Een toelichting op

Handelingen

Zie, dat volk

Ger de Koning

Uitgeverij: Daniël

Webwinkel: www.uitgeverijdaniel.nl

Bestellingen: info@uitgeverijdaniel.nl

© 2016 Uitgeverij Daniël, Zwolle, NL, ISBN: 978-90-79718-29-0 (hardcover)

Omslagontwerp: Jan Paul Spoor / Sjon Heijenga

Foto op omslag (achtergrond): West-Jeruzalem

Lay-out: Jan Noordhoek

Niets uit deze uitgave mag – anders dan voor eigen gebruik – worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van ‘Stichting Uitgeverij Daniël’ of de auteur.

Het gebruik van de Herziene Statenvertaling is in dit commentaar toegestaan onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding: De bijbeltekst in deze uitgave is ontleend aan de Bijbel in de Herziene Statenvertaling,

© Stichting HSV 2010.

© Stichting HSV en Uitgeverij Jongbloed – Heerenveen. Alle rechten voorbehouden.

Voor gebruik van teksten uit de TELOS-vertaling is toestemming onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding: De bijbelteksten in deze uitgave zijn ontleend aan het Nieuwe Testament in de TELOS-vertaling.

© Grace Publishing House – Rhenen. Alle rechten voorbehouden.

Inhoud

Vooraf 13

Tekstgebruik 14

Vertalingen 14

Afkortingen Bijbelboeken 15

Oude Testament 15

Nieuwe Testament 16

Haakjes 17

De Handelingen van de Apostelen 18

Handelingen 1 20

Hd 1:1-3 | Terugblik 20

Hd 1:4-5 | De belofte van de Heilige Geest 21

Hd 1:6-8 | Het koninkrijk en getuigen 22

Hd 1:9-11 | De hemelvaart 24

Hd 1:12-14 | Volhardend in het gebed 24

Hd 1:15-19 | Het einde van Judas 26

Hd 1:20-26 | De opvolger van Judas gekozen 27

Handelingen 2 30

Hd 2:1 | De dag van het Pinksterfeest 30

Hd 2:2-4 | De komst van de Heilige Geest 30

Hd 2:5-13 | Het spreken in andere talen 32

Hd 2:14-15 | Petrus begint zijn toespraak 33

Hd 2:16-21 | De profetie van Joël 34

Hd 2:22-24 | Het handelen van God en van de mens 36

Hd 2:25-32 | De opstanding door David voorzegd 37

Hd 2:33-36 | Jezus tot Heer en Christus gemaakt 39

Hd 2:37-41 | De uitwerking van de prediking 40

Hd 2:42-47 | Het eerste gemeenteleven 43

Handelingen 3 46

Hd 3:1 | Naar de tempel om te bidden 46

Hd 3:2-7 | Genezing van een verlamde 46

Hd 3:8-11 | Uitwerking van de genezing 48

Hd 3:12-16 | Petrus predikt Christus 49

Hd 3:17-21 | Oproep tot berouw en bekering 51

Hd 3:22-26 | De Profeet door God verwekt 53

Handelingen 4 55

Hd 4:1-4 | Petrus en Johannes gevangengenomen 55

Hd 4:5-7 | Ondervraging door de Raad 56

Hd 4:8-12 | Verantwoording door Petrus 57

Hd 4:13-17 | Beraadslaging van de Raad 59

Hd 4:18-22 | Bevel en dreiging van de Raad 60

Hd 4:23 | De hunnen 61

Hd 4:24-28 | De nood aan de Heer voorgelegd 62

Hd 4:29-31 | Vraag aan de Heer en Zijn antwoord 63

Hd 4:32-35 | Gemeentelijke eendracht 64

Hd 4:36-37 | Barnabas 66

Handelingen 5 67

Hd 5:1-2 |Het bedrog van Ananias en Saffira 67

Hd 5:3-6 | Het bedrog van Ananias geoordeeld 67

Hd 5:7-11 | Het bedrog van Saffira geoordeeld 69

Hd 5:12-16 | Tekenen en wonderen 70

Hd 5:17-25 | Gevangengenomen en bevrijd 72

Hd 5:26-28 | De tweede keer gevangengenomen 74

Hd 5:29-32 | Getuigenis van Petrus en de apostelen 75

Hd 5:33-39 | De raad van Gamaliël 76

Hd 5:40-42 | Gegeseld, vrijgelaten en doorgaan 78

Handelingen 6 80

Hd 6:1-2 | Gemopper in de gemeente 80

Hd 6:3-7 | Aanstelling van de zeven diakenen 81

Hd 6:8-10 | Het optreden van Stéfanus 83

Hd 6:11-15 | Gevangenneming van Stéfanus 84

Handelingen 7 86

Hd 7:1 | Inleiding op de rede van Stéfanus 86

Hd 7:2-8 | Gods weg met Abraham 86

Hd 7:9-16 | Verwerping en heerschappij van Jozef 88

Hd 7:17-22 | Mozes’ geboorte en opvoeding 90

Hd 7:23-29 | Mozes bezoekt zijn broeders en vlucht 91

Hd 7:30-35 | God verschijnt aan Mozes 92

Hd 7:36-43 | Mozes verworpen, afgoden, oordeel 94

Hd 7:44-50 | De woonplaats van God 95

Hd 7:51-53 | De aanklacht van Stéfanus 96

Hd 7:54-60 | Stéfanus gestenigd 98

Handelingen 8 100

Hd 8:1-4 | Vervolging – Stéfanus begraven 100

Hd 8:5-8 | Prediking van Filippus in Samaria 101

Hd 8:9-13 | Simon de tovenaar 102

Hd 8:14-17 | Petrus en Johannes in Samaria 104

Hd 8:18-25 | Petrus doorziet en oordeelt Simon 105

Hd 8:26-29 | Een nieuwe opdracht voor Filippus 106

Hd 8:30-35 | Filippus verkondigt hem Jezus 108

Hd 8:36-39 | Filippus doopt de kamerling 110

Hd 8:40 | Verdere dienst van Filippus 111

Handelingen 9 112

Hd 9:1-9 | De bekering van Saulus 112

Hd 9:10-16 | Gesprek tussen de Heer en Ananias 114

Hd 9:17-19 | Ananias bij Saulus 116

Hd 9:20-25 | Prediking van Saulus en een aanslag 117

Hd 9:26-30 | Saulus in Jeruzalem 118

Hd 9:31 | De gemeente heeft vrede en vermeerdert 120

Hd 9:32-35 | Genezing van Aenéas 121

Hd 9:36-43 | Opwekking van Dorkas 122

Handelingen 10 124

Hd 10:1-8 | Cornelius krijgt bezoek van een engel 124

Hd 10:9-16 | Het visioen van Petrus 126

Hd 10:17-23 | De boodschappers van Cornelius 127

Hd 10:24-27 | Petrus komt bij Cornelius 128

Hd 10:28-29 | Petrus vertelt waarom hij gekomen is 129

Hd 10:30-33 | Cornelius licht de uitnodiging toe 130

Hd 10:34-43 | De prediking van Petrus 131

Hd 10:44-48 | Gevolgen van de toespraak 133

Handelingen 11 135

Hd 11:1-3 | Petrus beschuldigd 135

Hd 11:4-18 | Petrus verantwoordt zich 136

Hd 11:19-21 | Prediking van de verstrooiden 139

Hd 11:22-24 Barnabas en de gemeente in Antiochië 140

Hd 11:25-26 | Barnabas en Saulus in Antiochië 141

Hd 11:27-30 | Agabus voorzegt een hongersnood 142

Handelingen 12 144

Hd 12:1-2 | Jakobus door Herodes gedood 144

Hd 12:3-6 | Petrus gevangengenomen 145

Hd 12:7-11 | Petrus bevrijd 146

Hd 12:12-17 | Petrus gaat naar de gemeente 148

Hd 12:18-19 | Reactie van Herodes 150

Hd 12:20-23 | De dood van Herodes 150

Hd 12:24-25 | Overgang naar de dienst van Paulus 151

Handelingen 13 153

Hd 13:1-3 | Roeping van Barnabas en Saulus 153

Hd 13:4-5 | Begin van de eerste zendingsreis 154

Hd 13:6-12 | Elymas en Sergius Paulus 155

Hd 13:13-15 | Van Cyprus naar Antiochië in Pisidië 157

Hd 13:16-21 | Periode van de vaderen tot Saul 157

Hd 13:22-25 | Periode van David tot de Heer Jezus 159

Hd 13:26-31 | Wat er met Christus is gebeurd 159

Hd 13:32-39 | De verkondiging van de belofte 160

Hd 13:40-41 | Tot slot een waarschuwing 162

Hd 13:42-44 | Uitwerking van de prediking 162

Hd 13:45-52 | Door de Joden verdreven 163

Handelingen 14 166

Hd 14:1-7 | Prediking in en vlucht uit Iconium 166

Hd 14:8-10 | Een kreupele in Lystra genezen 167

Hd 14:11-18 | Prediking van Paulus in Lystra 167

Hd 14:19-20 | Paulus gestenigd 169

Hd 14:21-25 | Terug naar Antiochië in Syrië 170

Hd 14:26-28 | Aankomst en verslag in Antiochië 172

Handelingen 15 174

Hd 15:1-2 | Behoudenis én besnijdenis? 174

Hd 15:3-6 | Naar en in Jeruzalem 175

Hd 15:7-11 | Reactie van Petrus 177

Hd 15:12 | Verslag van Barnabas en Paulus 178

Hd 15:13-18 | Reactie van Jakobus 179

Hd 15:19-21 | Het oordeel van Jakobus 180

Hd 15:22-29 | De brief voor de volken 181

Hd 15:30-35 | De brief in Antiochië ontvangen 183

Hd 15:36-39 | Scheiding tussen Paulus en Barnabas 184

Hd 15:40-41 | Begin van de tweede zendingsreis 186

Handelingen 16 187

Hd 16:1-4 | Timotheüs, Paulus’ nieuwe reisgenoot 187

Hd 16:5 | Bevestiging en toename van de gemeenten 188

Hd 16:6-10 | Kom over … en help ons 189

Hd 16:11-15 | Bekering van Lydia 190

Hd 16:16-18 | Een waarzeggende geest uitgedreven 192

Hd 16:19-24 | In de gevangenis geworpen 193

Hd 16:25-26 | Bidden en zingen in de gevangenis 194

Hd 16:27-34 | Bekering van de gevangenbewaarder 195

Hd 16:35-40 | Vrijlating van Paulus en Silas 197

Handelingen 17 199

Hd 17:1-3 | Prediking van Paulus in Thessalonika 199

Hd 17:4-9 | Reacties op de prediking 200

Hd 17:10-15 | Paulus en Silas in Beréa 202

Hd 17:16-18 | Paulus in Athene 203

Hd 17:19-21 | Paulus naar de Areópagus gebracht 205

Hd 17:22-29 | Toespraak tot de mannen van Athene 205

Hd 17:30-31 | Oproep tot bekering 208

Hd 17:32-34 | Reacties op de prediking 209

Handelingen 18 210

Hd 18:1 | Paulus komt in Korinthe 210

Hd 18:2-3 | Paulus en Aquila en Priscilla 210

Hd 18:4-8 | Paulus’ prediking in Korinthe 211

Hd 18:9-11 | De Heer bemoedigt Paulus 213

Hd 18:12-17 | De rechtspraak van Gallio 214

Hd 18:18-21 | Kort bezoek van Paulus aan Efeze 215

Hd 18:22-23 | Einde tweede en begin derde zendingsreis 217

Hd 18:24-28 | Apollos in Efeze 217

Handelingen 19 221

Hd 19:1-7 | De eerste discipelen in Efeze 221

Hd 19:8-10 | De synagoge en de school van Tyrannus 223

Hd 19:11-17 | Krachten van God en duivelse namaak 224

Hd 19:18-20 | Uitwerking van het Woord van de Heer 226

Hd 19:21-22 | Jeruzalem en Rome 227

Hd 19:23-32 | Demétrius ontketent een oproer 227

Hd 19:33-41 | De volkswoede gekalmeerd 229

Handelingen 20 232

Hd 20:1-6 | Van Efeze naar Troas 232

Hd 20:7 | De eerste dag van de week 233

Hd 20:8-9 | De val van Eutychus 234

Hd 20:10-12 | Het herstel van Eutychus 236

Hd 20:13-16 | Van Troas naar Miléte 237

Hd 20:17 | Paulus roept de oudsten van Efeze bij zich 237

Hd 20:18-21 | Paulus’ dienst bij de Efeziërs 239

Hd 20:22-24 | Het evangelie van de genade van God 240

Hd 20:25-27 | Het koninkrijk en de raad van God 242

Hd 20:28-31 | Waarschuwingen 242

Hd 20:32 | God en het Woord van Zijn genade 244

Hd 20:33-35 | Paulus wijst nog eens op zijn voorbeeld 245

Hd 20:36-38 | Het afscheid 245

Handelingen 21 247

Hd 21:1-3 | Van Miléte naar Tyrus 247

Hd 21:4-7 | Bij de gelovigen in Tyrus en in Ptolemaïs 247

Hd 21:8-14 | Bij Filippus en de gelovigen in Caesaréa 249

Hd 21:15-16 | Van Caesaréa naar Jeruzalem 251

Hd 21:17-19 | Paulus bezoekt Jakobus 252

Hd 21:20-21 | Reacties op het verslag van Paulus 253

Hd 21:22-24 | Het voorstel aan Paulus 254

Hd 21:25-26 | Paulus gaat op het voorstel in 255

Hd 21:27-30 | Paulus gegrepen in de tempel 255

Hd 21:31-36 | Paulus door de Romeinen ontzet 257

Hd 21:37-40 | Paulus wil tot het volk spreken 258

Handelingen 22 260

Hd 22:1-5 | Afkomst en vroegere levenswandel 260

Hd 22:6-10 | Paulus ontmoet de verheerlijkte Heer 261

Hd 22:11-16 | Paulus in Damascus bij Ananias 262

Hd 22:17-21 | Paulus’ zendingsopdracht 264

Hd 22:22-23 | De reactie van de Joden 266

Hd 22:24-30 | Beroep op Romeins burgerrecht 266

Handelingen 23 268

Hd 23:1-5 | Paulus in conflict met de hogepriester 268

Hd 23:6-10 | Paulus brengt verdeeldheid in de Raad 269

Hd 23:11 | Paulus door de Heer bemoedigd 271

Hd 23:12-15 | Samenzwering tegen Paulus 271

Hd 23:16-22 | Paulus’ neef ontdekt de samenzwering 272

Hd 23:23-30 | De brief van Lysias aan Felix 274

Hd 23:31-35 | Paulus naar Felix gezonden 275

Handelingen 24 277

Hd 24:1-9 | Paulus voor Felix aangeklaagd 277

Hd 24:10-13 | Paulus weerlegt de beschuldigingen 278

Hd 24:14-21 | Paulus verklaart zijn orthodoxe geloof 279

Hd 24:22-27 | Felix en Paulus 280

Handelingen 25 283

Hd 25:1-5 | Paulus bij Festus aangeklaagd 283

Hd 25:6-12 | Paulus beroept zich op de keizer 284

Hd 25:13-22 | Festus legt Agrippa de zaak voor 286

Hd 25:23-27 | Paulus voor Agrippa gebracht 288

Handelingen 26 290

Hd 26:1-3 | Begin van Paulus’ verdediging 290

Hd 26:4-8 | Paulus’ jeugd als Jood 290

Hd 26:9-11 | Paulus’ ijver tegen het christendom 292

Hd 26:12-15 | De bekering van Paulus 292

Hd 26:16-18 | De opdracht van de Heer aan Paulus 293

Hd 26:19-23 | Paulus’ werk als apostel 295

Hd 26:24-26 | Onderbreking door Festus 296

Hd 26:27-32 | Agrippa voor de keus gesteld 297

Handelingen 27 299

Hd 27:1-5 | Een rustig begin en tegenwind 301

Hd 27:6-10 | Een moeilijke vaart 302

Hd 27:11-20 | Alle hoop op behoud ontnomen 303

Hd 27:21-26 | Er gloort hoop 305

Hd 27:27-32 | Omstreeks middernacht 307

Hd 27:33-37 | Paulus spoort allen aan voedsel te nemen 308

Hd 27:38-41 | Het schip vergaat 309

Hd 27:42-44 | Allen komen behouden aan land 310

Handelingen 28 312

Hd 28:1-2 | De ontvangst op Malta 312

Hd 28:3-6 | Paulus door een adder gebeten 312

Hd 28:7-10 | Genezingen op Malta 313

Hd 28:11-16 | Aankomst in Rome 314

Hd 28:17-22 | Eerste onderhoud met de Joden 316

Hd 28:23-28 | Tweede onderhoud met de Joden 317

Hd 28:29-31 | Paulus predikt ongehinderd verder 318

Zie-serie 320

Andere publicaties 321

Tekstgebruik

Vertalingen

Alle tekstaanhalingen uit het Nieuwe Testament komen uit de herziene Voorhoeve-uitgave, ook wel TELOS-vertaling genoemd. De tekst van het boek Handelingen is uit die vertaling in deze toelichting opgenomen. Tenzij anders is vermeld, komen de tekstaanhalingen uit het Oude Testament uit de Herziene Statenvertaling (HSV).

Afkortingen Bijbelboeken

Oude Testament

Thora

Gn – Genesis

Ex – Exodus

Lv – Leviticus

Nm – Numeri

Dt – Deuteronomium

Historische boeken

Jz – Jozua

Ri – Richteren

Ru – Ruth

1Sm – 1 Samuel

2Sm – 2 Samuel

1Kn – 1 Koningen

2Kn – 2 Koningen

1Kr – 1 Kronieken

2Kr – 2 Kronieken

Ea – Ezra

Ne – Nehemia

Es – Esther

Poëtische boeken

Jb – Job

Ps – Psalmen

Sp – Spreuken

Pr – Prediker

Hl – Hooglied

Profetische boeken

Js – Jesaja

Jr – Jeremia

Kl – Klaagliederen

Ez – Ezechiël

Dn – Daniël

Hs – Hosea

Jl – Joël

Am – Amos

Ob – Obadja

Jn – Jona

Mi – Micha

Na – Nahum

Hk – Habakuk

Zf – Zefanja

Hg – Haggaï

Zc – Zacharia

Ml – Maleachi

Nieuwe Testament

Mt – Mattheüs

Mk – Markus

Lk – Lukas

Jh – Johannes

Hd – Handelingen

Rm – Romeinen

1Ko – 1 Korinthiërs

2Ko – 2 Korinthiërs

Gl – Galaten

Ef – Efeziërs

Fp – Filippenzen

Ko – Kolossenzen

1Th – 1 Thessalonicenzen

2Th – 2 Thessalonicenzen

1Tm – 1 Timotheüs

2Tm – 2 Timotheüs

Tt – Titus

Fm – Filémon

Hb – Hebreeën

Jk – Jakobus

1Pt – 1 Petrus

2Pt – 2 Petrus

1Jh – 1 Johannes

2Jh – 2 Johannes

3Jh – 3 Johannes

Jd – Judas

Op – Openbaring

Haakjes

In de bijbelgedeelten van het Oude Testament worden twee soorten haakjes gebruikt:

Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt. De woorden tussen ronde haakjes behoren tot de grondtekst.

Vierkante haakjes [ ]

Deze haakjes staan om woorden die in de gedrukte uitgave van de Herziene Statenvertaling cursief staan. Omdat ik in dit boek de hele bijbeltekst cursief weergeef, maak ik gebruik van deze haakjes om deze woorden die cursief in de gedrukte uitgave staan te markeren. Deze haakjes geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands zijn ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken.

In de bijbelgedeelten van het Nieuwe Testament worden drie soorten haakjes gebruikt. Ik citeer wat hierover in het ‘Voorwoord’ van de TELOS-vertaling wordt gezegd:

‘Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt.

‘Ronde haakjes ( )

Deze geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands moeten worden ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken; deze woorden moeten dus altijd gelezen worden. Met name het (bepaalde) lidwoord ontbreekt nogal eens in het Grieks, waar dat in het Nederlands wel noodzakelijk is; aangezien verschillende uitleggers van mening zijn dat het al of niet voorkomen van het lidwoord vaak van grote betekenis is, is ernaar gestreefd dit overal in de vertaling tussen haakjes te plaatsen waar het in de grondtekst ontbreekt.

Scherpe haakjes < >

Deze geven aan dat de ingesloten woorden in sommige handschriften wel en in andere niet voorkomen.’

De Handelingen van de Apostelen

Inleiding

Vooraf

Het boek Handelingen beschrijft het ontstaan en de vorming van de gemeente, Gods hemelse volk. Dat de gemeente kon ontstaan en worden gevormd, is het indrukwekkende resultaat van het werk van de Heer Jezus, zoals dat in de evangeliën wordt beschreven. Het ontstaan en de vorming gebeuren, doordat God de Heilige Geest in de gemeente komt wonen.

Door Bileam is eens, onder de machtige werking van Gods Geest, uitgeroepen: “Zie, dat volk woont afgezonderd, onder de heidenvolken rekent het zich niet” (Nm 23:9b). Zijn uitroep betrof Gods aardse volk, Israël. Zoals vroeger Israël door God apart was gezet van alle volken als een volk voor Zichzelf, zo is dat nu met de gemeente. God heeft een volk genomen uit de volken voor Zichzelf, voor Zijn Naam (Hd 15:14).

De gemeente bestaat uit allen die zich tot God hebben bekeerd onder belijdenis van en met berouw over hun zonden. Zij hebben met hun hart in het geloof de Heer Jezus als Verlosser aangenomen en erkennen Hem in de praktijk van hun leven als Heer (Rm 10:8-10). Dat volk is een hemels volk, verbonden met een Heer in de hemel en een toekomst in het Vaderhuis.

In Handelingen zien we hoe dit volk van God zich steeds duidelijker aftekent in een wereld waar dit volk zich wel bevindt, maar waar het geen deel van uitmaakt en niet thuishoort (Jh 17:16). De geschiedenis van dit volk wordt in dit bijbelboek door de Heilige Geest bepaald. Daarom kan de oproep, zoals die vroeger van de top van de rotsen over Israël klonk, nu onveranderd vanuit de hoge, waar de Heer Jezus nu is, voor de gemeente klinken: ‘Zie, dat volk.’ Als we het onderwijs van dit boek in ons opnemen, zullen we daarmee van harte instemmen.

Ger de Koning
Middelburg, december 2009 – herzien april 2022

Inleiding op Handelingen

Het boek Handelingen is globaal in te delen naar de dienst van de twee hoofdpersonen van wie de dienst in dit boek wordt beschreven. Zij zijn de bijzondere werktuigen van de Heilige Geest. Voorafgaand aan die beschrijving vinden we het uitgangspunt voor die dienst: de opgestane en in de hemel verheerlijkte Heer.

1. De opgestane en verheerlijkte Heer (Handelingen 1);
2. De dienst van Petrus voor Joden en Samaritanen (Handelingen 2-12);
3. De dienst van Paulus voor de volken (Handelingen 13-28).

Het boek Handelingen is de overgang tussen de evangeliën en de brieven. We zouden dit boek het boek Exodus van het Nieuwe Testament kunnen noemen – de evangeliën zijn dan op te vatten als Genesis, het begin. We lezen in Handelingen evenals in Exodus over een volk dat door God van een slavenjuk wordt bevrijd. God bevrijdt een volk uit de wereld om Zijn volk te zijn en ontdoet het van het juk van de wet (Jood) en het juk van de zonde (heiden en Jood). Evenals in Exodus is in Handelingen Gods doel met de bevrijding van dit volk om te midden ervan te wonen. God komt in de Heilige Geest in de gemeente – de naam van Gods volk in het Nieuwe Testament – wonen.

God kan alleen bij een verlost volk wonen. God woonde niet bij Adam of bij Abraham, maar wel bij Israël nadat het volk uit Egypte was bevrijd. God de Heilige Geest kon pas op aarde komen om in de gemeente te wonen, nadat de Heer Jezus het verlossingswerk had volbracht en naar de hemel was teruggekeerd (Jh 7:39). Het nieuwe startpunt van Gods handelen is de opgestane en verheerlijkte Mens Christus.

De Heilige Geest heeft op aarde gewerkt sinds de grondlegging van de wereld. Zo zweefde Hij boven het water (Gn 1:2) en inspireerde Hij de profeten (2Pt 1:21). Door Hem deed God alles op aarde en in de hemel. Maar, zoals gezegd, Hij kon pas op aarde komen wonen, nadat de Heer Jezus verheerlijkt was. Hij woont nu in de gemeente als geheel (1Ko 3:16) en in ieder die gelooft individueel (Ef 1:13; 1Ko 6:19).

Lukas, de schrijver van dit boek, vertelt in het door hem geschreven evangelie naar Lukas over de geboorte, het leven, het sterven en de hemelvaart van de Grondlegger van de gemeente. In Handelingen vertelt hij over de geboorte en het eerste leven van de gemeente. Hij vertelt over het ontstaan van plaatselijke gemeenten en wat voor soort gemeenten het zijn. Daardoor begrijpen we de brieven beter die aan sommige van die gemeenten zijn geschreven. Dat zijn de brieven die we na het boek Handelingen in het Nieuwe Testament hebben.

Het boek laat de ontwikkeling en uitbreiding zien van een kleine Joodse beweging naar een wereldwijde geloofsgemeenschap. Daarbij worden om zo te zeggen van de nieuwtestamentische gemeente de Joodse grafdoeken afgedaan en wordt haar bijzondere karakter als gemeenschap, waarin Jood en heiden één lichaam in Christus zijn, bevestigd.

Het is goed om te zien dat Lukas Handelingen begint met de gebeurtenis waarmee hij zijn evangelie eindigt: de hemelvaart van de Heer Jezus (Lk 24:49-51; Hd 1:8-9). Handelingen sluit niet naadloos op het evangelie naar Lukas aan, maar er is wel een overlapping. Lukas stelt aan het einde van zijn evangelie de Heer Jezus voor als de verheerlijkte Mens Die de hemel binnengaat als de bekroning van Zijn dienst en Zijn volbrachte werk aan het kruis. Lukas start zijn boek Handelingen met het opvaren van de Heer Jezus naar de hemel en het daar plaatsnemen als de verheerlijkte Mens.

De positie die de Heer Jezus daar inneemt, is het uitgangspunt van het werk van Gods Geest op aarde. Alle gevolgen daarvan worden in dit boek ontvouwd, te beginnen met het zenden van de Heilige Geest waardoor de vorming van de gemeente direct een feit is.

In alle handelingen die in dit boek worden beschreven, zien we Christus vanuit de heerlijkheid handelen. We zien bijvoorbeeld dat Hij vanuit de hemel de twaalfde apostel aanwijst, dat Hij de Heilige Geest zendt, dat Hij aan de gemeente toevoegt, dat door Zijn Naam genezing en bevrijding gebeuren. In Exodus leidt God, onder het doen van tekenen en wonderen, Zijn aardse volk uit Egypte om in de periode van het Oude Testament Zijn volk te zijn. Op dezelfde wijze wordt Gods hemelse volk in de periode van het Nieuwe Testament uit de wereld geleid onder het doen van tekenen en wonderen om Zijn volk te zijn.

Het boek handelt over de wonderbare werken van God in de nieuwe schepping. Hij wil dat daarvan getuigenis wordt gegeven in de oude schepping door een Getuige Die niemand minder is dan Zijn eigen Geest.

Het boek begint in Jeruzalem en eindigt in Rome. Daar is de man, die het uitverkoren werktuig van de Geest is om het getuigenis van de verheerlijkte Mens in de hemel in de wereld af te leggen, in gevangenschap. Dat brengt ons bij nog een ander aspect van dit indrukwekkende boek. Lukas geeft ons in dit boek een zorgvuldige beschrijving van de geschiedenis van het ontstaan van het christendom. In het laatste hoofdstuk lezen we over de situatie die in de loop van de jaren is ontstaan, namelijk dat het christendom een ‘sekte’ genoemd wordt, die ‘overal wordt tegengesproken’ (Hd 28:22).

Daarom kunnen we dit boek dat Lukas heeft geschreven ook zien als een verdediging van het christendom. In die zin heeft het ook grote praktische betekenis voor ieder die ervan overtuigd is of wil worden dat de waarheid van God en Zijn Zoon alleen in het christendom te vinden is.

Handelingen 1

Hd 1:1-3 | Terugblik

1 Het eerste boek heb ik gemaakt, Theófilus, over alles wat Jezus is begonnen zowel te doen als te leren, 2 tot op de dag dat Hij werd opgenomen, nadat Hij door [de] Heilige Geest Zijn opdrachten had gegeven aan de apostelen die Hij had uitverkoren; 3 aan wie Hij Zich ook, nadat Hij had geleden, levend heeft vertoond met vele duidelijke bewijzen, terwijl Hij gedurende veertig dagen door hen werd gezien en met hen sprak over de dingen die het koninkrijk van God betreffen.

“Het eerste boek” dat Lukas heeft “gemaakt”, is zijn evangelie dat hij, net als dit boek Handelingen, heeft geschreven aan een zekere “Theófilus” (vers 1; Lk 1:3). De inhoud van zijn evangelie betreft alles wat de Heer Jezus zowel gedaan als geleerd heeft toen Hij lichamelijk op aarde was. Lukas spreekt in dit verband over wat de Heer “is begonnen” te doen en te leren. Dat betekent dat Hij daar nog steeds mee doorgaat, ook al is Hij nu niet meer lichamelijk zichtbaar en tastbaar aanwezig. Het werk is nog niet klaar. Dat zien we in dit boek, waarin wordt beschreven hoe Hij op machtige wijze vanuit de hemel door Zijn Geest op aarde werkt. Dat doet Hij nog steeds, vandaag ook door ons.

Lukas heeft in zijn evangelie beschreven wat de Heer begonnen is “zowel te doen als te leren”. Doen en leren horen bij elkaar. Bij Hem staat ‘doen’ voorop. Hij was de levendige belichaming van wat Hij leerde. Hij deed Zelf wat Hij aan anderen leerde. Zijn daden waren niet anders dan Zijn woorden. Wij zeggen vaak meer dan we in de praktijk laten zien. Onze woorden gaan vaak verder dan onze daden. Een heilig leven geeft enorme kracht aan wat we prediken.

Lukas heeft in zijn evangelie het leven van de Heer op aarde beschreven tot de dag van Zijn hemelvaart. In dit eerste hoofdstuk van Handelingen beschrijft hij die hemelvaart nog een keer omdat het voor dit boek het uitgangspunt is. De hemelvaart van de Heer is bepalend voor alles wat er verder op aarde door en voor Hem gebeurt. Het belang van Zijn opname blijkt ook uit het feit dat het woord ‘opgenomen’ vier keer in dit hoofdstuk voorkomt (verzen 2,9,11,22).

Lukas wijst er nog op dat de Heer Jezus na Zijn opstanding, net zoals tijdens Zijn leven tot en met Zijn dood, alles deed “door [de] Heilige Geest” (Hd 10:38; Hb 9:14). Het herinnert ons eraan dat ook wij de Heilige Geest na onze opstanding evenals ervoor zullen bezitten (Jh 14:16). Door de Heilige Geest heeft Hij aan de apostelen die door Hem waren uitverkoren toen Hij door Israël begon te trekken (Lk 6:13), Zijn opdrachten gegeven. Om hen in die opdracht te bemoedigen heeft Hij Zich levend aan hen vertoond nadat Hij geleden had.

Zijn discipelen hadden die bemoediging nodig omdat zij terneergeslagen waren door wat er met Hem was gebeurd. Ze hadden geloofd dat Hij de Messias was Die Zijn beloofde rijk zou oprichten. Maar in plaats van te gaan regeren moest Hij lijden en is Hij gestorven. Zij dachten dat alles voorbij was, maar Hij heeft Zich levend aan hen en ook aan veel anderen vertoond (1Ko 15:3-8).

Daarbij heeft Hij ook nog “vele duidelijke bewijzen” gegeven dat Hij het echt was. Hij verscheen bij allerlei gelegenheden en heeft ook in woorden en daden laten horen en zien dat Hij dezelfde Heer was Die dood was geweest, maar nu leefde. We lezen in de evangeliën hoe Hij Zich aan de Emmaüsgangers bekendmaakte, hoe Hij verschillende keren aan Zijn discipelen is verschenen, hoe Hij Petrus herstelde in een dienst voor Hem, hoe Hij Maria Magdalena troostte.

Het is ook onze roeping ons ‘levend’ te tonen. Dat betekent voor ons dat wij Christus laten zien in ons leven. Het gaat erom dat wij leven voor God, dat wij daarbij zichtbaar zijn voor de mensen en dat wij niet lijken op de doden (Ef 5:14).

De periode waarin de Heer Zich aan Zijn discipelen toonde, bedroeg “veertig dagen”. Het getal veertig is het getal van beproeving. Israël bijvoorbeeld was veertig jaar in de woestijn en de Heer Jezus werd veertig dagen verzocht in de woestijn. Tijdens die veertig dagen heeft de Heer met hen gesproken over “de dingen die het koninkrijk van God betreffen”. Het koninkrijk van God is het koninkrijk waarover God regeert door Zijn Zoon. Dat koninkrijk is in het Oude Testament beloofd, maar toen het koninkrijk kwam in de Persoon van Zijn Koning, is Hij verworpen.

Daarmee is het koninkrijk wat zijn openlijke verschijningsvorm op aarde betreft, uitgesteld. Totdat het op aarde zal worden gevestigd, neemt het een verborgen vorm aan. Daarover heeft de Heer onderwijs gegeven door middel van de gelijkenissen in Mattheüs 13. Het koninkrijk van God wordt sinds de hemelvaart van Christus gevestigd in de harten van mensen die Hem als hun Heer erkennen. Zijn regering over hun leven wordt zichtbaar als zij zich door de Heilige Geest laten leiden. In zulke levens worden “rechtvaardigheid, vrede en blijdschap in [de] Heilige Geest” zichtbaar (Rm 14:17b).

Hd 1:4-5 | De belofte van de Heilige Geest

4 En terwijl Hij met hen vergaderd was, beval Hij hun zich niet van Jeruzalem te verwijderen, maar op de belofte van de Vader te wachten, die u [zei Hij] van Mij hebt gehoord. 5 Want Johannes doopte wel met water, maar u zult met [de] Heilige Geest worden gedoopt, niet vele dagen hierna.

De Heer geeft Zijn discipelen de opdracht in Jeruzalem te blijven. Hij geeft die opdracht, terwijl Hij met hen vergaderd is. Hij kent Zijn discipelen. Als het wat te lang zou duren, zouden ze weer ongeduldig worden en weer aan hun dagelijks werk gaan (vgl. Jh 21:3). Maar ze moeten geduldig wachten op de belofte van de Vader. Hij herinnert hen eraan dat Hij hun daarover al bij een eerdere gelegenheid heeft gesproken (Jh 14:16-17,26; 15:26).

Ook Johannes de doper heeft gesproken over de doop met de Heilige Geest (Mt 3:11). Bij die gelegenheid heeft hij ook gewezen op het verschil tussen zijn doop met water en de doop met de Heilige Geest waarmee de Heer Jezus doopt. De Heer maakt die vergelijking hier ook. De komst van de Heilige Geest is ook een doop, maar die is van geheel andere aard dan die van Johannes. Johannes doopte met water. Dat was tastbaar water, op aarde en van de aarde, waarin iemand werd ondergedompeld.

De doop met de Heilige Geest vindt wel plaats op aarde, maar komt uit de hemel en verbindt met de hemel. Het is geen tastbaar gebeuren, hoewel er zichtbare begeleidende tekenen zijn. De doop met de Heilige Geest is vooral een innerlijk gebeuren: de Heilige Geest komt in de gelovigen wonen. Tegelijk is het ook een uiterlijke gebeurtenis: de Heilige Geest wordt uitgestort, waardoor het hele gezelschap als het ware ondergedompeld wordt in de Heilige Geest. Nergens is er sprake van dat een individu wordt gedoopt met de Heilige Geest.

De Heer noemt hier niet de doop met vuur waarover Johannes de doper wel spreekt (Mt 3:11). De doop met vuur staat niet in verbinding met de komst van de Heilige Geest op de Pinksterdag, maar stelt oordeel voor en is alleen voor de ongelovigen. Dit oordeel zal komen wanneer de Heer terugkomt op aarde.

Hd 1:6-8 | Het koninkrijk en getuigen

6 Zij dan die waren samengekomen, vroegen Hem aldus: Heer, zult U in deze tijd het koninkrijk voor Israël herstellen? 7 Hij echter zei tot hen: Het komt u niet toe tijden of gelegenheden te weten die de Vader in Zijn eigen macht heeft gesteld. 8 Maar u zult kracht ontvangen wanneer de Heilige Geest over u komt, en u zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als <in> heel Judéa en Samaria en tot aan [het] einde van de aarde.

Een samenkomst met de Heer is een mooie gelegenheid om vragen te stellen. De discipelen maken daar gebruik van. Ze stellen geen vraag over de Heilige Geest, maar over het koninkrijk. Ze willen graag weten of Hij nu gaat doen waar ze altijd al naar hebben uitgezien.

Hun vraag toont aan dat ze nog steeds aan een aards koninkrijk denken, misschien wel juist omdat Hij is opgestaan. Met Zijn opstanding zijn ook hun oude verwachtingen weer opgestaan. Mogelijk hebben ze aan Joël 2 gedacht waar de komst van de Geest verbonden wordt met de komst van het koninkrijk (Jl 2:28). Over de christelijke vorm van het koninkrijk, de verborgen vorm, wordt hier niet gesproken.

Hun vraag geeft de Heer gelegenheid hun te vertellen wat er gaat gebeuren en hoezeer de situatie is veranderd in vergelijking met de tijd van vóór Zijn lijden. Het koninkrijk in zijn openbare vorm is uitgesteld tot een tijdstip dat de Vader heeft gepaald. De Heer Jezus heeft voor hen een taak die past bij de ontstane situatie. Ze moeten zich verder niet druk maken over het tijdstip van het herstel van het koninkrijk. Ook wij moeten niet speculeren over de duur van de nieuwe tijdsperiode die met de hemelvaart van de Heer Jezus is begonnen.

De uitdrukking “tijden en gelegenheden” komen we ook tegen in 1 Thessalonicenzen 5 (1Th 5:1; vgl. Dn 2:21; Pr 3:1). Daar gaat het over de vraag wat er naar Gods plan gaat gebeuren met de aarde. Hier gaat het over de vraag wanneer het koninkrijk wordt opgericht. Zowel met ‘tijden’ als met ‘gelegenheden’ worden bepaalde tijdsperioden bedoeld. Het zijn synoniemen die elkaar aanvullen. Maar er is een opmerkelijk verschil.

Bij ‘tijden’ gaat het om tijdsduur, om iets wat na verloop van tijd gebeurt. In het Grieks wordt het woord chronos gebruikt. We herkennen dat woord in ons woord ‘chronometer’, een apparaat waarmee wordt gemeten hoe lang iets heeft geduurd. Zo lezen we in Galaten 4 dat God in “de volheid van de tijd (chronos)” Zijn Zoon zond (Gl 4:4). Dat betekent dat de Heer Jezus op aarde is gekomen, nadat er een bepaalde tijd verstreken was en God de tijd gekomen achtte voor het zenden van Zijn Zoon.

Bij ‘gelegenheden’ gaat het niet om tijdsduur, maar om wat een bepaalde tijd kenmerkt, om het karakter van die tijd. In het Grieks wordt hier het woord kairos gebruikt. Zo is er sprake van een tijd dat de mens zonder wet leefde (Rm 5:13). Na verloop van tijd gaf God door Mozes Zijn volk de wet en leefden zij daaronder (Jh 7:19). De volken liet Hij in “[de] tijden van [de] volken” (Lk 21:24) hun eigen gang gaan. Die verschillende tijdsperioden, die soms na elkaar liggen en soms samenlopen, hebben allemaal een eigen kenmerk. Elke tijd heeft duidelijk gemaakt wie de mens is en dat hij volkomen faalt in het dienen van God. Al deze verschillende tijden lopen uit op de “volheid der tijden” (meervoudsvorm van kairos) (Ef 1:10), dat is de tijd van het duizendjarig vrederijk. Die tijd zal worden gekenmerkt door vrede, omdat dan de Vredevorst zal regeren. Dan zullen “[de] tijden (meervoudsvorm van kairos) van verkwikking komen” (Hd 3:19).

Nadat de Heer heeft gezegd waarmee ze zich niet moeten bezighouden, geeft Hij aan waarmee ze zich wel moeten bezighouden, namelijk Zijn getuigen zijn. Voordat Hij hun die opdracht geeft, zegt Hij hun eerst toe dat zij daarvoor de kracht van de Heilige Geest zullen ontvangen. Hij heeft hun de komst van de Heilige Geest al toegezegd in de verzen 4-5, maar hier (vers 8) zegt Hij dat de Heilige Geest hen in staat zal stellen om aan hun opdracht te voldoen. De kracht van de Heilige Geest is nodig om een werkelijk christelijk getuigenis te kunnen geven.

‘Getuigen’ is een sleutelwoord in dit bijbelboek. Het komt rond de dertig keer voor. We hebben niet allemaal de gave van evangelist, maar we kunnen wel allemaal getuigen zijn. Het resultaat is dat we mensen redden (Sp 14:25a).

De Heer zegt dat ze met getuigen moeten beginnen in Jeruzalem, de stad waar Hij werd gekruisigd. Dan wordt de kring wijder en komen ook Judéa en Samaria onder het bereik van Gods Woord. Ten slotte laat Hij het licht van Zijn evangelie schijnen tot aan het einde van de aarde (Js 49:6).

Praktisch betekent het voor ons dat wij allereerst ons getuigenis moeten geven in het huis en de straat waar we wonen en op de plek waar we werken (vgl. Lk 8:39). Vervolgens kan de Heer ons dan in een ruimere kring als Zijn getuigen inzetten. Het licht dat het helderst thuis schijnt, schijnt het verst. Met het noemen van de steeds groter wordende kring waar het getuigenis aangaande Hem wordt gegeven, geeft de Heer tevens een onderverdeling van het boek Handelingen:
1. Het getuigenis in Jeruzalem hebben we in Handelingen 1-7.
2. Het getuigenis in Judéa en Samaria loopt van Handelingen 8:1-9:31.
3. Het getuigenis tot aan het einde van de aarde zien we in de rest van het boek, in Handelingen 9:32-28:31.

Hd 1:9-11 | De hemelvaart

9 En terwijl Hij dit zei, werd Hij opgenomen, terwijl zij toekeken, en een wolk onttrok Hem aan hun ogen. 10 En toen zij naar de hemel staarden, terwijl Hij heenging, zie, twee mannen stonden bij hen in witte kleren, 11 die ook zeiden: Galilese mannen, wat staat u naar de hemel te kijken? Deze Jezus Die van u is opgenomen naar de hemel, zal zó komen, op dezelfde wijze als u Hem naar de hemel hebt zien gaan.

Met de opdracht aan Zijn discipelen om Zijn getuigen te zijn is de taak van de Heer op aarde voleindigd. Voor de ogen van de discipelen wordt Hij opgenomen. Het is een spectaculair gebeuren dat op eenvoudige en rustige wijze wordt beschreven. Het is geen plotselinge wegneming zoals bij Henoch (Hb 11:5) of opgehaald worden door een vurige wagen en vurige paarden zoals bij Elia (2Kn 2:1,11). De wolk die Hem aan hun ogen onttrekt, zal de wolk zijn die enkele discipelen ook gezien hebben toen ze op de berg der verheerlijking waren (Lk 9:34). De wolk is het symbool van de heerlijkheid van God.

Als ze de Heer Jezus zo naar de hemel zien opvaren, moet dat een buitengewone aanblik zijn geweest. Ze staren Hem na tot Hij de wolk ingaat. Keken ze verdrietig, aanbiddend, verbaasd? Het zal wel een mengeling van deze gevoelens zijn geweest.

Terwijl ze naar de hemel staan te staren, de Heer nakijkend Die van hen heengaat, zijn er twee mannen bij hen komen staan. Het zijn twee engelen. Van enige verbazing bij de discipelen over de verschijning en de woorden van de engelen lezen we niets. De engelen roepen hen weer tot de orde.

De vraag “wat staat u naar de hemel te kijken?” is misschien wel als een vermaning op te vatten die ook voor ons geldt. Het is niet de bedoeling dat wij, nu de Heer in de hemel is, met de armen over elkaar Zijn wederkomst gaan afwachten. Er is werk te doen. Zeker is het belangrijk Hem te blijven verwachten, maar juist een levende verwachting van Hem zal ons tot activiteit aanzetten.

De engelen spreken over de wederkomst van de Heer Jezus als een belofte. Deze belofte betreft niet Zijn komst voor de gelovigen om hen op te halen (1Th 4:15-18), maar betreft Zijn wederkomst op aarde. Hij, Die dan terugkomt, is “deze Jezus”, en niemand anders. Hij zal ook terugkomen op deze zelfde plaats vanwaar Hij naar de hemel is gegaan, de Olijfberg (Zc 14:4). Hij zal zichtbaar terugkomen, Hij zal terugkomen in de wolken en Hij zal met kracht en grote heerlijkheid terugkeren (Mt 24:30). Dit wordt hun allemaal, naast de opdracht van vers 8, als hoop voorgesteld.

Hd 1:12-14 | Volhardend in het gebed

12 Toen keerden zij terug naar Jeruzalem van de berg, Olijfberg geheten, die dicht bij Jeruzalem is, een sabbatsreis er vandaan. 13 En toen zij [de stad] waren binnengekomen, gingen zij op naar de bovenzaal, waar zij verblijf hielden: Petrus, Johannes, Jakobus en Andréas, Filippus en Thomas, Bartholomeüs en Mattheüs, Jakobus [de zoon] van Alfeüs, Simon de Zeloot en Judas, [de broer] van Jakobus. 14 Deze allen volhardden eendrachtig in het gebed, met [enige] vrouwen en Maria, de moeder van Jezus, en Zijn broers.

De discipelen doen wat de Heer heeft gezegd. Ze gaan niet weer ieder naar zijn huis (Jh 20:10), maar ze verlaten de Olijfberg en gaan naar Jeruzalem. Ze hoeven niet ver te lopen. De afstand wordt gegeven naar de Joodse wijze van meten, een sabbatsreis. Het is de afstand die de Joden op de sabbat mochten afleggen, ongeveer achthonderd meter. Alles ademt nog de sfeer van het Jodendom.

De plaats waar ze heengaan, is een bekende plaats. In die zaal heeft de Heer Jezus hun laten zien dat Hij gemeenschap met hen wil hebben en wat de voorwaarden daarvoor zijn (Jh 13:1-20). Daar heeft Hij ook verteld over het Vaderhuis en de Heilige Geest (Jh 14:1-12). Het is “de bovenzaal”, dat wil zeggen een verheven plaats. Het is de plaats waar Hij Zijn gedachten bekendmaakt.

Daar zijn in de eerste plaats de elf apostelen bij elkaar. Lukas noemt van alle elf de naam. Petrus wordt weer als eerste van de hele groep genoemd en daarmee ook als eerste van de eerste groep van vier. Filippus wordt als eerste van de tweede groep van vier genoemd en Jakobus als eerste van de derde groep die nu slechts uit drie mannen bestaat omdat Judas Iskariot ontbreekt. Voor Judas Iskariot zal een ander worden gekozen.

