding om erheen te gaan is het Pascha, dat hier weer “het Pascha van de Joden” wordt genoemd. Velen uit het land zijn al op weg gegaan om op tijd in Jeruzalem te zijn, zodat ze zich konden reinigen. Maar wat betekenen een uiterlijke reiniging en een uiterlijk feest als Hij Die dit feest heeft ingesteld en er het Middelpunt van moet zijn, verworpen en gehaat wordt en er zelfs een arrestatiebevel tegen Hem is uitgevaardigd (vers 57)?

Evenals in Johannes 7 (Jh 7:11) zoeken de mensen in Jeruzalem naar de Heer Jezus. Ze staan geografisch op de goede plaats, in de tempel. Daar heeft Hij vaak geleerd. Maar de tempel is leeg. Daarom staan ze geestelijk op de verkeerde plaats en blijven ze in duisternis over Wie Hij is. Ze praten er wel met elkaar over en vragen naar elkaars mening, maar het blijft bij nieuwsgierigheid. Het hart gaat niet echt naar Hem uit.

De overpriesters en farizeeën zijn geestelijk nog veel verder van de Heer verwijderd en leven in nog grotere duisternis. Zij zijn maar van één ding vervuld en dat is Zijn dood. Ze proberen niet meer via spionnen Hem met list te vangen, maar geven het bevel tot Zijn opsporing (Lk 20:20). Wie ook maar enige inlichting kan verschaffen over Zijn verblijfplaats, wordt geacht dat direct te melden. Zij zullen dan de door hen vurig gewenste actie ondernemen en Hem grijpen.

Johannes 12

Jh 12:1-2 | Weer in Bethanië

1 Jezus dan kwam zes dagen vóór het Pascha in Bethanië, waar Lazarus was, <de gestorvene>, die Jezus uit [de] doden had opgewekt. 2 Zij maakten daar dan een maaltijd voor Hem klaar, en Martha diende; Lazarus nu was een van hen die met Hem aanlagen.

Na Zijn verblijf in de stad Efraïm (Jh 11:54) gaat de Heer weer naar Bethanië. Het is zes dagen vóór het Pascha. Er wordt niet aan toegevoegd ‘het feest van de Joden’. Dat bepaalt ons dit keer bij de betekenis van het feest voor de Heer. Op dit feest zal Hij Zichzelf als het ware Paschalam overgeven in de dood.

Op weg naar Jeruzalem komt Hij in Bethanië, waar Hij te gast is bij Martha, Maria en Lazarus. Dat Lazarus er deze keer bij is, zal aan dit bezoek een bijzondere glans hebben gegeven. Die bijzondere glans wordt nog vergroot door de daad die Maria zo dadelijk aan de Heer Jezus verricht. Lazarus wordt als speciale aanwezige genoemd, met als reden van zijn aanwezigheid dat hij was gestorven, maar dat Christus hem uit de doden had opgewekt. De Levengevende en de levend gemaakte horen bij elkaar. Zo mogen gelovigen telkens als door Hem levend gemaakte mensen samenkomen bij Hem Die hun het leven heeft gegeven.

Er wordt door Martha een maaltijd voor de Heer klaargemaakt en door haar opgediend. Het dienen van Martha wordt hier in waarderende zin genoemd. Ze doet het zonder commentaar te leveren op de Heer Jezus en haar zus (Lk 10:38-42). Lazarus is een van degenen die aanliggen. We lezen nergens van Lazarus dat hij een woord heeft gesproken. Hij is een prachtig voorbeeld van een ware aanbidder. Hij geniet zonder woorden met heel zijn hart van de gemeenschap met zijn Heer. Wat zal hij op een nieuwe manier naar Hem hebben gekeken, vol dankbaarheid en bewondering.

Jh 12:3 | Maria zalft de Heer Jezus

3 Maria dan nam een pond balsem van onvervalste, kostbare nardus, zalfde de voeten van Jezus en droogde Zijn voeten met haar haren af; en het huis werd met de geur van de balsem vervuld.

Nadat we enkele dingen over Lazarus en Martha hebben gehoord die beiden hun geheel eigen plaats in dit tafereel hebben, wordt onze blik op Maria gericht. Wat zij doet, ook zonder woorden, is bijzonder. Ze heeft geen speciale profetische openbaring gehad. Ze handelt naar de geestelijke aanvoeling van haar hart dat alles heeft gevonden in de Christus van God, een hart dat het doodsgevaar aanvoelt waarin Hij verkeert. Anderen mogen denken aan Zijn wonderen en dat Hij Zich er wel uit zou redden, zoals Hij bijvoorbeeld heeft gedaan toen ze Hem in Nazareth van de steilte wilden werpen (Lk 4:30), maar Maria denkt aan Zijn dood en Zijn begrafenis. Met het oog daarop heeft zij Hem, haar Heer, gezalfd.

Ze gebruikt daarvoor een pond balsem van onvervalste nardus die heel kostbaar is. Ze wil, evenals David vroeger, geen offer brengen dat haar niets kost (2Sm 24:24). Voor haar Heer is alleen het beste genoeg. Ze bukt zich en zalft Zijn voeten met de balsem. Zijn voeten spreken ervan dat Hij, de Zoon van God, op aarde is gekomen, gezonden door de Vader om Hem te verklaren. Ze droogt Zijn voeten met haar haren af. Haar lange haar is haar eer (1Ko 11:15a). Ze legt als het ware haar eer over de voeten van de Heer om ze daarmee af te drogen. Het gevolg is dat haar haren met dezelfde kostbare balsem worden gezalfd en dezelfde heerlijke geur verspreiden.

Door haar toewijding, waarvan het lange haar als een sluier ook spreekt (1Ko 11:15b), wordt de aangename geur van de Heer Jezus door haar omgeving genoten. Het hele huis wordt met de geur van de balsem vervuld (vgl. Hl 1:12) waardoor alle aanwezigen ervan mee kunnen genieten. Als een gelovige in de samenkomst Christus vereert door Hem te prijzen, genieten anderen daarvan mee.

Jh 12:4-6 | Judas reageert op de daad van Maria

4 Een van Zijn discipelen echter, Judas Iskariot, <[zoon] van Simon,> die Hem zou overleveren, zei: 5 Waarom is deze balsem niet verkocht voor driehonderd denaren en aan [de] armen gegeven? 6 Dit zei hij echter, niet omdat hij zich om de armen bekommerde, maar omdat hij een dief was en als degene die de beurs had, droeg wat erin werd gedaan.

Niet alle aanwezigen genieten van de daad van Maria. Er zijn er die niet kunnen waarderen wat zij aan de Heer heeft gedaan. Uit andere evangeliën weten we dat de discipelen er kritiek op leveren. Hier wordt die kritiek bij monde van Judas geuit. Johannes noemt hem de man “die Hem zou overleveren” waardoor het contrast met de daad van Maria op de grootst mogelijke wijze wordt voorgesteld.

De reden van de kritiek van Judas betreft het bedrag dat Maria voor haar balsem heeft uitgegeven. Hij weet het bedrag goed in te schatten. Als we bedenken dat een denaar het loon voor een dag werken is (Mt 20:2), heeft de balsem van Maria een jaarloon gekost. We kunnen dit omrekenen naar vandaag. Per 1 januari 2008 is het bruto minimum dagloon voor iemand van drieëntwintig jaar of ouder €61,62, dat komt neer op iets meer dan €50,00 netto. Voor het gemak gaan we uit van €50,00. Dat betekent dat de balsem van Maria omgerekend naar vandaag een waarde van €15.000,00 vertegenwoordigt. Wat een verspilling als je bedenkt hoeveel armen daarmee geholpen hadden kunnen worden. Zo doet Judas het althans door zijn woorden voorkomen.

De ware reden is dat hij zichzelf ermee had willen verrijken. De armen interesseren hem niets. Hij denkt alleen aan zichzelf. Los van de boze motieven van Judas zijn er ook veel christenen die redeneren als Judas. Zij zeggen dat een tijd van aanbidding verspilde tijd is, want de nood in de wereld is groot. Het evangelie brengen of het helpen van mensen in nood vinden zij veel belangrijker dan aanbidding.

Ontegenzeglijk zijn de genoemde dingen belangrijke dingen die ook moeten gebeuren. Maar als we zeggen dat zulke bezigheden belangrijker zijn dan aanbidding van de Zoon en de Vader, zeggen we daarmee dat mensen belangrijker zijn dan God. Juist in dit evangelie, dat van Johannes, geeft de Heer Jezus aan wat de Vader zoekt en dat is: aanbidders (Jh 4:23). Zo iemand is Maria. Dat de Vader hen zoekt, betekent dat ze, oneerbiedig gezegd, niet voor het oprapen liggen, maar dat ze redelijk zeldzaam zijn (vgl. Lk 17:12-18).

Het is opmerkelijk dat de Heer de zorg voor de financiën van de discipelen aan Judas heeft toevertrouwd. Had Hij dat niet beter aan Mattheüs kunnen doen? Als belastingontvanger had Mattheüs geleerd met geld om te gaan. Hoewel een dienst voor de Heer vaak aansluit bij wat we in het maatschappelijke leven doen of hebben gedaan, is dat niet de standaardprocedure voor de opdracht die de Heer de Zijnen geeft. Dat Hij Judas het beheer over de financiën heeft gegeven, wil niet zeggen dat Hij dat heeft gedaan omdat Judas een dief was. Hij heeft Judas ermee op de proef gesteld, zoals Hij ook Adam en Eva op de proef heeft gesteld en zoals Hij ook ons vaak op de proef stelt.

Als Hij welk mens dan ook op de proef stelt, is dat niet omdat Hij wil weten hoe deze erop zal reageren, maar om die mens zelf ertoe te brengen zijn afhankelijkheid van Hem daarin te tonen. Als de mens dat doet, zal hij zijn taak tot eer van God volbrengen. Als de mens dat niet doet, zal hij falen tot zijn eigen schade en schande.

Jh 12:7-8 | Reactie van de Heer

7 Jezus dan zei: Laat haar [begaan]; zij heeft dit bewaard voor de dag van Mijn begrafenis. 8 Want de armen hebt u altijd bij u, maar Mij hebt u niet altijd.

De Heer wijst Judas terecht. Dat doet Hij niet door de huichelarij van Judas te ontmaskeren, maar door tegenover het huichelachtige gedrag van Judas Zijn waardering voor de daad van Maria uit te spreken. Hij rechtvaardigt haar daad, een daad die niet tegengehouden had mogen worden. Wat zij heeft gedaan, heeft Hij in genade in haar hart kunnen werken omdat zij aan Zijn voeten heeft gezeten om naar Zijn woord te luisteren (Lk 10:39).

Aan wie die houding ten opzichte van Hem aanneemt, kan Hij laten zien wat Hem bezighoudt waardoor de geestelijke gevoelens voor Hem gevormd worden. Iemand die op deze wijze is gevormd, weet wat Hem toekomt, zonder dat Hij uitdrukkelijk Zijn wil bekend hoeft te maken.

Door naar Hem te luisteren heeft Maria begrepen dat haar geliefde Heer zal sterven en begraven zal worden. Hij heeft het vaker gezegd, maar de discipelen hebben het niet begrepen. Zij wel. Zij is daarom niet bij Zijn graf, zoals de andere vrouwen die Hem wilden zalven, maar te laat komen omdat Hij al is opgestaan. Wat de vrouwen uit liefde, maar ook in onwetendheid, wilden doen, heeft Maria hier al gedaan.

Hoe zeldzaam zijn de mensen geweest die iets hebben aangevoeld van wat de Heer te wachten stond en wat Hem bezighield. Hoe zeldzaam zijn nog steeds gelovigen die door hun innige omgang met Zijn Woord weten wat Hij tot stand heeft gebracht door Zijn dood, begrafenis, opstanding en verheerlijking en Hem daarvoor eren door Hem hun leven toe te wijden.

Hij wijst er verder op dat ze de armen altijd bij zich hebben, terwijl ze Hem niet altijd bij zich zullen hebben. De armen zouden er altijd blijven en daarmee de gelegenheden om hen te helpen. Hij zal spoedig van hen weggaan en dan zullen ze niet meer aan Hem kunnen doen wat nu nog wel mogelijk was.

Maria heeft dat begrepen en geuit. Ze heeft de prioriteiten juist gesteld. Ze heeft gespaard en haar geld besteed aan balsem voor de Heer. Ze heeft de balsem niet gebruikt voor de begrafenis van haar broer, maar die bewaard voor de begrafenis van de Heer. Hij behoort altijd en overal de eerste plaats in te nemen. Wat aan Hem wordt gedaan, is belangrijker dan wat voor Hem wordt gedaan.

Jh 12:9-11 | Het plan om Lazarus te doden

9 <De> grote menigte van de Joden dan wist dat Hij daar was; en zij kwamen, niet alleen om Jezus, maar ook opdat zij Lazarus zagen die Hij uit [de] doden had opgewekt. 10 De overpriesters nu beraadslaagden om ook Lazarus te doden, 11 omdat velen van de Joden om hem heengingen en in Jezus geloofden.

De komst van de Heer in Bethanië is niet onopgemerkt gebleven. De Joden hebben Hem gezocht (Jh 11:56) en nu hebben ze Hem gevonden. Ze zijn trouwens niet alleen benieuwd naar Hem over Wie ze zoveel hebben gehoord en van Wie velen ook al veel hebben gezien, maar ze zijn ook benieuwd om Lazarus te zien. Wat die Jezus met hem heeft gedaan, is natuurlijk helemaal spectaculair. Daaraan willen ze zich vergapen, alsof het een zeldzaam natuurverschijnsel betreft. Het is het soort nieuwsgierigheid dat ook Herodes voor de Heer heeft getoond (Lk 23:8). Steeds weer zien we dat de Joden uit zijn op het zien van tekenen, maar zonder dat er een werkelijk verlangen is om Christus te leren kennen.

De godsdienstige leiders zien in Lazarus een groot gevaar. Zijn opstanding is enorme propaganda voor Christus. Daarom moet ook Lazarus gedood worden. Evenals Jezus moet ook iemand die zo duidelijk naar Hem en Zijn macht verwijst, uit de weg, hun weg, worden geruimd. Iedere levende getuige is de vijand een doorn in het oog. Lazarus is alleen al door zijn levende verschijning een groot getuige van Hem. Zonder woorden brengt hij velen ertoe om in Hem te geloven. Alleen al doordat de Joden zien dat hij leeft, geloven zij in Hem Die dit heeft bewerkt.

Omdat dit geloof gebaseerd is op een teken, het teken van de opwekking van Lazarus, moeten we vrezen dat dit geloof niet meer is dan een geloof in Iemand Die tekenen doet. We kunnen er wel uit leren dat ons getuigenis anderen naar Hem verwijst als ons leven ervan getuigt dat we nieuw leven hebben. Dan hoeven we niet altijd iets te zeggen.

Jh 12:12-16 | De intocht in Jeruzalem

12 De volgende dag, toen <de> grote menigte die naar het feest was gekomen, hoorde dat Jezus naar Jeruzalem kwam, 13 namen zij de takken van de palmbomen en gingen uit Hem tegemoet, en riepen: Hosanna! Gezegend Hij Die komt in [de] Naam van [de] Heer, <en:> De Koning van Israël! 14 Jezus nu vond een jonge ezel en ging erop zitten, zoals geschreven staat: 15 ‘Vrees niet, dochter van Sion; zie, uw Koning komt, gezeten op een ezelsveulen’. 16 Dit begrepen Zijn discipelen eerst niet; maar toen Jezus was verheerlijkt, toen herinnerden zij zich dat dit van Hem geschreven stond en dat zij dit met Hem hadden gedaan.

De volgende dag is tot de menigte het bericht doorgedrongen dat de Heer Jezus onderweg is naar Jeruzalem. Hij is al in Bethanië. Dat betekent dat Hij binnenkort in de stad zal komen. Het bericht van Zijn komst bewerkt in de menigte een spontane reactie. Ze zijn al zo onder de indruk gekomen van alles wat ze hebben gehoord en wat velen ook van Hem hebben gezien, dat ze Hem tegemoet gaan.

Het eerbetoon dat de Heer hier wordt bereid, wordt door de Geest van God bewerkt. God wil Zijn Zoon een openbaar bewijs van eer geven voordat Hij Zich met Zijn discipelen terugtrekt uit de openbaarheid. Daarvoor gebruikt God het algemene gevoelen van de menigte dat Hem ziet als de beloofde Messias.

We weten inmiddels wel dat de menigte niet massaal tot bekering is gekomen, maar dat het wat hen betreft slechts een uiterlijke indruk van Hem is. Zij hebben gezien hoe Hij in brood en genezing heeft voorzien. Hun godsdienstige leiders hebben nooit iets dergelijks voor hen gedaan, maar zichzelf slechts ten koste van hen verrijkt. Dat het spontane hosannageroep niet meer dan een uiterlijke aandoening is, blijkt als we enkele dagen later diezelfde massa om Zijn kruisiging horen roepen. Zo wisselvallig is de volksgunst.

Dat alles neemt niet weg dat God door Zijn Geest in de menigte werkt om dit openlijke en massale getuigenis aan Zijn Zoon te geven. Ze nemen takken van de palmbomen die een symbool van overwinning zijn. Dan gaan ze Hem tegemoet, terwijl ze woorden uit Psalm 118 in de mond nemen (Ps 118:25-26). Het woord ‘hosanna’ is een Hebreeuws woord en betekent ‘red toch’. Hoewel dit woord oorspronkelijk een roep om hulp betekende, lijkt het erop dat het meer en meer een uiting van lofprijzing is geworden, aldus Vine in zijn verklarend woordenboek van Griekse nieuwtestamentische woorden. Zo wordt het hier door de menigte gebruikt.

Met de woorden van de psalm belijden zij dat de Heer Jezus komt in de Naam van Jahweh. Met deze lofprijzing bezingt men niet de heerlijkheid van Christus op de hoogte waarin dit evangelie ons Hem voorstelt. Hij wordt in dit evangelie immers gezien als de Zoon Die door de Vader is gezonden en in de Naam van de Vader komt. Toch vinden we in dit citaat dat de menigte in de mond neemt daar wel een prachtige verwijzing naar. Aan hun lofprijzing voegen ze nog toe dat Hij de Koning van Israël is.

Bij elkaar genomen spreken zij een volledige erkenning van Zijn waardigheid als Messias uit. Het is ook mooi om te bedenken dat de belijdenis van de menigte, zonder dat die helaas uit een innerlijk overtuigd geweten komt, een beeld is van het berouwvolle overblijfsel. Wat de menigte emotioneel zegt, is wat het gelovig overblijfsel in waarachtig geloof zegt als de Heer terugkomt om daadwerkelijk als Messias in de Naam van Jahweh te regeren (Mt 23:39).

We horen van de Heer geen enkel woord van waardering of afkeuring. Wat we wel zien, is dat Hij plaatsneemt op een jonge ezel en dat Hij daarmee doet naar wat over Hem geschreven staat. Zo weten we dat Hij dit getuigenis uit de mond van de menigte aanvaardt als het getuigenis dat God heeft gewerkt.

Er staat dat Hij de jonge ezel “vond”. In andere evangeliën lezen we dat Hij Zijn discipelen erop uitstuurt om het veulen te halen en precies de plaats aangeeft waar het dier te vinden is (Mt 21:1-11; Mk 11:1-11; Lk 19:28-38). Dat hier staat dat Hij het vindt, past weer bij dit evangelie. Als God de Zoon doet Hij alles Zelf.

Met deze handeling van de Heer gaat de profetie van Zacharia 9 in vervulling (Zc 9:9). Altijd is Hij bezig met het vervullen van de wil van Zijn Vader. Hij weet wat over Hem geschreven staat en weet wat er op een bepaald tijdstip moet worden vervuld. Daarop legt Hij Zich toe (vgl. Jh 19:28).

Hoewel Zijn discipelen, die toch echt in Hem geloven, deze dingen zien, hebben ze de betekenis van wat er gebeurt niet ten volle begrepen. Mogelijk hebben zij net als de menigte gejuicht omdat zij meenden dat Hij nu toch nog het koninkrijk zou gaan oprichten (Lk 19:11). Hoe hebben ook zij zich daarin vergist. Ze zullen de betekenis van de gebeurtenis begrijpen na de verheerlijking van de Heer. Dan zal de Heilige Geest komen (Jh 7:39) en Hij zal hen in de hele waarheid leiden (Jh 16:13).

Jh 12:17-19 | De menigte en de farizeeën

17 De menigte dan die bij Hem was toen Hij Lazarus uit het graf geroepen en hem uit [de] doden opgewekt had, getuigde daarvan. 18 Daarom ging de [andere] menigte Hem <ook> tegemoet, omdat zij hadden gehoord dat Hij dit teken had gedaan. 19 De farizeeën dan zeiden tot elkaar: U ziet dat u niets vordert; zie, de [hele] wereld is Hem achterna gelopen.

Terwijl de grote menigte (vers 12) Hem toejuicht, is er een andere menigte, die bij Hem was toen Hij Lazarus had opgewekt. Die menigte getuigt van deze grote gebeurtenis. Ze zijn van dat teken bijzonder onder de indruk gekomen. Zoiets is toch werkelijk ongelooflijk, en dat zij dat met eigen ogen hebben mogen zien.

Dat is werkelijk ook een grote genade die de meesten van hen helaas niet hebben herkend. Wat de Heer met Lazarus heeft gedaan, wil Hij in geestelijke zin met ieder mens doen. Laten we hopen en bidden dat dit wonder van het levend maken zich nog in het leven van velen zal voltrekken.

De menigte die bij de opwekking van Lazarus aanwezig is geweest, trekt de andere menigte tegemoet die Zich al bij de Heer heeft aangesloten. Dat moet een indrukwekkende optocht geworden zijn, alles tot eer van Christus, vanwege het teken dat Hij heeft gedaan. De toevoeging dat het is vanwege het teken, laat zien dat het slechts om een spontane uiting van gevoelens gaat en niet om een innerlijke bekering.

We zien hier een uiting van gevoelens zoals we die vaak bij massabijeenkomsten opmerken. Daarin is voor persoonlijke geloofsbeleving nauwelijks plaats. De gevoelens worden meegesleept door het grote geheel. Tot een persoonlijke ontmoeting met de Heer Jezus komt het dan niet.

De farizeeën kijken er weer anders naar. Zij slaan die massale toeloop naar Hem met lede ogen en knarsetandend gade. Het is helemaal uit de hand gelopen. Ze moeten constateren dat “de [hele] wereld” Hem achterna is gelopen. Er zijn Joden uit de hele wereld naar Jeruzalem gekomen (vgl. Hd 2:9-11) en er is in vers 20 ook sprake van niet-Joden. De leidslieden merken dat zij hun greep op de massa kwijt zijn. Zo machteloos staat de Godvijandige mens als God de gevoelens van de massa een ogenblik in handen neemt om hen Zijn Zoon te laten toejuichen.

Jh 12:20-22 | Enkele Grieken wensen Jezus te zien

20 Nu waren er enkele Grieken onder hen die opgingen om op het feest te aanbidden; 21 dezen dan gingen naar Filippus, die van Bethsaïda in Galiléa was, en vroegen hem aldus: Heer, wij wensen Jezus te zien. 22 Filippus kwam en zei het Andréas; Andréas en Filippus kwamen en zeiden het Jezus.

Ook uit de omringende volken zijn mensen naar het feest gekomen om te aanbidden. Dit zijn geen Joden, maar heidenen. Ze zijn mogelijk proselieten, dat wil zeggen heidenen die de Joodse godsdienst zijn gaan aanhangen. Misschien zijn ze er alleen door aangesproken, zoals we dat ook bij de kamerling uit Ethiopië kunnen veronderstellen (Hd 8:27; vgl. 1Kn 10:1). In de menigte hebben zij gehoord over Jezus en ze verlangen ernaar Hem te zien. Dit is een werk van Gods Geest in hun hart.

Misschien hebben ze een zekere schroom om direct naar Hem te gaan en wenden ze zich daarom eerst tot Filippus. Het lijkt erop dat Filippus niet goed raad weet met deze vraag, want hij overlegt eerst met Andréas. Filippus en Andréas zijn al vanaf het eerste uur samen bij de Heer (Jh 1:35-41,43-45). Vervolgens gaan ze samen naar de Heer en vertellen Hem dat er Grieken zijn die Hem graag willen zien.

Jh 12:23-26 | Het antwoord van de Heer

23 Maar Jezus antwoordde hun en zei: Het uur is gekomen dat de Zoon des mensen wordt verheerlijkt. 24 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: als de tarwekorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft zij alleen; maar als zij sterft, draagt zij veel vrucht. 25 Wie zijn leven liefheeft, verliest het; en wie zijn leven haat in deze wereld, zal het bewaren tot [het] eeuwige leven. 26 Als iemand Mij dient, laat hij Mij volgen; en waar Ik ben, daar zal ook Mijn dienaar zijn. Als iemand Mij dient, zal de Vader hem eren.

Naar aanleiding van de vraag van de Grieken bij monde van Zijn twee discipelen geeft de Heer Jezus nieuw en bijzonder onderwijs over Zichzelf, Zijn werk en de resultaten daarvan. Om dit onderwijs op de juiste wijze te begrijpen moeten we bedenken dat de Grieken alle niet-Joden vertegenwoordigen. Daarom spreekt de Heer Jezus niet over Zichzelf, zoals hiervoor, als de Zoon van God Die de doden opwekt of levend maakt, ook niet als de Zoon van David, de beloofde Messias, maar als de Zoon des mensen Die verheerlijkt wordt. Wanneer Hij als de Zoon des mensen verheerlijkt zal zijn, zal Hij tot een zegen voor alle mensen zijn, niet alleen voor de Joden. Dan zullen niet slechts enkele Grieken Hem zien, maar de hele wereld (Op 1:7).

Voordat het zover is, moet Hij eerst in de dood gaan om daaruit vervolgens op te staan en verheerlijkt te worden, eerst in de hemel en later openlijk op aarde. De Grieken wensen “Jezus” te zien, dat betekent dat ze in Hem niet meer dan een mens op aarde veronderstellen en Hem ook zo wensen te zien. Het is echter onmogelijk ‘Jezus’ werkelijk te zien als Mens in vernedering op aarde, als we niet eerst hebben begrepen dat Hij de verheerlijkte Mens in de hemel is. En dat is alleen mogelijk als we hebben gezien dat Hij in de dood is gegaan.

Met het oog daarop spreekt de Heer over Zichzelf als de tarwekorrel die in de aarde moet vallen en moet sterven. Dat is de voorwaarde om deel te kunnen krijgen aan Zijn verheerlijking. Die voorwaarde leidt Hij weer in met het dubbele “voorwaar” en het gezaghebbende “Ik zeg u”. Het is ook van het grootste belang dat Hij zal sterven als de tarwekorrel, want als Hij dat niet doet, zal er geen vrucht zijn. Juist door in de dood te gaan zal er een rijke vrucht zijn, zoals er uit een tarwekorrel die in de aarde valt en sterft, een aar groeit met veel tarwekorrels.

Dat Zijn dood de enige manier is om deze vrucht te doen ontstaan, maakt de toestand van de mens duidelijk. Van de mens is geen enkele vrucht te verwachten omdat hij in de zonde leeft. Alleen de dood beantwoordt aan de nood van de zonde en alleen Zijn dood geeft de uitweg voor de zondaar en maakt van hem ‘veel vrucht’ als gevolg van het werk van Christus. Deze vrucht bestaat uit het geestelijk nageslacht als resultaat van Zijn werk (Js 53:10-11; Hb 2:12-13).

Wie vrucht is van Zijn opstanding, zal Hem volgen in Zijn leven op aarde. Dat betekent dat een volgeling van de Heer Jezus zal delen in Zijn lijden. Dat is niet het lijden ter wille van de zonden aan het kruis, maar lijden dat hem door de mensen wordt aangedaan omdat hij Christus volgt. Het is met de dienaar niet anders dan met de Meester. Wat de Heer Jezus van Zichzelf heeft gezegd, past Hij toe op allen die bij Hem willen horen.

Ieder die bij Hem wil horen, zal moeten sterven. Dit sterven vindt plaats als een mens zichzelf veroordeelt. Hij geeft zijn eigen belangen prijs en ziet in dat de dood van Christus een einde heeft gemaakt aan het leven voor zichzelf. Wie zijn leven haat in deze wereld, toont dat door niet voor zichzelf te leven. Wie dat doet, bewaart zijn leven tot het moment dat het volkomen genoten zal worden in de eeuwige heerlijkheid.

Het is een van de weinige keren dat Johannes het eeuwige leven voorstelt als iets wat in het verschiet ligt en nog niet als het tegenwoordig deel van de gelovige. Een ‘verloren’ leven, een leven dat ‘gehaat’ wordt, is een leven waarin Christus wordt gediend en waarin Hij wordt gevolgd. En het volgen van Hem brengt iemand als het ware automatisch waar Hij is, dat is in het Vaderhuis. Daar wacht zo iemand een bijzonder eerbetoon. De Vader zal iemand die de Zoon dient, eren. Is dat niet groot?

Jh 12:27-30 | Verheerlijking van de Naam van de Vader

27 Nu is Mijn ziel ontroerd, en wat zal Ik zeggen? Vader, verlos Mij uit dit uur? Maar daarom ben Ik in dit uur gekomen. 28 Vader, verheerlijk Uw Naam! Er kwam dan een stem uit de hemel: Ik heb [hem] verheerlijkt én Ik zal [hem] opnieuw verheerlijken. 29 De menigte dan die [daar] stond en dit had gehoord, zei dat er een donderslag was geweest. Anderen zeiden: Een engel heeft tot Hem gesproken. 30 Jezus antwoordde en zei: Niet om Mij is deze stem er geweest, maar om u.

Na dit onderwijs naar aanleiding van de vraag van de Grieken spreekt de Heer over wat Hem te wachten staat. Waar Hij zal komen, bij Zijn Vader, is niet Zijn directe doel. Hij is Zich volkomen bewust van wat er eerst nog met Hem zal gebeuren in het lijden dat Hem zal overkomen. Als Hij daaraan denkt, wordt Zijn ziel ontroerd, het grijpt Hem aan. Hij denkt hierbij niet aan het lijden dat Hem van de kant van mensen zal worden aangedaan, maar wat Hij zal moeten lijden van de kant van God vanwege de zonde.

Zal Hij daarom liever aan de Vader vragen om uit dat uur verlost te worden? Nee, want Hij heeft de eer en verheerlijking van de Vader op het oog en Hij weet dat de liefde van de Vader Hem leidt. Hij is immers het Lam van God geworden om de zonde van de wereld weg te nemen (Jh 1:29), want de zonde heeft Zijn Vader zo enorm onteerd. Zijn liefde tot de Vader brengt Hem in dat uur van ongekende nood, opdat God zal worden verheerlijkt in een zondige wereld door het wegnemen van de zonde en opdat zondaren op een rechtvaardige wijze zullen worden gered.

De Zoon richt Zich tot Zijn Vader en vraagt Hem om Zijn Naam als Vader te verheerlijken. Daarvoor is Hij in de allereerste plaats op aarde gekomen. Het antwoord komt onmiddellijk. De stem van de Vader klinkt uit de hemel. De Vader heeft Zijn eigen Naam verheerlijkt in de opwekking van Lazarus – en ook in het hele leven van Zijn Zoon. Hij zal Zijn heerlijke Vadernaam opnieuw verheerlijken in de opwekking van Zijn geliefde Zoon (Rm 6:4) – en ook door het werk van Zijn Zoon op het kruis.

De stem van de Vader is voor het ongeloof onherkenbaar. Als er iets van de Vader door ongelovigen wordt gehoord, speculeert het ongeloof over het geluid. De menigte meent een donderslag te hebben gehoord. Door hen die geen verbinding met God hebben, wordt het spreken van de Vader ervaren als een donderslag. Anderen gaan een stapje verder en menen dat een engel tot Hem heeft gesproken. Zij hebben in elk geval een stem gehoord en zelfs geconcludeerd dat die stem tot Hem was gericht, zonder overigens iets van de woorden te hebben verstaan of begrepen. Toch zijn ook zij ver verwijderd van de waarheid.

De Heer verklaart dat de stem niet voor Hem bedoeld was, maar voor hen. Het is een extra getuigenis geweest voor de menigte van Zijn verbinding met de Vader als zij maar oren zouden hebben gehad om het verstaan.

Jh 12:31-34 | Als Ik van de aarde verhoogd ben

31 Nu is [het] oordeel van deze wereld; nu zal de overste van deze wereld worden buiten geworpen. 32 En als Ik van de aarde ben verhoogd, zal Ik allen tot Mijzelf trekken. 33 Dit nu zei Hij om aan te duiden wat voor een dood Hij zou sterven. 34 De menigte dan antwoordde Hem: Wij hebben uit de wet gehoord dat de Christus tot in eeuwigheid blijft; en hoe zegt U dan dat de Zoon des mensen moet worden verhoogd? Wie is die Zoon des mensen?

De Heer spreekt over een nieuw “nu”. Het eerder gebruikte ‘nu’ heeft betrekking op Zijn komst in de wereld (Jh 5:25). Het ‘nu’ dat de Heer hier gebruikt, heeft betrekking op het kruis. Als de Vader heeft gesproken over de verheerlijking van Zijn Naam in verbinding met de opwekking van Christus, betekent dat het oordeel van de wereld en de overste van de wereld. De opwekking van Christus is het bewijs dat de Vader geen enkele band meer heeft met de wereld en dat Hij de wereld als onverbeterlijk slecht aan het oordeel moet prijsgeven.

Dit nieuwe ‘nu’ heeft ook gevolgen voor de duivel. Hij zal worden buiten geworpen (Lk 10:18; Op 12:9; 20:3,10). Hoewel het nog enige tijd zal duren voordat dit oordeel voltrokken wordt, ligt het vast door de opwekking van de Heer Jezus. Voor de gelovige betekent het dat hij door zijn verbinding met Christus in de opstanding niet meer tot het gezagsgebied van de duivel behoort.

Voor al de Zijnen wordt Christus als Hij aan het kruis hangt het aantrekkingspunt. Daar, op het kruis, trekt Hij de Zijnen uit de tegenwoordige boze eeuw tot Zich (Gl 1:4). Door te wijzen op het verhoogd worden van de aarde als de manier waarop Hij zal sterven, kondigt de Heer Zijn kruisdood aan. De dood aan het kruis is de enige dood die plaatsvindt door iemand te verhogen van de aarde. Zo zal ook de Schrift worden vervuld dat Hij aan een hout zal sterven (Dt 21:23; Gl 3:13). Daarmee sluit de Heer uit dat Hij door steniging zou worden gedood, de bij de Joden gebruikelijke manier van terechtstellen.

De menigte weet dat Hij Zichzelf heeft aangeduid als de Zoon des mensen. Die titel is hun bekend uit Daniël 7 (Dn 7:13). Nu spreekt Hij over Zijn verhoging. Misschien hebben ze begrepen dat Hij over het kruis sprak (Jh 8:28). Het kan ook zijn dat zij hebben gedacht aan naar de hemel gaan omdat Hij daarover al eerder heeft gesproken (Jh 6:62). In elk geval weten ze uit de wet dat de Christus, als Hij eenmaal op aarde is, altijd op Zijn troon op aarde zal blijven (Ps 89:5,37; Js 9:5-6; Dn 7:14). Daar hoort geen verhoging aan het kruis of een gaan naar de hemel bij. Kon Hij dan wel de Zoon des mensen zijn? En als Hij het niet was, wie was het dan wel?

Hun redeneringen gaan altijd weer de verkeerde kant op, omdat zij niet weten – en ook niet weten willen – van een lijdende Zoon des mensen. Dat komt omdat zij vergeten wat in Psalm 8 staat. Daar staat dat Hij voor een korte tijd beneden de engelen moet worden gesteld (Ps 8:6). Uit Hebreeën 2 weten we dat dit is vanwege het lijden van de dood (Hb 2:9).

Jh 12:35-36 | Laatste oproep om in het licht te geloven

35 Jezus dan zei tot hen: Nog een korte tijd is het licht onder u; wandelt terwijl u het licht hebt, opdat de duisternis u niet overvalt. En wie in de duisternis wandelt, weet niet waar hij heengaat. 36 Terwijl u het licht hebt, gelooft in het licht, opdat u zonen van [het] licht wordt. Dit sprak Jezus, en Hij ging weg en verborg Zich voor hen.

In plaats van hun nieuwsgierige vraag te beantwoorden wijst de Heer erop dat ze nog maar een korte tijd hebben om aan de duisternis te ontkomen. Hij is nu nog bij hen als het licht. Laten ze de toevlucht tot Hem nemen en in het licht gaan wandelen. Dan zal de duisternis van de nacht hen niet overvallen met als gevolg dat ze volkomen gedesoriënteerd raken. Ze hebben in Zijn Persoon het licht bij zich.

Hij roept hen op om in Hem te geloven. Dan zullen ze zonen van het licht worden, mensen die gekenmerkt worden door het licht omdat ze daaruit zijn voortgekomen (Lk 16:8; Ef 5:8; 1Th 5:5). Ze zullen dan alles begrijpen wat Hij heeft gezegd en ze zullen ook zelf licht gaan verspreiden voor anderen (Mt 5:14; Fp 2:15). Na deze uitnodiging onttrekt de Heer Zich aan hen en kunnen ze Hem niet meer vinden.

Jh 12:37-43 | Het ongeloof van het volk

37 Maar hoewel Hij zoveel tekenen in hun bijzijn had gedaan, geloofden zij niet in Hem; 38 opdat het woord van de profeet Jesaja werd vervuld, dat hij heeft gezegd: ‘Heer, wie heeft onze prediking geloofd? En aan wie is de arm van [de] Heer geopenbaard?’ 39 Daarom konden zij niet geloven, omdat Jesaja opnieuw heeft gezegd: 40 ‘Hij heeft hun ogen verblind en hun hart verhard, opdat zij niet met hun ogen zien en met hun hart begrijpen en zich bekeren, en Ik hen gezond maak’. 41 Dit zei Jesaja omdat hij Zijn heerlijkheid zag en van Hem sprak. 42 Toch geloofden ook zelfs velen van de oversten in Hem; maar om de farizeeën beleden zij [Hem] niet, opdat zij niet uit [de] synagoge werden gebannen; 43 want zij hadden de eer van de mensen meer lief dan de eer van God.

Hier staat in duidelijke woorden dat alle tekenen van de Heer hen niet tot geloof in Hem hebben gebracht (vgl. Mt 11:20). Dat is ook niet verrassend, want het is voorzegd. De afwijzing van Hem ondanks Zijn vele tekenen die Hij in hun bijzijn heeft gedaan, is een vervulling van het woord van de profeet Jesaja (Js 53:1). Jesaja heeft in zijn dagen gepredikt en gesproken over de macht van Jahweh ten gunste van Zijn volk. Het volk heeft echter niet geluisterd en heeft Jahweh verworpen. Johannes past dit woord van Jesaja nu toe op de Heer Jezus, ja, hij zegt zelfs dat dit woord van Jesaja nu zijn vervulling krijgt.

Met dit citaat vraagt Johannes als het ware verbaasd aan de Heer of de prediking van Gods profeten en die van de Heer Jezus in het bijzonder wel enig resultaat hebben gehad, ondanks de openbaring van de macht van Christus aan Zijn volk. Er is een antwoord op die vraag. Dit antwoord komt ook van Jesaja. Jesaja zegt dat God de ogen van Zijn volk heeft verblind en hun hart heeft verhard (Js 6:9-10). Dit oordeel van verharding is het gevolg van hun absolute weigering om God te gehoorzamen. Ze hebben Hem en Zijn woord verworpen. Zo was het in de dagen van Jesaja en zo gebeurt het ook hier met de Heer Jezus. Het volk wil niet geloven.

Dan bepaalt God op zeker moment dat het volk ook niet meer kan geloven. Hij bezegelt hun keus. Ditzelfde woord van Jesaja over verharding vinden we ook als het volk het getuigenis van de verheerlijkte Christus heeft verworpen (Hd 28:25-27). Zo zien we dat de drie-enige God wordt verworpen:
1. In Jesaja 6 betreft het Jahweh van de legermachten.
2. Hier, in Johannes 12, betreft het de Heer Jezus.
3. In Handelingen 28 gaat het om het getuigenis van de Heilige Geest.

In aansluiting op zijn aanhaling uit Jesaja verklaart Johannes dat Jesaja, toen hij over Jahweh sprak, in feite over de Heer Jezus heeft gesproken. Daarmee hebben we een duidelijk en krachtig bewijs dat de Heer Jezus dezelfde is als Jahweh van het Oude Testament. De Heer Jezus is God en overal waar God Zich in het Oude Testament openbaart, doet Hij dat in Zijn Zoon. Het kan niet duidelijker worden gezegd dan Johannes dat hier doet. Welke heerlijkheid zag Jesaja? Hij zag “de Koning, de HEERE [Hebreeuws: Jahweh] van de legermachten” (Js 6:5). En Johannes zegt hier dat Jesaja van Hem, dat is van de Heer Jezus, sprak. Wat een prachtig getuigenis!

Het oordeel van verharding is over het volk als geheel gekomen. Het moest ook komen, want hoewel zelfs velen van de oversten in Hem geloven, doen zij dat zonder Hem werkelijk te belijden. Ze belijden Hem niet naar de waarheid van Zijn Persoon, want zij zien in Hem alleen iemand die tekenen doet. Ze bewonderen Hem heimelijk, maar belijden Hem niet openlijk omdat ze bang zijn voor de farizeeën. Als de farizeeën lucht zouden krijgen van hun bewondering voor Hem, zouden ze uit de synagoge gebannen worden. En dat hebben ze er niet voor over. De werkelijke reden dat zij Christus niet openlijk belijden, is dan ook dat zij gericht zijn op de eer van mensen en niet op de eer van God. De eer van God staat op het tweede plan, de eer van mensen staat op het eerste plan.

Jh 12:44-50 | Laatste getuigenis

44 Jezus nu riep en zei: Wie in Mij gelooft, gelooft niet in Mij, maar in Hem Die Mij heeft gezonden. 45 En wie Mij aanschouwt, aanschouwt Hem Die Mij heeft gezonden. 46 Ik ben als een licht in de wereld gekomen, opdat ieder die in Mij gelooft, niet in de duisternis blijft. 47 En als iemand Mijn woorden hoort en niet bewaart, oordeel Ik hem niet; want Ik ben niet gekomen om de wereld te oordelen, maar om de wereld te behouden. 48 Wie Mij verwerpt en Mijn woorden niet aanneemt, heeft dat wat hem oordeelt: het woord dat Ik heb gesproken, dat zal hem oordelen op de laatste dag. 49 Want Ik heb niet uit Mijzelf gesproken; maar de Vader Die Mij heeft gezonden, Die heeft Mij een gebod gegeven wat Ik zeggen en wat Ik spreken moet. 50 En Ik weet dat Zijn gebod eeuwig leven is. Wat Ik dan spreek, spreek Ik zó als de Vader Mij heeft gezegd.

De Heer roept als een laatste getuigenis dat geloven in Hem niet gaat zonder te geloven in de Vader. Het is als het ware een samenvatting van Zijn hele dienst in dit evangelie te midden van Zijn volk en de wereld. Het gaat Hem om Zijn Zender. Het is niet mogelijk Zijn eer te zoeken en niet die van God. Geloven in Hem houdt in geloven in Hem Die Hem gezonden heeft. Geloven in Hem alleen om Zijn tekenen is niet een geloven dat eeuwig leven geeft. Wie goed naar Hem kijkt, dat wil zeggen in geloof, ziet de Vader Die Hem heeft gezonden. De Heer legt weer de grootste nadruk op Zijn eenheid met Zijn Vader.

Nog eens wijst Hij op Zichzelf als een licht dat in de wereld is gekomen om mensen uit de duisternis te redden. Dat gebeurt met ieder die in Hem gelooft. Wie Zijn woorden hoort maar eraan voorbijgaat, zal niet terstond door Hem worden geoordeeld. Dat is niet het doel waarvoor Hij op aarde gekomen is. Hij is niet gekomen om te oordelen, maar om de wereld te behouden (Jh 3:17). Zal iemand dan ongestraft Hem kunnen verwerpen en aan Zijn woord kunnen voorbijgaan? Nee, zo iemand zal zeker worden geoordeeld op de laatste dag.

De norm waarnaar hij zal worden geoordeeld, is het woord dat de Heer heeft gesproken. Er zal duidelijk in het licht worden gesteld dat zo iemand het woord van de Heer heeft gehoord, maar het bewust naast zich heeft neergelegd. Het gaat om het woord, de ‘logos’, dat Hij heeft gesproken, niet de woorden. Door te wijzen op de ‘logos’ als het middel dat oordeelt, wijst Hij op Zichzelf. Hij is de ‘logos’, een woord dat weergeeft dat Hij is wat Hij spreekt. De ‘logos’, dat is de Zoon Die Zichzelf door Zijn woord heeft bekendgemaakt, veroordeelt de mens. De ernst van de afwijzing van Hem als de ‘logos’ is dat met het woord van de Zoon ook het woord van de Vader wordt afgewezen Die Hem heeft gezonden. De Zoon is in Zijn spreken en handelen volmaakt onderworpen aan Zijn Vader. Tegelijk is Hij zo een met de Vader, dat het afwijzen van Hem het afwijzen van de Vader betekent.

De Heer Jezus spreekt hier voor de tweede keer over een gebod dat Hij van Zijn Vader heeft gekregen. Het eerste gebod dat de Vader Hem heeft gegeven, betreft het afleggen en weer nemen van Zijn leven (Jh 10:17-18). Dit tweede gebod betreft alles wat de Vader Hem heeft gegeven om te zeggen en te spreken. Hij weet waarover Hij spreekt en wat de woorden van de Vader betekenen. Hij kent die woorden op een volmaakte manier. In wat de Vader Hem te spreken heeft gegeven, is voor Hem niets verborgen. Hij deelt volkomen in die woorden. Hij geeft ze niet mechanisch door, maar met volkomen instemming en de daarbij behorende gevoelens.

Hij weet dat het gebod voor ieder die het aanneemt, eeuwig leven betekent. Daarom heeft Hij alles gesproken op de manier die de Vader Hem in het persoonlijke onderhoud met Hem heeft gezegd en geen eigen vorm van de weergave ervan gekozen. Hij is ook niet buiten de woorden gegaan die de Vader Hem heeft gezegd. Hij heeft precies dat en niet meer dan dat gezegd omdat alleen die woorden volmaakt afgestemd zijn op de hoorders.

Johannes 13

Jh 13:1 | Eindeloze liefde

1 Vóór het feest van het Pascha nu heeft Jezus, Die wist dat Zijn uur was gekomen dat Hij uit deze wereld zou overgaan naar de Vader [en] Die de Zijnen die in de wereld waren, had liefgehad, hen liefgehad tot [het] einde.

De Heer heeft Zich met Zijn discipelen teruggetrokken om met hen alleen te zijn. Hij wil voor hen Zijn hart openen en hun vertellen Wie Zijn Vader voor hen is. Nu Hij op het punt staat van hen heen te gaan, wil Hij hun op verschillende manieren voorstellen wat hun nieuwe plaats voor God de Vader en in de wereld is in contrast met hun plaats in Israël. Om hun dit te vertellen heeft Hij Zijn intrek genomen in de bovenzaal van een huis in Jeruzalem. In die bovenzaal wil Hij met hen het Pascha vieren.

In de andere evangeliën lezen we over de voorbereidingen daarvoor en leren we de uiterlijke omstandigheden van het Pascha kennen (Lk 22:8-13). Johannes houdt zich daar niet mee bezig. Hij beschrijft een ander soort voorbereiding. Hij schrijft over de geest of gezindheid waarin de Heer de Zijnen tot het vieren ervan vergadert. Hij laat ons als het ware de atmosfeer van de Goddelijke liefde proeven waarin deze gebeurtenis plaatsvindt. Deze voorbereiding doet de Heer Zelf. Hij doet dat in het volle besef van het feit dat Zijn uur is gekomen (Jh 12:23; 17:1; vgl. Jh 2:4; 7:30; 8:20).

Christus is de enige Mens bij Wie nooit iets onverwacht gebeurt. Hij weet alles volmaakt van tevoren. Dat Zijn uur is gekomen, betekent dat Hij de kruisdood zal sterven, verworpen door mensen en verlaten door Zijn God. Toch spreekt Johannes daar niet over. Wat Johannes over het einde van het leven van Christus op aarde zegt, past bij zijn evangelie. Johannes beschrijft niet de slechtheid van de mens of de satan, ook niet Gods toorn over de zonde, maar vertelt ons over het vertrek van de Zoon uit de wereld om naar de Vader te gaan. Dit is wat de Heer Jezus bezighoudt en wat de achtergrond vormt van de komende hoofdstukken.

Het gaat daarin allemaal over de Vader en wat het heengaan van de Zoon naar de Vader betekent voor Zijn discipelen als voorwerpen van Zijn liefde. Alles wordt door Hem gekend en gevoeld in de tegenwoordigheid van de Vader. Daarom wordt aan Zijn overgaan naar de Vader uit deze wereld direct Zijn liefde verbonden voor de Zijnen die in de wereld zijn.

We hebben ook in het begin van dit evangelie gelezen over “de Zijnen” (Jh 1:11). Daar gaat het over Zijn volk Israël als de Zijnen, maar dat de Zijnen, Zijn volk, Hem niet hebben aangenomen. Nu spreekt Johannes weer over ‘de Zijnen’. Dat is niet Zijn volk als geheel, maar het zijn zij uit Zijn volk die Hem wel hebben aangenomen. Zij zijn werkelijk de Zijnen, zij horen bij Hem, zij zijn Zijn schapen.

Voor hen betekent Zijn heengaan naar de Vader een groot gemis. Wat zullen ze zich alleen kunnen voelen in een vijandige wereld. Dat is de Heer Jezus Zich bewust en daarom zal Hij hen achterlaten met een indrukwekkend bewijs van Zijn liefde voor hen, een liefde die er tot het einde zal zijn. Het bewijs van die enorme liefde betreft zeker Zijn werk aan het kruis. Daarbij kunnen we denken aan een oneindige diepte van liefde.

Zijn liefde strekt zich ook uit in de lengte, in de toekomst, want het is een liefde waar, hoe ver we ook kijken, het einde niet van te zien is. Dat is wat Johannes bedoelt als hij schrijft over “liefgehad tot [het] einde”. Als we iets als een eindpunt kunnen bedenken, dan gaat Zijn liefde nog verder. Hoe ver we ook in de toekomst kunnen kijken, Zijn liefde is daar ook. Wat we ook aan ellende en verdriet kunnen meemaken, Zijn liefde gaat dieper. De maat van deze liefde is niet te peilen of te doorgronden of te meten. Die liefde kunnen we alleen ervaren en bewonderen.

Jh 13:2-4 | Voorbereiding voor de voetwassing

2 En tijdens [de] maaltijd, toen de duivel Judas Iskariot, [de zoon] van Simon, al in het hart gegeven had Hem over te leveren, 3 stond Hij, terwijl Hij wist dat de Vader Hem alles in de handen had gegeven en dat Hij van God was uitgegaan en tot God heenging, van de maaltijd op 4 en legde Zijn kleren af; en Hij nam een linnen doek en omgordde Zich.

Na de inleidende woorden over Zijn heengaan naar de Vader en Zijn liefde voor de Zijnen krijgen we het tafereel van de voetwassing tijdens de Paschamaaltijd. Maar eerst vermeldt Johannes nog wat de duivel heeft weten te bewerken in het hart van Judas. We zien daardoor het grote contrast van het handelen van de Heer met dat van Judas. De Heer handelt door de Geest van liefde voor de Vader en de Zijnen, terwijl Judas zich heeft opengesteld voor de duivel. De Heer Jezus geeft Zichzelf voor anderen; Judas levert de Heer over uit eigen belang.

Als de maaltijd is begonnen, staat de Heer van de maaltijd op om de Zijnen te dienen. Terwijl Hij daartoe opstaat, heeft Hij het volle besef van Zijn verbinding met Zijn Vader. Hij weet dat Hij als de Zoon van de Vader van Hem alle dingen in de handen heeft gekregen, evenals Hij weet dat Hij spoedig in de handen van verdorven mensen zal vallen. Het is dan ook indrukwekkend ons te realiseren dat Hij Die opstaat om dienstwerk aan de discipelen te verrichten, de eeuwige Zoon is Die als Mens alle dingen uit de handen van de Vader ontvangt om die te kunnen delen met hen die deelhebben aan Hem in Zijn dood en opstanding.

Het valt ook op dat er in vers 3 zowel over “de Vader” als over “God” wordt gesproken. Als we de naam ‘Vader’ lezen, staat dat meestal in verbinding met onze voorrechten, met onze zegeningen. Als we de naam ‘God’ lezen, staat dat meestal in verbinding met onze verantwoordelijkheid.

De Heer Jezus weet dat Hij van God is uitgegaan. Dat is gebeurd om God op aarde te dienen. Hij weet ook dat Hij die dienst volkomen tot Gods eer heeft volbracht en daarmee volledig aan Zijn verantwoordelijkheid heeft voldaan. Daarom kan Hij weer tot God terugkeren. Deze verhouding van de Zoon tot Zijn Vader en Zijn God is het uitgangspunt voor de voetwassing. De Zoon wil dat wij met Hem kunnen delen in wat Hij van de Vader heeft gekregen en voor God heeft gedaan. Daarvoor hebben wij de voetwassing nodig.

Gemeenschap met de Zoon in wat de Vader Hem heeft gegeven, kan alleen als we ons bewust zijn dat die Vader ook de heilige God is in Wiens tegenwoordigheid niets kan bestaan wat met zonde te maken heeft. Niemand is zich dat beter bewust dan de Zoon. Hij kent Zijn Vader en God op volmaakte wijze en Hij weet precies hoe Zijn Vader en God Hem waardeert. Daarom kan ook niemand anders dan Hij de reiniging van bezoedelingen op Zich nemen waardoor iemand geschikt is om het deel met Hem te genieten. Daarom staat Hij van de maaltijd op en legt Hij Zijn kleren af. Symbolisch doet Hij afstand van alle heerlijkheid die Zijn God en Vader Hem heeft gegeven.

Dan lezen we dat Hij een doek neemt. Dat doet Hij met de handen waarin de Vader alle dingen heeft gelegd. Hij gebruikt Zijn handen niet om macht uit oefenen, maar om te dienen. Hij gebruikt Zijn handen om de voeten van Zijn discipelen te wassen. Vervolgens omgordt Hij Zich met de doek die Hij genomen heeft. Omgorden wijst op dienen (Lk 12:37; 17:8). Door wat Hij aan Zijn discipelen doet, geeft Hij ons een onvergetelijke les in nederigheid. Het lijkt erop dat Petrus die les heeft begrepen (1Pt 5:5).

Jh 13:5 | De voetwassing

5 Daarna goot Hij water in het bekken en begon de voeten van de discipelen te wassen en af te drogen met de linnen doek waarmee Hij omgord was.

Als de Heer Zich op Zijn dienstwerk heeft voorbereid, giet Hij water in het bekken en begint de voeten van de discipelen te wassen om die daarna af te drogen met de doek waarmee Hij Zich heeft omgord. De voetwassing die de Heer verricht, heeft een geestelijke betekenis. De Heer dient hier als Slaaf. Toen Hij Mens werd, heeft Hij de gestalte van een Slaaf aangenomen (Fp 2:7). Deze positie en dienst van Slaaf geeft Hij nooit meer op (Lk 12:37; Ex 21:5-6).

We zouden kunnen denken dat Hij wel ophield Slaaf te zijn toen Hij de heerlijkheid binnenging. Hij laat ons hier zien dat dit niet het geval is. Hij begint hier een nieuwe dienst bij de Zijnen die bestaat uit het verwijderen van de onreinheid die zij hebben opgelopen in hun wandel door de wereld. Voor deze reiniging gebruikt Hij het Woord van God dat met water wordt vergeleken (Ef 5:26; Jh 15:3). Als we Gods Woord lezen, bewerkt Hij daardoor dat onze gedachten weer schoon worden. Als er dingen in ons leven zijn die verkeerd zijn, maakt Hij ons daarop opmerkzaam door Zijn Woord. We kunnen dat dan belijden en wegdoen. Dat is de reiniging die Hij bewerkt.

Voor deze reiniging gebruikt de Heer water en niet bloed. Het gaat hier om het voorstellen van de waarheid, dat wil zeggen van Gods Woord als dat wat reinigt. Het bloed heeft meer het aspect van verzoening. Hij gebruikt het Woord om hen te reinigen die al verzoend zijn door het bloed. Het bloed reinigt met het oog op God, het water reinigt met het oog op de gelovige. Het bloed is ook slechts één keer toegepast. God ziet altijd de waarde ervan. De uitwerking is eeuwig. De gelovige is eens voor altijd door het bloed geheiligd (Hb 9:12; 10:14). De toepassing van het bloed hoeft nooit herhaald te worden, net zomin als iemand die eenmaal uit God geboren is, nog eens uit God geboren zou moeten worden.

Nadat de Heer de voeten heeft gewassen, droogt Hij die af met de linnen doek waarmee Hij was omgord. Ook het afdrogen heeft een belangrijke geestelijke betekenis. Het afdrogen van de voeten betekent het wegdoen van de herinnering aan de reiniging. Als iemand door de Heer van een zonde is gereinigd door Zijn Woord, komt Hij daar niet meer op terug. Dat is ook voor gelovigen onder elkaar van belang. Als een gelovige zondigt en iemand anders maakt hem dat duidelijk en de zonde wordt beleden, dan is die zonde weggedaan. Die zonde mag de ander niet worden nagedragen.

Jh 13:6-8 | Deelhebben met de Heer Jezus

6 Hij kwam dan tot Simon Petrus; deze zei tot Hem: Heer, wast U mijn voeten? 7 Jezus antwoordde en zei tot hem: Wat Ik doe, weet jij nu niet, maar je zult het hierna begrijpen. 8 Petrus zei tot Hem: U zult mijn voeten geenszins wassen tot in eeuwigheid. Jezus antwoordde hem: Als Ik je niet was, heb je geen deel met Mij.

Als de Heer bij Petrus komt om hem de voeten te wassen, verzet Petrus zich. Hij vindt het ongepast dat de Heer hem de voeten gaat wassen. Hij is toch de Heer? Dan kan niet waar zijn dat Hij, de Heer, Zich voor hem neerbuigt. Petrus openbaart hier een karaktertrek die velen van ons ook hebben. We willen soms die nederige dienst niet zelf verrichten, maar soms weigeren we ook dat die dienst aan ons wordt verricht, waarbij wij onze weigering wel anders zullen motiveren dan Petrus hier doet. Zo’n houding laat zien dat wij de zonde toch niet zo erg vinden. Wij moeten leren – en het moet door wat de Heer hier doet, diep tot ons doordringen – dat de verontreiniging die wij oplopen door ons gaan door de wereld zo erg is, dat niets minder dan de vernedering van Christus ons ervan kan reinigen.

De Heer antwoordt Petrus dat hij nu nog niet weet wat Hij doet, maar dat hij het hierna wel zal begrijpen. Daarmee bedoelt Hij dat Petrus het pas ten volle zal begrijpen als de Heilige Geest is gekomen. Misschien is het ook mogelijk dat de Heer hiermee vooruitwijst op Zijn verklaring die Hij na afloop van de voetwassing geeft. Nog iets waaraan we misschien mogen denken, is dat Petrus het zal begrijpen als hij de geestelijke werkelijkheid ervan heeft ervaren wanneer hij na zijn verloochening van de Heer door Hem hersteld wordt.

Petrus is niet erg onder de indruk van de woorden van de Heer. Hij bindt niet in, maar spreekt Hem krachtig tegen. Hij zal nooit meewerken aan wat hij een te vernederende daad voor de Heer vindt. Met dezelfde krachtige uitspraken heeft Petrus ook gezegd dat de Heer niet zou lijden en sterven (Mt 16:21-23). Hij spreekt zonder zelfkennis en zonder kennis van de Heer. De Heer houdt hem voor wat de gevolgen zijn als Hij hem niet wast. Dan zal hij geen deel met Hem hebben.

De Heer zegt niet: ‘Dan heb je geen deel aan Mij.’ Iedere gelovige heeft deel aan Hem. De Heer spreekt over “deel met Mij”. Dat betekent dat een gelovige samen met Hem deelheeft aan alles wat Zijn deel is, dat is alles wat de Vader Hem heeft gegeven (vers 3). Hij heeft van eeuwigheid altijd alles in handen als de eeuwige Zoon en de Schepper. Maar Hij is Mens geworden en nu zal Hij als Mens bezitten wat altijd al als de eeuwige Zoon Zijn bezit is geweest. Daardoor is het mogelijk geworden om het te delen met mensen. Zo hebben wij het leven van Hem gekregen omdat Hij het leven is.

Om met de Zoon deel te hebben aan wat Hij als Mens heeft gekregen, is het nodig dat de gelovige wordt gereinigd van alles waardoor hij wordt verontreinigd. We moeten dan niet eens zozeer aan concrete zonden denken, hoewel zonden natuurlijk een verhindering zijn om samen met de Zoon te kunnen genieten van wat de Vader Hem heeft gegeven. Het gaat om het oplopen van verontreiniging louter door het feit van ons gaan door de wereld. Het gaat om een verontreiniging waar we niets aan kunnen doen, maar die er evengoed wel is. De Heer Jezus wast de voeten van de discipelen omdat zij van het lopen door de straten van Jeruzalem onvermijdelijk vuil zijn geworden.

Zo worden ook wij in geestelijk opzicht verontreinigd als we door de wereld gaan. Ongevraagd of ongezocht zien en horen we dagelijks dingen die onze geest bevuilen en onze gedachten kunnen beïnvloeden. Daarom is de dagelijkse reiniging daarvan nodig (2Ko 7:1). Die dagelijkse reiniging ondergaan we als we biddend Gods Woord lezen. Onze geest en onze gedachten worden door het lezen van het Woord van God schoon gewassen. Geen enkele gelovige kan daarbuiten. Deze dienst van reiniging doet de Heer Jezus aan ons als we Zijn Woord lezen. Hij kan dat ook doen door iemand die we in een samenkomst Gods Woord horen uitleggen of toepassen, of als iemand bij ons komt en ons op iets uit Gods Woord wijst.

Jh 13:9-11 | Helemaal rein, maar niet allen

9 Simon Petrus zei tot Hem: Heer, niet alleen mijn voeten, maar ook mijn handen en mijn hoofd! 10 Jezus zei tot hem: Wie gebaad is, heeft alleen nodig zich de voeten te laten wassen, maar is geheel rein. En u bent rein, maar niet allen. 11 Want Hij wist wie Hem zou overleveren; daarom zei Hij: U bent niet allen rein.

Als de Heer hem dit heeft voorgehouden, valt Petrus in het andere uiterste. Hij wil dat de Heer niet alleen zijn voeten wast, maar ook zijn handen en zijn hoofd. Maar ook dat is niet de bedoeling. De Heer gaat op de overtrokken reactie van Petrus in door verder belangrijk onderwijs te geven, zoals Hij dat telkens doet na uitspraken of reacties waaruit blijkt hoezeer Zijn woorden verkeerd worden begrepen. Hij is een Leermeester vol geduld.

Hij verklaart aan Petrus – en aan ons! – dat er twee vormen van wassen zijn. Er is een eenmalige wassing van het hele lichaam. Dat ziet op wat er is gebeurd bij onze bekering (1Ko 6:11; Tt 3:5). Het is de eenmalige geestelijke vernieuwing door het Woord onder de werking van de Geest die niet wordt herhaald (Jh 3:3-6). Het is het ontvangen van nieuw leven, waardoor we kinderen van God geworden zijn. Wie eenmaal een kind van God is, kan dat niet een tweede keer worden. Daarna is het nodig om regelmatig de voeten te wassen. Dit regelmatig wassen gebeurt eveneens door het Woord (Ps 119:9).

Van de beide vormen van wassen hebben we een beeld in wat er met de priesters in het Oude Testament gebeurde. Als een zoon van Aäron tot priester werd gewijd, werd hij bij die gelegenheid helemaal gewassen (Lv 8:6). Die handeling werd niet herhaald. Als de priester het heiligdom binnenging om dienst te doen, moest hij zijn handen en voeten wassen in het wasvat (Ex 30:19). Dat moest hij telkens doen als hij in het heiligdom dienst ging doen.

Deze herhaalde handeling is wat de Heer hier voorstelt in de voetwassing. Alleen is hier geen sprake van het wassen van de handen, maar van de voeten, want de voeten spreken van de wandel en dat ziet op ons hele gedrag. De voetwassing is, om nog even bij het beeld van de dienst in de tabernakel te blijven, de voorbereiding voor het ingaan in het heiligdom in Johannes 14-16 en het ingaan in het allerheiligste in Johannes 17.

In Zijn onderwijs aan de discipelen zegt de Heer dat iemand die geheel gewassen is, helemaal rein is en daarom alleen nodig heeft zich de voeten te laten wassen. Er is echter een uitzondering onder de discipelen, iemand voor wie al dit onderwijs over de voetwassing niet geldt. Er is er één onder hen die niet geheel rein is omdat hij niet geheel gewassen is, dat wil zeggen omdat hij zich niet heeft bekeerd en geen nieuw leven heeft. De Heer kent die ene uitzondering en Hij weet ook wat er in het hart van die discipel is. Het hart van die discipel is niet verbonden met Zijn hart. Er is geen levensverbinding tussen Hem en die discipel. Daarom geldt wat Hij heeft gezegd, niet voor een man als Judas.

Jh 13:12-17 | Doen zoals de Heer heeft gedaan

12 Toen Hij dan hun voeten gewassen en Zijn kleren genomen had en weer aanlag, zei Hij tot hen: Begrijpt u wat Ik u heb gedaan? 13 U noemt Mij Meester en Heer, en u zegt het terecht, want Ik ben het. 14 Als dan Ik, de Heer en de Meester, uw voeten heb gewassen, dan behoort ook u elkaars voeten te wassen; 15 want Ik heb u een voorbeeld gegeven, opdat ook u doet zoals Ik u heb gedaan. 16 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: een slaaf is niet groter dan zijn heer, en een gezant niet groter dan hij die hem heeft gezonden. 17 Als u deze dingen weet, gelukkig bent u als u ze doet.

De Heer heeft de voeten van alle discipelen gewassen, ook die van Judas. Hij heeft Zijn bovenkleed weer aangetrokken en ligt weer aan. Dan stelt Hij hun de vraag of ze wel begrijpen wat Hij bij hen heeft gedaan. Uit Zijn vraag blijkt dat er meer verbonden is aan Zijn daad dan alleen maar ervoor zorgen dat hun voeten schoon worden zodat ze fris aan tafel kunnen gaan. Door het stellen van deze vraag wil Hij hun harten in oefening brengen.

Zonder dat Hij op antwoord wacht, gaat Hij hen, en ons, onderwijzen over wat Hij heeft gedaan. Hij weet hoe ze Hem noemen en Hij zegt dat ze dat terecht doen. Ze noemen Hem in de eerste plaats “Meester”, Iemand Die onderwijst, en in de tweede plaats “Heer”, Iemand Die gezag over hen heeft. De volgorde voor hen is dat zij eerst onderwijs krijgen en dan gaan gehoorzamen. Zo is het bij ons ook vaak. We moeten eerst de redelijkheid of het nut ergens van inzien en dan doen we wat wordt gezegd.

Vanuit hun erkenning van Hem als hun Meerdere geeft Hij nader onderwijs over wat Hij heeft gedaan. Hij zegt hun dat wat Hij bij hen heeft gedaan, zij nu ook bij elkaar moeten gaan doen. Als de Heer dat zegt, draait Hij hun volgorde om en zegt dat Hij in de eerste plaats de Heer is en in de tweede plaats de Meester. Dat wil zeggen dat het in de eerste plaats aankomt op gehoorzaamheid aan Hem als Heer en pas daarna op het aanvaarden van het onderwijs dat Hij daarover geeft. Het eerste is de gezindheid, de bereidheid om te gehoorzamen; daaruit vloeit vervolgens voort het leren kennen van, ofwel het inzicht krijgen in, wat wordt gevraagd.

De voetwassing is een daad van broederliefde. De liefde onder elkaar zal ertoe leiden dat we die dienst bij elkaar verrichten, zodat de gemeenschap met de Heer genoten kan blijven worden. Het onderwijs van de Heer is geen theoretisch onderwijs geweest. Hij heeft hun een voorbeeld gegeven (vgl. 1Pt 2:21). De bedoeling is dat zij zo gaan doen, zoals Hij bij hen heeft gedaan. Ze hebben Hem niet alleen iets zien doen terwijl zij erbij stonden te kijken. Nee, wat de Heer heeft gedaan, hebben zij persoonlijk ervaren.

Nadat Hij is teruggekeerd in de hemel, is Hij met die dienst verdergegaan. Hij is nog steeds bezig om ons te reinigen als wij Zijn Woord lezen of er door anderen aan worden herinnerd. Zijn voorbeeld is bedoeld om ons tot het verrichten van die daad te brengen en zo ons erbij in te schakelen.

Met een dubbel “voorwaar” en een gezaghebbend “Ik zeg u” wijst Hij erop dat zij Zijn voorbeeld niet naast zich kunnen neerleggen, alsof ze zichzelf te goed zouden achten voor een dergelijke dienst. Hij is de Heer en zij zijn de slaven. Hij heeft als de Heer dit nederige werk verricht. Dan moeten zij zich niet groter achten dan Hij door ‘nee’ te zeggen als die dienst van hen wordt gevraagd om die aan anderen te verrichten. Hij zendt hen daartoe uit, zij zijn Zijn gezanten. Hij zendt, want Hij is groter. Hij heeft als de Zender dit nederige werk verricht, hoeveel te meer zijn zij dan verplicht dit werk te doen als Hij hen daartoe uitzendt.

Hij weet ook dat ‘weten’ en ‘doen’ twee dingen zijn. Daarom drukt Hij hun op het hart te doen wat ze nu weten. Hij doet dat niet met een dreigend ‘wee jullie, als jullie deze dingen niet doen’, maar met een bemoedigend “gelukkig bent u als u ze doet”. Het toepassen van het Woord op onze handel en wandel reinigt van bevlekking. Daardoor kunnen we in ongestoorde gemeenschap met de Heer Jezus blijven. Ware broederliefde zal dit ook wensen voor iedere broeder en zuster en daarom zal de dienst van voetwassing ook verricht worden. En is dat niet een dienst die gelukkig maakt?

Wat de Heer heeft gedaan en Zijn discipelen heeft geleerd, kunnen we in drie pakkende woorden samenvatten: nederigheid, heiliging en geluk. Die woorden geven tegelijk een volgorde aan die we niet kunnen omdraaien of waarvan we een element kunnen weglaten. De weg van heiliging en geluk begint en wordt voortgezet met nederigheid. Nederigheid voert tot heiliging en heiliging voert tot geluk. Er is geen geluk mogelijk zonder nederigheid en heiliging.

Jh 13:18-19 | Nog eens de verrader

18 Ik spreek niet van u allen; Ik weet wie Ik heb uitverkoren; maar de Schrift moet worden vervuld: ‘Hij die met Mij het brood eet, heeft zijn hiel tegen Mij opgeheven’. 19 Nu al zeg Ik het u, voordat het gebeurt, opdat u, wanneer het gebeurt, zult geloven dat Ik het ben.

Nog een keer spreekt de Heer over de uitzondering onder de discipelen. Judas is niet per ongeluk bij het getal van de twaalf gekomen. Het uitkiezen van Judas als een van Zijn apostelen is een bewuste keus van Hem geweest. Hij heeft hem uitgekozen omdat de Schrift over een man als Judas heeft gesproken (Ps 41:10). Het gaat in de betreffende psalm over Achitofel, de raadsman van David, die zijn verrader werd in het uur van grote nood waarin hij zich bevond (2Sm 15:12; 16:21; 17:1,14,23). Er is een duidelijke parallel tussen Judas en Achitofel, zoals die er ook is tussen de Heer Jezus en David.

Het is bijzonder smartelijk te worden verraden door iemand met wie je brood hebt gegeten, wat een teken is van nauwe gemeenschap. Het opheffen van de hiel spreekt van een verraderlijk laten struikelen van een tegenstander. Zo is Judas met de Heer Jezus omgegaan!

Terwijl het Schriftwoord de smart weergeeft die de Heer van de handeling van Judas ervaart, is daar ook de volkomen onderwerping aan de Schrift en daarmee de rust van de aanvaarding. Het belang van de Schrift en de kennis ervan zijn groot. Ze zijn de basis van al Zijn spreken en handelen. Zo moet het ook voor ons zijn.

Het betekent niet dat Judas is uitverkoren om de Heer over te leveren. Dat is zijn eigen keus, waarvoor hij zelf ten volle verantwoordelijk is. De Heer voorzegt hier Zijn discipelen het verraad van Judas om het geloof in Zijn Persoon te versterken. Als plaatsvindt wat is voorzegd, is dat het bewijs dat de profeet de waarheid heeft gesproken. Hij is de beloofde Profeet (Dt 18:18-22).

Jh 13:20 | Ontvang wie door de Zoon is gezonden

20 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: wie ontvangt wie Ik ook zend, ontvangt Mij; en wie Mij ontvangt, ontvangt Hem Die Mij heeft gezonden.

In vers 16 heeft de Heer gesproken over hen die gezonden worden om anderen de voeten te wassen. Daar heeft Hij gezegd dat ze zich niet te goed moeten voelen om dit dienstwerk te doen. Hij, de Heer en de Meester, heeft het immers Zelf laten zien en hun daarmee een voorbeeld gegeven. Nu spreekt Hij over hen van wie de voeten gewassen moeten worden. Hij maakt duidelijk dat het niet aan hem is die deze dienst ontvangt, om uit te maken of de persoon die komt hem aangenaam is of niet. Het gaat erom de dienst van de voetwassing te accepteren.

Wie naar ons toe komt om ons de voeten te wassen, is door de Heer gezonden en moet als zodanig door ons worden ontvangen. Zelfs al zou er een Judas naar ons toe komen, dan nog zouden wij die hebben te ontvangen en wel omdat hij door de Heer gezonden is. We zullen daar dan ook de zegen van krijgen, want door zo iemand te ontvangen, ontvangen we de Heer Jezus en de Vader. Het ondergaan van deze dienst zal tevens tot gevolg hebben dat we niet zullen delen in het lot van Judas. Het lot van Judas is niet voor hen die ontvangen wie door de Heer gezonden zijn.

Jh 13:21-30 | De verrader aangewezen

21 Toen Jezus dit had gezegd, werd Hij ontroerd in de geest en Hij betuigde aldus: Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u dat een van u Mij zal overleveren. 22 De discipelen keken elkaar aan, in twijfel over wie Hij dat zei. 23 Een van Zijn discipelen, hij die Jezus liefhad, lag aan in de schoot van Jezus. 24 Simon Petrus dan gaf deze een wenk, dat hij moest vragen wie het toch was over wie Hij sprak. 25 Deze nu leunde dus over naar de borst van Jezus en zei tot Hem: Heer, wie is het? 26 Jezus antwoordde: Hij is het voor wie Ik het stuk brood zal indopen en hem zal geven. Toen Hij dan het stuk brood had ingedoopt, <nam Hij het en> gaf het aan Judas Iskariot, [de zoon] van Simon. 27 En na het stuk brood, toen voer de satan in hem. Jezus dan zei tot hem: Wat je doet, doe dat snel. 28 <Maar> niemand van hen die aanlagen, wist waartoe Hij hem dit zei. 29 Want sommigen meenden, omdat Judas de beurs had, dat Jezus tot hem zei: Koop wat wij nodig hebben voor het feest; of dat hij iets aan de armen moest geven. 30 Nadat hij dan het stuk brood had genomen, ging hij terstond naar buiten. En het was nacht.

Nadat de Heer gesproken heeft over wie Hij zal zenden, denkt Hij aan Judas en wordt innerlijk ontroerd. Zijn innerlijke bewogenheid wordt niet veroorzaakt door de gedachte aan het verraad dat zal plaatsvinden en de gevolgen daarvan, maar door het feit dat een van hen dat zal doen, een van hen die voortdurend in Zijn gezelschap zijn geweest. Hij maakt Zijn discipelen, onder wie Judas zich nog steeds bevindt, bekend met wat Hem hierover bezighoudt. Hij legt hierover een plechtige verklaring af, wat we zien aan het woord ‘betuigen’. De zekerheid en tegelijk de ernst van dit woord worden nog verder benadrukt door het voorafgaande dubbele “voorwaar” gevolgd door het gezaghebbende “Ik zeg u”.

De discipelen kijken elkaar vertwijfeld aan en vragen zich af over wie Hij dat zou zeggen. Uit deze houding blijkt dat er geen enkele argwaan van de discipelen tegenover Judas bestaat. Hij schijnt voor hen een volkomen oprecht mens te zijn. Judas is een illustratie van een valse apostel waarover we in 2 Korinthiërs 11 lezen (2Ko 11:13-15). Het laat zien dat de Heer Jezus nooit enige toespeling heeft gemaakt dat Hij Judas wantrouwt of een afkeer van hem heeft of iets anders heeft laten blijken waardoor Hij de andere discipelen voor Judas zou willen waarschuwen. Hij heeft Judas steeds Zijn volle vertrouwen gegeven.

Tegenover de huichelarij van Judas schittert de diepe en oprechte liefde van de discipel die in de onmiddellijke nabijheid van de Heer Jezus is. Hij ligt aan in Zijn schoot. Het aanliggen in de schoot duidt een plaats van intimiteit aan (Jh 1:18). Johannes noemt de naam van de discipel niet. Er kan geen twijfel over bestaan dat hij zichzelf bedoelt als hij schrijft over “de discipel die Jezus liefhad”, dat wil zeggen ‘de discipel die door Jezus geliefd werd’ (Jh 19:26; 20:2; 21:7,20,24). Hij noemt zichzelf zo, omdat hij zich bewust is dat de Heer hem liefheeft.

De Heer had zeker alle discipelen lief, maar Johannes is zich dat op een speciale wijze bewust en heeft zich in die liefde gekoesterd. Johannes heeft die plaats niet ingenomen om mededelingen te ontvangen voor anderen, maar intimiteit met de Heer Jezus maakt iemand bekend met Zijn gedachten en kan anderen daarmee dienen. Petrus erkent de plaats van intimiteit die Johannes inneemt. Zelf nam hij niet een dergelijke plaats in, doordat hij toch veel van zichzelf verwachtte. Maar dat was geen verhindering om de Heer te dienen en dat heeft hij ook gedaan. Hij is ook niet jaloers op de plaats die Johannes inneemt, maar erkent hem daarin door hem een wenk te geven.

Het is goed om gelovigen van wie we weten dat ze dicht bij de Heer en Zijn Woord leven te vragen wat zij over een bepaalde zaak aan licht van Hem hebben gekregen. Johannes vindt het geen domme vraag en hij zegt ook niet: ‘Vraag het zelf maar.’ De discipelen vullen elkaar aan. Ieder krijgt van de Heer zijn eigen vorming, plaats en dienst. Het is goed daar oog voor te hebben en dat van elkaar te accepteren en bij elkaar te waarderen.

Johannes stelt dan de vraag wie het is. De Heer antwoordt met het verwijzen naar een symbolische handeling bij de maaltijd. Hij zegt dat hij het is aan wie Hij het stuk brood zal geven nadat Hij het ingedoopt heeft. Omdat Hij nadrukkelijk spreekt over ‘het’ stuk brood en niet over ‘een’ stuk brood, is wel verondersteld dat het wijst op de handeling waarmee een gastheer de maaltijd opent. Hij neemt ‘het’ stuk brood en geeft dat aan de belangrijkste persoon die aan tafel is. Het is een gebaar van eerbetoon. Met dit bewijs van eer wil de Heer in liefde en genade nog een keer een poging doen om tot het hart van Judas te spreken om hem van zijn verderfelijke weg terug te brengen. Maar ook dit eerbetoon wordt door Judas afgewezen.

Dan zijn alle drempels weg voor de satan om bij Judas binnen te komen. Deze afwijzing is de derde en laatste trede in de val van Judas die eerst in de macht van het geld is gekomen (Jh 12:6), wat hem vervolgens tot een instrument van de satan heeft gemaakt om de Heer voor geld over te leveren (Jh 13:2), en hier vaart de satan in hem. De overste van de demonen neemt de leiding persoonlijk in handen.

De Heer zegt tegen Judas dat hij snel moet handelen. De satan krijgt nu de gelegenheid om te doen wat hij altijd al heeft willen doen omdat het nu Gods tijd is. Judas wordt niet nu pas een boze. Hij was al een boze door zijn geldzucht waaraan hij telkens toegaf bij de alledaagse verleidingen. De Heer kent het hart van Judas volledig. Daarom zegt Hij tegen hem snel te doen wat hij moet doen.

Nog steeds vermoedt niemand iets van wat er in Judas omgaat. De Heer heeft de discipelen de duidelijkste aanwijzing gegeven, maar er is in hun programma geen punt opgenomen waarin wordt gesproken over een overlevering van de Heer en Zijn dood. Ze houden gewoon geen rekening met het feit van Zijn overlevering. Daardoor gaat elke waarschuwing van Hem in die richting aan hen voorbij. Ze hebben een praktische verklaring voor Zijn woorden. Judas moet gewoon een boodschap gaan doen, zoals hij dat altijd deed als er iets nodig was. Hij had immers ‘de kas’. Of hij moest ergens iets aan de armen gaan geven. Blijkbaar gaf de Heer daar wel vaker de opdracht voor.

Judas weigert het stuk brood niet. Hij weet dat de Heer hem doorgrondt. Nadat hij het stuk brood dat de Heer hem gaf, heeft genomen, gaat hij direct naar buiten, de nacht in. Het is nacht om hem heen, maar nog meer is het nacht in zijn ziel.

Jh 13:31-32 | De verheerlijking

31 Toen hij dan naar buiten was gegaan, zei Jezus: Nu is de Zoon des mensen verheerlijkt en God is in Hem verheerlijkt. 32 <Als God in Hem verheerlijkt is,> zal God Hem ook in Zichzelf verheerlijken en Hij zal Hem terstond verheerlijken.

Als de verrader naar buiten is gegaan, is de Heer Jezus alleen met de Zijnen en vrij om aan Zijn afscheidsrede te beginnen. Hij kan Zijn hart zonder remmingen openen. Wil er ruimte zijn voor het leren kennen van de gedachten van God of het uitvoeren ervan, dan moet elke verhindering zijn weggedaan. De Heer Jezus verplaatst Zich in gedachten naar het kruis, waar Hij als de Zoon des mensen zal worden verheerlijkt. Hij zegt het alsof het op dat ogenblik, “nu”, gebeurt, als de verrader naar buiten is gegaan.

Hij ziet reeds het volle resultaat voor Zich. Het ‘nu’ is hier het ‘nu’ van het kruis. Wat de verrader gaat doen en snel gaat doen, werkt mee aan de verheerlijking van de Zoon des mensen. Deze verheerlijking vindt plaats in de dood die Hij zal ondergaan aan het kruis. Verheerlijken wil zeggen het volledig laten zien van alle heerlijke eigenschappen van Hem als de ware Mens Die altijd in alles Zijn God volmaakt heeft gehoorzaamd. Dat is in Zijn hele leven zichtbaar geweest, maar zal op het kruis zijn hoogtepunt en bekroning vinden.

Aan het kruis is elke Goddelijke en menselijke voortreffelijkheid van Zijn Wezen tot volkomen ontvouwing gekomen. Alles wat Hij is als Mens Die tot eer van God heeft geleefd, heeft op het kruis zijn bekroning gevonden. Zijn toewijding en overgave zijn daar op het hoogst gebleken. Daar zien we een Mens, zoals God bedoelde dat een mens zou zijn. Terzelfder tijd is ook God in Hem verheerlijkt, want elke voortreffelijkheid van God is in Hem op het kruis aan het licht gekomen.

In de dood van de Zoon des mensen wordt de openbaring van God tot een hoogtepunt gevoerd. God is volkomen gerechtvaardigd in Zijn Wezen, in Zijn natuur. Zijn gerechtigheid, Zijn majesteit, Zijn liefde, Zijn waarheid, ze zijn allemaal op het kruis waargemaakt zoals ze in Hem zijn. Het is de heerlijkheid van de Zoon des mensen om Gods Naam te verheerlijken op de plaats waar de eerste mens God heeft onteerd.

Gods antwoord op de verheerlijking waarmee de Zoon des mensen Hem heeft verheerlijkt, is de verheerlijking van de Zoon des mensen. Deze verheerlijking zal zeker ook gebeuren als de Zoon des mensen alle dingen van God heeft gekregen om daarover te regeren in het vrederijk. Maar zolang wacht God niet. Hij zal Hem ook “terstond verheerlijken” en wel in de opstanding.

Vervolgens zal Hij Hem verheerlijken in Zichzelf. Hij zal de Zoon des mensen als Christus verheerlijken door Hem vanwege Zijn werk op het kruis in de hemel op te nemen en Hem de plaats van heerlijkheid en eer te geven aan Zijn rechterhand (Hd 2:36b; Hb 2:9). Dit betekent dat Christus, totdat Hij in heerlijkheid op aarde zal worden geopenbaard, als de Verheerlijkte verborgen is in God (Ko 3:3). God heeft Hem verheerlijkt, niet door Hem de troon van David te geven, een aardse heerlijkheid, maar door Hem te zetten op Zijn eigen (Gods) troon in de hemel.

Jh 13:33-35 | Het nieuwe liefdegebod

33 Kinderen, nog een korte tijd ben Ik bij u. U zult Mij zoeken en, zoals Ik de Joden heb gezegd: Waar Ik heenga kunt u niet komen, zeg Ik nu ook u. 34 Een nieuw gebod geef Ik u: dat u elkaar liefhebt; zoals Ik u heb liefgehad, dat ook u elkaar liefhebt. 35 Hieraan zullen allen weten dat u Mijn discipelen bent, als u liefde onder elkaar hebt.

De Heer spreekt Zijn discipelen aan als “kinderen”. Hij zegt niet ‘Mijn kinderen’. Dat zijn ze ook niet. Nergens worden de gelovigen ‘kinderen van de Heer Jezus’ genoemd. Hij spreekt hen aan als kinderen van God. Het is de naam van lieflijke betrekkingen en kwetsbaarheid. Hij zal nog maar een korte tijd bij hen zijn, want Hij zal binnenkort naar Zijn Vader gaan. Net als Hij al tegen de Joden heeft gezegd (Jh 7:34; 8:21), zegt Hij nu ook tegen Zijn discipelen dat zij daar niet kunnen komen. Dat komt omdat Hij naar een volkomen ander terrein zal gaan dat buiten deze wereld ligt. Het ligt in de wereld van de opstanding.

Het heengaan van de Heer naar die nieuwe plaats is niet zonder gevolgen voor de bestaande banden op aardse grondslag. De discipelen kunnen Hem nu niet volgen naar Zijn nieuwe plaats. Hij wil hen erop voorbereiden dat zij Hem voorlopig nog niet zullen kunnen volgen. Voor de tijd dat ze nog op aarde zijn, wijst Hij hen op een nieuwe manier van omgaan met elkaar die geheel past bij de sfeer van de plaats waar Hij heengaat. Die nieuwe manier is de liefde die zij onder elkaar als kinderen van God zullen hebben. Het grote kenmerk van de familie van God is liefde, want God is liefde. Terwijl de Heer Jezus daarboven omgeven is door heerlijkheid, hebben de kinderen van God op aarde elkaar lief.

Als Hij niet meer bij hen is als de belangrijkste zuil waartegen zij kunnen leunen en steun kunnen zoeken in een vijandige wereld, moeten zij deze steun bij elkaar vinden. Die steun kunnen ze elkaar niet geven in eigen kracht, maar in de werkzaamheid van de nieuwe natuur die zij van Hem hebben gekregen door het geloof in Hem. Die nieuwe natuur is liefde. Als zij zo met elkaar omgaan, zal men hen als discipelen van Christus kennen. Wat zal daar een getuigenis van uitgaan!

Deze nieuwe plicht, het liefhebben van elkaar, vloeit voort uit een nieuwe verhouding tussen Hem Die in de hemel is en hen die op aarde zijn. Dit zal een overtuigend bewijs zijn voor de mensen om hen heen dat zij volgelingen van Hem zijn. Hun liefde onder elkaar zal getuigen van Hem Die deze liefde in Zijn leven en in Zijn dood volmaakt heeft getoond en ook nu nog heeft: een onfeilbare liefde. Hun liefde moet zijn van Zijn ‘materiaal’ en naar Zijn model, zodat deze liefde zal blijven, ook als Hij weg is.

Het gaat hier niet om de liefde voor verloren mensen, hoe belangrijk ook, maar om het onbaatzuchtig zoeken van het goede voor de broeder en zuster. Het gaat om het elkaar liefhebben als discipelen van Christus overeenkomstig Zijn liefde. Wanneer Hij zal zijn opgestaan uit de doden, zullen deze nieuwe verbindingen tot stand gebracht worden en op steeds duidelijker wijze zichtbaar worden.

Wat de Heer hier zegt, noemt Hij “een nieuw gebod”, want het gaat om de broeder, niet om de naaste. Het gebod om de naaste lief te hebben behoort tot de geboden van het Oude Testament (Lv 19:18). Die geboden zijn gegeven om daardoor het leven te krijgen. Dat is door de zondigheid van de mens onmogelijk gebleken.

Het nieuwe van het gebod dat de Heer geeft, is dat Hij het leven geeft waardoor de discipelen elkaar kunnen liefhebben. De opdracht is daardoor een vanzelfsprekendheid, we doen het als vanzelf. Het is een gebod dat waar is in Christus en door Hem is waargemaakt. En omdat Hij ons leven is, is het ook waar in ons en kan het door ons worden waargemaakt (1Jh 2:8). Dat kan niet van de wet worden gezegd.

Jh 13:36-38 | Petrus’ verloochening voorzegd

36 Simon Petrus zei tot Hem: Heer, waar gaat U heen? Jezus antwoordde <hem>: Waar Ik heenga, kun je Mij nu niet volgen, maar je zult [Mij] later volgen. 37 Petrus zei tot Hem: <Heer,> waarom kan ik U nu niet volgen? 38 Mijn leven zal ik voor U afleggen. Jezus antwoordde: Zul jij je leven voor Mij afleggen? Voorwaar, voorwaar, Ik zeg je: de haan zal geenszins kraaien voordat je Mij driemaal verloochend zult hebben.

Wat de Heer heeft gezegd over Zijn heengaan, roept bij Petrus de vraag op waar Hij dan wel heengaat. Hij vraagt Hem ernaar. De Heer antwoordt niet met het noemen van de plaats waar Hij heengaat, maar door te zeggen dat Petrus Hem daarheen nu niet kan volgen. Daarmee doelt Hij op Zijn onnavolgbare werk op het kruis. Als Hij Zijn werk op het kruis zal hebben volbracht, zal het wel mogelijk zijn om Hem te volgen. Petrus zal Hem later volgen als martelaar in de marteldood om daardoor te komen waar Hij is.

Ook dit begrijpt Petrus niet en hij vraagt Hem ernaar. Hij voegt er ook aan toe dat hij bereid is de Heer zelfs in de dood te volgen. Hoewel Petrus het goed bedoelt, blijkt uit zijn woorden dat hij niet beseft wat hij zegt. Hij heeft de Heer werkelijk lief, maar hij kent zichzelf niet goed. Als hij beter had geluisterd, zou hij zich hebben geschikt naar de woorden van de Heer, zelfs al had hij niet alles begrepen. Niet goed luisteren brengt ons veel verlies en ook veel pijn. We moeten vaak leren door pijnlijke ervaringen, die we hadden kunnen voorkomen als we meer onderworpen van hart waren geweest.

De Heer prijst Petrus niet om zijn liefde voor Hem, maar zegt hem waartoe hij zal komen. De ernst van deze voorzegging laat Hij weer voorafgaan door het dubbele “voorwaar” gevolgd door het gezaghebbende “Ik zeg je”. De tot drie keer toe herhaalde verloochening door Petrus van zijn Meester, voorzegd door de Meester, maakt de Meester groot. Hij herstelt Petrus ondanks zijn herhaalde verloochening door Zijn wondere genade. En wat Hij is voor Petrus, dat is Hij niet minder voor ons.

Johannes 14

Jh 14:1 | De Heer Jezus voorwerp van geloof

1 Laat uw hart niet ontroerd worden. U gelooft in God, gelooft ook in Mij.

Het contrast tussen het onderwerp of de verschillende onderwerpen van dit hoofdstuk en de laatste verzen van het vorige hoofdstuk is groot. In die laatste verzen heeft de Heer Jezus de verloochening door Petrus voorzegd. Wat Petrus zal doen, toont de onmacht van het vlees om ook maar in enig opzicht trouw te zijn, hoe goed de bedoelingen ook zijn.

Tegenover dit falen van het vlees geeft de Heer in dit hoofdstuk zeven vertroostingen voor het zwakke geloof van onmachtige discipelen:
1. Als Hij niet meer bij de discipelen is, kunnen ze zich in het geloof tot Hem richten, zoals ze in God geloven (vers 1).
2. Hij gaat heen om voor hen een plaats in het Vaderhuis te bereiden (vers 2).
3. Hij zal Zelf terugkomen om hen op te halen om daar te zijn waar Hij is (vers 3).
4. Tot die tijd zullen ze de volle openbaring van de Vader in Hem ontvangen (verzen 4-12).
5. Tot die tijd zullen ze in de wereld Zijn vertegenwoordigers zijn, waarbij zij met het gezag van Zijn Naam mogen bidden en daarom verhoord zullen worden (verzen 13-14).
6. In die tijd zal de Heilige Geest komen om met hen te zijn als Trooster en Onderwijzer (verzen 15-26).
7. Hij geeft hun Zijn vrede (verzen 27-31).

De Heer is door het zien van de zonde in de gevolgen daarvan Zelf meerdere keren ontroerd geweest (Jh 11:33; 12:27; 13:21). Nu zegt Hij tegen Zijn discipelen dat hun harten niet ontroerd, dat wil zeggen niet heftig bewogen, hoeven te worden. Hij weet wat Hij zal doen en wat de gevolgen van Zijn werk zullen zijn en dat zij daarin zullen mogen delen. Hij heeft tegen hen gezegd dat Hij van hen zal heengaan. Dat zal hen verdrietig maken, maar Hij wil hun harten blijvend op Hemzelf richten.

Hoewel Hij niet meer lichamelijk bij hen aanwezig zal zijn, is Hij er nog wel en dat op dezelfde wijze als God. Ze geloven in Hem, maar ze zullen op een heel nieuwe manier in Hem moeten gaan geloven. Hij zal namelijk, net zoals God altijd een voorwerp van geloof is geweest zonder Hem ooit gezien te hebben, ook een voorwerp van geloof worden als ze Hem niet meer zullen zien. Hij zal wel van hen heengaan, maar toch zal Hij er zijn, evenals God er is. Ze zullen Hem niet meer zien, maar in Hem blijven geloven en Hem liefhebben (1Pt 1:8). Met Zijn heengaan zal het tijdperk van het geloof aanbreken (Gl 2:20; 2Ko 5:7).

Jh 14:2-3 | Het huis van de Vader

2 In het huis van Mijn Vader zijn vele woningen; als het niet zo was, zou Ik het u hebben gezegd, <want> Ik ga heen om u plaats te bereiden. 3 En als Ik ben heengegaan en u plaats heb bereid, kom Ik weer en zal u tot Mij nemen, opdat ook u zult zijn waar Ik ben.

De Heer Jezus vertelt Zijn discipelen dat Zijn heengaan naar de Vader een doel heeft. Dat doel is om daar waar de Vader woont, plaats te bereiden voor hen, zodat zij ook kunnen zijn waar Hij is. Hij zegt tegen hen dat Hij naar “het huis van Mijn Vader” gaat. Daarmee bedoelt Hij niet de tempel, die Hij ook ”het huis van Mijn Vader” heeft genoemd (Jh 2:16). De tempel is echter door het volk verontreinigd. Zij hebben er een huis van koophandel van gemaakt. Daarom heeft God dat huis moeten verwerpen.

De Heer spreekt hier over het huis van de Vader in de hemel. Hij zegt daarvan dat het een huis is met “vele woningen”. Ook de tempel had meerdere woningen. Daar woonden de priesters die dienst deden (1Kn 6:5; Ez 41:6; 42:1-13). Dat laat zien dat in de tempel niet alleen plaats was voor God, maar ook voor de priesters. Dat waren woningen voor slechts een klein deel van het volk.

Het huis van de Vader heeft geen beperkingen. De Heer stelt het in zijn heerlijke ruimtelijkheid voor. Niet alleen de Vader en de Zoon wonen daar, maar daar is ook plaats voor al de Zijnen, zonder onderscheid. Dat het Vaderhuis “woningen” heeft, wijst op het duurzame verblijf van de gelovigen daarin. Ze komen er niet slechts af en toe, maar ze mogen er wonen.