Het eerste wat van de apostelen wordt vermeld, is dat zij volharden in het gebed. Dat is een prachtig begin. De eerste bijeenkomst na de hemelvaart van de Heer Jezus is gewijd aan gebed. Daarbij zijn alle apostelen aanwezig. Ze zijn voortdurend en ook eendrachtig aan het bidden. Het woord ‘eendrachtig’ komt elf keer in Nieuwe Testament voor, waarvan tien keer in Handelingen (Hd 1:14; 2:46; 4:24; 5:12; 7:57; 8:6; 12:20; 15:25; 18:12; 19:29). De elfde keer lezen we het in Romeinen 15 (Rm 15:6). Eendracht is de praktijk van Psalm 133 (Ps 133:1-3). Nu komt er geen vraag bij hen op wie de grootste is.

Deze saamhorigheid, die zo prachtig in het volhardend samen bidden wordt beleefd, is de vooraankondiging van de uitstorting van de Heilige Geest. Zo zijn ze tien dagen bij elkaar, onder andere om te bidden voor de komst van de Heilige Geest (Lk 11:13). Voor ons is dat niet anders als wij Zijn machtige werking willen ervaren. Geen enkele dienst gaat goed zonder dat deze is voorafgegaan door gebed.

NB In het boek Handelingen komt het gebed vaak voor. Het loopt als een rode draad door het boek heen: Hd 1:14,24; 2:42; 4:24; 6:4,6; 7:60; 8:15; 9:11,40; 10:2,9; 12:5; 13:3; 14:23; 16:13,25; 20:36; 21:5; 27:35; 28:8.

Bij dit bidden van de apostelen zijn ook enige vrouwen aanwezig, van wie Maria, de moeder van de Heer, met name wordt genoemd. Het is de laatste keer dat ze in het Nieuwe Testament wordt genoemd. Zij bidt mee. Er wordt niet tot haar gebeden, zoals de rooms-katholieke kerk zeer onterecht leert en in die kerk ook gebeurt. Ze wordt “de moeder van Jezus” genoemd en niet ‘moeder Gods’, zoals de genoemde kerk zeer ten onrechte leert.

Behalve de apostelen en de vrouwen zijn ook de broers van de Heer aanwezig. Zij waren eerst ongelovig (Mk 3:21; Jh 7:5), maar hebben Hem later aangenomen als de Zoon van God. Het lijkt erop dat zij daarvan door Zijn opstanding overtuigd zijn geworden.

Hd 1:15-19 | Het einde van Judas

15 En in die dagen stond Petrus op te midden van de broeders en zei: – er was nu een menigte bijeen van ongeveer honderdtwintig personen – 16 Mannen broeders, het Schriftwoord moest vervuld worden, dat de Heilige Geest door [de] mond van David tevoren heeft gezegd over Judas, die de leidsman is geweest van hen die Jezus gevangennamen; 17 want hij werd onder ons gerekend en had zijn deel aan deze bediening gekregen. 18 Deze dan heeft een akker verworven voor [het] loon van de ongerechtigheid, en voorover gevallen is hij midden opengereten en al zijn ingewanden zijn uitgestort. 19 En het is bekend geworden aan allen die in Jeruzalem wonen, zodat die akker in hun eigen taal Akeldama genoemd wordt, dat is: bloedakker.

Tijdens de bijeenkomst, waarbij ongeveer honderdtwintig personen aanwezig zijn, staat Petrus op. Hij staat op “te midden van de broeders”. Uit het vervolg blijkt dat hiermee vooral de apostelen worden bedoeld, want tot hen richt hij het woord. Petrus neemt niet het woord om de stilte te verbreken. Wat hij te zeggen heeft, is een boodschap uit de Schrift. Hij laat zich leiden door de Schrift. Zijn verstand is geopend (Lk 24:45) en daardoor begrijpt hij de Schrift, hoewel de Heilige Geest nog niet is uitgestort. Hij heeft het inzicht van de nieuwe mens van de Heer ontvangen toen Hij in hem blies (Jh 20:22).

Hij gelooft ook onvoorwaardelijk in de inspiratie van het Oude Testament door de Heilige Geest. Wat David heeft gezegd (Ps 41:10; Jh 13:18), schrijft Petrus toe aan de Heilige Geest, Die de mond van David heeft gebruikt om het verraad van Judas te voorzeggen. Dat wil niet zeggen dat David zich bewust was dat hij over Judas sprak, maar de Heilige Geest geeft een toepassing die verder strekt dan de actuele situatie die David tot zijn uitspraak bracht. Wat David zei, zei hij over iemand die eerst zijn vriend was, op wie hij vertrouwde, maar die later zijn tegenstander werd. Door het inzicht van dezelfde Heilige Geest past Petrus wat David heeft gezegd op de juiste manier toe en stelt dat Judas de voornaamste tegenstander van de Heer was. Hij was de leidsman van de bende die Hem gevangen kwam nemen.

Het heeft Petrus misschien moeite gekost om te zeggen dat Judas “onder ons” gerekend werd. Judas was samen met hen achter de Heer aangegaan en had ook zijn aandeel in de dienst die de Heer hun had opgedragen. Ze hebben als apostelen nooit enige argwaan tegen Judas gekoesterd. Dat hij zich zo ontpopte, moet voor de apostelen schokkend zijn geweest.

Het is niet duidelijk of de verzen 18-19, die gaan over het dramatische einde van Judas, woorden van Petrus zijn of een toelichting van Lukas. We lezen dat deze valse apostel zich heeft laten leiden door het geld, dat “loon van de ongerechtigheid” wordt genoemd. Het is hetzelfde loon als het loon dat Bileam liefhad (2Pt 2:15). Het is het loon dat iemand verdient als hij de rechte weg verlaat.

Voor dit loon heeft Judas een akker verworven, zonder deze in levenden lijve te hebben bezeten. Het is de akker die de overpriesters kochten van het geld dat Judas had verdiend met zijn verraad en dat hij had teruggegooid in de tempel (Mt 27:3-8). Het geld bleef echter zijn geld en de akker werd zijn akker.

Judas, de valse apostel, komt op dramatische wijze aan zijn einde. Hij heeft zich opgehangen, is voorover gevallen en door zijn val op de rotsen is hij in het midden opengereten, waardoor al zijn ingewanden zijn uitgestort (Mt 27:3-8). Zijn ingewanden symboliseren zijn verdorven innerlijk dat in dit oordeel in al zijn afschuwelijkheid naar buiten is gekomen. Het vreselijke einde van Judas is in heel Jeruzalem bekend geworden.

In hun eigen taal wordt daarna over die akker als “Akeldama” gesproken. De betekenis van dit woord is: bloedakker. Er is nog twee keer sprake van een geschiedenis die ons doet denken aan een bloedakker, beide keren (in beeld) in verbinding met het bloed van Christus: in Genesis 4 (Gn 4:8-15) en in Deuteronomium 21 (Dt 21:1-9).

Hd 1:20-26 | De opvolger van Judas gekozen

20 Want er staat geschreven in [het] boek van [de] Psalmen: ‘Laat zijn woonplaats woest worden en laat er niemand zijn die daarin woont’, en: ‘Laat een ander zijn opzienerschap nemen’. 21 Er moet dan van de mannen die met ons samen kwamen al [de] tijd dat de Heer Jezus onder ons inging en uitging, 22 te beginnen bij de doop van Johannes tot op de dag dat Hij van ons werd opgenomen, een van hen met ons getuige van Zijn opstanding worden. 23 En zij stelden er twee: Jozef, Barsabas geheten, die bijgenaamd was Justus, en Matthias. 24 En zij baden aldus: U, Heer, Kenner van aller harten, wijs van deze twee één aan die U hebt uitverkoren 25 om de plaats van deze bediening en dit apostelschap in te nemen, waarvan Judas is afgevallen om naar zijn eigen plaats te gaan. 26 En zij wierpen het lot over hen en het lot viel op Matthias; en hij werd aan de elf apostelen toegevoegd.

Petrus weet dat de woorden “in [het] boek van [de] Psalmen” (Ps 69:26; 109:8) op Judas van toepassing zijn, hoewel zijn naam daar niet wordt genoemd. Dat wil ook zeggen dat wat met Judas gebeurde, geen overwinning van de satan is. Judas werd slechts gebruikt om het Woord van God te vervullen. Dat doet niets af van de eigen verantwoordelijkheid die Judas had. Hij heeft zich voor de satan opengesteld.

De aanhaling uit Psalm 69 kondigt zijn oordeel aan (Ps 69:26), terwijl de aanhaling uit Psalm 109 spreekt over de opvolging van de vacant gekomen plaats bij de twaalf (Ps 109:8). In hun keus van een opvolger laten de apostelen zich leiden door de Schrift (vers 16) en ze willen daaraan ook gehoorzaam zijn. Ze geloven in de inspiratie van de Schrift en in de praktische toepassing ervan in hun situatie.

Dat is ook voor ons belangrijk. De kracht van de Schrift om ons ook vandaag in allerlei situaties in de gemeente te leiden is onverminderd aanwezig. De vraag is echter of wij dat nog met dezelfde overtuiging geloven als de discipelen destijds. Te oordelen naar onze kennis van de Schrift en het geven van een eigen uitlegging daaraan is het te vrezen dat we ver zijn afgeweken van het geloof van de eerste discipelen.

Petrus heeft niet alleen inzicht in de Schrift, hij heeft ook inzicht in de voorwaarden waaraan de opvolger van Judas moet voldoen. Hij weet dat er mannen zijn, buiten de twaalf die de Heer Jezus tot een speciale dienst heeft uitgekozen, die ook met Hem zijn meegetrokken als Zijn discipelen. Zulke discipelen hebben Hem ook leren kennen als Iemand Die onder hen “inging en uitging”, wat wijst op de vrije manier van omgaan van de Heer met Zijn discipelen.

De periode van de openbare dienst van de Heer Jezus is begonnen bij de doop van Johannes en is doorgegaan tot Zijn hemelvaart. Om tot de apostelen te worden gerekend moest iemand al die tijd bij Hem zijn gebleven. Als iemand aan die voorwaarde voldeed, was hij ook een getuige van Zijn opstanding, en daar is het voornamelijk om te doen.

Het gaat er niet om te kunnen getuigen van de omwandeling van de Heer, maar van Zijn opstanding. Hier wordt het belang van de opstanding onderstreept. Daarvan moet getuigenis kunnen worden gegeven. De opstanding neemt in Handelingen een belangrijke plaats in. Zonder de opstanding hebben prediking en lering geen kracht of helderheid.

Er zijn twee mannen die aan de voorwaarden voldoen om de plaats van Judas in te nemen. Het is de bevoorrechte plaats waarvan Judas is afgevallen omdat hij het geld liefhad. Zijn keus voor het geld was een fatale keus en deed hem gaan naar zijn eigen afschuwelijke plaats in het eeuwig verderf (Jh 17:12). De twee kandidaten worden voorgesteld aan de Heer. Mogelijk hebben ze deel uitgemaakt van de zeventig die door Hem zijn uitgezonden (Lk 10:1).

Na het raadplegen van de Schrift en het zich daardoor laten leiden en het toepassen van de voorwaarden leggen ze nu in gebed de zaak aan de Heer voor. Het lezen van Gods Woord en het gebed horen altijd bij elkaar. Gesteund door de Schrift vragen ze of Hij van de twee die aan de gestelde voorwaarden voldoen de ene wil kiezen. De apostelen bepalen niet zelf wie de plaats van Judas moet innemen. Zij laten de keus over aan de Heer. Zoals Hij de nacht doorbracht in gebed, voordat Hij de twaalf uitkoos (Lk 6:12-13), zo bidden de discipelen hier ook voor de juiste keus.

Ze spreken de Heer aan als “de Kenner van aller harten” (vgl. Hd 15:8). Hij alleen kent het hart van ieder mens en weet wat daarin is voor Hem. Deze houding van afhankelijkheid en overgave aan Zijn wil is van beslissende betekenis voor het leren kennen van Zijn wil. Ze zeggen in hun gebed ook waarom ze tot dit gebed komen. Ze verantwoorden zich als het ware met te verwijzen naar de gebeurtenissen. Dat weet de Heer allemaal wel, maar Hij wil graag dat wij Hem vertellen waarom we van Hem een beslissing vragen. Het is voor ons belangrijk dat wij onze motieven om iets te vragen onder woorden brengen.

Nadat ze zich zo in het gebed tot de Heer als de Kenner van het hart van allen hebben gericht, werpen ze het lot. Dat is op dat ogenblik nog een geoorloofd middel om Gods wil te leren kennen (Sp 16:33). Het is tevens de laatste keer dat we in de Bijbel over het gebruik van het lot lezen. Na de komst van de Heilige Geest is er van het werpen van het lot geen sprake meer. Als de Heilige Geest gekomen is, maakt Hij Gods wil duidelijk (Hd 13:2).

Het lot valt op Matthias. Hij wordt aan de elf toegevoegd. Daardoor kan er weer worden gesproken over ‘de twaalf’ (Hd 6:2). Door het gebruik van de uitdrukking ‘de twaalf’, maakt de Heilige Geest duidelijk dat de keus door God is erkend.

Handelingen 2

Hd 2:1 | De dag van het Pinksterfeest

1 En toen de dag van het Pinksterfeest werd vervuld, waren zij allen gemeenschappelijk bijeen.

De gelovigen komen nog steeds bij elkaar in de opperzaal. Dan breekt de dag van het Pinksterfeest aan. Op die dag krijgen zij antwoord op hun gebeden, waarbij zij onder andere om de Heilige Geest hebben gebeden (Lk 11:13). Lukas zegt van deze dag dat hij “werd vervuld”. Deze dag van het Pinksterfeest is namelijk in het Oude Testament voorzegd (Lv 23:15-21). Het is een van de ‘feesten van de HEERE’. Het Pinksterfeest vindt plaats vijftig dagen na het Feest van de eerstelingsgarve (Lv 23:9-14). De eerstelingsgarve spreekt van de opstanding van de Heer Jezus. Hij is de Eersteling uit de doden (1Ko 15:20).

Bij het Pinksterfeest wordt een ‘nieuw graanoffer’ van twee broden gebracht. Die twee broden symboliseren Jood en heiden die door de komst van de Heilige Geest tot een eenheid zijn gedoopt. Zoals we zien dat wat het Pascha voorstelt, op het Pascha is vervuld in de dood van Christus, zo zien we dat wat het Pinksterfeest voorstelt, op het Pinksterfeest wordt vervuld in de komst van de Heilige Geest.

Misschien hebben de discipelen gedurende de tijd dat zij hebben gewacht op de vervulling van de belofte met elkaar gesproken over Leviticus 23. Op deze dag van de vervulling van de belofte zijn ze allen gemeenschappelijk bijeen. Ze zijn bijeen omdat ze een gemeenschappelijk belang hebben dat ze met elkaar willen delen. Het is een bijzonder voorrecht, dat kenmerkend is voor de gemeente, om bij elkaar te komen om het gemeenschappelijk geloof in de Heer Jezus met elkaar te delen (1Ko 11:20; 14:26).

Hd 2:2-4 | De komst van de Heilige Geest

2 En er kwam plotseling uit de hemel een geluid als van een geweldige, voortgedreven wind en deze vulde het hele huis waar zij zaten. 3 En er vertoonden zich aan hen tongen als van vuur, die zich verdeelden, en het zette zich op ieder van hen. 4 En zij werden allen vervuld met [de] Heilige Geest en ze begonnen in andere talen te spreken, zoals de Geest hun gaf uit te spreken.

De Heilige Geest is niet, zoals de Heer Jezus, gekomen in een zichtbare, menselijke gestalte. Hij had ongezien en ongemerkt kunnen komen, maar God wilde dat Zijn komst werd opgemerkt en Hij gebruikte daarvoor zichtbare, uiterlijke tekenen. Uit de hemel, dat wil zeggen van God, komt een geluid als van een geweldige, dat is een krachtige, voortgedreven wind.

De wind wordt gehoord, niet gevoeld. Het constateren van de komst van de Heilige Geest berust niet op emotie, maar op waarneming. Er wordt iets gehoord (vers 2), iets gezien (vers 3) en er is een resultaat (vers 4). Het hele huis wordt gevuld. We kunnen ons daarbij goed voorstellen dat allen die in het huis aanwezig zijn, worden ondergedompeld, gedoopt, met de Heilige Geest.

In het vullen van het hele huis (vers 2) zien we een beeld van de waarheid dat de Heilige Geest in de gemeente als geheel woont (1Ko 3:16). In vers 3 komt Hij op ieder van hen in een verschijnsel dat op tongen als van vuur lijkt. Daarin zien we een beeld van de waarheid dat de Heilige Geest ook in iedere individuele gelovige woont (1Ko 6:19).

Het komen van de Heilige Geest in de gemeente om er Zijn intrek te nemen en erin te wonen is een eenmalige gebeurtenis. Die vindt hier plaats. De uitstorting van de Heilige Geest is eenmalig, evenals het werk van Christus op Golgotha eenmalig is. Het intrek nemen van de Heilige Geest in de individuele gelovige, dat wil zeggen dat Hij het lichaam van de gelovige als woonplaats binnengaat, gebeurt op het moment dat iemand het evangelie van zijn behoudenis gelooft (Ef 1:13). Dat is iets dat net zo vaak gebeurt als er een mens tot bekering en geloof komt.

Na het geluid van de komst van de Geest met de oren te hebben waargenomen wordt er iets met de ogen waargenomen. De aanwezigen zien tongen als van vuur die zich verdelen en zich op ieder van hen neerzetten. Hier vindt de doop met de Heilige Geest plaats, waarnaar in 1 Korinthiërs 12 wordt terugverwezen (1Ko 12:13). Dit is niet de doop met vuur. Die is voor de ongelovigen. Als Johannes een gezelschap aanspreekt dat bestaat uit gelovigen en ongelovigen noemt hij beide dopen (Mt 3:11-12; Lk 3:16-17).

De tongen die zich op ieder van hen zetten, zijn tongen “als van vuur”. Het is geen vuur, maar het doet er wel aan denken. Het vuur stelt oordeel voor. Hoewel het niet om een vuurdoop gaat, die oordeel betekent, heeft deze doop van de Geest waarmee de gelovigen worden gedoopt in een bepaalde zin wel met oordeel te maken. Het wijst er namelijk op dat de komst van de Heilige Geest het oordeel over het vlees betekent. Waar de Heilige Geest komt, mag het vlees zich niet meer laten gelden en moet het in de dood worden gehouden. De tongen wijzen op ons spreken, onze uitingen. Als de Heilige Geest in ons woont, moet dat in ons hele gedrag tot uiting komen.

De vervulling met de Geest moet worden onderscheiden van de uitstorting van of de doop met de Heilige Geest. Als iemand wordt vervuld met de Geest, wil dat zeggen dat hij onder het beslag van de Geest komt met het oog op het vervullen van een bepaalde dienst. De vervulling met de Geest kan meerdere keren gebeuren. Zoals al is gezegd, is de doop met de Heilige Geest een eenmalige gebeurtenis bij het ontstaan van de gemeente, evenals het ontvangen van de Heilige Geest een eenmalige gebeurtenis is die plaatsvindt bij iemand die zich bekeert.

NB ‘Vervulling met de Heilige Geest’ komt in het Nieuwe Testament nog voor in Lk 1:15,41,67; Hd 4:8,31; 9:17; 13:9. ‘Vol van de Geest’ duidt op een permanent vervuld zijn met de Heilige Geest. We zien dit bij de Heer Jezus (Lk 4:1) en bij Stéfanus en Barnabas (Hd 6:3,5; 7:55; 11:24).

Een ander begeleidend en waarneembaar verschijnsel is het spreken in andere talen. De verschillende talen zijn een gevolg van de zonde en hebben verdeeldheid tot gevolg. De talen die door de Geest worden gesproken, heffen de gevolgen van de zonde op. De gelovigen verstaan elkaar daardoor en ze hebben eenheid tot gevolg.

Hier wordt de spraakverwarring opgeheven die God vanwege de zonde van de bouw van de toren van Babel heeft veroorzaakt (Gn 11:1-9). Daar werd de trotse bouw van een menselijk bouwwerk beëindigd door het oordeel van de spraakverwarring, terwijl God hier het begin van Zijn geestelijk bouwwerk laat zien. Bij Babel was er verstrooiing, hier is vereniging.

Een van de kenmerken van een gelovige die met de Geest vervuld is, is dat hij spreekt over de Heer Jezus. Dat gebeurt hier op overvloedige en bijzondere wijze. De gelovigen spreken in talen over de grote daden van God (vers 11). Voor de Jood was het ondenkbaar dat er over God gesproken kon worden in een andere taal dan in het Hebreeuws. Dat dit hier gebeurt, betekent dat God Zich in Zijn bekendmaking niet meer beperkt tot één volk, maar dat het evangelie voor de hele wereld is.

Hd 2:5-13 | Het spreken in andere talen

5 Nu woonden er in Jeruzalem Joden, Godvrezende mannen uit elk van de volken die er onder de hemel zijn. 6 Toen nu dit geluid was ontstaan, kwam de volksmenigte samen en raakte in verwarring, want ieder hoorde hen in zijn eigen taal spreken. 7 En zij waren buiten zichzelf en verwonderden zich en zeiden: Zie, zijn niet al dezen die spreken Galileeërs? 8 Hoe horen wij [hen] dan ieder van ons in zijn eigen taal waarin wij geboren zijn? 9 Parthen, Meden en Elamieten, en de bewoners van Mesopotamië, Judéa en Kappadocië, Pontus en Asia, 10 Frygië en Pamfylië, Egypte en de streken van Libië bij Cyréne, en de hier woonachtige Romeinen, zowel Joden als proselieten, 11 Kretenzen en Arabieren, wij horen hen in onze talen over de grote daden van God spreken. 12 En zij waren allen buiten zichzelf en waren in verlegenheid en zeiden de een tot de ander: Wat mag dit toch zijn? 13 Anderen echter zeiden spottend: Zij zijn vol zoete wijn.

Het wonder van de komst van de Heilige Geest blijft niet beperkt tot de bovenzaal in Jeruzalem. In Jeruzalem wonen Joden uit alle volken onder de hemel. Omdat zij nader worden aangeduid als “Godvrezende mannen”, zullen zij vanuit hun liefde voor de stad van God ernaar zijn teruggekeerd. Als dit wonder in de stad wordt vernomen, trekt het de menigte aan.

Na alle opwinding vanwege het proces tegen en de kruisiging van de Heer Jezus zal iedereen de draad van het dagelijkse leven weer hebben opgenomen. Vijftig dagen lang is er niets opzienbarends gebeurd. De aanspraken van Jezus als Messias zijn met Hem naar het graf gedragen, zo moet men hebben gedacht. De soldaten hebben de leugen over het stelen van Zijn lichaam verspreid (Mt 28:12-15) en die leugen zal algemeen geloofd zijn. De dienst in de tempel zal weer zijn gewone gang zijn gegaan.

Dan vindt plotseling deze gebeurtenis plaats en later zelfs de bekering van meerdere duizenden mensen. Ieder in de samengestroomde menigte, die bestaat uit allerlei nationaliteiten, hoort zijn eigen taal spreken. Dit brengt hen in verwarring. Over de vurige tongen op de discipelen wordt niet gesproken. Het lijkt erop dat de menigte die niet heeft gezien. De verbazing is in elk geval groot. Het armzalige handjevol ongeletterde discipelen, dat wordt herkend als afkomstig uit het achtergebleven Galiléa, treedt uit de verborgenheid en vergetelheid in de openbaarheid en geeft met onweerstaanbare kracht getuigenis in talen die zij niet hebben geleerd.

In de menigte spreken de mensen er met elkaar over dat ieder hen hoort spreken in de taal waarin ze geboren zijn. Lukas somt de volken op waar deze Joden vandaan zijn gekomen. Het geeft een indruk van de uitgestrektheid van de verstrooiing. Dat God aan al die volken Zijn grootheid en majesteit bekend laat maken in de taal van hun geboorteland, de taal waarmee ze zijn opgegroeid, is een ongekende overwinning van Zijn genade. Hij heeft moeten verstrooien vanwege de ontrouw van Zijn volk. Nu is Hij aan het samenvoegen vanwege de grootheid van het werk van Zijn Zoon.

De discipelen spreken deze verschillende talen en zelfs dialecten zonder dat zij die hebben geleerd. Het gaat om een spreekwonder en niet om een hoorwonder. De discipelen weten zich op perfecte wijze met de juiste tongval uit te drukken in de taal van elk land waar emigranten vandaan zijn gekomen.

NB Twee keer eerder is er sprake van het spreken in een taal zonder dat men die geleerd heeft. Adam en Eva zijn de eersten die een taal spraken zonder die te hebben geleerd. Het tweede geval is bij de al aangehaalde spraakverwarring die God gaf naar aanleiding van de torenbouw van Babel.

Nog eens (verzen 7,12) verhaalt Lukas wat een enorme indruk dit gebeuren op de menigte maakt. Telkens wijst hij erop wat het bij de menigte bewerkt. De komst van de Heilige Geest op aarde is een gebeurtenis die niet in stilte plaatsvindt, maar gepaard gaat met het nodige en passende vertoon. Zij die onder de indruk zijn, zijn degenen die uit andere landen zijn gekomen en hier de taal van het land van hun herkomst horen spreken.

Er zijn ook “anderen” (vers 13). Zij behoren waarschijnlijk tot de inheemse Joden die deze talen niet verstaan. Zij tonen zich niet Godvrezend, maar drijven de spot met wat er plaatsvindt. Voor hen is het dronkenmanstaal.

Hd 2:14-15 | Petrus begint zijn toespraak

14 Petrus echter stond op met de elf, verhief zijn stem en sprak hen toe: Joodse mannen en u allen die in Jeruzalem woont, dit zij u bekend en leent het oor aan mijn woorden. 15 Want dezen zijn niet dronken, zoals u veronderstelt; want het is [het] derde uur van de dag.

Petrus die in de gemeenschap met zijn Heer en met zijn medebroeders is hersteld, kan nu opstaan en met vrijmoedigheid spreken. Niet alleen Petrus staat op, ook de elf andere apostelen staan met hem op. De elf staan naast hem om op een voor iedereen zichtbare wijze zijn getuigenis te ondersteunen. Hij spreekt de menigte toe als Joodse mannen en inwoners van Jeruzalem. Zijn gehoor bestaat uit Joden. Hij stemt zijn toespraak ook helemaal op dit publiek af. Hij kent het denken en gevoelen van dit publiek door en door, want hij is zelf ook een Jood. Door bekering en geloof en de Heilige Geest Die in hem woont, kan hij de juiste betekenis geven aan wat de menigte heeft waargenomen.

Met de woorden “dit zij u bekend en leent het oor aan mijn woorden”, prikkelt hij hun belangstelling en vraagt hij hun onverdeelde aandacht. In zijn toespraak, die tot een gezelschap is gericht dat alleen uit Joodse luisteraars bestaat, gaat Petrus voor de eerste keer de sleutels gebruiken die de Heer Jezus hem in Mattheüs 16 heeft gegeven (Mt 16:19). Hij gebruikt ze om het koninkrijk der hemelen voor de Joden open te stellen.

Het wordt de eerste christelijke toespraak, hoewel helemaal tot Joodse toehoorders gericht en uitgaande van het Oude Testament. De kracht van zijn getuigenis is dat hij zijn rede baseert op de Schrift en op feiten. Zijn toehoorders kennen de Schrift. Ze kennen ook de onloochenbare feiten.

Eerst neemt Petrus de dwaze veronderstelling weg dat zij dronken zouden zijn. Hij doet dat door een nuchtere constatering dat het nog te vroeg op de dag is om dronken te zijn. Hij zegt wat deze nieuwe ‘beweging’ niet is: het is geen dronkenmansbende, dat wil zeggen geen voorbijgaand geval van emotionele opwinding. Dan begint hij een gloedvolle toespraak waarin hij duidelijk maakt wat deze nieuwe beweging dan wel is: het is iets wat ze kunnen terugvinden in hun eigen Geschriften.

Hd 2:16-21 | De profetie van Joël

16 Maar dit is wat gesproken is door de profeet Joël: 17 ‘En het zal gebeuren in de laatste dagen, zegt God, dat Ik van Mijn Geest zal uitstorten op alle vlees, en uw zonen en dochters zullen profeteren, en uw jongemannen zullen gezichten zien en uw ouden zullen dromen dromen. 18 Ja, op Mijn slaven en op Mijn slavinnen zal Ik in die dagen van Mijn Geest uitstorten en zij zullen profeteren. 19 En Ik zal wonderen geven in de hemel boven en tekenen op de aarde beneden: bloed en vuur en rookwalm. 20 De zon zal veranderd worden in duisternis en de maan in bloed, voordat de grote en luisterrijke dag van [de] Heer komt. 21 En het zal gebeuren dat ieder die de Naam van [de] Heer aanroept, behouden zal worden’.

Om te verklaren wat er is gebeurd, doet Petrus een beroep op wat door de profeet Joël over een dergelijke gebeurtenis is geschreven. Joël heeft geschreven over de uitstorting van Gods Geest “in de laatste dagen”. Dat hebben ook de profeten Jesaja en Ezechiël gedaan (Js 32:15; Ez 39:29). Jesaja en Ezechiël spreken erover in verbinding met de laatste dagen en als zegen voor Israël. Joël spreekt ook over de laatste dagen, maar dan als zegen voor “alle vlees”. Daarmee gaat hij buiten de grenzen van Israël. Petrus weet, onder de leiding van de Heilige Geest, het juiste Schriftwoord aan te halen. Hij weet ook waar hij zijn aanhaling moet stoppen.

Het is belangrijk om erop te letten dat hij Joël 2 aanhaalt zonder te zeggen dat het de vervulling is van deze profetie (Jl 2:28-31). Dat is ook niet zo. Hij verwijst naar Joël omdat wat op de Pinksterdag gebeurt hetzelfde karakter heeft als wat Joël heeft aangekondigd. De uitstorting van de Heilige Geest op de Pinksterdag is iets wat doet denken aan wat Joël heeft gezegd. We kunnen zeggen dat het een voorvervulling van de profetie is, niet de vervulling zelf. De vervulling zal plaatsvinden nadat voldaan is aan wat Joël in de voorgaande verzen heeft geprofeteerd. Het woord “daarna”, waarmee Joël 2:28 begint (Jl 2:28), laat zien dat er een chronologisch verband is met de voorgaande verzen.

Het hoofddoel van Petrus met het aanhalen van dit vers uit Joël is om de Joden duidelijk te maken dat dit wonderlijke dat zo plotseling in hun midden heeft plaatsgevonden, volledig bevestigd wordt door wat Joël over de uitstorting van de Geest heeft gezegd. Maar de uitstorting die nu heeft plaatsgevonden, is niet de volle vervulling van de gebeurtenis die door Joël is aangekondigd. De Heilige Geest is op aarde gekomen en daardoor is de gemeente ontstaan, die Hij verder zal vormen, zoals dit boek Handelingen laat zien. Die uitstorting is gebeurd om een volk voor de hemel te vormen. Daarvoor is de Geest nog steeds op aarde. Waarover Joël schrijft, zal plaatsvinden in de laatste dagen, de dagen van de toekomst, als de vijanden van Israël verslagen zijn en het volk zelf in zijn land woont.

Verder is ook de uitdrukking “al wat leeft” of “alle vlees” van belang. Die uitdrukking betekent niet ‘alle dan levende mensen’, maar geeft aan dat het uitstorten van de Heilige Geest niet beperkt is tot de Joden. Ook dat aspect van de uitstorting van de Heilige Geest in de laatste dagen is duidelijk aanwezig bij wat op de Pinksterdag gebeurt.

Het is niet zo, dat God iedere nieuwe gelovige in staat stelde de Joodse taal te spreken, maar Hij liet Zijn getuigen de talen spreken van hun volksgenoten die onder de heidenen verstrooid zijn geweest. Dit is een bijzonder getuigenis van de genade die uitgaat naar de heidenen. Gelovigen uit de heidenen worden niet ingevoegd in het Joodse volk, maar zij krijgen als heidenen deel aan de zegen van de Heilige Geest. Hiermee wordt in zeker opzicht het oordeel opgeheven dat God in de spraakverwarring over de mensheid had gebracht. De taal vormt geen barrière meer.

De uitstorting van de Geest op alle vlees heeft volgens Joël tot gevolg dat er geprofeteerd wordt. Dat zien we ook hier door Petrus gebeuren. Zijn toespraak heeft als uitwerking dat de mensen in het hart worden getroffen en dat velen zich bekeren (verzen 37,41). Dit beantwoordt precies aan het doel van profetie, want profeteren wil zeggen dat er wordt gesproken vanuit de tegenwoordigheid van God tot de harten en gewetens van mensen.

Wat betreft de uitstorting van de Geest op alle vlees is er nog een opmerkelijk verschil met het Oude Testament te melden. In het Oude Testament lijkt de Geest als gave alleen voorbehouden te zijn aan leidslieden zoals koningen en profeten. Dat het hele volk zou profeteren, bleef toen bij een, eens door Mozes uitgesproken, wens (Nm 11:29). Deze wens van Mozes is bij Joël een belofte van Jahweh geworden voor alle leden van Zijn volk: “Uw zonen en uw dochters zullen profeteren”, evenals “Mijn slaven” en “Mijn slavinnen”. Dat zal het geval zijn bij allen die het vrederijk zullen binnengaan.

Dit aspect van de uitstorting van de Heilige Geest is ook op en sinds de Pinksterdag in de gemeente aanwezig. De Geest is op alle gelovigen gekomen, zonder onderscheid naar stand of rang. Zo ontvangt ook ieder die zich bekeert de Heilige Geest van de belofte, zonder onderscheid naar geslacht, leeftijd – voor God bestaat er geen generatiekloof – of maatschappelijke status.

Hoewel Petrus ook de wonderen en tekenen citeert die Joël in verband met de komst van de Heilige Geest noemt, volgen deze niet direct op de uitstorting van de Geest. Dat komt omdat Israël als natie zich niet heeft bekeerd, maar ongehoorzaam is gebleven. Indien ze zich hadden bekeerd, zou de “grote en luisterrijke dag van [de] Heer” onder begeleiding van tekenen en wonderen onmiddellijk zijn aangebroken. Jahweh zou de vijanden zowel binnen Israël als daarbuiten tot bevrijding van Zijn volk hebben geoordeeld. Zijn optreden zou gepaard zijn gegaan met de verschijnselen die hier worden genoemd. Nu moet die dag nog komen. Daarom zijn ook die verschijnselen nog toekomst.

Ze zullen zeker plaatsvinden en wel nadat de gemeente is opgenomen. We vinden dat in Openbaring vanaf Openbaring 6. Onder het daar genoemde zesde zegel vinden oordelen plaats die sterk overeenkomen met wat Joël zegt en Petrus hier citeert (Op 6:12-14). Alle oordelen die vanaf Openbaring 6 plaatsvinden, vallen onder wat Joël noemt de “grote en ontzagwekkende” dag van Jahweh (Jl 2:31).

Deze oordelen banen de weg voor de wederkomst van Christus naar de aarde om Zijn rijk van vrede en gerechtigheid te vestigen. De “grote en luisterrijke dag van [de] Heer” is de dag van de terugkeer van de Heer Jezus – Hij is Jahweh – op aarde en Zijn regering die daarop volgt. Die dag is groot vanwege de omvangrijke gevolgen die Zijn komst en regering zullen hebben. Die dag is luisterrijk vanwege de heerlijke en zegenrijke gevolgen die Zijn komst en regering zullen hebben.

Vanwege de aangekondigde oordelen en de zegen die daarop volgt, besluit Petrus zijn citaat met het aanbieden van redding aan iedereen die zijn hopeloze situatie inziet. Die redding is alleen mogelijk door het aanroepen van de Naam van de Heer. Wie in vertrouwend geloof tot Hem nadert, komt niet om, maar wordt behouden.

Paulus haalt dit vers aan en verklaart het van algemene toepassing voor de verkondiging van het evangelie in de hele wereld (Rm 10:13). Er wordt in het evangelie geen onderscheid gemaakt in oordeel en ook geen onderscheid in het aanbieden van de behoudenis. Het is voor iedereen. Door alle eeuwen heen is de behoudenis alleen te vinden in het geloof in de Heer Jezus.

Hd 2:22-24 | Het handelen van God en van de mens

22 Mannen van Israël, hoort deze woorden: Jezus de Nazoreeër, een Man, door God aan u bevestigd door krachten, wonderen en tekenen die God door Hem in uw midden heeft gedaan, zoals u zelf weet, 23 Hem, door de bepaalde raad en voorkennis van God overgegeven, hebt u door [de] hand van wettelozen aan [het kruis] gehecht en gedood. 24 Hem heeft God opgewekt door de weeën van de dood te ontbinden, aangezien het niet mogelijk was dat Hij door deze werd vastgehouden.

Petrus spreekt hen aan als “mannen van Israël” en niet alleen als ‘mannen van Jeruzalem’ of ‘mannen van Judéa’, want hij gaat spreken over de algemene hoop voor het hele volk. Hij gaat nu vertellen waarom deze doop met de Heilige Geest heeft plaatsgevonden. Het was een directe daad van de Heer Jezus Die nu verhoogd is aan de rechterhand van God.

Vijftig dagen na de gebeurtenissen tijdens het Pascha, gebeurtenissen die zeker vervaagd zullen zijn, confronteert Petrus het volk plotseling weer met de Man van Nazareth. Hij herinnert eraan hoe de Heer Jezus krachten en tekenen en wonderen in hun midden heeft gedaan. Dat waren allemaal bewijzen dat God in Hem onder hen aanwezig was. God deed het door Hem. Dat wisten ze. Petrus spreekt hen aan als verantwoordelijke mensen, als mensen die weten dat Christus alles in Gods kracht deed. Ze hebben God in Hem moeten herkennen.

Petrus houdt hun vervolgens voor dat zij Hem hebben vermoord. Dat hebben ze weliswaar niet zelf gedaan, want zij hebben de heidenen in de persoon van Pilatus door manipulatie gedwongen de doodstraf aan Hem te voltrekken, maar het maakt hen niet minder schuldig. Integendeel, zij zijn zelfs schuldiger dan Pilatus (Jh 19:11b), hoewel ook die volledig schuldig is aan de dood van de Heer Jezus.

Toch is de dood van Christus geen verrassing, geen uit de hand gelopen zaak. Het is de vervulling van Gods raad. God heeft volmaakte voorkennis van wat er met Zijn Zoon zou gebeuren, hoe Zijn volk Hem zou overgegeven. In dit vers zien we dat God weet hoe Hij de slechtheid van de mens kan gebruiken tot Zijn verheerlijking en de vervulling van Zijn raadsbesluiten, wat overigens niets verandert aan de verantwoordelijkheid van de mens. Wat door de mens ten kwade werd gedacht, heeft God ten goede doen keren (Gn 50:20).

Petrus keurt de leugen van het gestolen lichaam geen woord waardig. Hij gaat er volledig aan voorbij en predikt de waarheid van de opwekking van de Heer Jezus door God. Daarmee getuigt hij van het welbehagen van God in het werk van Zijn Zoon en de volle erkenning ervan. Vanwege de volmaaktheid van dat werk was het onmogelijk dat Hij werd vastgehouden door de weeën van de dood. Hij heeft een kort ogenblik de dood gesmaakt (Hb 2:7a,9a), maar de dood kon Hem niet vasthouden. De dood had geen vat op Hem. Hij ging vrijwillig in de dood en heeft die overwonnen. God heeft de banden van de dood, waarin Hij een korte tijd is geweest, ontbonden. Het zou, met eerbied gezegd, onrechtvaardig geweest zijn van God als Hij dat niet had gedaan en Zijn Zoon in de dood had gelaten.

Hd 2:25-32 | De opstanding door David voorzegd

25 Want David zegt van Hem: ‘Ik zag de Heer altijd voor Mij, want Hij is aan Mijn rechterhand, opdat Ik niet wankel. 26 Daarom heeft Mijn hart zich verblijd en Mijn tong zich verheugd, ja, ook Mijn vlees zal rusten in hoop, 27 want U zult Mijn ziel niet aan [de] hades overlaten en Uw Heilige geen ontbinding te zien geven. 28 U hebt Mij [de] wegen van [het] leven bekendgemaakt; U zult Mij met blijdschap vervullen bij Uw aangezicht’. 29 Mannen broeders, het is geoorloofd met vrijmoedigheid tot u te spreken over de aartsvader David, dat hij én gestorven én begraven is, en zijn graf is onder ons tot op deze dag. 30 Daar hij dan een profeet was en wist, dat God hem met een eed had gezworen [Eén] uit [de] vrucht van zijn lendenen op zijn troon te doen zitten, 31 heeft hij vooruitgezien en gesproken over de opstanding van de Christus, dat Hij niet aan [de] hades is overgelaten en Zijn vlees geen ontbinding heeft gezien. 32 Deze Jezus heeft God opgewekt, waarvan wij allen getuigen zijn.

Weer haalt Petrus de Schrift aan als bewijs van wat er is gebeurd. Het eerdere Schriftbewijs diende tot verklaring van de komst van de Heilige Geest. Dit keer dient het Schriftbewijs – uit Psalm 16 – tot verklaring van de opstanding van Christus (Ps 16:8-11). David schreef tien eeuwen eerder deze psalm. Hij schrijft in de ‘ik’ vorm. Toch kon hij niet over zichzelf schrijven. Hij is gestorven, begraven en nog steeds niet opgestaan. David is hier een profeet en hij schrijft over een Ander.

Niemand anders dan de Heer Jezus is Zijn weg gegaan zonder een moment Zijn oog van God, Zijn Vader af te wenden. Altijd zag Hij God, Zijn Vader voor Zich. Altijd ook wist Hij Hem naast Zich (Jh 8:29). Hij voelde Zich volkomen door Hem ondersteund, waardoor Hij niet wankelde. Zijn gemeenschap met Zijn God gaf Hem blijdschap in Zijn hart, waaraan Hij met Zijn mond uiting gaf, zelfs in de tijd dat Hij verwerping ervoer (Mt 11:25).

Door Zijn gemeenschap met Zijn God had Hij hoop met betrekking tot de rust voor Zijn vlees, dat is Zijn lichaam. Hij wist dat Hij de dood van de zondaar zou sterven, maar Hij ging die dood tegemoet met de Vader voor en naast Zich, terwijl Hij zag op de vreugde die daarna zou komen (Hb 12:2). Hij wist dat God Zijn ziel niet aan de hades zou “overlaten”. Dat betekent dat God Zijn ziel niet aan het dodenrijk zou prijsgeven. God zou Zijn ziel daar niet heen laten gaan. De hades is de plaats waar de zielen van de in ongeloof gestorven mensen heen gaan (Lk 16:23). Christus was “de Heilige” van God Die in volkomen afzondering voor God tot Zijn eer had geleefd.

De pijnen van de dood, die iedere ongelovige in de hades en uiteindelijk eeuwig in de hel lijdt, heeft Hij voor ieder die in Hem gelooft in Zijn ziel geleden in de drie uren van duisternis aan het kruis onder Gods oordeel. Nadat Hij was gestorven, is Hij in het graf gelegd, maar Zijn lichaam zou niet worden aangetast door het verderf van de dood. Ook in Zijn dood was Hij ‘de Heilige’ van God. Daardoor wist Hij dat Hij geen ontbinding zou zien. Na een kort verblijf in het graf – "een korte tijd" (Hb 2:9) – is Hij opgewekt.

Nadat we in het citaat de Heer Jezus hebben horen spreken over Zijn dood en de zekere bewaring daarin door God, horen we vervolgens hoe Hij spreekt over leven en blijdschap. Dit is leven en blijdschap na door de dood te zijn heengegaan. Na de opstanding worden er wegen van leven geopend en bekendgemaakt.

Dat maakt de opstanding van Christus anders dan die van de andere opstandingen in de Bijbel, want die opgestane gelovigen zijn allemaal weer een keer gestorven. Het leven in de opstanding is een leven vol blijdschap, het is leven met het oog gericht op het aangezicht van God. In de geestelijke betekenis geldt dit vandaag voor iedere gelovige die de Heer voor zich ziet (vers 25). Zo iemand gaat altijd op de weg van het leven, ook al voert die mogelijk door de dood heen.

Na het citaat vraagt Petrus zijn toehoorders opnieuw om aandacht door hen als “mannen broeders” aan te spreken. Hij zegt dat het “geoorloofd” is, dat wil zeggen dat het hem vrij staat, met vrijmoedigheid tot hen te spreken over David, die hij “aartsvader” noemt, in de zin van stamvader van het koninklijke geslacht. Hij kent de grote belangstelling van zijn publiek voor deze in hun ogen onovertroffen koning. Maar hoe groot David ook is, hij is én gestorven én begraven. Het graf van David was nog steeds onder hen met daarin zijn beenderen, wat betekende dat hij wél de verderving heeft gezien.

Daarmee is duidelijk dat het voorgaande citaat niet op David kan slaan. De psalm gaat dan ook niet over David, maar over de Messias. David was niet alleen koning, hij was ook profeet. Hij heeft gesproken over toekomstige dingen omdat God hem op de krachtigst mogelijke wijze had verzekerd van een opvolger voor zijn troon. Die opvolger zou “[Eén] uit [de] vrucht van zijn lendenen” zijn, dat wil zeggen een directe Nakomeling van hem. Die Nakomeling is de Christus, de Messias.

David heeft de toezegging van God aangaande een Troonopvolger geloofd. Dat heeft hem vooruit doen zien. Als God heeft beloofd dat er een Nakomeling op zijn troon zal zitten, kan de dood die belofte van God niet tenietdoen. Daarom kon het niet anders dan dat de Christus na te zijn gestorven, ook zou opstaan. Hij zou niet alleen uit de dood opstaan, maar Hij zou opstaan zonder dat iets van de dood meegenomen zou worden in Zijn opstanding. Alles wat bij de dood hoort, zou Hem niet aantasten.

Hij is door God niet aan de macht van het dodenrijk overgelaten, wat zou betekenen dat het dodenrijk macht over Hem zou hebben. Hij is vrijwillig het dodenrijk ingegaan om de dood te overwinnen. Hij is als Overwinnaar in de dood gegaan, een overwinning die blijkt uit Zijn opstanding in een onverderfelijk leven. Zijn vlees heeft dan ook geen ontbinding gezien, want alles wat met de dood te maken heeft, heeft Hij door Zijn dood ontkracht, zodat het zijn macht niet over Hem kon uitoefenen.

Petrus laat zijn luisteraars niet raden naar de betekenis van wat hij over David en Christus heeft gezegd. De Zoon van David en de Christus van God is “deze Jezus”. Weer horen we het nadrukkelijke “deze” Jezus (Hd 1:11). De Jezus Die door God is opgewekt, is Dezelfde Die in de dood is gegaan.

Petrus stelt ook weer met kracht Zijn opstanding vast door te zeggen dat zij allen getuigen zijn van dat feit. Daar bestond ook geen enkele twijfel over. De Heer Jezus is na Zijn opstanding immers veertig dagen lang telkens weer, onder andere, aan hen, de discipelen, verschenen en heeft met hen gesproken (Hd 1:3).