Om de zekerheid van Zijn woorden voor de discipelen te onderstrepen zegt de Heer erbij dat Hij het niet zou hebben gezegd als het niet zo was. Hij zou geen hoop wekken als Hij niet in staat was die hoop voor de Zijnen te vervullen. Om hun die plaats te kunnen geven gaat Hij er al heen. Dat is ook noodzakelijk, want zonder Zijn voorbereiding zullen zij er niet kunnen komen.

De Heer spreekt hier over de toekomst voor de Zijnen op een heel andere manier dan in de andere evangeliën. Daar spreekt Hij vlak voordat Hij zal worden overgeleverd ook over de toekomst. Daar heeft het steeds betrekking op de aarde en Zijn terugkeer naar de aarde. Hij spreekt daar ook over een beloning voor trouw tijdens Zijn afwezigheid. Daarvan vinden we in dit evangelie niets.

Het gaat hier om het huis van de Vader en niet om kronen, steden of een plaats in het koninkrijk. Er is hier ook geen verschil in een grotere of een mooiere kamer. Er zijn vele woningen, er is voor iedere gelovige een woning. Dit is het resultaat van de liefde van de Vader en de Zoon, een liefde die nooit kan en nooit zal teleurstellen.

De discipelen hebben alles opgegeven om bij de Messias op aarde te zijn en alles van Hem te ontvangen. Nu zal Hij van hen weggaan. Zullen ze dat dan allemaal kwijtraken als Hij zal weggaan? Nee, integendeel. Ze zullen er veel meer bij krijgen. Hij gaat weg om een nog innigere betrekking en een veel hogere woning te bereiden waar de dood geen toegang heeft. Om voor hen die heerlijke plaats toegankelijk te maken moet Hij heengaan naar het kruis. Door Zijn werk op het kruis en Zijn opstanding zal Hij het Vaderhuis openstellen voor mensen die daar anders nooit konden komen vanwege hun zonden.

Er is ook nog iets anders nodig om mensen in het Vaderhuis plaats te bereiden. In het Vaderhuis is nooit een mens geweest. Om het mogelijk te maken dat mensen daar kunnen komen, is het nodig dat Hij als Mens het Vaderhuis binnengaat. Sinds de hemelvaart is er een Mens in het Vaderhuis. Het geweldige gevolg van Zijn aanwezigheid daar als Mens is dat daarmee de garantie is geleverd dat er in het Vaderhuis mensen kunnen komen.

Als dan de Heer plaats heeft bereid voor de Zijnen, kan Hij vervolgens de toezegging doen dat Hij terugkomt om hen tot Zich te nemen, opdat ook zij zijn waar Hij is. De geweldige zegen van het Vaderhuis is niet een prachtige verblijfplaats, maar het is de plaats waarvan Hij zegt: “Waar Ik ben.” Dat is ook de grote zegen van het paradijs waar de ontslapen gelovigen zijn (Fp 1:23).

Het is opmerkelijk dat de Heer niet spreekt over een bepaalde tijd die zou verlopen tussen Zijn heengaan om plaats te bereiden en Zijn terugkomen om de Zijnen tot Zich te nemen. Hij zegt het als het ware in één adem, dus zonder pauze: “Als Ik ben heengegaan en u plaats heb bereid, kom Ik terug.”

In dezelfde zin heeft ook Paulus over de komst van de Heer gesproken als hij zegt: “Wij de levenden, die overblijven tot de komst van de Heer” (1Th 4:15). Dat er nu toch al bijna tweeduizend jaren verstreken zijn zonder dat Hij is teruggekomen, heeft te maken met Zijn lankmoedigheid, “daar Hij niet wil dat iemand verloren gaat” (2Pt 3:9).

Het moment komt dat ook de gelovigen daar zullen binnengaan. Dat is niet bij het sterven van een gelovige. In dat geval komen de engelen en brengen hem in het paradijs (Lk 16:22). Maar hier belooft Hij dat Hij persoonlijk komt om de gelovigen op te halen en tot Zich te nemen (1Th 4:14-18; 1Ko 15:51-52; Fp 3:20-21), terwijl de levende ongelovigen op aarde achterblijven en de ongelovig gestorvenen niet uit de dood zullen opstaan, maar in het graf zullen blijven.

Jh 14:4-7 | De enige weg tot de Vader

4 En waar Ik heenga, <weet u, en> de weg weet u. 5 Thomas zei tot Hem: Heer, wij weten niet waar U heengaat, hoe kunnen wij de weg weten? 6 Jezus zei tot hem: Ik ben de weg en de waarheid en het leven; niemand komt tot de Vader dan door Mij. 7 Als u Mij had gekend, zou u ook Mijn Vader hebben gekend; en van nu aan kent u Hem en hebt Hem gezien.

De Heer heeft hun in al Zijn onderwijs verteld over de Vader. Daar is immers Zijn hele dienst op gericht. Zij weten dat Hij naar de Vader gaat. Ze weten ook dat Hij en Zijn werk op het kruis de weg naar de Vader zijn. Hoewel de discipelen al dit onderwijs hebben gehoord, hebben ze het niet werkelijk begrepen. De oorzaak daarvan is dat zij nog steeds alleen aan een aardse Messias denken en aan een regering waarin zij ook een plaats zullen hebben. Aan het heengaan van de Heer Jezus naar de Vader denken ze helemaal niet.

Vandaar dat Thomas het onbegrip, dat bij alle discipelen aanwezig is, tot uiting brengt door Hem te vragen wat Hij bedoelt met het weten van de weg. Zijn vraag geeft de Heer gelegenheid om de waarheid nader te ontvouwen. Hij doet dat in woorden die zo eenvoudig zijn, dat een kind ze kan begrijpen, terwijl ze tegelijk een diepte hebben die niemand kan peilen.

Hij wijst op Zichzelf als “de weg en de waarheid en het leven” om tot de Vader te komen. Dat Hij “de weg” is, wil zeggen dat mensen alleen tot de Vader kunnen komen door Hem en Zijn werk op het kruis. Dat Hij “de waarheid” is, wil zeggen dat alles wat mensen willen weten over de Vader, alleen in Hem te vinden is. Hij is de enige mogelijkheid waardoor mensen zich in de Vader kunnen verheugen en gemeenschap kunnen hebben met de Vader. Dat Hij “het leven” is, wil zeggen dat mensen Hem als hun leven moeten hebben om bij de Vader te kunnen zijn, want Hij heeft het leven van de Vader. Hij is het leven omdat Hij de Zoon is. Het is onmogelijk Hem als de weg en de waarheid te hebben, zonder Hem ook als het leven te bezitten.

Er is geen andere mogelijkheid om tot de Vader te komen en Hem te kennen en te genieten van de gemeenschap met de Vader dan alleen door Hem, de Zoon van de Vader. Alleen Hij kent Hem als Zijn Vader en alleen Hij kan dan ook anderen vertellen van de Vader en aan anderen laten zien Wie Hij is. Dat is exclusief. Iets dergelijks heeft geen profeet, hoe groot ook, ooit gezegd of zou dat kunnen zeggen. Maar het staat voor iedereen open om door de Heer Jezus de Vader te leren kennen. Wie de Zoon kent, kent ook de Vader. Dat betekent dat de kennis van de Vader onlosmakelijk verbonden is aan het kennen van de Zoon. De Zoon is het beeld van de onzichtbare God (Ko 1:15; Hb 1:3). Alleen in de Zoon wordt de Vader gekend.

Jh 14:8-11 | Wie de Zoon ziet, ziet de Vader

8 Filippus zei tot Hem: Heer, toon ons de Vader en het is ons genoeg. 9 Jezus zei tot hem: Ben Ik zo lange tijd bij u en heb je Mij niet gekend, Filippus? Wie Mij heeft gezien, heeft de Vader gezien; hoe zeg je dan: Toon ons de Vader? 10 Geloof je niet dat Ik in de Vader ben en de Vader in Mij is? De woorden die Ik tot u spreek, spreek Ik niet vanuit Mijzelf, maar de Vader Die in Mij blijft, Die doet de werken. 11 Gelooft Mij dat Ik in de Vader ben en de Vader in Mij is; en zo niet, gelooft <Mij> om de werken zelf.

Nu is het de beurt van Filippus om zijn onkunde aangaande de Heer Jezus te uiten. Na alles wat de Heer heeft gezegd en laten zien wat zo overvloedig heen wijst naar de Vader, getuigt de vraag van Filippus bijna van ongeloof. Evenals de vraag van Thomas is ook die van Filippus de vraag van allen. Hij spreekt over “ons”. Zijn vraag toont aan dat hij in de Heer Jezus alleen een Mens ziet en niet meer dan een Mens, hoewel een bijzonder Mens in Wie hij veel van God ziet. Uit zijn vraag blijkt tevens dat hij in Hem nog niet werkelijk God heeft ontdekt. Hij heeft nog niet begrepen Wie Hij werkelijk is.

De onkunde van Filippus wordt door de Heer beantwoord met een stroom van licht voor de verwarde discipelen. Hij verwijt Filippus niet dat Hij al zo lang bij hem is en dat hij nu nog niets van de Vader heeft gezien. Hij zegt alleen dat Filippus Hem nog niet kent.

Hij zegt daarmee dat het zo eenvoudig is: Kijken naar Hem en Hem zien, is hetzelfde als de Vader zien. Wie Hem ziet en dan nog vraagt of Hij de Vader wil tonen, kijkt niet op de goede manier of kijkt met andere verwachtingen. De Vader is niet op een andere manier te zien dan alleen door de Zoon. Het is onmogelijk iets van God te zien buiten Hem om, want in Hem woont de volheid van de Godheid lichamelijk (Ko 2:9).

Het komt aan op geloof. Alleen geloof ontdekt en ziet dat de Heer Jezus in de Vader is en dat de Vader in Hem is en dat er dus een volkomen eenheid is tussen de Vader en de Zoon. Als de Heer zegt: ‘Ik ben in de Vader’, wijst dat op Zijn volkomen gelijkheid met de Vader in Zijn wezen en natuur. Als Hij zegt: ‘De Vader is in Mij’, wijst dat erop dat de Vader in Hem openbaar en voorgesteld wordt. Dat Hij Mens is, verhindert of verlaagt op geen enkele manier Zijn wezenseenheid met de Vader. Zijn eenheid met de Vader maakt dat de woorden die Hij spreekt volkomen die van de Vader zijn en evenzo de werken die uit Zijn woorden voortkomen. Woorden en werken zijn bij de Heer Jezus en de Vader een volkomen eenheid.

De Heer spoort Zijn discipelen aan om te geloven dat Hij in de Vader is en de Vader in Hem. Als dat te moeilijk voor hen is om te geloven, biedt Hij hun in Zijn genade een andere mogelijkheid aan om Hem te geloven. Ze hebben toch Zijn werken gezien? Daar heeft Hij ook de ongelovige Joden op gewezen (Jh 10:37-38).

Wat de Joden verwerpen, zou de discipelen moeten overtuigen van Zijn Persoon. Zij zijn immers veel meer dan de Joden vertrouwd met Hem en Zijn dagelijkse woorden en werken. Toch begrijpen ze er weinig van dat het woorden en werken zijn voor de eeuwigheid. Door hun hoge aardse verwachtingen van Hem als de Messias hebben ze nog zo weinig begrip van Zijn grotere heerlijkheid als de Zoon van God Die een is met de Vader en Die God als Vader verklaart.

Jh 14:12-14 | Grotere werken

12 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: wie in Mij gelooft, de werken die Ik doe zal hij ook doen, en hij zal grotere doen dan deze, omdat Ik heenga naar de Vader. 13 En alles wat u zult bidden in Mijn Naam, dat zal Ik doen, opdat de Vader in de Zoon verheerlijkt wordt. 14 Als u <Mij> iets zult bidden in Mijn Naam, Ik zal het doen.

Nu de Heer op Zijn werken heeft gewezen, komt Hij terug op het begin van dit hoofdstuk waar tegen Hij Zijn discipelen zegt dat Hij een voorwerp van geloof zal zijn (vers 1). Hij zal hen verlaten en niet meer zichtbaar bij hen zijn. Dat zal echter geen invloed hebben op Zijn werken. Die werken zullen niet meer door Hem, maar door hen gebeuren. Er is zelfs meer. Als Hij naar de Vader is gegaan, zullen zij niet alleen de werken doen die Hij heeft gedaan, maar ze zullen “grotere” werken doen dan Hij heeft gedaan. Dat hangt allemaal samen met Zijn heengaan naar de Vader. Ze zullen dat doen “omdat” Hij naar de Vader gaat. Dit bijzondere gevolg van Zijn heengaan naar de Vader laat Hij weer voorafgaan door het dubbele en daardoor krachtige “voorwaar” gevolgd door het gezaghebbende “Ik zeg u”.

De grotere werken waarover Hij spreekt, hangen dus in de eerste plaats samen met geloof in Hem Die ze niet meer zien en in de tweede plaats met Zijn heengaan naar de Vader. Als gevolg van Zijn heengaan naar de Vader zal Hij de Heilige Geest geven. Door de Geest Die zal komen als Hij is heengegaan, zullen er grotere werken gebeuren dan tijdens Zijn aanwezigheid op aarde. Om iets van die grotere werken te zien moeten we het boek Handelingen lezen. We lezen daar over de bekering van drieduizend mensen op één dag (Hd 2:41). We lezen niet dat zoiets ooit is gebeurd tijdens het leven van de Heer op aarde.

De werken mogen dan wel groter zijn, er is niemand aan Hem gelijk, laat staan groter, in Zijn zelfopofferende liefde, afhankelijkheid en gehoorzaamheid. Hij is en blijft ook de bron van die grotere werken. Daarop wijst Hij met nadruk door vervolgens te spreken over het bidden in Zijn Naam. Hij geeft de vertroostende belofte dat Zijn heengaan naar de Vader op geen enkele wijze de machtige stroom van genade waarin Hij hier beneden heeft gewerkt, zal doen opdrogen.

Wie in Hem gelooft, zal in staat zijn te doen wat Hij deed en zelfs nog grotere dingen, maar nooit zal het een betoon van kracht van een mens zijn. Altijd zullen ook die grotere werken het resultaat zijn van Zijn wil. Die moet dan ook worden gezocht in het gebed. De discipelen mogen rekenen op een macht die niet zal falen als die wordt gezocht in Zijn Naam.

Dit zoeken van Hem in gebed en het rekenen op Zijn macht is het bewijs dat de Heer Jezus niet slechts een bijzonder Mens is. Als dat zo was, zouden met Zijn vertrek alle wonderdaden ophouden die Hij gewoon was te doen. De werken die zullen gebeuren op grond van het gebed tot Hem, zullen het bewijs zijn dat Hij God is. Zijn lichamelijke afwezigheid wil niet zeggen dat Hij minder belangstelling heeft voor hun gebeden en betekent niet dat Hij onmachtig is geworden om machtig te werken door Zijn discipelen heen.

Bovenal zal er niets veranderen aan Zijn zoeken van de eer van Zijn Vader. In alles wat Hij zal doen op grond van een gebed in Zijn Naam, zoekt Hij de verheerlijking van de Vader, zoals Hij dat altijd heeft gedaan toen Hij op aarde was. Hij mag dan niet op aarde zijn, Zijn bezig zijn tot eer van de Vader is onveranderd en onverminderd nu Hij in de hemel is.

Bidden in Zijn Naam is bidden met het gezag van Zijn Naam. Zoals de Vader in de Zoon is verheerlijkt in Zijn leven en sterven, zo wordt de Vader nu verheerlijkt in de gelovigen die in Zijn wil staan en naar Zijn wil bidden. In de verhoring van hun gebed gaat de Heer Jezus door met als Zoon de Vader te verheerlijken. Dat het daar om gaat bij de verhoring van een gebed, bevestigt de Heer door nog eens te zeggen dat Hij zal doen wat in een gebed in Zijn Naam wordt gebeden. In deze bevestiging maakt Hij het zelfs nog specifieker en tevens algemener door te spreken over “iets”, in de betekenis van ‘wat dan ook’.

Jh 14:15-19 | De belofte van de Voorspraak

15 Als u Mij liefhebt, bewaart Mijn geboden. 16 En Ik zal de Vader vragen en Hij zal u een andere Voorspraak geven, opdat Die met u zal zijn tot in eeuwigheid: 17 de Geest van de waarheid, Die de wereld niet kan ontvangen, omdat zij Hem niet aanschouwt en Hem niet kent; u kent Hem, omdat Hij bij u blijft en in u zal zijn. 18 Ik zal u geen wezen laten blijven, Ik kom tot u. 19 Nog een korte tijd en de wereld aanschouwt Mij niet meer, maar u aanschouwt Mij; omdat Ik leef, zult ook u leven.

Direct aan het bidden in Zijn Naam en de verhoring van het gebed verbindt de Heer Jezus het bewaren van Zijn geboden uit liefde tot Hem. Alles hangt met elkaar samen. Het een vloeit voort uit het ander. Gehoorzaamheid is een vrucht van de liefde, zoals het bidden in Zijn Naam een vrucht is van het kennen van Hem en Zijn wil en het vertrouwen in Hem. De wijze waarop de discipelen hun liefde voor en toewijding aan de Meester kunnen tonen, is gehoorzaamheid.

Met de geboden waarover de Heer hier spreekt, worden niet de geboden van de wet van de Sinaï bedoeld. Terwijl de geboden van de wet van de Sinaï erop zijn gericht leven te krijgen, is het bewaren van de geboden van de Heer Jezus het bewijs van het bezit van het nieuwe leven. Het zijn geboden die worden bewaard uit liefde tot Hem. Gehoorzaamheid die voortkomt uit liefde, heeft grote zegeningen tot gevolg.

De Heer Jezus belooft dat Hij de Vader om een andere Voorspraak zal vragen. Dit vragen is een vertrouwelijk vragen. Het kenmerkt Zijn verhouding ten opzichte van de Vader (zo ook in Jh 16:26; 17:9,15,20). Het is niet een smekend bidden zoals de discipelen dat doen tegenover de Vader (Jh 15:16; 16:23-24,26). Een voorspraak (Grieks: parakletos) is iemand die erbij geroepen wordt om een ander terzijde te staan, iemand die de zaak van een ander op zich neemt en hem te hulp komt. Dat is de Heer voor Zijn discipelen nu Hij bij hen op aarde is.

Met het oog op Zijn heengaan zal Hij ervoor zorgen dat de Zijnen “een andere Voorspraak” krijgen. Het is Iemand anders dan de Heer Jezus, maar Die hetzelfde werk zal doen. Deze taak verricht de Heilige Geest op aarde sinds de Heer in de hemel is (Jh 14:16,26; 15:26; 16:7). Dit betekent niet dat Christus dat werk nu niet meer doet, want Hij blijft dit werk doen terwijl Hij in de hemel is (1Jh 2:1).

Een extra bemoediging is dat de Voorspraak Die Christus aan de Zijnen op aarde geeft, met hen zal zijn tot in eeuwigheid. Het wonen van de Heilige Geest in de gemeente als geheel en in de gelovige persoonlijk is een blijvend, voortdurend en ononderbroken wonen. Het is dan ook onjuist om te vragen om een nieuwe uitstorting van de Geest.

Met deze belofte van de komst van de Heilige Geest op aarde wijst de Heer vooruit naar de twee grote kenmerken van het christendom:
1. God woont sinds de Pinksterdag op aarde en
2. sinds de hemelvaart van de Heer Jezus is er een Mens in de hemel.

Dat is een omkering van wat God heeft bedoeld met de aarde en de hemel: de aarde heeft Hij aan de mensen gegeven en de hemel is Zijn woonplaats (Ps 115:16).

De gelovige is door het wonen van de Geest op aarde in hem, verbonden met de hemel. Daar hoort hij thuis (Fp 3:20). Het feit dat de Heer Jezus daar als Mens al is, is de garantie dat de gelovige er ook daadwerkelijk zal komen. Dat heeft de Heer ook in het begin van dit hoofdstuk gezegd (vers 3).

De Heilige Geest Die de Vader zal geven, is de Geest van de waarheid. Hij getuigt van de waarheid, dat wil zeggen dat Hij getuigt van de Heer Jezus Die de waarheid is. De Geest openbaart alles wat we van God moeten weten en wat ons door de Zoon is getoond. De wereld heeft daaraan geen deel, omdat ze geen deel heeft aan de Goddelijke natuur en niet in gehoorzaamheid wandelt. De wereld heeft zelfs de Geest uitgemaakt voor Beëlzebul (Mt 12:24). Het is onmogelijk dat de wereld de Geest van de waarheid zou kunnen ontvangen, want ze is blind voor de Zoon en kent Hem niet. De gelovigen kennen Hem wel door de Heilige Geest.

De Geest zal niet, zoals de Heer Jezus, slechts een korte tijd bij hen zijn. Hij zal ook niet alleen bij hen zijn om samen met hen de weg te gaan, zoals de Messias met hen geweest is, maar Hij zal ook in hen zijn. Dit zal een nieuwe, speciale, intieme aanwezigheid van God in en bij de gelovigen zijn. Met het zenden van de Heilige Geest zal de Heer Jezus Zijn zorg voor de Zijnen tonen. Hij zal hen niet als hulpeloze wezen aan hun lot overlaten. Hij zal de Heilige Geest zenden en daarin Zelf bij hen komen. Dit is een grote troost en bemoediging. De Heilige Geest zal de discipelen steeds herinneren aan Hem en de aanwezigheid van de Heilige Geest zal hen de aanwezigheid van de Heer Jezus doen voelen.

Door de discipelen te vertellen over Zijn heengaan en dat zij Hem niet meer bij zich zullen hebben, wil Hij hun gedachten losmaken van het uitzien naar een zichtbare Messias. Ze moeten niet langer leven in de verwachting van een zichtbare Messias, als gezien door aller oog.

De Heer tilt hun verwachtingen naar een hoger plan. Hij richt hun oog van het geloof op Zichzelf in de heerlijkheid en wijst hen erop dat daar het ware leven gevonden wordt en dat zij daarin met Hem delen. Christus zal hun leven zijn als Hij uit de doden zal zijn opgestaan. Dat leven is dan ook leven in de kracht van de opstanding. De gelovigen zullen Hem niet alleen zien, maar hetzelfde leven leven. Ons leven is in alles de openbaring van Hem Die ons leven is (2Ko 4:11).

Jh 14:20-24 | De eenheid van de Vader en de Zoon

20 In die dag zult u weten dat Ik in Mijn Vader ben en u in Mij en Ik in u. 21 Wie Mijn geboden heeft en ze bewaart, die is het die Mij liefheeft; en wie Mij liefheeft, zal door Mijn Vader worden geliefd; en Ik zal hem liefhebben en Mijzelf aan hem openbaren. 22 Judas, niet de Iskariot, zei tot Hem: Heer, <en> hoe komt het dat U Zichzelf aan ons zult openbaren en niet aan de wereld? 23 Jezus antwoordde en zei tot hem: Als iemand Mij liefheeft, zal hij Mijn woord bewaren, en Mijn Vader zal hem liefhebben en Wij zullen tot hem komen en woning bij hem maken. 24 Wie Mij niet liefheeft, bewaart Mijn woorden niet; en het woord dat u hoort, is niet van Mij, maar van de Vader Die Mij heeft gezonden.

Als de dag of periode is aangebroken dat de Heilige Geest in hen is, zullen ze door de Heilige Geest weten hoezeer Hij en de Vader een zijn en hoezeer zij een zijn met Hem. Niet alleen de kennis ervan wordt hun door de Heilige Geest gegeven, maar ook het bewustzijn ervan. De woorden “U in Mij” geven de eenheid aan van de gelovige met de Heer Jezus waarvan de Heilige Geest de kracht en band is. Wij zijn in Hem als Mens Die Zelf als de eeuwige Zoon in de Vader is. Het leven van Christus stroomt door onze verbondenheid met Hem door de kracht van de Heilige Geest uit Christus in ons. Dat Hij in ons is, maakt ons bekwaam om Hem te laten zien en niet onszelf.

We mogen weten door genade nu al in de nauwste verbinding te staan met Hem Die een is met de Vader. Hij is in de heerlijkheid en toch ook een met ons hier, zoals wij met Hem daar. We weten dit door de Geest Die ons is gegeven. Alles draait om wat, Wie en waar Christus is. De heerlijke zegeningen die de Heer Jezus hier aan ons meedeelt, kunnen niet anders dan onze liefde voor Hem doen toenemen.

In verbinding daarmee wijst Hij weer op Zijn geboden. Zoals gezegd, gaat het niet om de wet van de Sinaï. De wet van de Sinaï bevat geboden van God die Hij een mens oplegt om daardoor leven te krijgen. Door de eeuwen heen is gebleken dat dit voor de mens een onmogelijkheid is. De mens heeft alle geboden overtreden en ligt daardoor onder de vloek en de veroordeling. Daaraan is slechts te ontkomen door Gods rechtvaardig oordeel te erkennen en te geloven in de Zoon. Niet alleen dat er dan geen oordeel meer is, maar wie in de Zoon gelooft, krijgt van Hem het eeuwige leven.

Met dat eeuwige leven hangen ook de geboden samen waarover de Heer Jezus hier spreekt. Wie Hem als zijn leven heeft en dus Zijn geboden heeft, behoort die ook te bewaren, dat wil zeggen ernaar te leven. Een gelovige laat zijn liefde voor Christus zien als hij leeft volgens de geboden van het nieuwe leven. Dit betekent dat Christus in zijn leven zichtbaar wordt.

Het gevolg is, en dat kan ook niet anders, dat zo iemand ook door de Vader wordt geliefd. De Vader wordt immers herinnerd aan het leven van Zijn Zoon. En hoe zou Hij Hem niet liefhebben van Wie Hij meerdere keren heeft getuigd: “Dit is Mijn geliefde Zoon”? Zo’n gelovige is ook het voorwerp van de liefde van de Zoon, aan wie Hij meer van Zichzelf zal laten zien. Het hebben én bewaren van de geboden van de Zoon heeft geestelijke groei tot gevolg.

Judas, niet de Iskariot, dus niet de Judas die de Heer zal overleveren, is nog niet vrij van zijn Joodse manier van denken. Hij ziet niet meer dan een openbaar optreden van de Messias, zoals dat in het Oude Testament is aangekondigd. Hij kan zich geen situatie voorstellen waarbij de Messias wel door Zijn discipelen wordt gezien, maar niet door de wereld. Dat is ook een onverklaarbare moeilijkheid voor ieder die alleen de aardse heerlijkheid van de Messias voor ogen heeft. Judas vraagt de Heer ernaar.

De Heer geeft geen direct antwoord op zijn vraag. Zijn antwoord gaat hoog boven de gedachten van Judas uit en voert veel verder dan wat betrekking heeft op Zijn aardse heerlijkheid. Hij spreekt namelijk over het woning maken bij de gelovige. Om daar oog voor te krijgen en de zegen daarvan te ervaren is het liefhebben van Hem nodig, wat blijkt uit het bewaren van Zijn woord (vers 23).

Dit is iets anders en gaat verder dan het bewaren van Zijn geboden (vers 21). Zijn woord (niet: zijn woorden) is het geheel van de door Hem gebrachte waarheid in woorden en daden waardoor Hij Zichzelf heeft bekendgemaakt. Zijn woord stelt Hem Zelf voor, Hij is het Woord. Iemand die Hem liefheeft, zal dat woord bewaren als de vrucht van die liefde. Ook hier is, evenals in vers 21, het gevolg dat de Vader zo iemand liefheeft. Wie zo vol is van de Heer Jezus dat hij Zijn woord bewaart, waardoor hij zich als het ware met Hem vereenzelvigt in alles wat Hij is, is ook het voorwerp van de liefde van de Vader.

Dan is er nog een heerlijk gevolg en dat is dat de Vader en de Zoon op grond van de inwonende Geest bij zo iemand woning maken. Stijgt dit niet ver uit boven het delen in de aardse heerlijkheid van een zichtbare Messias op aarde? Gaat het ook niet verder dan de openbaring van de Heer Jezus aan de gelovige die Zijn geboden heeft en bewaart (vers 21)? Dat de Vader en de Zoon woning maken in de gelovige is de meest intieme vorm van gemeenschap. Het geeft aan dat de Vader en de Zoon bij die gelovige volkomen rust hebben gevonden omdat voor die gelovige Christus alles is.

Als er geen liefde voor de Zoon is, zal iemand Zijn woord niet bewaren. Iemand kan zeggen dat hij de Heer Jezus liefheeft, maar als blijkt dat hij niet leeft in overeenstemming met Zijn woord, is wat hij zegt niet waar. Niet horen naar de door Hem gebrachte waarheid, wil zeggen niet horen naar wat de Vader zegt. Als Zijn woord niet wordt bewaard, wordt niet alleen de Zoon oneer aangedaan, maar ook de Vader.

Jh 14:25-26 | De Geest leert en herinnert

25 Deze dingen heb Ik tot u gesproken terwijl Ik bij u verblijf. 26 Maar de Voorspraak, de Heilige Geest, Die de Vader zal zenden in Mijn Naam, Die zal u alles leren en u in herinnering brengen alles wat Ik u heb gezegd.

De Heer zegt dat Hij deze dingen tot Zijn discipelen heeft gesproken, terwijl Hij bij hen is. Hij doet dit om een onderscheid te gaan aanbrengen met de tijd dat Hij hier niet meer zal zijn. Nu hebben ze veel dingen nog niet kunnen vatten omdat de Heilige Geest er nog niet is. Ondanks dat gemis is de zegen van Zijn aanwezigheid en Zijn persoonlijk onderwijs toch heel groot. De zegen van Zijn afwezigheid zal door de komst van de Heilige Geest echter nog groter zijn.

De Heer gebruikt zowel de naam “Voorspraak” als de naam “Heilige Geest”. Hij spreekt over ‘de Voorspraak’ om daarmee de discipelen te wijzen op de ondersteuning van de Geest en de hulp die zij nodig zullen hebben om de weg te gaan die Hij wil dat ze gaan. Hij spreekt over ‘de Heilige Geest’ om Zijn discipelen daarmee te wijzen op het Goddelijk onderwijs dat Hij zal geven. Als een extra bemoediging zegt Hij Zijn discipelen toe dat de Vader Hem zal zenden in Zijn Naam. Er is een overvloed aan bemoediging gelegen in de toezegging dat Hij de Geest zal zenden.

Als de Geest gekomen is, zal Hij op overvloediger wijze de discipelen leren dan de Heer Jezus op dat moment kon doen. Hij zal hun “alles” leren en niet alleen “deze dingen” van vers 25. Hij zal de discipelen herinneren aan alles wat de Heer Jezus heeft gezegd en hun ook het vermogen geven om te begrijpen wat Hij daarmee bedoelde.

Jh 14:27 | Vrede

27 Vrede laat Ik u, Mijn vrede geef Ik u; niet zoals de wereld geeft, geef Ik u. Laat uw hart niet ontroerd en niet bang worden.

Met alle geweldige voorgaande toezeggingen zijn de toezeggingen van de Zoon nog niet ten einde. Hij zegt hun ook vrede toe en geeft hun Zijn eigen vrede. De eerste vrede, de vrede die Hij hun “laat”, is de vrede die Hij heeft bewerkt op het kruis, de vrede met God (Rm 5:1). Die vrede is als het ware Zijn nalatenschap voor hen als hun onvervreemdbaar eigendom. De tweede vrede, “Mijn vrede”, is de vrede die Hij in Zijn hart heeft gehad tijdens Zijn hele leven op aarde, de vrede van volkomen vertrouwen op de Vader, wat de omstandigheden ook mogen zijn. Die vrede kunnen wij ook ervaren als we evenals Hij onze weg gaan in vertrouwen op de Vader (vgl. Fp 4:7).

Christus geeft op een andere manier dan de wereld. De wereld kan wel een gedeelte weggeven van wat ze bezit, maar ze geeft niet alles prijs. Wat ze echter geeft, is ze kwijt, ze heeft het niet meer. Wat Christus geeft, is Hij niet kwijt, maar vermeerdert. Hij geeft ons Zijn vrede, Zijn Vader is onze Vader, Zijn God is onze God, Hij geeft ons Zijn blijdschap, Hij geeft ons de woorden die de Vader Hem heeft gegeven, Hij vraagt voor ons de heerlijkheid die de Vader aan Hem heeft gegeven. De Vader heeft ons lief met de liefde waarmee Hij Hem heeft liefgehad.

Hij zegt dit alles tegen Zijn discipelen om hen te bemoedigen en gerust te stellen omdat Hij zal gaan sterven. Dat staat Hem altijd voor de aandacht. Hij weet dat Zijn dood hen bedroefd zal maken en dat de omstandigheden die tot Zijn dood zullen leiden, hen bang kunnen maken. Nog eens zegt Hij hun dat hun hart niet in heftige beroering hoeft te komen. In vers 1 zegt Hij dat met als vertroosting de zekere hoop van een heerlijke toekomst. Hier verbindt Hij het met de troost van de vrede waarmee Hij hen zal vullen tijdens Zijn afwezigheid. Door deze vrede zal de angst worden buitengesloten.

Jh 14:28-29 | De Heer gaat heen naar de Vader

28 U hebt gehoord dat Ik tot u heb gezegd: Ik ga heen en kom tot u. Als u Mij liefhad, zou u zich verblijden dat Ik naar de Vader heenga; want de Vader is groter dan Ik. 29 En nu heb Ik het u gezegd voordat het gebeurt, opdat u, wanneer het gebeurt, zult geloven.

De Heer spreekt niet over Zijn dood maar over Zijn heengaan. Hij herinnert hen eraan dat Hij dat heeft gezegd. Hij wil en moet ook ons telkens aan bepaalde uitspraken herinneren waardoor we weer zicht krijgen op de tegenwoordige situatie en de toekomst. Hij herinnert hen er ook aan dat Hij weer naar hen toe zal komen. Zijn heengaan van hen is dan ook tijdelijk. Dat mogen ze ook bedenken. Hij doet ook een beroep op hun liefde voor Hem. Als ze er eens aan zouden denken wat het voor Hem betekent dat Hij naar de Vader heengaat. Dan zouden ze zich ongetwijfeld verblijden voor Hem.

Er is nog een ander aspect aan die blijdschap. Zijn heengaan naar de Vader zal tot gevolg hebben dat de Heilige Geest zal komen. De Heer Jezus heeft Zijn komst aangekondigd als een gebeurtenis die grote gevolgen heeft voor hen en Zijn werk op aarde. En heeft Hij niet gezegd dat Hij Zelf tot hen zal komen als Hij de Geest zal zenden? Hij gaat heen maar komt in de Geest weer tot hen. Is dat geen oorzaak van blijdschap? Hij wil niet alleen vrede geven, maar ook blijdschap. Dat zal hun deel zijn door de komst van de Heilige Geest. Iets ervan hebben ze al begrepen toen de Heer naar de hemel ging (Lk 24:52).

Dit alles hangt samen met Zijn verheerlijking van de Vader. Daar is het Hem altijd om te doen. Als Hij zegt “de Vader is groter dan Ik”, zegt Hij dat vanuit Zijn positie van nederigheid op aarde. Als God is Hij eeuwig een met de Vader en gelijk aan Hem. Maar wat ook Zijn wezenlijke en persoonlijke heerlijkheid is, Hij weet dat Hij ook Mens op aarde is. Als zodanig gaat Hij heen en komt Hij terug om hen op te halen.

Wat de Heer in dit hoofdstuk heeft gezegd, is op dat moment nog niet in vervulling gegaan. Eerst moet het verlossingswerk nog worden volbracht. En met dat alles is geloof verbonden, want het is niet zichtbaar en tastbaar. Als ze de vervulling zullen zien, zal dat een grote bemoediging voor hun geloof betekenen.

Jh 14:30-31 | De overste van de wereld komt

30 Ik zal niet veel meer met u spreken, want de overste van de wereld komt en heeft in Mij helemaal niets; 31 maar opdat de wereld weet dat Ik de Vader liefheb, doe Ik ook zo als de Vader Mij heeft geboden. Staat op, laten wij hier vandaan gaan.

De Heer heeft het meeste van wat Hij op Zijn hart had tegen Zijn discipelen gezegd. Er is ook niet veel meer te zeggen, want het moment is aanstaande dat “de overste van de wereld” de gelegenheid krijgt bij Hem te komen. De satan is de overste van de wereld die Hem heeft verworpen. Door deze verwerping bewijst de wereld tegenover de Vader te staan en onderworpen te zijn aan de satan. De satan zal proberen in de Heer Jezus een aanknopingspunt te vinden waardoor hij Hem ertoe zou kunnen brengen de weg van gehoorzaamheid en eerbetoon aan Zijn Vader te verlaten. Alle pogingen zullen zonder enig succes zijn. Het tegendeel zal het gevolg zijn: alle pogingen van de satan zullen slechts tot gevolg hebben dat de heerlijkheid en volmaaktheid van Christus des te meer zullen schitteren.

De satan heeft in Hem “helemaal niets” omdat Hij alles in de Vader heeft en Zijn volle liefde en gehoorzaamheid op de Vader gericht zijn. De satan zal net zoveel in Hem vinden als toen hij Hem verzocht in de woestijn om Hem van het pad van gehoorzaamheid af te brengen. Nu zal hij tot Hem komen met de verschrikkingen van het lijden dat Hem door mensen zal worden aangedaan. Iets anders kan de satan niet voorstellen. De Heer wijst de satan terug. Hij zal op de Vader zien en zeggen: “De drinkbeker die de Vader Mij heeft gegeven, zou Ik die soms niet drinken?” (Jh 18:11).

In die volkomen overgave aan de wil van de Vader ligt voor de wereld het volmaakte getuigenis van Zijn liefde voor de Vader. Hij had vrijuit kunnen gaan nadat Hij de Vader volmaakt had gediend. Hij had het leven verdiend, wat geen enkel mens kon zeggen. Maar Hij wil niet vrijuit gaan juist omdat Hij de Vader liefheeft (Ex 21:5). Daardoor is het eeuwige leven ons deel geworden.

Als de Heer dit alles met Zijn discipelen heeft besproken, zegt Hij hun op te staan om de bovenzaal te verlaten. Het lijkt er dan ook op dat de gesprekken die in de volgende hoofdstukken staan opgetekend, niet meer in de bovenzaal plaatsvinden, maar als ze onderweg zijn naar Gethsémané.

Johannes 15

Jh 15:1 | De ware wijnstok

1 Ik ben de ware wijnstok en Mijn Vader is de Landman.

Terwijl de Heer Jezus met Zijn discipelen de bovenzaal heeft verlaten en met hen onderweg gaat naar de Olijfberg, gaat Hij door met onderwijs geven. In dit hoofdstuk spreekt Hij met hen over wat zij zullen zijn als Hij van hen zal zijn heengegaan. Opmerkelijk is dat Hij in dit hoofdstuk geen enkele keer door een van Zijn discipelen met een vraag of opmerking in de rede wordt gevallen, zoals dat wel in het vorige en het volgende hoofdstuk het geval is. Hij vertelt hun dat zij een nieuw getuigenis voor God op aarde zullen zijn.

Om Zijn onderwijs te illustreren gebruikt Hij het beeld van de wijnstok. Het beeld van de wijnstok wordt in het Oude Testament op Israël toegepast (Js 5:1-7; Ez 15:1-8). Jahweh heeft een wijnstok uit Egypte uitgegraven en geplant (Ps 80:9). Dat is Israël naar het vlees, maar dat is niet de ware wijnstok. Israël heeft niet de door God verwachte vrucht voortgebracht. In plaats daarvan heeft het volk stinkende vrucht geproduceerd en heeft God het aan het oordeel moeten prijsgeven.

De Heer Jezus neemt de plaats van Israël als wijnstok in. Hij begint de geschiedenis van Israël opnieuw, maar nu met vrucht voor God en met zegen voor anderen. Hij is de ware, de waarachtige wijnstok. Hij heeft God wél de vrucht gebracht die God van Israël mocht verwachten. Christus is de bron van alle ware vrucht voor God op aarde. Hij is niet slechts een rank die vrucht draagt, terwijl de andere ranken geen vrucht dragen. Hij is de ware wijnstok, waaruit elke rank vrucht kan dragen.

De Vader – en niet Jahweh, of de Almachtige – is de Landman. Dit veronderstelt een verhouding die verder gaat dan Israël kent. God staat met Israël als volk in een verbondsrelatie. Dat is een heel andere relatie dan die waarin de gelovigen met Hem staan die na de opstanding van de Heer Jezus de familie van God vormen (Jh 20:17,22). Zij mogen Hem als Vader kennen omdat de Heer Jezus hun leven is en zij daardoor kinderen van God zijn.

Jh 15:2-5 | Reiniging en vrucht dragen

2 Elke rank in Mij die geen vrucht draagt, neemt Hij weg; en elke [rank] die vrucht draagt, die reinigt Hij, opdat zij meer vrucht draagt. 3 U bent al rein om het woord dat Ik tot u heb gesproken. Blijft in Mij, en Ik in u. 4 Zoals de rank geen vrucht kan dragen uit zichzelf als zij niet in de wijnstok blijft, zo ook u niet, als u niet in Mij blijft. 5 Ik ben de wijnstok, u de ranken; wie in Mij blijft en Ik in hem, die draagt veel vrucht, want zonder Mij kunt u helemaal niets doen.

De gelovigen worden vergeleken met ranken aan een wijnstok. De Vader wordt voorgesteld als de Landman Die de grootste zorg aan de ranken besteedt, opdat zij zoveel mogelijk vrucht zullen dragen. Hij reinigt, Hij snoeit en neemt alles weg wat de sappen van de wijnstok misbruikt ten koste van de goede vrucht.

Er kunnen dingen in het leven van een gelovige zijn die verhinderen dat zijn leven de volle vrucht voor de Vader voortbrengt. Het hoeft niet altijd positief kwaad te zijn, maar dingen in ons leven die de kwaliteit van de vrucht verminderen. Dan gaat de Vader aan het werk om alles weg te doen wat verhindert om de volle vrucht te krijgen. Wat onze levenskracht verbruikt en geen vrucht oplevert, moet worden weggedaan. Hij doet alles om de vrucht te vermeerderen en te verbeteren.

Als ranken geen vrucht dragen, betekent het dat zij geen levensverbinding met de wijnstok hebben. Hun verbinding is een schijnverbinding. Judas is zo’n rank geweest. Zijn verbinding met Christus als de wijnstok is een schijnverbinding geweest.

De vrucht die de Vader bij ons wil bewerken, is de vrucht van de Geest (Gl 5:22). Deze vrucht van de Geest is de totale gezindheid van Christus. Als die aanwezig is, zal die zeker in daden tot uiting komen. De Heer spreekt tot Zijn discipelen als gelovigen die al rein zijn. Het reinigen door de Vader gebeurt alleen bij hen die al rein zijn. Die reinheid is tot stand gekomen door het woord dat de Heer Jezus tot hen heeft gesproken en dat in hun hart en geweten heeft gewerkt.

Als de Heer over deze reinheid spreekt, is Judas niet meer aanwezig en Hij hoeft dan ook niet te zeggen “maar niet allen” (Jh 13:10). Het Woord heeft hun wegen gereinigd, het heeft hun wereldse gedachten geoordeeld, het heeft hun vleselijke verlangens blootgelegd. Het heeft hen tot zelfoordeel gebracht en tot bekering en geloof. We hebben het Woord echter niet alleen nodig om daardoor tot bekering te komen en rein voor God te kunnen staan. We hebben de reinigende kracht van het water van Gods Woord telkens weer nodig. Daardoor reinigt de Vader ons. Hij maakt door Zijn Woord duidelijk wat bij ons moet worden weggedaan.

Om de reiniging van de Vader door het Woord te kunnen ondergaan is het nodig in Christus te verblijven. Als de Heer zegt “blijft in Mij”, is dat een opdracht waaraan alleen kan worden voldaan door hen die leven hebben. ‘In Hem blijven’ doen we door een levende verbinding met Hem te onderhouden. Het gevolg daarvan is dat Hij in ons blijft. Niet dat iemand die zich heeft bekeerd en Christus als Zijn leven heeft gekregen, Hem weer kan kwijtraken. Het gaat erom dat de gelovige zich bewust is dat hij in Hem is en ook dat hij weet dat Christus als het leven in hem is.

Er is een innige verbinding tussen de gelovige en Christus. Als die er niet is, kan er geen vrucht zijn. Geen enkele discipel heeft leven in zichzelf. Daardoor is geen enkele discipel in staat zelf vrucht voort te brengen. Het is alleen mogelijk vrucht voort te brengen als er een levende verbinding met de wijnstok is. Alleen door te verblijven in Hem kan er vrucht komen.

Nog eens wijst de Heer Jezus op Zichzelf als de wijnstok en houdt Hij Zijn discipelen voor dat zij de ranken zijn. Het is belangrijk dat we de juiste verhouding goed in het oog houden. Alleen door in Hem te verblijven en door Zijn verblijf in de gelovige zal er veel vrucht zijn. Vrucht dragen is volkomen afhankelijk van het blijven in Hem. Los van Hem is het onmogelijk om vrucht te dragen. Los van Hem, gescheiden van Hem, is het onmogelijk ook maar iets te doen wat tot eer is van de Vader. We zijn voor alle dingen volkomen afhankelijk van Hem.

Jh 15:6 | De rank die geen vrucht draagt

6 Als iemand niet in Mij blijft, wordt hij buiten geworpen als de rank en verdort; en men verzamelt ze en werpt ze in het vuur en zij verbranden.

In vers 2 heeft de Heer al gesproken over de rank die geen vrucht draagt. Hier komt Hij daarop terug en zegt wat het lot van een dergelijke rank is. Hij spreekt over “iemand”, niet over ‘jullie’. Hij weet dat de elven in Hem zijn en dat zij daardoor rein en ook vruchtdragende ranken zijn. Maar als ‘iemand’, zoals een Judas, niet in Christus als de enige bron van vrucht verblijft, zal het fataal met hem aflopen.

Het gaat hier niet om iemand die een lid is van het lichaam van Christus. Wie daarvan een lid is, kan er nooit los van raken. De wijnstok en de ranken leggen de nadruk op de verbinding van gelovigen met Christus als een uiting van het nieuwe leven wat blijkt uit het dragen van vrucht. Verbinding met de Heer Jezus als levensbron is de voorwaarde voor het dragen van vrucht.

De Heer spreekt echter over de mogelijkheid dat iemand door woorden en daden belijdt met Hem verbonden te zijn, maar van wie na verloop van tijd blijkt dat het slechts een uiterlijke belijdenis is. Het loslaten van Christus betekent dan niet alleen dat er geen vrucht wordt gedragen door de rank, maar dat de rank verdort en dat hij in het vuur wordt geworpen om hem te verbranden. Het gaat niet om het lijden van schade of verlies van werken en loon (1Ko 3:13), maar om het verloren gaan (1Ko 9:27).

Wat de Heer hier zegt van de rank die geen vrucht draagt, kan onmogelijk van toepassing zijn op een ware gelovige. Een ware gelovige die geen vrucht voortbrengt, bestaat niet. Het leven mag zich nog zo zwak uiten, als er echt leven is, zal het zich uiten, al is het nog zo gering.

Jh 15:7-10 | Veel vrucht dragen

7 Als u in Mij blijft en Mijn woorden in u blijven, bidt alles wat u wilt en het zal u gebeuren. 8 Hierin is Mijn Vader verheerlijkt, dat u veel vrucht draagt, en u zult Mijn discipelen zijn. 9 Zoals de Vader Mij heeft liefgehad, heb ook Ik u liefgehad; blijft in Mijn liefde. 10 Als u Mijn geboden bewaart, zult u in Mijn liefde blijven, zoals Ik de geboden van Mijn Vader heb bewaard en in Zijn liefde blijf.

Na de diep ernstige woorden van de Heer voor iemand die alleen de schijn ophoudt van een verbinding met Hem, stelt Hij Zijn discipelen de weg van de volle zegen en overvloedige vrucht voor. Wie in Hem verblijft, dat is wie met Hem in een levensverbinding staat, brengt als vanzelf vrucht voort. Die vrucht is de uitwerking zowel van het verblijven van hen in Hem als het verblijven van Zijn woorden in hen.

Zijn discipelen hebben Zijn woorden gehoord, niet als vergeetachtige hoorders (vgl. Jk 1:25). Ze hebben die woorden ook aangenomen, zodat die nu in hen zijn en richting geven aan hun hele denken en doen. De Heer sluit daarop direct aan met hen aan te moedigen om te bidden wat ze maar willen met daarbij de verzekering dat de bronnen van Goddelijke kracht zullen bewerken wat ze vragen. Als ons hart zich zo verbonden weet met Hem, zullen we dat bidden wat Hij graag verhoort omdat het helemaal naar Zijn wil is (Jh 14:13). Hij denkt daarbij niet aan Zichzelf, maar is gericht op de verheerlijking van de Vader.