Hd 2:33-36 | Jezus tot Heer en Christus gemaakt

33 Nu Hij dan door de rechterhand van God is verhoogd en de belofte van de Heilige Geest heeft ontvangen van de Vader, heeft Hij dit uitgestort wat u <én> ziet én hoort. 34 Want David is niet opgevaren naar de hemelen, maar hij zegt zelf: ‘<De> Heer heeft tot mijn Heer gezegd: Zit aan Mijn rechterhand, 35 totdat Ik Uw vijanden tot een voetbank voor Uw voeten stel’. 36 Laat het hele huis van Israël dan zeker weten, dat God Hem zowel tot Heer als tot Christus heeft gemaakt, deze Jezus Die u hebt gekruisigd.

De Heer Jezus is niet alleen door God uit de dood opgewekt, Hij is ook door de kracht van God “verhoogd”. Petrus schrijft alles toe aan God om daarmee te laten zien hoezeer God het werk van Zijn Zoon waardeert en heeft aanvaard. Op aarde mogen mensen Hem hebben veracht en verworpen, maar voor God is Hij de volmaakt Heerlijke Die Hij met vreugde de hoogste en heerlijkste plaats in de hemel geeft. Als de Vader heeft Hij aan de Heer Jezus de Heilige Geest gegeven Die door Hem is beloofd opdat de Heer Jezus Die zou uitstorten (Hd 1:4; Jh 14:16-17,26; 15:26). Als verheerlijkt in de hemel ontvangt Christus voor de tweede keer de Heilige Geest. Bij Zijn doop ontving Hij de Heilige Geest voor Zichzelf, nu ontvangt Hij de Geest om Die uit te storten over anderen.

Als bewijs voor de verheerlijking van Christus haalt Petrus weer een vers uit de Schriften aan. Dit keer komt het bewijs uit Psalm 110 (Ps 110:1). Zoals hij al heeft gezegd over Psalm 16 dat die niet in de eerste plaats op David slaat, maar op Christus (vers 31), zo zegt hij ook hier dat Psalm 110:1 niet over David gaat, maar over de Heer Jezus. (In de verschillende psalmen die Petrus aanhaalt, hebben we een prachtig opeenvolgend getuigenis van de dood, opstanding, hemelvaart en verheerlijking van Christus.)

David spreekt in Psalm 110:1 over de verheerlijking van de Heer Jezus als een daad van Jahweh, dat is God. De Heer Jezus is door de rechterhand van God verhoogd en God heeft Hem de plaats van eer gegeven aan Zijn rechterhand. Die plaats komt Hem toe, Hij heeft die plaats verdiend. David spreekt over Hem als “mijn Heer”. De Heer Jezus is de Zoon van David als Mens, maar Hij is ook de Heer van David, omdat Hij ook de Zoon van God is.

Er is een “totdat” verbonden aan die plaats van eer aan Gods rechterhand. Er komt namelijk een ogenblik dat de Heer Jezus die plaats zal verlaten om terug te keren naar de aarde. Hij zal dan de vijanden van Zijn volk – en de vijanden van Zijn volk zijn ook Zijn vijanden – oordelen. Hij zal allen die hebben geweigerd zich te bekeren en zich voortdurend vol haat tegen Hem en Zijn volk hebben gekeerd, als overwonnen vijanden onder Zijn voeten leggen zodat Hij erop zal rusten. Dan heeft Zijn grimmigheid ten aanzien van alle onrecht dat Hem en Zijn volk is aangedaan, rust gevonden. Tot dat ogenblik blijft Hij in de heerlijkheid. De uitstorting van de Geest is het bewijs van de plaats die Hij daar nu inneemt (Jh 16:8-11).

Petrus houdt aan het hele huis van Israël de zekerheid voor van wat God met Zijn Zoon heeft gedaan. Hij confronteert hen ook met hun misdaad. Weer spreekt hij over “deze” Jezus. Het contrast tussen de plaats die God Hem geeft en de plaats die de mens Hem geeft, is enorm. De mens heeft Hem als een nietswaardige verworpen, mishandeld en vermoord. God heeft Hem daarentegen tot Heer gemaakt, tot de Gezaghebber Die alle macht heeft in de hemel en op de aarde. God heeft Hem ook tot Christus gemaakt, tot de Drager en Uitdeler van al Zijn beloften.

Ook op aarde was de Heer Jezus Heer en Christus, maar daar was Hij het met betrekking tot Israël en alle beloften die aan Israël zijn gedaan. Nu is Hij het als Mens in de hemel en is Hij het met betrekking tot Gods eeuwige raadsbesluiten.

Hd 2:37-41 | De uitwerking van de prediking

37 Toen zij nu dit hoorden, werden zij in het hart getroffen en zij zeiden tot Petrus en de overige apostelen: Wat moeten wij doen, mannen broeders? 38 En Petrus <zei> tot hen: Bekeert u, en laat ieder van u gedoopt worden in de Naam van Jezus Christus tot vergeving van uw zonden, en u zult de gave van de Heilige Geest ontvangen. 39 Want voor u is de belofte en voor uw kinderen en voor allen die veraf zijn, zovelen [de] Heer onze God ertoe zal roepen. 40 En met vele andere woorden betuigde en vermaande hij hen en zei: Laat u behouden van dit verkeerde geslacht. 41 Zij dan die zijn woord aannamen, werden gedoopt, en er werden op die dag ongeveer drieduizend zielen toegevoegd.

De bewijzen zijn geleverd uit de Schriften en vervolgens door Petrus onder de leiding van de Geest, samen met de andere apostelen, toegepast op de harten en gewetens van de hoorders. Hiermee is invulling gegeven aan wat de Heer Jezus heeft gezegd met betrekking tot de komst van de Heilige Geest: “Hij zal het uit het Mijne nemen en het u verkondigen” (Jh 16:15). Nu is de Heilige Geest gekomen en door Petrus toont Hij de dingen betreffende de Heer Jezus.

Vaak zullen de hoorders die psalmen zelf hebben gelezen of hebben horen voorlezen. Ze zullen daarbij steeds hebben begrepen dat deze psalmen spreken over de Messias. Nu horen ze dat deze psalmen in de afgelopen weken hun vervulling hebben gevonden. Ze komen tot de ontdekking van hun misdaad. Ze hebben Hem gedood van Wie de psalmen getuigen dat Hij de Messias is. De Geest werkt in hun harten het bewustzijn in wat voor vreselijke positie ze zich bevinden, nu blijkt dat Hij niet in de dood is gebleven, maar dat Hij is opgewekt. Daarom roepen ze om een mogelijkheid om aan het oordeel te ontkomen.

Hun roep is tot Petrus en de elf andere apostelen en niet tot de overpriesters en de schriftgeleerden. Ze geloven dat Petrus en de zijnen hen kunnen helpen. Alle vooroordeel over deze ‘Galileeërs’ is verdwenen. Ze stellen hun vraag aan alle apostelen, maar hij wordt door Petrus als hun woordvoerder beantwoord.

Zijn antwoord begint met “bekeert u”. Allereerst moeten zij in hun denken over de Heer Jezus tot een volkomen verandering komen. Zij moeten Hem aanvaarden zoals God Hem heeft aanvaard. Dat houdt in dat zij hun daad van verwerping van de Zoon van God moeten belijden als volkomen onterecht en als een daad waardoor ze zich tegenover God schuldig hebben gemaakt aan moord.

Als die innerlijke verslagenheid over hun verleden aanwezig is, moeten ze zich vervolgens laten dopen. Daardoor nemen ze ook uiterlijk afstand van het volk waartoe zij behoren als een volk dat onder het oordeel van God ligt vanwege de dood van Zijn Zoon. De doop is het openlijke getuigenis van enerzijds een breuk met het verleden en de oude omgeving en anderzijds het inslaan van een nieuwe weg, de weg van een volgeling van de Heer Jezus.

De doop betekent een openlijke veroordeling van en breuk met het Joodse volk en het gaan behoren bij het nieuwe christelijke getuigenis dat zojuist door de uitstorting van de Heilige Geest is ontstaan. De doop moet dan ook plaatsvinden in de Naam van Jezus Christus, de Naam die eerst zo door hen werd veracht, maar die zij door de doop nu openlijk als het enige middel tot vergeving van hun zonden moeten belijden. [Zie uitvoeriger het boekje ‘Bekering en doop’ op de website www.oudesporen.nl.] Als ze aan deze twee voorwaarden – bekering en doop – voldoen, zullen ze de Heilige Geest ontvangen.

De volgorde die wij hier zien, is:
1. bekering;
2. doop;
3. ontvangen van de Heilige Geest.

In Handelingen 8, waar het gaat om de Samaritanen, hebben we dezelfde volgorde, alleen wordt daar de Heilige Geest gegeven door tussenkomst van de apostelen. In Handelingen 10, waar het gaat om de heidenen, is de volgorde anders. Daar is de volgorde:
1. bekering;
2. ontvangen van de Heilige Geest;
3. doop.
Deze volgorde geldt sindsdien en zolang de gemeente op aarde is.

Petrus vertelt met nadruk dat de belofte van de Heilige Geest speciaal voor hen en hun kinderen is. Hij heeft daarvoor het bewijs al geleverd door uit Joël 2 te citeren (vers 16). Hij vertelt er nu ook bij dat die belofte zelfs is voor hen die zich buiten het Joodse volk bevinden. Ook daarover zouden ze iets uit hun Geschriften kunnen weten (Js 57:19).

Gods belofte om de Heilige Geest te geven kan niet beperkt blijven tot Israël, want die belofte hangt samen met het volbrachte werk van Christus dat ook voor of ten behoeve van de hele wereld is volbracht. Daarom gaat Gods roepstem uit naar alle volken en roept Hij iedereen overal op om zich te bekeren en te geloven in Zijn Zoon.

Petrus heeft meer gezegd dan Lukas heeft opgeschreven. Hij heeft in alle mogelijke bewoordingen het evangelie gepredikt en opgeroepen tot bekering. Hij heeft opgeroepen zich te laten behouden van “dit verkeerde geslacht”. Daarmee zet hij het volk neer als een moordenaarsvolk, als een volk waarvan iemand zich moet laten behouden, omdat hij anders door het oordeel dat over dit volk komt, zal omkomen. Hij doet zijn uiterste best om het volk zover te krijgen dat ze zich bekeren. Vol overtuiging predikt hij zijn boodschap.

Zo moeten wij ook mensen overreden zich door het werk van Christus te laten behouden van een wereld die onder het oordeel ligt (2Ko 5:11). We komen alleen geloofwaardig over als we zelf overtuigd zijn van de waarheid en de ernst van het oordeel en zelf ook afstand hebben genomen van de wereld waarover wij het oordeel prediken.

De prediking van Petrus heeft een enorm resultaat. Velen nemen zijn woord aan. We weten dat Petrus het Woord van God heeft gesproken. Toch wordt er gezegd dat “zijn” woord wordt aangenomen. Hij is als het ware een met Gods boodschap. Zij die zijn woord aannemen, dat wil zeggen dat zij hun schuld voor God over hun verwerping van de Heer Jezus belijden, worden gedoopt. Door de doop nemen zij openlijk afstand van het schuldige Joodse volk. De ongeveer drieduizend zielen die worden gedoopt, zijn een bewijs van wat de Heer Jezus heeft gezegd over de “grotere werken” die zouden gebeuren door Zijn apostelen als Hij terug was bij de Vader (Jh 14:12).

Hd 2:42-47 | Het eerste gemeenteleven

42 Zij nu bleven volharden in de leer van de apostelen en in de gemeenschap, in de breking van het brood en in de gebeden. 43 En er kwam vrees over elke ziel, en vele wonderen en tekenen gebeurden door de apostelen <in Jeruzalem, en er was grote vrees over allen, 44 en> allen nu die geloofden, waren bijeen en hadden alle dingen gemeenschappelijk, 45 en zij verkochten hun goederen en bezittingen en deelden ze uit aan allen, naardat iemand nodig had. 46 En met volharding waren zij dagelijks eendrachtig in de tempel en braken brood aan huis en namen samen voedsel met vreugdegejuich en eenvoud van hart, 47 terwijl zij God prezen en gunst hadden bij het hele volk. En de Heer voegde dagelijks bijeen die behouden werden.

Met de toevoeging van ongeveer drieduizend gelovigen is de gemeente flink uitgebreid. Ondanks alle verschillen die er tussen die even zoveel leden van de gemeente bestaan, is er eenheid. Die eenheid is niet door menselijk toedoen ontstaan en die eenheid wordt ook niet door menselijke organisatie in stand gehouden. De harten van deze gelovigen zijn eenvoudig gericht op de Heer Jezus en daardoor krijgt de Heilige Geest gelegenheid ervoor te zorgen dat de gemeente een eenheid blijft.

Dit gebeurt door de vier aspecten die hier worden genoemd en die het gemeenteleven volledig doortrekken en waarin ze blijven volharden. Deze aspecten hebben ook betrekking op de samenkomsten van de gelovigen die als het ware de hoogtepunten van de christelijke gemeenschap zijn. Dat kan echter alleen zo zijn als deze dingen het hele leven beheersen.

“De leer van de apostelen” staat voorop. Onderwijs in Gods gedachten is het eerste wat pasbekeerden nodig hebben. Alleen zo kan er een gezond geestelijk leven groeien. Het volharden daarin betekent niet alleen een volhardend luisteren naar wat de apostelen zeggen, maar vooral ook een volhardend in praktijk brengen van het onderwijs dat de apostelen geven. Het volharden in de leer van de apostelen slaat dan ook op het hele leven van de gelovigen.

Het eerste wat de gemeente kenmerkt na haar ontstaan is onderwerping aan de leer van de Heilige Geest door de apostelen, dat is nu de leer van het hele Nieuwe Testament. Dat voert tot het tweede aspect van gemeente zijn en dat is het hebben van “gemeenschap” met elkaar. De leer van de apostelen is de Schriftuurlijke basis voor alle vormen van gemeenschap die de gemeente kent. De gemeente is een gezelschap van mensen die elkaar vroeger niet kenden en totaal verschillende dingen deden. Wat hen kenmerkte, kenmerkt de wereld. Door het geloof in de Heer Jezus zijn die mensen nu een gemeenschap geworden waarin Hij hun gemeenschappelijke ‘belang’ is (1Ko 1:9), over Wie ze willen spreken en aan Wie ze willen denken.

Dit gemeenschappelijke belang komt op bijzondere wijze tot uiting in het derde aspect, “de breking van het brood”, dat is de viering van het avondmaal of het gebruiken van de maaltijd van de Heer. In de uitdrukking van de gemeenschap, het breken van het brood, blijft de Heer voortdurend voor hun aandacht en brengt de diepste gevoelens voor Hem naar boven.

Ten slotte is er het bewustzijn dat zij zelf geen kracht hebben en dat ze in alles afhankelijk zijn van God. Daarom blijven ze ook volharden “in de gebeden”.

Wat de christenen doen en hoe ze leven, maakt allen bevreesd die er geen deel aan hebben. De ongelovigen nemen dingen waar die ze niet kunnen verklaren en waar ze geen vat op hebben. De kracht van de Geest wordt op indrukwekkende en ook door ongelovigen waar te nemen wijze gemanifesteerd. De wonderen en tekenen worden hier niet nader omschreven. In de volgende hoofdstukken zal Lukas er enkele noemen. De woorden “wonderen en tekenen” zijn dezelfde die ook voor de Heer Jezus worden gebruikt in vers 22.

Terwijl er buiten de gemeenschap van de gelovigen vrees is, is er onder de gelovigen een grote saamhorigheid. Ze zijn bij elkaar om de geestelijke zegeningen met elkaar te delen en ze delen ook al hun bezittingen met elkaar. Wat een verschil met onze tijd waarin gelovigen door allerlei oorzaken van elkaar zijn gescheiden en elkaar niet eens kennen. Velen die elkaar wel kennen, leven toch van elkaar gescheiden omdat ieder voor zichzelf leeft en niets van zijn welvaart met anderen deelt.

Een echte christen kan het niet verdragen veel te hebben, terwijl anderen te weinig hebben. Misschien dat het kwam door de verwachting van de spoedige terugkeer van de Heer, maar de eerste christenen verkochten alles wat ze hadden en deelden het met elkaar. Dat deden ze overigens geheel vrijwillig, niemand dwong hen daartoe.

Zoals gezegd, is hun saamhorigheid groot. Ze blijven bij elkaar, ook als het Pinksterfeest is afgelopen. Hun leven bestaat niet meer uit het houden van hoogtijdagen, maar uit een innerlijke verbinding met elkaar die er voortdurend is. Voor het beleven van hun verbondenheid met elkaar komen ze samen in de tempel en in de huizen.

Ze bouwen geen geldverslindende kerken, maar worden gekenmerkt door eenvoud en vertrouwen op God. Een met juwelen omhangen Christuskind in de Dom in Rome en hongerige straatkinderen net daarbuiten zijn niet met elkaar te rijmen. De eerste gemeente heeft niets van alles wat wij vandaag hebben, zoals gebouwen, geld, politieke invloed, sociale status, en toch worden er veel zielen gewonnen.

Aan de ene kant houden deze christenen nog vast aan de Joodse godsdienstige gewoonten door naar de tempel te gaan. Aan de andere kant beleven ze in hun huizen de werkelijke christelijke gemeenschap. Elke dag breken zij het brood tot gedachtenis aan hun Heer en genieten van de gemeenschap met elkaar tijdens liefdemaaltijden.

Bij dit alles prijzen zij God. Hun vreugde en lofprijzing zijn niet het gevolg van hun verlossing, zoals dat bij Israël het geval was in Exodus 15 (Ex 15:1). Het is de vreugde van gelovigen die nu delen in de liefde van God. Zij hebben deel gekregen aan Zijn natuur en zijn met God in verbinding gebracht als hun Vader en de Heilige Geest heeft woning in hen gemaakt.

Hun hele wijze van leven dwingt respect af bij het volk. Als christenen leven zoals de Heer het bedoelt, is dat een zegen voor de omgeving. De Heer laat Zich niet onbetuigd bij een dergelijke wijze van leven. Dagelijks voegt Hij toe aan de gemeenschap. Daardoor wordt het getal van hen die behouden worden steeds groter. De behoudenis is voor de eeuwigheid. Het kan ook zijn dat de behoudenis die hier wordt bedoeld, te maken heeft met de verwoesting waaraan Jeruzalem in het jaar 70 zal worden prijsgegeven als Gods oordeel over het oude systeem. Wie zich bekeerde, ontkwam daaraan, hij werd daarvan behouden.

NB Wat ‘dagelijks’ in de vroege gemeente gebeurde: elkaar ontmoeten (Hd 2:46); zielen tot bekering brengen (Hd 2:47); in aantal toenemen (Hd 16:5); de Schriften onderzoeken (Hd 17:11).

Handelingen 3

Hd 3:1 | Naar de tempel om te bidden

1 Petrus nu en Johannes gingen op naar de tempel op het uur van het gebed, het negende;

Twee van de apostelen, Petrus en Johannes, gaan samen naar de tempel. Hoewel ze christenen zijn door de doop met de Heilige Geest, houden ze nog vast aan bepaalde Joodse inzettingen. Een van die inzettingen is het opgaan naar de tempel op het uur van het gebed.

De eerste tijd van het christendom is een overgangstijd. Door de dienst van Paulus, die verderop in Handelingen wordt geroepen, zal de waarheid ten aanzien van het christendom ten volle worden ontvouwd. Dat zal de harten losmaken van het Jodendom en met inzicht verbinden aan de verheerlijkte Heer in de hemel. Voor allen die er dan nog moeite mee hebben het Jodendom los te laten, zal in het jaar 70 de definitieve breuk door God bewerkt worden door Jeruzalem aan de verwoesting door de Romeinen prijs te geven. Daardoor zal er een einde worden gemaakt aan de mogelijkheid om de tempel te bezoeken.

Ze gaan naar de tempel als een huis van gebed (Js 56:7b; Lk 19:46). Het uur van het gebed, het negende – dat is drie uur in de middag onze tijd –, is het uur waarop het avondbrandoffer wordt gebracht. Het is het uur waarop Elia antwoord kreeg op zijn gebed (1Kn 18:36-38) en het uur waarop ook Daniël eeuwen later antwoord kreeg op zijn gebed (Dn 9:21). Het is ook het uur waarop de Heer Jezus geen antwoord kreeg toen Hij riep (Mt 27:46). Op dat uur gaan Petrus en Johannes naar de tempel om daar voor het oog van de menigte de kracht van de Naam van de Heer Jezus te ontvouwen. Het is mooi om te zien dat het eerste wonder dat beschreven wordt, plaatsvindt in het kader van het gebed.

Hd 3:2-7 | Genezing van een verlamde

2 en een man die kreupel was van [de] schoot van zijn moeder af, werd gedragen, die zij dagelijks neerzetten bij de deur van de tempel, de Schone geheten, om een aalmoes te vragen van hen die de tempel binnengingen. 3 Toen hij Petrus en Johannes zag, die juist de tempel zouden binnengaan, vroeg hij een aalmoes te mogen ontvangen. 4 Petrus nu zag hem strak aan, met Johannes, en zei: Kijk ons aan. 5 Hij nu richtte de blik op hen in de verwachting iets van hen te ontvangen. 6 Petrus echter zei: Zilver en goud heb ik niet; maar wat ik heb, dat geef ik u: in de Naam van Jezus Christus de Nazoreeër, <sta op en> loop! 7 En hij greep hem bij de rechterhand en richtte hem op; en onmiddellijk werden zijn voeten en zijn enkels stevig.

Terwijl de gemeente dagelijks eendrachtig bijeen is in de tempel, wordt er dagelijks een verlamde man bij de deur van de tempel, de Schone geheten, neergezet. De naam van de deur, die symbolisch uiting geeft aan de schitterende godsdienst van de Joden, staat in schril contrast met het uiterlijk van deze kreupele man die een symbool is van de ware toestand van de Joden. Hij kan niets en is afhankelijk van de goedheid van mensen die hem naar de tempel brengen. En als hij daar is neergezet, is hij afhankelijk van de goedheid van de tempelbezoekers. Als mensen in een godsdienstige stemming zijn, zijn ze vaak wat vrijgeviger. De plaats die hij bij de deur van de tempel heeft, is dan ook niet slecht gekozen. Hij zal daar al vele jaren hebben gezeten, want hij is ouder dan veertig jaar (Hd 4:22).

Deze man doet denken aan de zieke die al achtendertig jaar bij de vijver Bethesda lag (Jh 5:5). Evenals die man is deze man een beeld van Israël onder de wet. Het volk heeft bijna veertig jaar onder de wet door de woestijn gezworven en zou op grond van de wet nooit het beloofde land met de beloofde zegen hebben bereikt. Alleen Gods genade heeft hen in het land gebracht. Zo is ook de zieke bij Bethesda door de Heer genezen en zo zal ook deze verlamde in de Naam van de Heer worden genezen.

Deze man is zo vlak bij de heilige plaats en toch zo ver er vandaan. En is de Heer Jezus niet vaak daar geweest? Zou hij Hem dan nooit de tempelgebouwen hebben zien binnengaan? In elk geval heeft hij nooit een beroep op Hem gedaan.

Zonder dat de man het beseft, is het einde van zijn ellende nabij als Petrus en Johannes onder de tempelbezoekers verschijnen. Als hij hen ziet, terwijl ze op het punt staan de tempel binnen te gaan, vraagt hij ook hun om een aalmoes. Zouden Petrus en Johannes, die toch ook daar vaak samen met de Heer Jezus zijn geweest, nooit eerder door hem zijn aangesproken? We weten het niet. We weten wel dat de vraag om een aalmoes hem dit keer heel wat meer oplevert dan goud en zilver ooit kunnen geven. Alleen God weet waarom mensen vele jaren aan het evangelie voorbijgaan en dan toch op zekere dag worden gered.

Voor Petrus en Johannes is de vraag om een aalmoes de aanleiding om de machtige Naam van Jezus Christus bekend te maken. Petrus kijkt hem strak aan. Hij heeft voor niets anders aandacht dan voor de verlamde. Daarbij ziet hij niet zozeer diens nood als wel de gelegenheid om de Heer Jezus te verheerlijken. Johannes doet hetzelfde. Ook hem gaat het alleen om de verheerlijking van Christus. Hoewel Petrus de sprekende en handelende is, is Johannes een van geest met hem. Hun onverdeelde aandacht is op de man gericht.

Dan vraagt Petrus hem hen aan te kijken. De man moet afzien van alles om zich heen en alleen naar deze twee apostelen kijken die daar staan in de Naam van de Heer Jezus. Door naar hen te kijken kijkt hij in indirecte zin naar Hem. Dat beseft hij niet, maar Petrus en Johannes beseffen wel dat zij daar staan met de volmacht van de Heer. Vandaar ook dat Petrus kan zeggen: “Kijk ons aan.” Het is niet om hen te doen, maar om Hem Die zij vertegenwoordigen.

De man doet wat er van hem wordt gevraagd en kijkt hen aan. Het enige wat hij verwacht, is een gift. Veel verder gaan zijn gedachten niet. Ook onze gedachten gaan vaak niet veel verder. We zijn eerder gericht op aardse schatten dan op hemelse schatten.

Dan spreekt Petrus woorden die getuigen van wat hij niet heeft en van wat hij wel heeft. Hij heeft geen zilver of goud, maar hij heeft wel de volmacht van de Heer Jezus om te genezen. In het Oude Testament zijn zilver en goud middelen tot verzoening, maar Petrus herinnert er in zijn eerste brief aan dat de ware verlossing niet plaatsvindt door zilver of goud, maar door het kostbare bloed van Christus (1Pt 1:18-19). De Naam van Christus is het ware middel dat herstel geeft en ook kracht verleent om het heiligdom in te gaan, zoals we hier zien.

In plaats van aards fortuin bezit Petrus een bron van geluk en kracht in de hemel, in Jezus Christus. Uit die bron put hij om deze man een zegen te geven die ver uitgaat boven aardse welvaart. In de Naam van Jezus Christus geeft hij hem de opdracht op te staan en te lopen. Petrus noemt de Heer Jezus “de Nazoreeër”, wat spreekt van Zijn afkomst uit het verachte Nazareth. Die Naam schalt over het tempelplein als de Naam die kracht geeft om te genezen. De godsdienstige leiders dachten van Hem af te zijn, maar Hij openbaart vanuit de hemel zelfs een grotere kracht dan tijdens Zijn leven op aarde.

Een dergelijke uiting van kracht in gesproken woorden is vandaag de dag zeldzaam. Veel oprechte christenen zijn vandaag bezig zilver en goud te verzamelen voor het werk van de Heer, terwijl de kracht van de Naam van de Heer grotendeels onbenut blijft. Veel hedendaagse genezers spreken wel met veel kracht de Naam van Jezus uit om te genezen, maar kunnen de eerste woorden van Petrus, “zilver en goud heb ik niet”, niet nazeggen.

Petrus spreekt niet alleen woorden van gezag in de Naam van de Heer Jezus, maar hij grijpt de man ook bij de rechterhand en helpt hem overeind. Hier zien we weer dat prachtige samengaan van Goddelijk en menselijk handelen. God doet, wat wij niet kunnen – zijn voeten en enkels stevig maken – en wij moeten doen, wat wij kunnen – bij de hand grijpen en oprichten.

Hd 3:8-11 | Uitwerking van de genezing

8 En hij sprong op, ging staan en liep, en ging met hen de tempel binnen, terwijl hij liep en sprong en God prees. 9 En al het volk zag hem lopen en God prijzen. 10 En zij herkenden hem, dat hij het was die om een aalmoes had gezeten aan de Schone Poort van de tempel; en zij werden vervuld met verbazing en ontzetting over wat er met hem was gebeurd. 11 En terwijl hij Petrus en Johannes vasthield, liep al het volk gezamenlijk snel naar hen toe in de zogenaamde zuilengang van Salomo, vol verbazing.

Het resultaat is er onmiddellijk. Het herstel is compleet en verifieerbaar. Er hoeven geen doktersverklaringen te worden overlegd. De man springt op, gaat staan en loopt. Zijn eerste gang is naar de tempel die hij samen met Petrus en Johannes ingaat. Altijd heeft hij aan de deur ervan gezeten, nu gaat hij erin. Hij doet dat samen met anderen. Tegelijk geeft hij persoonlijk uiting aan zijn dankbaarheid. Hij loopt en springt en prijst God. God krijgt de eer.

Wat hij doet, is een getuigenis voor het hele volk, dat hem ziet lopen en God hoort prijzen. Het volk kent hem. Hij hoorde bij de dagelijkse aanblik van de tempel, want hij zat er elke dag te bedelen. Sommige mensen zullen hem uit medelijden wel eens iets hebben gegeven, maar niemand kon hem van zijn verlamdheid afhelpen. Iedereen had zich natuurlijk ook verzoend met de gedachte dat hij niet te helpen was. Maar juist dit voor mensen hopeloze geval wordt tot een groot getuigenis van de Naam van de Heer Jezus.

De genezen man houdt Petrus en Johannes vast, zodat voor iedereen duidelijk is wie voor zijn genezing gebruikt zijn. Het toont ook het begrijpelijke verlangen van iemand die pas bekeerd is om bij degene te blijven die het middel tot zijn bekering is geweest. Het is tevens een bewijs van nieuw leven als de gemeenschap wordt gezocht met anderen die hem geestelijk tot steun zijn en hem helpen groeien als christen. De man wil bij Petrus en Johannes horen en blijven.

Zijn genezing veroorzaakt een volksoploop. Al het volk komt naar de tempel, naar de zuilengang van Salomo. In de zuilengang van Salomo wandelde de Heer toen Hem gevraagd werd of Hij de Christus was (Jh 10:23-24) en daar troffen de apostelen elkaar (Hd 5:12). Het is een plaats van ontmoeting. Het volk is vol verbazing over de genezing. Het is ook een enorm wonder om hem, die ze meer dan veertig jaar als verlamde in hun midden hebben gehad, nu te zien lopen.

Hd 3:12-16 | Petrus predikt Christus

12 Toen nu Petrus [dit] zag, antwoordde hij het volk: Mannen van Israël, waarom verwondert u zich hierover, of wat staart u ons aan, alsof wij door eigen kracht of Godsvrucht deze hebben doen lopen? 13 De God van Abraham en <de God> van Izaäk en <de God> van Jakob, de God van onze vaderen, heeft Zijn Knecht Jezus verheerlijkt, Die u hebt overgeleverd en in bijzijn van Pilatus hebt verloochend, toen deze oordeelde Hem te moeten loslaten. 14 U hebt echter de Heilige en Rechtvaardige verloochend en gevraagd dat u een moordenaar zou worden geschonken; 15 de Vorst van het leven echter hebt u gedood, Die God heeft opgewekt uit [de] doden, van Wie wij getuigen zijn. 16 En op grond van het geloof in Zijn Naam heeft Zijn Naam deze die u ziet en kent, sterk gemaakt; en het geloof dat door Hem is, heeft hem deze volledige gezondheid gegeven in tegenwoordigheid van u allen.

Petrus gebruikt de aandacht voor dit wonder om de aandacht te richten op de Bewerker ervan, de Heer Jezus. Met het oog daarop is dit wonder ook gebeurd. Anders dan Simon de tovenaar, die van zichzelf zei dat hij een groot man was (Hd 8:9), wijst Petrus alle eer af (Hd 10:26; vgl. Hd 14:13-16) en geeft die aan de Heer Jezus (vgl. Op 19:9-10). Mensen zijn direct geneigd een zichtbare persoon, een schepsel, te eren en niet de onzienlijke God, de Schepper. Dit is het wezen van afgoderij. Alleen God en de Zoon van God komen eer toe. Zoals God de Zoon eert, moeten wij Hem eren.

Petrus begint zijn derde toespraak dan ook met het wegnemen van een verkeerde indruk. Daarmee begint hij in Handelingen 2 ook zijn tweede toespraak. Daar betreft het de verkeerde indruk dat het spreken in talen dronkenmanspraat zou zijn. Hier moet de verkeerde indruk worden weggenomen dat zij de man gezond hebben gemaakt. Petrus wijst erop dat het niet door hun kracht is dat de man nu kan lopen.

Hij voegt eraan toe dat ook hun Godsvrucht niet de oorzaak van de genezing is. Zij hebben door hun eerbied voor God niet een streepje voor bij Hem, alsof Hij hun daardoor wel een beetje eer zou laten toekomen die alleen Hem toekomt. Hij zegt dat niets in hen ook maar enige bijdrage aan de genezing heeft geleverd. Het is echt allemaal uitsluitend het werk van Jezus Christus over Wie hij vervolgens gaat spreken.

Hij doet dat door te wijzen op de waardering die God voor Hem heeft. Hij noemt God met de Naam die herinnert aan de beloften die Hij aan ieder van de aartsvaders afzonderlijk heeft gedaan. Die beloften hebben als centraal thema dat Hij Zijn Zoon, de Christus, zou zenden om alle beloften te vervullen. Welnu, God hééft Hem gezonden. Petrus noemt de Heer Jezus “Zijn Knecht Jezus” (vgl. Js 42:1). Dit wijst erop dat de Heer Jezus God op aarde heeft gediend.

Maar wat is er een tegenstelling tussen de waardering die God voor Zijn Zoon heeft en de waardering die het volk voor Hem heeft. Het volk heeft Hem niet erkend als de Christus van God en heeft Hem als een misdadiger aan het gezag van de overheid overgeleverd. Pilatus, de vertegenwoordiger van dat gezag, heeft meerdere keren getuigd dat hij geen schuld in Hem vond en daarom oordeelde dat Hij moest worden losgelaten. Maar het volk was niet voor rede vatbaar. In blinde haat hebben ze hun Messias, de Christus van God, ten overstaan van de volken in de persoon van Pilatus, verloochend. Ze wilden niets met Hem te maken hebben en hebben Hem verworpen.

Was nu alles verloren? Nee, want God heeft Zijn Knecht Jezus, Die Hem zo volmaakt heeft gediend, opgewekt en verheerlijkt (Js 52:13). Als zodanig wordt Hij hier nog een keer door Petrus aan het volk voorgesteld.

Het is opmerkelijk hoe Petrus het volk tot twee keer toe beschuldigt van hun verloochening van de Heer Jezus, terwijl hij toch ook zelf nog maar enkele weken geleden Hem tot drie keer toe heeft verloochend. Maar hij heeft zijn verloochening met schaamte en onder tranen beleden en er vergeving van de Heer voor ontvangen. Zodoende is hij vrij voor God om nu het volk met deze zonde te confronteren. Hij doet dat, opdat het volk tot berouw en belijdenis van hun zonde komt en net als hij met God verzoend wordt.

Hij spreekt over de Heer Jezus als “de Heilige en Rechtvaardige”. Als ‘de Heilige’ leefde Hij op aarde volkomen afgezonderd van de wereld en voor God. Hij leefde alleen voor God. Daardoor was Hij ook ‘de Rechtvaardige’. Hij deed altijd alles volkomen in overeenstemming met wat recht is voor God en mensen.

Ondanks Zijn volkomen aan God en mensen toegewijde leven, waar voor de mensen alleen maar goedheid en genade uit voortgekomen zijn, hebben zij de voorkeur gegeven aan een moordenaar, iemand die het leven van anderen neemt. Ze hebben gevraagd of Pilatus hun die man wilde ‘schenken’, terwijl ze Gods Zoon, het grote geschenk van God, verwierpen. Ze wilden liever samenleven met een moordenaar dan met de Vorst van het leven. De Oorsprong en Gever van het leven hebben ze gedood en daarmee voor zichzelf elke weg tot het leven afgesneden.

Met nog meer nadruk dan in Handelingen 2 stelt Petrus de handelwijze van het volk met de Zoon van God voor hun harten en gewetens. Hij laat ook zien dat God Zijn eigen plan heeft en dat Hij triomfeert over de haat en boze daden van de mens. Niet de mens, maar God heeft het laatste woord en dat op een wijze die de mens doet verstommen.

God heeft Zijn Zoon uit de doden opgewekt en stelt Hem opnieuw aan hen voor. God heeft niet alleen heel anders met Hem gehandeld dan zij hebben gedaan, Hij heeft ook hun daad ongedaan gemaakt en er zelfs bijzondere gevolgen aan verbonden. Dat is een grote genade en een bewijs van Gods volmaakte goedheid. Petrus verklaart dat hij en Johannes getuigen van Hem zijn. Hij schaart zich openlijk en onvoorwaardelijk aan de kant van God in zijn beoordeling van de Heer Jezus.

Nadat Petrus zo het volk zijn zonde heeft voorgehouden en verteld heeft wat God met Zijn Zoon heeft gedaan, wijst hij op de man die genezen is. Ze zien hem, ze kennen hem. Ze weten hoe hij was en zien hoe hij nu is. De verandering in zijn situatie is het gevolg van geloof in de Naam van de Heer Jezus. Wat ze zien en waarop Petrus wijst, wordt door hem in directe verbinding gebracht met de hemel en Hem Die daar verheerlijkt is. Ze kunnen van de man direct naar boven kijken, want daar is Hij Die heeft bewerkt wat ze zien.

Geloof is het machtige beginsel waardoor de verheerlijkte Christus Zich op aarde bekendmaakt. Door het geloof in de Heer Jezus heeft de man “volledige gezondheid” ontvangen. Christus doet geen half werk. Ze staan er allemaal bij en ze zien het allemaal dat de man helemaal genezen is door de Naam van Jezus Christus Die zij hebben verloochend en vermoord.

Hd 3:17-21 | Oproep tot berouw en bekering

17 En nu, broeders, ik weet dat u het uit onwetendheid hebt gedaan, zoals ook uw oversten; 18 maar God heeft zo vervuld wat Hij door [de] mond van alle profeten tevoren had verkondigd, dat Zijn Christus zou lijden. 19 Hebt dan berouw en bekeert u, opdat uw zonden worden uitgewist, opdat [de] tijden van verkwikking komen van [het] aangezicht van de Heer 20 en Hij de voor u voorbestemde Christus, Jezus, zendt, 21 Die [de] hemel moet opnemen tot op [de] tijden van [de] herstelling van alle dingen, waarvan God heeft gesproken door [de] mond van Zijn heilige profeten van oudsher.

De beschuldigingen staan vast. Het oordeel van God is verdiend. Dan wijst Petrus op een uitweg. Geleid door de Heilige Geest kan hij tegen het volk zeggen dat zij hun vreselijke daad “uit onwetendheid” hebben gedaan (1Ko 2:8) en daarom kan hij hen oproepen tot berouw en bekering. Petrus kan dit zeggen op grond van de voorbede van de Heer Jezus aan het kruis: “Vader, vergeef hun, want zij weten niet wat zij doen” (Lk 23:34). Op die grondslag is ook aan Paulus barmhartigheid bewezen (1Tm 1:13).

Hun zonde wordt gezien als doodslag, niet als moord. Iemand die zich onder de wet aan doodslag schuldig had gemaakt, kon door de bloedwreker worden gedood. Als de doodslager op tijd een vrijstad wist te bereiken, was hij daar veilig (Nm 35:9-34). Zo kan het volk nog de toevlucht nemen tot de Heer Jezus en daardoor aan het oordeel ontkomen. In plaats van oordeel zullen zij dan de beloofde zegen ontvangen, zoals Petrus dadelijk zal zeggen. Eerst spreekt hij nog over Gods raad. Wat zij in hun boosheid met Christus hebben gedaan, is door God gebruikt om te vervullen waarover Hij door alle profeten heeft gesproken. Alle profeten hebben erover gesproken dat Zijn Christus zou lijden.

Hier zien we weer de beide zijden die we ook in het vorige hoofdstuk hebben gezien (Hd 2:22-23). Aan de ene kant zien we hoe de mens zijn volkomen verdorvenheid openbaart door Gods goedheid te verwerpen die in Christus geopenbaard is. Aan de andere kant ontdekken we dat God dit van tevoren heeft geweten en in Zijn plannen heeft opgenomen en het zelfs gebruikt om Zijn plannen te vervullen. Wij, schepselen, kunnen die twee kanten niet bij elkaar brengen, maar daar is God dan ook God voor, terwijl wij schepselen zijn en blijven met de beperkingen die daarbij horen, zoals ons beperkte bevattingsvermogen. Door hun zondige daad heeft God Zijn voornemen ten aanzien van het lijden van Christus vervuld.

Dat zij volkomen schuldig zijn aan hun zonden, blijkt ook wel uit de oproep die Petrus aan het volk doet om berouw te hebben en zich te bekeren. Hij heeft hun duidelijk voor ogen gesteld waaraan ze zich schuldig hebben gemaakt. Dat moet hen tot berouw brengen, tot de erkenning dat ze gezondigd hebben. Aan deze erkenning en belijdenis is onlosmakelijk bekering verbonden. Bekering is een verandering van denken over God en de Heer Jezus. Berouw is een innerlijke overtuiging van de eigen schuld, het inzicht en de erkenning dat ik gezondigd heb.

Bekering is een omkering in mijn beoordeling van wat God heeft gezegd. Eerst was er afwijzing van wat Hij in Zijn Woord heeft gezegd en van wat Hij heeft gegeven in Christus. Wie tot berouw, tot erkenning en belijdenis van zijn zonden is gekomen, zal God op Zijn Woord geloven en Zijn gave in Christus aannemen. Wie berouw heeft en zich bekeert, mag weten dat zijn zonden zijn uitgewist. Alles wat er tussen hem en God in stond, is weggedaan. De barrière is opgeruimd. Daardoor is de weg vrij geworden voor een leven van verkwikking dat “van het aangezicht van de Heer” tot hen komt, dat wil zeggen vanuit de tegenwoordigheid van de Heer.

Wat op de enkeling kan worden toegepast, geldt hier in eerste instantie voor het hele volk, want tot hen spreekt Petrus. Hij bedoelt met de “tijden van verkwikking” dan ook de tijd van het duizendjarig vrederijk waar alle zegen van God op aarde door Zijn volk genoten zal worden. Dan is het aangezicht van de Heer niet meer in toorn tegen hen gekeerd (Ps 34:17), maar straalt Zijn aangezicht als de zon (Mt 17:2). Zijn volk zal zich in de warmte van Zijn stralen kunnen koesteren en de volle zegen van het leven naar Zijn belofte in het vrederijk kunnen genieten (Sp 16:15).

De terugkeer van Christus Jezus om dit in vervulling te doen gaan hing af – en hangt nog steeds af – van de bekering van de Joden. Petrus maakt duidelijk dat God ernaar verlangt Zijn Christus te zenden, van Wie hij zegt dat Hij de voor hen “voorbestemde Christus” is. We beluisteren hier Gods grote liefde voor Zijn volk.

De eerste zending van Christus naar Zijn volk is geen vergissing geweest. God biedt hier nog een keer deze voor hen voorbestemde Christus aan Die niemand anders is dan de door hen verworpen “Jezus”. Wat een aanhoudende genade van God, Die dat doet ondanks hun verwerping van Zijn Christus! Hij kan dat, nog eens gezegd, doen op grond van de voorbede van de Heer Jezus aan het kruis.

We zien hoe God al het mogelijke doet om de natie tot inkeer te brengen om hun vervolgens de beloofde zegeningen te kunnen geven. Pas als zij ook een verheerlijkte Heer verwerpen, zoals ze Hem ook in Zijn vernedering hebben verworpen, komt Gods oordeel over het volk. Om dat te voorkomen zoekt God op dit moment als het ware nog naar een mogelijkheid om Zijn Zoon alsnog te zenden om de tijden van de herstelling van alle dingen te doen aanbreken.

Christus is opgenomen in de hemel. Verworpen door de aarde, moest de hemel Hem opnemen. De hemel deed dat niet met tegenzin, maar – gezien vanuit het doel waarvoor Hij op aarde was gekomen, namelijk om daar het koninkrijk van God op te richten – wel voortijdig.

Het oorspronkelijke doel zal evenwel bereikt worden. Het ogenblik van de herstelling van alle dingen wijst op het duizendjarig vrederijk. Tijdens het vrederijk zal alles in de schepping hersteld zijn naar de situatie die God voor ogen stond toen Hij hemel en aarde schiep. Over die situatie heeft God steeds door de mond van Zijn profeten gesproken. Daarnaar heeft Hij vooruitgewezen.

Toen Zijn Zoon kwam, kon die tijd aanbreken als Israël Hem zou hebben aangenomen. Maar Hij is verworpen. Dat wil echter niet zeggen dat Gods plan nu niet doorgaat. Door de mond van Petrus biedt God aan om Zijn plan alsnog in vervulling te laten gaan. Dat zal gebeuren als het volk als geheel zich alsnog bekeert. We weten dat het volk dit niet heeft gedaan. Toch heeft ook dat niet tot gevolg dat God Zijn plan niet meer kan uitvoeren. Het is nog eens uitgesteld en zal in de eindtijd zijn volle vervulling krijgen.

Hd 3:22-26 | De Profeet door God verwekt

22 Mozes heeft immers gezegd: ‘Een Profeet zal [de] Heer uw God u verwekken uit uw broeders, zoals Hij mij [verwekte]: naar Hem zult u horen overeenkomstig alles wat Hij tot u zal spreken; 23 en het zal gebeuren, dat elke ziel die niet hoort naar die Profeet, zal worden uitgeroeid uit het volk’. 24 En ook alle profeten, van Samuel en zijn opvolgers af, allen die hebben gesproken, hebben ook deze dagen aangekondigd. 25 U bent de zonen van de profeten en van het verbond dat God met uw vaderen heeft gemaakt, toen Hij tot Abraham zei: ‘En in uw nageslacht zullen alle families van de aarde gezegend worden’. 26 Tot u in de eerste plaats heeft God, na Zijn Knecht te hebben doen opstaan, Hem gezonden, om u te zegenen door ieder [van u] af te brengen van uw boosheden.

Dat God de tijden van de herstelling van alle dingen zal laten aanbreken, heeft alles te maken met Hem naar Wie Petrus weer verwijst door een citaat van een van die ‘heilige profeten van oudsher’, namelijk Mozes (Dt 18:15-19). Evenals voor David, die Petrus in Handelingen 2 heeft geciteerd, hadden de Joden ook voor Mozes grote bewondering. Mozes heeft gesproken over een Profeet Die door God zou worden verwekt op dezelfde wijze als God hem had verwekt.

Mozes was door God als profeet voor Zijn volk verwekt in een tijd dat het volk in slavernij en grote nood was. Dat is met de Heer Jezus ook zo gebeurd. Evenals Mozes te midden van zijn broeders was verwekt, zo is de Heer Jezus ook te midden van Zijn broeders gekomen, dat wil zeggen dat Hij, door als Israëliet geboren te worden, Israëliet is geworden. In het citaat roept Mozes op om naar Hem te horen. Dat houdt Petrus zijn gehoor voor.

Naast de overeenkomsten die er zijn tussen Mozes en de Heer Jezus als profeet, is er ook een groot verschil. Mozes is een instrument geweest die woorden van God heeft doorgegeven. Maar niet alles wat Mozes heeft gezegd, waren woorden van God. Wat de Heer Jezus echter zou zeggen en ook gezegd heeft, waren allemaal uitsluitend woorden van God. Daarom zegt Mozes dat het volk naar Hem moet horen “overeenkomstig alles wat Hij tot u zal spreken”. “Alles” wil zeggen elk woord, geen woord uitgezonderd. Mozes voegt er ook de ernstige waarschuwing aan toe dat wie niet naar die Profeet hoort, zal worden uitgeroeid uit het volk. Daardoor is zo iemand voorgoed afgesneden van de zegen die het deel van dat volk is als Hij zal regeren.