Hoe meer wij bidden naar Zijn wil, des te meer vrucht wij dragen en hoe meer de Vader wordt verheerlijkt. Alles wat we maar bidden, ook met betrekking tot onze zorgen, zal vrucht zijn waardoor de Vader wordt verheerlijkt. Uit dit vrucht dragen blijkt tevens dat wij discipelen van de Heer Jezus zijn. Dit is de tweede benaming die de Heer in dit hoofdstuk voor de gelovigen gebruikt. Hij heeft hen al ‘ranken’ genoemd en nu noemt Hij hen ‘discipelen’. Verder zal Hij hen nog ‘vrienden’, ‘slaven’ en ‘getuigen’ noemen.

Discipelen zijn volgelingen, leerlingen. Hij kan ons Zijn discipelen noemen wanneer we als echte volgelingen van Hem hebben geleerd dat het in ons leven net als in het Zijne gaat om vrucht voor de Vader. Vrucht dragen is geen gemakkelijke zaak. Het kan alleen in de weg van navolging van de Heer Jezus.

Vrucht dragen moeten we leren, daarin moeten we groeien. Vrucht dragen is een geestelijk proces van inzicht krijgen in Gods gedachten hoe we de Heer welbehaaglijk kunnen zijn (2Pt 1:5-8). Daarvoor zijn we in de oefenschool van God als leerlingen. In die oefenschool hebben we een Leermeester Die niet alleen vertelt hoe het moet, maar ook door Zijn verhouding tot de Vader voorleeft hoe het moet.

Dat brengt ons bij het belang van het bewustzijn van de liefde van de Heer Jezus. Dit bewustzijn is een element van onschatbare waarde voor het pad dat de discipel moet gaan om veel vrucht te dragen. Daarom is het hier de verantwoordelijkheid van de discipel om in de liefde van de Heer Jezus te blijven. Zijn liefde is een onfeilbare bron van troost in de soms pijnlijke en teleurstellende loop van aardse omstandigheden die zo tegengesteld zijn aan Hem. Het blijven in Zijn liefde wil zeggen het zich voortdurend bewust zijn van die liefde, wat de omstandigheden ook mogen zijn.

Hoe het er ook op kan lijken dat Hij ons niet liefheeft, we moeten eraan vasthouden dat Hij ons liefheeft met dezelfde liefde als waarmee de Vader Hem heeft liefgehad in Zijn leven als Mens op aarde. Om die liefde gaat het en niet om de liefde van de eeuwige Vader voor de eeuwige Zoon. Hij is Zich dat altijd bewust, ook al is dat niet op te maken uit de situatie waarin Hij verkeert. Niet onze menselijke beoordeling is norm voor het bepalen van de liefde, maar de wetenschap dat Hij ons liefheeft.

Voor dit voortdurende bewustzijn van Zijn liefde is het nodig Zijn geboden te bewaren. We kunnen ons verblijf hebben in Zijn liefde als we bereid zijn om te doen wat Hij van ons vraagt. Als we zien wat het oplevert, kan het bewaren van Zijn geboden niet moeilijk zijn. Zoals bij de liefde de Heer Jezus het volmaakte voorbeeld is, is Hij dat ook bij het bewaren van de geboden. Hij blijft in de liefde van de Vader door Zijn geboden te bewaren. Hij kent de liefde van de Vader van eeuwigheid, maar nu kent Hij die liefde op een nieuwe wijze en wel door als gehoorzame Zoon de geboden van de Vader te bewaren.

De geboden van de Vader zijn niet de geboden van de Sinaï. De Heer Jezus is niet slechts een Jood Die Zich getrouw aan de wet houdt. Hij is de Zoon Die de geboden van de Vader volbrengt. Een voorbeeld van die geboden hebben we in Johannes 10 gezien (Jh 10:17-18). Daar spreekt Hij over het gebod dat Hij van Zijn Vader heeft gekregen om Zijn leven af te leggen en het weer te nemen. Een dergelijk gebod is nergens in de wet van het Oude Testament te vinden. Nergens vraagt de wet van een rechtvaardig mens zijn leven af te leggen.

Zijn leven afleggen en weer nemen kan alleen Iemand Die ook God is. Elke wens van de Vader is voor Hem een gebod. Hoe kent Hij die wensen? Omdat Hij in gemeenschap met de Vader wandelt. Zo is het ook voor ons als wij in Zijn liefde willen blijven. Het ware discipelschap is dat we blijven in het genot van de liefde van Christus.

Jh 15:11 | Blijdschap

11 Dit heb Ik tot u gesproken, opdat Mijn blijdschap in u is en uw blijdschap volkomen wordt.

Als de woorden van dit hoofdstuk op een wettische manier worden gelezen, zal er alleen verdriet zijn en kunnen we zelfs depressief worden. Als vrucht dragen opgevat wordt als een prestatie die we moeten leveren, voelen we hoezeer we tekortschieten. Dat brengt ons tot het slaken van verzuchtingen van wel willen, maar niet kunnen, zoals we zien bij de man die in Romeinen 7 wordt beschreven (Rm 7:15-19).

Als we de woorden van Christus begrijpen zoals Hij ze heeft bedoeld, beseffen we dat ze uitdrukkelijk zijn bedoeld om ons Zijn blijdschap mee te delen en onze blijdschap volkomen te maken. De blijdschap die Hij heeft, is voor ons het motief om als discipel te wandelen in een leven van vrucht dragen. Vrucht dragen is voor de Vader, maar de blijdschap van de Heer Jezus zal ons deel zijn.

Dit is een van de heerlijke dingen die Hij bedoelt als Hij tot Petrus spreekt over het deel hebben met Hem (Jh 13:8). Het deel hebben met Hem is hier “Mijn blijdschap”, zoals de Heer ook heeft gesproken over het deel hebben aan “Mijn vrede” (Jh 14:27) en “Mijn liefde” (Jh 15:9) en zoals Hij nog zal spreken over “Mijn heerlijkheid” (Jh 17:24). Hij wil dat wij deelhebben aan Zijn blijdschap en dat die blijdschap volkomen wordt (1Jh 1:4), tot volwassenheid komt. Zijn vreugde is te zijn in de dingen van de Vader. Wij mogen daar naar toegroeien, zodat ook wij niets anders meer hebben dan dat. Hij wil dat die blijdschap van Hem in ons zal zijn. De volkomen blijdschap is als onze blijdschap samenvloeit met Zijn blijdschap waardoor onze vreugde opgaat in Zijn vreugde.

Jh 15:12-17 | Het gebod om elkaar lief te hebben

12 Dit is Mijn gebod, dat u elkaar liefhebt zoals Ik u heb liefgehad. 13 Niemand heeft groter liefde dan deze, dat iemand zijn leven voor zijn vrienden aflegt. 14 U bent Mijn vrienden, als u doet wat Ik u gebied. 15 Ik noem u niet meer slaven, want de slaaf weet niet wat zijn heer doet; maar Ik heb u vrienden genoemd, omdat Ik u alles wat Ik van Mijn Vader heb gehoord, bekendgemaakt heb. 16 U hebt Mij niet uitverkoren, maar Ik heb u uitverkoren, en Ik heb u gesteld dat u zou heengaan en vrucht dragen en dat uw vrucht zou blijven, opdat alles wat u de Vader zult bidden in Mijn Naam, Hij u dat geeft. 17 Dit gebied Ik u, dat u elkaar liefhebt.

Met het gebod om elkaar lief te hebben komt de Heer terug op wat Hij eerder heeft gezegd (Jh 13:34). Liefde moet alle betrekkingen tussen de leden van Gods familie doortrekken. De discipelen moeten elkaar liefhebben met een liefde die boven al de zwakheden van de ander staat. De Heer richt de schijnwerper op dit gebod als “Mijn gebod”, omdat het de samenvatting is van alle andere geboden. Het is niet de morele verplichting tot het liefhebben van de naaste, maar van de wederkerige liefde van de christenen, waarvan de standaard Zijn liefde voor hen is. Dit zien we bij de pasbekeerde Thessalonicenzen (1Th 4:9).

Het gebod van de liefde is het gebod van de Goddelijke natuur waarvan wij deelgenoten geworden zijn (2Pt 1:4) en waardoor alles mag gebeuren. Het is een gebod voor de gelovige, want in zijn hart is de liefde van God uitgestort. Tegen die natuur, die niet anders kan dan liefhebben, zegt de Heer Jezus dat hij moet liefhebben. Het is als tegen een vis zeggen: ‘Je moet zwemmen.’ Hij kan en wil niet anders; als hij zwemt, is hij in zijn element.

Voor onze liefde voor elkaar is de liefde van de Heer Jezus de norm. Hij heeft Zijn liefde bewezen door voor ons Zijn leven af te leggen. Dat heeft Hij gedaan omdat Hij ons als Zijn vrienden beschouwt. We zouden kunnen zeggen dat het afleggen van het leven voor vijanden een nog groter bewijs van liefde is, maar daar gaat het hier niet om. De Heer noemt Zijn discipelen Zijn vrienden. Is er een groter bewijs te leveren van Zijn liefde voor hen die Zijn vrienden zijn, dan dat Hij Zijn leven voor hen aflegt?

Ook wij kunnen geen groter bewijs van onze liefde voor onze vrienden, onze broeders en zusters, leveren, dan dat wij ons leven voor hen geven. Dat zijn wij ook schuldig (1Jh 3:16). Maar wat is de waarde van deze theorie als we in het dagelijks leven ons hart sluiten voor de noden en behoeften van Gods kinderen? Johannes wijst in zijn eerste brief dan ook op de praktische uiting van die liefde (1Jh 3:17). Christus doet dat door te wijzen op gehoorzaamheid aan Hem. Liefde voor Christus en gehoorzaamheid aan Hem gaan altijd samen.

Hij noemt ons wel Zijn vrienden, maar dat betekent niet dat wij Hem als ‘vriendje’ moeten behandelen. Wij moeten ons bewust zijn dat wij Zijn leerlingen zijn en dat Hij onze Heer is. Onophoudelijk wordt ons de relatie tussen voorrecht en verantwoordelijkheid voorgehouden.

De Heer spreekt hier Zijn discipelen aan als bevoorrechte mensen aan wie Hij wil vertellen wat Hij van plan is. Een heer legt zijn plannen niet aan een slaaf uit, maar aan een vriend. Een slaaf moet gewoon gehoorzamen zonder uitleg te vragen. Zijn heer is hem geen enkele verantwoording voor een opdracht verschuldigd. De Heer Jezus legt er de nadruk op dat Hij ons vrienden noemt door ons de reden daarvoor te geven. We zien dat Hij in Zijn vriendschap veel verder gaat dan ons alleen maar tot gehoorzaamheid op te roepen. Vriend betekent liefhebber. Hij spreekt Zijn discipelen aan in hun liefde voor de Vader, een liefde die Hij ook heeft.

Het kenmerk van echte vriendschap is dat je elkaar alles kunt vertellen. Een goede vriend heeft geen geheimen. Christus voert ons daarom in de gedachten van Zijn hart in. Met een vriend deel je de intiemste gedachten, zoals God voor Abraham niet verbergt wat Hij gaat doen, en Abraham wordt een vriend of een liefhebber van God genoemd (Gn 18:17-19; 2Kr 20:7; Js 41:8; Jk 2:23). Dat doet Christus hier ten opzichte van Zijn discipelen en zelfs op een hoger niveau.

Hij heeft Zijn discipelen als Zijn vrienden alles bekendgemaakt wat Hij van Zijn Vader heeft gehoord. Wat de Vader Hem heeft toevertrouwd, heeft Hij doorgegeven aan hen als Zijn vrienden. Dit is toch wel een bijzonder bewijs van vriendschap. En dan te bedenken dat zij Hem niet hebben uitverkoren om Zijn vrienden te zijn, maar Hij hen. Het is een groot voorrecht dat we uitverkoren zijn. Het is tevens een grote verantwoordelijkheid dat we gesteld zijn om vrucht te dragen.

Om van het voorrecht te kunnen genieten en aan de verantwoordelijkheid te kunnen voldoen wordt het hart van het voorrecht en de zegen gericht op Hem Die zegent. We mogen alles aan Hem vragen wat tot blijvende vrucht zal leiden. Het komt allemaal van Hem. Bidden in de Naam van de Heer Jezus is hier het bidden van een hart dat een gemaakt is met de Zoon en dat bidt in de lijn van de raadsbesluiten van de Vader, waardoor de verhoring zeker is. Hoe dieper en hoger de zegen, hoe groter de noodzaak om te bidden.

De Heer sluit dit gedeelte, dat in vers 12 met het gebod van het liefhebben van elkaar is begonnen, af door in vers 17 opnieuw dit gebod van het liefhebben van elkaar naar voren te brengen. Liefde voor elkaar is het nieuwe en steeds herhaalde gebod van Christus voor de Zijnen (Jh 13:34). Liefhebben is de openbaring van de Goddelijke natuur, zoals dat volmaakt te zien is in Christus door de dienst van de Heilige Geest. Het is de atmosfeer waarin de vrucht kan groeien en bloeien tot eer van de Vader.

Jh 15:18-20 | Gehaat door de wereld

18 Als de wereld u haat, weet dat zij Mij eerder dan u heeft gehaat. 19 Als u van de wereld was, zou de wereld het hare liefhebben; maar omdat u niet van de wereld bent, maar Ik u uit de wereld heb uitverkoren, daarom haat de wereld u. 20 Herinnert u het woord dat Ik tot u zei: Een slaaf is niet groter dan zijn heer. Als zij Mij hebben vervolgd, zullen zij ook u vervolgen; als zij Mijn woord hebben bewaard, zullen zij ook het uwe bewaren.

Terwijl gelovigen elkaar onderling liefhebben, bevinden zij zich in een wereld die hen haat. Hun liefde onder elkaar wekt de haat van de wereld op. De wereld moet niets hebben van de liefde van God, waar die ook maar zichtbaar wordt. Het elkaar liefhebben stelt ons bloot aan de haat van de wereld die door de satan wordt bestuurd.

De liefde van de discipelen onder elkaar staat in schril contrast met de haat van de wereld. Van binnen liefde, van buiten haat, dat is de positie als resultaat van de verwerping en de dood van de Heer Jezus. Wij zijn in staat dat om te keren. We kunnen koud en onverschillig worden tegenover onze broeders en zusters, terwijl we ons best doen ons te verzekeren van de liefde van de wereld.

Net als de onderlinge liefde wordt de haat van buiten ontstoken doordat wij blijven in de liefde van de Heer Jezus. Dat hoeft ons niet te verbazen, want dit is ook het deel van Christus geweest tijdens Zijn leven op aarde. De wereld haat ons vanwege Hem. Wat ons overkomt, is eerst Zijn deel geweest. De wereld heeft op haar eigen manier lief hen die bij haar horen. De wereld haat hen die van Christus zijn omdat ze niet langer van de wereld zijn.

Niet onze fouten zijn de ware oorzaak van de haat van de wereld, maar wat de wereld in ons herkent van de genade en uitnemendheid van Christus. De genade maakt de mens tot niets en God en Christus tot alles. Genade spaart de zonde niet en redt de zondaar. Deze dingen zijn onverdraaglijk voor het vlees, dat vijandschap is tegen God (Rm 8:7). De haat van de wereld is ons deel, niet alleen omdat we niet meer van de wereld zijn, maar omdat Hij ons heeft uitverkoren.

Het feit dat wij alleen bij Hem konden gaan horen door Zijn uitverkiezing, laat het karakter van de wereld duidelijk zien. De wereld zou ons nooit laten gaan als de Heer Jezus ons niet had uitverkoren en door Zijn macht had geroepen. Dat dit de haat van de wereld oproept, is door de Heer voorzien. In dit verband herinnert Hij Zijn discipelen eraan dat Hij heeft gezegd dat een slaaf niet groter is dan zijn Heer (Jh 13:16). Dat geldt voor het dienen van de medegelovigen, waarop de Heer het in Johannes 13 toepast (Jh 13:15), maar het geldt ook voor de haat en vijandschap die zij van de wereld zullen ervaren. De slaaf mag niet verwachten dat hij vrij zal blijven van wat zijn Heer is overkomen.

De verbinding van de discipelen met Christus wekt haat op die zich uit in vervolging. Die verbinding ervaart de wereld als zij het woord hoort dat de discipelen spreken. Als dat het woord van Christus is, zal dat openbaar maken wat er in de hoorder is. Wie Zijn woord heeft aangenomen, zal ook het woord van de discipelen aannemen. Als Zijn woord is verworpen, zal de slaaf op geen ander lot hoeven te rekenen. Christus is veracht en verworpen en dat zal ook het deel van de slaaf zijn. Slaven en hun woord zullen beide met verachting worden behandeld omdat dan door Zijn Persoon en Zijn woord God te dichtbij wordt gebracht.

Jh 15:21-25 | De Zoon gehaat door de wereld

21 Maar dit alles zullen zij u doen om Mijn Naam, omdat zij Hem niet kennen Die Mij heeft gezonden. 22 Als Ik niet was gekomen en tot hen had gesproken, hadden zij geen zonde; maar nu hebben zij geen voorwendsel voor hun zonde. 23 Wie Mij haat, haat ook Mijn Vader. 24 Als Ik niet de werken onder hen had gedaan die niemand anders heeft gedaan, hadden zij geen zonde; maar nu hebben zij zowel gezien als gehaat zowel Mij als Mijn Vader. 25 Maar het woord moet worden vervuld dat in hun wet geschreven staat:’ Zij hebben Mij zonder oorzaak gehaat’.

Het uiten van haat door de wereld tegen de discipelen vindt zijn oorzaak in de Naam van Christus. Ze weten niet wat Zijn Naam aan heerlijkheid zowel in zegen als in oordeel inhoudt. Dat komt door hun onbekendheid met de Vader als Degene Die Hem heeft gezonden. Ze matigen zich aan dat ze de Vader eren; maar als Christus, de Zoon van de Vader, Hem verklaart, verwerpen zij Christus. Daardoor tonen zij dat ze Hem, Die de Zoon heeft gezonden, niet kennen. Als de wereld er ook maar iets van wist, zou ze zich niet op die manier openbaren. Het bewijst de totale verblinding aangaande de Vader. De wereld kan niet anders dan zich vijandig openbaren.

De openbaring van de Vader in de Zoon heeft hun zonde aan het licht gebracht. De woorden die de Heer Jezus als de Zoon tot de wereld heeft gesproken, zijn de woorden van de Vader. Dat valt niet te ontkennen en toch doen ze het. Hetzelfde geldt voor de werken die Hij heeft gedaan. Ook die vallen niet te ontkennen als werken van de Vader, maar toch doen ze dat. Als Hij dat alles niet zou hebben gedaan, zouden ze niet te beschuldigen zijn geweest van de zonde van verwerping. Nu echter zo overduidelijk is gebleken dat de Zoon van de Vader als Mens onder hen is en zij Hem desondanks verwerpen, is er geen excuus voor hun zonde.

Nooit heeft een mens en nooit heeft God zo gesproken als in Christus (Hb 1:1). Profeten hebben gesproken namens God, maar zij waren feilbare mensen. Na het getuigenis dat ze hadden afgelegd, was er weer zwakheid en konden ze God zelfs vergeten. Nu heeft de Vader de Zoon gezonden en Die heeft hun niet de wet voorgehouden, maar heeft in liefde tot hen gesproken. Wie de wet afwijst, zou dat kunnen doen met de verontschuldiging dat hij die toch niet kan houden. Wie de liefde afwijst, doet dat omdat hij die niet wil. Het overtuigende bewijs van de zonde van de wereld is gebleken in de verwerping van Hem Die God in genade is.

Treffend komt de doelbewuste verwerping van Christus door de wereld en dan vooral door de godsdienstige leiders tot uiting in de gelijkenis van de onrechtvaardige landlieden. Daar horen we hen zeggen als de heer van de wijngaard ten slotte zijn geliefde zoon zendt: “Deze is de erfgenaam; komt laten wij hem doden en de erfenis zal van ons zijn” (Mk 12:6-7).

Na deze moord met voorbedachten rade is de wereld als geheel afgeschreven. Wij hebben dan ook van de wereld als zodanig niets meer te verwachten. Wat iemand met de Zoon doet, doet hij met de Vader. Dat zij zich niet voor de Zoon neerbuigen, maar juist in opstand komen tegen Hem omdat Hij de Zoon is, is het bewijs van hun haten van de Vader. Zij haten de Vader zoals zij de Zoon haten en dat maakt dat hun zonde zonder excuus is. De woorden en werken van de Zoon zijn de woorden en werken van de Vader. De Zoon verwerpen is tegelijk de Vader verwerpen. Het volmaakte evenwicht tussen woorden en werken wordt in de Heer Jezus gevonden.

De Joden menen dat zij met God in verbinding staan, terwijl zij Zijn Zoon in haat verwerpen. Zij beroepen zich voor hun gedrag op de wet. Maar juist de wet waarop zij zich beroepen en waarin ze zich beroemen, spreekt op geen andere wijze van de verwerping van de Messias. Integendeel, de wet wordt vervuld in het woord dat over Hem geschreven staat en waarvan Zijn lippen nu de vervulling uitspreken (Ps 69:5).

De vervulling van dit woord is een bewijs van de bewuste verwerping van Christus. Er is geen enkele aanleiding voor het haten van Hem. Hij is immers altijd in liefde en genade en goedheid onder hen geweest. Toch hebben zij Hem gehaat. Het bewijst de boosheid van het hart van de mens en de waarheid van Gods Woord.

Jh 15:26-27 | De getuigen

26 Maar wanneer de Voorspraak is gekomen, Die Ik u zal zenden van de Vader, de Geest van de waarheid Die van de Vader uitgaat, zal Die van Mij getuigen. 27 En u zult ook getuigen, omdat u van [het] begin af bij Mij bent.

Na Zijn verwerping uit de wereld en Zijn terugkeer naar de Vader zal de wereld toch niet zonder getuigen zijn. Er zullen nieuwe getuigen komen. Om te kunnen getuigen moet je iets hebben gezien, moet je ergens getuige van zijn geweest. De Heer Jezus heeft getuigd van de Vader door Zijn woorden en werken die Hij bij Zijn Vader heeft gezien. Dat getuigenis is verworpen. Als Hij verheerlijkt zal zijn, zal Hij een andere Getuige zenden: de Geest van de waarheid. De Geest zal het getuigenis voleindigen. De Zoon hebben ze als Getuige kunnen verwerpen. Dat zal met de Geest niet kunnen gebeuren. Hij zal een blijvende Getuige zijn. Daarom is het zo ernstig tegen de Geest te zondigen of de Geest van de genade te versmaden.

Hier zendt de Zoon de Geest om van Hem te getuigen. Dat bewijst de Godheid van de Zoon. Natuurlijk zendt Hij de Geest niet los van de Vader. Hij zendt de Geest vanwege de Vader. Tevens spreekt Hij erover dat de Voorspraak Zelf zal komen. Weer spreekt Hij eerst over de Voorspraak om daarna te spreken over de Geest van de waarheid (Jh 14:16). De Geest wordt niet alleen gezonden of gegeven, maar komt ook Zelf, want Hij is ook God en gaat van de Vader uit.

Ieder van de drie Personen van de Godheid handelt altijd in volmaakte zelfstandigheid, maar nooit los van de andere Goddelijke Personen. Daarbij hebben de Zoon en de Geest Beiden bij Hun komst op aarde een positie van afhankelijkheid ingenomen. De Zoon is van de Vader uitgegaan en zo gaat ook de Geest van de Vader uit. De Zoon heeft van de Vader getuigd en de Geest zal van de Zoon getuigen. De Geest zal voor Zijn getuigenis van de Zoon de discipelen en ook nog anderen, zoals Paulus, gebruiken.

Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen het getuigenis van de discipelen en dat van de Geest. De discipelen getuigen van wat ze vanaf het begin hebben gezien, dat is vanaf het begin dat zij met de Heer Jezus op aarde zijn meegegaan (1Jh 1:1-3). Ze zijn ook getuigen van Zijn opstanding. Hun getuigenis hebben we in de evangeliën en in het begin van Handelingen. Latere getuigen, zoals Paulus, zullen door de Geest spreken over de verheerlijkte Christus. Natuurlijk is voor hun getuigenis over Christus in vernedering op aarde ook de kracht van de Heilige Geest nodig, maar de aard van hun getuigenis heeft te maken met het leven van de Heer op aarde vóór Zijn dood en Zijn hemelvaart.

Los van hun getuigenis zal ook de Heilige Geest getuigen. Hij zal getuigen van wat Hij in de hemel heeft gezien, terwijl de discipelen van Christus zullen getuigen van de tijd dat Hij op aarde is geweest.

Johannes 16

Jh 16:1-4 | De Heer voorzegt vervolgingen

1 Dit heb Ik tot u gesproken, opdat u niet ten val komt. 2 Zij zullen u uit de synagoge bannen; ja, het uur komt, dat ieder die u doodt, zal menen God een dienst te bewijzen. 3 En dit zullen zij <u> doen, omdat zij de Vader niet hebben gekend noch Mij. 4 Maar deze dingen heb Ik tot u gesproken, opdat wanneer <hun> uur gekomen is, u zich zult herinneren dat Ik ze u heb gezegd; maar deze dingen heb Ik u niet van [het] begin af gezegd, omdat Ik bij u was.

De Heer Jezus heeft in het vorige hoofdstuk tot Zijn discipelen gesproken over hun getuigenis in de wereld en de haat die dat bij de wereld zal oproepen. Dat heeft Hij gedaan om hen ervoor te bewaren dat ze ten val komen. Ten val komen wil zeggen dat de haat die ze zullen ervaren van de kant van de wereld, zover zal gaan, dat ze gevaar lopen hun belijdenis prijs te geven en het geloof in Hem vaarwel te zeggen.

De Heer kent dit gevaar en heeft Zijn discipelen er van tevoren op gewezen, zodat ze zich erop kunnen voorbereiden. De weg van de ware discipel laat de radicale scheiding zien die er is tussen de wereld en hen die bij Christus horen. Als dan de haat van de wereld zich openbaart, zal hen dat niet bevreemden.

Vervolgens wijst Hij op een uiting van haat die zich speciaal van godsdienstige zijde openbaart. Zij zullen tegenstand en vijandschap ondervinden van godsdienstige mensen met wie ze, voordat ze in Christus zijn gaan geloven, dezelfde godsdienst aanhingen. Hiermee bedoelt de Heer niet zomaar een valse godsdienst, de een of andere vorm van afgodendienst, maar de godsdienst die oorspronkelijk door Hem Zelf is gegeven.

Zijn volk heeft zich echter van de enige, ware God afgewend en is Hem ontrouw geworden. Wat God tot hun welzijn had gegeven, hebben ze zichzelf toegeëigend. Ze zijn trots op hun godsdienst geworden. God heeft daarom Zijn volk aan het oordeel moeten prijsgeven. De overheersing door de Romeinen is daarvan het resultaat. Daarvoor zijn de leiders blind. Alles wat hen terugroept tot de enige, ware God, stuit op grote weerstand, waarbij de leiders van het volk de meest verbitterde tegenstand leveren.

De val waarvoor de Heer waarschuwt, heeft dan ook te maken met het terugvallen in die godsdienst die door God geoordeeld is. We moeten daarbij beseffen dat het gelovige hart van de vrome Jood, zoals dat voor de discipelen gold, er niet op rekent dat verdriet en schande en bodemloze haat het deel zouden zijn van hen die de Messias volgen. Daarom bemoedigt de Heer hen dat de vervolging zal dienen tot versterking van hun geloof en dat de Heilige Geest Zijn getuigenis bij het hunne zal voegen.

De haat zal schrikwekkende vormen aannemen. De plaatsen waar zij hun godsdienst beleden en beleefden, zullen voor hen gesloten worden. Daarbij zal het niet blijven. Iedere willekeurige Jood zal hen als een vijand van God zien en trachten te doden en daarvan zelfs menen dat het God welgevallig is. Saulus van Tarsus is daarvan een duidelijk voorbeeld. Later spreekt en schrijft hij erover hoe ijverig hij was in het vervolgen van de gemeente (Hd 26:9; Gl 1:13; Fp 3:6).

De Heer vertelt Zijn discipelen wat de oorzaak van de haat van de Joden tegen hen is. Het heeft te maken met de kijk van de Joden op God als een God Die één is (Dt 6:4). Daaraan hielden zij vast als een traditie die hen boven de andere volken verhief. Daardoor bleven ze onbekend met de Vader en de Zoon. Het was dus niet slechts een theologische zaak, maar hun haat tegen de discipelen vloeide voort uit het feit dat hun godsdienst hun een bepaalde status verleende. Wat God hun had gegeven, hadden ze voor zichzelf opgeëist. De wet maakte hen belangrijk (Rm 2:17-20). Zij meenden de waarheid te bezitten, maar de waarheid had geen bezit van hen genomen.

Door de komst van de Zoon, de openbaring van God in het vlees, is hun hoogmoed en trots gebleken en geoordeeld. Hun verdorvenheid en verzet zijn door de Zoon van God op het hoogst aan het licht gebracht. Maar Zijn oordeel willen ze onder geen beding aanvaarden, want ze willen hun positie niet kwijt. Zo is het ook met de vijandschap van de rooms-katholieke kerk. Zij claimt de ene kerk te zijn en loochent het werk van de ene Geest en het ene lichaam.

De woorden van de Heer zullen tot bemoediging zijn als het lijden over hen komt. Hij bereidt hen op die tijd voor, zodat het niet onverwachts komt. Zo zal alles wat Hij tevoren heeft gezegd, uitkomen, ook Zijn bijstand en ook de beloofde zegeningen. Hierover hoefde Hij niet te spreken toen Hij nog bij hen was, want toen beschermde Hij hen. Het was niet nodig dat Hij dat eerder zei, want Hij zorgde voor hen zolang Hij bij hen was. Hij was hun Schild en Voorspraak, hun Zaakwaarnemer.

Zo is Hij telkens voor hen opgekomen als de godsdienstige leiders met hen wilden redetwisten. Zo zal Hij ook dadelijk nog zeggen: “Als u Mij zoekt, laat dezen heengaan” (Jh 18:8). Maar als Hij weg zal zijn, zullen Zijn woorden hun tot hulp zijn. Hiermee komt het onderwerp van getuigen tot een einde.

Jh 16:5-7 | Het nut van het heengaan van de Heer

5 Maar nu ga Ik heen naar Hem Die Mij heeft gezonden, en niemand van u vraagt Mij: Waar gaat U heen? 6 Maar omdat Ik deze dingen tot u heb gesproken, heeft de droefheid uw hart vervuld. 7 Maar Ik zeg u de waarheid: het is nuttig voor u dat Ik wegga; want als Ik niet wegga, zal de Voorspraak niet tot u komen; maar als Ik heenga, zal Ik Hem tot u zenden.

De Heer gaat nu weer verder met spreken over Zijn heengaan naar de Vader. Als hun geloof eenvoudiger was geweest, zouden ze niet alleen op Zijn liefdevolle zorg voor hen hebben gerekend, maar Hem ook hebben gevraagd waar Hij heenging. Dan zouden ze over de heerlijkheid hebben gehoord en de zegen die dat voor hen betekende.

Maar er is nog geen begrip voor Hem, wat het voor Hem betekent om naar de Vader te gaan. De gedachte dat Hij van hen zal weggaan, komt niet bij hen op. Ze kunnen uitsluitend aan een regerende Messias denken. Het verbaast hen telkens weer als ze hun Goddelijke Meester erover horen spreken dat Hij hen zal verlaten. Ook met het lijden dat Hij in het vooruitzicht heeft gesteld, kunnen ze niets beginnen.

Als de bange vermoedens die door Zijn woorden bij hen zijn gewekt, waarheid zouden worden, dan maakt hen dat bedroefd. Wat moeten ze van Zijn heengaan denken? Omdat hun geloof nog niet verder ziet dan de aardse heerlijkheid, zal Zijn heengaan hen zonder enig perspectief laten. Wat zullen dan de gevolgen van Zijn komst voor de wereld of zelfs voor Israël zijn? Hebben ze daar nu alles voor verlaten en zijn Hem daarvoor gevolgd?

De Heer kent hun gedachten en gevoelens. Het is voor Hem de aanleiding om te gaan spreken over de komst, de aanwezigheid en het werk van de Heilige Geest. Hij zegt hun dat het zelfs nuttig voor hen is dat Hij weggaat. Het kan vreemd lijken dat het verlies van Zijn lichamelijke aanwezigheid winst voor hen zal zijn. We moeten echter bedenken dat Hij zal heengaan na een eeuwige verlossing te hebben verworven en dat vervolgens de Geest op aarde zal komen om te getuigen van een verheerlijkte Christus. Ook zal de Geest op aarde blijven wonen en hun Zaakwaarnemer zijn en blijven, zolang zij en met hen allen die de gemeente zullen vormen, op aarde zullen zijn.

De Heilige Geest kon pas op aarde komen nadat Christus verheerlijkt was (Jh 7:39) omdat Hij zou komen als Getuige van Diens verheerlijking. Hij zal getuigen van wat Hij heeft gezien van de verheerlijkte Christus in de hemel. Daarom moest de Heer Jezus eerst heengaan. De Geest zal de discipelen de betekenis daarvan laten zien. Het christendom is de openbaring van de Vader, van een verheerlijkte Mens in de hemel en van God de Heilige Geest op aarde.

Jh 16:8-11 | De Heilige Geest en de wereld

8 En als Die is gekomen, zal Hij de wereld overtuigen van zonde en van gerechtigheid en van oordeel; 9 van zonde, omdat zij in Mij niet geloven; 10 en van gerechtigheid, omdat Ik naar de Vader heenga en u Mij niet meer aanschouwt; 11 en van oordeel, omdat de overste van deze wereld is geoordeeld.

De komst van de Heilige Geest heeft gevolgen voor de wereld en voor de gelovigen. De Heer spreekt eerst over de gevolgen voor de wereld. Door de komst van de Geest op aarde zal de wereld overtuigd worden van zonde en van gerechtigheid en van oordeel.

Daarmee bedoelt de Heer niet dat de Heilige Geest de boodschap van het evangelie zal laten verkondigen tot overtuiging van zondaren. Natuurlijk komt iedere zondaar alleen tot overtuiging van zijn zonden door de werkzaamheid van de Heilige Geest. Het gaat hier echter niet over een zondaar, maar over de wereld. Het gaat er ook niet over dat de wereld door het werk van de Heilige Geest tot bekering komt.

Wat de Heer zegt, is dat de aanwezigheid van de Geest op aarde het overtuigende bewijs is van de zonde van de wereld. Of de wereld het nu wel of niet ziet of gelooft, de aanwezigheid van de Heilige Geest betekent de verwerping van Christus door de wereld en stelt daarmee de zonde van de wereld eens en voor altijd vast.

De Heer licht toe wat Hij met dit overtuigen bedoelt. De overtuiging door de Geest van zonde gaat veel verder dan de wet, de Goddelijke maat voor de plicht van de mens, die ook overtuigt van zonde. De wereld faalt niet slechts in een verplichting, maar verwerpt de genade. De loutere tegenwoordigheid van de Heilige Geest op aarde is het bewijs van de zondigheid van de wereld.

Waarom kwam de Heilige Geest op aarde? Omdat de Heer Jezus is heengegaan uit de wereld. En waarom is Hij heengegaan? Omdat de wereld Hem heeft verworpen omdat ze niet in Hem heeft geloofd. De Heilige Geest is hier omdat Christus niet meer op aarde is. De verwerping van Christus door de wereld is het absolute bewijs van haar zondigheid. De wereld als verdorven systeem is voor het oordeel opgeschreven.

Het tweede getuigenis dat is verbonden aan de aanwezigheid van de Heilige Geest op aarde, is dat van gerechtigheid. We zouden kunnen zeggen dat Zijn aanwezigheid op aarde het bewijs is van de ongerechtigheid van de wereld, getoond in het verwerpen van Christus. Er is echter ook, en daarover spreekt de Heer hier, gerechtigheid verbonden aan de aanwezigheid van de Geest op aarde.

God heeft rechtvaardig gehandeld ten opzichte van Zijn Zoon, daar waar de wereld alleen maar ongerechtigheid aan Hem heeft bewezen. God was rechtvaardig toen Hij Hem oordeelde voor onze zonden. Toen Christus het werk had volbracht, was het evenzeer rechtvaardig van God dat Hij Hem uit de doden opwekte en Hem verheerlijkte in de hemel. Op grond daarvan kon de Heilige Geest komen en is met Zijn komst het overtuigende bewijs geleverd van de gerechtigheid die de Vader ten opzichte van de Zoon heeft gedaan.

Wij zien de Heer Jezus niet meer, maar de Vader ziet Hem wel en de Heilige Geest getuigt van Zijn gerechtigheid. Er is geen groter getuigenis van gerechtigheid dan het heengaan van de Zoon naar de Vader. De wereld kan dat getuigenis ontkennen of verwerpen, maar dat verandert niets aan het getuigenis zelf dat door de aanwezigheid van de Heilige Geest op aarde geleverd wordt.

Het derde en laatste getuigenis dat door de aanwezigheid van de Heilige Geest op aarde wordt afgelegd, is dat van het oordeel over de overste van de wereld, de duivel. Dit oordeel moet feitelijk nog worden voltrokken, maar het ligt definitief vast door de aanwezigheid van de Geest hier, want Zijn aanwezigheid betekent dat het oordeel op de wereld rust.

De wereld heeft onder aanvoering van de duivel Christus verworpen. Het laat eens te meer de volkomen en onverbeterlijke verdorvenheid van de wereld zien die zich aan de duivel ter beschikking heeft gesteld om uiting te geven aan haar haat tegen Christus. Het vonnis is over de overste geveld en zal op Gods tijd worden voltrokken. Het getuigenis van het oordeel over de wereld dat wordt afgelegd doordat de Geest op aarde is gekomen, geeft tegelijk aan hoe wij als gelovigen de wereld hebben te zien.

Jh 16:12-15 | De Heilige Geest en de gelovigen

12 Nog veel heb Ik u te zeggen, maar u kunt het nu niet dragen. 13 Maar wanneer Hij is gekomen, de Geest van de waarheid, zal Hij u in de hele waarheid leiden; want Hij zal vanuit Zichzelf niet spreken, maar alles wat Hij zal horen, zal Hij spreken en de toekomstige dingen zal Hij u verkondigen. 14 Hij zal Mij verheerlijken, want Hij zal uit het Mijne nemen en het u verkondigen. 15 Alles wat de Vader heeft, is het Mijne; daarom heb Ik gezegd dat Hij uit het Mijne neemt en het u zal verkondigen.

De Heer kent Zijn discipelen en hun verwachtingen. In Zijn genade houdt Hij daar rekening mee. Alles wat Hij heeft gezegd, staat volledig tegenover hun gedachten als Jood. Dat geldt niet alleen voor hun gedachten over de Messias, maar ook met betrekking tot hun verwachting van de komst van de Heilige Geest.

Zij weten ook van de komst van de Geest. Daarover is door Joël geprofeteerd dat Hij zou komen, maar dan als uitgestort over alle vlees en om zegen te brengen voor Gods volk (Jl 2:28-29). Maar wat de Heer nu vertelt over de komst van de Geest, kunnen ze pas begrijpen als de Geest is gekomen nadat Hij naar de hemel is gegaan.

De Heer zegt dan ook dat zij niet in onwetendheid zullen blijven, maar dat de Geest het hun allemaal zal bekendmaken. De Geest zal hen in de hele waarheid leiden, ook alle waarheden die met Zijn verheerlijking te maken hebben en waarover Hij nu nog niet kan spreken.

Dat de Heilige Geest niet vanuit Zichzelf zal spreken, betekent dat Hij niets zal zeggen los van de Zoon. Alles wat Hij van en over de Zoon zal horen, dat zal Hij spreken. Zoals de Zoon is gekomen in afhankelijkheid van de Vader om de Vader te verheerlijken, zal de Geest komen in afhankelijkheid van de Zoon om de Zoon te verheerlijken.

Tevens zal Hij de Geest van de profetie zijn. Zo zien we Hem vooral als we het boek Openbaring lezen. Ook als Hij dienst doet als de profetische Geest, is dat met het doel ons te wijzen op de openbaring van de Heer Jezus in heerlijkheid. Zijn openbare heerlijkheid wordt gezien zowel in de uitoefening van het oordeel als in de vestiging van het vrederijk en daarna de nieuwe hemel en de nieuwe aarde. Door over de toekomstige dingen te spreken maakt de Heilige Geest de heiligen los van de wereld die onder het oordeel ligt.

Er staat niet dat de Geest niet over Zichzelf zal spreken, maar dat Hij niet vanuit Zichzelf zal spreken. De Heer Jezus is het Voorwerp van Zijn dienst. De Geest heeft wel over Zichzelf gesproken. Het is dan ook belangrijk om te weten Wie Hij is, wat Hij doet en hoe Hij te werk gaat. Als ons duidelijk is dat Hij alles doet om de Heer Jezus te verheerlijken, is ook duidelijk dat het bidden tot of aanbidden van de Heilige Geest niet Zijn werk is. We lezen er ook nergens over in de Bijbel. Wat Hij ook naar voren brengt, het heeft altijd betrekking op de Heer Jezus. Hij neemt het ook uit wat van de Heer Jezus is. Er is geen andere bron voor de Heilige Geest om uit te nemen dan de Zoon Zelf.

De Zoon is een onuitputtelijke bron van heerlijkheid. Dat is Hij als de eeuwige Zoon van eeuwigheid, en dat is Hij ook als Mens op aarde. Ook als Mens op aarde kon Hij zeggen dat alles wat de Vader heeft van Hem is, want alles wat de Vader heeft, is Hem door de Vader in handen gegeven (Jh 3:35; 13:3; vgl. Gn 25:5). Hier spreekt de nederige Mens als de eeuwige Zoon. De Heer Jezus heeft als Mens alles van de Vader gekregen om het met mensen te delen. Uit alles wat de Zoon bezit – en dat is werkelijk alles –, neemt de Heilige Geest om het ons te verkondigen. Wat een voorrecht is de komst van de Heilige Geest!

Jh 16:16-22 | Een korte tijd

16 Een korte tijd, en u aanschouwt Mij niet meer; en nog eens een korte tijd, en u zult Mij zien. 17 [Sommigen] dan van Zijn discipelen zeiden tot elkaar: Wat is dit, dat Hij tot ons zegt: Een korte tijd, en u aanschouwt Mij niet; en nog eens een korte tijd, en u zult Mij zien; en: Omdat Ik heenga tot de Vader? 18 Zij zeiden dan: Wat is dit, <dat Hij zegt>: Een korte tijd? Wij weten niet waarover Hij spreekt. 19 Jezus wist dat zij Hem dit wilden vragen en zei tot hen: Daarnaar zoekt u met elkaar, dat Ik gezegd heb: Een korte tijd, en u aanschouwt Mij niet; en nog eens een korte tijd en u zult Mij zien? 20 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u dat u zult wenen en weeklagen, maar de wereld zal zich verblijden; u zult bedroefd zijn, maar uw droefheid zal tot blijdschap worden. 21 Wanneer een vrouw baart, heeft zij droefheid omdat haar uur gekomen is; maar wanneer zij het kind heeft gebaard, denkt zij niet meer aan de benauwdheid, uit blijdschap dat een mens in de wereld is geboren. 22 Ook u hebt dan nu wel droefheid; maar Ik zal u weerzien en uw hart zal zich verblijden en niemand neemt uw blijdschap van u weg.

Na de ontvouwing over de komst van de Heilige Geest en de heerlijke gevolgen daarvan voor hen spreekt de Heer weer over Zijn eigen situatie met betrekking tot hen. Zijn verwerping en dood zijn dichtbij. Hij zegt hun dat het nog maar een korte tijd zal duren, of ze zullen Hem niet meer aanschouwen. Nu aanschouwen ze Hem nog, dat wil zeggen dat ze als toeschouwer naar Hem kijken, naar Zijn werken en Zijn weg. Binnenkort zal Hij niet meer door hen aanschouwd worden. Hij laat er echter direct op volgen dat die periode van niet aanschouwen ook slechts kort is. Na die tweede korte perioden zullen ze Hem weer zien. Hier gebruikt de Heer niet het woord ‘aanschouwen’, maar het woord ‘zien’. Zien betekent waarnemen of onderscheiden.

Wat Hij zegt, roept bij sommigen van Zijn discipelen vragen op. Als Joden die werkelijk in Hem als de Messias geloven, zijn ze ervan overtuigd dat de Messias zal blijven. Maar juist omdat hun gedachten nog zo Joods zijn, weten ze niet waarover Hij spreekt. Wat bedoelt Hij dan met die korte tijd Hem niet aanschouwen en met nog eens een korte tijd Hem wel weer zien? Ook wat Hij in vers 10 heeft gezegd over Zijn heengaan tot de Vader, begrijpen ze niet. Hoe zullen ze Hem kunnen zien als Hij zal heengaan naar de Vader?

Wij weten dat de Heer Jezus met het heengaan naar de Vader spreekt over Zijn hemelvaart. Het gevolg daarvan zal zijn dat ze Hem voor een lange tijd, dat wil zeggen tot Zijn wederkomst, niet zullen zien. Daarop kan wat Hij hier over ‘een korte tijd’ zegt dan ook geen betrekking hebben. De korte tijd die het zal duren voordat ze Hem niet meer zullen aanschouwen, is de tijd die zal verlopen tussen het moment waarop Hij dit zegt en het graf. De korte tijd voordat ze Hem daarna weer zullen zien, is de tijd die Hij in het graf ligt. Daarna zullen ze Hem zien, als Hij is opgestaan.

Dit begrijpen de discipelen niet en daarom komt de Heer tegemoet aan hun vragen. Hij brengt hun probleem nog eens onder woorden om duidelijk te maken dat Hij goed begrijpt waar zij mee zitten. Het is ook voor ons goed om, als iemand ons iets vraagt, de vraag te herhalen om zeker te weten dat we de ander goed begrijpen. Voor ons is dat nodig omdat uit onze herhaling kan blijken dat we de vraag niet goed hebben begrepen. Op die manier hoefde de Heer de vraag natuurlijk niet te herhalen. Hij herhaalt de vraag om hen te troosten en Zijn antwoord daarop te laten aansluiten.

Het belang van het onderwerp blijkt weer uit het dubbele “voorwaar” en het gezaghebbende “Ik zeg u” waarmee de Heer Zijn antwoord inleidt. Met “een korte tijd en u aanschouwt Mij niet meer”, bedoelt Hij dat Hij door de wereld zal worden gedood. Dat zal het einde betekenen van Zijn verblijf bij hen als levende Messias. Die gebeurtenis zal voor hen oorzaak zijn om te huilen en te weeklagen.

De wereld daarentegen zal zich over die gebeurtenis verblijden. Ze menen dat ze met Hem hebben afgerekend en dat zal hen blij maken (vgl. Op 11:7-11). Maar de wereld heeft niet het laatste woord. Hij zal opstaan en terwijl de discipelen bedroefd zijn, zal Hij bij hen komen en ze zullen weer blij worden.

De Heer vergelijkt hun droefheid met die van een barende vrouw. Als de barensweeën haar overvallen, lijdt ze pijn en is ze bedroefd. Die droefheid is echter van korte duur. Als het kind er eenmaal is, is ze de benauwdheid vergeten. Het kind dat ze in haar armen houdt, is de bron van haar vreugde.

De Heer past wat er gebeurt bij de geboorte van een kind toe op Zijn dood en opstanding. Zijn dood en wat Hij daarover heeft gezegd, veroorzaakte droefheid bij Zijn discipelen. Maar Hij zal hen als de Levende weerzien nadat Hij door de weeën van de dood is heengegaan. Dan zullen ze blij zijn (Jh 20:20) en die blijdschap zal niets en niemand van hen kunnen wegnemen, zelfs al zouden ze gemarteld worden (Hd 5:40-41). De verandering van droefheid in blijdschap is ook de ervaring van de Emmaüsgangers (Lk 24:17,32) en nog weer iets later, van alle discipelen als de Heer Jezus van hen heengaat naar de hemel. Dan zijn ze vol blijdschap (Lk 24:52).

Jh 16:23-24 | Bidden in de Naam van de Zoon

23 En in die dag zult u Mij niets vragen. Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: alles wat u de Vader zult bidden in Mijn Naam, zal Hij u geven. 24 Tot nu toe hebt u niets gebeden in Mijn Naam; bidt en u zult ontvangen, opdat uw blijdschap volkomen zal zijn.

De Heer verbindt nog meer blijdschap aan Zijn opstanding en hemelvaart. Als Hij naar de hemel zal zijn gegaan, zal “die dag”, of periode, aanbreken waarin Hij bij de Vader is en de Heilige Geest op aarde. In die dag of in die periode zullen de discipelen de nieuwe relatie begrijpen waarin ze geplaatst zijn. Ze zullen namelijk in de heerlijke relatie tot de Vader komen die tot dat moment het unieke deel van de Zoon was. Hierdoor zullen ze in de gelegenheid zijn bij de Vader te komen in de Naam van de Heer Jezus. Als zij bij de Vader komen, ziet Hij de Zoon komen, want de Zoon is hun leven.

Tot nu toe gingen ze met al hun vragen naar de Heer. Ze hadden vertrouwen in Hem en ze gingen op vertrouwelijke wijze met Hem om. Zij stelden Hem al hun vragen en Hij had voorzien in al hun behoeften. Dat is nu voorbij. Maar Hij heeft de Vader geopenbaard en ze mogen nu zelf tot de Vader gaan.

Als ze de Geest ontvangen hebben, zullen ze kracht ontvangen om Christus op aarde te vervangen en ook in Zijn Naam te bidden. Tijdens Zijn verblijf op aarde heeft Hij Zijn discipelen leren bidden op een wijze die in overeenstemming is met hun verhouding als vrome Joden tot God. Ze mochten zich richten tot God als de Vader – in de zin van oorsprong (Dt 32:6) – van Zijn volk. Op die wijze gingen ze tot God zolang de Heer Jezus bij hen was.

Dat zal veranderen als Hij in de hemel en de Heilige Geest op aarde is. De Heer leert Zijn discipelen op een nieuwe wijze bidden. Ze hadden tot nu toe niets gebeden in Zijn Naam, dat wil zeggen in overeenstemming met Zijn plaats in de hemel en hun plaats voor de Vader als Zijn kinderen. Dit kan gaan gebeuren nadat Christus het werk van verlossing heeft volbracht en de Geest is gegeven, want daardoor komen ze in een nieuwe verhouding.

Bidden in de Naam van de Heer Jezus konden ze tot nu toe niet. Het is een specifiek christelijk voorrecht. Het leven in Christus dat de christen bezit, uit zich in dezelfde verlangens die ook de Heer Jezus heeft. Aan zulke verlangens verleent de Heilige Geest kracht en inzicht. De Vader van Zijn kant wil niets anders dan zo’n gebed verhoren, waarin op die wijze Zijn Zoon wordt herkend. Het zal een volkomen blijdschap geven aan de discipel.

Jh 16:25-28 | De Vader Zelf heeft u lief

25 Dit heb Ik in beelden tot u gesproken. Er komt een uur dat Ik niet meer in beelden tot u zal spreken, maar u vrijuit over de Vader zal verkondigen. 26 Op die dag zult u in Mijn Naam bidden; en Ik zeg u niet dat Ik de Vader voor u zal vragen, 27 want de Vader Zelf heeft u lief, omdat u Mij hebt liefgehad en geloofd hebt dat Ik van God ben uitgegaan. 28 Ik ben van de Vader uitgegaan en ben in de wereld gekomen; Ik verlaat de wereld weer en ga heen naar de Vader.

De Heer Jezus heeft de Vader laten zien in Zijn werken die Hij van de Vader had gekregen om te doen. Zijn werken en ook alle tekenen die in de evangeliën vermeld staan, hebben in gelijkenis of zinnebeeld de genade en macht van de Vader getoond.

Na Zijn opstanding zal Hij niet meer op die manier over de Vader spreken, maar zal Hij vrijuit over Hem vertellen. Maria is de eerste tot wie Hij op die manier, zonder beelden, over de Vader spreekt (Jh 20:17). Hij zal dit vooral doen als Hij verheerlijkt zal zijn, zoals we dat in Zijn gebed tot de Vader in het volgende hoofdstuk al mogen horen.

Als die dag is aangebroken – en die is sinds de opstanding van Christus aangebroken – mogen wij tot de Vader bidden in Zijn Naam. Het bidden in de Naam van de Heer Jezus zit hem niet in een formeel uitspreken van woorden als ‘dit vragen wij U in Jezus’ Naam’ of iets dergelijks. Het bidden in Zijn Naam is geen formule, maar het besef dat wij tot de Vader gaan in de waarde van de Zoon Zelf en Zijn aanvaarding door de Vader. De waarde van Wie Hij is, wordt in zijn volheid toegeschreven aan hen die zo bidden.

De Zoon brengt ons door Zijn werk in een zo intieme en persoonlijke relatie met de Vader, dat wij zelf rechtstreeks tot de Vader mogen gaan. Door de kracht van de Geest hebben wij de vrije toegang tot de Vader (Ef 2:18), rechtstreeks, zonder tussenpersoon, om vrijuit te spreken. We zeggen “Abba, Vader” (Rm 8:15; Gl 4:5-6) tegen Hem. De reden voor die vertrouwelijkheid en intimiteit is dat de gelovige het voorwerp van de liefde van de Vader Zelf is. Wij mogen weten dat Hij Zelf ons liefheeft.

Als aanleiding van de liefde van de Vader voor de discipelen van de Heer Jezus noemt de Heer dat de discipelen Hem hebben liefgehad en hebben geloofd in Zijn eenheid met God en Zijn handelen in opdracht van God. Hij is echter niet alleen van God uitgegaan, Hij is ook van de Vader uitgegaan en als zodanig is Hij in de wereld gekomen. Nu staat Hij op het punt de wereld weer te verlaten en naar de Vader heen te gaan.

Deze enkele woorden omvatten Zijn hele leven in verbinding met Zijn verblijf op aarde. Hij spreekt over Zijn uitgaan van de Vader, Zijn komen in de wereld, Zijn verlaten van de wereld en Zijn heengaan naar de Vader. Het doel van dit evangelie is immers om God als Vader in de wereld te verklaren, Hem te laten zien. Hij is gekomen als de eeuwige Zoon van de Vader en keert terug tot Zijn Vader, nu ook als Mens. Wat een vreugde moet het voor Hem zijn terug te keren in die heerlijkheid waar niets is wat in strijd is met God.

Jh 16:29-33 | Vrede in de Zoon

29 Zijn discipelen zeiden: Zie, nu spreekt U vrijuit en gebruikt geen beeldspraak. 30 Nu weten wij dat U alles weet en niet nodig hebt dat iemand U vraagt. Hierom geloven wij dat U van God bent uitgegaan. 31 Jezus antwoordde hun: Gelooft u nu? 32 Zie, er komt een uur en het is gekomen, dat u verstrooid zult worden, ieder naar het zijne, en u Mij alleen zult laten; en [toch] ben Ik niet alleen, omdat de Vader met Mij is. 33 Dit heb Ik tot u gesproken, opdat u in Mij vrede hebt. In de wereld hebt u verdrukking, maar hebt goede moed, Ik heb de wereld overwonnen.

De discipelen menen dat ze nu de Heer begrijpen en dat zeggen ze ook tegen Hem. Uit hun toelichting blijkt dat ze nog steeds niet in staat zijn om de volle draagwijdte te beseffen van wat Hij heeft gezegd. Ze spreken over hun geloof in Hem als Degene Die van God is uitgegaan, terwijl de Heer over de Vader heeft gesproken. Het is nog steeds het geloof in Hem als Gods gezalfde Koning. Ondanks hun tekortschieten om werkelijk te begrijpen dat Hij alles vertelt over Zijn verhouding met de Vader, weten ze dat Hij hen volkomen kent.

De Heer zegt niets over hun tekortschieten in het begrijpen van wat Hij hun heeft verteld over Zichzelf en de Vader. Hij neemt hun belijdenis serieus. Vervolgens spreekt Hij over de gevolgen van hun belijdenis. Hun geloof in Hem zal hen confronteren met de tegenstand van de wereld. Als ze Hem gevangen komen nemen, zullen ze verstrooid worden, ze zullen alle kanten op vluchten en ze zullen Hem alleen laten. In de mening dat alles voorbij is, zullen ze terugkeren ieder naar het zijne, ieder naar de eigen bezigheden en dagelijkse omstandigheden (Jh 21:3). De Heer spreekt daarover zonder een spoor van verwijt in hun richting. Voor Hem is het voldoende dat de Vader met Hem is.

Zijn discipelen mogen Hem allemaal verlaten, Hij weet dat Hij toch niet alleen is, maar dat de Vader meegaat. Dit tekent Zijn vrede en het is tegelijk de vrede die Hij hun toewenst. Dus in plaats van verwijten heeft Hij in Zijn wonderbare genade voor Zijn discipelen woorden van vrede. Ondanks hun falen dat binnenkort uit hun vlucht zal blijken, heeft Hij hun vrede op het oog. Daarom heeft Hij tot hen gesproken. Die vrede zullen ze in Hem vinden als ze Zijn woorden in gedachten houden.

En wat de wereld betreft, geeft Hij hun goede moed. Hij heeft de wereld voor hen overwonnen. Dat betekent dat ze voor de wereld met al haar dreiging en verschrikkingen niet bang hoeven te zijn. Door het geloof in Hem mogen ze er zeker van zijn dat de wereld voor hen overwonnen is (1Jh 5:4-5).

Johannes 17

Jh 17:1-2 | De verheerlijking van de Zoon

1 Dit sprak Jezus en Hij hief Zijn ogen op naar de hemel en zei: Vader, het uur is gekomen: verheerlijk Uw Zoon, opdat <Uw> Zoon U verheerlijkt; 2 zoals U Hem macht hebt gegeven over alle vlees, opdat alles wat U Hem hebt gegeven, Hij hun eeuwig leven geeft.

Dit hoofdstuk is ongeëvenaard in diepte en blikveld. Het ademt volmaakte heiligheid, toewijding en liefde. We mogen meeluisteren hoe de Zoon Zijn hart opent voor de Vader op het ogenblik dat Hij op het punt staat te sterven en de Zijnen te verlaten om naar de hemel te gaan.

Omdat we de Zoon tot de Vader horen spreken, kunnen we niet spreken van een ‘hogepriesterlijk gebed’, want dan zouden we Hem als Mens tot God horen spreken. Als we al van een gebed kunnen spreken, dan is het in de zin van een vertrouwelijk vragen van de Zoon aan de Vader en niet om de Vader iets te smeken.

We horen hoe de Zoon aan de Vader vraagt om Hem te verheerlijken, om vervolgens voor Zijn discipelen te zorgen als Hij niet meer bij hen zal zijn en om ten slotte de discipelen een plaats bij Hem in de heerlijkheid te geven. Het zijn vragen die niet zozeer een verzoek inhouden, maar een delen met de Vader van dingen die precies zo in het hart van de Vader leven. De Heer weet dat allemaal, maar Hij wil dat wij zullen weten dat Hij voorspraak voor ons doet bij de Vader. Dit gebed laat ons zien hoe Hij Voorspraak is.

In Zijn gebed, dat een prachtige eenheid vormt, kunnen we globaal twee delen onderscheiden:
1. In het eerste deel, de verzen 1-8, spreekt de Heer tot de Vader met het oog op Zijn verheerlijking en Zijn verbinding met Zijn discipelen.
2. In het tweede deel, de verzen 9-26, zijn de discipelen het onderwerp, waarbij Hij hen duidelijk onderscheidt van de wereld.

We kunnen ook een wat fijnere indeling maken in zeven delen:
1. In de verzen 1-5 vraagt de Heer Jezus aan de Vader om Zijn verheerlijking als Mens op grond van het door Hem volbrachte werk.
2. In de verzen 6-8 spreekt Hij tot de Vader over wat de discipelen voor Hem betekenen.
3. In de verzen 9-12 vraagt Hij aan Zijn Vader vraagt om Zijn discipelen in eenheid te bewaren.
4. In de verzen 13-19 vertrouwt Hij Zijn discipelen toe aan Zijn Vader met het oog op hun bewaring in de wereld.
5. In de verzen 20-21 breidt Hij Zijn gebed uit en vraagt Hij de Vader voor de eenheid van al de gelovigen op aarde.
6. In de verzen 22-23 gaat het over een eenheid die nog in de toekomst ligt en die bij Zijn openbaring zichtbaar zal worden.
7. In de verzen 24-26 gaat het erover dat we met de Zoon in het Vaderhuis zullen zijn.

Na deze inleidende woorden willen we ons nu richten op het gebed. Daarbij zal ik mij zo beperkt mogelijk uitdrukken, want het spreken over dit gebed geeft het gevoel alsof je met een zaklamp de zon wilt verlichten. Bij het lezen van dit hoofdstuk is het vooral van belang dat de Heilige Geest bij iedere lezer de bij dit hoofdstuk passende gevoelens kan bewerken. Ik hoop dat dit bij mij zo is en dat ik daarvan iets in deze toelichting kan doorgeven. Zelf ben ik ook geholpen door wat anderen in dit gebed aan schoonheid hebben ontdekt.

Als de Heer Zich in Zijn gebed tot de Vader richt, doet Hij dat terwijl Hij Zijn ogen opheft naar de hemel. Zo heeft Hij de ogen ook opgeheven bij het graf van Lazarus (Jh 11:41). Daar heeft Hij de Vader gevraagd om de opstanding van Lazarus. Hier vraagt Hij niet om de opstanding, hier vraagt Hij om de verheerlijking van Zichzelf. Toch gaat het bij de vraag om Zijn verheerlijking niet om Zichzelf. Hij voegt er direct aan toe dat Hij met Zijn vraag de verheerlijking van de Vader op het oog heeft.

Met deze vraag plaatst de Heer Zich achter het werk als door Hem volbracht. Daarom zegt Hij dat “het uur is gekomen”. Daarmee bedoelt Hij het uur dat Hij naar de Vader zal teruggaan. Als Hij dan ook vraagt om Zijn verheerlijking door de Vader, wil dat zeggen dat Hij die vraag stelt als gevolg van het werk dat Hij heeft volbracht. En als Hij om Zijn eigen verheerlijking vraagt met het oog op de verheerlijking van de Vader, houdt dat in dat Hij doorgaat met het verheerlijken van de Vader nadat Hij verheerlijkt is in de hemel. Hij heeft de Vader verheerlijkt op aarde en op het kruis en Hij doet dat ook in de hemel.

Deze verheerlijking van de Vader doet Hij in verbinding met de macht over alle vlees die Hij op grond van Zijn werk van de Vader heeft ontvangen. Hij blijft altijd trouw aan de plaats die Hij heeft ingenomen en oefent geen macht uit naar eigen recht. De macht over alle vlees zal Hij uitoefenen als Hij terugkomt om Israël en de wereld te oordelen. In de tegenwoordige tijd gebruikt Hij deze macht om eeuwig leven te geven aan allen die Hij van de Vader heeft gekregen. Nu de Zoon in de hemel is, verheerlijkt Hij Zijn Vader door eeuwig leven te geven aan hen die Hij van de Vader krijgt. Hij verheerlijkt nog elke dag de Vader in iedere zondaar die tot geloof komt.

Jh 17:3 | Dit is het eeuwige leven

3 En dit is het eeuwige leven, dat zij U kennen, de enige waarachtige God, en Jezus Christus Die U hebt gezonden.

Het eeuwige leven dat iedere zondaar krijgt die tot geloof in de Heer Jezus komt, is een nieuw leven dat hij in zich krijgt. Het is een nieuwe geboorte, een nieuwe natuur. Het is leven in de gelovige, leven dat hem gegeven is (Jh 10:28; 1Jh 5:11), het is leven dat hij heeft (Jh 3:16; 5:24; 6:47,54; 1Jh 5:13). Dat leven heeft hij omdat de Zoon zijn leven is (1Jh 5:11; Ko 3:3-4). Maar hier spreekt de Heer Jezus over het eeuwige leven in andere zin. Hij heeft het hier niet over eeuwig leven in de gelovige, maar over eeuwig leven als een sfeer van leven waarin de gelovige binnengaat. We horen de Zoon spreken over het eeuwige leven als een omgeving, een sfeer van leven, een leven waarin geleefd wordt.

Er is dus verschil tussen het leven dat in iemand is en het leven waarin iemand leeft. Zo spreken we enerzijds over plantaardig leven, dierlijk leven, menselijk leven. Daarmee bedoelen we dat iets of iemand leeft als plant of dier of mens. Maar we spreken ook bijvoorbeeld over stadsleven, buitenleven, een moeilijk leven. Daarmee bedoelen we de toestand van het leven, een leefwijze, een omgeving waarin wordt geleefd. Zo is het ook met het eeuwige leven. Het is zowel een levensbeginsel in ons, een leven waardoor wij leven, als een leefwijze waarin wij zijn binnengegaan, een leven waarin wij leven. Om dit tweede gaat het in wat de Heer Jezus aanduidt als Hij hier zegt: “Dit is het eeuwige leven.”

Het eeuwige leven is het kennen van Hem Die door de Zoon wordt aangesproken als Vader (vers 1) en het kennen van de Zoon als door de Vader gezonden. Hij is de enige waarachtige God. Zo was Hij ook bekend in het Oude Testament. Het nieuwe is nu – en dat is tevens het eeuwige leven – die enige waarachtige God door een levende verbinding met Hem als persoonlijke Vader te kennen en Jezus Christus als door Hem gezonden, waardoor de Vader gekend kan worden.

De Zoon spreekt over Zichzelf als “Jezus Christus”. ‘Jezus’ is de naam van Zijn vernedering. ‘Christus’ is de naam van Zijn uitverkiezing door God en van Zijn verheerlijking. Dat gaat veel verder dan Hem kennen als de Messias. Het is Hem kennen zoals de Vader Hem kent en dat vanuit een persoonlijke verbinding met Hem. Het gaat bij het kennen van het eeuwige leven om een levende relatie met Goddelijke Personen. Die kennis brengt in de sfeer van het eeuwige leven, de sfeer waarin het eeuwige leven wordt genoten.

Kort gezegd kunnen we misschien zeggen dat het eeuwige leven dit is: gemeenschap met de Vader en de Zoon, dat wil zeggen hetzelfde deel genieten als de Vader en de Zoon, samen met Hen.

Jh 17:4-5 | De vraag om verheerlijkt te worden

4 Ik heb U verheerlijkt op de aarde, terwijl Ik het werk heb voleindigd dat U Mij te doen hebt gegeven; 5 en nu, verheerlijk Mij, U, Vader, bij Uzelf met de heerlijkheid die Ik bij U had voordat de wereld was.

De Heer Jezus heeft de Vader verheerlijkt op de aarde, deze kleine planeet in het onmetelijke universum, waar Hij door de zonde van de mens en diens geslacht zo onteerd is en nog steeds wordt. De Zoon kan dit zeggen vanuit de volmaakte wetenschap dat Hij in alles de wil van de Vader heeft gedaan en dus Hem heeft verheerlijkt. Dat zou een gewoon mens nooit kunnen zeggen, want wat een mens doet, is nooit volmaakt. De Zoon kan dat zelfs al van tevoren zeggen, want Hij is de eeuwige Zoon, hoewel Hij het werk als Mens heeft volbracht. Het werk waarover Hij hier spreekt, is het hele werk van de openbaring van de Vader.

Voordat wij in een levensverbinding met de Vader konden komen, moest de Vader eerst worden geopenbaard. De climax van die openbaring is het kruis. Dat is hier niet het kruis als de oplossing voor de nood van onze zonden, maar als de volledige openbaring van het hart van de Vader voor de Zijnen. Op grond van dat heerlijke werk vraagt de Zoon als de opgestane Mens om de heerlijkheid die Hij als God eeuwig bezit. Hij vraagt om een heerlijkheid die Hij nooit kwijt is geweest. Hij is Mens geworden, maar is niet opgehouden God te zijn en daarmee is Zijn heerlijkheid niet verdwenen.

Zijn vraag is dan ook om die heerlijkheid te ontvangen op een nieuwe wijze en wel als Mens. Als Mens heeft Hij die heerlijkheid nooit bezeten, want Hij was niet altijd Mens. Hij is Mens geworden en blijft dat tot in eeuwigheid. Nu vraagt Hij dezelfde heerlijkheid als Mens die Hij als Zoon eeuwig bezit. Dat is omdat Hij die heerlijkheid wil delen met ons, mensen. Als Hij niet Mens geworden was, had Hij Zijn heerlijkheid nooit met ons kunnen delen, want wij kunnen niet God worden.

Jh 17:6-8 | Door de Vader aan de Zoon gegeven

6 Ik heb Uw Naam geopenbaard aan de mensen die U Mij uit de wereld hebt gegeven. Zij waren de Uwen en U hebt ze Mij gegeven; en zij hebben Uw woord bewaard. 7 Nu hebben zij erkend dat alles wat U Mij hebt gegeven, van U is. 8 Want de woorden die U Mij hebt gegeven, heb Ik hun gegeven en zij hebben ze aangenomen en waarlijk erkend dat Ik van U ben uitgegaan, en zij hebben geloofd dat U Mij hebt gezonden.

De Heer Jezus verklaart nu hoe sterfelijke mensen in zo’n nabije verhouding tot de Vader konden worden gebracht. Eerst noemt Hij de openbaring van de Vadernaam. Deze openbaring kan alleen worden gegeven aan mensen die niet meer bij de wereld horen. Zij zijn dan ook door de Vader uit de wereld genomen en zo aan de Zoon gegeven. Zij die nu bij de Zoon horen, worden daardoor duidelijk van de wereld onderscheiden.

De wereld is volkomen openbaar geworden in haar haten van de Vader en Zijn Zoon. Daartegenover staat, als het grootst mogelijke contrast, de openbaring van de Naam van de Vader aan hen die het voorwerp van de liefde van de Vader zijn. Aan hen heeft de Zoon de Naam van de Vader geopenbaard om hen daardoor de Vader te doen kennen.

Deze openbaring van de Naam van de Vader gebeurde door Zijn leven, Zijn woorden en Zijn werken. De mensen die de Vader aan de Zoon heeft gegeven, waren van de Vader. Dat wijst op het eeuwig voornemen van en de verkiezing door de Vader om hen aan de Zoon te geven. Dit staat dan ook helemaal los van enige verbinding met Israël en met Hem als Jahweh. Zij zijn door de Vader aan Hem gegeven.

Dat zij de Vader toebehoorden en nu van de Zoon zijn, blijkt uit hun bewaren van het woord van de Vader. Het woord van de Vader is alles wat de Vader heeft gesproken over de Zoon. De Heer Jezus ziet de Zijnen als een kostbare schat die de Vader Hem heeft gegeven. Hij gaat hier voorbij aan alle onbegrip dat zij hiervan hadden en openbaarden. Zij hebben het woord van de Vader – en in feite is dat de Zoon Zelf – bewaard.

Ze hebben echter niet alleen het woord van de Vader over de Zoon bewaard. Ze hebben ook erkend dat de Vader de bron is van alles wat aan de Zoon is gegeven. Dat de Vader alles aan de Zoon heeft gegeven, betekent niet dat de Vader het kwijt is. De Heer Jezus zegt niet ‘van U was’, maar “van U is”. De Zoon heeft gekregen wat van de Vader is en blijft.

Hij spreekt tot Zijn Vader als een aanbeveling dat de Zijnen niet alleen het woord van de Vader aangaande de Zoon hebben bewaard, maar dat ze ook de woorden van de Vader door de Zoon hebben ontvangen en aangenomen. De woorden van de Zoon waren geen andere woorden dan die van de Vader. Door het aannemen van de woorden van de Zoon hebben zij waarlijk erkend dat de Zoon van de Vader is uitgegaan en ze hebben geloofd dat de Vader Hem heeft gezonden.

Hoe weinig ze ook hebben begrepen van alles wat Hij daarover heeft gezegd, Hij ziet hier hun hart aan. Ze hebben Zijn woorden aangenomen en daarmee alles wat in die woorden tot uiting is gekomen, hoezeer dat hun gedachten ook te boven ging. Door het aannemen van Zijn woorden, die de woorden van de Vader zijn, hebben zij de hele verhouding waarin de Zoon tot de Vader staat aangenomen.

Dat Hij van de Vader is uitgegaan, wil zeggen dat Hij als de eeuwige Zoon de Vader heeft geopenbaard. Dat de Vader Hem heeft gezonden wil zeggen dat Hij als afhankelijke Mens alles heeft gedaan wat de Vader Hem opdroeg.

Jh 17:9-12 | De vraag om bewaring en eenheid

9 Ik vraag voor hen; niet voor de wereld vraag Ik, maar voor hen die U Mij hebt gegeven; want zij zijn de Uwen 10 (en al het Mijne is het Uwe en het Uwe het Mijne), en Ik ben in hen verheerlijkt. 11 En Ik ben niet meer in de wereld, en zij zijn in de wereld, en Ik kom tot U, Heilige Vader: bewaar hen in Uw Naam die U Mij hebt gegeven, opdat zij een zijn zoals Wij. 12 Toen Ik bij hen was, bewaarde Ik hen in Uw Naam. Hen die U Mij hebt gegeven, heb Ik bewaakt en niemand van hen is verloren gegaan dan de zoon van het verderf, opdat de Schrift vervuld werd.

De Heer Jezus spreekt ten aanhoren van Zijn discipelen nog eens uit dat Hij voor hen vraagt. Met de wereld en ook met Israël heeft Hij geen verbinding meer. Het onderscheid is niet meer tussen Joden en heidenen, maar tussen Zijn discipelen en de wereld.

Hij vraagt niet voor de wereld. Voor de wereld heeft Hij geen gebed meer, de wereld ligt onder het oordeel. De tijd dat Hij naar de wereld zal vragen om die als Zijn rechtmatig bezit, als Zijn erfenis, op te eisen, zal komen als de Vader dat tegen Hem zegt (Ps 2:8). Hij houdt Zich, om zo te zeggen, hier bezig met de erfgenamen en niet met de erfenis.

Tot de tijd komt dat Hij om de erfenis zal vragen, vraagt Hij de Vader voor hen die Hij nog steeds als “de Uwen” voor de Vader brengt. Zoals gezegd, is de Vader niet kwijt wat Hij aan de Zoon heeft gegeven. Het blijft van Hem. Tegelijk zijn ze ook van de Zoon. Voor alles wat van de Zoon is, geldt dat het van de Vader is. Ook het omgekeerde geldt, dat alles wat van de Vader is, van Hem is. Het eerste zou een mens kunnen zeggen tegen God, het tweede niet. Alleen de Zoon kan zeggen dat alles wat van de Vader is, ook van Hem is, want Hij is een met de Vader. De discipelen behoren zowel aan de Vader als aan de Zoon. Tegelijk is, wat de Vader aan de Zoon geeft, tot verheerlijking van de Zoon.

Hij spreekt er zonder enige terughoudendheid of beperking tot de Vader over dat Hij in de Zijnen is verheerlijkt. We zien hier weer dat de Zoon de Zijnen ziet in hun volmaakte betrekking tot Hem en niet in hun zwakke praktijk. Hij is in hen verheerlijkt doordat zij in Hem geloven en Hem erkennen in Wie Hij is, ook al hebben ze nog zo vaak laten zien dat ze de diepte ervan niet begrepen.

Als de Heer Jezus zegt dat Hij niet meer in de wereld is, wil dat zeggen dat Hij Zichzelf al achter het kruis plaatst als reeds verheerlijkt. Hij weet ook volmaakt dat de Zijnen nog wel in de wereld zijn en dat die wereld hen zeer vijandig gezind is. Daarom komt Hij voor hen in hun weerloosheid bij de Vader met het verzoek om hen in Zijn Naam, de Vadernaam, te bewaren.

Hij spreekt de Vader aan als “Heilige Vader”. Dat legt de nadruk op de volkomen scheiding tussen de Vader en de wereld. De Vader staat volkomen apart van de wereld, Hij heeft er geen enkele verbinding mee. Niets ervan kleeft Hem aan of is in staat ook maar enige invloed op Hem te hebben. Op grond daarvan zal de Heer Jezus enkele verzen verder ook vragen hen te heiligen. Hier vraagt Hij voor hen als degenen die de Vader Zelf aan Hem heeft gegeven. Hij herinnert de Vader als het ware aan dat grote geschenk als een bijzonder motief om hen te bewaren, dat wil zeggen hen te vrijwaren van de invloeden van de wereld.

Hij vraagt om hen te bewaren en niet of de Vader in macht ten gunste van hen tussenbeide zal treden door hun vijanden te verdelgen. Die tijd komt nog en wel voor de Zijnen uit Israël. Hun bewaring heeft niet alleen betrekking op het aspect van veiligheid ten opzichte van een boze wereld. Hij heeft met Zijn vraag om hun bewaring ook hun onderlinge eenheid op het oog.

Het een zijn is waargemaakt door de gave van de Heilige Geest als de vrucht van Zijn verlossingswerk. Dit een zijn betreft de twaalf apostelen in hun getuigenis aangaande de Zoon. Het is belangrijk dat zij ondanks hun onderlinge verschillen een eensluidend getuigenis zullen afleggen over de Zoon. Geen enkel meningsverschil mag dat getuigenis bederven. Dat de eenheid in hun getuigenis is gehandhaafd, zien we als we over hun dienst lezen in het boek Handelingen en de brieven die wij van hen in de Bijbel hebben.

De Heer Jezus vraagt om de bewaring van Zijn Vader omdat Hij Zelf niet meer bij hen zal zijn en hen niet meer op die wijze in de Naam van de Vader kan bewaren. Hij heeft in de drieënhalf jaar waarin de Zijnen met Hem zijn opgetrokken, in onfeilbare trouw voor hen gezorgd. In die zorg was Hij steeds gericht op de Naam van de Vader. Dat heeft Hij ook voor ogen als Hij niet meer bij hen zal zijn.

Zijn bewaring gold niet Judas omdat die zijn hart had afgesloten voor het werk van Gods Geest. Hij was geen kind van God, maar “de zoon van het verderf”. Hij had het geld lief en stelde zich daarvoor beschikbaar aan de satan. Dat het zo met Judas is gegaan, is niet te wijten aan de falende zorg van de Heer. Hij is Hem niet uit de hand geglipt. Het verderf van een dergelijke handelwijze is door de Schrift voorzegd. Niet de naam van Judas is voorzegd, maar het resultaat van iemand die zo zou handelen.

Jh 17:13-16 | De discipelen in de wereld

13 Maar nu kom Ik tot U en spreek dit in de wereld, opdat zij Mijn blijdschap volkomen hebben in zichzelf. 14 Ik heb hun Uw woord gegeven; en de wereld heeft hen gehaat, omdat zij niet van de wereld zijn zoals Ik niet van de wereld ben. 15 Ik vraag niet dat U hen uit de wereld wegneemt, maar dat U hen bewaart voor de boze. 16 Zij zijn niet van de wereld, zoals Ik niet van de wereld ben.

De Zoon gaat nu met name tot de Vader spreken over de discipelen in hun verbinding met de wereld. Hij komt bij de Vader en richt Zich tot Hem om met Hem te spreken over de Zijnen, om de verdere zorg van de discipelen aan Hem toe te vertrouwen. Hij doet dat in de wereld waarin ook Hij Zich nog steeds bevindt, zodat zij het kunnen horen. Zij bevinden zich ook in de wereld en zullen daar nog blijven als Hij van hen is heengegaan naar de Vader. Zij zijn niet meer van de wereld, zij behoren niet meer tot de wereld, maar moeten er nog wel doorheen.

Nu horen ze de Zoon over hen spreken met kennis van de situatie waarin zij zich bevinden. Wat moet het hun hart hebben verblijd Hem zo tot de Vader over hen te horen spreken. Dit bewustzijn van de aandacht en liefde van de Vader die naar Hem uitgaat, heeft de Heer Jezus Zelf altijd met blijdschap vervuld in Zijn leven op aarde. Zijn blijdschap vindt Hij altijd in de omgang met Zijn Vader.

Door Zijn gebed mogen de discipelen weten dat zij ook altijd omgang mogen hebben met de Vader, dat de Vader altijd volkomen aandacht voor hen heeft en omgang met hen wenst. De Zoon is hier geweest in de Naam van de Vader en heeft Zijn vreugde gevonden in het dienen van de belangen van de Vader. Zo zullen zij vanaf nu in Zijn Naam hier zijn en dezelfde vreugde in zich hebben als degenen die de Vader dienen door de Zoon voor te stellen.

Om daartoe in staat te zijn heeft de Zoon hun het woord van de Vader gegeven. Het woord is hier weer de volle openbaring van de Vader die Hij heeft gebracht. De Heer zegt niet ‘woorden’, remata, dat betekent ‘uitspraken’, maar ‘woord’, logos, dat wil zeggen de uitdrukking van Zijn gedachten. Verder vraagt Hij of de Vader hen wil bewaren vanwege het innemen van Zijn plaats in de tegenwoordigheid van de wereld. Hij verbindt Zich met hen in de tegenwoordigheid van de Vader en dat is een grote zegen. Hij verbindt Zich niet minder met hen in de tegenwoordigheid van de wereld en ook dat is een grote zegen. Het is in beide gevallen Zijn plaats. Waar Hij is, zijn de Zijnen en waar de Zijnen zijn, daar is Hij.

De Heer Jezus zegt dat zij niet van de wereld zijn. Daarmee bedoelt Hij niet dat ze er niet van zouden moeten zijn. Wat Hij bedoelt, is dat zij principieel niet tot de wereld behoren omdat ze verbonden zijn aan Hem. Dat moet wel tot gevolg hebben dat zij zich ook zo gedragen. Het is verschrikkelijk als zij, en ook wij, ook maar de indruk zouden geven toch van de wereld te zijn. Dat zou een loochening van de ware verhouding tot de Vader betekenen.

De Heer vraagt niet dat de Vader hen uit de wereld wegneemt. Het wegnemen van de Zijnen gebeurt bij de opname van de gelovigen (1Th 4:16-17). Dan rukt Hij hen weg uit de wereld. Tot dat ogenblik moeten ze in de wereld blijven waarin duisternis, haat en dood heersen. Met het oog daarop vraagt Hij om bewaring.

Er is geen sprake van dat zij zichzelf zouden moeten bewaren door uit de wereld weg te gaan, bijvoorbeeld door zich terug te trekken achter de dikke muren van een klooster. Het monnikendom en kloosterwezen is in strijd met wat de Heer Jezus hier zegt. De door God gewilde afzondering van de wereld wordt niet verwerkelijkt door zich te isoleren. Het kwaad zit in onszelf. De Zoon vraagt de Vader dat de boze die achter het boze systeem van de wereld zit, geen vat op hen zal krijgen (vgl. Mt 6:13).

Hij herhaalt met nadruk hun vereenzelviging met Hem in hun gescheiden zijn van de wereld (vers 14). Deze herhaling is nodig omdat we dit gescheiden zijn gemakkelijk vergeten. Alleen als het oog op Christus gericht blijft, zullen we ons gescheiden zijn van de wereld blijven zien. Christus is Zelf het absolute voorbeeld van de scheiding met de wereld. Hij is wel in de wereld gekomen, maar nooit heeft Hij er ook maar een ogenblik deel van uitgemaakt. Zijn plaats en houding ten opzichte van de wereld zijn bepalend voor die van de discipelen en ook voor die van ons.

Jh 17:17-19 | Heiliging

17 Heilig hen door de waarheid: Uw woord is [de] waarheid. 18 Zoals U Mij in de wereld hebt gezonden, heb ook Ik hen in de wereld gezonden. 19 En Ik heilig Mijzelf voor hen, opdat ook zij geheiligd zijn door [de] waarheid.

Dan vraagt de Zoon aan de Vader om hen te heiligen. Door heiliging worden wij in overeenstemming gebracht met de Heilige Vader. Heiliging is het apart stellen voor Hem. Zij zijn in aanraking gebracht met de waarheid van het woord van de Vader dat in de Zoon tot hen is gekomen. Zij hebben dat woord erkend en aanvaard. Daardoor zijn zij ingegaan in een andere wereld, de wereld van de Vader en de Zoon. De Zoon heeft het woord van de Vader gegeven dat ons invoert in Zijn liefde, in Zijn gedachten, in Zijn raadsbesluiten, in Zijn heerlijkheid. Door daarin te zijn, zijn we werkelijk afgezonderd (geheiligd). Dat bewerkt de waarheid.

Ook hier gaat het weer veel verder dan de wet, die ook afzondert, maar dan nationaal en alleen voor Israël van de volken om hen heen. Dat we van de wereld afgezonderd zijn, betekent niet dat we niets met de wereld te maken hebben. We zijn niet in de wereld omdat we daar toevallig zijn, maar we zijn in de wereld met een doel. We zijn in de wereld gezonden, zoals de Zoon door de Vader in de wereld is gezonden. Dat houdt in dat we een woord voor die wereld hebben, zoals Hij dat had. Heiliging voert niet tot isolement, maar tot bruikbaarheid om de waarheid te brengen aan een wereld die in de leugen leeft.

Onze heiliging gebeurt niet alleen door het woord van de Vader, maar ook door de heiliging van de Zoon voor ons. Deze heiliging bestaat daarin dat Hij letterlijk uit de wereld weggaat om een geheiligde plaats bij de Vader in te nemen. Hij is daar voor ons. Hij is daar ons model van heiligheid. Zijn plaats bij de Vader is onze plaats. Er is heiligende kracht in de waarheid (vers 17) en er is heiligende kracht in het zien op Christus in de heerlijkheid (vers 19).

Er zijn dus twee heerlijke waarheden die de gelovige in de tegenwoordige tijd heiligen. De eerste waarheid is de openbaring van de Vader in Zijn woord dat door en in de Zoon tot ons is gekomen. De tweede waarheid is de kennis van de heerlijkheid van de Zoon als de opgestane en verheerlijkte Mens in de hemel. Als deze twee waarheden door de Heilige Geest voor onze aandacht staan, zullen wij een geheiligd leven leiden.

Jh 17:20-21 | Eenheid van alle gelovigen

20 En Ik vraag niet alleen voor dezen, maar ook voor hen die door hun woord in Mij geloven, 21 opdat zij allen een zijn, zoals U, Vader, in Mij en Ik in U, opdat ook zij in Ons <een> zijn, opdat de wereld gelooft dat U Mij hebt gezonden.

Hier krijgen alle gelovigen een plaats in het gebed van de Zoon. Hij spreekt tot de Vader over hen die door “hun woord”, dat is het woord van de apostelen, in Hem geloven. Wij hebben nooit letterlijk de apostelen horen prediken, maar we geloven in de Heer Jezus door wat zij ons in Gods Woord hebben nagelaten. Wat de Heer Jezus voor ons vraagt, is dat wij een zullen zijn op dezelfde wijze als de Vader en de Zoon een zijn. Dat betreft een eenheid van leven, het bezitten van de Goddelijke natuur. Het gaat dus absoluut niet om een eenheid met als kenmerk dat de leden opgesloten zitten in eenzelfde systeem. Het gaat zelfs niet direct om de eenheid van het lichaam van Christus, hoewel die eenheid ook gebaseerd is op een eenheid van leven.

De eenheid waarover Christus hier spreekt, is een eenheid die tot stand wordt gebracht doordat ieder kind van God de Zoon als zijn leven heeft. Het is de eenheid van de familie van God. We worden niet geroepen die eenheid te maken, maar te begrijpen dat allen die de Zoon hebben aangenomen een eenheid zijn. De scheidslijn die door de wereld loopt, is tussen hen die wel dat leven uit de Zoon hebben en hen die dat niet hebben. Het is geen scheidslijn tussen kerkgenootschappen, maar uitsluitend tussen gelovigen en ongelovigen.

Het gebed van de Heer Jezus om die eenheid is verhoord. Als gelovigen die elkaar nooit eerder hebben gezien, elkaar ontmoeten en bij elkaar hetzelfde leven bespeuren, is er direct het gevoel en het beleven van eenheid. Natuurlijk is het de bedoeling dat gelovigen op grond van deze eenheid ook praktisch in eenheid optrekken. Wat die eenheid betreft, gaat er helaas weinig van de christenen uit. Het is een eenheid waarvan de gemeenschap wordt beleefd zoals de Vader en de Zoon gemeenschap hebben en die met elkaar beleven.

De eenheid is zoals de Vader en de Zoon, maar ook een eenheid in de Vader en de Zoon. Het is naar het voorbeeld van de eenheid van de Vader en de Zoon en het is in gemeenschap met de Vader en de Zoon. Onze eenheid is gefundeerd in de eenheid van de Vader en de Zoon. Het is dezelfde levensgemeenschap. Als de Goddelijke natuur alle gelovigen van welke nationaliteit of achtergrond ook, zou kenmerken, zou de wereld kunnen geloven dat Hij de Gezondene van de Vader is. Als alle gelovigen die eenheid zouden uitdragen, zou dat mensen in de wereld tot geloof brengen. Het is een getuigenis aan de hele wereld.

Jh 17:22-23 | Eenheid in de heerlijkheid

22 En de heerlijkheid die U Mij hebt gegeven, heb Ik hun gegeven, opdat zij een zijn zoals Wij een zijn: 23 Ik in hen en U in Mij; opdat zij volmaakt zijn tot een, opdat de wereld erkent dat U Mij hebt gezonden en hen hebt liefgehad zoals U Mij hebt liefgehad.

Nu gaat de Zoon spreken over de periode na het verblijf van de discipelen in de wereld. Hij denkt aan het moment dat zij bij Hem zullen zijn. Dan zullen ze de heerlijkheid hebben die Hij heeft gekregen. In Zijn gebed zegt Hij dat Hij de heerlijkheid die Hij heeft gekregen van de Vader, nu al aan hen heeft gegeven. Dat is de heerlijkheid die Hij als Mens van de Vader heeft ontvangen als beloning voor Zijn werk. In Zijn grote genade deelt Hij die heerlijkheid met de mensen die de Vader Hem heeft gegeven (vers 6) en aan wie Hij ook al het eeuwige leven heeft gegeven (vers 2). Juist omdat Hij als Mens die heerlijkheid van de Vader heeft gekregen, kan Hij die met mensen delen.

Het gevolg daarvan is dat allen die deze heerlijkheid delen een zijn op dezelfde wijze als de Vader en Hij een zijn. Het betreft ook een heerlijkheid die van de Vader komt, die Hij aan de Zoon heeft gegeven, en die de Zoon vervolgens aan de gelovigen schenkt. Daardoor kan de Heer Jezus zeggen dat het een eenheid is waarbij Hij ook in hen is en waarbij de Vader in Hem is. “Ik in hen en U in Mij” betekent dat de Zoon Zich in de gelovigen openbaart als Hij terugkomt, een openbaring waarbij ook de Vader geopenbaard zal zijn in Hem. Als die situatie is aangebroken, zijn de gelovigen volmaakt tot één geheel geworden. Dit is een derde eenheid, na de eenheid van de apostelen in vers 11 en die van alle gelovigen nu op aarde in vers 21.

In deze toekomstige, volmaakte eenheid is geen falen mogelijk. Als Christus terugkomt met de Zijnen in heerlijkheid, hebben zij dezelfde heerlijkheid als Hij (Fp 3:20-21) en zal de eenheid door de wereld worden gezien. De wereld zal de Vader in de Zoon zien en zij zullen de Zoon zien in de heiligen. Dan zal de wereld erkennen dat de Vader de Zoon heeft gezonden en dat de Vader de gelovigen heeft liefgehad zoals Hij de Zoon heeft liefgehad, want dat is niet te loochenen als de wereld Christus en de Zijnen in heerlijkheid zal zien (2Th 1:10).

De wereld zal ook erkennen dat de Vader ons heeft liefgehad, want het feit dat de gelovigen dezelfde heerlijkheid zullen bezitten als Christus, zal er het bewijs van zijn. Wat de wereld dan zal erkennen, is nu waar. Wat de wereld dan zal zien, wijst terug naar wat Hij en ook zij op aarde waren als voorwerpen van de liefde van de Vader.

Jh 17:24 | De wil van de Heer Jezus voor de Zijnen

24 Vader, wat U Mij hebt gegeven – Ik wil dat waar Ik ben, ook zij bij Mij zijn, opdat zij Mijn heerlijkheid aanschouwen die U Mij hebt gegeven, omdat U Mij hebt liefgehad voor [de] grondlegging van [de] wereld.

In de slotwoorden van Zijn gebed spreekt de Zoon ten aanhoren van ons nog eens nadrukkelijk de Vader met “Vader” aan. Wat Hij tegen de Vader zegt, is geen bede, het is zelfs geen vraag, maar het uitspreken van Zijn wil. Hier laat Hij Zijn Goddelijke wil horen, “Ik wil”, net zoals Hij eens tegen een melaatse zei: “Ik wil, word gereinigd!” (Mt 8:3). Hij doet dat niet omdat Zijn wil niet dezelfde zou zijn als die van de Vader, maar om ons duidelijk te maken dat Zijn wil volkomen die van de Vader is.

Wat Hij hier als Zijn wil bekendmaakt, is dat Hij ons bij Zich wil hebben op de plaats waar Hij is, in het Vaderhuis (Jh 14:3). Hij wil dat wij daar zijn om Zijn heerlijkheid aan ons te laten zien. Dat is niet Zijn heerlijkheid als de eeuwige Zoon, want die kent alleen de Vader volmaakt en kan door ons niet gezien worden (Mt 11:27). Er blijft voor ons, die schepselen zijn en blijven, een heerlijkheid in de Heer Jezus die absoluut alleen gekend kan worden door de beide andere Goddelijke Personen.

Het is ook niet de heerlijkheid die gezien zal worden bij Zijn openbaring voor de wereld, want die heerlijkheid zullen wij met Hem delen. Het is hier de heerlijkheid die de Vader Hem heeft gegeven op grond van Zijn verheerlijking door Hem op aarde. Hij ontvangt die heerlijkheid op grond van Zijn persoonlijke verhouding van liefde die de Vader van eeuwigheid voor Hem als de eeuwige Zoon had. We mogen zien hoe Hij als Mens daar eeuwig van geniet.

Wij zullen die heerlijkheid niet delen, maar wel zien in het Vaderhuis. Het is wel de heerlijkheid van vers 5, de gegeven heerlijkheid, maar dan in een aspect van heerlijkheid dat alleen Hem toekomt. Wij zullen Hem dat ook van harte gunnen en Hem daarin bewonderen. Er zijn aspecten in Zijn heerlijkheid die te allen tijde uitgaan boven de heerlijkheid die wij met Hem mogen delen. Hij blijft als de Heerlijkste van allen ver boven ons verheven.

Jh 17:25-26 | Het doorgaande werk van de Heer Jezus

25 Rechtvaardige Vader, – en de wereld heeft U niet gekend, maar Ik heb U gekend, en dezen hebben erkend dat U Mij hebt gezonden. 26 En Ik heb hun Uw Naam bekendgemaakt en zal die bekendmaken, opdat de liefde waarmee U Mij hebt liefgehad, in hen is en Ik in hen.

In vers 11 heeft de Heer Jezus Zich gericht tot de “Heilige Vader”, want Zijn heiligheid moet de afzondering van de discipelen in de wereld bepalen. Hier beziet Hij de wereld in haar zonde en verblinding en spreekt Hij tot de “Rechtvaardige Vader”. Hij spreekt ook niet over de wereld als het systeem dat Hem heeft gehaat, maar als het systeem dat de Vader niet heeft gekend toen de Vader in de Zoon tot de wereld kwam. Daartegenover stelt de Zoon dat Hij Hem wel heeft gekend en dat Zijn discipelen hebben erkend dat de Vader Hem heeft gezonden. Hij kent de Vader en de Zijnen kennen de Vader door Hem. Zij horen nu ook bij Hem.

Hij heeft de Naam van de Vader tot uiting gebracht in Zijn hele Wezen, zoals alleen Hij dat kon. Dat heeft Hij op aarde gedaan. Dat zal Hij ook doen vanuit de hemel en wel, opdat Hij de discipelen en ook ons het bewustzijn van dezelfde liefde van de Vader geeft dat Hij had toen Hij op aarde was.

Om elke aarzeling bij de discipelen weg te nemen voegt Hij eraan toe dat Hijzelf als hun leven in hen zal zijn. Niet alleen de liefde van de Vader voor de Zoon is in hen, maar de Zoon Zelf is in hen. Daardoor zijn zij in staat Zijn leven te leven. Dat leven betekent alles voor de Vader. De Vader zal hen dan ook liefhebben zoals Hij de Zoon heeft liefgehad toen Deze op aarde was. In zekere zin zal dan Christus alles in allen zijn in hen die Hem als hun leven hebben (vgl. 1Ko 15:28).

Johannes 18

Inleiding

Met dit hoofdstuk begint de lijdensgeschiedenis. Elk evangelie behandelt de lijdensgeschiedenis op zijn eigen bijzondere wijze, maar nergens zien wij te midden van het lijden zozeer de grootheid van de Heer Jezus als in dit evangelie. Te midden van allerlei vormen van lijden, waarbij Hem niets bespaard blijft, schittert de Zoon van de Vader op onovertrefbare wijze.