En niet alleen Mozes heeft gesproken over de komst van die Profeet, de Heer Jezus. Vanaf Samuel, de eerste door God aangestelde profeet in Zijn volk, heeft God gewezen op de komst van Zijn Zoon. Alle profeten die na Samuel zijn gekomen, hebben dat gedaan. Petrus wijst het volk op hun bevoorrechte positie als zonen van de profeten. Hij bedoelt daarmee ook te zeggen dat ze moeten wandelen in de weg die de profeten het volk hebben voorgehouden, omdat alleen via die weg de zegen van God ontvangen kan worden. Die weg is altijd de weg van berouw en bekering.

Verder zijn ze niet alleen zonen van de profeten, maar ook van het verbond dat God met hun vaderen heeft gemaakt en waarin Hij hun Zijn zegen heeft beloofd. In dat verbond heeft God gewezen op zegen voor het lichamelijk nageslacht van Abraham, dat is het volk tot wie Petrus hier spreekt. Tevens heeft God door middel van het nageslacht van Abraham ook zegen beloofd aan alle families van de aarde (Gn 12:3; 18:18; 22:18; 26:3-4; Gl 3:8). Gods zegen in het vrederijk gaat via Israël naar de hele aarde. Daarom heeft God in de eerste plaats de Heer Jezus, Die Petrus hier weer Gods “Knecht” noemt (vers 13), tot hen gezonden.

Het “doen opstaan” ziet niet op de opstanding, maar ziet op de verwekking van de Heer Jezus als Mens op aarde. Als het om de opstanding uit de dood gaat, lezen we niet dat God Hem heeft doen opstaan, maar dat Hij Zelf is opgestaan. Als het over Gods werk in de opstanding gaat, lezen we dat God Hem heeft ‘opgewekt’. Het ‘doen opstaan’ ziet dan ook op de eerste komst van de Heer Jezus naar de aarde, Zijn geboorte en Zijn leven, zoals we dat beschreven vinden in de evangeliën.

De zegen die God met de zending van de verheerlijkte Christus wil geven, is het volk van hun boosheden afbrengen. De boosheden zijn de verhindering om de zegen te kunnen ontvangen. Als zij die boosheden belijden, is die verhindering weggenomen. Dat is al een geweldige zegen die tevens de deur opent naar de nog grotere zegeningen van het vrederijk.

Handelingen 4

Hd 4:1-4 | Petrus en Johannes gevangengenomen

1 Terwijl zij nu tot het volk spraken, kwamen de priesters, de hoofdman van de tempel en de sadduceeën op hen af, 2 zeer verstoord dat zij het volk leerden en in Jezus de opstanding uit [de] doden verkondigden. 3 En zij sloegen de handen aan hen en zetten hen in bewaring tot de volgende dag, want het was al avond. 4 Velen echter van hen die het Woord hadden gehoord, geloofden, en <het> getal van de mannen werd <ongeveer> vijfduizend.

Het verhaal van het vorige hoofdstuk loopt in dit hoofdstuk door. We krijgen nu te maken met de eerste christenvervolging. De Heer heeft meerdere keren voorzegd dat de Zijnen vervolgd zullen worden (Mt 10:16-18; Mk 13:9; Jh 15:20). Deze vervolging komt van de kant van de godsdienstige leiders die in drie gedaanten op de apostelen afkomen.

In de eerste plaats “de priesters”. Zij hebben grote invloed op het volk vanwege hun alleenrecht om offers te brengen. Vervolgens is ook “de hoofdman van de tempel” van de partij. Hij is het hoofd van de tempelpolitie en als zodanig belast met de zorg voor de orde in en rond de tempel. Ten slotte wordt de aanwezigheid van “de sadduceeën” vermeld.

Het kan zijn dat de priesters de geestelijke tak van de sekte van de sadduceeën vormen en de apart genoemde sadduceeën de politieke tak. De sadduceeën beheersen het Sanhedrin, de Raad (Hd 5:17). De aanhangers van deze Joodse sekte geloven niet in een opstanding of engelen of geesten (Mt 22:23; Hd 23:8). De prediking van de apostelen over de opstanding van de Heer Jezus is dan ook in het bijzonder hun een doorn in het oog. Die raakt hun eigenwillige godsdienst in het hart.

Deze sadduceeën komen samen met de priesters, de bijzondere klasse die het voorrecht heeft om te offeren, waarop ze zich ook beroemen, en het hoofd van de tempelpolitie dreigend op de beide apostelen af. Tijdens het leven van de Heer Jezus waren de farizeeën vooral Zijn tegenstanders. Deze mensen met een eigen gerechtigheid stonden tegenover de Rechtvaardige. De sadduceeën stonden toen meer op de achtergrond. Nu komen zij naar voren.

Ze zijn “zeer verstoord” dat de apostelen het volk “leerden”. Ze vinden dat alleen zij, dat wil zeggen de priesters, daartoe het recht en de bekwaamheid bezitten. Ook zijn ze ‘zeer verstoord’ dat de apostelen “in Jezus de opstanding uit [de] doden verkondigden”. Wonderen zijn al erg genoeg in de ogen van deze vrijdenkers, want ze brengen de kracht van God te dichtbij. Maar de opstanding uit de doden en dat nog wel in de Persoon van Jezus is voor hen onverdraaglijk.

Het gaat om de opstanding “uit” de doden, niet om de opstanding van doden. De opstanding van doden is algemeen. De opstanding uit de doden is iets anders. Daarbij gaat het erom dat er iemand of een aantal gestorvenen opstaat, terwijl de rest van de gestorvenen in de dood, in het graf, blijft. De opstanding “uit [de] doden” laat zien dat er niet zoiets is als een algemene, gezamenlijke opstanding van gelovigen en ongelovigen tegelijk (1Ko 15:23; Op 20:5).

Dit gezelschap van tegenstanders van de waarheid grijpt de apostelen en zet hen gevangen. Het is al avond, daarom zullen ze hen de volgende dag wel verhoren. Dat het al avond is, is meer dan de beschrijving van een dagdeel. Het zegt ook iets van de tijd waarin Israël is aangekomen. Dit is een laatste kans voor het volk om de beloofde zegen te ontvangen voordat de nacht over dit volk komt.

Te midden van alle woeden van de vijand maakt de Geest melding van Gods werk. De apostelen kunnen gevangen worden gezet, maar het Woord is niet gebonden en doet zijn werk. Velen horen het Woord en komen daardoor tot geloof. Het geloof is uit het gehoor en het gehoor door het Woord van God (Rm 10:17). Door de machtige werking van het Woord groeit alleen al het aantal mannen tot ongeveer vijfduizend.

Hd 4:5-7 | Ondervraging door de Raad

5 Het gebeurde nu de volgende dag, dat hun oversten, hun oudsten en hun schriftgeleerden in Jeruzalem bijeen kwamen, 6 en de hogepriester Annas, Kajafas, Johannes, Alexander en allen die van [het] hogepriesterlijke geslacht waren. 7 En toen zij hen in het midden hadden geplaatst, vroegen zij: Door wat voor kracht of door wat voor naam hebt u dit gedaan?

De godsdienstige leiders komen de volgende dag bijeen in Jeruzalem. Het hele bestuurlijke apparaat aan wie het volk is overgeleverd – het zijn “hun oversten, hun oudsten en hun schriftgeleerden” –, maakt zich op om de twee rebellenleiders te verhoren. De leiders zien hun gezag over het volk in gevaar komen. Dit is ook de reden dat ze de Heer Jezus hebben omgebracht.

Aan het hoofd van dit gezelschap staat een klein gezelschap van hogepriesters en hun familie. Lukas noemt enkele namen. Van hen kennen we Annas en Kajafas. Kajafas is de schoonzoon van Annas. Hij was hogepriester tijdens het proces tegen de Heer Jezus (Jh 18:13-14). Johannes en Alexander zijn ons onbekend. Er is wel verondersteld dat het zonen van Annas waren, maar hier is niets met zekerheid van te zeggen. En er zijn nog enkelen van het hogepriesterlijk geslacht aanwezig van wie Lukas de namen niet noemt. Ze laten de apostelen komen en plaatsen hen in het midden.

Daar staan Petrus en Johannes voor een gezelschap bij wie zeker de herinnering naar boven zal zijn gekomen aan de dag dat de Heer Jezus voor hen stond. Ze dachten met Hem de hele beweging te hebben uitgeroeid, maar hier worden ze in Zijn volgelingen opnieuw met Hem geconfronteerd.

Hun ondervraging is niet uitvoerig, maar wel specifiek. Het gaat hun niet om het feit van het wonder. Ze zijn er niet principieel op tegen dat er een wonder zou zijn gebeurd. Wonderen kunnen een sociale verbetering inhouden. Hun grote bezwaar is dat dit wonder verbonden wordt aan de Naam van Jezus, en dat bewerkt grote ergernis.

Ze kunnen het wonder niet loochenen, maar hoe hebben deze eenvoudige mensen dit opzienbarende wonder kunnen verrichten? Waar hebben ze de kracht vandaan gehaald en welke Naam steekt erachter? Hoewel ze goed weten waardoor de apostelen “dit” – dat is de genezing van de verlamde – hebben gedaan, vragen ze er toch naar. Mogelijk willen ze iets horen op grond waarvan ze hen kunnen veroordelen.

Hd 4:8-12 | Verantwoording door Petrus

8 Toen zei Petrus, vervuld met [de] Heilige Geest, tot hen: Oversten van het volk en oudsten <van Israël>, 9 als wij vandaag worden verhoord over een weldaad aan een ziek mens [en] door welk [middel] deze behouden is, 10 laat dan aan u allen en aan het hele volk van Israël bekend zijn, dat door de Naam van Jezus Christus de Nazoreeër, Die u hebt gekruisigd, Die God uit [de] doden heeft opgewekt, door die [Naam] deze gezond voor u staat. 11 Deze is de steen Die door u, de bouwlieden, is veracht, Die tot een hoeksteen is geworden. 12 En in niemand anders is de behoudenis; want er is ook onder de hemel geen andere Naam onder de mensen gegeven waardoor wij behouden moeten worden.

Hier begint Petrus zijn vierde toespraak in dit boek. Weer neemt hij de gelegenheid te baat om de Naam van de Heer Jezus en het evangelie te prediken. Hij wordt hierin geleid door de Geest (Lk 21:12-15). Hij is zelfs “vervuld” met de Heilige Geest.

Zijn publiek is nu een gezelschap van godsdienstige hoogwaardigheidsbekleders. Petrus miskent hun waardigheid niet en veracht ook hun positie niet, maar hij maakt ondubbelzinnig duidelijk dat Jezus Christus ver boven hen staat. Er is geen enkele schroom of angst aanwezig. Onverschrokken confronteert hij dit gezelschap met dezelfde Heer Die zij nog maar enkele weken geleden tot de dood hebben veroordeeld en ter dood hebben gebracht.

Petrus wijst hen op het onzinnige van hun verhoor. Het is toch te gek dat zij worden verhoord over een weldaad aan een ziek mens! Dat zou aanleiding tot grote blijdschap en dankbaarheid moeten zijn en niet tot ondervraging. In plaats daarvan voelen de verhoorders zich in hun positie bedreigd. En hij weet de achtergrond daarvan. Hij weet dat hun verzet voortkomt uit het gebruikte middel. Over dat middel weidt hij vervolgens uit.

In de duidelijkste en stelligste bewoordingen vertelt Petrus zijn gehoor – en over hun hoofden heen het hele volk – Wie er verantwoordelijk is voor de gezondheid van deze man. Dat is niemand anders dan “Jezus Christus de Nazoreeër”. Daarover mag geen enkel misverstand bestaan, het moet iedereen bekend zijn. Deze Naam moet hen door de ziel gesneden hebben.

En daar laat Petrus het niet bij. Zonder angst voor dit hoogste godsdienstige gericht plaatst hij die Naam voor hun geweten door hen ervan te beschuldigen dat zij Hem hebben gekruisigd, waarbij hij er direct op laat volgen wat God met Hem heeft gedaan. God heeft Hem uit de doden opgewekt. Ook in deze toespraak neemt de opstanding van de Heer Jezus een belangrijke plaats in. Het is door de Naam van de door God opgewekte Jezus Christus dat de man gezond is geworden.

Deze voorstelling zet hun hele belevingswereld op zijn kop en doet hun bestaan op zijn grondvesten schudden. Die verachte Naam, die Persoon Die door hen zo wordt gehaat en is terechtgesteld, zou leven en nog op aarde werkzaam zijn?

Petrus gaat rustig en met kracht verder met zijn verdediging. Hij onderbouwt zijn betoog weer met een aanhaling uit Gods Woord dat zij zo goed kennen. Ook in zijn vorige toespraken haalde hij verzen uit het Oude Testament aan om die toe te passen op Christus. Op de Pinksterdag heeft hij enkele voorzeggingen van David genoemd over de dood, opstanding en verheerlijking van de Heer Jezus en het gevolg daarvan, dat God Hem tot Heer en tot Christus heeft gemaakt. Bij de deur van de tempel, ‘de Schone’ geheten, heeft hij over een Profeet aan Mozes gelijk gesproken.

Geleid door de Heilige Geest weet hij telkens op het juiste moment het juiste vers te citeren. Dit keer haalt hij een vers uit Psalm 118 aan (Ps 118:22). Hij haalt hetzelfde vers aan dat hij de Heer heeft horen gebruiken tegenover een groep godsdienstige leiders (Mt 21:42; Mk 12:10; Lk 20:17). Dit vers is hier de juiste aanhaling om dit gezelschap voor te houden wat zij hebben gedaan.

Uit het verband van de psalm zien we dat het gaat om de tempel, Gods huis. We lezen er over de poort van Jahweh waardoor de rechtvaardigen binnengaan (Ps 118:20). Het gaat over het huis van Jahweh (Ps 118:26) en over het altaar (Ps 118:27). De ‘bouwlieden’ zijn de leiders tot wie Petrus spreekt. Zij hebben de hoeksteen, dat is Christus, veracht en verworpen.

De hoeksteen is de steen die op het fundament wordt gelegd en waarop het huis wordt gebouwd. Uitgaande van die steen wordt het hele gebouw opgericht. Christus is de hoeksteen van de nieuwe tempel waarmee zij, de leiders, niets te doen willen hebben (Js 28:16). Hij is ook de hoeksteen van het gebouw dat God nu aan het bouwen is, Zijn gemeente, het huis van God in deze tijd (1Pt 2:4-7; 1Tm 3:15). Op Hem rust het hele nieuwe gebouw, de gemeente.

Petrus sluit op het citaat aan, en sluit daarmee zijn verdediging af, met te wijzen op de exclusiviteit van de Naam van de Heer Jezus. Alleen door Zijn Naam is behoudenis mogelijk. Het verschil met zijn vorige toespraken is dat hij daarin het volk vergeving aanbood als zij zich bekeerden. Dat doet hij hier tegenover de leiders niet. Het enige wat hij doet, is spreken over de Naam Die als Enige kan behouden. Hij is onvervangbaar. Zonder Hem is redding ondenkbaar. Steeds weer gaat het over de ‘Naam’.

Te stellen dat er buiten Hem geen redding is, betekent dat de Heer Jezus claimt God te zijn, want God eist in het Oude Testament het exclusieve recht op de enige Redder te zijn (Js 43:11; 45:21). De Messias is voor de ongelovige Jood slechts en niet meer dan een mens en niet God. Petrus stelt met het feit dat er buiten Hem geen redding is dat de Heer Jezus God is. Dat is voor de Jood verwerpelijk.

Als hij zijn eigen Oude Testament goed zou lezen, zou hij ontdekken dat daarin staat dat de Messias zowel God als Mens is (Js 9:5; Mi 5:1; Zc 12:10). Dat willen zeker de godsdienstige leiders niet erkennen, verblind als ze zijn door het zoeken van eigen eer. Het Sanhedrin verwerpt Hem in plaats van het volk tot die steen te leiden.

Er is geen behoudenis in iemand anders dan alleen in Hem. Die behoudenis is ook niet beperkt tot Israël. “Onder de hemel”, dat betekent op heel de aarde, is er geen andere Naam onder de mensen gegeven, waardoor zij behouden moeten worden dan de Naam van Jezus Christus, de Nazoreeër. Dat laat geen keus en geen excuus. Hij is het en niemand anders; Hij is het voor iedereen; Hij is absoluut noodzakelijk.

Hd 4:13-17 | Beraadslaging van de Raad

13 Toen zij nu de vrijmoedigheid van Petrus en Johannes zagen en merkten dat zij ongeletterde en eenvoudige mensen waren, verwonderden zij zich; en zij herkenden hen dat zij met Jezus waren geweest. 14 En daar zij de mens die genezen was bij hen zagen staan, konden zij er niets tegen zeggen. 15 Na hun nu bevolen te hebben uit de Raad te gaan, overlegden zij met elkaar 16 en zeiden: Wat moeten wij met deze mensen doen? Want dat er inderdaad een onmiskenbaar teken door hen is gebeurd, is openbaar aan allen die in Jeruzalem wonen en wij kunnen het niet loochenen. 17 Maar laten wij, opdat het niet meer en meer onder het volk wordt verspreid, hun dreigend gebieden niet meer tot enig mens in deze Naam te spreken.

Het hoge gezelschap verbaast zich over de vrijmoedigheid van Petrus en Johannes. De leden van de Raad merken dat zij “ongeletterde … mensen” zijn, dat wil zeggen dat zij geen theologische scholing hebben ontvangen van door hen erkende rabbijnen. Ook valt hun op dat deze twee mannen “eenvoudige mensen” zijn. Ze komen niet uit hoge kringen, maar toch zijn ze op geen enkele manier onder de indruk van de voornaamheid van de raadsleden.

Het zijn in hun ogen dan ook leken, onkundigen, want dat is de betekenis van ‘eenvoudig’. Van de Heer Jezus is tijdens Zijn leven op aarde ook iets dergelijks gezegd (Jh 7:15; vgl. Mt 7:28-29). Maar de kracht van de Geest kan zich juist duidelijk manifesteren in hen die zich op geen enkel wereldlijk voordeel kunnen beroemen.

De leden van de Raad verbazen zich erover dat zij Gods Woord zo goed kennen, terwijl zij niet uit hun kringen komen of anderszins bekendstaan als onderwezen in de Schriften. Dan komt de ware bron van hun kennis naar voren. Die kan niet verborgen blijven. Ze herkennen hen dat zij “met Jezus” zijn geweest. Kennen onze buren ons ook daaraan dat wij een leven met de Heer Jezus leiden?

De hooggeleerde heren zouden maar wat graag deze ongeschoolden de les willen lezen, maar hun wordt de mond gesnoerd door een zichtbaar bewijs van het gelijk van deze leken. Hoe ernstig is de positie van mensen die aan de ene kant de waarheid niet kunnen ontkennen en aan de andere kant er bewust niet voor willen buigen. Zij hebben de duisternis meer lief dan het licht omdat hun werken boos zijn (Jh 3:19).

Ze zijn duidelijk verlegen met de situatie. Hierover moet overleg gepleegd worden. Dat moet plaatsvinden zonder dat de beide apostelen daarbij aanwezig zijn. Daarom worden die weggestuurd. Ze overleggen omdat ze geen greep op de zaak hebben. De kracht van God is buiten hen om gemanifesteerd en dat betekent dat zij niet langer het gezag aan hun kant hebben. Dat willen ze onder geen beding toegeven, maar ze durven het ook niet openlijk te zeggen omdat ze de publieke opinie tegen zich hebben.

Het overleg vindt achter gesloten deuren plaats, maar de Heilige Geest vermeldt wat zij hebben besproken. God maakt de verborgen beraadslagingen openbaar waar en wanneer Hij dat wil. Hij ziet in de duisternis, want het licht woont bij Hem (Dn 2:22). Hij legt het werk van een verhard geweten bloot.

Ze erkennen dat er een niet te loochenen wonder is gebeurd, dat ze zelfs een “teken” noemen. Een teken geeft meer dan een wonder aan dat God er iets mee te zeggen heeft. Het wonder betekent iets. Een teken wijst naar een hogere werkelijkheid. Zo wijst een bordje met een teken van een vluchtroute naar die vluchtroute. Het bordje zelf is niet die vluchtroute. In het geval van de genezen man betekent het dat God handelt met het oog op de heerlijkheid van Zijn Zoon, de door hen verworpen Messias. Die Naam wordt zichtbaar in dit wonder dat daarom een teken is. De Naam van de Heer Jezus zou ook meer in ons handelen zichtbaar moeten worden. Van Hem getuigen is onze grote opdracht.

Ze hebben geen enkel argument kunnen vinden tegen de boodschap van Petrus en Johannes. Als autoriteiten geen argumenten hebben om hun gezag te laten gelden, maar ze willen toch gelijk hebben, blijft hun niets anders over dan autoritair te worden. Er rest hun niets anders dan dreigend te gebieden niet meer te spreken in de Naam van Jezus. Op deze wijze willen ze deze zaak een zachte dood laten sterven. Als de apostelen hun mond zouden houden, zou na een poosje niemand er meer over praten. Al te vaak zijn christenen voor een mindere dreiging bezweken en hebben ze gezwegen waar ze hadden moeten spreken.

Hd 4:18-22 | Bevel en dreiging van de Raad

18 En na hen geroepen te hebben bevalen zij [hun] in het geheel niet te spreken of te leren in de Naam van Jezus. 19 Petrus en Johannes echter antwoordden en zeiden tot hen: Of het recht is voor God naar u meer te horen dan naar God, moet u beoordelen; 20 want ons is het onmogelijk niet te spreken over wat wij hebben gezien en gehoord. 21 Na hen echter nog meer gedreigd te hebben lieten zij, toen zij niets vonden hoe zij hen konden straffen, hen gaan ter wille van het volk; want allen verheerlijkten God om wat er was gebeurd. 22 Want de mens aan wie dit teken van de genezing was gebeurd, was meer dan veertig jaar.

De apostelen mogen weer binnenkomen en krijgen het vonnis te horen. Hun wordt verboden in de Naam van Jezus te spreken of te leren. Zij mogen gewoon helemaal niets meer over de Heer Jezus zeggen en dat, terwijl God Hem zo openlijk en terecht eert. Door wat Petrus daarop antwoordt, wordt duidelijk dat de leiders van Israël de plaats van uitleggers van Gods wil kwijt zijn. God spreekt niet door hen. Dat maakt Petrus door zijn tegenstelling duidelijk.

De apostelen verdrijven de godsdienstige leiders niet en vallen hen niet aan. Ze laten het oordeel aan God over. Wel negeren ze de autoriteit van de oversten in verbinding met het werk dat God hun heeft opgedragen. Het getuigenis van God is nu te vinden bij de apostelen en niet meer bij de oversten van de tempel. God woont in de gemeente en (al langer) niet meer in de tempel.

Wat we in de reactie van Petrus en Johannes ook zien, is dat het persoonlijk geweten wordt gesteld boven de autoriteit als die autoriteit besluiten neemt die tegen Gods Woord ingaan. Het geweten is gebonden aan het Woord en daardoor is het boven het formele gezag gesteld. In hun antwoord plaatsen Petrus en Johannes ook het geweten van de leidslieden voor God door hun te zeggen dat zij hun oordeel maar aan God moeten verantwoorden. Wat henzelf betreft, kunnen zij in elk geval niet ongehoorzaam zijn aan God, wat de consequenties ook zijn.

Deze houding zien we ook bij de vrienden van Daniël die beslist weigerden iets te doen wat God heeft verboden (Dn 3:18) en bij Daniël zelf die beslist weigerde iets na te laten wat God heeft opgedragen (Dn 6:11). Ze hebben daarvan de consequenties ervaren, maar ook de uitredding van God.

Petrus en Johannes verklaren dat zij niet anders kunnen dan te spreken over wat ze hebben gezien en gehoord. Daarvoor zijn die dingen te belangrijk. Het gaat om de Christus van God en de behoudenis van het volk. Hoe kun je daarover nu zwijgen? Zo kan ook Paulus later onmogelijk zwijgen over het evangelie dat de Heer hem heeft opgedragen om te verkondigen (1Ko 9:16; vgl. Jr 20:9).

De Raad voelt zich machteloos tegenover de overtuigde apostelen. Het enige wat zij nog kunnen doen, is tandenknarsend hun dreigingen aanscherpen. Het maakt allemaal geen indruk. De apostelen blijven rustig. Ze zeggen en doen niets waardoor ze de Raad een mogelijkheid bieden om hen te straffen. De bedreigingen van de Raad zijn uitingen van zwakheid. Zo uiten mensen zich die banger zijn voor het volk dan voor God.

De apostelen mogen gaan. De Raad kan niet anders. Dat is niet omdat ze overtuigd zijn van de onschuld van de apostelen, maar omdat ze bang zijn het volk tegen zich te krijgen. Verlies van de volksgunst is het laatste wat ze willen. Hoe God over de zaak denkt, is voor hen van geen betekenis. Dat het volk God verheerlijkt om wat er is gebeurd, raakt hen niet. Zij zien alleen dat het gebeurt door de invloed van de apostelen en dat die op hun beurt handelen onder invloed van de Naam van Jezus. Die Naam haten zij en daarom verzetten zij zich.

Lukas vermeldt dat het teken van de genezing is gebeurd aan iemand die vanaf zijn geboorte (Hd 3:2) meer dan veertig jaar ziek is geweest. Dat sluit elke natuurlijke genezing uit. De genezing is ook niet het gevolg van een langzaam herstel dat zich een keer heeft ingezet en nu volledig is geworden. De man werd immers elke dag gedragen en bij de deur van de tempel gezet. Zijn genezing was net zo spontaan als onverwacht.

Hd 4:23 | De hunnen

23 Toen zij nu waren losgelaten, gingen zij naar de hunnen en berichtten alles wat de overpriesters en de oudsten tot hen hadden gezegd.

Als Petrus en Johannes zijn losgelaten, gaan ze direct naar “de hunnen”, hun eigen mensen, de mensen met wie ze verbonden zijn, hun eigen geestelijke familie. Zij vormen het gezelschap dat door de Heilige Geest bij elkaar is gebracht en waarvan de Heer Jezus het centrum is. Hun verbindingen liggen niet meer bij het Joodse volk dat zich in vijandschap “tegen de Heer en tegen Zijn Gezalfde” heeft gekeerd (vers 26). Ze zijn daarvan en van de wereld afgezonderd.

Ze hoefden zich niet af te vragen waar hun broeders en zusters te vinden waren. De gelovigen kwamen vaak bij elkaar. Mogelijk dat Petrus en Johannes naar de bovenzaal zijn gegaan, de vertrouwde plaats waar we de gelovigen al eerder samen hebben gezien (Hd 1:13). Later, als Petrus opnieuw in de gevangenis is terechtgekomen en daaruit is bevrijd, zien we dat hij weet waar hij de gelovigen kan vinden (Hd 12:12). Wat een zegen om tot zo’n gezelschap te behoren waar je heen kunt gaan en waar ze je ontvangen en waar je je belevenissen kunt delen omdat ze daar een warme belangstelling voor hebben.

Petrus en Johannes doen uitvoerig verslag van alles wat de overpriesters en oudsten tot hen hebben gezegd. Over hun eigen duidelijke en onverschrokken getuigenis horen we niet. Er zijn geen grote verhalen van een moedig optreden. Het gaat de apostelen om de bedreiging dat er niet meer getuigd zou mogen worden. Dat is hun nood en die willen ze delen.

Hd 4:24-28 | De nood aan de Heer voorgelegd

24 Toen zij nu dit hoorden, verhieven zij eendrachtig [hun] stem tot God en zeiden: Heer, U bent het Die gemaakt hebt de hemel en de aarde en de zee en alles wat daarin is; 25 Die <door [de] Heilige Geest> bij monde van <onze vader> David, Uw knecht, hebt gezegd: ‘Waarom hebben [de] naties gewoed en [de] volken ijdele dingen bedacht? 26 De koningen van de aarde zijn opgestaan en de oversten zijn samen bijeenverzameld tegen de Heer en tegen Zijn Gezalfde’. 27 Want in waarheid zijn in deze stad verzameld tegen Uw heilige Knecht Jezus, Die U hebt gezalfd, zowel Herodes als Pontius Pilatus met [de] naties en volken van Israël, 28 om te doen alles wat Uw hand en Uw raad tevoren had bestemd dat zou gebeuren.

De reactie van de discipelen op het bericht van Petrus en Johannes toont de grote verbondenheid met elkaar. Als zij verslag hebben gedaan van de gebeurtenissen, richt het hele gezelschap zich in een spontane bidstond tot God. Het is nu een gemeenschappelijke nood geworden. Dit gebed komt voort uit het getuigenis en de dienst voor de Heer. Als wij meer getuigden en de ervaringen daarin met elkaar deelden, zouden onze bidstonden meer het karakter krijgen van de bidstond die hier wordt beschreven. Er is eendracht in het bidden. God hoort als het ware één stem.

Als ze zich tot Hem richten, spreken ze Hem aan met “Heer”, dat letterlijk ‘despoot’ betekent, dat is absolute heerser, soevereine eigenaar en bezitter van alles. Dat is in verband met hun nood de juiste aanspreekvorm. Aardse autoriteiten hebben gedreigd dat zij niet meer over de Heer Jezus mogen spreken. Nu richten ze zich tot de allerhoogste autoriteit en beroepen zich daarop als het hoogste en absolute gezag.

In hun gebed worden ze naar de Schrift geleid, om ook op de autoriteit van het Woord een beroep te doen. God en Zijn Woord zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. De situatie waarin ze zich bevinden, herinnert hen aan Psalm 2 (Ps 2:1-2). In de directe betekenis beschrijft de psalm de situatie in de laatste dagen, de eindtijd, maar zij halen de psalm in hun gebed aan voor de toepassing op hun dagen. Zo mogen wij ook de Schrift aanhalen in onze gebeden. Er is geen betere manier om tot God te komen dan in verbinding met Zijn Woord. Hij wil graag dat wij op die manier tot Hem komen. Dat betekent dat wij voor Hem op de bodem staan die Hij Zelf inneemt.

Hier komen we te weten dat Psalm 2 van David is, want dat blijkt niet uit de psalm zelf. Ook horen we weer dat David in deze psalm de mond van de Heilige Geest is (vgl. Hd 1:16). Het citeren van Gods Woord heeft alleen effect als het gebeurt in het volle geloof in de inspiratie van dat Woord. Ze spreken tot God over David als “Uw knecht”, waardoor er een nog nauwer verband wordt gelegd met hun huidige situatie waarin de tegenstand zich openbaart tegen Gods “heilige Knecht Jezus”.

David vraagt zich af waarom de naties hebben gewoed en de volken ijdele dingen hebben bedacht. Het is toch dwaasheid zich te verheffen tegen de Allerhoogste? Toch zijn de koningen en oversten, de autoriteiten van de wereld, in opstand tegen de Heer van de hemel en de aarde en tegen Zijn Christus. Want hoewel in de praktijk slechts de twee apostelen Petrus en Johannes zijn bedreigd door de godsdienstige leiders van Israël, is het in waarheid, zoals in de psalm staat, dat de hele macht van de vijand zich tegen de Heer Jezus heeft verzameld. De apostelen moeten het ontgelden, maar de ware reden is de haat tegen Gods ‘heilige Knecht Jezus’.

Christus is ook in de hemel Gods heilige Knecht Die vanuit de hemel door de Heilige Geest doorgaat met Zijn werk op aarde tot eer van God. God heeft Hem gezalfd toen Hij op aarde was. Die zalving rust nog steeds op Hem. Voor de wereld is Hij echter de verworpen en verachte Jezus. Dat was Hij op aarde en dat is Hij nog steeds.

De discipelen noemen de namen van Herodes en Pontius Pilatus als de personen die model staan voor de vijandschap van zowel de afvallige godsdienstige wereld als de opstandige politieke wereld. Zij hebben de Heer Jezus bespot, mishandeld en veroordeeld toen Hij op aarde voor hen stond. Dat hebben ze gedaan samen met de “naties en volken van Israël”. De discipelen spreken over Israël als behorend tot de wereld van de heidenen omdat zij samen met de heidenen de ware Knecht van God hebben gedood, ja, daartoe de aanstichters zijn geweest.

Zo leggen de discipelen in hun gebed de handelingen van de vijandige mensen aan God voor. Tegelijk weten ze ook dat het God niet uit de hand is gelopen. De vijanden hebben wel gemeend dat zij hun eigen plannen en voornemens hebben kunnen uitvoeren, maar de werkelijkheid is dat zij slechts hebben gedaan wat God wilde. Ze hebben Zijn werk uitgevoerd.

Hd 4:29-31 | Vraag aan de Heer en Zijn antwoord

29 En nu, Heer, zie op hun dreigingen en geef Uw slaven met alle vrijmoedigheid Uw Woord te spreken, 30 doordat U Uw hand uitstrekt tot genezing en tekenen en wonderen gebeuren door de Naam van Uw heilige Knecht Jezus. 31 En terwijl zij baden, werd de plaats waar zij waren vergaderd, bewogen; en zij werden allen vervuld met de Heilige Geest en spraken het Woord van God met vrijmoedigheid.

Het is prachtig om op te merken tot welke conclusie de bidders komen. Ze hebben hun harten voor de Heer uitgestort (Ps 62:9) en hun nood bij Hem neergelegd. Het is voldoende voor hun harten dat ze Zijn aandacht hebben gevraagd voor de dreigingen. Ze vragen niet of Hij in macht tussenbeide wil komen en de vijanden wil verdelgen of de bedreigingen wil wegnemen. Ze vertrouwen het allemaal aan Hem toe met de rust in het hart dat Hij weet wat nodig is.

Het enige waarom zij vragen, is vrijmoedigheid om te spreken, ondanks alle tegenstand. Er is hun immers door de godsdienstige autoriteit dreigend geboden niet meer te spreken of te leren in de Naam van de Heer Jezus. Nu vragen ze aan de Hoogste Autoriteit vrijmoedigheid om de aangematigde autoriteit van deze mensen te weerstaan en zich niets van de dreigementen aan te trekken. Dat doen ze met het doel om “Uw Woord te spreken”. De discipelen zijn vol van het Woord van God. Daartegen probeert de vijand een dam op te werpen; maar het moet worden gesproken tot behoudenis van mensen.

De discipelen vragen de Heer ook een bewijs van Zijn instemming met hun gebed. Ze zouden graag zien dat Hij Zich verder manifesteert met onweerlegbare bewijzen van Zijn macht door de Naam van de Heer Jezus. Ze vragen of Hij de Naam van Zijn “heilige Knecht Jezus” nog verder wil groot maken door genezingen en het doen van tekenen en wonderen.

Terwijl ze bidden, antwoordt God. Het antwoord is enigszins anders dan waar ze om hebben gebeden. Er is een manifestatie van Zijn macht, maar die is alleen merkbaar voor de biddende gelovigen. Het is geen manifestatie van macht tegenover hun tegenstanders, maar voor henzelf. Die manifestatie bestaat uit het bewegen van de plaats waar ze zijn. Ze voelen hoe de plaats wordt bewogen.

Het deel van het gebed waarin om vrijmoedigheid wordt gevraagd, wordt wel vervuld. Daarvoor worden ze vervuld met de Heilige Geest. Vervuld zijn met de Heilige Geest wil zeggen dat er geen ruimte meer is voor het vlees om zich te laten gelden. Door de vervulling met de Heilige Geest spreken ze niet in talen, maar spreken ze het Woord van God. Twee apostelen hebben het Woord gesproken en dat is hun verboden. Nadat ze hebben gebeden, spreekt het hele gezelschap Gods Woord!

Hd 4:32-35 | Gemeentelijke eendracht

32 De menigte nu van hen die geloofden, was één van hart en ziel, en niemand zei dat iets van zijn bezittingen zijn eigendom was, maar zij hadden alle dingen gemeenschappelijk. 33 En met grote kracht gaven de apostelen getuigenis van de opstanding van de Heer Jezus; en er was grote genade over hen allen. 34 Want er was ook niemand noodlijdend onder hen; want allen die eigenaars van landerijen of huizen waren, verkochten die en brachten de opbrengsten van het verkochte en legden die aan de voeten van de apostelen; 35 en aan ieder werd uitgedeeld naardat elk nodig had.

Hier vinden we nog meer kenmerken van dit nieuwe gezelschap. Alles ademt de aanwezigheid van Hem Die Zich heeft verwaardigd om naar de aarde te komen om in de gelovigen te wonen. Zonder Hem zouden al die gelovigen slechts even zoveel individuen zijn gebleven, maar nu is er eenheid. Die eenheid betreft niet alleen het nieuwe leven in de geestelijke sfeer, maar ook het hele leven op het maatschappelijke en sociale terrein. Hun geloof verbindt de menigte van hart en ziel.

Als er een dergelijke eenheid is, kan dat niet anders dan ook in de praktijk beleefd worden. Van binnenuit is er verlangen om alles met elkaar te delen. Dat is heel anders dan de wet, die voorschrijft dat bepaalde dingen met elkaar moeten worden gedeeld. Delen is dan een verplichting. In de wet is ook geregeld dat iedere Israëliet een stuk land heeft dat hem als zegen van God is gegeven. Dat de gelovigen dit stuk land opgeven, laat zien welk een grote verandering in het denken van deze van oorsprong Joden toch al heeft plaatsgevonden.

Hier is genade de oorsprong van alle facetten van het leven. Liefde tot Christus gaat hand in hand met liefde voor de Zijnen. Die liefde bewijst zich in het geven. Ze weten dat hun werkelijke rijkdom ergens anders ligt. Er is hier geen sprake van een ‘christelijk communisme’, want de verkoop gebeurt geheel vrijwillig. Communisme is: ‘Al het jouwe is het mijne’; christendom is: ‘Al het mijne is het jouwe’ en dat op basis van vrijwilligheid. Het recht op privébezit werd niet afgenomen. De gemeenschap beschikte niet over het geld zolang het nog niet vrijwillig aan de voeten van de apostelen was gelegd.

Het delen van de aardse goederen geeft extra kracht aan het getuigenis van de apostelen aangaande de opstanding van de Heer Jezus. Het van geen betekenis meer achten van aards bezit kan alleen als er een grote indruk is van de opstanding van de Heer Jezus. Door Zijn opstanding is er namelijk een terrein opengegaan dat buiten deze wereld ligt. Wie daarmee is verbonden, weet dat daar al zijn zegeningen liggen.

Deze waarheid breekt zich in de begindagen van het christendom onweerstaanbaar baan door alle tegenstand heen. De grote tegenstand die deze waarheid oproept, is het bewijs van de grote betekenis ervan. Het gevolg is alleen maar dat de apostelen met grote kracht van deze waarheid getuigenis afleggen.

Dat de vijandschap tegen de prediking van de opstanding van de Heer Jezus groot is, hoeft ons niet te verbazen. De opstanding van Christus bevestigt namelijk de totale verdorvenheid van de mens. Wat er nu nog voor een mens overblijft, is óf het erkennen daarvan, wat hem tegelijk de volle bevrijding brengt die God in Christus heeft gewerkt, óf zich daartegen verzetten en omkomen. Daarom is de opstanding fundamenteel in de prediking. Wie de opstanding van Christus erkent, zal dat als een bewijs van “grote genade” erkennen.

Het is opmerkelijk wat er in de begintijd allemaal ‘groot’ genoemd wordt. Er is “grote kracht” en “grote genade” (vers 33); er is sprake van “grote vrees” (Hd 5:5,11); “grote vervolging” (Hd 8:1); “grote blijdschap” (Hd 8:8; 15:3) en “een groot aantal” dat geloofde (Hd 11:21).

De “grote genade” heeft niet alleen betrekking op de eeuwige behoudenis van de ziel, maar ook op het aardse leven van de gemeente. God zorgt voor de eeuwigheid, de gelovigen zorgen voor elkaar voor de tijd op aarde. Dit wil niet zeggen dat de gemeente een club is van mensen die goede werken doen. Wat zij voor elkaar doen, is een uitwerking van de grote genade die over hen is. Misschien is het zo gegaan, dat er alleen iets werd verkocht als er nood was. De Geest kon in zo’n geval iemand duidelijk maken wat hij moest verkopen om in de nood van anderen te kunnen voorzien. Er werden geen verlanglijstjes ingediend en geen wensen vervuld, maar er werd uitgedeeld naar wat ieder nodig had.

Van ons wordt in het algemeen niet gevraagd ons bezit te verkopen. De rijken in de tegenwoordige tijd worden niet opgeroepen om hun rijkdom weg te doen, maar er op de goede manier mee om te gaan en er niet hun hoop op te stellen (1Tm 6:17-18). Ook lezen we nergens dat we onze gaven aan de voeten van iemand moeten leggen. Wel is het belangrijk dat we onze bezittingen inzetten voor het werk van de Heer en de nood van medegelovigen.

Nog steeds is het van belang onze bezittingen te zien als ons door de Heer toevertrouwd om voor Hem te beheren. De manier waarop we ermee omgaan, laat zien of we op de Heer en de Zijnen zijn gericht, of dat we voor onszelf leven. Wie zijn hart toesluit voor een broeder of zuster die gebrek heeft, heeft de liefde van God niet in zich (1Jh 3:17).

Hd 4:36-37 | Barnabas

36 Jozef nu, door de apostelen bijgenaamd Barnabas (wat vertaald is: zoon van [de] vertroosting), een Leviet, een Cypriër van geboorte, 37 die een akker bezat, verkocht die en bracht het geld en legde het aan de voeten van de apostelen.

Onder allen die hun bezittingen verkopen en de opbrengst ervan aan de voeten van de apostelen leggen, bevindt zich ook Jozef die van de apostelen de bijnaam “Barnabas” heeft gekregen. Zijn naam wordt minstens vijfentwintig keer genoemd in Handelingen en nog eens vijf keer in de brieven van Paulus.

Lukas geeft de betekenis van zijn naam. Letterlijk betekent zijn naam in het Aramees ‘zoon (bar) van de profetie (naba)’. Lukas geeft geen letterlijke vertaling, maar geeft er direct de volledig geoorloofde specifieke betekenis van ‘vertroosting’ aan (vgl. 1Ko 14:3). Dat zal zijn omdat uit zijn verderop vermelde optreden blijkt dat vertroosten of vermanen zijn specifieke gave is (Hd 11:23).

Barnabas is van geboorte een Cyprioot, dat wil zeggen dat hij in de verstrooiing is geboren en later naar Israël is gekomen. Hij is buiten het land geboren, maar is een afstammeling van Levi. Dat hij toch land bezat, is opmerkelijk, want een Leviet mocht geen eigen land hebben (Nm 18:20; Dt 10:9). Hoe Barnabas eraan is gekomen, is niet duidelijk. Mogelijk had hij een stuk land op Cyprus, waarvoor de Joodse wet niet gold. Evenals de anderen die hun landerijen verkopen, toont hij hiermee aan dat de zegen nu geen aardse meer is, maar dat hij deelheeft aan de hemelse, geestelijke zegeningen.

Handelingen 5

Hd 5:1-2 | Het bedrog van Ananias en Saffira

1 Een man nu genaamd Ananias, met zijn vrouw Saffira, verkocht een eigendom 2 en hield iets van de opbrengst achter met medeweten van zijn vrouw, en hij bracht een deel en legde het aan de voeten van de apostelen.

De twee verzen aan het slot van het vorige hoofdstuk over Barnabas zijn een inleiding op de geschiedenis van Ananias en Saffira. Ananias betekent ‘God is genadig’, maar we leren hier dat God ook heilig is; Saffira betekent ‘mooi’, maar we leren hier dat haar hart smerig is door de zonde.

In het vorige hoofdstuk toont de Geest Zijn kracht en gezag buiten de gemeente, hier doet Hij dat in de gemeente, tegen het kwaad. God kan geen kwaad verdragen in de plaats waar Hij woont. De satan is er altijd op uit geweest zijn slechte invloed te laten gelden waar God aan het werk is en zegent. Hij vindt ook altijd wel mensen die bereid zijn zich door hem te laten gebruiken.

Wat Ananias en Saffira doen, staat in groot contrast met de handelwijze van Barnabas. Het lijkt erop dat Ananias en Saffira jaloers zijn op Barnabas. Aangestoken door de vrijgevigheid van Barnabas en anderen wil Ananias niet achterblijven. Hij overlegt met zijn vrouw om ook een eigendom te verkopen en doet het dan ook.

Evenals de satan bij Judas Iskariot gebruikmaakte van de geldzucht van de mens, zo doet hij dat bij Ananias en Saffira. Ananias heeft er met zijn vrouw over gesproken om niet het hele bedrag van de verkoop te brengen, maar slechts een deel. Het hele bedrag geven gaat hun te ver, maar ze willen wel de indruk wekken dat ze het hele bedrag geven. Tot een dergelijk gedrag kan iemand komen die mogelijk een waar christen is, maar die het zondige vlees de kans geeft in zich te laten werken.

Zij willen de eer hebben van de toewijding die de Heilige Geest werkt, zonder dat ze zichzelf verloochenen. Hun hebzucht strekt zich uit zowel naar geld als naar eer. Het offer dat zij willen brengen, gaat hun geestelijke toestand te boven. Ze willen de goede daden van anderen nadoen, zonder dat hun hart volkomen onderworpen is aan de Heer. Terwijl man en vrouw elkaar zouden moeten corrigeren, bevestigen Ananias en Saffira elkaar in het kwaad. De vrouw is hier niet de hulp voor haar man die God bedoeld heeft dat ze zou zijn.

Hd 5:3-6 | Het bedrog van Ananias geoordeeld

3 Petrus echter zei: Ananias, waarom heeft de satan uw hart vervuld om te liegen tegen de Heilige Geest en van de opbrengst van het land achter te houden? 4 Als het [onverkocht] was gebleven, bleef het niet van u en was na de verkoop [de opbrengst] niet in uw macht? Waarom hebt u zich deze daad in uw hart voorgenomen? U hebt niet tegen mensen gelogen, maar tegen God. 5 Toen nu Ananias deze woorden hoorde, viel hij neer en stierf. En er kwam grote vrees over allen die [het] hoorden. 6 De jongemannen nu stonden op, wikkelden hem in, droegen hem naar buiten en begroeven hem.

Als Ananias met het geld bij Petrus komt, stelt Petrus het bedrog van Ananias direct aan de kaak, zonder dat we horen dat Ananias een woord zegt. De Heilige Geest kan Petrus feilloos duidelijk maken dat hier een man komt die niet oprecht is en tegen Hem liegt. Door de Heilige Geest kan Petrus de geest onderscheiden die in Ananias aan het werk is (1Ko 12:10). Ananias handelt niet onder aandrang van de Heilige Geest, maar onder aandrang van de satan die hij in zijn hart heeft toegelaten en die zijn hart heeft vervuld. Als de satan het hart vervult, is de mens tot de meest vermetele huichelarij in staat, zonder zich te realiseren dat God veel groter is.

Petrus ontmaskert het werk van de satan. Liegen is het werk van de satan. De satan is de aartsleugenaar, de vader van de leugen (Jh 8:44; Gn 3:4,13). Ananias had best iets van de opbrengst mogen achterhouden, niemand verplichtte hem alles te geven. Maar dan had hij niet moeten doen alsof hij alles gaf. Dat is leven in de leugen en met die leugen ook anderen bedriegen. Petrus maakt duidelijk dat Ananias geen enkele verplichting had om het eigendom te verkopen (vgl. 2Ko 9:7). Als iemand christen geworden was, raakte hij zijn eigendommen niet kwijt. Petrus zegt dan ook dat na de verkoop het geld van hem bleef. Er was geen verplichting het af te dragen.