Na Zijn gesprekken met Zijn discipelen (Johannes 13-16) en Zijn gebed tot de Vader voor hen (Johannes 17), gaat Hij uit. We zien in de eenvoudige woorden “ging Hij uit”, hoe verheven Hij is. We komen deze woorden meerdere keren tegen (Jh 18:1,4; 19:5,17). Hij gaat uit om Zich over te geven in de handen van zondaars. Niemand dwingt Hem, maar Hij gaat vrijwillig. Niemand neemt Hem gevangen, maar Hij laat Zich gevangennemen. Hij neemt het initiatief, zoals overal eerder in dit evangelie, maar wel heel in het bijzonder in de komende uren.

Jh 18:1-3 | Judas komt de Heer gevangennemen

1 Nadat Jezus dit gezegd had, ging Hij uit met Zijn discipelen over de beek Kedron, waar een tuin was die Hij met Zijn discipelen inging. 2 En ook Judas, die Hem overleverde, kende de plaats, omdat Jezus daar dikwijls met Zijn discipelen samenkwam. 3 Judas dan nam de legerafdeling en [de] dienaars van de overpriesters en de farizeeën mee en kwam daar met lantarens, fakkels en wapens.

De Heer gaat met Zijn discipelen over de beek Kedron. Hij zal ongetwijfeld hebben gedacht aan David die ook eens die beek over is gegaan. David was toen, ook als een lijdende koning, op de vlucht voor zijn zoon (2Sm 15:23). De Heer Jezus is niet op de vlucht. Hij gaat de weg van de Vader.

Hij komt in een tuin, waarvan we uit de andere evangeliën weten dat dit de tuin van Gethsémané is. We horen hier echter niets over Zijn worsteling in het gebed en het zweten van grote bloeddruppels. Hij is hier de Zoon Die in volkomen overgave tot het einde van Zijn leven op aarde het werk tot verheerlijking van de Vader verricht.

Tegenover die volmaakte toewijding plaatst Johannes een mens die ook in volkomen overgave een werk verricht, maar dan het werk van de duivel. Judas maakt gebruik van zijn kennis van de plaats waarvan hij weet dat de Heer daar vaak met Zijn discipelen samenkomt. Daar is hij ook steeds bij geweest. Hij komt ook daarheen, nu niet om naar Hem te luisteren, maar met het duivelse plan om Hem gevangen te nemen.

Judas neemt een groot aantal mensen mee omdat hij en zijn medestanders de macht van Christus vrezen. De satan wil geen half werk laten verrichten door zijn instrumenten. Ze willen de zaak zo zeker mogelijk stellen. De legerafdeling en de dienaars hebben lantarens en fakkels bij zich om Hem, Die het licht van de wereld is, te zoeken. Ze hebben ook wapens bij zich, alsof het om een groot misdadiger gaat, hoewel Hij nooit iemand een slag heeft toegebracht. Judas kent de Zoon net zomin als degenen die hij aanvoert. Zo blind is de mens!

Jh 18:4-9 | De Heer vraagt Wie zij zoeken

4 Jezus dan, Die alles wist wat over Hem zou komen, ging uit en zei tot hen: Wie zoekt u? 5 Zij antwoordden Hem: Jezus de Nazoreeër. Jezus zei tot hen: Ik ben het. En Judas, die Hem overleverde, stond ook bij hen. 6 Toen Hij dan tot hen zei: Ik ben het, deinsden zij terug en vielen op de grond. 7 Hij vroeg hun dan opnieuw: Wie zoekt u? En zij zeiden: Jezus de Nazoreeër. 8 Jezus antwoordde: Ik heb u gezegd dat Ik het ben; als u dan Mij zoekt, laat dezen heengaan; 9 opdat het woord vervuld werd dat Hij had gezegd: Uit hen die U Mij hebt gegeven, heb Ik helemaal niemand verloren.

Met de volmaakte kennis die Hem eigen is, weet de Zoon wat er gaat gebeuren. Hij is de Almachtige en de Alwetende. Alle licht valt op Zijn Goddelijke heerlijkheid. Niet Judas komt naar Hem toe om Hem de verraderskus te geven, maar Hij Zelf gaat opnieuw uit, Zijn vijanden tegemoet. Er is hier maar Eén Die de hoofdrol speelt; alle anderen zijn slechts figuranten. Voordat zij een woord kunnen zeggen, vraagt Hij Wie ze zoeken. Hij weet wat ze van plan zijn en Wie ze zoeken, maar Hij vraagt het om hen aan zichzelf te ontdekken en ook om Zijn discipelen te beschermen.

Zijn vraag is een vraag met gezag waarop zij verplicht zijn antwoord te geven. Het kan zijn dat zij Hem niet direct herkennen in het donker van de nacht. De Heer Jezus is niet een bijzonder opvallende Mens. Hij is niet omgeven door een aureool dat Hem een bijzondere uitstraling geeft die door iedereen wordt gezien. Op Zijn vraag geven zij het antwoord dat zij “Jezus de Nazoreeër” zoeken, de nederige Man uit het verachte Nazareth (Mt 2:23). Zijn antwoord is evenwel vol Goddelijke heerlijkheid. Het bestaat uit het uitspreken van Zijn Naam: “Ik ben” (vers 5; Ex 3:13-14). Hij maakt Zich bekend als Jahweh.

Om het contrast te schilderen deelt de evangelist Johannes ons mee dat Judas, van wie hij nog eens vermeldt dat “die Hem overleverde”, bij de vijanden van Christus staat. Nog maar enkele uren geleden heeft Johannes samen met Judas aangelegen aan de Paschamaaltijd. Nu bevindt Judas zich bij de vijanden van de Heer. Het hele gezelschap, aangevoerd door Judas, staat in de tegenwoordigheid van de almachtige God, de ‘Ik ben’, zonder door Hem verteerd te worden.

Er gebeurt wel iets anders. Het woord dat hun duidelijk maakt Wie het is Die zij zoeken, ontneemt hun alle kracht om Hem te grijpen. Ze deinzen terug als door een machtige hand tegengehouden. Ook vallen ze op de grond. Er staat niet bij of ze achterover of voorover zijn gevallen. Ik veronderstel dat zij, inclusief Judas, voorover zijn gevallen als een gedwongen erkenning van Zijn majesteit na het uitspreken van Zijn Naam (vgl. Fp 2:10). Even gemakkelijk zou Hij hen hebben kunnen verteren, maar het uur van Zijn overgave is gekomen.

Het is alsof Hij hun een nieuwe kans geeft om tot bezinning te komen door hun nog een keer te vragen Wie zij zoeken. Ondanks de openbaring van Zijn Naam en de macht die daarin tot uiting is gekomen, waardoor zij gedwongen zijn voor Hem neer te vallen, blijven zij bij hun plan. Hun antwoord is weer dat zij “Jezus de Nazoreeër” zoeken. Daarop antwoordt Hij dat als ze dan Hem zoeken, zij Zijn discipelen vrijuit moeten laten gaan. Hij moet, net zoals de ark bij de Jordaan, alleen de wateren van de dood ingaan, opdat het volk vrijuit kan gaan. Hier stelt de Herder Zijn leven voor de schapen.

Zijn vraag om een vrije aftocht voor Zijn discipelen is tegelijk een niet tegen te spreken bevel waaraan wordt gehoorzaamd. Hiermee wordt het woord vervuld dat Hij in Zijn gebed tot de Vader heeft gezegd (Jh 17:12). Al eerder heeft Hij ook met betrekking tot Zijn schapen gezegd dat niemand hen uit Zijn hand kan rukken (Jh 10:28).

Jh 18:10-11 | Zwaard en drinkbeker

10 Simon Petrus dan, die een zwaard had, trok het en trof de slaaf van de hogepriester en sloeg zijn rechteroor af. De naam van de slaaf nu was Malchus. 11 Jezus dan zei tot Petrus: Steek het zwaard in de schede; de drinkbeker die de Vader Mij heeft gegeven, zou Ik die soms niet drinken?

Niet alleen de menigte en Judas worden in tegenwoordigheid van de ‘Ik ben’ openbaar in hun volkomen nietigheid. Ook de beste van Zijn discipelen wordt in Zijn tegenwoordigheid openbaar. Net zomin als wapens ook maar enige indruk maken om Hem gevangen te nemen, net zomin maakt het zwaard van Petrus enige indruk om Hem te verdedigen. Een zwaard dat ongevraagd wordt gebruikt in Zijn dienst, brengt alleen maar schade toe.

De overijverige en daardoor verkeerde handeling van Petrus geeft de Heer gelegenheid te tonen dat Hij volledig instemt met de gedachten van de Vader. Hij neemt de beker van het lijden aan uit de hand van Zijn Vader, hoewel de godsdienstige leiders als Zijn besliste tegenstanders de handen aan Hem slaan.

De andere evangeliën beschrijven een beker waarvan Hij te midden van de hevigste zielenstrijd aan de Vader vraagt om die aan Hem te laten voorbijgaan. Hier heeft Hij die strijd achter de rug en ziet Hij alleen de weg van de Vader voor Zich. Hoe zou Hij anders kunnen dan die beker uit de hand van de Vader aannemen? Omdat Hij deze beker heeft gedronken, kunnen wij de beker van het heil of van de verlossing opnemen (Ps 116:13) als een beker van zegening of lofzegging (1Ko 10:16).

Jh 18:12-14 | Naar Annas

12 De legerafdeling dan en de overste en de dienaars van de Joden grepen Jezus en bonden Hem. 13 En zij leidden Hem eerst naar Annas, want hij was [de] schoonvader van Kajafas, die dat jaar hogepriester was. 14 Kajafas nu was degene die de Joden had aangeraden, dat het nuttig was dat één Mens voor het volk stierf.

In wat volgt zien we zowel de nederigheid en waardigheid van de Zoon als Zijn oneindige verhevenheid over allen die Hem omringen, of het nu Zijn vrienden of Zijn vijanden zijn. We zien Zijn volkomen onderwerping en Zijn onverminderde kracht. Hij laat in die oneindige verhevenheid toe dat boze lieden Hem grijpen en binden. Het is een tafereel van de grootst mogelijke tegenstellingen, zoals we er daarvan nog veel meer zullen zien.

We zien de mens die onder aanvoering van de satan de Zoon van God grijpt en bindt alsof Hij een misdadiger is. Ze grijpen Hem Die alleen goed aan hen heeft gedaan en hun Zijn Vader heeft bekendgemaakt, opdat zij Hem ook zouden leren kennen zoals Hij Hem kent. Ze binden Hem Die door het eenvoudig uitspreken van Zijn Naam allen op de grond heeft doen vallen, de Almachtige.

Het lijkt alsof de mens kan doen wat hij wil, maar het geloof ziet hier dat de Zoon Zich onderwerpt aan de mens om de raadsbesluiten van de Vader te vervullen. Daarom laat Hij Zich door hen brengen waarheen zij willen. Ze brengen Hem eerst naar de godsdienstige leiders met Annas aan het hoofd van hen.

Eigenlijk is Kajafas hogepriester, maar het lijkt erop dat Annas de algehele leiding in handen heeft. Al geruime tijd is het hogepriesterschap in groot verval en volkomen afgeweken van Gods oorspronkelijke bedoeling (Lk 3:1b). Zo zijn er meer hogepriesters die samen of afwisselend de leiding hebben (Hd 4:6). Dat gaat in tegen wat God heeft gezegd, dat een hogepriester zijn leven lang die functie moet uitoefenen en pas bij zijn dood door zijn zoon moet worden opgevolgd (Nm 20:28).

Hoe ernstig is de afwijking van Gods oorspronkelijke gedachten en hoe groot is daardoor de verwarring in godsdienstig opzicht. Menselijke willekeur en politieke overwegingen zijn de aanstelling van de hogepriester gaan bepalen. Zowel Annas als Kajafas is aangesteld door de vertegenwoordigers van de Romeinse overheersers. Als een mens begint af te wijken van Gods Woord, is het resultaat dat hij de Zoon van de Vader voor het gerecht daagt en Hem schuldig verklaart aan misdaden, die Hij nooit heeft begaan. Dit betekent niet dat het God uit de hand loopt. Integendeel, het verloopt zoals God wil.

Johannes herinnert ons eraan dat God de regie in handen heeft door nog eens te wijzen op de profetie die Kajafas heeft uitgesproken (Jh 11:50). God bestuurt de gebeurtenissen, waarbij Hij zelfs een goddeloze hogepriester dingen laat zeggen die dat aangeven. De man van de profetie wordt ook de man die zijn profetie uitvoert, waardoor wat zij in hun boosheid beramen Gods lof tot resultaat heeft (Ps 76:11).

Jh 18:15-18 | Eerste verloochening door Petrus

15 Simon Petrus nu volgde Jezus, en een andere discipel. Deze discipel nu was de hogepriester bekend en ging met Jezus in de voorhof van de hogepriester, 16 maar Petrus stond buiten aan de deur. De andere discipel dan, de bekende van de hogepriester, ging naar buiten en sprak met de portierster en bracht Petrus binnen. 17 Het dienstmeisje dan, de portierster, zei tot Petrus: Bent u ook niet [een] van de discipelen van deze Mens? Hij zei: Ik ben het niet. 18 En de slaven en de dienaars hadden een kolenvuur gemaakt, omdat het koud was, en stonden zich te warmen; en ook Petrus stond zich bij hen te warmen.

Terwijl de trouwe Getuige wordt meegevoerd en wordt mishandeld vanwege Zijn trouw aan de Vader, wordt onze aandacht ook regelmatig op de discipel Petrus gevestigd. We zien afwisselend de trouwe Heer en de ontrouwe Petrus. Beide taferelen worden met elkaar verweven. De volmaaktheid van de Zoon straalt steeds helderder, de ontrouw van Petrus voert hem steeds verder in de verkeerde richting.

Petrus is eerst gevlucht, maar is toch weer teruggekomen om bij zijn Heer te zijn. Daarvoor gaat hij een weg die hij niet gaan kan. Hij volgt de Heer op een weg die de Heer alleen moet gaan. In zijn liefde voor Hem wil hij bij Hem blijven, maar doet dat in eigen kracht. Hij gebruikt ook de bekendheid van de “andere discipel” – mogelijk Johannes – met de hogepriester om diens voorhof binnen te gaan. Ook de andere discipel is dus van zijn vlucht teruggekomen om bij de Heer Jezus te zijn.

Er wordt hier geen waardeoordeel gegeven over wat de andere discipel doet, niet in goedkeurende en ook niet in afkeurende zin, maar wel over het gedrag en de woorden van Petrus. Wat voor de andere discipel misschien geoorloofd is, geldt voor Petrus in elk geval niet. De andere discipel heeft in deze geschiedenis geen enkel probleem; hem worden geen vragen gesteld.

Het staat er zo treffend dat de andere discipel “met Jezus in de voorhof van de hogepriester” gaat. Hij wil ook graag zijn waar zijn Heer is. Toch lijkt het erop dat ook hij niet als een discipel van de Heer naar binnen is gegaan, maar omdat de portierster hem kent. En op grond van zijn voorspraak mag ook Petrus naar binnen. Het dienstmeisje kent de andere discipel wel, maar Petrus niet.

Dat ze niet onbekend geweest is met het discipelschap van de andere discipel, blijkt uit haar vraag aan Petrus of hij “ook” een van de discipelen van “deze Mens” is. Dat loochent Petrus direct met de krachtige uitspraak: “Ik ben het niet.” Wat is deze verloochening een enorm contrast met wat de Heer naar waarheid heeft gezegd. De Heer heeft naar waarheid gezegd ‘Ik ben het’; Petrus spreekt onwaarheid als hij zegt ‘Ik ben het niet.’

De vijanden van Christus hebben het koud en hebben daarom een vuur gemaakt. Daar staan ze zich bij te warmen. Petrus heeft het ook koud en sluit zich bij hen aan. Hij zal het dubbel koud hebben gehad: koud door de temperatuur buiten, maar ook koud door de temperatuur in hem. Zijn eerste verloochening heeft hem nog niet wakker geschud. Hij blijft in de omgeving waar de vijandschap tegen de Heer tastbaar is, wat onvermijdelijk tot een volgende val zal voeren.

Jh 18:19-24 | De Heer Jezus voor Kajafas

19 De hogepriester dan vroeg Jezus naar Zijn discipelen en naar Zijn leer. 20 Jezus antwoordde hem: Ik heb vrijuit gesproken tot de wereld; Ik heb altijd geleerd in [de] synagoge en in de tempel, waar alle Joden samenkomen, en in [het] verborgen heb Ik niets gesproken. 21 Waarom vraagt u Mij? Vraag hun die hebben gehoord wat Ik tot hen heb gesproken; zie, dezen weten wat Ik heb gezegd. 22 Toen Hij nu dit zei, gaf een van de dienaars die daarbij stond, Jezus een slag in het gezicht en zei: Antwoordt U zo de hogepriester? 23 Jezus antwoordde hem: Als Ik verkeerd heb gesproken, getuig van het verkeerde; maar als Ik goed [heb gesproken], waarom slaat u Mij? 24 (Annas nu had Hem gebonden gezonden naar Kajafas, de hogepriester.)

Terwijl Petrus de Heer heeft verloochend en zich samen met Zijn vijanden staat te warmen, wordt de Heer Jezus door Kajafas ondervraagd naar Zijn discipelen en naar Zijn leer. Eerst wordt er gevraagd naar Zijn discipelen en vervolgens naar Zijn leer. Wat iemand leert, komt tot uiting in zijn leerlingen. Wat zou Hij hebben moeten antwoorden op de vraag naar Zijn discipelen van wie er een Hem heeft verraden, van wie een ander bezig is Hem te verloochenen, terwijl alle anderen van Hem zijn weggevlucht?

De Heer antwoordt niet op de vraag naar Zijn discipelen. De reden hiervoor is niet dat Hij Zich voor hen zou schamen. Hij heeft hen in het vorige hoofdstuk bij Zijn Vader gebracht als degenen die Hem hebben geloofd en het woord van de Vader hebben bewaard. Hij geeft op die vraag geen antwoord omdat Hij, zoals we hebben gezien bij de gevangenneming, tegen de menigte heeft gezegd: “Laat dezen heengaan.”

Hij antwoordt wel op de vraag naar Zijn leer. Zijn antwoord is verheven en duidelijk tot het geweten gericht om de hogepriester te overtuigen van de zonde die hij bezig is te begaan. Hij plaatst hem door Zijn antwoord in het volle licht. Zijn antwoord is dan ook geen verdediging. Hij heeft geen enkele reden Zich te verdedigen, want alles wat Hij heeft gezegd en gedaan, is volkomen openbaar en doorzichtig. Hij is een Mens Die werkelijk niets te verbergen heeft.

Zijn antwoord is een wedervraag. Deze wedervraag bewijst de ondeugdelijkheid van de vraag van de hogepriester. Hij spreekt hiermee Zijn afkeuring uit over het gezag en de geldigheid van het onderzoek. Hij doet dat niet op een formele manier, maar vreedzaam en op verheven wijze. Als de hogepriester iets wil weten over Zijn discipelen en Zijn leer, moet hij maar de mensen gaan vragen die Hem hebben horen spreken. Zij weten wat Hij heeft gezegd.

Het zachtmoedige en terechte antwoord brengt een overijverige dienaar van de hogepriester ertoe Hem een slag in het gezicht te geven. Er is niemand die deze dienaar tegenhoudt of bestraft. Goddeloosheid en onbarmhartigheid zijn de motieven die aan dit proces ten grondslag liggen. Wat een proces! Ook de Heer houdt de hand van de dienaar niet tegen. Wat een Heer!

De dienaar meent dat hij Hem moet slaan vanwege Zijn antwoord aan de hogepriester. Hij maakt deel uit van een goddeloos systeem waar elk gevoel van wat recht is voor God, ontbreekt. Hij vindt dat de Gevangene de hoogste autoriteit op godsdienstig gebied brutaal antwoordt en dat een slag in Zijn gezicht Hem tot de orde, hun orde, zal roepen.

De Heer Jezus hoeft Zich niet te verontschuldigen. Hij weet dat Hij niets verkeerd heeft gedaan of Zich ergens heeft laten gaan. Als Zijn grote dienaar Paulus later in een soortgelijke situatie komt, moet hij zich wel verontschuldigen (Hd 23:5). De Zoon is in alle omstandigheden volmaakt. Hij wordt onterecht geslagen. Toch dreigt Hij niet, maar berispt met indrukwekkende waardigheid en volmaakte kalmte, terwijl Hij de belediging verdraagt. Hij erkent de hogepriester in geen enkel opzicht, al verzet Hij Zich tegelijkertijd niet tegen hem. Hij laat hem over aan zijn eigen verdorven onbevoegdheid en onbekwaamheid.

De Zoon is hier volmaakt in waardigheid en verhevenheid. Wat een enorm contrast met de falende Petrus. Hij vraagt om te getuigen van het verkeerde dat Hij heeft gesproken. Kunnen zij uit Zijn hele leven ook maar één voorbeeld aanhalen van een verkeerde uitspraak? Integendeel, er is van Hem getuigd door de dienaren die Hem gevangen wilden nemen dat nooit een mens gesproken heeft als deze Mens (Jh 7:46). Er ontbreekt niet alleen een getuige om van het verkeerde te getuigen, maar er zijn getuigen genoeg van het goede dat Hij heeft gesproken. En als Hij dan goed heeft gesproken, is ook de vraag terecht waarom de dienaar Hem slaat. Het is een indringende vraag waarop geen antwoord komt.

Daar de Heer Jezus naar Annas is gebracht (vers 13), maar de ondervraging door Kajafas plaatsvindt, vermeldt Johannes dat de Heer inmiddels van Annas naar Kajafas is overgebracht. Dat doet hij pas na de ondervraging door Kajafas om zijn lezers erbij te bepalen dat Annas de eigenlijke leider van deze hele actie is.

Jh 18:25-27 | Petrus’ tweede en derde verloochening

25 Simon Petrus nu stond zich te warmen. Zij zeiden dan tot hem: Bent u ook niet [een] van Zijn discipelen? Hij loochende het en zei: Ik ben het niet. 26 Een van de slaven van de hogepriester, een bloedverwant van hem wie Petrus het oor had afgeslagen, zei: Heb ik u niet in de tuin met Hem gezien? 27 Petrus dan loochende het opnieuw. En terstond kraaide [de] haan.

Weer wordt onze aandacht voor een ogenblik verplaatst van de Heer naar Petrus. Terwijl de Heer Jezus ondervraagd en geslagen wordt en van de waarheid getuigt, staat Petrus zich nog steeds te warmen in de kring van de spotters. Ook hij wordt ondervraagd, voor de tweede keer. Evenals de eerste keer wordt hem gevraagd of hij ook niet een van de discipelen van de Heer is. Ook dit keer loochent hij dat met de woorden “ik ben het niet”.

Dan wordt er een derde keer aan Petrus gevraagd naar zijn verbinding met de Heer. Nu is het iemand die meent dat hij Petrus in de tuin heeft gezien waar ze de Heer gevangen hebben genomen. Petrus heeft toen nadrukkelijk de aandacht op zichzelf gevestigd door het zwaard te gebruiken. De man die hem meent te herkennen, is een bloedverwant van de man bij wie Petrus het oor heeft afgeslagen. Hij zal geen warme gevoelens voor hem hebben gekoesterd. Zijn vraag zal dreigend hebben geklonken. Als dit inderdaad de man is die zijn familie zo heeft mishandeld, is nu het moment van vergelding aangebroken. Petrus loochent opnieuw dat hij bij de Heer hoort. Het is onmogelijk dat de man hem in Zijn gezelschap heeft gezien toen Hij gevangen werd genomen.

Op dat moment kraait de haan. Uit de andere evangeliën weten we dat op dat moment het geweten van Petrus volledig ontwaakt. Johannes spreekt daar niet over. Aan het einde van zijn evangelie zal hij over het herstel van Petrus schrijven, een herstel dat plaatsvindt bij een ander kolenvuur.

Jh 18:28-32 | Pilatus en de Joden

28 Zij dan leidden Jezus van Kajafas naar het pretorium; en het was ‘s morgens vroeg. En zij gingen niet in het pretorium, opdat zij niet zouden worden verontreinigd maar het Pascha zouden eten. 29 Pilatus dan ging tot hen naar buiten en zei: Welke beschuldiging brengt u tegen deze Mens in? 30 Zij antwoordden en zeiden tot hem: Als Hij geen boosdoener was, zouden wij Hem niet aan u hebben overgeleverd. 31 Pilatus dan zei tot hen: Neemt u Hem en oordeelt Hem naar uw wet. De Joden dan zeiden tot hem: Het is ons niet geoorloofd iemand ter dood te brengen; 32 opdat het woord van Jezus vervuld werd dat Hij had gezegd, toen Hij aanduidde wat voor een dood Hij zou sterven.

De Heer is door het godsdienstige gezag veroordeeld; nu gaat Hij naar de burgerlijke macht. Overal is Hij een voorwerp van bespotting. Zo maken zij de maat van hun zonden vol en dat te meer naarmate de lankmoedigheid van God voortduurt. Nadat ze de hele nacht met Hem bezig zijn geweest, brengen ze Hem ’s morgens vroeg naar het pretorium, de ambtswoning van Pilatus.

Opnieuw zien we de grote huichelachtigheid van de Joden, dit keer in hun weigering om het pretorium binnen te gaan. Ze ervaren het als verontreiniging om in dit gebouw van een heiden binnen te gaan, terwijl ze tegelijk op moord zinnen en valse getuigen tegen Gods Zoon zoeken. Tot welke daden is het godsdienstige vlees toch in staat! Ze zijn vol ijver voor de reinheid die bij hun plechtigheden hoort, maar onverschillig wat betreft het recht. Ze hebben er niet het flauwste besef van dat ze het ware Pascha ter dood brengen. Ook beseffen ze niet dat ze zo in schuldig ongeloof de stem van de wet vervullen tot hun eigen verderf, wat ook de plannen van God met betrekking tot de dood van Christus mogen zijn.

Als ze Hem naar het pretorium hebben gebracht, komt Pilatus tot hen naar buiten. Hij moet wel, want zij willen, om zich niet te verontreinigen, niet naar binnen gaan. Om te weten waarom ze de Gevangene brengen, vraagt hij naar de beschuldiging. Om iemand te kunnen veroordelen is in elk geval een beschuldiging nodig. De Joden beantwoorden de vraag van Pilatus niet, maar vallen zijn vraag zelf aan. In huichelachtige verontwaardiging stellen zij dat zij toch niet zo onrechtvaardig zijn iemand te brengen die geen boosdoener zou zijn. Pilatus zou toch beter moeten weten.

In de woordenwisseling die tussen Pilatus en de Joden volgt, wil de een de ander de verantwoordelijkheid opleggen om de Heer Jezus ter dood te brengen. Pilatus geeft hun toestemming Christus naar hun wet te oordelen, maar de Joden hebben daar geen zin in. Het gaat er niet om dat ze dat niet willen of niet durven, maar ze willen een officieel vonnis, zodat later de rechtsgeldigheid ervan niet in twijfel getrokken kan worden. Daarom schuiven zij de verantwoordelijkheid weer terug naar Pilatus door hem erop te wijzen dat zij volgens het Romeinse recht niet zelf een doodvonnis mogen uitvoeren. Het bewijst hun doortraptheid. Zodra het hun uitkomt, doen ze een beroep op het gezag dat ze haten.

Noch Pilatus, noch de Joden bepalen echter de wijze waarop de Heer Jezus zal sterven. Hij zal niet de Joodse doodstraf krijgen, die door steniging wordt voltrokken. Hij zal de dood aan het kruis moeten sterven, de doodstraf die door de Romeinen wordt toegepast. Hij heeft dit Zelf voorzegd (Jh 3:14; 8:28; 12:32-33). Hierdoor zullen Jood en heiden schuldig staan aan Zijn dood (Hd 4:27-28).

Jh 18:33-36 | De goede belijdenis

33 Pilatus dan ging opnieuw in het pretorium en riep Jezus en zei tot Hem: Bent U de Koning der Joden? 34 Jezus antwoordde: Zegt u dit uit uzelf, of hebben anderen het u van Mij gezegd? 35 Pilatus antwoordde: Ben ik soms een Jood? Uw volk en de overpriesters hebben U aan mij overgeleverd; wat hebt U gedaan? 36 Jezus antwoordde: Mijn koninkrijk is niet van deze wereld. Als Mijn koninkrijk van deze wereld was, zouden Mijn dienaars hebben gestreden, opdat Ik niet aan de Joden zou worden overgeleverd; maar nu is Mijn koninkrijk niet van hier.

Johannes laat veel details uit de ondervraging door Pilatus weg die we in de andere evangeliën wel hebben. Hij vermeldt slechts die woorden en gebeurtenissen die bepaalde aspecten van de heerlijkheid van de Zoon laten zien. Pilatus ondervraagt Hem opnieuw en vraagt naar Zijn koningschap over de Joden. Deze ondervraging vindt plaats in het pretorium, dus zonder dat de Joden daarbij zijn. Voor Pilatus als Romeins bestuurder is de belangrijke vraag of hij inderdaad te doen heeft met Iemand Die Zich als de Koning van de Joden opwerpt.

Hier staat de vertegenwoordiger van de wereldmacht tegenover Hem Die het heelal bestuurt en Die als Gods Koning over alles regeert en openbaar zal regeren. Gods Koning zal aan alle wereldse macht een einde maken door als een steen die wereldmachten te verbrijzelen (Dn 2:34). De Heer Jezus gaat met dezelfde kalmte en onderworpenheid op de vraag van Pilatus in als Hij dat bij de ondervraging door de hogepriester heeft gedaan. Ook hier draait Hij de situatie om en wordt van Ondervraagde de Ondervrager. Hij ondervraagt Pilatus op een manier die Pilatus met de waarheid confronteert.

Pilatus meent met ‘een geval’ te doen te hebben, maar weet zich door de vragen van de Heer ineens tegenover de waarheid geplaatst. De vraag dwingt hem na te denken over zijn houding tegenover Hem. Pilatus ontwijkt de vraag. Hij wil er geen antwoord op geven en onttrekt zich eraan door te zeggen dat die vraag hem niet aangaat omdat hij geen Jood is. In zijn stem is ook een zekere verachting voor de Joden te beluisteren. Hoewel hij zelf naar het koningschap van de Heer Jezus heeft gevraagd, maakt hij, door de vraag van de Heer aan hem persoonlijk, zijn vraag naar het koningschap ineens tot een typisch Joodse aangelegenheid. Behalve dat hij zegt dat hij geen Jood is, wijst hij de Heer Jezus erop dat Hij door Zijn eigen volk en de godsdienstige leiders ervan aan hem is overgeleverd.

Als de Heer dan geen antwoord geeft op de vraag of Hij een Koning is, is zijn volgende vraag wat Hij gedaan heeft, wat voor hen de reden is om Hem aan hem over te leveren. Op de vraag “wat hebt U gedaan?” kunnen wij zeggen dat elk woord van Hem en elke daad, ja, Zijn hele weg één groot getuigenis is van Wie God is in liefde en genade voor de mens. Hij heeft de mens in de tegenwoordigheid van God geplaatst en daarmee tevens zijn zonden. Aan het getuigenis daarvan kunnen ze niet ontkomen, behalve dan door Hem te verwerpen, menen ze.

Ook op de vraag wat Hij heeft gedaan, gaat de Heer niet in. Hij gaat alleen in op wat Pilatus heeft gezegd dat Hij aan hem is overgeleverd. Pilatus moet niet menen dat hij Hem nu in zijn macht heeft. Hij heeft met Iemand te doen Die een koninkrijk bezit. Alleen is dat geen koninkrijk van deze wereld, zoals Hij ook niet van deze wereld is (Jh 8:23; 17:14,16) en ook de Zijnen er niet toe behoren (Jh 17:14,16). Het is een koninkrijk dat gevestigd is in de harten van mensen die Hem als hun Heer hebben aangenomen (Rm 14:17).

Als Zijn koninkrijk wel van de wereld was en als Hij als Koning Zijn macht in en over de wereld zou laten gelden, zou Hij Zijn dienaren bevel hebben gegeven om voor Hem te strijden (Mt 26:53). Dan zou Hij niet zijn overgeleverd, niet aan de Joden en ook niet aan Pilatus. Maar voor een dergelijk optreden was het nu niet de tijd. Die tijd zal zeker komen, maar eerst moet het hele werk van de Vader worden volbracht. Dat betekent dat Hij eerst de weg van lijden en verwerping en dood moet gaan (Lk 24:26).

Met wat de Heer hier zegt, betuigt Hij voor Pontius Pilatus de goede belijdenis (1Tm 6:13). Paulus houdt aan Timotheüs – en ook aan ons – voor dat dit ook zijn en onze opdracht is. Het vervullen van die opdracht houdt in dat wij in ons leven rekening houden met en spreken over een Heer Die ons leven bepaalt. We zijn aan Hem onderworpen en niet aan menselijke machten. Als wij ons aan menselijke instellingen onderwerpen, is dat omdat de Heer dat wil (1Pt 2:13; Rm 13:1). Hij is die andere Koning dan de keizer (Hd 17:7). Deze Koning is nu niet zichtbaar, maar we onderwerpen ons wel aan Hem. Daarmee bepaalt Hij ook onze plaats op aarde.

Het koninkrijk waartoe wij behoren, is nog steeds niet van hier. Daarom is het ook tegen Gods gedachten om op enige wijze toch een koninkrijk op aarde te vestigen of zelfs maar invloed op de regering uit te oefenen met het doel een overheid te krijgen die Gods normen hanteert. Al die inspanningen worden door Gods Woord afgewezen, zoals we onder andere kunnen lezen in de vermaningen die Paulus daarover aan de Korinthiërs geeft (1Ko 4:8-9).

Jh 18:37-38 | Getuigenis van de waarheid

37 Pilatus dan zei tot Hem: Bent U dus toch een Koning? Jezus antwoordde: U zegt het, Ik ben een Koning. Hiertoe ben Ik geboren en hiertoe ben Ik in de wereld gekomen, opdat Ik van de waarheid zou getuigen. Ieder die uit de waarheid is, hoort naar Mijn stem. 38 Pilatus zei tot Hem: Wat is waarheid? En toen hij dit had gezegd, ging hij opnieuw naar buiten naar de Joden en zei tot hen: Ik vind geen enkele schuld in Hem.

Pilatus meent dat hij nu antwoord heeft gekregen op zijn eerdere vraag naar het koningschap van de Heer Jezus, hoewel hij nu vraagt of Hij ‘een’ Koning is, dat wil zeggen Koning in algemene zin. De Heer bevestigt zijn conclusie.

Hij voegt eraan toe dat Zijn geboorte en Zijn komen in de wereld niet als enige doel hebben dat Hij Koning zal zijn. Dat Hij is “geboren”, wijst erop dat Hij Mens is geworden; dat Hij “in de wereld gekomen is”, wijst op Zijn bestaan voordat Hij in de wereld kwam. Het grote, om zo te zeggen, overkoepelende doel van Zijn geboorte en Zijn komst in de wereld is om van de waarheid te getuigen. Hij is Mens geworden om te getuigen tegen mensen over de Vader van Wie Hij gekomen is en Die Hij als de eeuwige Zoon eeuwig kent.

Door Zijn getuigenis van de waarheid wordt Zijn koninkrijk uitgebreid. Waarheid betekent dat het werkelijke karakter van iets of iemand wordt gezien in Zijn licht, met Zijn ogen. Dan wordt zichtbaar Wie God is, maar ook wie de mens is en eveneens wat de bevoegdheid is van een overheid. Alles wat de Heer heeft gezegd en gedaan, is één groot getuigenis van de waarheid. Om Zijn stem te kunnen horen moet iemand “uit de waarheid” zijn (1Jh 3:19).

Eerder heeft Hij gezegd dat Zijn schapen Zijn stem horen (Jh 10:16). ‘Uit de waarheid zijn’ betekent dat iemand door het erkennen van de waarheid tot nieuw leven is gekomen en zo tot Zijn schapen is gaan behoren. Wie uit de waarheid is, heeft eerst de waarheid over zichzelf als zondaar erkend. Hij heeft het woord van de waarheid, het evangelie van zijn behoudenis, gehoord en geloofd (Ef 1:13) en heeft nieuw leven gekregen. Dat stelt zo iemand ook in staat om elke waarheid die de Zoon bekendmaakt, te ontvangen.

Als Romeins rechter is voor Pilatus het achter de waarheid komen hetzelfde als het najagen van een fata morgana. Voor Pilatus bestaat geen waarheid. Het maakt duidelijk dat hij de Zoon als de waarheid niet wil en Hem verwerpt. Toch wil hij zichzelf schoonpraten door de Joden voor te houden dat hij geen enkele schuld in de Heer Jezus vindt.

Jh 18:39-40 | Niet Hem, maar Barabbas

39 Maar u hebt een gewoonte dat ik u op het Pascha iemand loslaat. Wilt u dan dat ik u de Koning der Joden loslaat? 40 Zij dan riepen opnieuw en zeiden: Niet Hem, maar Barabbas! Barabbas nu was een rover.

Om zich uit deze moeilijke situatie te redden doet Pilatus de Joden een ander voorstel. Hij herinnert hen aan hun gewoonte dat hij hun iemand op het Pascha loslaat. Hij stelt ook voor wie hij zou willen loslaten. Over een keus die hij het volk voorhoudt, zoals we in de andere evangeliën lezen, spreekt Johannes niet. Pilatus heeft de keus voor hen gemaakt. Hij stelt voor de Heer Jezus los te laten over Wie hij spreekt als “de Koning der Joden”. Alle aandacht is op Hem gericht.

De reactie van het volk komt onmiddellijk. Bedenktijd hebben ze niet nodig. Het is eigenlijk niet eens juist om van een keuzemogelijkheid te spreken. Ze zijn maar van één ding bezield en dat is de dood van de Heer Jezus. Hem willen ze kwijt. Wat of wie ze ook voor Hem in de plaats krijgen, het is altijd beter dan Hij. Met hun woorden geven zij uiting aan hun radicale verwerping van de Heer.

Veelzeggend is de naam van de rover die zij kiezen en die ze ook uitroepen. Ze willen “Barabbas”. Barabbas betekent ‘zoon van de vader’. Het is duidelijk wie zijn vader is. Hij is een echte zoon van zijn vader, de duivel (Jh 8:44). Barabbas “was een rover”. Dat is het grote kenmerk van de duivel die de eer van God heeft geroofd. Hier staat de zoon van de vader, de duivel, naast de Zoon van de Vader.

Met de keus voor een rover, die tevens een oproerling en moordenaar is (Mk 15:7), hebben zij hun geschiedenis bepaald. Hun geschiedenis is er in de loop van de eeuwen door gekenmerkt dat zij op vreselijke wijze voortdurend ten prooi zijn gevallen aan rovers, moordenaars en oproer. In de regeringswegen van God hebben ze geoogst wat ze hebben gezaaid.

Johannes 19

Jh 19:1-3 | Geseling en bespotting

1 Toen nam Pilatus dan Jezus en geselde Hem. 2 En de soldaten vlochten een kroon van doornen, zetten die op Zijn hoofd en wierpen Hem een purperen mantel om, 3 en zij traden op Hem toe en zeiden: Gegroet, Koning der Joden. En zij gaven Hem slagen in het gezicht.

Hoewel Pilatus overtuigd is van de onschuld van de Heer Jezus, neemt hij Hem en geselt de Heer der heerlijkheid. Dat doet hij niet persoonlijk. Hij geeft zijn soldaten de opdracht, maar is daarmee dus hoofdverantwoordelijk. Het grote onrecht en de onmenselijke behandeling die de Heer worden aangedaan, kennen geen einde. Geseling is een gruwelijke mishandeling. Nu de satan eenmaal de gelegenheid krijgt, zal hij alles doen om de Zoon van God te vernederen. En Hij laat het toe. We horen Hem geen klacht uiten: “Die als Hij leed, niet dreigde” (1Pt 2:23; Js 53:7). In alles is Hij volmaakt, ook in het diepste lijden.

De soldaten spelen hun spel met Hem, terwijl Hij zeer verzwakt is door een nacht van verhoor en een ondergane geseling. Zij vermaken zich met de Heerser van het heelal, de Zoon van God Die alle dingen draagt door het woord van Zijn kracht, Die Zich in hun handen heeft gegeven. De rust en verhevenheid die Hij toont, zijn voor hen een bewijs te meer van verachtelijke zwakheid waarmee ze graag de spot drijven. Ze hebben gehoord dat Hij een Koning is. Ze zullen Hem kronen.

De kroon is vlug gemaakt. Het is een kroon van doornen. Doornen zijn als gevolg van de zonde in de wereld gekomen (Gn 3:18). Door Hem deze kroon van doornen op het hoofd te zetten is het alsof zij Hem beschuldigen van alle ellende die er in de wereld is. Zij beseffen dit alles niet, maar de duivel weet het wel. De mantel die zij om Hem heen werpen, moet hun pret verhogen. Het is een purperen mantel, de kleur van het Romeinse rijk en van koninklijke waardigheid.

In hun spel doen ze alsof Hij werkelijk een Koning is, maar dan wel een door hen overwonnen Koning. Ze groeten Hem met spottende eerbied en slaan Hem verachtelijk in het gezicht. Zo sollen de soldaten op een gruwelijke manier met Hem Die altijd goed heeft gedaan en hier is om ook hun de Vader te verklaren. En Hij weerstaat hen niet (Jk 5:6).

Jh 19:4-8 | Nieuwe onderhandeling

4 En Pilatus ging opnieuw naar buiten en zei tot hen: Zie, ik breng Hem tot u naar buiten, opdat u weet dat ik geen enkele schuld in Hem vind. 5 Jezus dan ging naar buiten met de doornenkroon op en het purperen kleed aan. En hij zei tot hen: Zie, de Mens! 6 Toen dan de overpriesters en de dienaars Hem zagen, riepen zij aldus: Kruisig, kruisig [Hem]! Pilatus zei tot hen: Neemt u Hem en kruisigt Hem, want ik vind geen schuld in Hem. 7 De Joden antwoordden hem: Wij hebben een wet en naar die wet behoort Hij te sterven, omdat Hij Zichzelf Gods Zoon heeft gemaakt. 8 Toen Pilatus dan dit woord hoorde, werd hij nog banger;

Wanneer de soldaten hun spel met de Heer Jezus hebben gespeeld en Hem mishandeld en mismaakt hebben, gaat Pilatus opnieuw naar buiten. Hij kondigt de Joden de komst van de Heer Jezus aan. Hij zal Hem tot hen naar buiten brengen om hen ervan te overtuigen dat hij geen enkele schuld in Hem vindt. Voor de tweede keer spreekt hij de onschuld van de Heer uit (Jh 18:38). Elke keer dat hij, die het rechterlijk gezag vertegenwoordigt, de onschuld van de Heer betuigt, vergroot hij zijn schuld voor de veroordeling van de Heer.

Pilatus zegt wel dat hij Hem tot hen naar buiten zal brengen, maar ook in deze diepe vernedering lezen we: “Jezus dan ging naar buiten.” De Heer laat Zich niet sturen, maar gaat Zelf. En hoe verschijnt Hij daar voor het publiek. Wat een aanblik! Daar staat Hij, hun Koning, gekroond met de doornenkroon en het spotkleed om Zijn schouders. Zijn uiterlijk is mismaakt door de mishandeling. Het bloed loopt over Zijn gezicht vanwege de doornenkroon. Pilatus wijst het volk op Hem en spreekt het uit: “Zie, de Mens!”

De betekenis daarvan is dieper dan Pilatus beseft. Hier staat de Mens van God Die in handen van mensen is gevallen. Bij deze gelegenheid heeft de mens zonder God laten zien waartoe hij is vervallen en hoe hij zich in zijn haat tegen God heeft uitgeleefd op de goedheid van God. In deze Mens van God zien we de volmaaktheid van Gods liefde en lankmoedigheid door dit toe te laten en niet in oordeel in te grijpen. Tegelijkertijd komt juist tegenover deze onvergelijkbare goedheid het allerslechtste in de mens naar boven en tot uiting. Hij beziet en verwerpt de Zoon van God als vuil.

De haat van de Joden is zo groot, dat ze niet tevreden zijn met deze vernedering. Pilatus heeft hun medelijden willen opwekken, maar als ze Hem zien, wordt in plaats daarvan alleen hun bloeddorst vergroot. Ze zijn slechts tevreden met Zijn dood en wel Zijn dood aan het kruis. Daar roepen ze om, zozeer zijn ze met haat vervuld tegen Hem Die hun van de Vader heeft verteld en heeft laten zien Wie de Vader in goedheid en genade is. Wat wordt hier de absolute boosheid van de mens gedemonstreerd! Het is duidelijk dat er in de mens geen greintje goedheid aanwezig is, niets wat ook maar openstaat voor één enkele straal van Gods liefde.

Pilatus geeft hun nu de vrije hand om Hem te kruisigen. Terwijl hij dat doet, verklaart hij voor de derde keer dat hij geen schuld in Hem heeft gevonden. Wat een afschuwelijke paradox. Hij is overtuigd van Zijn onschuld en spreekt dat ook duidelijk uit. Toch levert hij deze Onschuldige, onder het afschuiven van zijn verantwoordelijkheid, over aan een bloeddorstig volk met zijn toestemming om Hem te kruisigen.

De Joden nemen zijn aanbod echter niet aan. Ze voelen dat ze Pilatus in hun macht hebben en gaan tot het uiterste. Ze willen dat hij het vonnis zal voltrekken. De aanklacht is dat Jezus Zichzelf Gods Zoon heeft gemaakt. Ze verwijzen naar hun wet op grond waarvan Hij behoort te sterven (Lv 24:16). Wat een valse aanklacht! Hij heeft overvloedig bewezen Gods Zoon te zijn.

Zijn vonnis moet worden voltrokken, en wel door het bevoegde gezag. Niet dat ze het niet graag zelf wilden doen, maar het moet gebeuren met de handtekening van Pilatus. Anders zou later nog gezegd kunnen worden dat ze eigenmachtig hadden gehandeld. Pilatus heeft allang zijn greep op de situatie verloren. Iedere deelnemer in dit demonische spektakel wordt bestuurd door de onzichtbare macht van de duisternis, terwijl de grote Regisseur God Zelf is.

Pilatus is door en door schuldig. Hij heeft al twee keer openlijk de onschuld van de Heer Jezus beleden. Zijn geweten is duidelijk geraakt en verontrust door de onmiskenbare bewijzen dat hij een buitengewone Persoon voor zich heeft. Hij is een afgodendienaar die gelooft in het bestaan van onzichtbare machten. Misschien beschikt de Persoon Die voor hem staat wel over zulke machten. Hij wil niet laten blijken dat hij innerlijk geraakt is, maar hij is het wel. Gods Geest vertelt hier dat hij nog banger wordt dan hij al is.

Jh 19:9-11 | De Heer opnieuw voor Pilatus

9 en hij ging opnieuw in het pretorium en zei tot Jezus: Waar bent U vandaan? Maar Jezus gaf hem geen antwoord. 10 Pilatus dan zei tot Hem: Spreekt U niet tegen mij? Weet U niet, dat ik macht heb U los te laten en macht heb U te kruisigen? 11 Jezus antwoordde <hem>: U zou geen enkele macht tegen Mij hebben, als het u niet van boven was gegeven; daarom heeft hij die Mij aan u heeft overgeleverd, een grotere zonde.

De besluiteloosheid van deze gezagsdrager is tragisch. Hij is verstrikt geraakt in een situatie die hij nooit heeft gewenst en werkt zich, door alle pogingen zich te bevrijden, steeds vaster in de strik. Hier valt geen politiek te bedrijven, hier is geen diplomatieke oplossing te bedenken. Hier vinden gebeurtenissen plaats die van Hogerhand worden bestuurd en waarin hij gedwongen wordt tot een keus die hij niet wil maken, maar toch moet maken.

Pilatus gaat opnieuw in de rechtszaal en stelt de Heer de vraag waar Hij vandaan is. Als de vraag de uitdrukking was geweest van een geestelijke oefening, had de Heer zeker geantwoord, zoals in het begin van dit evangelie op de vraag: “Waar verblijft U” (Jh 1:39)? Nu geeft Hij geen antwoord. Hij laat Zich nooit dwingen, maar laat Zich volmaakt leiden door Zijn Vader.

Pilatus is zichtbaar beledigd dat de Gevangene hem niet antwoordt. Hoe zal hij het nu hebben. Wat een brutaliteit! Dreigend spreekt hij tot de Heer over de macht of bevoegdheid die hij heeft, zowel om Hem los te laten als om Hem te kruisigen. Evenals eens Nebukadnezar zal Pilatus gedwongen worden te erkennen bij Wie werkelijk de macht ligt (Dn 4:32b). Met wat hij over zijn macht zegt, velt Pilatus het oordeel over zijn eigen onvermogen. Formeel heeft hij die macht, maar moreel is hij in de macht van de menigte en nog veel meer in de macht van Hem Die als Gevangene voor hem staat.

Dat ervaart hij als de Heer tegen hem zegt hoe het werkelijk met zijn macht zit. Pilatus ervaart hier dat de Gevangene de plaats van de Rechter inneemt en op rustige toon spreekt van een hoger gezag dan dat van de keizer. De tijdelijk begrensde autoriteit waarover Pilatus beschikt, is hem verleend door de Mens Die voor hem staat. Die Mens bepaalt de maat van de schuld zowel van Pilatus als van de Joden. Die Mens is namelijk de Zoon aan Wie de Vader alle oordeel heeft gegeven (Jh 5:27). Hij Die voor Pilatus staat, is Zelf ‘van boven’. Hij heeft hem die macht gegeven, maar Pilatus misbruikt die macht.

Pilatus, de heiden, is overduidelijk schuldig, maar Judas en Kajafas en de Joden zijn nog schuldiger. Pilatus heeft van God gezag gekregen in de wereld, maar de Joden hebben de woorden van God toevertrouwd gekregen, woorden van de levende God die getuigen van de Zoon. De Zoon is het middelpunt en voorwerp ervan. Deze heeft aan de wereld woorden, werken en wegen laten horen en zien die de wereld nooit eerder heeft gehoord en gezien, en zo Iemand verwerpen zij.

Jh 19:12-16 | Pilatus levert de Onschuldige over

12 Van toen af trachtte Pilatus Hem los te laten; maar de Joden riepen aldus: Als u Deze loslaat, bent u geen vriend van de keizer, ieder die zich koning maakt, weerspreekt de keizer. 13 Toen Pilatus dan deze woorden hoorde, leidde hij Jezus naar buiten en ging op de rechterstoel zitten op [de] plaats die Lithostrótos heet en in het Hebreeuws Gábbatha. 14 (Nu was het [de] voorbereiding van het Pascha; het was ongeveer [het] zesde uur.) En hij zei tot de Joden: Zie, uw Koning! 15 Zij dan riepen: Weg met [Hem]! Weg met [Hem]! Kruisig Hem! Pilatus zei tot hen: Moet ik uw Koning kruisigen? De overpriesters antwoordden: Wij hebben geen koning dan de keizer. 16 Toen leverde hij Hem aan hen over om gekruisigd te worden.

Pilatus is innerlijk overtuigd van de onschuld van Christus en van de macht die Hij bezit. Het blijft helaas bij een verstandelijke overtuiging van Zijn onschuld. Zijn geweten is aangesproken, maar hij buigt zich niet voor zijn Gevangene. Daarvoor heeft hij zijn positie en de goedkeuring van zijn baas in Rome te lief. Daardoor blijft hij een speelbal van de Joden, die de druk op hem opvoeren. Ze dreigen dat ze een bericht aan de keizer zullen sturen dat hij Iemand loslaat Die een bedreiging voor het keizerrijk vormt. De huichelaars! Nooit zullen ze het gehate regime erkennen, maar nu het hun uitkomt, huichelen ze trouw aan de keizer.

Pilatus bezwijkt voor de druk. Hij neemt de beslissing dat de Zoon van God gedood moet worden. Tegen alle bewijzen van onschuld in kiest hij ervoor Hem te laten kruisigen. Wij zouden kunnen roepen: ‘Waar is het recht?’ Hier zijn echter machten bezig die zich niet door menselijke redenering laten beïnvloeden, maar door hun eigen verdorven opzet. Vanuit het perspectief van het geloof is er een nog grotere macht aanwezig en dat is de macht van God Die alles bestuurt naar de raad van Zijn wil.

Zoals al vaker is gezegd, betekent dit niet dat Pilatus niet ten volle verantwoordelijk is voor zijn veroordeling van de Heer Jezus. Als rechterlijke macht die een rechtvaardig oordeel moet uitspreken, faalt hij jammerlijk. De oorzaak is dat hij zichzelf en de eer van zijn heer in Rome meer liefheeft dan God. Hij denkt zelfs helemaal niet aan God.

Hij leidt de Heer Jezus naar buiten. Om zijn valse beslissing de schijn van gezag te geven neemt hij formeel plaats op de rechterstoel om het oordeel te bevestigen. De naam van de plaats wordt zowel in het Grieks als in het Hebreeuws gegeven. Het benadrukt dat de onrechtvaardige veroordeling van Christus door zowel heidenen als Joden gebeurt en dat de hele wereld schuldig is aan de moord op de Zoon van God.

Dit alles vindt plaats tijdens de voorbereiding van het Pascha. Bij de voorbereiding van het Pascha gingen de Joden hun huizen door om elk beetje zuurdeeg eruit te verwijderen (Ex 12:15). Zuurdeeg is het beeld van de zonde (1Ko 5:6-8). Terwijl zij nauwlettend het geringste spoor van letterlijk zuurdeeg willen wegdoen om uiterlijk rein te kunnen zijn voor het Pascha, verontreinigen zij zich op de grofste wijze: ze begaan de grootste zonde door het ware Pascha te doden. Ze zijn bezig de mug uit te ziften, maar de kameel door te zwelgen (Mt 23:24).

Johannes heeft weer oog voor het detail van het tijdstip waarop Pilatus het oordeel uitspreekt (Jh 1:40; 4:6,52). Naar de Romeinse tijdrekening is het ongeveer zes uur in de morgen. Ze zijn er vroeg bij om de slechte daden waarop ze gewetenloos in de nacht hebben gezonnen schaamteloos bij het eerste daglicht uit te voeren (Hs 7:6-7).

Pilatus weet dat hij heeft verloren. Daarom wijst hij de Joden nog eens sarcastisch op hun Koning. Als hij met minachting de woorden “zie, uw Koning” uitspreekt, barsten de Joden in woede uit. Al hun haat tegen de Heer Jezus braken zij uit. Met de tweevoudige uitroep “weg met [Hem]” zetten ze hun handtekening onder het vonnis. Hij moet aan het kruis.

Nog een keer daagt Pilatus hen uit door over hun Koning te spreken en dat hij Díe zou moeten kruisigen. Dan spreken zij die gedenkwaardige woorden: “Wij hebben geen koning dan de keizer.” Met deze woorden spreken zij hun eigen veroordeling uit. Zij verloochenen hun Messias en roepen met dit noodlottige woord het oordeel van God over zich af. Onder de ellendige gevolgen daarvan zuchten ze tot op vandaag.

Barabbas en de keizer – deze beide namen vóór wie ze zich hebben uitgesproken – vatten hun hele geschiedenis van ellende van twintig eeuwen samen. Ze hebben geleden van roversbenden in het land (als Barabbas) en van vijanden van buiten het land (als de keizer van Rome). Ze zijn als het ware tussen twee molenstenen vermalen. Aan de profetische draagwijdte van hun keus komt pas een einde als de Joden in de Zoon van God hun ware Koning zullen erkennen.

Dan geeft Pilatus Hem over in de handen van de Joden om Hem te kruisigen, een kruisiging die feitelijk door de soldaten van Pilatus wordt uitgevoerd.

Jh 19:17-18 | De kruisiging

17 Zij dan namen Jezus en terwijl Hijzelf Zijn kruis droeg, ging Hij uit naar de plaats die Schedel[plaats] heet, die in het Hebreeuws Golgotha heet, 18 waar zij Hem kruisigden, en met Hem twee anderen, aan elke kant één, en Jezus in het midden.

Het woord van de verwerping van Christus is eruit. Ze hebben niets gemeenschappelijks met Hem, ze ontkennen elke verbinding met Hem. Tegelijk wordt zo Gods Woord vervuld en kunnen ze Hem nemen. We zien ook hier weer de verhevenheid van de Zoon van God. Ze kunnen Hem wel nemen, maar feitelijk gaat Hijzelf uit. Hij wordt niet geleid, maar neemt Zelf de leiding, terwijl Hij ook Zelf Zijn kruis draagt.

In dit evangelie zien we geen tekenen van menselijke zwakheid die de Heer ook had. Hier zien we hoe Hij de weg van het lijden gaat in de verhevenheid van de Zoon van God. Hij gaat Zelf op het doel, de plaats van terechtstelling, af. Hij wordt er niet naar toe gebracht. De naam Schedelplaats is het symbool van het einde van alle menselijke heerlijkheid. Dat blijft over van de eens zo gevierde mens.

De Heer gaat naar die plaats met het kruis op Zijn rug. Het kruis is en spreekt van de meest smadelijke en pijnlijke manier om te sterven. Niet alleen het einde is vernedering, ook de wijze waarop dit einde plaatsvindt. Als Romeinse uitvinding drukte de kruisiging hoogmoedige verachting uit. Barbaren werden als ongedierte aan het kruis genageld en tot de dood gemarteld. En tot die dood wordt Christus door de Joodse leiders overgeleverd. In het weergeven van de naam van de plaats van de terechtstelling in de Hebreeuwse taal zien we opnieuw hun betrokkenheid in Zijn overlevering.

Johannes zegt niet veel over de kruisiging zelf. Ook horen we geen reactie van omstanders. Het gaat hem erom de heerlijkheid van de Zoon van God als volmaakt aan God toegewijde Mens naar voren te brengen. Daartoe dient ook zijn verwijzing naar de twee anderen die met Hem worden gekruisigd. Het doet er niet toe wat zij misdaan hebben. Het is voldoende dat zij twee “anderen” zijn, mensen die zo geheel anders zijn dan Hij. Zij doen er alleen toe om de heerlijkheid van de Heer Jezus des te meer te laten uitkomen.

Als Johannes beschrijft dat de twee anderen ieder aan een kant van de Heer worden gekruisigd, is het duidelijk dat Hij in het midden hangt. Johannes legt daarop extra nadruk door te vermelden dat “Jezus in het midden” hangt. Alle licht schijnt op Hem.

Jh 19:19-22 | Het opschrift op het kruis

19 Pilatus nu schreef ook een opschrift en zette dat op het kruis. En er was geschreven: Jezus de Nazoreeër, de Koning der Joden. 20 Dit opschrift dan lazen velen van de Joden, omdat de plaats waar Jezus werd gekruisigd, dicht bij de stad was, en het was geschreven in het Hebreeuws, het Latijn en het Grieks. 21 De overpriesters van de Joden dan zeiden tot Pilatus: Schrijf niet: De Koning der Joden, maar dat Deze gezegd heeft: Ik ben de Koning der Joden. 22 Pilatus antwoordde: Wat ik heb geschreven, heb ik geschreven.

Pilatus heeft ook een opschrift geschreven dat op het kruis wordt geplaatst. Het was algemeen de gewoonte om boven het kruis van de gekruisigde te vermelden waarom hij daar hing, als een waarschuwing voor ieder die het las om niet eenzelfde misdaad te begaan. De ‘misdaad’ van de Heer Jezus is het getuigenis van de waarheid.

Wat Pilatus waarschijnlijk doet om de Joden te kwetsen, is een getuigenis van de waarheid ten aanzien van de plannen van God. Het bevat de tweeledige waarheid dat deze verachte Nazoreeër de ware Messias is. Het getuigenis dat Pilatus op het kruis heeft geplaatst, wordt door velen van de Joden gelezen. De stad is vol mensen die voor het feest zijn gekomen. De enorme opschudding die de Joden hebben veroorzaakt om met alle geweld de Heer Jezus vóór het Pascha gedood te krijgen, heeft massaal de aandacht getrokken, hoewel ze dat juist hadden willen voorkomen (Mt 26:4-5). Velen zijn samengestroomd en meegegaan naar buiten de stad. Het is een welkome afleiding in afwachting van het feest.

De Heer wordt buiten de stad gevoerd om daar gekruisigd te worden (Hb 13:12). Toch wordt de stad er niet minder schuldig door. Zij openbaart door deze vreselijke daad een verdorvenheid die kan wedijveren met die van Sodom en Egypte (Op 11:8). De misdaad vindt bij wijze van spreken onder de rook van de stad plaats. De mensen hoeven er niet ver de stad voor uit.

Pilatus heeft onder de besturende hand van God het opschrift in drie talen laten aanbrengen. In deze drie talen is de hele wereld in al zijn onderdelen vertegenwoordigd en geoordeeld. De Hebreeuwse taal wordt het eerst genoemd. Het is de taal van de godsdienst. Het zijn in de eerste plaats de godsdienstige leiders van het volk die schuldig staan aan de dood van de Zoon van God. Het Latijn is de taal van het heidense imperialisme, de taal van de politiek, waarvan Pilatus de vertegenwoordiger is. Ook dat terrein staat schuldig aan de dood van Christus. Het Grieks is de taal van de cultuur en de wijsheid van de wereld. Door de wijsheid is de wereld niet tot de kennis van God gekomen; ze hebben Hem Die kwam, niet gekend en Hem verworpen (Jh 1:10). De hele wereld is verenigd in de verwerping van Gods Zoon.

Het opschrift bewerkt bij de Joden wat Pilatus wilde. Ze zijn erdoor geprikkeld en willen dat hij het opschrift verandert. Zoals het er nu staat, is het een erkenning dat Hij hun Koning is. Dat willen ze onder geen beding. Maar Pilatus is niet van plan de tekst te wijzigen. Hij vindt er zijn genoegen in dat hij de Joden toch nog een keer kan dwarszitten, want hij weet dat hij in feite de verliezer is.

Jh 19:23-24 | De soldaten verdelen de kleren

23 Toen dan de soldaten Jezus hadden gekruisigd, namen zij Zijn kleren en maakten er vier delen van, voor elke soldaat een deel, en het onderkleed. Het onderkleed nu was zonder naad, van boven af in zijn geheel geweven. 24 Zij dan zeiden tot elkaar: Laten wij dit niet scheuren, maar erom loten van wie dit zal zijn; opdat de Schrift vervuld werd die zegt: ‘Zij hebben Mijn kleren onder elkaar verdeeld en over Mijn kleding hebben zij het lot geworpen’. De soldaten dan hebben dit gedaan;

Voor de soldaten is de kruisiging routinewerk. Waar ze meer belang bij hebben, zijn de bezittingen van de Gekruisigde. Zijn bezittingen bestaan uit de kleren die Hij aanhad. Dat is alles, maar ook dat is Hem afgenomen. Voor de kruisiging hebben ze Hem Zijn kleren uitgetrokken. De Heer Jezus wordt naakt aan het kruis gehangen, als een geschoren schaap, ontdaan van alle bedekking. De soldaten verdelen Zijn kleren in vier delen, zodat ieder iets heeft.

Johannes vermeldt nog apart het onderkleed met als bijzondere kenmerken dat het zonder naad is en dat het van boven af in zijn geheel geweven is. Kleren brengen tot uiting wat iemand is, zijn gedrag en gewoonten. In dit kleed wordt zichtbaar Wie Hij is. De kenmerken van Zijn onderkleed worden door Johannes vermeld omdat het symbolische betekenis en waarde heeft. Alles van onze Heer, of het nu Zijn Persoon of Zijn werk betreft, is uit één stuk, zonder enige naad. Alles wat Hij heeft gesproken, is volmaakt, al Zijn woorden vormen een naadloos geheel. Hetzelfde geldt voor Zijn daden. Wat Hij doet, is niet anders dan wat Hij zegt. Zijn woorden en daden sluiten volmaakt op elkaar aan.

Hoe anders is dat bij de in zonde gevallen mens die een schort van vijgenbladeren heeft gemaakt. Dit schort kan het onvolkomene van de mens niet bedekken, maar vertoont talloze naden.

Het kleed van de Heer is ook “van boven af” geweven. Dat wijst erop dat Hij van boven is gekomen. Hij is als het welbehagen van de Vader vanuit de hemel gekomen en heeft de volmaaktheid van de hemel op aarde gebracht. De volmaaktheid van Zijn kleed is ook een uiting van het welgevallen van de Vader (vgl. Gn 37:3).

De soldaten zien de waarde van het kleed, ze constateren dat het een naadloos kleed is. Het zou niemand enig voordeel opleveren als ze dit prachtige kleed in vieren zouden scheuren. Ze stellen voor erom te loten. Zonder het te beseffen vervullen de soldaten hiermee een voorzegging van de Schrift (Ps 22:19). Johannes vermeldt nog nadrukkelijk dat deze profetie door de soldaten is vervuld. Zo machtig is het Woord van God, dat het voor de vervulling ervan ook gewetenloze soldaten kan gebruiken.

Jh 19:25 | De vrouwen bij het kruis

25 bij het kruis van Jezus nu stonden Zijn moeder en de zuster van Zijn moeder, Maria, de [vrouw] van Klopas, en Maria Magdalena.

Nadat ons het aandeel van de vier soldaten in de kruisiging is voorgesteld, wordt onze aandacht gericht op vier andere personen die bij het kruis van de Heer staan. Vier ruwe soldaten verdwijnen uit zicht en vier vrouwen die de Heer van harte liefhebben nemen hun plaats op het toneel in. Zij hebben ieder hun eigen relatie met Hem.

Daar staat Maria, de moeder van de Heer. Door haar ziel is het zwaard gegaan, waarover door Simeon tot haar is gesproken bij Zijn geboorte (Lk 2:35). Daar staat ook de zuster van Zijn moeder, de vrouw van Zebedeüs (Mt 27:56) en dus de moeder van Johannes en Jakobus (Mt 4:21). Dit betekent dat Johannes een volle neef van de Heer Jezus is. Verder noemt Johannes Maria, de vrouw van Klopas. Zij is de moeder van Jakobus en Joses (Mt 27:56). Als laatste vermeldt Johannes Maria Magdalena, de vrouw met de grootst mogelijke liefde voor de Heer.

Jh 19:26-27 | Zie, uw zoon – zie, uw moeder

26 Toen nu Jezus Zijn moeder zag, en de discipel die Hij liefhad daarbij zag staan, zei Hij tot Zijn moeder: Vrouw, zie, uw zoon. 27 Daarna zei Hij tot de discipel: Zie, uw moeder. En van dat uur af nam de discipel haar in zijn [huis].

Als de Heer Zijn moeder ziet en Johannes bij haar ziet staan, richt Hij om te beginnen het woord tot haar. Hij is niet met Zichzelf bezig. Hij is bezig met Zijn moeder van Wie Hij weet dat zij zorg en bescherming nodig heeft. Hij vertrouwt haar toe aan de zorg van Johannes. Hij zegt tegen haar dat zij Johannes als haar zoon mag zien en vanuit die vertrouwelijke relatie zijn zorg mag ondervinden. We kunnen hieruit opmaken dat Jozef al is gestorven. Hij kon haar ook niet aan Zijn broers toevertrouwen, want zij geloofden niet in Hem (Jh 7:5).

Opmerkelijk is dat de Heer Zijn moeder aanspreekt met “vrouw”. Hij wil de indruk voorkomen dat Hij Zich in Zijn zorg voor Zijn moeder slechts door natuurlijke gevoelens zou laten leiden (vgl. Jh 2:4). De rooms-katholieke kerk pleegt een afschuwelijke afgoderij met haar verering van Maria. Deze afgoderij is op geen enkele manier met de woorden van de Heer te rechtvaardigen.

Hij richt ook het woord tot Johannes en beveelt Zijn moeder in zijn zorg aan. De manier waarop de Heer Jezus Zijn moeder en Johannes aan elkaar verbindt, getuigt van de volmaaktheid van Zijn menselijke gevoelens. Met de oproep “zie” tot ieder van hen zegt Hij dat ze naar elkaar moeten kijken in het bewustzijn van de verhouding die Hij zojuist heeft vastgelegd. In onze zorg voor elkaar moeten wij ook naar elkaar kijken in overeenstemming met de verhouding waarin de Heer ons ten opzichte van elkaar heeft geplaatst.

Jh 19:28-30 | Het sterven van de Heer Jezus

28 Hierna zei Jezus, Die wist dat nu alles was volbracht, opdat de Schrift werd vervuld: Ik heb dorst! 29 Er stond een vat vol zure wijn, en zij vulden een spons met zure wijn, omlegden die met hysop en brachten die aan Zijn mond. 30 Toen Jezus dan de zure wijn had genomen, zei Hij: Het is volbracht! En Hij boog Zijn hoofd en gaf Zijn geest over.

In Zijn Goddelijke alwetendheid en wijsheid weet de Heer dat met het toevertrouwen van de Zijnen aan de zorg voor elkaar, alles is volbracht wat Hij op aarde had te doen in het verklaren van Zijn Vader. Er is nog wel iets anders te doen en dat is een woord van de Schrift vervullen. Zijn grote lijden doet Hem dat niet vergeten. Zijn uitspraak “Ik heb dorst” is niet in de eerste plaats een uiting van een lichamelijke behoefte, maar van een geestelijke noodzaak. Dat past ook bij dit evangelie waarin Hij ons steeds wordt getoond in Zijn verhevenheid boven het lijden, hoewel Hij de volle zwaarte ervan voelt.

Na Zijn uitroep wordt Hem zure wijn gegeven die Hij neemt. Hoe groot moet de kwelling zijn geweest te weten dat er een vat vol zure wijn vlak bij het kruis stond en dat het onmogelijk was er iets van te nemen. Maar op het bepaalde tijdstip krijgt Hij ervan als gevolg van het vervullen van een Schriftwoord. Als ook het laatste Schriftwoord in vervulling is gegaan dat nog tijdens Zijn leven op aarde in vervulling moest gaan, spreekt Hij uit wat alleen Hij kan zeggen: “Het is volbracht!”

Er zijn dienaren geweest die, zoals Paulus, konden zeggen dat ze de loop hadden voleindigd (2Tm 4:7). Maar geen dienaar heeft het gewaagd te zeggen dat het werk dat hij heeft gedaan, volbracht en afgerond was. Alle dienaren hebben gewerkt, maar toen hun leven afgelopen was, zijn anderen daarmee verdergegaan. Wij kunnen een bepaalde activiteit afronden en zeggen dat het klaar is, maar het zal nooit alleen ons werk zijn en er zal altijd menselijke onvolkomenheid aan kleven.

De Heer Jezus heeft het werk dat Hij te doen heeft gekregen, volmaakt volbracht met een eeuwigdurend en onveranderlijk resultaat. Hij kon ook Zijn eigen werk beoordelen, terwijl alle anderen ootmoedig de beoordeling van hun werk moeten afwachten op het door Hem bepaalde tijdstip (2Ko 5:10).

De uitroep “het is volbracht” is in het Grieks slechts één woord, tetelestai, maar welk woord heeft zoveel inhoud? Het wijst ons niet in de eerste plaats op het volbrengen van het kruiswerk ten behoeve van ons als verloren zondaren. Ook dit woord past in dit evangelie en geeft aan dat Hij het werk heeft volbracht waarvoor Hij op aarde was gekomen, namelijk de verheerlijking van de Vader (Jh 17:4).

Hierna buigt de Heer Zijn hoofd. Dit betekent dat Hij Zijn hoofd in rust neerlegt. Op aarde had Hij geen plaats waar Hij Zijn hoofd kon neerleggen (Mt 8:20). Hier vindt Hij die plaats, op Golgotha, en kan Hij rusten in de dood. Zijn geest geeft Hij over aan Zijn Vader. We horen hier niet de aanbeveling van Zijn geest in de handen van de Vader. Dat doet Hij als de waarachtige Mens in het evangelie naar Lukas (Lk 23:46). Hier geeft de Zoon Zijn geest over als een daad die Hij uit vrije wil, met Goddelijke bevoegdheid, verricht. Niemand neemt het leven van Hem, maar Hij legt het Zelf af (Jh 10:17). Zoals alles in dit evangelie gaat ook in Zijn dood het initiatief van Hem uit.

Jh 19:31-37 | De zijde van de Heer doorstoken

31 Opdat de lichamen niet aan het kruis zouden blijven op de sabbat, daar het [de] voorbereiding was (want de dag van die sabbat was groot), verzochten de Joden dan Pilatus, dat hun benen gebroken en zij weggenomen zouden worden. 32 De soldaten dan kwamen en braken wel de benen van de eerste en van de andere die met Hem waren gekruisigd; 33 maar toen zij bij Jezus kwamen en zagen dat Hij al was gestorven, braken zij Zijn benen niet. 34 Maar een van de soldaten doorstak Zijn zijde met een speer en terstond kwam er bloed en water uit. 35 En hij die het heeft gezien, getuigt het en zijn getuigenis is waar; en hij weet dat hij zegt wat waar is, opdat ook u gelooft. 36 Want deze dingen zijn gebeurd opdat de Schrift vervuld wordt: ‘Geen been van Hem zal worden verbrijzeld’. 37 En weer een ander Schriftwoord zegt: ‘Zij zullen zien op Hem Die zij hebben doorstoken’.

De Joden hebben hun doel bereikt. Jezus is dood. Hun volgende zorg is de uiterlijke reinheid te handhaven. De sabbat die onmiddellijk op het Pascha volgt, is tegelijk de eerste dag van het Feest van de ongezuurde broden. Aan die sabbat is voor hen dan ook een bijzondere heiligheid verbonden. Met het oog op die grote sabbat willen ze het voorschrift dat de lichamen niet tijdens de nacht aan het kruis mogen blijven (Dt 21:22-23) des te nauwgezetter nakomen. Stel je voor dat hun land daardoor zou worden verontreinigd! Dat ze zojuist door hun moord op de Zoon van God hun land tot een bloedakker hebben gemaakt (Mt 27:7-8), komt niet bij hen op.

Pilatus willigt hun verzoek in om de benen van de gekruisigden te breken en stuurt er enkele soldaten op uit om dat te doen. Daardoor zou de dood direct intreden die anders soms wel dagen op zich kon laten wachten. Opmerkelijk genoeg breken ze eerst de benen van de beide mannen die met de Heer gekruisigd zijn. Ze gaan dus niet van links naar rechts of omgekeerd, maar van buiten naar binnen. Alle aandacht valt weer op de Heer Jezus, ook als Hij dood aan het kruis hangt. Als de soldaten bij Hem komen, zien ze dat Hij al gestorven is. Daarom zien ze ervan af om Zijn benen te breken. Hun logische conclusie dat het niet nodig is, valt samen met het vervullen van de Schrift.

Toch kan een van hen het niet laten om Hem, zelfs nu Hij al gestorven is, nog smadelijk te behandelen. In wat wel een opwelling van verachting moet zijn, doorsteekt hij met zijn speer de zijde van de Heer. Het is een volkomen zinloze, respectloze daad die alleen maar kan dienen om uiting aan zijn minachting voor die Persoon te geven. Maar het antwoord in het bloed en het water dat uit de zijde van de Heer Jezus komt, laat zien hoe God Zijn Zoon beoordeelt. Het is een antwoord dat Zijn overweldigende genade laat zien, juist voor zulke verachters van Zijn Zoon. Het bloed en het water die uit Zijn zijde komen, tonen de zin van Zijn werk en de waardering die God ervoor heeft.

In de eerste plaats getuigen het water en het bloed ervan dat Hij werkelijk gestorven is. Maar de betekenis ervan gaat verder dan alleen de constatering van Zijn dood. Het bloed is de grondslag voor de vergeving van de zonden, want zonder bloedstorting is er geen vergeving (Hb 9:22). Het bloed reinigt van zonden met het oog op God. Door het bloed wordt de zondaar met God verzoend en kan God hem alle zegeningen geven die Hij in Zijn hart had om die te geven. Het water als een beeld van Gods Woord ontdekt de zondaar aan zichzelf, waardoor hij tot bekering en belijdenis van zijn zonden komt. God vergeeft dan de zonden en de zondaar is ervan gereinigd (Jh 15:3; 1Jh 1:9).

Johannes schrijft ook in zijn eerste brief over het water en het bloed (1Jh 5:6). Bloed spreekt van verzoening door het oordeel. Water spreekt van reiniging door erkenning en belijdenis van zonden. Verzoening door oordeel en belijdenis van zonden zijn niet te scheiden. In zijn brief voegt Johannes de Geest er nog bij, waardoor wij weten dat wij eeuwig leven ontvangen hebben. Bloed en water komen uit een gestorven Heiland, de Geest komt van een verheerlijkte Heiland. Met zijn drieën geven zij getuigenis dat, terwijl in ons geen leven is, wij in de Zoon het eeuwige leven hebben.

Johannes benadrukt hier sterk dat zijn getuigenis waar is. Hij verzint deze dingen niet. Hij weet waarover hij spreekt. Hij heeft het zelf gezien, is er zelf van overtuigd en wil graag dat iedereen die zijn evangelie leest tot geloof komt. Hij wijst niet alleen op zijn eigen getuigenis van de waarheid, maar haalt ook de Schrift aan. Iedereen kan door in de Schrift te lezen zien dat alles betrekking heeft op de Heer Jezus.

De Schrift is de zekere basis voor het geloof in Hem. Als de Schrift zegt dat er iets niet met Hem gebeurt, gebeurt dat ook niet. De Schrift wordt ook vervuld door het nalaten van dingen die Hem oneer zouden aandoen. Het breken van Zijn benen (Ps 34:21) zou een teken van een onvolkomen wandel zijn, terwijl de Heer in Zijn hele wandel op aarde God juist heeft verheerlijkt. Daarom wordt daar nadrukkelijk op gewezen, zodat Hij in Zijn dood niet iets nagedragen zou krijgen wat een smet op die volmaaktheid zou werpen.

Johannes haalt nog een Schriftwoord aan om zijn getuigenis van de waarheid nog sterker te maken. Dit keer is het een getuigenis van iets in de Schrift wat wel met Hem zou gebeuren (Zc 12:10). Het doorsteken van de zijde van de Heer met een speer moest gebeuren, opdat het Schriftwoord in vervulling zal kunnen gaan dat zij zullen zien op Hem Die zij hebben doorstoken (Op 1:7). De vervulling ligt nog in de toekomst, maar aan de voorwaarde voor de vervulling is al voldaan.

Wat een krachtig drievoudig getuigenis – het eigen getuigenis van Johannes en twee Schriftwoorden – om iedere lezer te overtuigen van de waarheid van het leven, de dood én de terugkeer van de Heer Jezus. In het tweede Schriftwoord is namelijk tevens Zijn opstanding, verheerlijking en terugkeer begrepen. Johannes haalt dit Schriftwoord dan ook weer aan in het door hem geschreven boek Openbaring (Op 1:7).

Jh 19:38-42 | De begrafenis

38 Hierna nu vroeg Jozef van Arimathéa, die een discipel van Jezus was, maar in het geheim uit vrees voor de Joden, aan Pilatus het lichaam van Jezus te mogen wegnemen; en Pilatus stond het toe. Hij kwam dan en nam Zijn lichaam weg. 39 En ook Nicodémus, die eerst ‘s nachts tot Hem was gekomen, kwam met een mengsel van mirre en aloë, ongeveer honderd pond. 40 Zij namen dan het lichaam van Jezus en bonden het in linnen doeken met de specerijen, zoals de Joden de gewoonte van begraven hebben. 41 Nu was er op de plaats waar Hij was gekruisigd een tuin, en in de tuin een nieuw graf waarin nog nooit iemand was gelegd. 42 Daar legden zij dan Jezus wegens de voorbereiding van de Joden, omdat het graf dichtbij was.

Na het getuigenis van Johannes en de Schrift is het prachtig om te zien dat er iemand is die de Heer openlijk gaat belijden, terwijl hij dat eerst niet deed. Pilatus krijgt opnieuw bezoek. Voordat de lichamen van het kruis genomen zijn, komt Jozef van Arimathéa bij hem met de vraag of hij het lichaam van de Heer Jezus van het kruis mag afnemen. Jozef blijkt een discipel van de Heer te zijn, maar was daar nog niet openlijk voor uitgekomen. Mensenvrees had hem ervan weerhouden zich als een volgeling van Christus bekend te maken. Maar als er werkelijk leven uit God is door het geloof in Christus, komt het ogenblik dat dit leven niet langer verborgen kan blijven. Leven moet zich uiten.

Voor Jozef is het moment gekomen Hem te belijden als Hij dood aan het kruis hangt. Nu moet het ervan komen. Hij stapt naar voren en verbindt zich aan de gestorven Christus. Het is een duidelijk bewijs van nieuw leven wanneer iemand zich verbindt aan een gestorven Christus en zo zijn geloof in Hem belijdt.

Het moedige getuigenis van Jozef krijgt navolging. Er voegt zich iemand bij hem die ook nog niet eerder tot een openlijk getuigenis voor de Heer is gekomen. Nicodémus heeft eens ’s nachts de Heer opgezocht en van Hem indrukwekkende dingen te horen gekregen (Jh 3:1). Misschien heeft hij zich herinnerd wat Hij tegen hem heeft gezegd over Zijn verhoging (Jh 3:14).

De Heer heeft toen het zaad van het Woord in hem gezaaid. Dat woord is gaan ontkiemen. Een eerste voorzichtige belijdenis is over de lippen van Nicodémus gekomen toen zijn collega farizeeën erover spraken om Christus gevangen te nemen. Hij heeft toen een bedenking geuit die hem schampere opmerkingen van zijn collega’s heeft bezorgd (Jh 7:50-52).

Hier voegt hij zich bij Jozef met een hoeveelheid zalf. Hij heeft dit moment voorbereid. Met grote eerbied en voorzichtigheid nemen ze samen het lichaam van de Heer Jezus van het kruis af. Ze wikkelen Zijn lichaam in linnen doeken waarin ze ook specerijen doen. Dat is gebruikelijk bij de Joden als ze iemand begraven. Dat gaat de geur van ontbinding tegen. Ze denken er niet aan dat God in Zijn Woord heeft gezegd dat Hij geen ontbinding zal zien (Ps 16:8-11). De Heer komt in een graf dat nog nooit met de dood in aanraking is geweest. Ook in dit opzicht heeft Hij geen ontbinding gezien, Hij is er niet mee in aanraking geweest en Zijn lichaam heeft het ook niet gekend.

Ook bij Jozef en Nicodémus speelt de voorbereiding een rol. Johannes vermeldt dat “Jezus” in het graf wordt gelegd. Let wel, hier staat niet ‘Zijn lichaam’; Hij is, ook al is Hij gestorven, de Persoon Jezus. Jezus wordt in dat graf gelegd “omdat het dichtbij was”. Wij weten dat Gods hand alles zo heeft bestuurd. Wat een menselijk praktische oplossing lijkt te zijn die goed binnen de omstandigheden past, is door God in Zijn raad opgenomen. Het kon niet anders dan dit graf zijn.

Johannes 20

Jh 20:1-2 | Maria ontdekt het lege graf

1 Op de eerste [dag] van de week nu kwam Maria Magdalena ‘s morgens vroeg, toen het nog donker was, naar het graf en zij zag de steen van het graf weggenomen. 2 Zij liep dan snel en kwam bij Simon Petrus en bij de andere discipel die Jezus liefhad, en zei tot hen: Zij hebben de Heer weggenomen uit het graf, en wij weten niet waar zij Hem hebben gelegd.

Maria Magdalena is de eerste die op de eerste dag van de week bij het graf komt. De eerste dag van de week duidt een nieuw begin aan. Maar het is nog donker. De nieuwe periode is begonnen, maar voor Maria en de discipelen is het nog donker. Toch gaat Maria Magdalena naar het graf. Zij wil bij haar Heer zijn.

Als ze bij het graf is aangekomen, ziet ze dat de steen van het graf is weggenomen. De steen is niet weggenomen om de Heer eruit te laten. Dat was voor Hem in Zijn opstandingslichaam niet nodig. Later zien we dat Hij te midden van de discipelen verschijnt, terwijl de deuren gesloten zijn. Nee, de steen is weggenomen om de discipelen en ons in het graf te laten kijken, opdat we kunnen constateren dat het graf leeg is.

Maria is verbaasd over het open graf. Ze concludeert dat de Heer niet meer in het graf is en meent dat men Hem eruit weggenomen heeft. Ze loopt snel naar hen van wie ze denkt dat die het best in staat zijn antwoord te geven op de brandende vraag van haar hart waar Hij, dat wil zeggen Zijn lichaam, gebleven kan zijn.

Hoezeer ze Hem ook liefheeft, ze laat met haar vraag ook zien dat ook de warmste liefde, en die heeft zij, tot een verkeerde conclusie kan komen omdat zij niet denkt aan Zijn woord over Zijn opstanding. Ze meent dat mensen Hem hebben weggenomen, terwijl Hij toch meerdere keren over Zijn opstanding heeft gesproken.

Jh 20:3-10 | Petrus en Johannes bij het graf

3 Petrus dan ging naar buiten en de andere discipel en zij kwamen naar het graf. 4 En deze twee liepen samen snel, en de andere discipel liep snel vooruit, vlugger dan Petrus, en kwam het eerst bij het graf. 5 En hij bukte zich voorover en zag de doeken liggen; hij ging er echter niet in. 6 Simon Petrus nu kwam ook achter hem aan en hij ging het graf binnen en zag de doeken liggen 7 en de zweetdoek die op Zijn hoofd was geweest, niet bij de doeken liggen, maar op één plaats afzonderlijk samengerold. 8 Toen ging dan ook de andere discipel naar binnen, die het eerst bij het graf was gekomen, en hij zag en geloofde. 9 Want zij kenden de Schrift nog niet, dat Hij uit [de] doden moest opstaan. 10 De discipelen dan gingen weer naar huis.

Na de mededeling van Maria komen harten en voeten in beweging. Hoewel ze niet geloven in Zijn opstanding, zijn ze nog volkomen betrokken bij Zijn Persoon, al was het voor hen ook alleen Zijn lichaam. Petrus en Johannes gaan snel naar het graf. We zien hen vaak samen. Johannes is sneller bij het graf dan Petrus. Waarom Johannes sneller is dan Petrus, staat er niet bij. Kan het zijn dat Petrus wat terughoudend is om de Heer te zien, al denkt hij dat de Heer nog gestorven is, omdat hij Hem verloochend heeft? Zal dat hem niet hebben geremd in zijn gang naar het graf? Johannes had die innerlijke rem niet. Hij noemt zichzelf in vers 2 weer met de naam die aangeeft dat hij zich bewust is van de liefde van de Heer voor hem. Die liefde trok hem (Hl 1:4).

Johannes bukt zich voorover en ziet alleen de doeken liggen. Hij gaat het graf niet binnen. Simon Petrus komt ook bij het graf. Hij gaat het graf wel binnen en ziet ook de doeken liggen. En hij ziet nog meer. Wie dieper indringt in wat de Heer heeft gedaan, ziet ook meer. Het graf toont een aanblik van orde en rust. Wat hij ziet, kan alleen het resultaat zijn van een rustig handelende Persoon Die Zich van de grafdoeken heeft ontdaan nadat Hij is opgestaan. De orde van de doeken is daarvan een bewijs.

De Heer heeft alles terzijde gelegd en in het graf achtergelaten omdat het niet bij Zijn nieuwe staat past. Hij is niet naar buiten gekomen zoals Lazarus, die de grafdoeken nog om had. De Heer heeft toen aan anderen opdracht gegeven hem van die grafdoeken te ontdoen (Jh 11:44). Dat geeft aan dat Zijn opstanding van een andere orde is dan de opstanding van Lazarus. De opgerolde zweetdoek getuigt ervan dat Zijn werk voor altijd is volbracht. De zweetdoek is niet meer nodig en blijft ook in het graf achter.

Als Petrus en Johannes de doeken in het graf hebben gezien, gelooft Johannes. Dat betekent dat hij gelooft op grond van de feiten die hij waarneemt en niet omdat God het heeft gezegd. Wat hij ziet, leidt niet tot werkelijk geestelijk inzicht. Het is een verstandelijk geloof. De bewijzen overtuigen hem, maar wat doet hij met die bewijzen?

Hier wordt duidelijk dat geloof kan berusten op het aannemen van feiten vanwege redelijke gronden. Dat kan gebeuren door ongelovigen en gelovigen; op die manier kunnen ook heilsfeiten worden aanvaard. Het is echter slechts een verstandelijke zaak. Geloof met het hart moet de grondslag zijn van de betrekking tot God, anders is er geen betrekking met Hem. Als er met het hart wordt geloofd, verwelkomt het hart het getuigenis van God in Zijn Woord.

De uitwerking is dan ook dat ze terugkeren naar hun eigen omstandigheden. Tot deze reactie komen ze omdat de feiten zijn aangenomen op grond van onloochenbare waarneming. Ze zien deze feiten nog niet als de vervulling van wat God daarover heeft geopenbaard in Zijn Woord.

Jh 20:11-16 | De Heer en Maria Magdalena

11 Maria nu stond <buiten> bij het graf te wenen. Terwijl zij dan weende, bukte zij zich voorover in het graf 12 en zag twee engelen in witte [kleren] zitten, één aan het hoofd en één aan de voeten, waar het lichaam van Jezus had gelegen; 13 en die zeiden tot haar: Vrouw, waarom ween je? Zij zei tot hen: Omdat zij mijn Heer hebben weggenomen en ik weet niet waar zij Hem hebben gelegd. 14 Toen zij dit had gezegd, keerde zij zich om naar achteren en zag Jezus staan; en zij wist niet dat het Jezus was. 15 Jezus zei tot haar: Vrouw, waarom ween je? Wie zoek je? Zij meende dat het de tuinman was en zei tot Hem: Heer, als u Hem weggedragen hebt, zeg mij waar u Hem gelegd hebt en ik zal Hem wegnemen. 16 Jezus zei tot haar: Maria! Zij keerde zich om en zei tot Hem in het Hebreeuws: Rabboeni! – dat wil zeggen: Meester!

Maria kan de dingen niet nemen zoals de twee discipelen ze nemen. Wat betekent voor haar nu ‘naar huis’? Wat is de wereld voor haar? Niets anders dan een leeg graf waar haar Heer heeft gelegen. Anderen mogen naar huis gaan, zij blijft bij het graf. Haar verdriet blijft niet zonder vrucht en duurt ook niet lang.

Johannes zag alleen de doeken. Petrus zag meer dan Johannes. Hij ging het graf binnen en zag de doeken en de zweetdoek en de orde waarin de doeken lagen. Maria krijgt nog meer te zien en ook te horen. Eerst ziet en hoort ze engelen. Daarna hoort en ziet ze de Heer en krijgt ze van Hem een geweldige boodschap.

Als Maria zich voorover bukt in het graf, ziet ze twee engelen. Ze hebben witte kleren aan, die spreken van de reinheid van de hemel. De reinheid van de hemel past bij de reinheid van dit graf. Ze zitten aan het hoofdeinde en het voeteneinde van de plaats waar het lichaam van de Heer heeft gelegen. Zij markeren de plaats waar Hij heeft gelegen. Tussen hen in is nu een lege plaats.

Dit tafereel doet ook denken aan de twee cherubs op het verzoendeksel (Ex 25:18). De engelen op het verzoendeksel kijken naar de wet én naar het bloed dat op het verzoendeksel is gesprenkeld. Van die plaats gaat dreiging uit, maar ook verzoening door voldoening voor ieder die gelooft. De twee engelen die in het graf zijn, kijken naar de gevolgen van het geprenkelde bloed. Voor hen is de lege plaats tussen hen in de plaats waar Gods liefde is neergedaald om ons van de dood te bevrijden. Hij heeft daarvoor de vloek van de wet, die in de ark werd bewaard, gedragen. Het is een plaats die geen angst voor de dood aanjaagt, die verbonden is aan de wet, maar die tot bewondering en aanbidding brengt omdat de dood is overwonnen.

De engelen spreken Maria aan met de vraag waarom zij huilt. Ze schijnt niet van de engelen te schrikken, terwijl overal waar engelen verschijnen, zij ook vrees inboezemen. Haar hart is zo vol van de Heer, dat daardoor voor angst geen plaats is.

Haar antwoord op de vraag laat zien dat ze aan niets anders kan denken dan aan haar Heer en ze veronderstelt dat ook bij anderen. Ze noemt geen naam, maar spreekt over “mijn Heer”. Dat wijst op een persoonlijke betrekking. Tegen de discipelen heeft ze gezegd “zij hebben de Heer weggenomen” (vers 2), maar tot de engelen spreekt ze over ‘mijn’ Heer. Toch zoekt ze nog steeds een dode Heer.

De Heer Jezus is niet ver van een hart dat zo aan Hem is gehecht. Als ze dit tot de engelen heeft gezegd, draait ze zich om naar achteren om verder te zoeken. Dan ziet ze de Heer Jezus staan, maar zonder Hem te herkennen. Ze is nog steeds in de veronderstelling dat Hij ergens moet liggen, dus verwacht ze niet dat Iemand Die staat de Heer kan zijn.

Hij spreekt haar aan met dezelfde vraag die ook de engelen stelden. Hij vraagt haar waarom ze huilt. Hij voegt er nog een vraag aan toe. Hij vraagt haar ook Wie ze zoekt. Door haar betraande ogen is ze niet in staat helder te zien. Ze meent dat ze met de tuinman te doen heeft. Die zal zeker weten wat er met het lichaam is gebeurd, misschien heeft hij het zelfs wel weggedragen naar een andere plaats.

Ook nu noemt ze geen naam, maar spreekt over “Hem” alsof iedereen weet over Wie zij het heeft. Dat is de taal van de liefde. Die taal blijft niet zonder antwoord. Zijn antwoord is het uitspreken van haar naam. De goede Herder Die uit de doden is opgestaan, roept Zijn schaap bij haar naam (Jh 10:3). Eén woord, haar naam, doet alle moeilijkheden en twijfel verdwijnen.

Het uitspreken van haar naam is niet de uiting van haar liefde voor Hem, maar van Zijn liefde voor haar. Dit ene woord maakt dat zij, die in tranen zaaide, nu met gejuich mag maaien. Haar hart vult zich met vreugde. Deze vreugde is overstromend en zal ook andere harten vervullen met gejuich, de harten van allen die geloven. Zij is voor Hem Dezelfde als altijd. Hij heeft haar nu lief met dezelfde liefde als toen Hij zeven demonen uit haar verdreef.

Jh 20:17-18 | De boodschap voor de discipelen

17 Jezus zei tot haar: Raak Mij niet aan, want Ik ben nog niet opgevaren naar Mijn Vader; maar ga heen naar Mijn broeders en zeg hun: Ik vaar op naar Mijn Vader en uw Vader en [naar] Mijn God en uw God. 18 Maria Magdalena ging de discipelen berichten dat zij de Heer gezien en dat Hij haar dit gezegd had.

Na Zijn bekendmaking aan Maria en haar vreugdevolle herkenning van Hem voorkomt de Heer dat Maria Hem aanraakt. De woorden “raak Mij niet aan” zijn nodig om duidelijk te maken dat de verhoudingen niet meer zo zijn als vóór Zijn dood en opstanding. Hij is in dit evangelie niet de Messias, zoals Hij in het evangelie naar Mattheüs wordt voorgesteld. Daar zien we, en dat past daar ook, dat de vrouwen Hem wel mogen aanraken (Mt 28:9). Hier staat Zijn opstanding in verbinding met Zijn heengaan naar Zijn Vader en hier past het niet dat Maria Hem aanraakt.

Als Hij bij de Vader is, zal zij Hem weer kunnen ‘aanraken’ en wel door de Heilige Geest Die Hij van de Vader zal zenden. Op de Pinksterdag, als Maria samen met de andere discipelen met de Heilige Geest zal worden vervuld, zal zij in haar geest een veel inniger verbinding met de opgestane Heer ervaren dan zij ooit in de dagen van Zijn vlees heeft beleefd.

Ze mag Hem niet aanraken, maar Hij heeft wel een geweldige boodschap voor hen die Hij “Mijn broeders” noemt. Maria mag die boodschap overbrengen. Hij spreekt tot Maria over ‘Mijn broeders’, wat een betrekking tot uitdrukking brengt die verder gaat dan “de Zijnen” (Jh 13:1) of “Mijn vrienden” (Jh 15:14), zoals Hij Zijn discipelen ook genoemd heeft.

Door over hen te spreken als ‘Mijn broeders’ plaatst Hij hen in dezelfde betrekking tot God Zijn Vader als waarin Hijzelf staat. Deze betrekking kon alleen tot stand komen nadat Hij door de dood en de opstanding heen was gegaan. Als Zijn Vader nu onze Vader is, schaamt Hij Zich niet ons Zijn broeders te noemen (Hb 2:11-12). Het betekent dat de gelovigen nu een familie zijn.

Maria is door haar gehechtheid aan de Heer Jezus de geschikte persoon om de heerlijke boodschap van een geheel nieuwe verhouding aan de discipelen te gaan vertellen. Het betreft de hoogste waarheden van het christendom die alle in verbinding staan met het kennen van de Vader en God van de Zoon als onze Vader en onze God.