Petrus stelt het allemaal in vragende vorm. Hij doet dat niet omdat Ananias mogelijk onbekend is met de gang van zaken in de gemeente, maar omdat hij die goed kent en er bewust anders mee is omgegaan. Dan houdt hij Ananias de vraag voor waarom hij zich deze daad in zijn hart heeft voorgenomen. Dat kan niet anders zijn dan om de schijn te wekken van volledige trouw aan God en van volledig vertrouwen op God, terwijl er in werkelijkheid wordt vertrouwd op aards bezit. Dit gedrag is niet liegen tegen mensen, maar liegen tegen God.

Het is een liegen tegen de Heilige Geest, Die door Petrus nadrukkelijk “God” wordt genoemd. De Heilige Geest is God. Ananias en Saffira wilden leugen naar binnen brengen in een plaats waar God aanwezig is. Ze waren Zijn tegenwoordigheid vergeten en dat niets voor Hem verborgen is. God woont te midden van Zijn volk zowel in genade als in heiligheid. Dit is een feit van geweldig belang!

De uitwerking daarvan zien we in het oordeel dat Ananias en Saffira treft. Zonder dat Ananias de kans krijgt om een woord tot zijn verdediging of zelfs van erkenning van zijn zonde te spreken, valt hij bij het horen van de woorden van Petrus neer en sterft. We zien hier dat de zonde in de gemeente een nieuwe aanleiding is voor de openbaring van de kracht van God.

Direct nadat Ananias dood is neergevallen, staan “de jongemannen” op. Zij behandelen het lichaam zorgvuldig en wikkelen het in doeken, waarna zij Ananias naar buiten dragen en hem begraven. Dat het jongemannen zijn, wijst op het frisse en krachtige begin van de gemeente.

Hoewel we niets meer van Ananias en Saffira weten dan wat we hier over hen lezen, is er veel gezegd en geschreven over de vraag of zij behouden of verloren zijn. Voor de opvatting dat we hen zullen terugzien in de hemel, is wel wat te zeggen. Ze behoorden tot het gezelschap van de gemeente. Het lijkt er niet op dat er al naamchristenen waren. De Heer Zelf voegde dagelijks toe aan de gemeente (Hd 2:47) en niemand anders dan echte gelovigen durfden zich bij de gemeente te voegen (Hd 5:13). De zonde die Ananias en Saffira begingen, was een zonde tot de dood (1Jh 5:16-17; vgl. 1Ko 11:29-30). Aan de gemeente wordt niet alleen toegevoegd, er wordt ook uit weggedaan wat niet bij God hoort: de zonde.

Voor de opvatting dat we niet met ware gelovigen, maar met schijnchristenen te maken hebben, is ook wat te zeggen. Petrus spreekt tot Ananias in bewoordingen die weinig hoop geven dat er nieuw leven aanwezig was. Hun daad was een buitengewoon brutale daad. Het overleg dat ze voerden en dat hen tot hun daad bracht, laat niets zien van enig besef van Gods heiligheid. Petrus zegt dat de satan hun hart heeft vervuld, waardoor het moeilijk is om aan te nemen dat de Heilige Geest ruimte had in hun hart. Ananias krijgt geen gelegenheid tot het uitspreken van berouw over zijn daad omdat het geen zonde uit onwetendheid is, maar een daad van bewuste opstand tegen God.

Wij kunnen op de vraag of Ananias en Saffira nu wel of niet behouden zijn niet het laatste woord spreken. Dat laatste woord spreekt God. Wat voor ons belangrijk is, is dat Ananias een waarschuwend voorbeeld is dat Gods heiligheid niet miskend kan worden. Dat geldt nog steeds. Dat niet meer elke dergelijke huichelarij met de dood wordt gestraft, laat zien hoe weinig de Heilige Geest nog in de gemeente kan werken. De kracht van de Heilige Geest wordt zeer beperkt door het verwereldlijken van de gemeente.

We zien meerdere keren in de Schrift dat steeds wanneer God iets nieuws begint, de mens dat bederft en Gods heiligheid in oordeel naar voren komt. Het begint al bij Adam en Eva die zich door de satan laten misleiden en als gevolg daarvan door God uit het paradijs worden verdreven (Gn 3:6-7,23). Zoals door God is voorzegd, is door hun daad de dood in de wereld gekomen (Gn 2:17; Rm 5:12). Ook het priesterschap is nog maar nauwelijks ingesteld of twee van de eerste priesters brengen vreemd vuur. God moet Zijn oordeel brengen over Nadab en Abihu (Lv 10:1-2). Als Israël net het beloofde land is binnengegaan, vergrijpt Achan zich aan wat door de ban gewijd was en moet hij sterven (Jz 7:1,25).

Hd 5:7-11 | Het bedrog van Saffira geoordeeld

7 Het gebeurde nu ongeveer drie uur daarna, dat zijn vrouw binnenkwam, zonder te weten wat er was gebeurd. 8 Petrus nu antwoordde haar: Zeg mij: hebt u het land voor zóveel verkocht? En zij zei: Ja, voor zóveel. 9 Petrus nu zei tot haar: Waarom bent u onderling overeengekomen de Geest van [de] Heer te verzoeken? Zie, de voeten van hen die uw man hebben begraven, zijn voor de deur en zij zullen u naar buiten dragen. 10 En zij viel onmiddellijk neer aan zijn voeten en stierf. En de jongemannen kwamen binnen en vonden haar dood, en zij droegen haar naar buiten en begroeven haar bij haar man. 11 En er kwam grote vrees over de hele gemeente en over allen die deze dingen hoorden.

Na ongeveer drie uur komt “zijn vrouw” binnen, de vrouw die hem tot hulp is gegeven, maar die hem in zijn kwade opzet heeft gesteund. Naarmate de tijd verstreek en hij niet terugkwam, is ze misschien ongerust geworden en ten slotte zelf maar eens gaan kijken. Al die tijd is er geen gerucht over wat er is gebeurd tot haar doorgedrongen. Saffira weet van niets. De satan houdt zijn slaven altijd in de duisternis.

Zonder dat we lezen dat Saffira Petrus een vraag heeft gesteld, lezen we toch dat Petrus haar antwoordt. Dat lijkt erop te wijzen dat zij een vraag heeft gesteld. Mogelijk dat zij heeft gevraagd waar haar man was. Ze zag hem niet bij het gezelschap. Het antwoord van Petrus bestaat uit een vraag, die hij laat voorafgaan door een bevelend “zeg mij”. Hij noemt haar het bedrag dat haar man heeft gebracht als opbrengst van de verkoop van het land en vraagt of dit inderdaad het bedrag is waarvoor het land is verkocht. Deze vraag is een rechtstreeks beroep op haar geweten.

Maar het lijkt er niet op dat haar geweten is gaan werken. De afwezigheid van haar man brengt haar niet tot nadenken en de rechtstreekse vraag van Petrus brengt haar niet tot inkeer. Zij krijgt de kans om eerlijk te belijden. Ze benut die kans echter niet, maar volhardt in de zonde van huichelarij. Ze zegt niet alleen “ja”, maar herhaalt het bedrag dat Petrus als verkoopbedrag heeft genoemd. Dan kan Petrus niet anders dan ook haar het oordeel aanzeggen.

Voordat zij dood neervalt, vertelt hij haar, en ons, de reden van het oordeel. Zij heeft samen met haar man het plan opgevat om de Geest van de Heer te verzoeken. Verzoeken is iets doen vanuit een geest van ongeloof met het doel om daaraan te toetsen of God wel waar is in Zijn woorden (Ex 17:2; Dt 6:16). Ik moet geloven wat God zegt omdat Hij het is Die het zegt.

Omdat Saffira haar man blijft steunen in zijn ontrouw, deelt zij in zijn lot van ontrouw. Er is wel een verschil met de dood van haar man. Ananias stierf direct na de vaststelling van de zonde, terwijl Saffira de kans kreeg om die te belijden. Het laat zien dat de man hoofdverantwoordelijk is.

Er is vrees zowel in als buiten de gemeente bij ieder die ervan hoort. Gods tegenwoordigheid is in feite een ernstige zaak, hoe groot de zegen ervan ook mag zijn. Hier wordt in dit boek voor het eerst het woord “gemeente” gebruikt.

Hd 5:12-16 | Tekenen en wonderen

12 Door de handen van de apostelen nu gebeurden vele tekenen en wonderen onder het volk; en zij waren allen eendrachtig in de zuilengang van Salomo; 13 en van de overigen durfde niemand zich bij hen te voegen, maar het volk achtte hen hoog; 14 (en er werden steeds meer gelovigen de Heer toegevoegd, menigten zowel van mannen als van vrouwen;) 15 zodat zij zelfs op de straten de zieken naar buiten droegen en op matrassen en bedden legden, opdat, als Petrus kwam, ook maar zijn schaduw op iemand van hen viel. 16 En ook de menigte uit de steden rondom Jeruzalem kwam bijeen en zij brachten zieken en door onreine geesten gekwelden, die allen werden genezen.

Nadat het kwaad in de gemeente is geoordeeld, is er sprake van een krachtig getuigenis. Als zonde niet wordt geoordeeld, is zij altijd een barrière voor Gods werk. Overal waar de zonde wordt weggedaan, hetzij door zelfoordeel, hetzij door het wegdoen uit de gemeente, wordt de weg vrijgemaakt voor Gods werk.

In het begin werd die barrière door de kracht van de Heilige Geest direct openbaar gemaakt. In de dagen van verval waarin wij leven, is er veel heimelijk kwaad waardoor de Geest niet krachtig kan werken in de gemeente. Toch wil de Geest ook nu nog het kwaad openbaar maken. Als wij biddend Gods Woord lezen, zal Hij ons zeker laten zien wat wij moeten wegdoen en ons er ook de kracht voor geven om dat te doen.

De handen van de apostelen zijn in zegen en genade bezig. Alle apostelen, niet alleen Petrus (Hd 3:6-7), verrichten vele tekenen en wonderen. Het zijn allemaal getuigenissen van de verworpen Messias, Die nu verhoogd is aan Gods rechterhand. Tekenen zijn niet altijd wonderen, maar wonderen zijn wel altijd tekenen. Tekenen wijzen naar Hem Die macht heeft over een zuchtende schepping. De wonderen zijn de krachten van de toekomende eeuw (Hb 6:5) van de regering van de Heer Jezus die nog zou kunnen aanbreken als het volk Hem alsnog zou aannemen.

Het zijn de tekenen en wonderen van de begintijd. Later in Handelingen komt het nog wel voor, maar het wordt steeds minder. Door de consequente verwerping van de Heer Jezus is op plaatsen waar dat gebeurt, op den duur ook het gebruik van tekenen en wonderen verdwenen.

De plaats van handeling is de zuilengang van Salomo. Daar komen de gelovigen, nog steeds in eendracht, bij elkaar, omdat de bovenzaal wel te klein zal zijn geworden. Hoewel het een openbare gelegenheid is, is het gezelschap van christenen een heilig gezelschap waar de tegenwoordigheid van God merkbaar is. Daardoor durft niemand van hen die er geen deel aan hebben, zich bij hen te voegen. Er blijft afstand.

Behalve heiligheid gaat er ook een grote weldadigheid van dit gezelschap uit. Het hele gedrag van de eerste christenen veroorzaakt achting bij het volk. Een echte volgeling van de Heer Jezus roept haat en verzet op bij mensen die jaloers zijn en zich in hun eigenwillige godsdienst vastbijten. Bij mensen die niet veel aan godsdienst doen, is er vaak bewondering en respect voor hen die trouw de Heer dienen.

De vrees om zich bij de christenen aan te sluiten voorkomt dat het een ongecontroleerde massabeweging wordt. In een tussenzin merkt Lukas op dat dit niet betekent dat de gemeente niet groeit. Wat een oppervlakkige toeschouwer als een zware klap voor de gemeente zou zien – het oordeel over het kwaad en dat niemand zich bij hen durfde te voegen –, geeft juist aan God de ruimte om in harten een diepgaand werk te doen. Om tot dit gezelschap toe te treden is geloof in Christus nodig en niet de aantrekkingskracht van het gezelschap. Het gaat niet om een toevoegen aan mensen, zelfs niet aan apostelen, maar aan de Heer.

Gods Geest kan juist door het uitgeoefende oordeel krachtig werken, zodat velen tot geloof komen en menigten de Heer worden toegevoegd. Voor de eerste keer noemt Lukas ook vrouwen bij hen die behouden worden. Vrouwen spelen een voorname rol in de apostolische gemeente. Lukas noemt hen regelmatig in Handelingen.

Na de tussenzin (vers 14) gaat Lukas verder met het beschrijven van de bijzondere dingen die door de apostelen gebeuren. Jeruzalem wordt een groot ziekenhuis, de straten liggen vol met zieken die allemaal genezing zoeken bij de apostelen. De kracht van de Geest is zo vol aanwezig, dat allen genezen worden. Anders dan bij tegenwoordige genezingsbijeenkomsten worden allen zonder uitzondering genezen. Er is geen mislukte of gedeeltelijke genezing.

Van Petrus gaat bijzondere kracht uit. Hij geneest met zijn handen, maar ook met zijn schaduw. Iemands schaduw is niet de persoon zelf, maar is wel onlosmakelijk aan zijn persoon verbonden. Schaduw wordt veroorzaakt door het lopen in de zon. Petrus geeft slechts door wat de Heer Jezus – de zon is een beeld van Hem – hem geeft. Niet alleen de zieke inwoners van Jeruzalem worden genezen, maar ook allen die vanuit de steden rondom Jeruzalem worden gebracht. Jeruzalem is op dit moment nog het centrum van de handelingen van de apostelen. Alle zieken worden daar bij hen gebracht. Later worden de apostelen verstrooid.

Een staaltje van de dwaasheid van hedendaagse genezers die denken dat zij alles kunnen na-apen wat de apostelen in de begintijd deden, las ik eens op een forum op internet. Daar plaatste iemand het volgende bericht:

‘In een toespraak in de pinkstergemeente Alkmaar (15-02-2004) zei [een prediker]: Ik ben ook naar een bijbelschool geweest en leerde daar over Petrus dat wanneer zijn schaduw op zieken viel dat zij genazen (Hd 5:15). Dat leek mij ook wel wat. Op een dag zag ik op straat iemand in een rolstoel en ik ging aan de zonkant er een beetje naast lopen, zodat mijn schaduw op die man viel. Helaas, hij genas niet. Ja, ik kon het toch proberen, als je niets probeert dan weet je het niet.’

Het sprak de persoon die het bericht plaatste wel aan. Hij merkte het volgende op:

‘Ik ben persoonlijk nooit op dat idee gekomen en ik heb het na de toespraak ook nooit gedaan. De uitspraak trof me wel. Heeft u het wel eens geprobeerd? Ik denk dat u het ook nooit heeft geprobeerd, waarom eigenlijk niet?’

Commentaar op zoveel dwaasheid lijkt me overbodig.

Hd 5:17-25 | Gevangengenomen en bevrijd

17 De hogepriester nu stond op en allen die bij hem waren, dat is de sekte van de sadduceeën, en zij werden vervuld met jaloersheid; 18 en zij sloegen de handen aan de apostelen en zetten hen in [de] stadsgevangenis. 19 Een engel van [de] Heer echter opende ‘s nachts de deuren van de gevangenis, leidde hen naar buiten en zei: 20 Gaat heen, gaat in de tempel staan en spreekt tot het volk al deze levenswoorden. 21 Toen zij nu dit hadden gehoord, gingen zij ‘s morgens vroeg de tempel binnen en leerden. Toen echter de hogepriester en zij die bij hem waren, gekomen waren, riepen zij de Raad bijeen en al de oudsten van de zonen van Israël, en zij zonden [dienaars] naar de kerker om hen te halen. 22 Toen echter de dienaars daar kwamen, vonden zij hen niet in de gevangenis; en zij keerden terug en berichtten aldus: 23 Wij vonden de kerker met alle zorgvuldigheid gesloten en de wachters bij de deuren staan; toen wij echter binnen hadden opengedaan, vonden wij niemand. 24 Toen nu de hoofdman van de tempel en de overpriesters deze woorden hoorden, waren zij in verlegenheid over hen, wat dit toch zou worden. 25 En er kwam iemand die hun berichtte: Zie, de mannen die u in de gevangenis hebt gezet, staan in de tempel en leren het volk.

De hogepriester en zijn metgezellen, de sadduceeën, staan op. Dat wijst niet alleen op een verandering van lichamelijke houding, maar geeft een geestelijke reactie aan. Zij staan op tegen het werk van de Geest. Steeds wisselen wat de Geest werkt en de tegenacties van de satan elkaar af. Nu komt de volgende tegenstand. In de wereld werkt het goede altijd in de tegenwoordigheid van de macht van het kwaad.

De geestelijke autoriteiten vrezen iedere bedreiging van hun positie. Ze kunnen niet werkeloos toezien hoe de invloed van de apostelen hun invloed ondermijnt. Ze moeten zich aansluiten of aanvallen. Aangezien ze zo met jaloersheid zijn vervuld, is van aansluiten geen sprake; daarom kiezen ze voor de aanval. Ze grijpen dit keer niet alleen Petrus en Johannes, maar alle apostelen en zetten hen gevangen.

Het lijkt weer tegen het einde van de dag te zijn, want de apostelen worden niet direct ondervraagd. Terwijl de nacht over Jeruzalem daalt, is het oog van God op de gevangenis gericht. Hij lacht om het woeden van de godsdienstige leiders (Ps 2:4). Om Zijn trouwe apostelen te bevrijden stuurt Hij een engel. We zien hier de ironie van God om juist hier, waar de sadduceeën de tegenstanders zijn, die niet in engelen geloven (Hd 23:8), een engel in te zetten.

De Heer geeft Zijn apostelen niet de macht om zichzelf te bevrijden. De engel doet wat mensen niet kunnen. Hij opent de deuren van de gevangenis en gaat hen voor naar buiten. Het zal wel volslagen duister geweest zijn in de gevangenis en onmogelijk voor de apostelen om de weg naar buiten te vinden. Het licht van de engel toont de weg.

Als ze buiten zijn, geeft de engel de apostelen een opdracht. Uit die opdracht blijkt dat ze zijn bevrijd om hun gewone werk voort te zetten en niet om te vluchten. Hij wijst hun de plaats aan waar ze moeten prediken en zegt tegen hen waarover zij moeten spreken. Ze moeten hun plaats in de tempel weer innemen en “tot het volk al deze levenswoorden” spreken.

Gods genade voor Zijn volk gaat door. Hij wil dat het volk “deze” woorden van leven hoort. Het zijn woorden van God Zelf en over de Heer Jezus, waardoor ieder die ze hoort en aanneemt, behouden wordt (Hd 13:26). Het is ook ons voorrecht om deze woorden van leven te spreken tot mensen die Christus nog niet kennen, opdat zij behouden worden. De woorden van de Heer Jezus zijn geest en zijn leven (Jh 6:63). Laten we die woorden toch spreken tot de mensen en ons niet verliezen in woordenstrijd die tot ondergang van de hoorders voert (2Tm 2:14).

De apostelen doen wat de engel heeft gezegd omdat ze daarin duidelijk de opdracht van de Heer herkennen. Wat zullen ze het ook graag en met overtuiging doen, nu ze zo bemoedigd zijn door deze opmerkelijke bevrijding. In plaats van naar bed te gaan zullen ze hebben gebeden tot ze ’s morgens vroeg naar de tempel kunnen gaan. Daar aangekomen gaan ze niet een mooi verhaal vertellen over hun spectaculaire bevrijding, maar leren ze het volk. Ze gaan onverschrokken verder met hun onderwijs aan het volk, zonder angst voor de godsdienstige leiders die zij natuurlijk wel verwachten. Die laten dan ook niet lang op zich wachten.

Voordat het zover is, vermeldt Lukas eerst dat die leiders bij elkaar zijn gekomen om de apostelen te berechten. Het is duidelijk dat niemand van hen het geringste vermoeden heeft van wat zich die nacht heeft afgespeeld. In de veronderstelling dat ze de zaak onder controle hebben, zenden ze dienaars om de apostelen uit de kerker te halen. Als de dienaars bij de kerker komen, treffen ze daar de apostelen niet meer aan. Dat moet grote verbazing hebben veroorzaakt.

Ze keren terug naar de priesters en doen verslag van hun bevindingen. Gedetailleerd vertellen ze wat ze aantroffen toen ze er kwamen. Op het eerste gezicht leek alles volkomen in orde. De kerkerdeuren stonden niet open, maar waren met alle zorgvuldigheid gesloten. Ook de wachters stonden op hun post. Niets wees erop dat de gevangenen er niet meer zouden zijn. Maar toen ze naar binnen waren gegaan en ook de binnenste deuren hadden opengedaan om de gevangenen mee te nemen, was er niemand.

Dit relaas van de dienaars over alle zorgvuldigheid en de wachters levert een extra bewijs dat God aan het werk is geweest. Hoe goed de zaak ook was beveiligd, voor God maakt het niets uit. Hij maakt de bewakers gewoon blind en doof gedurende de tijd die Hij nodig heeft.

Het herinnert ons – en zou ook zeker de overpriesters moeten hebben herinnerd – aan de gebeurtenissen rond het graf van de Heer Jezus. Daar hadden zij ervoor gezorgd dat het graf goed afgesloten was met een verzegelde steen en met een wacht die het graf moest beveiligen (Mt 27:62-66). Maar al hun maatregelen hebben niet kunnen verhinderen dat de Heer Jezus opstond. Hun maatregelen hebben integendeel een extra bewijs geleverd van Zijn opstanding. Dat bewijs willen ze dan weer ongedaan maken door de soldaten om te kopen en een leugen te laten vertellen (Mt 28:11-15).

Hier zijn de hoofdman en de overpriesters verlegen met de situatie. Waar zijn hun arrestanten? Hun vraag blijft niet lang onbeantwoord. Er komt iemand met het bericht dat de gevangenen in de tempel staan en het volk leren. De apostelen doen wat de Heer Jezus ook heeft gedaan. Het leren van het volk wil zeggen dat ze het Oude Testament aan het volk hebben uitgelegd om daaruit te bewijzen dat Jezus de Christus is (vgl. Hd 28:23).

Hd 5:26-28 | De tweede keer gevangengenomen

26 Toen ging de hoofdman erheen met de dienaars en bracht hen mee, niet met geweld (want zij waren bang voor het volk), opdat zij niet zouden worden gestenigd. 27 Toen zij hen nu hadden meegebracht, plaatsten zij hen voor de Raad. En de hogepriester ondervroeg hen en zei: 28 Wij hebben U ernstig bevolen niet te leren in deze Naam, en zie, u hebt Jeruzalem met uw leer vervuld en wilt over ons het bloed van deze Mens brengen.

Als ze weten waar de gevangenen zijn, gaat de hoofdman er met de dienaars heen. Ze zijn zich bewust dat het volk de apostelen hoog acht. Het gebruikelijke geweld bij arrestaties laten ze achterwege, want dan zouden ze zich de volkswoede op de hals halen. Ze doen dan ook hun uiterste best om de apostelen met zachte hand te bewegen met hen mee te gaan.

De apostelen gaan mee zonder zich te verzetten. Ze roepen ook het volk niet te hulp dat duidelijk op hun hand is. Nergens worden gelovigen opgeroepen zich te verzetten als ze om hun geloof worden gearresteerd. Verantwoorden is de opdracht (1Pt 3:15).

De hoofdman met de dienaars brengen de apostelen bij de Raad. De hogepriester begint direct met de ondervraging die een beschuldiging inhoudt. Hij beschuldigt de apostelen van ongehoorzaamheid aan het hoogste godsdienstige gezag dat hun ernstig bevolen had niet te leren “in de Naam van Jezus” (Hd 4:18). Daarnaar hebben ze niet geluisterd. Nee, ze moeten constateren dat de apostelen Jeruzalem met hun leer hebben vervuld.

Het is voor hen onverteerbaar dat deze mensen, die niet tot het erkende godsdienstige gezag behoren, de Schriften uitleggen aan het volk. Het recht daartoe eisen zij voor zichzelf op met uitsluiting van ieder die zij niet gekwalificeerd achten. Ze constateren dat de apostelen niet alleen Jeruzalem met hun leer hebben vervuld, maar ook nog eens het bloed van “deze Mens” – ze willen de naam ‘Jezus’ niet uitspreken – over hen willen brengen.

Ze voelen goed aan dat de prediking van de opstanding van Christus betekent dat God oordeelt dat zij Iemand onterecht hebben gedood. Daarmee zouden ze inderdaad Zijn bloed over zich halen. Dat is ook precies wat ze hebben gedaan en wat ze trouwens nog eens duidelijk zelf hebben betuigd bij het proces tegen de Heer (Mt 27:25). In werkelijkheid neemt God hen op hun woord.

Hd 5:29-32 | Getuigenis van Petrus en de apostelen

29 Petrus en de apostelen echter antwoordden en zeiden: Men moet God meer gehoorzamen dan mensen. 30 De God van onze vaderen heeft Jezus opgewekt, Die u hebt omgebracht door Hem te hangen aan een hout. 31 Deze heeft God als Overste Leidsman en Heiland door Zijn rechterhand verhoogd om aan Israël bekering en vergeving van zonden te geven. 32 En wij zijn getuigen van deze dingen, en ook de Heilige Geest, Die God heeft gegeven aan wie Hem gehoorzamen.

Het antwoord van Petrus en de andere apostelen is meer de aankondiging van een vast doel dan het geven van een getuigenis. Het is duidelijk dat de oversten tegenover God staan. Toch is er geen trots of eigen wil bij de apostelen. Het gaat om het gehoorzamen aan God. Ze beginnen hun antwoord met gehoorzamen (vers 29) en daarmee eindigen ze hun antwoord ook (vers 32).

De hogepriester en de zijnen zijn voor hen niet meer dan “mensen”. De apostelen wijzen de aanklacht van ongehoorzaamheid resoluut van de hand. Ze laten het niet meer aan het geweten van de leiders over om uit te maken wie ze meer moeten gehoorzamen, maar stellen algemeen dat “men”, dat is iedereen, God meer moet gehoorzamen dan mensen. Vandaar dat ze hebben gehandeld zoals ze hebben gedaan, niet meer en niet minder.

Vervolgens worden zij de aanklager. Ze nemen nog steeds hun plaats in te midden van Israël wanneer ze spreken over “de God van onze vaderen”. Op treffende wijze en compact, maar daardoor ook indringend, stellen ze de handelwijze van God ten aanzien van de Heer Jezus tegenover die van deze leidslieden. God heeft Hem opgewekt, terwijl zij Hem hebben omgebracht door Hem te hangen aan een hout. De kruisdood is de Romeinse vorm van terechtstelling, maar ze schrijven deze daad aan dit Joodse gezelschap toe. Ook spreken ze niet over ‘kruisigen’, maar over ‘hangen aan een hout’. Daardoor leggen ze er de nadruk op dat zij Christus als een door God vervloekte hebben bestempeld (Dt 21:23; Gl 3:13).

Maar Hem Die zij zo bestempelden en behandelden, is door God alle eer gegeven die Hem toekomt. Zij als valse leidslieden miskennen Hem als Leidsman, maar voor God is Hij de Overste Leidsman (Hd 3:15; Hb 2:10; 12:2). Zij als vervloekers van het volk (Jh 7:49) verwerpen Hem als Verlosser, maar voor God is Hij de Heiland. God heeft Hem door Zijn rechterhand verhoogd in de hemel. Hij leeft en wel in heerlijkheid, waar al het welgevallen van God op Hem rust.

God heeft Hem verhoogd om aan Israël bekering en vergeving van zonden te geven. Er wordt daarmee nog een periode van genade toegevoegd aan de periode die is geweest en waarin Israël van die genade geen gebruik heeft gemaakt. Zowel bekering als vergeving wordt hier als gave van God gezien en die op dit moment nog steeds aan het volk wordt aangeboden. Allen uit het volk die tot geloof in de Heer Jezus zijn gekomen, hebben dat ook gekregen. Het volk als geheel, vertegenwoordigd in zijn leiders, heeft Hem opnieuw afgewezen.

Petrus en de apostelen vertellen geen dingen die ze hebben horen zeggen, maar ze hebben het zelf meegemaakt en beleefd. Van getuigen mag men niet anders verwachten dan dat ze de waarheid spreken (vgl. Jh 15:26-27). De apostelen zijn getuigen en de Heilige Geest is Getuige. Het is een tweevoudig getuigenis en niet alleen dat de Heilige Geest getuigt door de apostelen.

De aanwezigheid van de Heilige Geest op aarde is een getuigenis op zich (Jh 16:7-11). Deze Heilige Geest heeft God gegeven aan ieder die Hem gehoorzaamt. Hier wordt de gave van de Heilige Geest verbonden aan de verantwoordelijkheid van de mens. Gehoorzamen is niet het houden van de wet, maar de gehoorzaamheid van het geloof, dat is het gehoor geven aan het bevel van God om zich te bekeren en te geloven in de Heer Jezus (Hd 17:30; 16:31). Wie het evangelie van zijn behoudenis gelooft, ontvangt de Heilige Geest (Ef 1:13).

Hd 5:33-39 | De raad van Gamaliël

33 Toen zij nu dit hoorden, barstten zij uit in woede en zij wilden hen doden. 34 Er stond echter in de Raad een farizeeër op genaamd Gamaliël, een wetgeleerde, geëerd door het hele volk, en hij beval die mensen een ogenblik buiten te laten staan. 35 En hij zei tot hen: Mannen van Israël, past u op met deze mensen wat u gaat doen. 36 Want vóór deze dagen stond Theudas op, die zei dat hij iemand [van betekenis] was, en wie een aantal van ongeveer vierhonderd mannen aanhing; hij is gedood en allen die hem gehoorzaamden, werden verstrooid en bereikten niets. 37 Na hem stond Judas de Galileeër op, in de dagen van de inschrijving, en trok volk achter zich; ook deze kwam om en allen die hem gehoorzaamden, werden verstrooid. 38 En nu zeg ik u: blijft af van deze mensen en laat hen [begaan]; want als deze raad of dit werk uit mensen is, zal het verbroken worden. 39 Als het echter uit God is, zult u hen niet kunnen verbreken, opdat u niet misschien ook strijders tegen God blijkt te zijn.

Als Petrus het klare getuigenis van Gods waardering voor Christus heeft gegeven, is de maat voor de leidslieden vol. Ze beseffen wat dit betekent. Ze zijn in hun geweten aangesproken en beschuldigd van moord. In plaats van zich voor God te buigen bewijzen ze hoe moordzuchtig hun hart nog altijd is door hun absolute weigering hun positie van aanzien onder het volk prijs te geven. Hun uitbarsting van woede is zo groot, dat ze de apostelen willen doden. Moord vervult hun hart, ingegeven door de satan die een mensenmoordenaar van het begin af is (Jh 8:44).

Er is echter in de Raad iemand die het hoofd koel houdt. Het is Gamaliël. Hij is een wetgeleerde die geëerd wordt door het hele volk. Hij is het volgende instrument dat God in Zijn voorzienigheid gebruikt om Zijn apostelen hun vrijheid terug te geven, zoals Hij eerder daarvoor een engel heeft gebruikt (vers 19). Gamaliël brengt de Raad tot bedaren. Hij heeft gezag, want hij beveelt dat “die mensen” een ogenblik buiten de raadszaal gebracht moeten worden.

Dan begint hij met zijn raad aan de Raad. Zijn advies komt niet voort uit omgang met God, maar uit menselijke wijsheid. God gebruikt die raad om tot Zijn doel te komen. Gamaliël spreekt de Raad toe als “mannen van Israël”, als mannen die tot het door God uitverkoren volk behoren. Hij dringt er bij hen op aan eerst eens goed na te denken voor ze zich aan ‘deze mensen’ vergrijpen.

Om hen te overtuigen dat ze voorzichtig moeten zijn en niet overijld deze mensen moeten veroordelen, wijst hij op twee personen uit hun recente geschiedenis die zich ook als leider hebben gepresenteerd. Hij haalt eerst het voorbeeld van de ons verder volkomen onbekende Theudas aan. Deze man kondigde zichzelf aan als iemand van betekenis. Bescheidenheid was niet zijn grootste deugd. Hij verwierf een aanhang van ongeveer vierhonderd mannen. Maar wat is er van hem en zijn beweging terechtgekomen? Hij is gedood. Daarmee viel ook het hele gezelschap van volgelingen uit elkaar. Van alle prachtige plannen en beloften is niets terechtgekomen.

Dan is daar nog die andere volksmisleider, Judas de Galileeër. Een jaar of dertig geleden wilde deze persoon zich als leider profileren. Het volk was daar wel aan toe, want het was in de dagen van de inschrijving. Die dagen herinneren nadrukkelijk aan de Romeinse overheersing. Toen was het klimaat rijp voor een opstand tegen de Romeinen. Ook achter hem schaarden zich mensen die wel wat in zijn ideeën zagen. Maar de Romeinen hebben zijn opstand neergeslagen. Hij kwam om en dat was het einde van zijn beweging. Allen die hem gehoorzaamden, werden verstrooid.

Mensen als Theudas en Judas de Galileeër zijn de dieven en rovers die de Heer bedoelt als Hij het heeft over mensen die op een andere wijze dan door de deur in de stal van de schapen binnengaan (Jh 10:1). Door de zaak zo voor te stellen plaatst Gamaliël de Heer Jezus op één lijn met hen.

Zijn nuchtere, maar verduisterde verstand brengt hem tot een nuchtere conclusie. Hij zegt eenvoudig dat ze altijd goed zitten als ze de zaak laten rusten. Die ‘Mens’ zou ook zo’n misleider kunnen zijn en dan zou het christendom met een sisser aflopen. Onruststokers komen en gaan; zo zou het met deze nieuwe beweging ook wel gaan. Mocht het echter om een werk van God gaan, dan zou alle menselijke inspanning vergeefs blijken te zijn en zouden zij strijders tegen God blijken te zijn. Dit advies van Gamaliël wordt nog steeds gegeven aan orthodoxe Joden die met Messiasbelijdende Joden in gesprek komen.

In plaats van zo’n raad had Gamaliël er beter aan gedaan de Raad voor te stellen de zaak aan de hand van het Oude Testament te onderzoeken. Nooit heeft de Heer Jezus, zoals wel Theudas en vele anderen met hem, gezegd dat Hij Iemand van betekenis was. In de loop van de tijd zijn er ongeveer veertig valse messiassen opgestaan, van wie Bar Kochba wel de bekendste is. Zij hebben zich allen aangediend als bevrijder om Israël van het slavenjuk van de volken te bevrijden, maar ze hebben allen jammerlijk gefaald. Zij hebben velen in hun val meegesleept.

De Enige Die terecht kan zeggen de Messias te zijn, heeft een boodschap die in de hele wereld wordt geloofd en miljoenen volgelingen heeft gekregen. In plaats van verstrooid te zijn, zijn zij allen door één Geest tot één lichaam gedoopt.

Hd 5:40-42 | Gegeseld, vrijgelaten en doorgaan

40 En zij lieten zich door hem overreden. En na de apostelen tot zich geroepen te hebben geselden zij hen en bevalen hun niet te spreken in de Naam van Jezus; en zij lieten hen los. 41 Zij dan gingen weg van voor de Raad, verblijd dat zij waardig waren geacht voor de Naam oneer te verdragen. 42 En zij hielden niet op elke dag in de tempel en aan huis te leren en te verkondigen dat Jezus de Christus is.

De Raad is overtuigd. Hoewel de Raad het advies van Gamaliël opvolgt en daarmee aangeeft geen strijders tegen God te willen zijn, blijken ze wel strijders tegen God te zijn. Ze roepen de apostelen weer naar binnen, maar niet om hun excuses aan te bieden. Hun moordplannen worden niet uitgevoerd, maar hun haat is er niet minder om geworden. Dat blijkt wel uit de geseling die ze de apostelen toedienen. Verder bevelen ze hun niet meer te spreken “in de Naam van Jezus”. Zo laten ze de apostelen gaan.

Maar het zijn geen gebroken mannen die de rechtszaal verlaten. Wij zijn al vaak bang ons getuigenis te geven als wij een afkeurende blik of een spottende glimlach verwachten. Dat is bij de apostelen wel anders. De geseling heeft alleen maar tot resultaat dat ze zich verblijden dat ze waardig geacht zijn om “voor de Naam” van de Heer Jezus “oneer te verdragen” (vgl. Mt 5:10-12; 1Pt 4:13).

De dreiging om niet meer te spreken ‘in de Naam van Jezus’ brengt hen er alleen maar toe om met des meer ijver zowel in het openbaar in de tempel als in de huizen onderwijs te geven uit Gods Woord. Ze verkondigen dat Jezus de beloofde Christus is. Het bevel om niet meer ‘te spreken in de Naam van Jezus’ is even dwaas als de zon te bevelen om niet te schijnen.

Handelingen 6

Hd 6:1-2 | Gemopper in de gemeente

1 In die dagen nu, toen de discipelen talrijker werden, ontstond er gemopper van de Griekssprekende [Joden] tegen de Hebreeën, omdat in de dagelijkse bediening hun weduwen over het hoofd werden gezien. 2 De twaalf nu riepen de menigte van de discipelen bijeen en zeiden: Het is niet bevredigend dat wij het Woord van God nalaten en [de] tafels dienen.

Met het toenemen van het aantal discipelen nemen ook de gevaren toe dat het zondige vlees, dat iedere gelovige in zich heeft, zich laat gelden. In het vorige hoofdstuk is het in twee van de discipelen op weloverwogen en daarom doortrapte wijze tot uiting gekomen. Het oordeel erover was ermee in overeenstemming. Nu openbaart het zondige vlees zich in een andere gedaante dan in het vorige hoofdstuk.

Het gaat niet om een doortrapte, weloverwogen zonde, maar er komt een geest van onvrede in de gemeente die zich uit in gemopper. Het is geen opstand, maar wel dodelijk als er niet op de juiste wijze op wordt gereageerd (1Ko 10:10). Net als bij Ananias en Saffira is geld de aanleiding. Bij hen ging het om het inleveren ervan, hier gaat het om het uitdelen ervan, misschien vooral in de vorm van goederen.

Het gemopper komt voort uit de verschillende levensomstandigheden van de discipelen. De Griekssprekende Joden menen dat hun weduwen niet gelijk worden behandeld met de Hebreeën bij de verdeling van de goederen die de gemeente kreeg van haar rijkere leden. We zien hier twee groepen met een verschillende achtergrond. De Griekssprekende Joden zijn Joden die uit de verstrooiing zijn gekomen. Zij spreken de Griekse taal en zijn vertrouwd met de Griekse cultuur wat mogelijk duidelijk in hun gedrag te zien is geweest. De Hebreeën zijn de Hebreeuws- of Arameessprekende Joden. Zij hebben hun oorsprong in Israël en zijn gevormd door de wet.

Het zijn twee groepen die beide hun gevaren hebben en elkaar moeten leren verdragen. De Griekssprekenden lopen gevaar een wereldse leefwijze in de gemeente in te voeren; de Hebreeën lopen gevaar wetticisme in de gemeente in te voeren.

De Prediker heeft dat gevaar al waargenomen en ervoor gewaarschuwd (Pr 7:15-18). Hij spreekt over de tegenstelling tussen de rechtvaardige die zich op zijn gerechtigheid beroemt – dat is iemand die zichzelf als norm neemt, van die norm wetten maakt en die aan anderen oplegt – en de wetteloze die zich op zijn vrijheid beroemt – zo iemand erkent geen enkele wet. De enige manier om te voorkomen in een van beide uitersten te vallen is God te vrezen.

De Godvrezende heeft eerbied voor Gods Woord en voegt er niets aan toe en doet er niets vanaf en ontkomt daardoor aan beide gevaren. De Heer Jezus heeft gewandeld op het smalle pad, “midden op de paden van het recht” (Sp 8:20), niet rechts en niet links ervan. Wij moeten ons altijd weer op Hem richten (Js 30:21). Als we dat niet doen, zal het de satan lukken om door ontevredenheid en jaloersheid onenigheid onder ons te brengen.

De satan benut de kleine verschillen die er in de gemeente zijn door die tegen elkaar uit te spelen. In dit geval gaat het om aardse goederen. Als we tevreden zijn met wat we hebben (Hb 13:5), zullen we niet afgunstig worden op wat anderen hebben of kunnen doen. Tevredenheid is onlosmakelijk verbonden aan Godvrezendheid (1Tm 6:6).

De apostelen, die hier “de twaalf” worden genoemd, onderkennen het probleem. Ze erkennen zelfs dat zij hebben bijgedragen aan het ontstaan ervan. Ze hebben taken op zich genomen, die niet direct hun taken zijn. Dat is vragen om problemen. Een bijkomend gevolg is ook dat ze hun eigenlijke taak niet meer ten volle kunnen uitoefenen.

Als er meer wordt gedaan dan is opgedragen, gebeurt er niets meer goed. De apostelen komen enerzijds niet toe aan hun oorspronkelijke opdracht om het Woord van God te prediken; anderzijds wordt de taak die ze erbij hebben genomen, het dienen van de tafels, niet goed uitgevoerd. Het dienen van de tafels ziet op het verdelen van geld en goederen onder de behoeftige gelovigen.

Het is ook voor ons een belangrijke aanwijzing ons te houden bij wat de Heer ons als taak heeft opgedragen. Als we er, hoe goed bedoeld ook, andere taken bij nemen waarvoor Hij ons geen opdracht heeft gegeven, gaat dat ten koste van de eigenlijke opdracht. Ook de opdracht die erbij is genomen, wordt niet bevredigend uitgevoerd.

Gelukkig zien de apostelen op tijd hun vergissing in. Ze voelen zelf aan dat het onbevredigend is. Ze horen de signalen van ontevredenheid in het gemopper, en handelen voordat er tumult uitbreekt. Daardoor kunnen ze het gevaar beperken en wegnemen. Zij willen terug naar hun oorspronkelijke taak. Het sociale aspect van de gemeente, dat er ook is en belangrijk is, moet worden overgedragen.

Hd 6:3-7 | Aanstelling van de zeven diakenen

3 Ziet nu uit, broeders, naar zeven mannen uit u, met een [goed] getuigenis, vol van [de] Geest en van wijsheid, die wij over deze nood zullen stellen. 4 Wij echter zullen volharden in het gebed en in de bediening van het Woord. 5 En dit woord bevredigde de hele menigte; en zij kozen Stéfanus, een man vol van geloof en van [de] Heilige Geest, en Filippus, Próchorus, Nicánor, Timon, Pármenas en Nicolaüs, een proseliet van Antiochië, 6 die zij voor de apostelen stelden; en na gebeden te hebben legden zij hun de handen op. 7 En het Woord van God nam toe en het getal van de discipelen in Jeruzalem vermeerderde zeer en een grote menigte van de priesters gehoorzaamde aan het geloof.

Om de gerezen moeilijkheden het hoofd te bieden stellen de apostelen aan de broeders voor dat zij zeven mannen uitzoeken die deze taak – het verdelen van de gelden en middelen – van hen kunnen overnemen. De apostelen kiezen niet zelf; zij geven alleen aanwijzingen waarop de gemeente moet letten in het zoeken naar mannen die voor het verrichten van deze taak in aanmerking komen. De beschreven kwaliteiten die zulke broeders moeten bezitten, geven de waarde van deze dienst aan. De mannen die voor dit werk in aanmerking kunnen komen, moeten een goed getuigenis in hun omgeving hebben. Ook moet de Heilige Geest vrij in hen kunnen werken en ze moeten met wijsheid hun taak kunnen verrichten (vgl. 1Tm 3:8-13).

Hoewel het gaat om praktische zaken, moeten de broeders die deze zaken gaan behartigen aan bepaalde geestelijke kenmerken voldoen. Het gaat niet om praktisch ingestelde broeders die goed zijn bijvoorbeeld in boekhouden, maar om geestelijk gezinde broeders die de materiële nood van gelovigen aanvoelen en daarin met wijsheid voorzien. De gemeente is geen organisatie, geen systeem van regels, waar gekeken wordt hoe alles op de beste manier kan worden geregeld. Het is de Geest van God Die in Zijn wijsheid alle noden kent en precies kan aangeven waar en hoe daarin moet worden voorzien, zoals dat nodig is voor de heerlijkheid van Christus.

Deze mannen worden door de gemeente gekozen (2Ko 8:19). Dat gaat anders dan met de genadegaven in de gemeente. Die worden niet door de gemeente gekozen, maar door de Heer gegeven en in de gemeente gesteld (1Ko 12:28). De gemeente heeft die te aanvaarden en te erkennen als aan haar door de Heer gegeven (Ef 4:7,11). Kort gezegd: de gemeente is van de Heer en daarom kiest en geeft Hij de gaven die voor de opbouw van de gemeente nodig zijn; de gemeente beheert als rentmeester het geld en zij kiest wie voor het beheer daarvan verantwoordelijk zijn.

Nadat de apostelen hun voorstel hebben gedaan, zeggen zij ook waar zij zichzelf op zullen toeleggen. Ze hebben gezegd dat het Woord van God door hen wordt nagelaten. Toch is het eerste wat ze willen doen als ze na overdracht van de zorg voor de praktische dingen hun handen weer vrij hebben, niet het prediken van het Woord, maar bidden. En dat niet een enkele keer of bij een speciale gelegenheid, maar ze willen daarin “volharden”. Daarna zeggen ze dat ze ook zullen volharden “in de bediening van het Woord”.

Het is opmerkelijk dat de apostelen hier als hun werk eerst het gebed noemen en dan de prediking. Hun strijd met de macht van het kwaad wordt in de eerste plaats gevoerd in het gebed. In het gebed worden we meer dan in een andere dienst ons bewust van de kracht van God die nodig is voor elke andere dienst. Het is belangrijk om eerst met God over mensen te spreken en dan pas met mensen over God te spreken.

Het voorstel van de apostelen vindt algemene bijval bij de menigte gelovigen. Ze kiezen zeven mannen uit die aan de gestelde voorwaarden voldoen. Dit betekent dat ook de gemeente geestelijk te werk is gegaan en in staat is gebleken om die voorwaarden bij deze mannen te herkennen. Lukas geeft de namen van de zeven die zij kiezen. Van Stéfanus vermeldt hij nog als extra kenmerk dat hij “een man vol van geloof en van [de] Heilige Geest” is. Dat wil zeggen dat Stéfanus volledig op God vertrouwt, terwijl de Heilige Geest zonder hindernis in hem kan werken.

Voor zover uit de namen kan worden afgeleid, zijn alle mannen die worden gekozen Grieken, want het zijn allemaal Griekse namen. Dat is zeker een liefdevolle tegemoetkoming aan de groep gelovigen die zich heeft beklaagd. Uit die groep kan geen verwijt van partijdigheid meer komen. Als de liefde van God de harten vult, overwint ze zelfzucht en kleinzieligheid. De hedendaagse kerk wordt bestuurd op basis van democratie, waarbij elke groepering zijn vertegenwoordiging eist in elke commissie die men maar meent te moeten oprichten.

Volgens de bekende bijbeluitlegger F.W. Grant (1834-1902) hebben de namen de volgende betekenis:
1. Stéfanus – kroon
2. Filippus – liefhebber van paarden, hardloper
3. Próchorus – leider van lofzang
4. Nicánor – overwinnaar
5. Timon – eerbaar
6. Pármenas – blijvend
7. Nicolaüs – overwinnaar van het volk

Van deze namen springen er twee uit die we nog enkele keren in dit boek zullen tegenkomen: Stéfanus en Filippus.

Deze zeven mannen worden door de gemeente voor de apostelen gesteld. Voordat de apostelen zich door handoplegging een verklaren (vgl. Lv 3:2; Nm 27:18; Dt 34:9) met de keus van de gemeente, bidden ze. Ze zullen zeker voor deze mannen hebben gebeden dat de Heer hun genade en wijsheid geeft om deze belangrijke taak te verrichten. Het gaat immers om het welzijn van de gemeente.

Het lijkt erop dat de vermeerdering of de toename van de invloed van het Woord op het leven van de gelovigen, waarover Lukas in vers 7 spreekt, een resultaat is van de verkiezing van de diakenen. Hierdoor zijn de apostelen immers weer vrijgesteld om het Woord te prediken en dat blijft niet zonder gevolg. Het geestelijk leven van de gelovigen groeit erdoor. En dat niet alleen. We lezen ook dat het getal van de discipelen in Jeruzalem zeer vermeerdert. Er komen dus ook mensen tot geloof door de prediking van het Woord. Onder die mensen bevindt zich een grote menigte priesters. Zij worden gehoorzaam aan het geloof. Dat staat in contrast met hun leven tot dat moment, want dat stond in het teken van gehoorzaamheid aan de wet.

NB Vers 7 kan worden gezien als een vers dat twee gedeelten met elkaar verbindt. We vinden een dergelijk vers ook in Hd 9:31; 12:24; 16:5; 19:20; 28:30-31. Dit geeft een verdeling van het boek in zes delen.

Hd 6:8-10 | Het optreden van Stéfanus

8 Stéfanus nu, vol van genade en kracht, deed wonderen en grote tekenen onder het volk. 9 Er stonden echter sommigen op van hen die waren van de zogenaamde synagoge van [de] Libertijnen, van [de] Cyreneeërs, van [de] Alexandrijnen en van die van Cilicië en Asia, en zij redetwistten met Stéfanus. 10 En zij waren niet in staat de wijsheid en de geest waarmee hij sprak te weerstaan.

Na de vermelding van Stéfanus als een van de zeven diakenen (vers 5) horen we nu meer over hem. Zoals hierboven is opgemerkt, betekent Stéfanus, dat is afgeleid van stefanos, ‘kroon’. Met deze naam wordt de kroon van een overwinnaar bedoeld. Er is nog een woord voor kroon, diadèma, dat is diadeem of koninklijke kroon. De diadèma kan iemand erven, de stefanos moet worden verdiend.

We zien dat het werk van Stéfanus niet beperkt is gebleven tot “de dagelijkse bediening” (vers 1). Hij doet “wonderen en grote tekenen onder het volk”. Dat doet hij “vol genade en kracht”. In hem wordt de genadige kracht van God openbaar. Hij toont de krachtige werkzaamheid van de genade door wonderen te verrichten die een weldaad zijn voor het volk. De wonderen die hij doet, zijn grote tekenen omdat ze allemaal verwijzen naar de Heer Jezus in de hemel.

In Stéfanus zien we de vrije werking van de Geest (1Ko 12:11). Er is niemand van de apostelen die hem opdracht voor zijn werk heeft gegeven. Er is ook geen sprake van de gemeente die hem zou hebben aangesteld tot het doen van dit werk. Wie een gave heeft, moet niet alleen vrij zijn die te gebruiken, maar is daartoe zelfs verplicht tegenover de Heer én tegenover de gemeente.

Stéfanus is een man “vol van [de] Geest en van wijsheid” (vers 3), “vol van geloof” (vers 5) en “vol van genade en kracht” (vers 8). ‘Vol zijn van’ betekent, ingeval dit van mensen wordt gezegd, ‘gecontroleerd worden door’. De Heer Jezus is de Enige van Wie gezegd kan worden dat Hij “vol van genade en waarheid” is (Jh 1:14).

In het doen van wonderen en tekenen doet Stéfanus iets wat we tot nu toe alleen bij de apostelen hebben gezien. Zijn wonderen worden echter niet beschreven, want onze aandacht moet niet uitgaan naar zijn wonderen, maar al onze aandacht moet uitgaan naar zijn prediking.

Zijn optreden in de volheid van geloof, genade en kracht roept weerstand op. De tegenstand komt dit keer uit de synagoge. Verschillende groepen komen op hem af en redetwisten met hem. Stéfanus is niet bang voor hen. Hij staat daar als eenzame getuige van de waarheid tegenover een meerderheid van tegenstanders van de waarheid.

Hoe ze ook proberen hem klein te krijgen, het lukt hun niet. Stéfanus wordt krachtig bijgestaan door de Heilige Geest. Naar de belofte van de Heer Jezus legt hij een wijsheid en een geest aan de dag die zijn tegenstanders verstomd doen staan (Lk 21:15; 12:12). Voor ons geldt dat wij altijd bereid moeten zijn tot het afleggen van verantwoording van de hoop die in ons is (1Pt 3:15).

Hd 6:11-15 | Gevangenneming van Stéfanus

11 Toen stookten zij mannen op die zeiden: Wij hebben hem lasterlijke woorden horen spreken tegen Mozes en God. 12 En zij brachten het volk, de oudsten en de schriftgeleerden in opschudding; en zij kwamen op hem af, grepen hem en leidden hem voor de Raad. 13 En zij brachten valse getuigen voor, die zeiden: Deze mens houdt niet op woorden te spreken tegen <deze> heilige plaats en de wet; 14 want wij hebben hem horen zeggen dat deze Jezus de Nazoreeër deze plaats zal afbreken en de zeden veranderen die Mozes ons heeft overgeleverd. 15 En toen zij hem aanstaarden, zagen allen die in de Raad zaten, zijn aangezicht als [het] gezicht van een engel.

Het is voor de tegenstanders van Stéfanus onverteerbaar dat zij hem niet met woorden kunnen overmeesteren. Daarom nemen ze hun toevlucht tot valse beschuldigingen. Die uiten ze ook nog niet zelf, maar daarvoor stoken ze mannen op die ze laten beweren dat zij Stéfanus lasterlijke woorden hebben horen spreken tegen Mozes en God.

Opmerkelijk genoeg plaatsen zij Mozes vóór God. In hun traditionalisme en formalisme is hun opvatting over de wet van Mozes het filter waardoor zij God beoordelen en daarmee hoe mensen over God spreken. Als mensen dingen zeggen die niet overeenstemmen met hun visie op Mozes, zijn ze verwerpelijk, hoezeer ze ook Gods gedachten weergeven.

Ze behandelen Stéfanus zoals ze ook de Heer Jezus hebben behandeld. Het volk dat de apostelen eerst hoog achtte, komt hier, onder invloed van lasterpraat, tegen Stéfanus in opstand. Zo wispelturig is de volksgunst. In de oudsten en de schriftgeleerden vinden deze lasteraars een dankbare aanhang.

Het hele gezelschap gaat op Stéfanus af. Ze grijpen hem en brengen hem voor de Raad. Die weet, zo menen ze, wel raad met hem. Ze brengen valse, misdadige getuigen naar voren (Ps 35:11). Zij beschuldigen hem van lastering omdat hij tegen de tempel en de wet zou hebben gesproken.

Stéfanus heeft net als de Heer de waarheid tot hun geweten gesproken. Omdat zij niet voor de waarheid willen buigen, verbuigen ze de waarheid en buigen die om tot leugen. Ze willen hun eigen waarheid over de tempel en de wet vasthouden, want die verleent hun aanzien onder de mensen. Daarom moet hij beschuldigd worden van spreken tegen de tempel en de wet.

Hun aanklacht wijst erop dat Stéfanus hun de consequenties van hun ongeloof heeft voorgehouden. Hij heeft in zijn prediking verwezen naar de Heer Jezus als Degene Die heeft voorzegd dat de tempel zal worden verwoest (Lk 21:6,20). Hij zal hebben gewezen op de inhoudsloosheid van de tempeldienst vanwege de verwerping van Christus. Ook zal hij erop hebben gewezen dat de wet niet voldoet als middel om daardoor gerechtvaardigd te worden. Maar ze hebben niet willen luisteren. Met onverholen minachting spreken ze over “deze Jezus de Nazoreeër”.

Na deze aanklachten zien ze het gezicht van Stéfanus niet als het gezicht van een demon, maar als dat van een engel. Ze zien in de glans van zijn gezicht de weerspiegeling van de heerlijkheid van de hemel. Misschien hebben sommigen wel gedacht aan het aangezicht van Mozes dat straalde (Ex 34:30). Het is alsof God zegt: ‘Deze man is niet tegen Mozes, maar hij is zoals Mozes, een trouwe dienaar van Mij.’

In het volgende hoofdstuk horen we de indrukwekkende rede van Stéfanus. Daar zien we dat de rollen worden omgedraaid. Daar is niet de Raad het gerechtshof waarvoor Stéfanus is gedaagd, maar is Stéfanus het gerechtshof waarvoor de Raad is gedaagd.

Handelingen 7

Hd 7:1 | Inleiding op de rede van Stéfanus

1 De hogepriester nu zei: Is dit inderdaad zo?

De hogepriester heeft naar de beschuldigingen geluisterd en geeft Stéfanus gelegenheid zich te verantwoorden. De rede die Stéfanus houdt, is geen verdediging, maar een aanklacht. Hij houdt de Joden hun eigen geschiedenis voor, die ze goed kennen. De geschiedenis kennen en de lessen eruit toepassen zijn echter twee verschillende dingen. Stéfanus maakt duidelijk dat zij door hun eigen geschiedenis geheel en al worden veroordeeld. Zij doen precies als hun vaderen.

Stéfanus tracht hier niet zichzelf te verdedigen. Hij is hier de rechter die het vonnis uitspreekt. Hij is het geheugen van het volk waardoor ze in Gods tegenwoordigheid worden geplaatst. In verband met de goedheid van God ten opzichte van Israël worden Jozef en Mozes op de voorgrond geplaatst. Israël heeft ze beiden verworpen. Jozef hebben ze overgeleverd aan de volken en Mozes hebben ze verworpen als rechter en leidsman. Dit is precies wat ze met de Heer Jezus hebben gedaan, wat hij hun dan tot slot in de duidelijkste bewoordingen voorhoudt.

Stéfanus geeft een overzicht van tweeduizend jaar geschiedenis van Gods volk, vanaf Abraham tot nu. Uit zijn overzicht wordt duidelijk dat de heilsgeschiedenis een voortdurende wisseling van gebeurtenissen en plaatsen is. Geschiedenis is niet statisch. Alles is niet gebleven zoals het was. Zo zal het ook met de tempel gaan, waarvan zij menen dat die altijd zal blijven bestaan.

Door zijn overzicht van hun geschiedenis wil hij hun duidelijk maken dat er met de komst en verwerping van Christus een nieuwe verandering in hun geschiedenis heeft plaatsgevonden. Maar zij hebben geen oren voor die verandering. Het slot is dat zij hun oren dichtstoppen en Stéfanus stenigen.

Hd 7:2-8 | Gods weg met Abraham

2 En hij zei: Mannen broeders en vaders, hoort. De God der heerlijkheid verscheen aan onze vader Abraham, toen hij in Mesopotamië was, voordat hij woonde in Haran, 3 en zei tot hem: ‘Ga uit uw land en <uit> uw familie en kom in het land dat Ik u zal wijzen’. 4 Toen vertrok hij uit [het] land van [de] Chaldeeën en ging in Haran wonen. En nadat zijn vader was gestorven, bracht Hij hem vandaar over in dit land waarin u nu woont. 5 En Hij gaf hem geen erfdeel daarin, zelfs geen voetbreed, en Hij beloofde het hem tot een bezitting te geven en zijn nageslacht na hem, terwijl hij geen kind had. 6 En God sprak aldus, dat zijn nageslacht bijwoner zou zijn in een vreemd land en zij zouden het tot slaven maken en mishandelen, vierhonderd jaar. 7 ‘En het volk dat zij zullen dienen, zal Ik oordelen’, zei God, ‘en daarna zullen zij uittrekken en Mij dienen op deze plaats’. 8 En Hij gaf hem [het] verbond van [de] besnijdenis; en zo verwekte hij Izaäk en besneed hem op de achtste dag; en Izaäk [verwekte] Jakob, en Jakob de twaalf aartsvaders.

Met de uitdrukking “mannen broeders en vaders” spreekt Stéfanus hen aan als iemand die nog tot hetzelfde volk behoort. Hij begint zijn toespraak met “de God der heerlijkheid” en eindigt die met het zien van “[de] heerlijkheid van God” (vers 55). De hele tijd dat hij zijn toespraak houdt, straalt zijn gezicht met diezelfde heerlijkheid (Hd 6:15).

Hij begint met Abraham, de voorvader op wie ze zich zo beroemen dat ze zijn nageslacht te zijn. Hun hoogmoed is volledig misplaatst, want ze moeten wel bedenken dat Abraham oorspronkelijk een afgodendienaar in Mesopotamië was (Jz 24:2). In dat land, en niet in het land waarin zij nu wonen, is de God der heerlijkheid aan hem verschenen.

Daar heeft God ook tot hem gesproken en hem de opdracht gegeven uit zijn land en zijn familie te gaan en hem uitgenodigd in het land te komen dat Hij hem zou wijzen (Gn 12:1). Hij moest uit zijn land gaan, naar een nieuw land dat God voor hem had uitgekozen. Hij moest uit zijn familie gaan, om een nieuwe familie te vormen. Hij moest zelfs uit het huis van zijn vader gaan, waarvan hij nog deel uitmaakte, om zelf tot een vader van vele volken te worden. Gods roeping is altijd persoonlijk. Gods weg is altijd met de enkeling. God heeft Abraham als eenling geroepen (Js 51:2).

Aanvankelijk gehoorzaamde Abraham, maar zijn gehoorzaamheid was niet volkomen. De oorzaak daarvan was dat niet hij, maar zijn vader Terah het initiatief nam om te vertrekken (Gn 11:31). Daardoor kwam hij in eerste instantie niet verder dan Haran, waar hij ging wonen. Pas nadat zijn vader gestorven was, trok hij verder naar “dit land”.

Hier wordt al duidelijk waar het Stéfanus in zijn toespraak om te doen is. Dit stukje geschiedenis laat zien dat elke verandering altijd weerstand heeft opgeroepen. Dat begon al bij Abraham. Hij is niet de hele weg gegaan die God had gezegd dat hij gaan moest. Hij is tot aan Haran gegaan en bleef daar tot zijn vader was gestorven die helemaal niet mee had mogen gaan. De weerstand bij Abraham zat hem in zijn familieverbindingen. Die telden bij hem zwaarder dan de opdracht van God. Pas wanneer God aan die verbinding een einde heeft gemaakt door de dood van zijn vader, is hij vrij om verder te trekken.

Maar ook dat verder trekken lijkt meer een zaak van God dan van Abraham. Stéfanus zegt het zo, dat God Abraham overbracht in dit land waarin zij nu wonen. Het is daarom pure genade dat ze er wonen en alles is Gods werk. God heeft Abraham wel overgebracht in dat land, maar Hij heeft hem daarin geen erfdeel gegeven, zelfs niet het kleinste stukje waarvan hij zou kunnen zeggen dat het zijn eigendom was. In plaats daarvan kreeg hij de belofte dat hij het eens, in de toekomst, zou bezitten evenals zijn nageslacht na hem. God gaf hem die belofte zelfs al toen hij nog niet eens een kind had.

Dat veranderde echter niets aan zijn geloof. Het veranderde wel zijn verblijf in het land. Het maakte het land van de belofte voor hem tot een vreemd land en het maakte hem tot een vreemdeling in dat land (Hb 11:9). Hij claimde niet voor zichzelf wat God voor de toekomst had bepaald. Zijn nageslacht bezat het nu, maar zelf wacht hij nog op de vervulling van de belofte. Stéfanus wil hiermee duidelijk maken dat zij niets te claimen hebben.

En niet alleen Abraham kreeg niet direct de beschikking over het beloofde. Ook zijn nageslacht zou de nodige tijd moeten wachten en zelfs het nodige moeten meemaken voordat ze het beloofde land binnen zouden kunnen gaan. God maakte Abraham bekend dat zijn nageslacht in plaats van in de zegen in slavernij terecht zou komen. Ze zouden in een vreemd land bijwoners zijn en daar tot slaven gemaakt en mishandeld worden. Dat zou vierhonderd jaar zo doorgaan (Gn 15:13-14). Tegelijk spreekt God ook woorden van hoop. Hij zegt toe dat Hij het volk dat hen in slavernij houdt, zal oordelen. Daarna zullen ze kunnen uittrekken om God te dienen “op deze plaats” (vers 7; Ex 3:12), waarmee Stéfanus het land Kanaän bedoelt.

Alles wat Stéfanus over Abraham heeft gezegd, is bedoeld om de geringe en zelfs vernederende oorsprong van het volk naar voren te brengen omdat zijn gehoor zich zo op hun oorsprong beroemt (vgl. Dt 7:7). Terloops vermeldt hij de besnijdenis van Abraham als teken van het verbond dat God met hem en met zijn nageslacht had gesloten (Gn 17:10-14). Ook dit is een zaak waarop de Israëlieten zich zeer beroemen. Zij, en zij alleen, zijn het volk van het verbond (Rm 9:4). Op die status beroemen zij zich.

Hij vermeldt ook dat Abraham als besnedene Izaäk verwekte die hij op de achtste dag ook besneed. Uit Izaäk is Jakob geboren en uit Jakob de twaalf aartsvaders, uit wie het verbondsvolk verder zou worden gebouwd. Maar hoe heeft dat verbondsvolk zich in het begin van zijn ontstaan gedragen?

Hd 7:9-16 | Verwerping en heerschappij van Jozef

9 En de aartsvaders, jaloers geworden op Jozef, verkochten hem naar Egypte; en God was met hem 10 en verloste hem uit al zijn verdrukkingen en gaf hem gunst en wijsheid tegenover Farao, [de] koning van Egypte, en hij stelde hem aan tot leidsman over Egypte en <over> zijn hele huis. 11 Er kwam echter een hongersnood over heel Egypte en Kanaän en grote verdrukking, en onze vaderen vonden geen voedsel. 12 Toen nu Jakob hoorde dat er in Egypte koren was, zond hij onze vaderen voor de eerste keer daarheen. 13 En bij de tweede keer maakte Jozef zich aan zijn broers bekend; en de afkomst van Jozef werd aan Farao openbaar. 14 En Jozef zond [hen] weg en riep zijn vader Jakob bij zich en al zijn verwanten, totaal vijfenzeventig zielen. 15 En Jakob daalde af naar Egypte; en hij stierf, hij en onze vaderen. 16 En zij werden overgebracht naar Sichem en gelegd in het graf dat Abraham voor een bedrag aan zilver had gekocht van de zonen van Hemor in Sichem.

De aartsvaders hebben al snel hun ware aard laten zien. Gedreven door jaloersheid verwierpen ze Jozef. Hun jaloersheid kwam voort uit de openbaring die Jozef in dromen had gekregen en die hij hun had verteld. Het ging in die dromen om zijn toekomstige verheerlijking, waarbij zij zich voor hem zouden buigen (Gn 37:5-11). Maar dat zouden ze nooit doen! Daarom zorgden ze ervoor dat er van zijn dromen niets terecht zou kunnen komen en verkochten hem naar Egypte. De parallellen tussen Jozef en de Heer Jezus zijn overduidelijk.

Alles wat Stéfanus over Jozef uit zijn geschiedenis naar voren brengt, moest zijn gehoor doen denken aan wat zij met Christus hebben gedaan. Herinnerden zij zich misschien hun dertig zilverlingen (Mt 26:15-16)? Hoezeer de broers Jozef ook verfoeiden en hem verwierpen, God was met hem. Nadat hij verworpen was, verloste God hem uit al zijn verdrukkingen en zorgde ervoor dat hij in de gunst kwam bij de farao, de koning van Egypte. Jozef openbaarde Gods wijsheid door voorstellen aan de farao te doen waardoor het land behouden zou worden.

Het gevolg was dat Jozef door de farao tot de machtigste man van Egypte werd gemaakt en zelfs het bestuur over het huis van de farao kreeg toegewezen (Gn 41:40-44; Ps 105:21). Stéfanus spreekt over “leidsman”, wat zijn gehoor opnieuw heeft moeten herinneren aan de Heer Jezus. Zo heeft Petrus Hem kortgeleden immers ook genoemd toen hij voor deze zelfde Raad stond (Hd 5:31).

De broers hadden van Gods handelen met Jozef geen weet. Maar God zorgde ervoor dat zij oog in oog met Jozef als de machtige heerser over Egypte kwamen te staan. Daarvoor gebruikte Hij een hongersnood die Hij over heel Egypte en Kanaän deed komen (Gn 41:54; 42:5). Stéfanus noemt het een “grote verdrukking”, wat doet denken aan de periode waarover de Heer Jezus spreekt en waarvoor Hij dezelfde naam gebruikt (Mt 24:21; vgl. Jr 30:7). De Heer wijst daarmee vooruit naar de tijd dat het volk zwaar getuchtigd zal worden en waaruit een overblijfsel zal worden gered nadat dit overblijfsel Hem als Messias heeft erkend. Gods doel met de hongersnood was hetzelfde. Hij wilde de broers bij Jozef brengen en tot de erkenning dat hij hun redder is. Daarvoor moest een lange weg worden gegaan.

Stéfanus spreekt over “onze vaderen” die geen voedsel konden vinden. Hij verbindt zich nog steeds met zijn gehoor. Hij neemt hen verder mee in de geschiedenis van de broers en vertelt hoe zij naar Jozef worden geleid. Toen Jakob hoorde dat er in Egypte koren was, zond hij “onze vaderen voor de eerste keer daarheen” (Gn 42:1-2). Stéfanus gaat voorbij aan wat zich die eerste keer allemaal heeft afgespeeld, maar gaat direct verder met de tweede keer dat ze gaan. Bij deze tweede keer maakte Jozef zich aan zijn broers bekend (Gn 45:3-4).

Hier vinden we in de rede van Stéfanus een straal van hoop voor Israël. Ook de Heer Jezus zal een tweede keer naar Zijn volk komen en Zich dan aan hen bekendmaken. Dan zullen ze zien op Hem Die zij doorstoken hebben (Zc 12:10) en zal Hij het berouwvolle overblijfsel in de zegen brengen. Dat heeft Jozef ook met zijn broers gedaan na zijn bekendmaking aan hen. Dan zal Hij als het ware ook Zijn afkomst als waarachtig Mens aan God bekendmaken waardoor Hij mensen met Zich heeft kunnen verbinden en kan zeggen: “Zie, Ik en de kinderen die God Mij gegeven heeft” (Hb 2:13).

Na zijn bekendmaking stuurde Jozef zijn broers weg om zijn vader Jakob en al zijn verwanten op te halen. Zij mochten bij hem in Egypte wonen. Zo heeft God alles wat de broers aan kwaad hadden gedacht, ten goede gekeerd (Gn 50:20).

Maar aan die situatie kwam een einde. Jakob en “onze vaderen” stierven. Hun lichamen werden teruggebracht naar het land Kanaän en begraven in het graf dat Abraham had gekocht. Ze hadden het beloofde land nog niet gekregen, maar ze werden er wel al met het oog op de vervulling van de belofte begraven in het graf waar ook Abraham begraven was (Gn 49:29-30; 50:13; Jz 24:32).

Hd 7:17-22 | Mozes’ geboorte en opvoeding

17 Naarmate nu de tijd van de belofte naderde die God aan Abraham had beloofd, groeide het volk en vermeerderde zich in Egypte, 18 totdat een andere koning <over Egypte> opstond, die Jozef niet had gekend. 19 Deze ging listig met ons geslacht te werk en behandelde onze vaderen slecht, zodat zij hun jonge kinderen buiten moesten achterlaten, opdat zij niet in leven bleven. 20 In deze tijd werd Mozes geboren en hij was buitengewoon mooi; hij werd drie maanden opgevoed in het huis van zijn vader. 21 Toen hij nu buiten was achtergelaten, nam de dochter van Farao hem op en voedde hem op als haar eigen zoon. 22 En Mozes werd onderwezen in alle wijsheid van [de] Egyptenaren en was machtig in zijn woorden en werken.

Stéfanus komt tot het derde en langste gedeelte van zijn toespraak. Daarin staat Mozes als beeld van de Heer Jezus centraal. Stéfanus was beschuldigd van het spreken van lasterlijke woorden tegen Mozes (Hd 6:11). Uit wat hij van Mozes zegt, blijkt hoe vals deze beschuldiging is.

In de vermelding van de geschiedenis van Gods volk is Stéfanus toe aan de vervulling van Gods beloften. Hij stelt zijn gehoor aan de hand van die geschiedenis voor dat een nieuwe verandering zich aandiende. De situatie waarin het volk zich in Egypte bevond, bleef niet dezelfde. De tijd van de belofte naderde, dat wil zeggen de tijd om de belofte te vervullen dat God hen in Kanaän zou brengen. Daarvoor moest Hij Zijn volk uit Egypte uitleiden. De omstandigheden die Hij daarvoor gebruikte, zijn opnieuw verootmoedigend voor zijn gehoor.

In de begintijd van hun verblijf in Egypte leek het erop dat het volk bijzonder gezegend werd. Het volk groeide en vermeerderde er (Ex 1:7). Dat leverde allemaal geen probleem op, zolang het land werd bestuurd door koningen die Jozef hadden gekend. Zij herinnerden zich dat zij het bestaan van hun land aan hem te danken hadden. Als blijk van waardering mocht het volk in Egypte blijven wonen. Toen stond er een koning op die Jozef niet had gekend (Ex 1:8). Deze koning had geen enkele binding met Jozef en er was ook geen enkele dankbaarheid tegenover hem.

Deze koning zag in het steeds groter wordende volk een bedreiging van zijn eigen positie. Om uitbreiding van “ons geslacht” tegen te gaan nam hij zijn toevlucht tot list (Ex 1:16) en begon “onze vaderen” slecht te behandelen en te onderdrukken (Ex 1:10-11). Toen dat niet hielp om de groei van het volk te remmen, beval hij dat de jonge kinderen niet bij hun ouders mochten blijven, maar in de Nijl geworpen moesten worden (Ex 1:22).

Terwijl het volk zuchtte onder de wrede overheersing, ging God aan het werk om Zijn belofte te vervullen door Mozes geboren te laten worden. Stéfanus zegt van hem dat hij “buitengewoon mooi” was, dat wil zeggen buitengewoon mooi voor God (Ex 2:2; Hb 11:23). Zijn ouders hebben hem niet direct naar de Nijl gebracht, zoals de farao geboden had, maar hem drie maanden opgevoed “in het huis van zijn vader”. Daarna moest hij het lot van ieder jongetje delen. Hij werd naar de Nijl gebracht en daar te vondeling gelegd. Daar werd hij door de dochter van de farao gevonden, die hem als haar eigen zoon opvoedde. Later weigerde Mozes een zoon van farao's dochter genoemd te worden (Hb 11:24).

De opvoeding door zijn Godvrezende ouders miste haar doel niet. God gebruikte het misdadige bevel van de farao om Mozes aan diens hof te brengen. Door dat via de dochter van de farao te doen spotte God met alle macht van de farao. Dat is Gods wijsheid. Gods plan met Zijn volk werd niet alleen ondanks de farao vervuld, maar zelfs met medewerking van de farao, uiteraard zonder dat deze het wilde of zelfs maar besefte.

Aan het hof werd Mozes onderwezen in alle wijsheid van de Egyptenaren. Mozes werd wijs, maar hij was machtig in zijn woorden en werken. Wijsheid verwierf hij door onderwijs, macht ontving hij van God als bijzondere gave. Beide kwaliteiten openbaarde hij in Egypte. Tegenover God sprak hij over het tegendeel (Ex 4:10) en voelde hij zijn onbekwaamheid.

Hd 7:23-29 | Mozes bezoekt zijn broeders en vlucht

23 Toen hij nu [de] leeftijd van veertig jaar had bereikt, kwam het in zijn hart op zijn broeders, de zonen van Israël, te bezoeken. 24 En toen hij iemand onrecht zag lijden, beschermde hij hem en nam wraak voor hem die werd afgebeuld door de Egyptenaar neer te slaan. 25 Hij nu meende dat zijn broeders zouden beseffen dat God hun door zijn hand behoudenis zou geven; maar zij beseften het niet. 26 En de volgende dag vertoonde hij zich aan hen terwijl zij twistten, en hij trachtte hen tot vrede te verzoenen en zei: Mannen, u bent broeders; waarom doet u elkaar onrecht aan? 27 Hij echter die zijn naaste onrecht aandeed, stootte hem van zich en zei: Wie heeft u tot overste en rechter over ons aangesteld? 28 Wilt u mij soms doden net zoals u gisteren de Egyptenaar hebt gedood? 29 Mozes nu vluchtte op dat woord en werd een bijwoner in [het] land Midian, waar hij twee zonen verwekte.

De eerste periode van het leven van Mozes aan het hof van de farao duurde veertig jaar. Maar alle pracht en praal van het hof van de farao konden niet voorkomen dat zijn hart bij zijn broeders in de verdrukking was. Op zekere dag zocht hij hen op. Zijn liefde voor zijn volk brandde in alle hevigheid. Hij kwam niet om te vertellen wat ze allemaal verkeerd hadden gedaan, maar om hun ‘dwangarbeid’ te bezien (Ex 2:11). De Heer Jezus kwam ook niet om te oordelen, maar om te behouden (Jh 3:17).

Toen Mozes een van zijn broeders onrecht zag lijden, nam hij het voor hem op. Hij nam hem in bescherming en nam tevens wraak voor hem die werd afgebeuld door de Egyptenaar neer te slaan. Hij was toen nog aan het hof van de farao. Door zo duidelijk voor het volk op te komen meende hij dat zijn broeders in hem wel hun bevrijder zouden zien door wiens hand God hun behoudenis of uitredding zou geven. Maar die gedachte kwam niet bij hen op. Integendeel. Toen hij zich de volgende dag weer aan zijn broeders liet zien, bleek dat zij helemaal niet van zijn inmenging gediend waren.

Opnieuw constateerde Mozes dat er onrecht werd gedaan. Het betrof dit keer echter niet een Egyptenaar die een Israëliet onrecht aandeed, maar twee Israëlieten die elkaar onrecht aandeden. Toen hij hen tot vrede trachtte te verzoenen met de vraag waarom zij elkaar onrecht aandeden, keerde hij die zijn naaste onrecht aandeed, zich tegen hem. Mozes kreeg het verwijt voor zijn voeten geworpen dat hij zich niet moest aanmatigen “overste en rechter” te zijn.

Hier zien we dat vanaf zijn eerste optreden ten gunste van zijn volk zijn gezag werd verworpen, net zoals dat bij Jozef het geval was. Het verging Mozes zoals het eerder Jozef was vergaan, toen die onderzoek deed naar de welstand van zijn broers: hij werd verworpen door de zijnen (Gn 37:14,18). Evenals Jozef is Mozes in dit opzicht een type van Christus, Die evenmin werd aangenomen door de Zijnen (Jh 1:11). Christus werd door Zijn volksgenoten gehaat, verworpen, verloochend en zelfs gedood. Het was profetisch dan ook de smaad van Christus die Mozes op zich nam toen hij omzag naar zijn broeders en hun lot wilde delen (Hb 11:26).

De verwerping van Mozes kwam duidelijk tot uitdrukking in de woorden van de Israëliet die zijn naaste onrecht aandeed: “Wie heeft u tot overste en rechter over ons aangesteld?” (Ex 2:14). De man voegde er nog aan toe dat hij in hem geen bevrijder, maar een bedreiging van zijn leven zag. Dit laat zien hoezeer het volk liever in slavernij bleef dan een bevrijder te erkennen. Het volk wilde geen overste en rechter accepteren. De beschuldiging dat Mozes zich daartoe opwierp, wordt twee keer geciteerd door Stéfanus (verzen 27,35), waardoor hij de ernst ervan accentueert. Toen zo duidelijk was geworden dat zijn volk hem niet wilde, vluchtte Mozes.

Wat Stéfanus in navolging van de geschiedenis in Exodus als een vlucht voorstelt, wordt in Hebreeën 11 als een daad van geloof voorgesteld (Hb 11:27). Zo is de Heer Jezus enerzijds verworpen door Zijn volk, terwijl Hij anderzijds is weggegaan, terug naar de hemel, om daar op de tijd te wachten dat Zijn volk Hem wél zal aannemen als hun Verlosser.

In de tijd dat Mozes in Midian was, kreeg hij een heidense vrouw als bruid en twee zonen (Ex 2:21-22; 18:3-4). Dat is te vergelijken met de Heer Jezus Die in deze tijd de gemeente als bruid krijgt. In de namen die Mozes zijn zonen gaf, blijkt dat hij ook in het vreemde land zijn volk niet was vergeten, zoals de Heer Jezus nu Hij in de hemel is, ook Zijn aardse volk niet vergeet.

Hd 7:30-35 | God verschijnt aan Mozes

30 En toen veertig jaren waren vervuld, verscheen hem in de woestijn van de berg Sinaï een Engel in een vuurvlam van een braamstruik. 31 Toen Mozes nu dit zag, verwonderde hij zich over het gezicht; en toen hij erheen ging om het te onderzoeken, kwam er een stem van [de] Heer: 32 ‘Ik ben de God van uw vaderen, de God van Abraham, Izaäk en Jakob’. Mozes nu begon zeer te beven en durfde het niet te onderzoeken. 33 De Heer echter zei tot hem: ‘Maak de sandalen van uw voeten los, want de plaats waarop u staat, is heilige grond. 34 Ik heb de mishandeling van Mijn volk dat in Egypte is, heel goed gezien en hun zuchten gehoord, en Ik ben neergedaald om hen daaruit te verlossen; en nu, kom hier, Ik zal u naar Egypte zenden’. 35 Deze Mozes, die zij hadden verloochend door te zeggen: Wie heeft u tot overste en rechter aangesteld? – deze heeft God <én> als overste én als verlosser gezonden door [de] hand van [de] Engel Die hem was verschenen in de braamstruik.

Mozes was veertig toen hij vluchtte. In de woestijn werden veertig jaren “vervuld”. Veertig is het getal van beproeving. In de kracht van zijn leven heeft God hem in de woestijn gevormd. Wie zou zo’n opleiding kiezen, in de eenzaamheid van de woestijn, als alle uitdagingen van het leven voor je liggen? Maar God heeft hem daar lessen geleerd die hij op een andere manier niet had kunnen leren.

Mozes wordt door de Heer geroepen als hij tachtig jaar oud is. Dat is aan het einde van zijn natuurlijke leven, zoals hij dat zelf in Psalm 90 zegt (Ps 90:10). Voordat de Heer iemand kan gebruiken, moet een mens leren afzien van zijn natuurlijke capaciteiten. Dat heeft Mozes geleerd. Toch is het niet voldoende om niet te vertrouwen op eigen bekwaamheden. Nu moet hij leren vertrouwen op Gods kracht.

Mozes is nu zover, dat God aan hem kan verschijnen. Dat doet Hij als Engel in een vlam van een braamstruik. Mozes’ aandacht wordt getrokken door het feit dat de braamstruik wel brandt, maar niet verteert (Ex 3:3). De braamstruik stelt de mens van nature voor, de zondige mens. Ook zien we er het hele volk Israël in dat in de vuuroven Egypte is. Tevens zien we dat God in het vuur is. Daarom verteert de braamstruik niet.

God gebruikt het vuur van de beproeving om Zijn volk, en ons, te louteren. Wat niet met Hem in overeenstemming is, wordt door het vuur weggedaan. Daardoor gaan we steeds meer beantwoorden aan Zijn doel met ons en dat is dat we gaan lijken op de Heer Jezus. Hij is met ons in de beproeving (Dn 3:23-25; Js 63:9).

God ziet dat Mozes de struik nadert om het wondere verschijnsel te bezien. Hij maakt Zich aan Mozes bekend als de God van het verbond met de aartsvaders, met Abraham (Gn 15:13-14), Izaäk (Gn 26:3) en Jakob (Gn 46:1-3). Dat is de grond waarop Hij gaat handelen. Hij waardeert het dat Mozes belangstelling voor Zijn openbaring toont, maar tegelijk handhaaft Hij Zijn heiligheid.

Mozes is diep onder de indruk van Gods verschijning en Zijn woorden. Hij begint zeer te beven en durft niet verder te onderzoeken. Hij weet zich in de tegenwoordigheid van de heilige God. Waar God is, is heiligheid. God maakt hem duidelijk dat hij op heilige grond staat. Daarom moet hij zijn schoenen uitdoen (vgl. Jz 5:15). Het besef van het staan op heilige grond ontbrak geheel en al bij de Raad tegenover wie Stéfanus stond, terwijl zij claimden in het heilige land te wonen.

Nadat Mozes de juiste plaats tegenover God heeft ingenomen, vertelt God hem wat Hij heeft gezien en wat Hij van plan is te gaan doen. God vertelt hem dat Hij heeft gezien wat Zijn volk wordt aangedaan en dat Hij heeft gehoord hoe ze daarover jammeren. Hij is bekend met hun smarten. Dat brengt Hem tot handelen. Hij is nedergedaald om hen te verlossen en naar een land te brengen dat Hij voor hen heeft uitgezocht. En Mozes is de man die Hij wil gebruiken om dat voornemen uit te voeren.

De Heer Jezus is naar de aarde neergedaald om mensen die onder het juk van de zonde zuchten, te verlossen. Evenals bij Israël sprak Hij niet vanuit de hemel, maar kwam Hij uit de hemel op aarde. Het is prachtig om te lezen dat God dit ellendige slavenvolk in Egypte “Mijn volk” noemt! Het is als de vader die zijn verloren zoon om de hals valt, terwijl deze zoon zijn vieze kleren nog aan heeft (Lk 15:20).

Als Stéfanus op indrukwekkende wijze de openbaring van God aan Mozes heeft voorgesteld en Zijn opdracht aan hem om naar Egypte te gaan om Zijn volk te bevrijden, herhaalt hij de verwerping van Mozes als overste en rechter (vers 35; vers 27). Door in het meervoud te spreken, “zij”, maakt hij daarbij de zonde van de ene man tot een collectieve zonde, dat wil zeggen de zonde van het hele volk.

Om de ernst ervan nog verder te onderstrepen spreekt Stéfanus van een verloochening van Mozes. En dat terwijl God aan Mozes verschenen was en door Hem tot hen was gezonden als overste en verlosser. Dit is een indrukwekkende illustratie van de verwerping van Christus, de Leidsman ten leven, door het Joodse volk (vgl. Hd 3:14-15; 4:10-12).

Hd 7:36-43 | Mozes verworpen – afgoden – oordeel

36 Deze heeft hen uitgeleid onder het doen van wonderen en tekenen in Egypteland, in [de] Rode Zee en in de woestijn, veertig jaar lang. 37 Dit is de Mozes die tot de zonen van Israël heeft gezegd: ‘Een Profeet zal God u verwekken uit uw broeders, zoals Hij mij [verwekte]’. 38 Dit is degene die in de vergadering in de woestijn met de engel was, die tot hem sprak op de berg Sinaï, en met onze vaderen; die levende woorden ontving om ze ons te geven. 39 Onze vaderen wilden hem niet gehoorzaam worden, maar zij stootten hem van zich en wendden zich in hun harten naar Egypte 40 en zeiden tot Aaron: ‘Maak ons goden, die voor ons zullen uitgaan; want deze Mozes die ons uit Egypteland heeft geleid, – wij weten niet wat er met hem gebeurd is’. 41 En zij maakten een kalf in die dagen en brachten offerande aan de afgod en verheugden zich in de werken van hun handen. 42 En God wendde Zich af en gaf hen over om de legerschaar van de hemel te dienen, zoals geschreven staat in [het] boek van de profeten: ‘Hebt u Mij soms offerdieren en slachtoffers geofferd gedurende veertig jaar in de woestijn, huis van Israël? 43 U hebt zelfs de tent van Moloch opgenomen en de ster van <uw> god Raifan, de afbeeldingen die u hebt gemaakt om die te aanbidden. En Ik zal u brengen tot voorbij Babylon’.

Nadat Stéfanus op nadrukkelijke wijze de bijzondere opvoeding, vorming en roeping van Mozes aan zijn gehoor heeft voorgesteld, gaat hij net zo nadrukkelijk verder met de bevrijdende dienst van Mozes. Steeds weer wijst hij op wat Mozes heeft gedaan of gezegd. Deze, en niemand anders, heeft hen uitgeleid uit Egypte. En hoe: onder het doen van wonderen en tekenen. Heeft ook de Heer Jezus Zich niet zo geopenbaard te midden van Zijn volk? Zijn ook de apostelen niet op deze wijze bezig onder het volk en is Stéfanus niet zo bezig geweest?

En Mozes heeft hen niet alleen uit Egypte bevrijd, maar ook door de Rode Zee geleid de woestijn in, waar hij hen ook veertig jaar lang de weg heeft gewezen. Het is deze Mozes die tegen de zonen van Israël – zij die in de Raad zaten, beroemden zich er toch ook op dat te zijn? – zei dat God hun een Profeet zou verwekken, zoals Hij hem verwekte. Voor de Raad is het duidelijk dat daarmee de Messias wordt bedoeld, Die net als Mozes als Verlosser en Rechter zou optreden.

Stéfanus geeft nog meer eerbetoon aan Mozes. Hij wijst op Mozes en zegt dat hij degene is, en geen ander, die in de woestijn de wet heeft ontvangen door bemiddeling van engelen (vers 53; Gl 3:19b). De wet bevat de woorden van God en zijn daarom levende woorden. Ze zijn door God aan Mozes gegeven op de berg van God. Mozes was de middelaar, want hij was met de engel in de woestijn en op de berg en hij was met “onze vaderen”.

Hij heeft de levende woorden gegeven aan “ons”, dat is Israël toen en nu. Maar wat hebben ‘onze vaderen’ gedaan met alles wat God door Mozes aan hen heeft gegeven en tot hen heeft gezegd? Ze zijn hem moedwillig ongehoorzaam geweest. Ze wilden hem niet gehoorzamen. Ze stootten hem van zich af. Ze moesten hem niet met zijn gepraat over gehoorzaamheid aan God.

Ze keerden in hun hart weer terug naar Egypte. Daar konden ze tenminste doen waar ze zelf zin in hadden. Dat ze er in slavernij en verdrukking hadden geleefd, daaraan dachten ze niet meer. Alles was immers beter dan die beknellende gehoorzaamheid aan God. En waar was Mozes trouwens gebleven? Hij was al zolang weg, dat hij wel nooit meer terug zou komen.

Daarom zeiden ze tegen Aäron dat hij maar goden moest maken die ze konden zien en volgen. Dus maakten ze in die dagen, de dagen van de afwezigheid van Mozes, een kalf. Aan die afgod brachten ze offerande, terwijl ze zich verheugden in de werken van hun handen. Aan Gods eer en Gods werk werd niet meer gedacht. Daarom wendde God Zich af. Hij onttrok Zich aan hen en gaf hen als oordeel over aan de afgodendienst (vgl. Rm 1:23-26,28).

Stéfanus houdt de Raad voor hoe door de hele geschiedenis heen het volk niets anders heeft gedaan dan de afgoden dienen. Abraham diende ze, voordat God hem riep (Jz 24:2), het volk diende ze in Egypte (Jz 24:14) en heeft ze gediend in de woestijn (Am 5:25-27).

In zijn aanhaling van de profeet Amos haalt Stéfanus ook het oordeel over het volk aan dat de Babyloniërs zouden brengen door het volk in ballingschap te voeren. Er is sprake van een dubbel oordeel: het oordeel van God door hen aan afgoderij over te geven én het oordeel van God door hen in ballingschap weg te voeren, weg uit het land.

Steeds weer klinkt in de rede van Stéfanus door dat God Zijn volk telkens anders benaderde, omdat Zijn volk zich steeds van Hem afwendde en Hem ontrouw werd. Alles wat Hij gaf, hebben ze steeds verworpen en daarvoor in plaats de afgoden gekozen.

Hd 7:44-50 | De woonplaats van God

44 Onze vaderen hadden de tent van het getuigenis in de woestijn, zoals Hij bevolen had Die tot Mozes zei, dat hij die moest maken naar het voorbeeld dat hij had gezien. 45 En onze vaderen, na die te hebben ontvangen, brachten haar binnen met Jozua bij de inbezitneming van [het land] van de volken die God van voor onze vaderen uitdreef; tot op de dagen van David, 46 die genade vond voor God, en vroeg een woonplaats te mogen vinden voor het huis van Jakob. 47 Salomo echter bouwde Hem een huis. 48 Maar de Allerhoogste woont niet in met handen gemaakte [tempels], zoals de profeet zegt: 49 ‘De hemel is Mij een troon en de aarde een voetbank voor Mijn voeten. Wat voor huis zult u Mij bouwen, zegt [de] Heer, of wat is [de] plaats van Mijn rust? 50 Heeft niet Mijn hand dit alles gemaakt?’

Hier komt Stéfanus tot een nieuw onderdeel in zijn toespraak. Na zijn uitvoerige eerbetoon aan Mozes tegenover hun beschuldiging dat hij Mozes zou lasteren, spreekt hij over de woonplaats van God. Zij hebben hem er immers ook van beschuldigd dat hij woorden tegen de tempel heeft gesproken door te wijzen op de verwoesting ervan (Hd 6:14). Stéfanus zal laten zien dat Gods vroegere woonplaatsen tijdelijke woonplaatsen waren en niet eens werkelijke woonplaatsen.

Hij noemt eerst de tabernakel die hij aanduidt met de uitvoerige naam “tent van het getuigenis in de woestijn”. Het is de tent van waaruit God getuigde, van waaruit Hij tot Zijn volk sprak. Wat was dat voor een tent? Het was een gemaakte tent, door Mozes gemaakt op bevel van God en naar het voorbeeld dat God hem op de berg had laten zien (Ex 25:40). Stéfanus maakt duidelijk dat de tabernakel een tijdelijke woonplaats van God was en dat deze verwees naar een hogere werkelijkheid, de hemel. De tabernakel zou niet altijd de woonplaats van God blijven.

Toen “onze vaderen” met Jozua het land waren binnengegaan, hebben ze de tabernakel meegebracht (Jz 3:14-17). Stéfanus noemt de naam Jozua. Dit is de Hebreeuwse naam voor het Griekse ‘Jezus’. Hij zegt daarmee dat het volk met ‘Jezus’ het land in bezit heeft genomen. Het land werd door God vrijgemaakt van de oorspronkelijke bewoners (Jz 23:9; 24:18) die allen dienaars van afgoden waren. Daar kreeg de tabernakel zijn plaats tot de dagen van David.

Met David dient zich een volgende verandering aan. Die verandering heeft te maken met de manier waarop God gediend wordt, niet met het beginsel dat God gediend wordt. God wil altijd dat mensen Hem dienen, maar Hij verandert wel eens de manier waarop Hij wil dat dat gebeurt. Eerst was dat in de tabernakel, onder David werd dat de tempel.

Ook in Zijn keus van de bouwer van Zijn huis is God vrij. Hoewel David genade vond voor God en ernaar verlangde om voor God een woonplaats te bouwen (Ps 132:5), mocht hij dat niet doen (2Sm 7:2-17). God had de bouw van de tempel voor Salomo weggelegd (1Kn 6:1,14; 8:19-20). Maar hoe schitterend de tempel ook was, het was niet de echte woonplaats van God.