Het ‘onze’ heeft echter uitsluitend betrekking op de gelovigen en niet op de gelovigen samen met de Zoon. De Heer Jezus spreekt nergens over ‘onze’ Vader en ‘onze’ God in die zin. Als eeuwige Zoon heeft Hij een unieke, door ons niet met Hem te delen verhouding tot Zijn Vader en Zijn God.

Maria doet wat Hij haar heeft gezegd. Het eerste wat zij de discipelen vertelt, is dat zij de Heer heeft gezien. Haar ontmoeting met Hem als de Opgestane is het uitgangspunt. Vervolgens vertelt zij de discipelen wat Hij haar heeft gezegd. Ook voor ons is die volgorde belangrijk. We kunnen pas iets aan anderen doorgeven als we hierover een persoonlijke ontmoeting met de Heer Jezus hebben gehad, dat wil zeggen dat Hij voor onze aandacht is gekomen door wat Hij ons heeft gezegd en we Hem hebben gezien.

Jh 20:19-20 | De Heer komt bij de discipelen

19 Toen het dan avond was op die eerste dag van [de] week, en de deuren waar de discipelen waren, wegens hun vrees voor de Joden waren gesloten, kwam Jezus, ging in het midden staan en zei tot hen: Vrede zij u! 20 En toen Hij dit had gezegd, toonde Hij hun Zijn handen en Zijn zijde. De discipelen dan verblijdden zich toen zij de Heer zagen.

Als de discipelen bij elkaar zijn gekomen, komt de Heer Jezus in hun midden. Dat gebeurt op de eerste dag van de week, de dag van Zijn opstanding. Dat gebeurt een week later weer. In Handelingen 20 blijkt het de dag te zijn waarop de gelovigen samenkomen om het brood te breken (Hd 20:7). Het is ook de dag waarop wordt gedacht aan de behoeften van de heiligen (1Ko 16:2). Het is de dag van de Heer (Op 1:10).

Al deze aanwijzingen geeft de Heilige Geest om duidelijk te maken dat dit dé dag is voor de christen, zonder er de vorm van een uitdrukkelijk gebod aan te geven. Het is niet de dag waaraan de rust van de oude schepping is verbonden, de sabbat. Ook is het geen door de wet opgelegde rustdag. Het is de dag van de opstanding en van de genade waaraan voor de gelovige rijke zegeningen verbonden zijn.

De discipelen hebben de deuren gesloten omdat ze bang zijn voor de Joden. Hun Beschermer is gedood en nu vrezen zij als Zijn volgelingen voor hetzelfde lot. Maar tot hun grote verbazing komt de Heer – ondanks de gesloten deuren – in hun midden.

Hiermee verricht Hij geen wonder. Hij laat eenvoudig zien wat het opstandingslichaam is. Het is een geestelijk lichaam dat niet gebonden is aan tijd en ruimte. Zo waren de gesloten deuren van de gevangenis waarin Petrus gevangen werd gehouden, voor de engel die hem beide keren kwam bevrijden geen verhindering om bij hem te komen (Hd 5:19; 12:10). Voor Petrus moesten beide keren echter wel de deuren opengaan om hem naar buiten te laten.

Als de Heer bij de discipelen is gekomen, gaat Hij in het midden staan. Dat betekent dat Hij daar niet direct stond. Mogelijk stond Hij in de buurt van een van de gesloten deuren die de angst van de discipelen symboliseren. Ze hadden ze gesloten omdat ze bang waren voor de Joden. Door aan de binnenzijde van de deur te gaan staan plaatst de Heer Zich tussen hen en (het symbool van) hun angst. Maar dan leidt Hij hen af van hun vrees door in het midden te gaan staan. Dan kijken ze niet meer angstig naar de deuren, maar naar Hem Die hun vrede toezegt.

Zijn eerste woorden zijn woorden van vrede, Zijn vrede. Het is de vrede die Hij hun heeft toegezegd toen Hij nog bij hen was (Jh 14:27). Hier herhaalt Hij deze toezegging na Zijn opstanding. Het zijn prachtige woorden in een wereld die in oorlog is met God en die vol haat is tegenover hen die met Christus in verbinding staan. Met deze woorden neemt Hij hun vrees voor de Joden weg.

Om aan alle twijfel dat Hij het werkelijk is een einde te maken, laat Hij hun Zijn handen en Zijn zijde zien. In Zijn handen zien ze de wonden van de spijkers waarmee Hij aan het kruis is geslagen. In Zijn zijde zien zij de wond die Hem door een soldaat met een speer is toegebracht nadat Hij gestorven was en waaruit bloed en water was gekomen.

Met het tonen van Zijn handen en Zijn zijde laat Hij de basis van de vrede zien die Hij verkondigt. Die vrede is gebaseerd op Zijn werk aan het kruis en Zijn vergoten bloed tot vergeving van zonden. Het water, dat spreekt van het Woord van God, brengt die reiniging tot stand door het werk van Christus en Zijn bloed daadwerkelijk toe te passen. De tekenen in Zijn handen en in Zijn zijde zullen we tot in eeuwigheid zien. We zullen Hem zien staan als een geslacht Lam (Op 5:6).

Als de discipelen Hem zien, worden ze blij. Het is voorbij met hun droefheid, zoals Hij heeft gezegd (Jh 16:22). Ze zien de opgestane Heer en Hij is in hun midden.

Jh 20:21-23 | De zendingsopdracht

21 <Jezus> dan zei opnieuw tot hen: Vrede zij u! Zoals de Vader Mij heeft gezonden, zend ook Ik u. 22 En toen Hij dit had gezegd, blies Hij in hen en zei tot hen: Ontvangt [de] Heilige Geest. 23 Wie u ook de zonden vergeeft, zij zijn hun vergeven; wie u ook [de zonden] houdt, zij zijn [hun] gehouden.

De Heer wenst hun een tweede keer Zijn vrede toe. De eerste keer was het om hen persoonlijk deel aan die vrede te geven. Nu is het als uitgangspunt van hun zending, waartoe Hij hun direct aansluitend de opdracht geeft. Om aan die opdracht te kunnen voldoen moeten ze in de vrede staan (Ef 6:15). In die vrede heeft Hij hen gebracht door de vergeving van de zonden door middel van Zijn dood, zodat ze daarvan nu in de wereld kunnen getuigen.

Hun zending geeft Hij hetzelfde karakter als de zending waarmee de Vader Hem heeft gezonden. Dat betekent dat zij ook moeten doen wat Hij heeft gedaan, namelijk de Vader bekendmaken (Jh 17:18). Dat zullen zij doen door over de Zoon te spreken, Hem te verkondigen en Hem te verheerlijken. Hij is het voorwerp van hun getuigenis.

Nadat Hij hun Zijn vrede heeft gegeven en heeft opgedragen om de wereld in te gaan, blaast Hij in hen. Daarmee deelt hij hun Zijn opstandingsleven, mee. Voordat Hij Mens werd, had Hij als Schepper de levensadem in de neus van Adam geblazen (Gn 2:7). Daardoor werd Adam tot een levende ziel (1Ko 15:45). Maar de Heer Jezus is een levendmakende geest. Dat laat Hij zien door nu in de discipelen de adem van het hemelse, eeuwige leven, Zijn eigen leven, Zijn opstandingsleven te blazen.

Dit leven wordt gekenmerkt door de Heilige Geest Die de kracht geeft om dat leven te openbaren. Hun opdracht tot verkondiging houdt in dat zij het eeuwige leven laten zien, dat is de Heer Jezus. De Heilige Geest neemt altijd op de nauwste wijze deel aan elke zegen.

Het is belangrijk te zien dat Christus hier niet de Heilige Geest als Persoon aan Zijn discipelen geeft. Als Persoon zal de Heilige Geest geheel volgens wat Hij daarover heeft gezegd pas op aarde komen als Hij naar de Vader is heengegaan en van Hem uit de Heilige Geest heeft gezonden. Dat gebeurt op de Pinksterdag.

Het gaat om twee verschillende gebeurtenissen. Het inblazen van het opstandingsleven vindt plaats op aarde en betreft alleen de apostelen. De komst van de Heilige Geest vindt plaats vanuit de hemel en betreft alle gelovigen die op dat moment tot één lichaam worden gevormd.

Na de ontvangen zegen met het oog op het getuigenis in de wereld is er ook een verantwoordelijkheid met betrekking tot anderen. Zij die dit leven niet hebben, zijn allen zondaars, zonder onderscheid tussen Jood en heiden. Op alle zondaars ligt het oordeel van God. Maar er is ook genade. Vanuit die genade geeft de Heer Zijn discipelen de opdracht om zonden te vergeven aan ieder die hun woord aanneemt en tot geloof in de Heer Jezus komt.

Zonden vergeven voor de eeuwigheid kan alleen God (Mk 2:7). Zodra iemand zijn zonden heeft beleden, mag hij weten dat God zijn zonden heeft vergeven (1Jh 1:9). Het is dan aan de discipelen om die van God ontvangen vergeving te erkennen en te bekrachtigen. Zo iemand wordt opgenomen in de christelijke gemeenschap. Als ze zien dat iemand alleen uiterlijk belijdt een gelovige te zijn, spreken ze dat niet uit, waardoor zo iemand niet in de christelijke gemeenschap wordt opgenomen.

Het gaat om de erkenning van iemand als gelovige of de weigering daarvan. Praktisch gebeurt dat in de doop. Dan wordt iemand erkend als een volgeling van de Heer Jezus. De doper vergeeft de zonden van de dopeling, dat wil zeggen dat hij de dopeling aanvaardt als door God aangenomen.

Hetzelfde beginsel zien we als het gaat om de gemeente. Het ontvangen van gelovigen aan de tafel van de Heer houdt een erkenning van de vergeving van iemands zonden in. Door zo iemand te ontvangen zegt de gemeente dat de zonden van zo iemand vergeven zijn. Als de gemeente weigert iemand te ontvangen op grond van aanwezige en niet geoordeelde zonden wil dat zeggen dat zo iemand zijn zonden houdt. Dat verandert als hij zijn zonden belijdt. Dan kan hij worden aanvaard als iemand van de zonden zijn vergeven en worden ontvangen aan de tafel van de Heer.

Jh 20:24-29 | De Heer en Thomas

24 Thomas nu, een van de twaalf, die Didymus heette, was niet bij hen toen Jezus kwam. 25 De andere discipelen dan zeiden tot hem: Wij hebben de Heer gezien! Maar hij zei tot hen: Als ik in Zijn handen niet het teken van de nagels zie en mijn vinger steek in het teken van de nagels en mijn hand steek in Zijn zijde, zal ik geenszins geloven. 26 En na acht dagen waren Zijn discipelen weer binnen en Thomas bij hen. Jezus kwam terwijl de deuren gesloten waren, ging in het midden staan en zei: Vrede zij u! 27 Daarna zei Hij tot Thomas: Breng je vinger hier en zie Mijn handen, en breng je hand en steek die in Mijn zijde, en wees niet ongelovig maar gelovig. 28 Thomas antwoordde en zei tot Hem: Mijn Heer en mijn God! 29 Jezus zei tot hem: Omdat je Mij hebt gezien, heb je geloofd? Gelukkig zij die niet gezien en [toch] geloofd hebben.

Thomas is er niet bij als de Heer voor het eerst na Zijn opstanding aan de discipelen verschijnt. Hij heeft wel wat gemist. Het is mooi om te zien hoe de discipelen vol enthousiasme aan Thomas vertellen dat ze de Heer hebben gezien. Ze vermanen hem niet dat hij er niet was en zeggen niet tegen hem hoe dom het van hem was om er niet bij te zijn. Ze getuigen van hun ontmoeting met de Heer. We zien hier dat de discipelen de titel “Heer” gebruiken niet alleen als ze tot Hem spreken, maar ook als ze over Hem spreken.

Thomas is echter niet zomaar te overtuigen. De discipelen kunnen zoveel zeggen. Om Thomas te overtuigen zullen ze hem ook hebben verteld dat de Heer hun Zijn handen en zijde heeft laten zien. Thomas reageert namelijk dat hij dat dan zelf wel eens wil ervaren. Hij zegt het sterk. Hij neemt er niet eens genoegen mee als hij het ook zou zien, maar hij wil het voelen. Tot hij het gevoeld heeft, zal hij het beslist niet geloven, al zijn ze met nog zoveel die ervan getuigen.

Een week later zijn de discipelen weer binnen. Er wordt gezegd “na acht dagen”, dat wijst op een nieuw begin. Nu is Thomas er ook bij. De Heer komt op dezelfde wijze als de eerste keer binnen en met dezelfde groet. Zijn verschijning en Zijn groet zijn voor allen, maar het is net alsof Hij alleen voor Thomas komt. Deze verschijning vinden we alleen in dit evangelie.

Hij richt het woord tot Thomas. Hij weet wat Thomas heeft gezegd. Daarom nodigt Hij hem uit om te doen wat hij eerst wilde doen voordat hij zou geloven. De Heer voegt er een kleine vermaning aan toe om niet ongelovig te zijn, maar gelovig.

We lezen niet dat Thomas zijn vinger en zijn handen heeft gebruikt om na te gaan of de wonden echt zijn. Hij is direct tot de erkenning gekomen dat het werkelijk de Heiland is. Hij belijdt de Heer Jezus als zijn Heer en zijn God. Dit is het kenmerk van het Joodse overblijfsel dat ook pas zal geloven als ze Hem zien Die zij hebben doorstoken (Zc 12:10; Js 25:9).

De Heer stelt vragend vast dat Thomas heeft geloofd omdat hij heeft gezien. Het is zeker voldoende om gered te worden, maar het is niet de hoogste vorm van geloof. De Heer prijst hen gelukkig die niet hebben gezien en toch hebben geloofd. Dat geldt voor allen die tot geloof in Hem zijn gekomen nadat Hij naar de hemel is teruggegaan (2Ko 5:7).

Wij hebben de tekenen die de Heer heeft gedaan niet met eigen ogen aanschouwd, maar hebben de tekenen gelezen en we hebben de boodschap ervan begrepen door de verlichting van de Heilige Geest. De tekenen zijn voor ons vertaald in geestelijke werkelijkheden. Zo hebben we bijvoorbeeld begrepen dat het teken van het brood uit de hemel spreekt van Hem Die uit de hemel op aarde moest komen om ons het leven te kunnen geven.

Jh 20:30-31 | De opgeschreven tekenen

30 Jezus dan heeft nog wel vele andere tekenen voor de ogen van Zijn discipelen gedaan, die niet geschreven zijn in dit boek; 31 maar deze zijn geschreven opdat u gelooft dat Jezus is de Christus, de Zoon van God, en opdat u gelovend [het] leven hebt in Zijn Naam.

Het ongeloof van een gelovige (Thomas) is de aanleiding voor de Geest om de laatste twee verzen van dit hoofdstuk te laten schrijven. Uit de vele tekenen van de Heer heeft Johannes, geleid door de Heilige Geest, een selectie opgeschreven in zijn evangelie. Deze tekenen zijn geselecteerd omdat ze de majesteit van de Heer Jezus voorstellen, om alle aandacht alleen op Hem te richten als de Christus, de Zoon van God en gemeenschap met Hem te hebben. Dit laatste kan door het leven dat allen bezitten die geloven. In zijn eerste brief gaat Johannes uitvoerig op die gemeenschap in.

Er zijn tekenen door de Heer gedaan die de discipelen wel hebben gezien, maar die niet voor ons bewaard zijn gebleven. We hebben er geen verslag van in de Bijbel omdat ze niet nuttig voor ons waren om tot geloof in de Zoon van God te komen. De tekenen die zijn opgeschreven, vormen in dit evangelie steeds het uitgangspunt voor nader onderwijs over de gevolgen van de komst van Gods Zoon op aarde en het werk dat Hij moest volbrengen.

Vandaag wordt hoog opgegeven van tekenen alsof die mensen tot geloof zouden brengen of zouden dienen tot versterking van het geloof. De tekenen waarover Johannes hier spreekt en die de discipelen hebben gezien, maar die niet zijn opgeschreven, heeft de Heer echt verricht. Vandaag wordt echter veel als tekenen aangeprezen wat in werkelijkheid tekenen van de duivel zijn.

In zeker opzicht wordt met deze twee laatste verzen het evangelie afgesloten. Maar er volgt nog een hoofdstuk, als een soort aanhangsel. In Johannes 20 zien we in de eerste verschijning van de Heer aan Zijn discipelen wat Zijn opstanding betekent voor de gemeente. In Zijn tweede verschijning zien we wat Zijn opstanding betekent voor het overblijfsel van Israël.

De derde verschijning, in Johannes 21, maakt het resultaat van het werk van de Heer Jezus compleet. Daar gaat het in het beeld van de vangst van de vissen uit de zee over de zegen van Zijn opstanding voor de volken in het vrederijk.

Johannes 21

Jh 21:1-2 | De discipelen bij de zee van Tibérias

1 Hierna openbaarde Jezus Zich opnieuw aan de discipelen bij de zee van Tibérias; en Hij openbaarde [Zich] zo: 2 er waren bijeen Simon Petrus, Thomas die Didymus heette, Nathanaël die uit Kana in Galiléa was, de [zonen] van Zebedeüs en twee anderen van Zijn discipelen.

De discipelen zijn naar Galiléa gegaan. De Heer had hun ook gezegd dat zij daarheen moesten gaan, want daar zou Hij hen ontmoeten (Mt 26:32; 28:7). Toch is dit bijzonder voor dit evangelie, want de gebeurtenissen in dit evangelie spelen zich hoofdzakelijk af in Judéa. Dat betekent dat ze zich buiten het gebruikelijke terrein van het Jodendom bevinden. Pas later krijgen ze de opdracht om Jeruzalem niet te verlaten (Hd 1:4). Ze bevinden zich bij de zee van Tibérias. Daar openbaart de Heer Zich opnieuw aan hen. Johannes beschrijft de manier waarop Hij dat doet.

Zeven discipelen zijn bij elkaar gekomen. Van drie van hen worden de namen genoemd. Petrus wordt zoals steeds als eerste genoemd. Ook Thomas is er deze keer bij. Ook hier wordt zijn bijnaam “Didymus” genoemd (Jh 11:16; 20:24). Verder is ook Nathanaël aanwezig. Hij is afkomstig uit Kana in Galiléa, wat ons herinnert aan het eerste teken van de Heer (Jh 2:1). Johannes en Jakobus zijn de zonen van Zebedeüs. Dat zij hier met deze naam worden aangeduid, herinnert ons aan hun natuurlijke afkomst. Ook al is de Heer opgestaan, dan verandert dat niets aan de natuurlijke betrekkingen. Ten slotte vermeldt Johannes de aanwezigheid van “twee anderen van Zijn discipelen”, van wie de namen niet worden genoemd.

Ze zijn allen Zijn discipelen vóór Zijn lijden en sterven en dat blijven ze ook na Zijn opstanding. De bij name genoemde mannen zijn speciaal verbonden met Israël. Petrus, Johannes en Jakobus zijn de steunpilaren voor hen die ‘uit de besnijdenis zijn’, dat zijn de gelovigen uit de Joden (Gl 2:9). Thomas is een beeld van het gelovig overblijfsel van Israël. Nathanaël komt uit het gebied van Israël dat nauw aan de volken grenst (Mt 4:15).

Dat brengt ons bij het doel van de volgende geschiedenis. De visvangst door de discipelen is een beeld van wat de Heer Jezus in de toekomst door middel van Zijn volk zal doen. Hij zal een grote menigte uit de volken tot geloof in Hem brengen tijdens de grote verdrukking (Op 7:9), waarvan de vissen die deze mannen uit de zee vangen een beeld zijn.

Jh 21:3-6 | Verschijning aan de discipelen

3 Simon Petrus zei tot hen: Ik ga vissen. Zij zeiden tot hem: Wij gaan ook met u mee. Zij gingen naar buiten en stapten in het schip; en in die nacht vingen zij niets. 4 En toen het al vroeg in de morgen was, stond Jezus op het strand; de discipelen wisten echter niet dat het Jezus was. 5 Jezus dan zei tot hen: Kinderen, hebt u soms iets te eten? Zij antwoordden Hem: Nee. 6 Hij nu zei tot hen: Werpt het net uit aan de rechterkant van het schip en u zult vinden. Zij dan wierpen het uit en konden het niet meer trekken vanwege de menigte van de vissen.

De aanleiding tot de visvangst is een opmerking van Petrus dat hij weer gaat vissen. Het lijkt erop dat nu de Heer niet meer zichtbaar bij hen is, het volgen van Hem ook moeilijker is. Het ontbreekt aan duidelijke aanwijzingen. Ze zijn niet meer vol van de Heer Jezus en dan krijgen bepaalde activiteiten die ze eerder voor Hem prijsgaven de kans om weer binnen te sluipen. Ook voor ons is het gevaar groot dat we door ongeduldig te worden in het wachten op de Heer weer dingen gaan doen die we eerder ter wille van Hem achter ons hebben gelaten.

Petrus kan het geduld niet opbrengen om te blijven wachten op een opdracht van zijn Meester en wil weer terugkeren naar het leven van alle dag. Hij zegt dat hij gaat vissen en keert terug naar het beroep dat hij had voordat hij door de Heer Jezus geroepen werd. Zijn voorbeeld werkt aanstekelijk en de anderen volgen hem. Door zijn voorbeeld neemt Petrus anderen mee op een verkeerde weg. Dat de Heer het allemaal ten goede doet keren, doet aan de verkeerde beslissing van Petrus niets af. Ook de anderen zijn verantwoordelijk voor hun eigen beslissing om Petrus te volgen.

Ze verlaten het huis en stappen in het schip, dat een van hen dus blijkbaar nog tot zijn beschikking had. Ze vissen de hele nacht, maar zonder enig resultaat. Er wordt geen enkele vis gevangen. Een werk blijft vaak zonder resultaat als er iets wordt gedaan waarvoor de Heer geen opdracht heeft gegeven. Als ze ’s morgens vroeg naar land terugkeren, staat Hij hen op het strand op te wachten. Zij weten echter niet dat het de Heer is.

Hij weet waarmee ze zijn bezig geweest. Hij neemt ook hier het initiatief en vraagt of zij iets te eten hebben. Hij spreekt hen aan met het vriendelijke woord “kinderen” waarin ook Zijn verbondenheid met hen tot uitdrukking komt. Dat betekent niet dat Hij hen aanspreekt als ‘Zijn’ kinderen. Nergens worden gelovigen ‘kinderen van de Heer Jezus’ genoemd. Gelovigen zijn kinderen van God. De Heer spreekt hen aan als ‘kinderen in het geloof’. Ze hebben nog veel onderwijs nodig om in hun geloof te groeien.

Gebrek aan voedsel is altijd het gevolg van het nemen van initiatieven zonder te wachten op Zijn leiding. Op Zijn vraag of ze iets te eten hebben, moet hun antwoord daarom ook ‘nee’ zijn. Daarmee geven ze toe dat ze de hele nacht vruchteloos hebben gevist. Dan geeft Hij hun het advies om het net aan de rechterkant van het schip uit te werpen. Hij geeft hun de verzekering erbij dat ze dan zullen vinden wat ze zoeken. Hij verzekert hun dat ze dit keer niet zonder vangst zullen zijn.

Zonder dat ze nog weten dat het de Heer is, doen ze wat Hij zegt. Ze gaan niet met deze Vreemdeling in discussie en vragen Hem ook niet Wie Hij is. Er zal in Zijn stem een klank hebben gezeten die hun vertrouwen gaf, mogelijk al door hen aan te spreken met ‘kinderen’. Zijn stem deed hen gehoorzamen. Ze zullen hebben gemerkt dat Hij een bijzondere Persoon is. De opbrengst is boven verwachting, het is meer dan ze kunnen binnenhalen.

Jh 21:7-11 | De discipelen herkennen de Heer

7 Die discipel dan die Jezus liefhad, zei tot Petrus: Het is de Heer! Toen Simon Petrus dan hoorde dat het de Heer was, omgordde hij zich het opperkleed (want hij was ongekleed), en wierp zich in de zee. 8 De andere discipelen nu kwamen met het scheepje (want zij waren niet ver van het land, maar [slechts] ongeveer tweehonderd el), terwijl zij het net met de vissen sleepten. 9 Toen zij dan aan land waren gegaan, zagen zij een kolenvuur liggen en vis daarop liggen en brood. 10 Jezus zei tot hen: Brengt de vissen die u nu hebt gevangen. 11 Simon Petrus ging op en trok het net op het land, vol grote vissen, honderddrieënvijftig; en hoewel het er zoveel waren, scheurde het net niet.

De grote onverwachte vangst als gevolg van het advies van de Vreemdeling opent Johannes als eerste de ogen ervoor dat ze met de Heer te doen hebben. Hij zegt dan ook vol verwondering tegen Petrus: “Het is de Heer!” Petrus, impulsief als altijd, reageert direct. Johannes is het snelst in zijn inzicht. Petrus is het snelst in de daad om te handelen naar het inzicht dat hij door de ander heeft gekregen. Zonder dat hij eerst nog eens goed naar de Heer kijkt om zich ervan te overtuigen dat Hij het is, omgordt hij zich het opperkleed en duikt in het water om naar Hem toe te gaan.

Hij vertrouwt volledig op de waarneming van Johannes. Hij kent Johannes als iemand die een nauwe omgang met de Heer heeft en als die zegt dat Hij het is, hoef je er niet aan te twijfelen. Het is mooi als gelovigen ons dingen over de Heer Jezus vertellen die we zonder meer kunnen aannemen omdat we hun omgang met Hem kennen. Dat brengt ons ook, net als Petrus hier, in directe verbinding met Hem.

Na Petrus komen ook de andere discipelen in het scheepje aan land. Het net met de vissen slepen ze achter zich aan. De afstand wordt er door Johannes bij gegeven. Ze hoeven niet ver te slepen voordat ze bij de Heer zijn. Als ze aan land zijn gekomen, zien ze een kolenvuur met vis daarop. Ze zien ook brood.

Het kolenvuur zal Petrus hebben herinnerd aan zijn verloochening bij een ander kolenvuur (Jh 18:18). Petrus heeft de Heer bij een kolenvuur verloochend. Nu zal de Heer Petrus herstellen bij een kolenvuur dat Hij heeft aangestoken en waar Hij bij staat, te midden van Zijn discipelen.

De vis die op het kolenvuur ligt en het brood maken duidelijk dat Hij voor hen zorgt en dat Hij Zelf voorziet in wat Hij aan Zijn discipelen heeft gevraagd. Hij heeft gevraagd of zij iets te eten hadden en zij moesten zeggen dat ze niets hadden. Hij vroeg dat niet omdat Hij iets nodig had, maar opdat zij Hem hun nood zouden vertellen. Eerder in dit evangelie heeft Hij Zijn discipelen op een andere manier op de proef gesteld met betrekking tot eten en ook toen wist Hij Zelf wat Hij zou doen (Jh 6:5-6).

Hij vraagt Zijn discipelen om de resultaten van hun arbeid bij Hem te brengen. Hij wil dat wij altijd bij Hem komen met de resultaten van ons werk dat we hebben mogen doen, maar waarvan Hij de oorsprong is. Petrus reageert direct op de vraag. Hij gaat op, wat betekent dat hij naar het schip gaat en erin klimt. Vervolgens maakt hij het net met de vissen los en trekt het net op het land

De schrijver Johannes merkt nog op dat het net vol grote vissen is en dat het niet scheurt. Alles komt overeen met de volmaaktheid van de Persoon Die hij in zijn evangelie beschrijft. Alles is geteld en alles komt aan land. De Heer bewerkt de vangst en geeft kracht zowel aan de mens als aan het materiaal om het werk volkomen af te maken, zonder dat er iets verloren gaat.

Het net is bij een eerdere visvangst wel gescheurd (Lk 5:5-6). Daar is de vangst verbonden met de verantwoordelijkheid van de mens. Hier is het kenmerkende dat alles het werk van Christus is, op basis van Zijn opstanding en als beeld vooruitziende naar het duizendjarig vrederijk. Het berust dus niet op menselijke verantwoordelijkheid. Na Zijn openbaring in heerlijkheid, wanneer Hij op aarde terugkomt, zal Hij een menigte verzamelen uit de zee van de volken.

Voordat Hij Zich openbaart en de menigte vissen gevangen is, heeft Hij al vis (vers 9). Daarin kunnen we een beeld zien van een overblijfsel dat Hij Zich al op aarde heeft bereid. Dat zien we ook in het al aangehaalde Openbaring 7, in het eerste gedeelte van dat hoofdstuk (Op 7:1-8), waarin het gaat over verzegelden uit Israël.

Over het getal honderddrieënvijftig is veel gespeculeerd. Het getal zal zeker een betekenis hebben, maar de hoeveelheid speculaties die daarover is gedaan, maakt wel duidelijk dat de betekenis niet voor de hand ligt.

Jh 21:12-14 | De Heer geeft Zijn discipelen te eten

12 Jezus zei tot hen: Komt hier ontbijten. En niemand van de discipelen durfde Hem vragen: Wie bent U? daar zij wisten dat het de Heer was. 13 Jezus kwam en nam het brood en gaf het hun, en de vis eveneens. 14 Dit was al [de] derde keer dat Jezus aan de discipelen werd geopenbaard, nadat Hij uit [de] doden was opgewekt.

De Heer heeft een maaltijd voor hen klaar en nodigt hen uit om te komen ontbijten. Hij is de Gastheer. De discipelen weten niet goed hoe ze deze situatie moeten bezien. De vraag brandt op hun lippen Wie Hij toch is, terwijl ze dat tegelijk goed weten. Het is allemaal zo anders dan vóór Zijn dood. Ze ervaren vertrouwelijkheid en toch ook afstand. Hij is anders, maar toch ook Dezelfde.

De Heer neemt alle schroom bij hen weg door naar hen toe te komen en de maaltijd te openen. Hij neemt het brood en de vis en geeft ze hun. Hiermee maakt Hij Zijn verbondenheid met hen kenbaar.

Johannes heeft de keren geteld dat de Heer Jezus, na Zijn opstanding, aan Zijn discipelen is geopenbaard. Dit is al de derde keer. De Heer is wel al vaker verschenen, maar dit is de derde keer aan Zijn discipelen. Dat Hij Zich aan hen openbaart, geeft aan dat er een grote verandering is opgetreden in Zijn verhouding met hen in vergelijking met de manier waarop Hij vóór Zijn dood met hen omging. Vóór Zijn dood openbaarde Hij Zich niet af en toe aan hen. Ze zagen Hem voortdurend, want Hij was bij hen.

Na Zijn dood en opstanding is Hij niet meer lichamelijk bij hen, maar openbaart Hij Zich geregeld aan hen en verdwijnt dan weer. De eerste openbaring aan Zijn discipelen hebben we gezien in Johannes 20 (Jh 20:19). Daar is het een beeld van Zijn openbaring aan de gemeente. De tweede openbaring is ook aan de discipelen, maar dan vooral met het oog op Thomas (Jh 20:26-29). Dat verwijst naar Zijn openbaring aan het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst. Zijn derde openbaring, die we hier hebben, wijst op Zijn openbaring aan de volken die ingezameld worden om het vrederijk binnen te gaan.

Jh 21:15-17 | Het herstel van Petrus

15 Toen zij dan hadden ontbeten, zei Jezus tot Simon Petrus: Simon, [zoon] van Johannes, heb je Mij meer lief dan dezen? Hij zei tot Hem: Ja Heer, U weet dat ik van U houd. Hij zei tot hem: Weid Mijn lammeren. 16 Hij zei opnieuw tot hem, voor [de] tweede keer: Simon, [zoon] van Johannes, heb je Mij lief? Hij zei tot Hem: Ja Heer, U weet dat ik van U houd. Hij zei tot hem: Hoed Mijn schapen. 17 Hij zei tot hem voor de derde keer: Simon, [zoon] van Johannes, houd je van Mij? Petrus werd bedroefd omdat Hij voor de derde keer tot hem zei: Houd je van Mij? En hij zei tot Hem: Heer, U weet alles, U weet dat ik van U houd. Jezus zei tot hem: Weid Mijn schapen.

Als ze klaar zijn met het ontbijt, begint de Heer met het volkomen herstel van Petrus’ ziel. De persoonlijke verhouding tussen Hem en Petrus is al eerder in orde gebracht. Daarvoor is Hij eerst aan Petrus persoonlijk verschenen. Er wordt ons niet gezegd wat Hij met hem heeft besproken. Het is genoeg voor ons om te weten dat alles tussen hem en de Heer in orde is gebracht (Mk 16:7; Lk 24:34; 1Ko 15:5). Dat er niets meer tussen Petrus en de Heer is, hebben we gezien in de spontane actie van Petrus om direct naar Hem toe te zwemmen als hij hoort dat Hij aan de oever staat (vers 7). Er is geen enkele schroom meer bij hem.

Na het herstel van zijn persoonlijke verhouding tot de Heer moet Petrus nu openlijk te midden van zijn broeders worden hersteld. Hierdoor zal het genadige werk van de Heer Jezus verdiept worden in het hart van Petrus.

De Heer maakt hem geen verwijt over zijn verloochening, maar dringt door tot de oorzaak: het zelfvertrouwen van Petrus en het zich beter voelen dan anderen. Petrus heeft zich er immers op beroemd dat al zouden allen over Hem ten val komen, hij in elk geval niet (Mt 26:33). Om dat zelfvertrouwen volledig aan de kaak te stellen, zodat Petrus het in zichzelf herkent en zal veroordelen, stelt de Heer hem drie vragen. Deze drie vragen komen natuurlijk overeen met de drie keer dat Petrus Hem heeft verloochend.

In Zijn eerste vraag naar de liefde die Petrus heeft gezegd voor Hem te hebben, maakt de Heer Jezus dan ook de vergelijking die Petrus tussen zichzelf en de andere discipelen heeft getrokken. In zijn antwoord spreekt Petrus met geen woord over een meer liefhebben van Hem dan de andere discipelen, terwijl de Heer daar toch naar heeft gevraagd. Petrus heeft de vraag goed begrepen. In zijn antwoord geeft hij niet meer hoog op van zijn liefde voor de Heer. Hij doet een beroep op Zijn alwetendheid. Wat zichzelf betreft, weet hij dat hij heeft gefaald in zijn liefde voor Hem, maar hij weet ook dat de Heer zijn hart kent en dat Hij dan toch in zijn hart ziet dat hij van Hem houdt.

In zijn antwoord gebruikt Petrus een zwakker woord voor liefde dan de Heer in Zijn vraag heeft gebruikt. In Zijn vraag naar de liefde van Petrus heeft de Heer voor het woord liefde het woord agapao gebruikt waarmee de Goddelijke liefde wordt aangeduid. Hij vraagt Petrus of hij Hem met die hoogste liefde liefheeft. Petrus antwoordt met het woord phileo, een woord waarmee een zwakkere vorm van liefde wordt aangeduid. Dat is het woord voor liefde dat onder mensen wordt gebruikt en meer de betekenis van ‘gehechtheid’, ‘genegenheid’, heeft.

Dit antwoord van Petrus toont de echtheid van zijn geloof dat nu ontdaan is van zijn bravoure. Op grond van dit antwoord geeft de Heer Petrus de zorg voor Zijn lammeren, de meest kwetsbaren van Zijn kudde. Is er wel een groter bewijs van vertrouwen dat een vriend in mij zou kunnen stellen dan aan mij zijn kostbaarste bezit toe te vertrouwen? Dat is het vertrouwen dat de Heer hier aan Petrus geeft. Wij zouden Petrus misschien als laatste hebben gekozen, gezien zijn drievoudige verloochening. Het genadige antwoord is dat Petrus precies de man is die Hij kan vertrouwen. De reden is de volledige verbreking van zijn zelfvertrouwen.

De Heer Jezus zal binnenkort van de Zijnen weggaan, terug naar Zijn Vader. Waar kan Hij een betrouwbare, ware en liefhebbende herder vinden die Zijn zorg voor deze kwetsbaren kan overnemen? Die vindt Hij in Petrus. Vindt Hij die ook in ons?

De zorg van Petrus voor de lammeren bestaat uit het weiden. Lammeren moeten niet worden gehoed, maar geweid. Weiden wil zeggen dat hun voedsel moet worden gegeven dat bestaat uit het onderwijzen in de waarheid op het niveau dat ze kunnen verdragen. Petrus krijgt de zorg voor de Joodse lammeren en schapen toevertrouwd. Hij zal de lammeren voedsel kunnen geven door hun de Messias voor te stellen zoals Hij geweest is. Dat doet hij in het boek Handelingen en ook in zijn twee brieven.

In Zijn tweede vraag aan Petrus spreekt de Heer niet meer over de vergelijking met de andere discipelen. Die zaak is geregeld. Daar komt Hij niet meer op terug. In Zijn tweede vraag vraagt Hij naar de persoonlijke liefde van Petrus voor Hem: Je hébt Me toch wel lief? Ook hier gebruikt Hij het woord agapao, het woord voor de Goddelijke liefde. Petrus durft dit woord niet over te nemen en antwoordt diep verootmoedigd met het zwakkere phileo, ‘houden van’. Evenals de eerste keer begint Petrus zijn antwoord met “ja Heer” en doet hij een beroep op Zijn alwetendheid. Hij heeft de Heer echt lief, al erkent hij dat er aan de buitenkant niet veel van te zien is.

De Heer weet dat ook en waardeert het antwoord van Petrus met een nieuwe opdracht. Petrus krijgt nu Zijn schapen om voor te zorgen, om die te hoeden, te beschermen. Rijpere gelovigen die al wat meer van de waarheid weten, hebben niet in de eerste plaats voedsel nodig, hoewel ook dat onontbeerlijk is, maar dat ze bewaard blijven bij wat ze van de waarheid kennen. Het gevaar waaraan zij blootstaan, is dat de vijand hen weglokt bij wat ze weten.

Als de Heer voor de derde keer naar zijn liefde vraagt, wordt Petrus bedroefd. Deze droefheid is niet omdat hij vindt dat de Heer hem overvraagt, maar omdat hij nu helemaal doordrongen is van wie hij is geweest. De Heer heeft Zijn doel met Petrus bereikt. Dat Hij niet overvraagt, maar juist bezig is Petrus volledig te herstellen, blijkt wel uit het feit dat Hij bij deze derde vraag hetzelfde woord gebruikt dat Petrus steeds heeft gebruikt. Hij neemt hier het woord van Petrus over en spreekt over ´houden van´. Hij zegt daarmee als het ware: ‘Petrus, als je niet durft te zeggen dat je Mij liefhebt, durf je dan wel te zeggen dat je van Mij houdt?’

Petrus beseft dat hij er zo weinig van heeft laten zien en dat hij niet kan wijzen op bewijzen van liefde voor de Heer. Hij doet opnieuw een beroep op Zijn alwetendheid en dat op een sterkere wijze dan de beide andere keren. Hij zegt nu dat Hij alles weet, wat ook inhoudt dat Hij hem door en door kent. Als antwoord op die ootmoedige belijdenis vertrouwt de Heer hem de volle zorg van Zijn schapen toe door hem nu ook te zeggen dat hij Zijn schapen van voedsel moet voorzien.

Als Petrus na zijn vernederende val tot volkomen afhankelijkheid van de genade is gebracht, toont de genade hoe rijk en overvloedig zij is. Wat voor de Heer het kostbaarste en waardevolste is, de gave van de liefde van de Vader aan Hem, vertrouwt Hij Petrus toe: de schapen die Hij pas verlost heeft. Die genade wekt dan ook geen vertrouwen in onszelf, maar in God, op Wiens genade wij altijd kunnen vertrouwen.

Jh 21:18-23 | Het volgen van de Heer

18 Voorwaar, voorwaar, Ik zeg je: toen je jonger was, gordde jij jezelf en wandelde waarheen jij wilde; maar wanneer je oud zult zijn, zul je je handen uitstrekken en een ander zal je gorden en je brengen waarheen je niet wilt. 19 En dit zei Hij om aan te duiden met wat voor een dood hij God zou verheerlijken. En nadat Hij dit had gezegd, zei Hij tot hem: Volg Mij. 20 Toen Petrus zich omkeerde, zag hij de discipel volgen die Jezus liefhad, die ook bij de maaltijd naar Zijn borst overgeleund en gezegd had: Heer, wie is het die U overlevert? 21 Toen Petrus dan deze zag, zei hij tot Jezus: Heer, maar wat zal er met deze [gebeuren]? 22 Jezus zei tot hem: Als Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het jou aan? Volg jij Mij. 23 Dit woord dan ging uit onder de broeders, dat deze discipel niet zou sterven. Maar Jezus had niet tot hem gezegd dat hij niet zou sterven, maar: Als Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, <wat gaat het jou aan?>

De Heer herinnert Petrus eraan waardoor hij zich vroeger liet leiden. Het betreft de tijd dat hij jonger was, de periode eigenlijk tot nu toe. Toen gordde hij zichzelf, dat wil zeggen dat hij in eigen kracht handelde en aan het werk ging. Dat heeft hem tot verkeerde uitspraken en handelingen en op verkeerde wegen gebracht. Er zal echter een tijd komen dat hij zijn handen zal uitstrekken om ze te laten leiden en besturen door de kracht van de Heilige Geest. Als hij zo zijn leven in de hand van de Geest geeft, zal hij op een plaats worden gebracht waarheen hij wat zijn oude mens betreft niet wil gaan. Dan zal hij door de Geest geleid worden tot in de dood en zal hij met zijn dood God verheerlijken.

Alles wat de Heilige Geest doet, is tot verheerlijking van God. Dat is volmaakt zichtbaar geworden in het leven van de Heer Jezus en het is ook waar in het leven van iedere gelovige die zich door de Geest laat leiden. Wij kunnen ons alleen toevertrouwen aan de leiding van de Heilige Geest als we hebben geleerd onze eigen wil prijs te geven. Waar de Heilige Geest de leiding heeft, roept de Heer op om Hem te volgen. Het wijst erop dat wij de Heer Jezus nauwlettend moeten gadeslaan om te zien welke weg Hij gaat.

De Heer zegt nu tegen Petrus dat hij Hem moet volgen, iets wat eerder niet kon (Jh 13:36-37). Petrus krijgt ook de gelegenheid Hem op een betere manier te volgen dan hij eerder heeft gedaan en waardoor hij tot verloochening van de Heer is gekomen. Hij is Hem toen ‘op een afstand’ gevolgd (Lk 22:54). Nu mag hij dicht achter Hem aan gaan.

Toch is het oog van Petrus nog niet onafgebroken op de Heer gericht. Hij keert zich om en ziet Johannes. Niet dat de naam van Johannes wordt genoemd, maar de beschrijving van de persoon die Petrus ziet, maakt duidelijk dat het Johannes is. Johannes beschrijft zichzelf op verschillende manieren. Hier noemt hij zich weer “de discipel … die Jezus liefhad”, wat spreekt van zijn diepe bewustzijn van de liefde die de Heer voor hem heeft.

Johannes kent ook de plaats van intimiteit, van dicht bij Hem, wat we zien in het overleunen naar Zijn borst, de plaats van Zijn hart. Hij heeft een vertrouwelijke omgang met de Heer, waardoor hij voor zichzelf, maar ook voor anderen vragen aan Hem kan stellen. Dit is een prachtige beschrijving van de bijzondere betrekking die Johannes met de Heer Jezus heeft. Deze kenmerken heeft Johannes tot het einde van zijn leven gehouden.

Petrus is wel benieuwd wat er met Johannes zal gebeuren en hij vraagt dan ook wat de Heer met Johannes van plan is. Het antwoord van de Heer maakt twee dingen duidelijk. Ten eerste dat Hij met Johannes een eigen relatie heeft. Hij heeft Petrus verteld over de dood waarmee hij God zou verheerlijken. Voor Johannes heeft Hij een andere toekomst in gedachten. Ten tweede dat Petrus niets te maken heeft met de plannen van de Heer met een ander, maar dat hij zelf achter Hem aan moet gaan, opdat Hij Zijn plan met hem kan uitvoeren. Zo heeft ook nu iedere dienaar een eigen relatie met zijn Heer waar een ander niets mee te maken heeft.

Wat de Heer over Johannes zegt, heeft een diepere, geestelijke betekenis. Het betekent niet dat Johannes blijft leven tot de komst van de Heer. Het is geen zinspeling op de duur van het leven van Johannes, maar op de duur van zijn dienst. Johannes is niet persoonlijk gebleven tot de komst van de Heer, maar wel in zijn bediening. Die dienst vervult hij door het boek Openbaring te schrijven waarin hij in de geest de komst van Christus op aarde meemaakt (Op 1:19; 4:1).

Wat de Heer heeft gezegd, wordt verkeerd begrepen door de broeders en daardoor wordt dit misverstand doorgegeven. Dat komt omdat er niet goed wordt geluisterd. Het leert ons dat het belangrijk is eerst goed te luisteren en na te gaan of we het gehoorde goed hebben begrepen voordat we iets doorgeven.

Jh 21:24-25 | Het getuigenis van Johannes bevestigd

24 Dit is de discipel die van deze dingen getuigt en die deze dingen heeft geschreven; en wij weten dat zijn getuigenis waar is. 25 Er zijn echter nog vele andere dingen die Jezus heeft gedaan, waarvan ik denk dat als zij een voor een werden geschreven, zelfs de hele wereld de geschreven boeken niet zou [kunnen] bevatten.

Aan het slot wijst Johannes op zichzelf als de schrijver van dit evangelie. Na de diepe gedachten die hij heeft geschreven, noemt hij zich hier niet ‘leraar’ of ‘oudste’, maar “discipel”. Hij is en blijft met al zijn kennis en hoge leeftijd een leerling. Dat is een prachtige trek van hem.

Hij heeft getuigd van de heerlijkheid van de Heer Jezus en dat God ons eeuwig leven heeft gegeven. In dit getuigenis betrekt hij alle apostelen. “Wij”, dat zijn de apostelen, zijn allen van deze dingen overtuigd. ‘Wij’ bevestigen het getuigenis van Johannes. Johannes heeft een bepaalde zijde beschreven van de Heer Jezus. Hij heeft Hem voorgesteld als het eeuwige leven.

Het is niet helemaal juist om te spreken van ‘een bepaalde zijde’, want Hem voorstellen als het eeuwige leven is Hem in Zijn hele wezen voorstellen. De Koning of Messias (evangelie naar Mattheüs), de Dienaar (evangelie naar Markus) en de Mens (evangelie naar Lukas) komen in dit evangelie eveneens op bijzondere wijze voor. We zouden dit evangelie dan ook wel het ‘overkoepelende’ evangelie kunnen noemen.

De Persoon van Christus, de Zoon van God, met alle uitingen daarvan is een zo veelomvattend onderwerp, dat daarover nooit uitputtend geschreven kan worden. Door de vier evangeliën die ons zijn gegeven, kunnen wij wel steeds meer van de verschillende heerlijkheden van Christus ontdekken. Daarin staat alles wat God wil dat we weten van de dingen die de Zoon van God heeft gedaan.

Andere publicaties

Op de website www.oudesporen.nl staan onder het menu ‘Artikelen’ en het submenu ‘Auteurs -> Ger de Koning’ de volgende commentaren en publicaties:

- De serie ‘Toegelicht en toegepast’, een commentaarreeks van de bijbelboeken van het Oude Testament.

- De ‘Zie-serie’, een commentaarreeks van de vier Evangeliën en Handelingen.

- De ‘Rotsvast-serie’, een commentaarreeks met een verklaring van de nieuwtestamentische bijbelboeken vanaf de brief aan de Romeinen tot en met Openbaring. Deze serie heeft tot doel hen die jong zijn in het geloof te helpen bij het lezen en leren begrijpen van Gods Woord.

- Publicaties over diverse onderwerpen.

Van diverse Nederlandse publicaties zijn vertalingen in andere talen beschikbaar.

Alle commentaren en publicaties zijn vrij te downloaden als pdf-bestand en als e-book.

Als er een ISBN wordt vermeld, is het boek ook als paperback te bestellen. Dat kan door op het betreffende ISBN te klikken. Voor een Nederlandse publicatie verschijnt de site www.uitgeverijdaniel.nl. Deze publicatie kan ook via de christelijke boekhandel worden besteld. Voor een in het Duits vertaalde publicatie met een ISBN verschijnt de site www.daniel-verlag.de.

De Nederlandse commentaren staan ook op www.kingcomments.com. Bijbelboeken en verzen kunnen eenvoudig en snel worden benaderd. De commentaren kunnen worden gelezen op elk beeldscherm, van pc tot smartphone. Meer info staat onder ‘Informatie’ op de site. Het is raadzaam die eerst te lezen.