Het gehoor van Stéfanus claimde God door op de tempel als Zijn woonplaats te wijzen. Voor hen was de tempel het vaste bewijs van de tegenwoordigheid van God. Wie aan de tempel kwam, kwam aan God. Stéfanus haalt dat denkbeeld neer door erop te wijzen dat God niet in met handen gemaakte tempels woont. Hij zet zijn woorden kracht bij door aan te halen wat God daarover Zelf heeft gezegd door de mond van de profeet Jesaja (Js 66:1-2; vgl. 1Kn 8:27).

Hd 7:51-53 | De aanklacht van Stéfanus

51 Hardnekkigen en onbesnedenen van harten en oren, u weerstaat altijd de Heilige Geest, zoals uw vaderen, zo ook u. 52 Wie van de profeten hebben uw vaderen niet vervolgd? En zij hebben hen gedood die tevoren de komst van de Rechtvaardige aankondigden, van Wie u nu de verraders en moordenaars bent geworden, 53 u die de wet door beschikking van engelen hebt ontvangen en niet gehouden!

Op dit punt in zijn betoog aangekomen lijkt het erop dat Stéfanus aan de Raad merkt dat zij begrijpen dat hij het over hen heeft. Hij heeft in zijn betoog de pijlen die op hem waren gericht, omgekeerd en ze op hen gericht. Hij heeft elke grond voor zijn veroordeling veranderd in een veroordeling van hen. Zij zijn de aangeklaagden geworden.

In plaats van onder hun dreigende blikken zijn toon wat te matigen en in te binden verheft Stéfanus zijn stem en roept hun toe hoe het er met hen voorstaat. Hij noemt hen “hardnekkigen”, omdat zij hun nek niet willen buigen voor God. Zo heeft God ook over Zijn volk gesproken tot Mozes (Ex 33:5).

Hij noemt hen verder “onbesnedenen van harten en oren”. Ze mogen dan wel door de uiterlijke besnijdenis tot het volk van God behoren, maar innerlijk zijn ze aan de onbesneden heidenen gelijk van wie het hart niet op God is gericht en die niet naar God luisteren (Jr 9:26b; Rm 2:25). In hun afkerigheid van God bieden ze weerstand tegen het werk van de Heilige Geest. Dat doen ze niet zomaar een keer, maar altijd (Js 63:10; Ps 106:33).

Stéfanus heeft tot nu toe steeds gesproken over onze vaderen, maar in deze fase van zijn betoog aangekomen neemt hij afstand van hen en spreekt over “uw vaderen”. Hun vaderen en zij deden en doen hetzelfde in hun weerstand tegen de Heilige Geest. Zij doen dat zelfs duidelijker dan hun vaderen, want de Geest is gekomen en duidelijk werkzaam in een man als Stéfanus (Hd 6:5,10).

Hij houdt hun in een retorische vraag voor wie van de profeten hun vaderen niet hebben vervolgd. Ze kunnen geen uitzondering noemen, want iedere profeet die door God was gezonden om Zijn volk op hun zonden te wijzen en op te roepen tot bekering, was door hen verworpen (2Kr 36:16; Jr 2:30; Mt 23:31). Al die profeten hebben ook gewezen op de komst van de Rechtvaardige, dat is de Heer Jezus. En wat hebben zij, de Raad, met Hem gedaan? Ze hebben Hem verraden en vermoord.

Deze beschuldiging is ook door Petrus geuit (Hd 3:14-15). Terwijl Petrus nog als verzachtende omstandigheid rekening hield met ‘onwetendheid’, stelt Stéfanus dit gezelschap van godsdienstige leiders volledig verantwoordelijk voor deze grootste misdaad aller tijden. Welke nieuwe openbaring van God er ook kwam, ze hebben die verworpen, tot en met de Zoon van God aan toe.

De laatste woorden die Stéfanus kan spreken, hebben betrekking op de wijze waarop ze de wet hebben ontvangen en op het feit dat zij de wet niet hebben gehouden. Ze hadden hem ervan beschuldigd dat hij tegen de wet had gesproken (Hd 6:11,13), maar hier geeft hij de wet de hoogste eer en de correcte toepassing. Hij erkent de verheven oorsprong van de wet (Gl 3:19; Hb 2:2) en ook het volle gezag ervan in zijn toepassing op de leden van de Raad.

Hd 7:54-60 | Stéfanus wordt gestenigd

54 Toen zij nu dit hoorden, barstten zij uit in woede en knarsten de tanden tegen hem. 55 Hij echter, vol van [de] Heilige Geest, staarde naar de hemel en zag [de] heerlijkheid van God, en Jezus, staande aan Gods rechterhand, 56 en zei: Zie, ik zie de hemelen geopend en de Zoon des mensen, staande aan Gods rechterhand. 57 Zij echter schreeuwden met luider stem, stopten hun oren toe en stormden als één man op hem af, 58 en zij wierpen hem de stad uit en stenigden hem. En de getuigen legden hun kleren af aan de voeten van een jongeman, Saulus geheten. 59 En zij stenigden Stéfanus, die [de Heer] aanriep en zei: Heer Jezus, ontvang mijn geest. 60 En terwijl hij neerknielde, riep hij met luider stem: Heer, reken hun deze zonde niet toe. En toen hij dit gezegd had, ontsliep hij.

Met zijn woorden dat zij wetsovertreders zijn, is voor hen de maat vol. Alle opgekropte woede komt eruit. Ze zijn op geen enkele manier in staat iets tegen Stéfanus in te brengen. Zijn bewijsvoering van hun schuld is onweerlegbaar. In plaats van dat zijn woorden hen in het hart hebben geraakt en dat zij hebben gevraagd wat ze moeten doen (vgl. Hd 2:37), is zijn toespraak voor hen hoe langer hoe meer een kwelling, een marteling voor hun geest geworden. Ze knarsen de tanden tegen hem als een uiting van een kwelling die kenmerkend is voor de hel, waarmee ze in verbinding staan (Lk 13:28; Ps 35:16).

Terwijl bij hen gedurende de toespraak van Stéfanus de woede toeneemt, wat op hun gezichten is af te lezen, is er bij Stéfanus een toenemende heerlijkheid van de hemel waar te nemen. Zij zijn vol van woede, hij is vol van de Heilige Geest. Zij zien door hun woede een man die ze dood willen maken. Hij ziet niet de woedende menigte, maar hij is door de Heilige Geest volkomen in beslag genomen door wat hij in de hemel ziet: de heerlijkheid van God en Jezus, Die aan Gods rechterhand staat.

De heerlijkheid van God was uit de tempel weggegaan (Ez 10:18; 11:23) en teruggekeerd naar de hemel. De heerlijkheid van God was in Christus weer op aarde verschenen, maar verworpen en opnieuw teruggekeerd naar de hemel. Nu ziet Stéfanus die heerlijkheid, wat betekent dat de heerlijkheid zichtbaar is voor christenen die Gods Geest bezitten.

Na zijn vlijmscherpe veroordeling spreekt hij nu over de hemel die hij geopend ziet en waarin hij de Heer Jezus als de Zoon des mensen ziet staan aan de rechterhand van God. Evenals het zien van de heerlijkheid van God is ook het zien van de geopende hemelen kenmerkend voor het christendom. In het Jodendom is de toegang tot God gesloten, God is verborgen achter de voorhang.

Als de Raad dit alles hoort, slaan de stoppen bij hen door. Ze beginnen te schreeuwen, waardoor ze nauwelijks zullen hebben gehoord wat Stéfanus mogelijk nog verder heeft gezegd. En al zou er nog een woord van deze – in hun ogen – vreselijke misdadiger door hun geschreeuw heen breken en hun oren bereiken, dan maken ze het onmogelijk om het te horen door hun oren dicht te stoppen (Ps 58:5-6).

Het is voor hen volkomen onverteerbaar, wat Stéfanus ook zegt. Hij getuigt niet van de heerlijkheid van God – wat normaal zou zijn voor de hemel –, maar van de Zoon des mensen in de heerlijkheid. Het is hun volkomen duidelijk wat hij hiermee zegt. Hij zegt niets meer en niets minder dan dat hij de Messias ziet Die zij hebben verworpen en dat Hij de Zoon van God is (Dn 7:13).

Stéfanus zegt nog iets. Hij zegt ook dat Hij de Zoon des mensen “staande” ziet. Dat wijst erop dat de verwerping van de Heer Jezus nog niet totaal is en dat Hij als het ware gereed staat om terug te keren ingeval Zijn volk alsnog tot bekering komt. Dit is echter niet het geval. Integendeel. Door Stéfanus te stenigen sturen ze de Heer Jezus als het ware een gezantschap achterna waarmee ze zeggen dat ze Hem niet als Koning willen hebben (vgl. Lk 19:11-14).

In de dood van Stéfanus is ook het getuigenis van de Heilige Geest door hen verworpen. De Heer onderging een schijnproces. Stéfanus wordt zonder enige vorm van proces de stad uitgevoerd en gestenigd. Daarmee ondergaat hij het lot van een Godslasteraar (Lv 24:16). De steniging wordt uitgevoerd door de valse getuigen (Hd 6:13).

Om bij het werpen van de stenen niet gehinderd te worden door hun kleren leggen ze die af aan de voeten van een jongeman, Saulus. Later zal Saulus, dan Paulus, zijn betrokkenheid en dit oppassen op de kleren van de stenengooiers aanhalen als een betreurenswaardige zaak (Hd 22:20). Hier horen we voor de eerste keer over hem. Hij is het van harte eens met de steniging van die ‘Godslasteraar’.

Stéfanus roept, terwijl hij wordt gestenigd, de Heer aan om zijn geest te ontvangen. De hemel moest niet alleen de Heer Jezus opnemen tot de tijd van het herstel (Hd 3:20-21), maar ook de zielen van de Zijnen, van hen die in Hem geloven. Door het zien van Christus verheerlijkt in de hemel wordt Stéfanus, en ook iedere gelovige, veranderd en gaat op Hem lijken (vgl. 2Ko 3:18). Dat blijkt uit zijn laatste woorden.

Zijn laatste woorden zijn niet meer tot het volk gericht – hun heeft hij niets meer te zeggen –, maar tot zijn Heer. Terwijl de stenen hem treffen, knielt hij rustig neer om vervolgens met luide stem, zodat zij het allen horen, voor zijn moordenaars om vergeving te bidden (vgl. Lk 23:34a).

Het zien van de Heer Jezus geeft hem die rust in deze omstandigheden. Die rust zien we ook in de manier waarop de dood van Stéfanus wordt beschreven: hij ontsliep. Ontslapen heeft betrekking op het lichaam, niet op de ziel of de geest. Stéfanus wordt uit dit leven weggenomen in de kracht van zijn leven dat een getuigenis was.

Jim Elliot, die op achtentwintigjarige leeftijd gedood werd door de speren van Auca-indianen aan wie hij het evangelie wilde verkondigen, schreef: ‘Ik zoek geen lang leven, maar een vol leven.’ En: ‘God zoekt de eeuwigheid te bevolken en ik moet Hem daarbij niet beperken tot oude mensen.’

Handelingen 8

Hd 8:1-4 | Vervolging – Stéfanus begraven

1 Saulus nu stemde ermee in, dat hij werd gedood. Er ontstond nu in die tijd een grote vervolging tegen de gemeente die in Jeruzalem was; en allen werden verstrooid door de landstreken van Judéa en Samaria, behalve de apostelen. 2 Godvrezende mannen nu droegen Stéfanus ten grave en bedreven grote rouw over hem. 3 Saulus echter verwoestte de gemeente, terwijl hij huis na huis binnenging en mannen en vrouwen meesleepte, en hij leverde hen over in [de] gevangenis. 4 Zij dan die verstrooid waren, gingen [het land] door en verkondigden het Woord.

Bij de steniging van Stéfanus heeft Saulus zijn betrokkenheid al getoond door als kledingbewaarder te fungeren (Hd 7:58). Nu merkt Lukas op dat hij met die steniging instemde. Direct na deze opmerking van de instemming van Saulus met de dood van Stéfanus vermeldt Lukas de eerste grote vervolging van de gemeente. Met de dood van Stéfanus is het hek van de dam. De geest van haat die de godsdienstige leiders bezitten, neemt helemaal bezit van hen en komt tot volle ontplooiing.

Met de dood van Stéfanus is ook het extra jaar van genade ten einde dat Israël door God is gegeven om voor Hem vrucht voort te brengen (Lk 13:6-9). Nu Stéfanus is verworpen en daarmee het tweede aanbod van genade, gaat het aanbod van de behoudenis naar de volken. Daarvoor zal God de man gebruiken die nu nog bezig is zich tot de grootste christenvervolger te ontwikkelen.

Eerst wordt het evangelie nog in de landstreken van Judéa en Samaria gebracht. Daarheen wordt de gemeente verstrooid. Het zijn de landstreken die de Heer Jezus heeft genoemd in Zijn opdracht aan de discipelen om daar het evangelie te verkondigen (Hd 1:8). Daaraan is tot nu toe nog geen gevolg gegeven. De Heer gebruikt de vervolging om dat te bewerken (vers 4). Hierdoor worden zij als het ware uitgestuurd in de oogst (Lk 10:2). De apostelen blijven in Jeruzalem. Zijn zij daarmee ongehoorzaam aan hun opdracht? Het kan zijn dat het moedig is om juist nu in Jeruzalem te blijven en dat God het zo wil.

Nadat de Raad zijn woede heeft bekoeld in de steniging van Stéfanus, wordt deze eerste martelaar voor het geloof door Godvrezende mannen naar het graf gebracht. De grote rouw die zij bedrijven, past daarbij. Zij zijn bedroefd, maar niet op de wijze waarop ongelovigen bedroefd zijn die geen hoop hebben (1Th 4:13-14).

Vervolgens richt Lukas onze aandacht weer even op Saulus. Deze heeft met vreugde gezien dat Stéfanus werd gedood. Die gebeurtenis heeft in hem de gekoesterde haatgevoelens losgemaakt, waaraan hij uiting geeft door de gemeente te verwoesten (vgl. Ps 83:5). Daarbij gaat hij secuur te werk. Hij gaat elk huis binnen waarvan hij vermoedt dat daar christenen wonen of samenkomen (Hd 2:46; 5:42).

Als hij hen vindt, boeit hij hen en levert hen in de gevangenis over (Hd 22:4), waar hij hen onder marteling tot lasteren wil dwingen (Hd 26:9-11). Hij maakt daarbij geen onderscheid tussen mannen en vrouwen. Door haat gedreven mensen hebben geen oog voor verschillen in draagkracht. Juist de zwakkeren zijn voor hen een dankbaar doelwit. Misschien dat het juist in algemene zin zwakkeren zijn die zijn achtergebleven in Jeruzalem omdat zij geen mogelijkheden hebben om te vluchten.

Al de haat die losbarst, volbrengt slechts de wil van God, want door de verstrooiing die daar het gevolg van is, komt het evangelie op vele plaatsen. De vervolging is als een onaangename wind die het zaad meevoert naar andere plaatsen met het gelukkige gevolg dat het daar kan ontkiemen. De haat die hen verdrijft, maakt hen niet bang, maar in tegendeel tot moedige getuigen.

Het verkondigen van het Woord gebeurt door iedere verstrooide gelovige. De verkondiging van het evangelie is hier duidelijk niet afhankelijk van een gave, maar van een hart dat vol is van de Heer. Wat door de vijand bedoeld is om uit te roeien, gebruikt God voor de uitbreiding van Zijn werk.

We vinden hier een mooie toepassing van het raadsel van Simson: “Eten kwam uit de eter, en zoetigheid kwam uit de sterke” (Ri 14:14). De eter en de sterke is de vijand die als de brullende leeuw rondgaat, op zoek wie hij zou kunnen verslinden (1Pt 5:8). Maar in plaats van het verslinden van de gelovigen ontstaat er nieuw leven als gevolg van het geloof in het gepredikte evangelie. Daarvan zien we een prachtig voorbeeld van wat er gebeurt in het gebied van Samaria, waarvan Lukas ons in het volgende gedeelte een verslag geeft.

Hd 8:5-8 | Prediking van Filippus in Samaria

5 Filippus nu daalde af naar <de> stad van Samaria en predikte hun Christus. 6 En eendrachtig gaven de menigten acht op wat door Filippus werd gezegd, toen zij [hem] hoorden en de tekenen zagen die hij deed. 7 Want velen van hen die onreine geesten hadden, – dezen gingen luidkeels schreeuwend uit; en vele verlamden en kreupelen werden genezen. 8 En er kwam grote blijdschap in die stad.

We hebben Filippus eerder ontmoet als “een van de zeven” diakenen (Hd 6:5). Hij heeft zijn taak als diaken trouw verricht en daardoor veel vrijmoedigheid in het geloof verworven (1Tm 3:13). Daardoor is hij nu als evangelist werkzaam geworden (Hd 21:8). Hij predikt in Samaria.

De inwoners van Samaria, de Samaritanen, zijn een vermenging van Joden en heidenen die in Israël wonen sinds de wegvoering van de tien stammen door de Assyriërs (2Kn 17:24-41). Zij waren eerst afgodendienaars, maar ze begonnen ook Jahweh te vereren, waarbij ze zich alleen aan de vijf boeken van Mozes hielden. Vanwege die vermenging werden ze door de echte Joden veracht. Als plaats van aanbidding hadden zij de berg Gerizim in tegenstelling tot de Joden, die Jeruzalem als plaats van aanbidding hadden (Jh 4:20). Door de prediking van Christus komt er ook voor hen de nieuwe aanbidding, los van Jeruzalem en de berg Gerizim (Jh 4:21-24).

Filippus predikt niet een leer, maar een Persoon, Christus. Verderop in dit hoofdstuk lezen we dat hij aan de kamerling “Jezus” predikt omdat hij aansluit bij wat de kamerling leest. Deze leest Jesaja 53 en daarin wordt de Heer Jezus in Zijn vernedering voorgesteld (vers 35). Door in Samaria “Christus” te prediken sluit Filippus aan bij de opstanding en verheerlijking van de Heer (Hd 2:36).

De prediking van Filippus heeft groot resultaat. Een van de oorzaken daarvan is dat de Heer Zelf al in Samaria had gewerkt en dat velen Hem daar al kenden, die op hun beurt ook weer getuigen waren geworden (Jh 4:39). Er was al gezaaid en er kan nu worden geoogst (Jh 4:35-38). Het zaad van de prediking valt in toebereide aarde. Ook is er geloof in de komst van de Messias (Jh 4:25). Filippus kan Hem prediken als al gekomen.

Door zijn prediking komt er eenheid onder de menigten. Gehoorzaam acht geven op Gods Woord bewerkt eendracht. Naast het horen van de prediking, wat als eerste wordt genoemd, zien ze ook de tekenen die hij doet. Overigens zien we in Handelingen dat tekenen en wonderen behalve door de apostelen alleen nog door Stéfanus (Hd 6:8) en Filippus (Hd 8:6) worden gedaan. De tekenen die Filippus doet, bestaan uit het op wonderbare wijze bevrijden van mensen uit geestelijke en lichamelijke gevangenschap.

Het worden geen wonderen genoemd, maar tekenen, omdat al deze genezingen verwijzen naar de verheerlijkte Heer Die daardoor het gepredikte Woord onderstreept en bevestigt (Mk 16:20). De Christus Die Filippus predikt, bewijst Zijn bevrijdende en herstellende macht in deze wonderen. Al deze wonderen betekenen dat de macht om te bevrijden en te herstellen bij Hem ligt. Ze zijn een voorproefje van de krachten van de toekomstige eeuw (Hb 6:5). Dat de onreine geesten luidkeels schreeuwend uitgaan, wijst erop dat zij met grote tegenzin hun slachtoffers verlaten, maar dat ze het door de hogere macht van de Heer Jezus wel moeten.

De bevrijding uit de macht van de zonde door het werk van Christus, samen met een weldadige bevrijding van de gevolgen van de zonde, bewerkt grote blijdschap. De uitwerking van de prediking van Filippus bij de kamerling is ook blijdschap (vers 39). Blijdschap is onlosmakelijk verbonden aan het evangelie. De engel die de geboorte van de Heer Jezus aankondigt, spreekt naar aanleiding daarvan over “grote blijdschap, die voor het hele volk zal zijn” (Lk 2:10). Overal waar de Heer Jezus wordt ontvangen, wordt droefheid over de zonden gevolgd door blijdschap over de vergeving ervan (1Th 1:6). Blijdschap hoort bij het koninkrijk van God (Rm 14:17) en is een onderdeel van de vrucht van de Geest (Gl 5:22).

Hd 8:9-13 | Simon de tovenaar

9 Een man nu, genaamd Simon, bedreef vóór die tijd in de stad toverij en bracht het volk van Samaria buiten zichzelf en zei dat hij een groot man was; 10 en allen, van groot tot klein, gaven acht op hem en zeiden: Deze is de kracht van God, die de grote [kracht] wordt genoemd. 11 En zij gaven acht op hem, omdat hij hen geruime tijd met zijn toverijen buiten zichzelf had gebracht. 12 Toen zij echter Filippus geloofden, die het evangelie aangaande het koninkrijk van God en van de Naam van Jezus Christus verkondigde, werden zij gedoopt, zowel mannen als vrouwen. 13 En ook Simon zelf geloofde, en na gedoopt te zijn bleef hij voortdurend bij Filippus; en toen hij tekenen en grote krachten zag gebeuren, was hij buiten zichzelf.

Voordat Filippus in Samaria kwam, was er een man actief die het volk in extase bracht. Hij deed dat door toverij. Hij was ook niet bescheiden in zijn optreden, maar presenteerde zich als “een groot man”, iemand die ertoe deed. (Terwijl ik dit commentaar nog eens doorlees, krijg ik een kaartje in de brievenbus, waaruit blijkt dat mensen als Simon nog steeds springlevend zijn. Op het kaartje staat onder andere: ‘Ik ben een groot Afrikaans medium en helderziende … Ik bied u een oplossing voor al uw problemen … maar ook bescherming tegen slechte invloeden … Ik help u … Ik breng succes.’ Deze slaaf van de satan lijdt beslist niet aan een minderwaardigheidscomplex.)

Met zijn toverkunsten richtte Simon de aandacht op zichzelf, en met succes. Hij kreeg de aandacht van allen op zich gevestigd. Hij had grote aantrekkingskracht op iedereen, hij sprak “klein en groot”, jong en oud, aan. Iedereen was van hem onder de indruk en dichtte hem goddelijke kracht toe. Zijn toverijen waren wonderen van de leugen (2Th 2:9). Het was ook geen hype, een plotseling verschijnende en even plotseling weer verdwijnende ster. Integendeel, hij bleef het volk “geruime tijd” boeien. Het laat tegelijk zien dat wat de duivel te bieden heeft, altijd maar voor een zekere tijd is. Het bevredigt nooit voortdurend.

Het evangelie daarentegen heeft een blijvend gevolg. Dat ontdekken de mensen die met aandacht naar Filippus luisteren en acht geven op zijn prediking. Toen zij nog niet beter wisten, waren ze in de ban van de toverijen van Simon. Maar als ze de wonderen van Filippus zien, zien zij duidelijk het verschil tussen namaak en echt en dat echt en namaak niets met elkaar te maken hebben. “Wat heeft het stro [gemeenschappelijk] met het koren?” (Jr 23:28). Simon predikte zichzelf, Filippus predikt het koninkrijk van God en de Naam van Jezus Christus.

Het koninkrijk van God is de sfeer waarbinnen de heerschappij van de Heer Jezus wordt erkend. Geloof in de Naam van de Heer Jezus brengt iemand in die sfeer. Daarom volgt ook direct de doop als uiterlijk bewijs waardoor iemand laat zien dat hij bij Hem wil horen en Hem wil volgen. Mannen en vrouwen worden gedoopt. In het Oude Testament werd alleen wat mannelijk was besneden. In het Nieuwe Testament is er, als het gaat om de behoudenis en het volgen van Christus, voor God geen verschil meer tussen mannen en vrouwen (Gl 3:27-28).

Van het ontvangen van de Heilige Geest, zoals dat in Handelingen 2 het geval was (Hd 2:38), is hier nog geen sprake. Zij ontvangen de Heilige Geest pas nadat Petrus en Johannes uit Jeruzalem zijn gekomen en zich door handoplegging met hen hebben een gemaakt. God doet dat bewust op deze wijze. Er bestond namelijk godsdienstige rivaliteit tussen Jeruzalem en Samaria en die krijgt hierdoor geen kans een verstorend werk te doen.

Simon gelooft ook en wordt ook gedoopt. Hij ziet in Filippus geen concurrent, maar zijn meerdere. Simon blijft voortdurend bij Filippus, alsof hij zijn hoop op hem had gericht. Bij de kamerling gaat dat anders (vers 39). Het geloof van Simon is van het soort dat in Johannes 2 wordt genoemd (Jh 2:23). Filippus laat zich door Simon misleiden en doopt hem (of laat hem dopen).

Wat Simon werkelijk dreef, waren de tekenen en grote krachten die Filippus deed. Zo zijn er ook vandaag velen die aangetrokken worden door het christelijk geloof vanwege de opzienbarende dingen die ze bij bepaalde gelegenheden waarnemen, zoals genezingen of zogenaamde profetieën.

Hd 8:14-17 | Petrus en Johannes in Samaria

14 Toen nu de apostelen in Jeruzalem hoorden dat Samaria het Woord van God had aangenomen, zonden zij Petrus en Johannes naar hen toe. 15 Toen dezen tot hen waren afgedaald, baden zij voor hen dat zij [de] Heilige Geest mochten ontvangen; 16 want Hij was nog op niemand van hen gevallen, maar zij waren alleen gedoopt tot de Naam van de Heer Jezus. 17 Toen legden zij hun de handen op en zij ontvingen [de] Heilige Geest.

De apostelen in Jeruzalem horen dat Samaria het Woord van God heeft aangenomen. Dat maakt hen niet jaloers, maar ze sturen Petrus en Johannes erop uit om contact op te nemen met Samaria. Daar aangekomen maken ze de gelovigen in Samaria geen verwijt dat ze geen contact hebben opgenomen met hen of de gemeente in Jeruzalem, maar ze erkennen dat God hier aan het werk is. Daarom zal Petrus voor de tweede keer de sleutels gebruiken om het koninkrijk der hemelen te openen (Mt 16:19), dit keer voor de Samaritanen. Het koninkrijk der hemelen is niet het hemelrijk, maar een rijk dat wordt geregeerd door een Koning Die regeert naar hemelse beginselen. In Handelingen 2 heeft Petrus het rijk geopend voor de Joden. Later zal hij de sleutels ook nog gebruiken voor de heidenen (Hd 10:48).

Door de erkenning van dit werk van God in Samaria wordt tevens de praktische verbinding tussen Samaria en Jeruzalem erkend. Plaatselijke gemeenten staan niet los van elkaar, maar horen bij elkaar, overigens zonder dat daar officieel melding van werd gedaan aan andere gemeenten of dat dit bijschrijving op een lijst van ‘erkende gemeenten’ inhield. Hier is geen vijandschap of concurrentiestrijd meer (Jh 4:9). Petrus en Johannes dalen af van Jeruzalem, wat ook meer is dan alleen een geografische aanduiding. De geestelijke toepassing lijkt geoorloofd dat de apostelen niet vanuit een verheven positie hun goedkeuring geven, maar zich bij hen voegen.

Ze tonen hun afhankelijkheid van God door in gebed te gaan om Hem te vragen of Hij de Heilige Geest aan de tot geloof gekomen Samaritanen wil geven. De Heilige Geest was nog niet op hen gekomen omdat het een gezelschap betrof dat in zekere zin verbonden was aan het Jodendom. Zij moesten eerst volledig door de bekeerde Joden worden erkend, om op die manier de eenheid te bewaren. Aan het ontvangen van de Heilige Geest gaan hier daarom de doop en de handoplegging door de apostelen vooraf.

Bij de bekeerde Joden is er geen sprake van handoplegging. Wel worden ook zij eerst gedoopt en ontvangen pas daarna de Heilige Geest (Hd 2:38). Bij de bekering van de heidenen zien we dat op grond van geloof eerst de Heilige Geest wordt ontvangen en dat er vervolgens wordt gedoopt (Hd 10:44; Ef 1:13). Dit is sindsdien de volgorde.

In Samaria wordt door handoplegging van de apostelen Petrus en Johannes de verbinding tussen de gelovigen in Jeruzalem en Samaria bezegeld en ontvangen de gelovig geworden Samaritanen de Heilige Geest. Dit voorkomt de gedachte aan twee los van elkaar staande gemeenten, een Joodse en een Samaritaanse. Door het opleggen van de handen is er eenmaking en aanvaarding. Dat was des te noodzakelijker omdat er tussen Joden en Samaritanen geen verbinding was, maar wederzijdse haat. Er wordt niets vermeld over uiterlijk waarneembare begeleidende verschijnselen, zoals bij de uitstorting van de Heilige Geest op de Pinksterdag (Hd 2:1-4).

Hd 8:18-25 | Petrus doorziet en oordeelt Simon

18 Toen nu Simon zag dat door de oplegging van de handen van de apostelen de <Heilige> Geest gegeven werd, bood hij hun geld aan 19 en zei: Geeft ook mij deze macht, opdat ieder die ik de handen opleg, [de] Heilige Geest ontvangt. 20 Petrus zei echter tot hem: Moge uw geld met u naar [het] verderf gaan, omdat u hebt gemeend de gave van God door geld te kunnen verkrijgen. 21 U hebt part noch deel in deze zaak, want uw hart is niet recht voor God. 22 Bekeer u dan van deze boosheid van u en bid de Heer, of deze toeleg van uw hart u vergeven mag worden; 23 want ik zie dat u in gal van bitterheid en een warnet van ongerechtigheid bent. 24 Simon echter antwoordde en zei: Bidt u voor mij tot de Heer, opdat mij niets overkomt van wat u hebt gesproken. 25 Toen zij dan het Woord van de Heer betuigd en gesproken hadden, keerden zij terug naar Jeruzalem en verkondigden het evangelie aan vele dorpen van de Samaritanen.

Het enige uiterlijke vertoon dat wordt opgemerkt, is het opleggen van de handen van de apostelen. Dat ziet Simon. Hij begrijpt dat het om iets gaat wat hij niet kan, maar wat hij vanwege zijn spirituele aanleg ook wel zou willen kunnen. Hij is bereid daarvoor te betalen en biedt Petrus en Johannes geld aan, opdat zij hem die macht zouden geven.

Hier komt het woord ‘simonie’ vandaan, een uitdrukking die betekent dat iemand uit is op zakelijk voordeel in geestelijke dingen of het kopen van ambten. Zulke mensen menen dat de Godsvrucht een winstbron is (1Tm 6:5). Het beslaat alle vormen van handel in geestelijke aangelegenheden. Het is de derde keer dat kwaad in de gemeente opduikt en alle drie keren heeft het met geld te maken.

Simon had innerlijk geen deel aan het nieuwe leven, zoals blijkt uit de woorden die Petrus tot hem spreekt. Het leek hem prachtig om mensen de handen op te leggen en ze op die manier de Heilige Geest te geven. Daardoor zou hij zijn macht over de mensen weer terugkrijgen. Wat Filippus niet heeft onderkend, wordt door Petrus scherp aan de kaak gesteld. Simon is een verdorven mens.

Menen dat geestelijke gaven of zelfs de Heilige Geest van God door geld kunnen worden verkregen, maakt het werk van Christus waardeloos. Het is zeer tot oneer van God en Christus en is niet anders dan het werk van de satan. Het scherpe oordeel van Petrus is de enig juiste reactie. Simon is een uiterlijke meeloper, terwijl hij in zijn hart andere dingen bedenkt. Hij is nog steeds met zichzelf bezig.

Petrus concludeert uit de vraag van Simon dat zijn hart niet recht is voor God. Na het uitspreken van het oordeel biedt Petrus Simon de weg tot behoud aan. Daarvoor is het noodzakelijk dat hij berouw heeft van zijn boosheid. Hij moet die verdorven begeerte naar macht en aanzien radicaal veroordelen voor God en de rug toekeren. Tevens moet hij de Heer bidden om vergeving van deze toeleg van zijn hart. Hier zien we dat niet alleen daden geoordeeld worden, maar ook de toeleg van het hart. Dat ziet op het in zijn hart bedenken en najagen van het kwaad, nog voordat het daadwerkelijk is gebeurd. Nog is er voor Simon hoop, indien hij zich bekeert.

Petrus, die door de Heilige Geest kan onderscheiden welke geest er in Simon is (1Ko 12:10), ziet waarin hij gevangen is. Hij is in “gal van bitterheid” door zijn verlies aan invloed op de Samaritanen die het evangelie hebben geloofd. Hij is ook in een “warnet van ongerechtigheid”, want hij zoekt niet het recht van God, maar zijn eigen recht.

Simon is meer ontzet over wat Petrus heeft gezegd, dat wil zeggen over de gevolgen van zijn daad, dan over zijn daad zelf. Het lijkt niet op echt berouw, temeer ook omdat hij een menselijk middelaarschap zoekt. In plaats van zelf te bidden vraagt hij of Petrus voor hem tot de Heer wil bidden om hem van de vreselijke dingen te vrijwaren die Petrus over hem heeft aangekondigd.

Het lijkt op het berouw van de farao die aan Mozes vroeg om voor hem te bidden opdat de plagen zouden wijken, maar die daarna toch weer zijn hart verhardde (Ex 8:8,15). Ook bij hem was geen sprake van echt berouw, maar slechts een verlangen om verlost te worden van de plagen. We lezen geen antwoord van Petrus op het verzoek van Simon.

Het lijkt erop dat Petrus en Johannes niet lang bij Filippus zijn gebleven. Wel hebben ze nog het Woord van de Heer betuigd en gesproken, voordat ze de terugreis naar Jeruzalem aanvaarden. In het hele gebied van Samaria vinden ze een open oor voor het Woord van de Heer.

Toen de Heer Jezus een dorp van de Samaritanen wilde bezoeken, wilden zij Hem niet ontvangen (Lk 9:52-53). Petrus en Johannes waren er toen bij en Johannes is een van de discipelen die zelfs vanwege die weigering vuur van de hemel wilden laten komen om hen te verteren (Lk 9:54). Gelukkig dat de Heer dat heeft verboden en Johannes op zijn wens van destijds is teruggekomen. Nu mag hij samen met Petrus op de terugweg naar Jeruzalem het evangelie aan vele dorpen van de Samaritanen verkondigen.

Hd 8:26-29 | Een nieuwe opdracht voor Filippus

26 Een engel van [de] Heer nu sprak tot Filippus de woorden: Sta op en ga zuidwaarts de weg op die afdaalt van Jeruzalem naar Gaza; deze is eenzaam. 27 En hij stond op en ging. En zie, een Ethiopiër, een kamerling, een machthebber van Candacé, koningin van [de] Ethiopiërs, die haar schatbewaarder was, die naar Jeruzalem was gekomen om te aanbidden; 28 en hij was op de terugreis en zat op zijn wagen en las de profeet Jesaja. 29 En de Geest zei tot Filippus: Ga naar die wagen en blijf er in de buurt.

In het gedeelte dat nu volgt, Handelingen 8:26-10:48, beschrijft Lukas de bekeringsgeschiedenissen van drie personen:
1. Een Ethiopische kamerling (Handelingen 8);
2. Saulus (Handelingen 9);
3. Cornelius (Handelingen 10).

Het zijn de afstammelingen van de drie zonen van Noach – Sem, Cham en Jafeth (Gn 9:18) – door wie de hele wereld bevolkt is geworden (Gn 9:19; 10:1-32):
1. De kamerling, de Ethiopiër, is een afstammeling van Cham (Ethiopië of Cusj (=zwart), Gn 10:6).
2. Saulus, de Jood, is een afstammeling van Sem.
3. Cornelius, de Romein, is een afstammeling van Jafeth.

De Chamieten bevolken Afrika, de Semieten Azië en de Jafethieten Europa. Deze drie continenten ontmoeten elkaar bij Jeruzalem. Jeruzalem is dan ook strategisch de beste plaats om van daaruit het evangelie de wereld in te zenden. De kamerling, Saulus en Cornelius vertegenwoordigen het hele menselijke ras.

Alle drie zijn ze moreel oprechte mensen, maar hebben bekering nodig. Ze zijn ook maatschappelijk nog eens de moeilijkst te bereiken mensen voor het evangelie:
1. De kamerling is een politicus.
2. Saulus is een theoloog.
3. Cornelius is een militair.

Toch is er in twee van hen al een verlangen naar het evangelie. Zowel de kamerling als Cornelius is een zoekend mens. Er is al een werk van God in hen aan de gang. Bij Saulus ligt dat volledig anders. Deze man is niet op zoek naar vrede, maar naar slachtoffers die hij deze vrede misgunt.

De Heer heeft voor ieder van hen een speciale boodschapper:
1. Voor de kamerling is dat Filippus.
2. Voor Saulus is dat Ananias.
3. Voor Cornelius is dat Petrus.

Ook de wijze waarop de Heer Zich tot hen richt is verschillend:
1. De kamerling wordt bereikt met het Woord.
2. Aan Saulus verschijnt de Heer Zelf.
3. Cornelis ziet een engel in een visioen.

Verschillend zijn ook de omstandigheden waarin ze zich bevinden als ze tot bekering komen:
1. De kamerling is op weg naar huis.
2. Saulus komt van huis.
3. Cornelius is thuis.

Filippus moet een druk arbeidsterrein verlaten om een enkel mens te dienen. Hij volgt hierin de Heer na, Die door Samaria moest gaan om bij de bron van Jakob een enkele vrouw het evangelie te brengen (Jh 4:4,7-8). Filippus wordt ingezet om het evangelie zijn weg te doen vinden naar de volken. God gebruikt een engel om Filippus de weg te tonen, maar Filippus moet het evangelie verkondigen. Hij krijgt nauwkeurige aanwijzingen waar hij heen moet gaan, maar hem wordt niet gezegd wat hij daar moet gaan doen.

Er zijn twee wegen die afdalen van Jeruzalem naar Gaza en hij moet de woeste weg nemen. Een evangelist zou nooit de woeste weg hebben gekozen, maar Filippus stelt geen vragen, hij gaat. Om Ananias bij Saulus (Handelingen 9) en Petrus bij Cornelius (Handelingen 10) te krijgen moet de Heer meer aandrang gebruiken. Bij Ananias is bangheid de tegenwerping en bij Petrus verhinderen zijn Joodse vooroordelen een directe gehoorzaamheid. De Heer heeft beide hindernissen weggenomen en daarna zijn ze beiden gegaan.

In Filippus hebben we een voorbeeld van onmiddellijke, onvoorwaardelijke gehoorzaamheid in eenvoudigheid van hart. Hij denkt niet aan het verschil tussen Samaria waar hij met achting en liefde werd omringd en de weg naar Gaza die woest is. Hij heeft vertrouwen in zijn Meester Die hem wil gebruiken voor een kamerling die in Jeruzalem is geweest om te aanbidden en nu op de terugreis is naar zijn land.

Het woord voor “kamerling” is letterlijk eunuch of gecastreerde, dat is een ontmande. Naast dat hij een vreemde is, is het feit dat hij een ontmande is een extra reden dat hij nooit tot het volk van God zou kunnen toetreden (Dt 23:1). Toch heeft hij een reis van ongeveer tweeduizend kilometer ondernomen naar Jeruzalem. Er is namelijk behoudenis ook voor de vreemdelingen en zelfs voor de ontmande (Js 56:3). Zijn bekering en het geloof in de Heer Jezus zijn dan ook een voorvervulling van wat we in Psalm 68 lezen (Ps 68:32). Sindsdien hebben veel Ethiopiërs de handen uitgestrekt naar God.

Om de kamerling op de weg van de behoudenis te brengen gebruikt God Zijn Woord en Zijn dienaar Filippus. Wat de kamerling gezocht heeft in Jeruzalem in plichten en ceremoniën van de wet, heeft hij daar niet gevonden. Hij is in Jeruzalem geweest om de ware God te aanbidden, maar hij heeft er slechts een koud formalisme aangetroffen. Ondanks zijn zoekende hart heeft de Heer niemand van de apostelen zijn weg doen kruisen.

De kamerling heeft geen vrede gevonden in Jeruzalem, maar hij heeft wel iets anders meegenomen uit Jeruzalem en wel een deel van Gods Woord. Dat zit hij op zijn wagen te lezen. Daarmee heeft hij een schat bij zich die groter is dan al de schatten die hij voor de koningin moet bewaren.

Dan wordt de ontmoeting tussen Filippus en de kamerling door de Geest voorbereid. De Geest zegt tegen Filippus dat hij naar “die” wagen moet gaan, de wagen van de kamerling, en er in de buurt moet blijven. Nu het om de prediking van het evangelie gaat, komt niet een engel naar Filippus (vers 26), maar is het de Geest Die Filippus leidt. De Geest geeft nauwkeurig aan waar hij heen moet gaan en wat hij moet doen.

Zo krijgen later ook Ananias in verbinding met Saulus en Petrus in verbinding met Cornelius nauwkeurige aanwijzingen om naar hen toe te gaan en hun Gods boodschap te brengen (Hd 9:11; 10:19-20). Zo wil de Heer ons ook duidelijk maken waarheen Hij wil dat we gaan en wat we moeten doen en zeggen.

Hd 8:30-35 | Filippus verkondigt hem Jezus

30 En Filippus liep er snel heen en hoorde hem de profeet Jesaja lezen; en hij zei: Begrijpt u wel wat u leest? 31 Hij nu zei: Hoe zou ik dat immers kunnen, als niet iemand mij begeleidt? En hij verzocht Filippus in te stappen en bij hem te komen zitten. 32 De Schriftplaats nu die hij las was deze: ’Als een schaap werd Hij naar [de] slachting geleid, en zoals een lam stom is tegen zijn scheerder, zo doet Hij Zijn mond niet open. 33 In Zijn vernedering werd Zijn oordeel weggenomen; wie zal Zijn geslacht vertellen? Want Zijn leven wordt van de aarde weggenomen’. 34 De kamerling nu antwoordde Filippus en zei: Ik vraag u, van wie zegt de profeet dit: van zichzelf of van iemand anders? 35 En Filippus opende zijn mond en te beginnen van die Schrift verkondigde hij hem Jezus.

Na de aanwijzingen wat betreft de plaats waar Filippus heen moet gaan, horen we niet dat de Geest aanwijzingen geeft op welk moment Filippus zich aan de kamerling bekend moet maken, of wat hij tegen de kamerling moet zeggen. Voor een evangelist als Filippus is dat niet moeilijk. Hij weet zich geleid door de Geest en merkt al snel een aanleiding voor een gesprek. Zijn hele optreden bevat veel onderwijs voor ieder die aan mensen het evangelie wil brengen.

Na de aanwijzingen van de Geest zien we dat Filippus er snel heen loopt. Later is Ananias terughoudend om naar Saulus te gaan (Hd 9:10-17) en Petrus weigert zelfs aanvankelijk pertinent om naar een heiden te gaan (Hd 10:14). Maar Filippus verlangt ernaar deze man het evangelie te brengen. De liefde van Christus dringt hem (2Ko 5:14). Hij gaat wel met overleg te werk. Hij merkt op waarmee de persoon bezig is, want hij hoort hem de profeet Jesaja lezen. De kamerling las hardop, wat gebruikelijk was in die tijd.

Filippus kent zijn Bijbel, want hij herkent wat de kamerling leest als woorden van de profeet Jesaja. Hij opent het gesprek met de vriendelijke vraag: “Begrijpt u wel wat u leest?” Door zijn vraag toont hij zijn belangstelling voor de vragen die bij de kamerling gerezen zullen zijn. Kennen wij de vragen waarmee mensen zitten? Kunnen wij ons daarin verplaatsen? Het antwoord van de kamerling toont een verlangend, nederig hart naar iemand die hem helpt.

Hij nodigt Filippus uit naast hem te komen zitten. Hierin hebben we ook een belangrijke aanwijzing voor het doorgeven van het Woord. Er is geen sprake van rassenverschil, maar van het innemen van een plaats op het niveau van de ander. Zoals Filippus naast de kamerling gaat zitten, zo moeten wij naast de mensen gaan zitten. De verkondiging van het evangelie kan niet vanuit de hoogte gebeuren. Als wij er ons van bewust zijn dat wij van nature net zo zijn als zij aan wie wij het evangelie verkondigen, zullen wij naast hen plaatsnemen.

De Schriftplaats die de kamerling leest, wordt door Lukas weergegeven. Het is toch wel treffend dat juist als de kamerling aan deze Schriftplaats toe is, de Geest tegen Filippus zegt dat hij naar die wagen moet gaan en er in de buurt moet blijven. Op de juiste tijd ontmoet de kamerling Filippus. Deze timing is van de Heer, want dit is de Schriftplaats die bijzonder over de Heer Jezus spreekt.

De Schriftplaats is deze: “Als een schaap werd Hij naar de slachting geleid, en zoals een lam stom is tegen zijn scheerder, zo doet Hij Zijn mond niet open. In Zijn vernedering werd Zijn oordeel weggenomen; wie zal Zijn geslacht vertellen? Want Zijn leven wordt van de aarde weggenomen” (Js 53:7-8, geciteerd uit de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament). Deze verzen beschrijven het lijden, de dood en de begrafenis van de Heer Jezus en de gevolgen daarvan.

Hij was als een schaap dat naar de slachtbank wordt geleid, maar Hij deed Zijn mond niet open, Hij boog Zich onder de mishandeling, Hij leed gewillig. De profeet Jeremia vergelijkt zichzelf ook met een lam, maar hij houdt zijn mond niet dicht en roept om wraak (Jr 11:19,20; 12:1-4). Voor de Heer Jezus was de weg naar de slachtbank vele malen erger. Hij wist volmaakt waar Hij heenging, maar deed Zijn mond niet open. Het onderstreept de vrijwillige overgave van Christus. Het scheren ziet op het wegnemen van alles wat een mens waardig is, maar Hij protesteerde niet tegen de mensonwaardige behandeling die men Hem aandeed.

Alles brengt Zijn vrijwillige overgave tot uitdrukking op een wijze die aantoont hoe uniek Hij is. Niemand is met Hem te vergelijken. Hij werd vernederend behandeld en Zijn oordeel werd weggenomen, wat erop wijst dat Hij niet eens een rechtvaardige veroordeling kreeg, want Zijn oordeel stond van tevoren vast: Hij moest sterven.

En wie denkt er aan “Zijn geslacht”, om daar iets over te vertellen? Hij is zo waardeloos geacht, dat men zich verder helemaal niets bij Hem voorstelt. Voor wie er echter oog voor heeft of krijgt door onderwijs, zoals de kamerling, ontdekt wie Zijn geslacht is. ‘Zijn geslacht’ kan zien op de gevolgen van Zijn dood, waardoor veel geestelijk nageslacht is voortgebracht. ‘Zijn geslacht’ kan ook zien op Zijn afkomst, waarbij we mogen denken aan Zijn voorbestaan als de eeuwige Zoon en Zijn geringe afkomst als Mens uit het timmermansgezin van Jozef. Daar houdt niemand van Zijn tijdgenoten zich mee bezig. Voor hen is Hij van de aarde weggenomen, is Zijn leven voorbij en bestaat Hij niet meer.

De verklaring van deze verzen is niet eenvoudig, maar toch heeft de kamerling nagedacht over wat hij heeft gelezen en wilde de betekenis ervan weten. Hij begrijpt dat het om Iemand, een Persoon gaat. Zijn vraag is voor Filippus een prachtige aanleiding om hem “Jezus” te verkondigen. In Samaria heeft hij “Christus” gepredikt (vers 5). De Samaritanen moesten weten dat de ‘Christus’ was gekomen. De kamerling moet weten dat ‘Jezus’ de Messias is.

Hd 8:36-39 | Filippus doopt de kamerling

36 Toen zij nu langs de weg voortgingen, kwamen zij bij een water; en de kamerling zei: Kijk, water; wat verhindert mij gedoopt te worden? 37 [Dit vers is als niet-authentiek weggelaten.] 38 En hij beval de wagen stil te houden. En zij daalden beiden af in het water, zowel Filippus als de kamerling, en hij doopte hem. 39 Toen zij nu uit het water waren opgekomen, rukte [de] Geest van [de] Heer Filippus weg en de kamerling zag hem helemaal niet meer, want hij ging zijn weg met blijdschap.

Wat zij verder op de weg hebben besproken, weten we niet, maar we zien wel het resultaat. De kamerling heeft de Heer Jezus in het geloof als de Messias aanvaard en is daardoor uit God geboren (1Jh 5:1). Als ze bij een water komen, vraagt hij om gedoopt te worden. Filippus zal ook daarover hebben gesproken, maar de wens komt van de kamerling zelf.

De doop wordt verricht op grond van de belijdenis van het geloof. Er is geen sprake van een proefperiode. Filippus hoeft ook geen toestemming te vragen aan de apostelen of de gemeente in Jeruzalem. Hij doet het direct. Ze dalen beiden af in het water, wat erop wijst dat de doop door onderdompeling plaatsvindt.

De doop is een persoonlijke zaak, waarmee de gemeente niets te doen heeft. De Heer – en niet de gemeente – heeft Zijn discipelen uitgezonden om te dopen. Daarvoor zijn ze net zo verantwoordelijk tegenover Hem als voor de prediking van het Woord, wat ook niet door de gemeente gebeurt – de kerk leert niet.

Als de doop heeft plaatsgevonden en ze weer uit het water zijn gekomen, zit de taak van Filippus wat de kamerling betreft erop. Filippus wordt door de Geest van de Heer weggerukt en ergens anders geplaatst. Tijd en ruimte betekenen niets voor God. Deze bovennatuurlijke wijze van verdwijnen hoort bij deze begintijd die vol wonderen en tekenen is.

Zonder zich over de plotselinge verdwijning van zijn begeleider te verbazen reist de kamerling zijn weg verder met blijdschap over de verlossing die hij in Jeruzalem tevergeefs had gezocht. Wat hij zocht, heeft hij gevonden in het Woord van God, in Jezus Christus. Als iemand werkelijk Christus heeft gevonden, verdwijnt de dienaar uit het gezichtsveld en is Christus alles.

De kamerling en Filippus hebben elkaar op aarde, naar we mogen aannemen, niet weer teruggezien. Dat hoefde ook niet. De kamerling kon op eigen benen staan als zelfstandig christen. Dienaren mogen niemand aan zichzelf binden. De kamerling is teruggegaan naar zijn land en heeft zijn dagelijks werk weer opgenomen. Hij is gebleven in de positie waarin hij was toen hij door het evangelie werd geroepen (1Ko 7:24).

Hd 8:40 | Verdere dienst van Filippus

40 Filippus echter werd in Asdod gevonden, en hij ging [het land] door en verkondigde het evangelie aan alle steden, totdat hij in Caesaréa kwam.

Filippus wordt niet door de Geest teruggevoerd naar Samaria om daar bijvoorbeeld ‘herder van de kudde’ te worden. Hij gaat waarheen de Geest hem leidt en wordt daarom in Asdod, een stad van de Filistijnen, gevonden. Daar verkondigt hij het evangelie, evenals aan de andere steden in de hele strook van Gaza, ‘de zeekust’ (Zf 2:4-5). Van daar is hij het land doorgegaan, tot hij ten slotte in Caesaréa komt, waar hij blijkbaar is gaan wonen (Hd 21:8).

Handelingen 9

Hd 9:1-9 | De bekering van Saulus

1 Terwijl nu Saulus nog steeds dreiging en moord blies tegen de discipelen van de Heer, ging hij naar de hogepriester 2 en vroeg hem om brieven naar Damascus, voor de synagogen, om, als hij er vond die van de Weg waren, zowel mannen als vrouwen geboeid naar Jeruzalem te brengen. 3 Terwijl hij echter reisde, gebeurde het dat hij Damascus naderde; en plotseling omstraalde hem een licht uit de hemel; 4 en hij viel op de grond en hoorde een stem die tot hem zei: Saul, Saul, waarom vervolg je Mij? 5 En hij zei: Wie bent U, Heer? En hij zei: Ik ben Jezus, Die jij vervolgt. 6 Maar sta op en ga de stad binnen en er zal tot je gesproken worden wat je moet doen. 7 De mannen nu die met hem reisden, stonden sprakeloos, daar zij wel de stem hoorden, maar niemand zagen. 8 Saulus nu stond op van de grond; en hoewel zijn ogen open waren, zag hij niets. En zij leidden hem bij de hand en brachten hem in Damascus. 9 En hij kon drie dagen niet zien en hij at en hij dronk niet.

Saulus ging als een razende tekeer tegen de nieuwe sekte, zoals het christendom in het begin werd gezien. Hij meende daarmee God een dienst te doen (Jh 16:2-3). De Heer liet dat toe, omdat Hij van hem, de grootste vijand van de gemeente, de grootste getuige en apostel van Zijn soevereine genade van de gemeente wilde maken. De geschiedenis van zijn bekering wordt drie keer in Handelingen verteld, één keer door Lukas (hier) en twee keer door de bekeerde Paulus zelf (Hd 22:1-16; 26:1-18).

De dood van Stéfanus had de drang van Saulus tot verwoesting van de gemeente alleen maar groter gemaakt. Dat hij dreiging en moord ‘blies’, duidt aan dat hij die uitademde. Het kwam van binnenuit. Waar hij ook kwam, ademde hij de dood voor de christenen en spuwde hij in zijn woede zijn venijn tegen hen uit. In zijn onverzadigbare dorst naar het bloed van deze vijanden van de godsdienst van de vaderen beperkte hij zich niet tot de vervolging van hen in Jeruzalem en omstreken. Ook in de buitenlandse steden zocht hij hen op (Hd 26:11). Damascus stond ook op zijn lijst.

Damascus had een grote Joodse gemeenschap met meerdere synagogen. Onder hen konden er zijn die christen waren geworden, terwijl ze toch nog niet van de Joden gescheiden waren. Over die synagogen had de hogepriester in Jeruzalem nog geestelijk gezag. De rechtspraak van de Raad gold ook voor de synagogen in de buitenlandse steden. De overheden van die landen stonden een zekere bevoegdheid toe omdat zij meenden dat dit de rust in hun land ten goede zou komen.

De nieuwe beweging, het christendom, wordt hier “de Weg” genoemd (vers 2; Hd 19:9,23; 22:4; 24:14). Het toont de dynamiek aan van het christendom, hoe het zich ontwikkelt. Het wijst vooral op de Heer Jezus, Die gezegd heeft: “Ik ben de weg” (Jh 14:6). De opzet van Saulus met zijn reis naar Damascus was, om daar mannen en vrouwen geboeid weg te halen die van ‘de Weg’ waren en ze naar Jeruzalem te brengen. Daar zouden ze dan voor de Raad gebracht kunnen worden om berecht te worden.

Onderweg naar Damascus gebeurt het voor hem volkomen onvoorziene en ook volledig ongewenste, ja, zelfs het meest gehate. Plotseling omstraalt hem een licht uit de hemel, waardoor hij op de grond valt. Saulus zal te voet hebben gereisd. Een farizeeër te paard is niet erg waarschijnlijk. De afstand tussen Jeruzalem en Damascus bedraagt rond de tweehonderd kilometer. De reis zal dan ook dagen in beslag hebben genomen. Daardoor is het ook begrijpelijk dat het bericht van zijn komst hem vooruitgesneld is en de christenen in Damascus ervan op de hoogte waren (vers 14). In het licht van de zon dat hem omstraalt, verschijnt de Heer Jezus aan deze zoon van Abraham (vers 17; vgl. Hd 7:2).

Uit de woorden die de Heer bij Zijn verschijning aan Saulus tot hem spreekt, blijkt dat Hij Zich een verklaart met de Zijnen op aarde. Door de Zijnen op aarde te vervolgen is Saulus bezig Hem te vervolgen. Die volstrekte eenheid tussen de verheerlijkte Heer in de hemel en de gemeente op aarde zal de inhoud zijn van de dienst van Saulus, later Paulus. Aan hem is de verborgenheid van Christus bekendgemaakt, dat wil zeggen de eenheid van de gemeente als hemels volk met de in de hemel verheerlijkte Christus (Ef 3:3-11).

Het gezag van de Persoon Die spreekt, is onloochenbaar. Saulus spreekt Hem direct aan met “Heer”, terwijl hij toch nog niet wist Wie Hij was. Vervolgens vraagt hij Wie Hij is. Dit zijn de eerste woorden van een tot staan gebrachte en neergeworpen Saulus. Het antwoord dat de Heer hem geeft, brengt hem ook geestelijk volledig aan de grond. “Jezus” sprak tot hem!

De dood gewaande Jezus bleek te leven en de Heer der heerlijkheid te zijn. Wat een schokkende ontdekking! Daar komt bij dat ‘Jezus’ niet alleen de Heer der heerlijkheid is, maar Hij erkent ook de discipelen die Saulus gevangen wilde nemen als een met Hem. De weerloze schapen die hij vervolgt, hebben een Verdediger, een Bewaker in de Heer Jezus. Ook komt hij tot de ontdekking dat ijver voor het Jodendom ijver tegen de Heer betekent.

De bekering van Paulus is een voorbeeld van de bekering van Israël wanneer zij ook oog in oog komen te staan met Hem Die zij hebben verworpen (Zc 12:10). Ook staat zijn bekering model voor elke andere: als hij, die zichzelf de grootste zondaar noemt (1Tm 1:15), is gered, is er hoop voor iedere andere zondaar die noodzakelijk een kleinere moet zijn.

De Heer Jezus heeft een begin gemaakt met een werk dat van de grootste tegenstander van het christelijk geloof de vurigste pleitbezorger ervan zal maken. Om dit voort te zetten geeft Hij Saulus de opdracht op te staan en de stad binnen te gaan. Daar zal hem gezegd worden wat hij moet doen. De Heer heeft hem persoonlijk tot staan gebracht in zijn woeden tegen Hem. Hij zal nu anderen inschakelen om Saulus verder te vormen.

Saulus reisde niet alleen. Er waren mannen bij hem, naar we mogen aannemen om hem te helpen bij het uitvoeren van zijn opdracht. Het ligt voor de hand dat het politiedienaren van het sanhedrin waren. Deze mannen waren ook op de grond gevallen door het plotselinge licht dat ook hen omstraalde (Hd 26:13-14). Ook hoorden zij de stem, maar zij zagen niemand. Het was voor hen een onverklaarbaar verschijnsel, waarvoor ze geen woorden hadden.

Ze deelden in alle uiterlijke kenmerken die met de ontmoeting van hun aanvoerder met de Heer der heerlijkheid gepaard gingen, maar aan het wezen ervan hadden ze geen deel. De Heer Jezus verscheen niet aan hen en ook Zijn woorden tot Saulus verstonden ze niet. Ze waren blind en doof voor Hem en Zijn woorden.

Bij Saulus is de uitwerking van de ontmoeting er des te indrukwekker om. Er is geen enkel weerwoord, zijn wil is gebroken, zijn hart overweldigd, zijn geest verslagen. Hij onderwerpt zich volledig aan de stem die tot hem spreekt. In Gods tegenwoordigheid vindt geen verontschuldiging of zelfrechtvaardiging plaats. Hoe heel anders had hij zich zijn binnenkomst in Damascus voorgesteld. Hoe is zijn plan verijdeld.

Zonder dat hij er iets over te zeggen heeft, wordt hij bij de hand genomen en Damascus binnengebracht om te worden gevoegd bij het gezelschap dat hij wilde uitroeien. De hater en verwoester van de gemeente is geworden als een mak lam dat zich willoos laat leiden. Hij kan niet anders dan zich aan de leiding van anderen overgeven, want hij is blind. In deze toestand van blindheid kan zijn geest door niets worden afgeleid. Zijn blindheid toont hem ook dat hij vanaf nu geen oog meer moet hebben voor de pracht en luister van de Joodse godsdienst die immers op het uiterlijk is gericht.

In het licht van de nood van zijn ziel verdwijnen ook de behoeften van het lichaam. Hij eet of drinkt niets. In deze dagen van blindheid zal het verschrikkelijke van zijn woeden tegen de Heer tot hem zijn doorgedrongen (1Tm 1:12-17). Van medestanders die hem bezoeken en willen vertroosten, lezen we niets. Maar de Heer is met hem bezig.

Hd 9:10-16 | Gesprek tussen de Heer en Ananias

10 Nu was er een discipel in Damascus, genaamd Ananias; en de Heer zei tot hem in een gezicht: Ananias! En hij zei: Zie, [hier] ben ik, Heer. 11 En de Heer zei tot hem: Sta op en ga naar de straat, de Rechte geheten, en zoek in [het] huis van Judas naar iemand van Tarsus, genaamd Saulus; want zie, hij bidt. 12 En hij heeft <in een gezicht> gezien dat een man, genaamd Ananias, binnenkwam en hem <de> handen oplegde, opdat hij weer kon zien. 13 Ananias echter antwoordde: Heer, ik heb van velen over deze man gehoord, hoeveel kwaad hij Uw heiligen in Jeruzalem heeft aangedaan; 14 en hier heeft hij volmacht van de overpriesters om allen die Uw Naam aanroepen te boeien. 15 De Heer zei echter tot hem: Ga, want deze is Mij een uitverkoren vat om Mijn Naam te dragen zowel voor volken als koningen en zonen van Israël; 16 want Ik zal hem tonen hoeveel hij moet lijden voor Mijn Naam.

Na Zijn eigen werk, dat geen mens kon doen, gaat de Heer nu discipelen gebruiken voor de verdere vorming van Saulus. Niet Petrus wordt naar Saulus gestuurd, maar een eenvoudige, tot nu toe voor ons onbekende discipel. Alles wat de Heer met Saulus doet, gaat buiten Jeruzalem om. Ananias betekent ‘Jahweh is genadig’. Dat blijkt uit Zijn hele handelen met Saulus.

We zouden nooit van Ananias hebben gehoord als God hem niet had willen gebruiken in verbinding met Saulus. Hij is een gewone discipel, onopvallend voor mensen, maar bruikbaar voor God op het moment dat Hij hem nodig heeft. Zo zijn er veel verborgen discipelen door God gebruikt. Zij staan op de achtergrond van veel vooraanstaande dienaren en zijn van invloed geweest op hun dienst en de vorming daartoe.

De Heer spreekt met Ananias zoals een man spreekt met zijn vriend. Zodra Hij tot hem spreekt, is er bij hem directe bereidheid om te luisteren. Met de woorden “zie, hier ben ik, Heer”, stelt hij zich onmiddellijk beschikbaar aan de Heer. Hij lijkt niet te schrikken van de stem van de Heer, gewend als hij is aan een persoonlijke omgang met Hem.

De Heer vertelt Ananias waar hij moet heengaan en wie hij moet zoeken. Hij krijgt een adres en de naam van de eigenaar van het huis. Daar moet hij de man zoeken die van Tarsus komt en naar de naam Saulus luistert. Omdat hij in dat huis moet zoeken, is het huis van Judas waarschijnlijk een herberg met meerdere gasten. De naam van de straat, de Rechte, vormt een contrast met de verdraaide weg die Saulus tot dan toe is gegaan. Dat leek hem wel een rechte weg, maar het einde daarvan zou hem in de dood voeren (Sp 14:12; 16:25).

Ananias krijgt nog een extra signalement waaraan hij Saulus zal kunnen herkennen en dat is waarmee Saulus bezig is: hij bidt. Hij hoeft dan ook niet bang te zijn voor een dreigende houding bij Saulus. Hij is zo mak als een lammetje. Het is de eerste uiting van het nieuwe leven die we van Saulus te horen krijgen. De afhankelijkheid die in het gebed tot uitdrukking komt, zal zijn hele dienst kenmerken. De Heer vertelt Ananias ook dat Hij Saulus heeft voorbereid op zijn komst. Hij heeft hem in een gezicht op de hoogte gebracht van de persoon die hem zal komen opzoeken, wat deze met hem zal doen en dat hij weer zal kunnen zien.

Na de opdracht en de uitvoerige informatie daarover heeft Ananias toch nog bedenkingen. Met opvallende vrijmoedigheid spreekt hij volkomen vertrouwelijk en open met de Heer over Saulus. De Heer laat hem zijn bezwaren uiten, zonder hem in de rede te vallen. Met de gepaste eerbied spreekt Ananias Hem aan als “Heer” en vertelt Hem dan wat hij over Saulus heeft gehoord. Hij heeft uit betrouwbare bronnen vernomen hoeveel kwaad deze man de gelovigen in Jeruzalem heeft aangedaan. Hij spreekt over de gelovigen tot de Heer als “Uw heiligen”. Het gaat om een gezelschap dat Christus toebehoort en dat Hij voor Zichzelf heeft afgezonderd van de wereld (1Ko 6:11).

Ananias weet ook dat Saulus volmacht van de overpriesters heeft om allen te boeien die tot de Heer Jezus bidden als tot God. Het is de grote ergernis van de Joden dat de christenen de Messias als God erkennen. Het is sowieso een ergernis in de verachte Jezus de Messias te zien, maar het wordt nog veel erger als ze de Messias ook nog als God zien. Voor de orthodoxe Jood is de Messias een mens, wel een bijzonder mens, maar toch niet meer dan een mens.

De Heer beantwoordt de tegenwerping van Ananias niet met streng gezag, maar geeft een geduldige verklaring, hoewel Ananias natuurlijk moet gehoorzamen. Hij spreekt met hem als iemand die Zijn vertrouwen waard is en legt hem uit wat Hij met Saulus van plan is. Saulus is een door en voor Hem “uitverkoren vat”. Met het woord ‘vat’ wil de Heer zeggen dat Hij Saulus gaat gebruiken als een instrument in Zijn dienst. Hij gaat dit ‘vat’ vullen met opdrachten voor Hem.

De uitwerking van die opdrachten zal Saulus tot een getuige maken van de Naam van de Heer Jezus, zowel voor volken, dat zijn gewone mensen, als voor koningen, dat zijn hooggeplaatsten. Hij zal de Naam van de Heer Jezus ook dragen voor de zonen van Israël. Opmerkelijk is wel dat zij het laatst worden genoemd.

De uitvoering van zijn opdrachten zal allemaal niet vanzelf gaan, zonder moeite, maar het zal hem veel lijden bezorgen voor diezelfde Naam. Dat lijden begint al bij zijn eerste predikingen (verzen 23,29).

Hd 9:17-19 | Ananias bij Saulus

17 Ananias nu ging en kwam het huis binnen; en hij legde hem de handen op en zei: Saul, broeder, de Heer heeft mij gezonden, Jezus, Die u verschenen is op de weg waarlangs u kwam, opdat u weer kunt zien en met [de] Heilige Geest vervuld wordt. 18 En terstond vielen hem als het ware schubben van de ogen en hij kon weer zien; en hij stond op en werd gedoopt. 19 En toen hij voedsel had genomen, werd hij versterkt. Hij nu was enige dagen bij de discipelen in Damascus.

Na de toelichting van de Heer over wat er met Saulus zal gebeuren, gaat Ananias naar het huis waar Saulus is. Als hij bij hem is binnengekomen, legt hij hem de handen op, zoals de Heer hem op een indirecte manier heeft gezegd toen Hij hem vertelde over het gezicht dat Saulus heeft gezien (vers 12). Door de komst van Ananias wordt het geloof van Saulus bevestigd, want Ananias kan hem zeggen wat er met hem is gebeurd, hoewel hij de stad niet uit is geweest.

Ananias woont in Damascus en stond op de lijst van Saulus als kandidaat om omgebracht te worden. Nu legt deze hem de handen op, noemt hem “broeder” en vergeldt zo het kwade met het goede. Hij legt hem niet de handen op om hem te wijden voor zijn dienst, ook niet om hem de gaven van de Geest mee te delen. Hij legt hem de handen op om hem als broeder te aanvaarden en zich een met hem te verklaren in het geloof.

Het is ook een getuigenis dat christen-zijn geen solo aangelegenheid is. Christenen zoeken elkaar op en hebben behoefte aan gemeenschap. Hier ontmoeten twee mannen elkaar die elkaar nooit eerder hebben ontmoet, maar ze worden door de Heer bij elkaar gebracht nadat ieder van hen door Hem over de ander is ingelicht.

Een eenvoudige discipel ontfermt zich over hem die de grote apostel zal worden en laat hem de eerste gemeenschap ervaren die zo kenmerkend is voor christenen. Door de handen van deze eenvoudige discipel – en niet van een van de apostelen – ontvangt Saulus ook zijn gezichtsvermogen terug en wordt hij vervuld met de Heilige Geest. God is soeverein om te gebruiken wie Hij wil. Zo wordt elke menselijke aanmatiging in de roeping van deze speciale dienaar voorkomen.

Zijn eerste dagen als christen brengt Saulus door bij de discipelen in Damascus. Door zich bij hen te voegen legt hij er ook openlijk getuigenis van af dat hij gelooft wat zij geloven. Hij zal ook zeker door hen zijn verzorgd en zo de eerste weldaden hebben genoten van het nieuwe gezelschap waartoe hij is gaan behoren. Hij maakt dankbaar gebruik van het voedsel dat ze hem geven. Zo komt hij weer op krachten die hij vanaf nu inzet om een andere Heer te dienen.

Hd 9:20-25 | Prediking van Saulus en een aanslag

20 En terstond predikte hij in de synagogen Jezus, dat Deze de Zoon van God is. 21 En allen die het hoorden, raakten buiten zichzelf en zeiden: Is deze niet degene die in Jeruzalem hen verdelgde die deze Naam aanroepen, en die daarom hier gekomen is om hen geboeid naar de overpriesters te brengen? 22 Saulus echter werd steeds krachtiger en bracht <de> Joden die in Damascus woonden in verwarring door te bewijzen dat Deze de Christus is. 23 Toen er nu vele dagen verlopen waren, beraadslaagden de Joden samen om hem te doden. 24 Hun aanslag werd Saulus echter bekend. En ook bewaakten zij dag en nacht de poorten om hem te kunnen doden. 25 Zijn discipelen echter namen hem ‘s nachts mee en lieten hem door de muur in een mand naar beneden zakken.

De uitwerking van een echte bekering is een directe belijdenis van de Heer Jezus (Rm 10:9-10). Saulus predikt “terstond” Jezus als de Zoon van God, dat is Zijn persoonlijke heerlijkheid. Voor de belijdenis van deze waarheid werd de Heer Jezus ter dood veroordeeld (Mt 26:63-66). Hij was al door Petrus gepredikt als Heer en Christus, de Messias (Hd 2:36), en Saulus predikt Hem nu als “de Zoon van God”.

Van een echte bekering is geen sprake als er geen belijdenis is dat Jezus de Zoon van God is (1Jh 4:15; 5:12). Joden geloven wel in de Messias, maar niet dat Hij ook God is. De Messias is voor hen niet meer dan een mens, hoewel een zeer bevoorrecht mens. Dat had Saulus tot dat moment geloofd en hij had te vuur en te zwaard de belijdenis bestreden dat Deze de Zoon van God is.

Saulus is door God geroepen om de Heer Jezus als de Zoon van God te prediken. God wil Zijn Zoon in hem openbaren (Gl 1:16). Er staat niet ‘aan’ hem, maar “in” hem. Dat wijst op de innerlijke en innige verbinding die bij de bekering tussen de gelovige en de Heer Jezus ontstaat en daarna blijft voortbestaan. In de benaming ‘Zoon’ ligt de hele rijkdom van het evangelie opgesloten. Het is de inhoud van zijn allereerste prediking. Hij verkondigt een Persoon, niet een leer. Deze Persoon is de eeuwige Zoon.

Hij predikt Hem in de synagogen. Dat laat zien wat we telkens in zijn dienst zullen terugvinden, namelijk dat hij zich eerst richt tot de Joden en daarna pas tot de heidenen. Zo vinden we later regelmatig dat hij daarnaar handelt door in een stad waar hij komt, eerst de synagoge op te zoeken.

De verandering die bij Saulus heeft plaatsgevonden, wekt algemene verbazing. Zo zal elke oprechte bekering verbazing over de verandering teweegbrengen. De verandering moet worden opgemerkt, die kan niet verborgen blijven. De verandering bij Saulus is dat hij zich heeft aangesloten bij de christenen die hij eerst heeft vervolgd en dat hij tot de Joden de boodschap brengt die hij eerst heeft geprobeerd uit te roeien.

Na een aanvankelijk wat aarzelend en voorzichtig optreden wordt Saulus steeds krachtiger in zijn optreden. Het kan zijn dat hij inmiddels drie jaar in Arabië is geweest (Gl 1:17), daar door God is onderwezen en nu is teruggekeerd naar Damascus. Hij herneemt zijn prediking, maar voegt aan zijn prediking ook toe dat Jezus de Christus is. Dat predikt hij niet alleen, hij bewijst het ook.

Met zijn gedegen kennis van het Oude Testament en de verlichting van de Heilige Geest is hij uitermate in staat deze bewijzen te leveren. Dat brengt de Joden in Damascus in verwarring. Zijn openbare belijdenis doet hem groeien in kracht. Het openlijk belijden van het geloof is ook vandaag een van de voorwaarden om te groeien in het geloof.

Als Saulus zo vele dagen bezig is, neemt ook de tegenstand toe. De Joden die hij tracht te overtuigen, slaan de handen ineen en beraadslagen om hem te doden. Saulus is voor hen meer dan enige andere christen een voorwerp van hun haat omdat hij in hun ogen een afvallige Jood is. Uit zijn tweede brief aan de Korinthiërs kunnen we opmaken dat de Joden de stadhouder tot hun bondgenoot hebben weten te maken, waarschijnlijk door Saulus als een groot gevaar voor de samenleving voor te stellen (2Ko 11:32-33).

Hij deelt zo al snel in het lot van de Heer Jezus. Het is een snelle vervulling van de woorden die de Heer tot Ananias heeft gesproken over het lijden van Saulus voor de Naam van de Heer (vers 16). Saulus heeft echter lucht gekregen van hun aanslag. Hoe dat gebeurde, deelt Lukas ons niet mee. Dat is voor hem aanleiding om te vluchten. Terwijl de stadhouder de poorten laat bewaken, ontsnapt Saulus aan hun aanslag.

De ontsnapping gebeurt niet op spectaculaire wijze. De Heer had de bewakers blind kunnen maken en de poorten kunnen openen, zoals Hij dat eerder bij de bevrijding van Petrus en Johannes uit de gevangenis heeft gedaan (Hd 5:19). Saulus ontsnapt op klassieke wijze. Hij heeft inmiddels enkele discipelen. Die nemen hem op een nacht mee naar een gat in de stadsmuur waardoor ze hem in een mand naar beneden laten zakken. Zo bungelt hij, die de grote apostel zal worden, in een mand langs de stadmuur, afhankelijk van zijn discipelen. Zij laten het touw vieren tot hij ten slotte veilig onder aan de muur landt en zich uit de voeten kan maken, naar we mogen aannemen richting Jeruzalem.

Hd 9:26-30 | Saulus in Jeruzalem

26 Toen hij nu in Jeruzalem aankwam, probeerde hij zich bij de discipelen te voegen; en zij waren allen bang voor hem, daar zij niet geloofden dat hij een discipel was. 27 Barnabas echter nam hem mee en bracht hem bij de apostelen en vertelde hun, hoe hij onderweg de Heer had gezien, en dat Deze tot hem had gesproken en hoe hij in Damascus vrijmoedig had gesproken in de Naam van Jezus. 28 En hij ging met hen in en uit in Jeruzalem, 29 terwijl hij vrijmoedig sprak in de Naam van de Heer. En hij sprak en redetwistte met de Griekssprekenden, maar dezen trachtten hem te doden. 30 Toen de broeders dit echter vernamen, brachten zij hem af naar Caesaréa en zonden hem weg naar Tarsus.

Als Saulus in Jeruzalem is aangekomen, zoekt hij niet zijn oude vrienden, de farizeeën en overpriesters, op, maar wil hij zich bij zijn nieuwe vrienden, de discipelen, voegen. Die zijn echter zeer argwanend en hij krijgt niet gemakkelijk aansluiting bij hen. Ze kennen hem als vervolger en zijn bang dat hij met een truc probeert zich onder hen te begeven om hen vervolgens allemaal in de boeien te slaan. Ze geloven eenvoudig niet dat hij een discipel is geworden. Het lijkt erop dat zij niets hebben gehoord van zijn bekering. En als ze er al iets van hebben gehoord, dan hebben ze toch hun bedenkingen daarbij. Saulus neemt hun deze houding niet kwalijk.

De Heer brengt uitkomst door een van Zijn dienaren, Barnabas, over wie we al eerder hebben gehoord (Hd 4:36-37). Hij is een ware zoon van de vertroosting die mensen bij elkaar brengt. Hij is steeds aanwezig bij problemen en brengt daar een oplossing. Hij heeft oog voor het werk van God en het werk van de vijand.

Barnabas neemt Saulus mee en brengt hem bij de apostelen. Hij doet verslag van de bekering van Saulus door zijn ontmoeting met de Heer en dat de Heer tot hem heeft gesproken. Ook de bewijzen van zijn bekering worden door Barnabas vermeld als hij verhaalt hoe Saulus in Damascus vrijmoedig heeft gesproken in de Naam van Jezus. Dan wordt Saulus in hun midden opgenomen.

Er wordt ons niet verteld waar Barnabas zijn informatie vandaan heeft, maar hij is een betrouwbaar en ‘goed man’, daarom wordt zijn getuigenis geloofd. We leren hieruit dat geen gelovige op grond van zijn eigen getuigenis kan worden toegelaten, maar op grond van het afdoende getuigenis van anderen die kunnen getuigen van een ontmoeting met de Heer en de bewijzen daarvan kunnen geven. Dat kan mondeling, zoals hier, maar ook schriftelijk (Hd 18:27; 2Ko 3:1). Later zal Paulus zelfs een hele brief schrijven, de brief aan Filémon, waarin hij anderen aanmoedigt om een pasbekeerde, voor wie ook geen warme gevoelens bestonden, aan te nemen (Fm 1:10-17).

De opname van Saulus in de gemeente in Jeruzalem houdt heel wat meer in dan alleen met hen het avondmaal te kunnen vieren. Hij gaat “met hen in en uit”. Dat wijst erop dat hij niet alleen de samenkomsten van de christenen bezocht, maar deelnam aan het hele gemeenteleven. Hoe wezenlijk is het om onze gemeenschap als christenen niet te beperken tot enkele samenkomsten, maar die voortdurend te beleven. Saulus maakt zich volledig met hen een, terwijl hij toch zijn eigen specifieke opdracht vervult. Eenheid is geen uniformiteit.

Het getuigenis van Barnabas over de vrijmoedigheid waarmee Saulus in Damascus heeft gesproken, wordt bevestigd door het optreden van Saulus in Jeruzalem. Ondanks de moordlust die dat bij de Joden in Damascus heeft opgeroepen, waardoor hij die stad heeft moeten ontvluchten, spreekt Saulus ook in Jeruzalem vrijmoedig in de Naam van de Heer.

Door zijn eerdere ervaring weet hij dat in Jeruzalem zijn boodschap op nog grotere weerstand zal stuiten. Dat gebeurt dan ook. Hij richt zich met name op de Griekssprekende Joden. Hij spreekt met hen en redetwist met hen. Op alle manieren wil hij proberen hen te overtuigen van de Naam van de Heer. Maar de waarheid maakt de haat van het hart openbaar. Zij proberen hem te doden. Voordat ze hun plan kunnen uitvoeren, maakt de Heer hem hun plan duidelijk en zegt tegen hem dat hij Jeruzalem moet verlaten (Hd 22:17-21).

Evenals in Damascus zijn er ook in Jeruzalem gelovigen die hem helpen te vluchten. Weer worden gewone middelen gebruikt om aan een aanslag te ontsnappen. Dat zij hem juist in Jeruzalem willen ombrengen, moet een grote teleurstelling voor hem zijn geweest. De Heer is echter bezig Zijn plan met hem uit te voeren en daarbij maakt Hij gebruik van de vijanden van het evangelie. Terwijl Jeruzalem zich van de aanwezigheid van de prediker van Christus wil ontdoen, zoals ze zich ook hebben ontdaan van Christus Zelf, gebruikt God dit om hem naar de volken te zenden.

Jeruzalem verliest hiermee haar status als centrum van wereldevangelisatie. Dit centrum wordt verplaatst naar Antiochië, zoals we later zullen zien (Hd 13:1-3). Begeleid door de “broeders” – een prachtig woord van gemeenschap – komt hij in Caesaréa, vanwaar zij hem naar Tarsus zenden. God gebruikt de broeders om hem naar een volgend station in zijn dienst voor zijn Heer te brengen. Zo laat Saulus zich leiden door de Heer en door de broeders.

Hd 9:31 | De gemeente heeft vrede en vermeerdert

31 De gemeente dan door heel Judéa, Galiléa en Samaria had vrede, terwijl zij werd opgebouwd en wandelde in de vrees van de Heer, en zij vermeerderde door de vertroosting van de Heilige Geest.

Na de vervolgingen breekt er een tijd van vrede aan in de gemeente door heel Judéa, Galiléa en Samaria. Het evangelie is er gepredikt en heeft tot resultaat dat er meerdere gemeenten zijn ontstaan. Toch spreekt Lukas van de ‘gemeente’ en niet van ‘gemeenten’. (Dat Lukas dat hier niet doet, betekent niet dat het niet voorkomt, zie Gl 1:22; 1Th 2:14.)

Hij benadrukt hierdoor de eenheid van de ene gemeente, ook al zien we in de praktijk dat er meerdere plaatselijke gemeenten zijn. Elke plaatselijke gemeente is – dat behoort tenminste zo te zijn – een weerspiegeling van de totale gemeente.

Naar het woord van de Heer Jezus (Hd 1:8) is in die streken, inclusief nu ook Galiléa, het evangelie gebracht en is de gemeente daar gegrond. Voordat we dat gebied verlaten om het werk van de Geest naar de einden van de aarde te volgen, vertelt Lukas ons enkele mooie kenmerken van de gemeente in die streken. We kunnen ervoor bidden dat de Heer zulke kenmerken ook vandaag in de plaatselijke of regionale gemeente zal bewerken. De vrede van de gemeenten zal het gevolg zijn geweest van de bekering van Saulus waarmee de motor van de vervolging tot stilstand is gebracht.

Die vrede zal niet alleen betrekking hebben op de uiterlijke omstandigheden, maar ook en vooral op het innerlijk, op de vrede in het hart van de gelovigen. Deze tijd en gezindheid van vrede geeft gelegenheid tot geestelijke groei, tot opgebouwd worden door het onderwijs uit Gods Woord.

Tijden van vrede moeten ook nu door gelovigen goed worden gebruikt om zichzelf op te bouwen in het geloof (Jd 1:20). Onderwijs dat werkelijk in het hart is opgenomen, zal als het ware automatisch een wandel in de vrees van de Heer tot gevolg hebben. Wandelen in de vrees van de Heer is niet een wandel in angst voor de Heer, maar een wandel in eerbied voor de Heer.

Het resultaat daar weer van is vermeerdering van de gemeente. Een wandel in eerbied voor de Heer trekt mensen aan. Als er mensen tot bekering komen en aan de gemeente worden toegevoegd, is dat het werk van de Heilige Geest. Dat werk wordt hier voorgesteld als “vertroosting”.

Hd 9:32-35 | Genezing van Aenéas

32 Het gebeurde nu, toen Petrus overal rondreisde, dat hij ook bij de heiligen kwam die in Lydda woonden. 33 En hij vond daar een man, genaamd Aenéas, die sinds acht jaar op bed lag en die verlamd was. 34 En Petrus zei tot hem: Aenéas, Jezus Christus maakt u gezond; sta op en maak zelf uw bed op. En hij stond onmiddellijk op. 35 En allen die te Lydda en Saron woonden, zagen hem en zij bekeerden zich tot de Heer.

Nadat Lukas, geleid door de Heilige Geest, een beschrijving heeft gegeven van de bekering van Saulus en zijn eerste activiteiten als christen, richt hij onze blik weer op Petrus en zijn dienst. De beide geschiedenissen die aan het slot van dit hoofdstuk volgen, staan tussen de bekering van Saulus en die van Cornelius in. De bekering van Saulus is het beginpunt van de grote oogst die onder de volken wordt binnengehaald, waarvan Cornelius het begin is. De vraag zou dan kunnen opkomen: Heeft Israël afgedaan? Het antwoord daarop zien we in de twee wonderen van Petrus waaruit we kunnen leren dat God Zijn volk niet voorgoed heeft verstoten.

Petrus reist overal rond om de nieuwe gemeenten te versterken en te bemoedigen. Op zijn rondreis komt hij ook bij de heiligen die in Lydda wonen. De gemeente daar kan zijn ontstaan door het werk van de evangelist Filippus die immers vanaf Asdod tot Caesaréa het land is doorgetrokken en daarbij aan alle steden het evangelie heeft verkondigd (Hd 8:40). Hier worden de gelovigen weer “heiligen” genoemd, evenals in de verzen 13,41. De heiligen zijn het bijzondere gezelschap van mensen die niet meer bij de wereld horen, maar bij de Heer Jezus. Zij vormen in de wereld een nieuw en apart gezelschap dat een nieuw voorwerp van liefde heeft: de verheerlijkte Christus.

Bij de heiligen treft Petrus een man aan, genaamd Aenéas die al acht jaar verlamd aan het bed gekluisterd is. We kunnen in hem een beeld zien van het Jodendom dat van zichzelf geen kracht heeft om te doen wat God in Zijn Woord vraagt. Petrus spreekt de verlamde aan zoals hij dat ook heeft gedaan bij de verlamde aan de deur van de tempel (Hd 3:6).

Hij noemt zijn naam en wijst hem op Jezus Christus Die hem gezond maakt. Petrus heeft geen macht om iemand gezond te maken. Dat kan alleen de Heer Jezus. Petrus zegt ook niet ‘zal u gezond maken’, maar “maakt u gezond”. Petrus is slechts het instrument van de macht van de Heer. De kracht komt door Jezus Christus, Jezus de Messias. De Heer Jezus garandeert een onmiddellijke en volkomen gezondheid.

Petrus geeft hem bevel om op te staan en zelf zijn bed op te maken. Aenéas geeft er direct gehoor aan en staat op. Zijn genezing is een duidelijk getuigenis van de Naam van de Heer Jezus. Het gevolg van zijn genezing is dan ook dat allen die in Lydda en Saron wonen en Aenéas zien, zich tot de Heer bekeren. Het wonder bewerkt dat de harten op de Heer worden gericht en niet op mensen.

Saron is een vruchtbare kustvlakte die zich uitstrekt van Lydda tot aan de berg Karmel. De vruchtbaarheid blijkt niet alleen op de bodemgesteldheid te slaan, maar ook op de geestelijke vrucht die er nu door de bekering tot de Heer te vinden is. We vinden hier een geestelijke voorvervulling van het woord van Jesaja: “Saron zal tot een schaapskooi worden” (Js 65:10a).

Hd 9:36-43 | Opwekking van Dorkas

36 Nu was er te Joppe een discipelin, genaamd Tabitha, wat vertaald wil zeggen: Dorkas. Deze was overvloedig in goede werken en weldaden die zij deed. 37 Het gebeurde nu in die dagen, dat zij ziek werd en stierf; en nadat zij haar hadden gewassen, legden zij haar in een bovenzaal. 38 Daar nu Lydda dicht bij Joppe lag, zonden de discipelen, toen zij hoorden dat Petrus daar was, twee mannen tot hem om hem aan te sporen: Kom zonder dralen naar ons toe. 39 En Petrus stond op en ging met hen mee; en toen hij was aangekomen, brachten zij hem naar de bovenzaal. En al de weduwen stonden wenend bij hem en toonden de onderklederen en mantels die Dorkas had gemaakt toen zij bij hen was. 40 Petrus echter dreef allen naar buiten, knielde neer en bad. En hij keerde zich om naar het lichaam en zei: Tabitha, sta op! En zij opende haar ogen, zag Petrus en ging overeind zitten. 41 En hij gaf haar [de] hand en richtte haar op; en na de heiligen en de weduwen geroepen te hebben stelde hij haar levend voor hen. 42 En dit werd bekend door heel Joppe en velen kwamen tot geloof in de Heer. 43 Het gebeurde nu, dat hij vele dagen in Joppe bleef bij een zekere Simon, een leerlooier.

In Joppe, ongeveer negentien kilometer van Lydda, is ook een gemeente. Die gemeente bezat het voorrecht zuster Tabitha in haar midden te hebben. Haar Aramese naam betekent ‘gazelle’, net als de vertaling van haar naam in het Grieks, Dorkas. Zij was “een discipelin”, dat wil zeggen dat zij een volgeling van de Heer Jezus was. Dat zij die naam werkelijk waard was, bleek wel uit het getuigenis dat van haar wordt gegeven. Zij werd gekenmerkt door “arbeid van de liefde” (1Th 1:3). Het waren werken van geloof, het bewijs dat zij geloof bezat. Zij was het tegenovergestelde van Aeneas.

Terwijl ze bezig was met haar ‘arbeid van de liefde’ werd ze ziek en stierf. Bezig zijn met dingen die de Heer welbehaaglijk zijn, betekent geen immuniteit voor ziekte en dood. Wat een slag leek te zijn voor de gemeente en voor hen die zij met haar goede werken en weldaden diende, wordt een getuigenis voor de Heer.

In de eerste plaats zien we geloof bij hen die zich over haar ontfermen nadat ze gestorven is. Ze wassen haar en leggen haar vervolgens in een bovenzaal. Normaal zou zijn geweest dat ze, nadat ze gewassen was, zou zijn gezalfd en direct daarna zou zijn begraven. Toch doen ze dat niet, maar leggen haar in een bovenzaal. Misschien hebben ze gedacht aan twee opwekkingen in het Oude Testament waarbij de gestorvenen ook in een bovenkamer werden gelegd (1Kn 17:19; 2Kn 4:21).

In elk geval tonen zij geloof in de mogelijkheid dat Tabitha zal worden opgewekt, want de discipelen sturen twee mannen naar Lydda om Petrus op te halen. Het zijn twee mannen tot onderstreping van de betrouwbaarheid van de vraag (vgl. 2Ko 13:1). Ze krijgen de boodschap mee om tegen Petrus te zeggen dat hij direct moet komen.

Lukas vermeldt niet dat ze Petrus de reden van hun verzoek moeten vertellen. Wij weten dat het niet was om de begrafenis bij te wonen, maar om die te voorkomen. We lezen ook niet dat Petrus er eerst met de Heer over moet spreken. Hij ziet in het verzoek een duidelijke aanwijzing van de Heer om mee te gaan. Hij laat zich bevelen om te komen en gaat mee.

Zodra hij is aangekomen, wordt hij naar de bovenzaal gebracht. Daar staan al de weduwen die Tabitha heeft gediend. Zij hebben een groot verlies geleden door haar dood. Wat zij aan Petrus laten zien, zijn de bewijzen van ware godsdienst (Js 58:7), het tegenovergestelde van vrome praat zonder in nood te voorzien (Jk 2:15-16). Door wat de weduwen laten zien van de werken van Tabitha, zien we dat haar werken haar volgen (vgl. Op 14:13).

Petrus weet wat hij moet doen. Daarvoor moet hij alleen met de Heer zijn, zonder iemand die hem afleidt. Alleen met het lichaam en de Heer knielt Petrus neer en bidt. Zo krijgt hij de overtuiging van de wil van God dat hij het woord van gezag tot Tabitha kan spreken om op te staan. Daarvoor keert hij zich tot het lichaam. Na zijn bevelende woorden om op te staan opent Tabitha haar ogen. Ze ziet Petrus en gaat overeind zitten. Tabitha wordt opgewekt door het gebed en het woord van kracht.

Pas als ze zit, geeft Petrus haar de hand en laat haar opstaan. Dan roept hij de heiligen en de weduwen en stelt haar levend voor hen. Door de opstanding is ze weer in staat om te dienen. Het is een aanwijzing dat onze mogelijkheden om God te dienen niet beperkt blijven tot dit leven, maar dat het doorgaat na de opstanding tot in eeuwigheid (Op 22:3-5). Dat komt door de opstanding van de Heer Jezus. De eeuwigheid is vol activiteit, er zal geen verveling zijn.

Het gevolg van de opwekking van Tabitha is dat “velen” in Joppe tot geloof in de Heer komen. In Lydda kwamen na een kleiner wonder “allen” die in Lydda en Saron woonden tot bekering. Het wonder van de opwekking van Tabitha is groter, maar het aantal bekeringen geringer, want er is sprake van ‘velen’, niet van ‘allen’.

Na de opwekking van Tabitha keert Petrus niet terug naar Lydda, maar blijft geruime tijd in Joppe. Dienaren moeten niet altijd onderweg zijn. Zeker na een ‘succesvolle’ dienst is het nodig alleen met de Heer te zijn, om na te denken en te bidden en te wachten op nieuwe aanwijzingen van Hem.

Voor zijn verblijf in Joppe neemt Petrus, de grote apostel van de besnijdenis, zijn intrek bij een eenvoudig man, een leerlooier. Het beroep van leerlooier werd door de Joden als onrein beschouwd. Zo iemand houdt zich bezig met het bewerken van huiden, vooral om daar leren waterzakken van te maken. Zit in Petrus’ verblijf bij deze man al de suggestie dat God van iets onreins iets kan maken dat rein is, zoals een leren zak rein water bevat?

Handelingen 10

Hd 10:1-8 | Cornelius krijgt bezoek van een engel

1 Een man in Caesaréa nu, genaamd Cornelius, – een hoofdman van [de] legerafdeling, de Italische geheten, 2 vroom en [een man] die God vreesde met zijn hele huis, vele aalmoezen gaf aan het volk en voortdurend tot God bad, – 3 zag in een gezicht duidelijk omstreeks [het] negende uur van de dag een engel van God bij zich binnenkomen, die tot hem zei: Cornelius! 4 En hij staarde hem aan en werd erg bang en zei: Wat is er, heer? En hij zei tot hem: Uw gebeden en uw aalmoezen zijn ter gedachtenis opgestegen voor God. 5 En nu, zend mannen naar Joppe en nodig een zekere Simon uit, die bijgenaamd is Petrus. 6 Deze is gehuisvest bij een zekere Simon, een leerlooier, die een huis heeft aan zee. 7 Toen nu de engel die tot hem sprak, was weggegaan, riep hij twee van zijn huisknechten en een Godvrezende soldaat uit hen die voortdurend bij hem waren; 8 en nadat hij hun alles had verhaald, zond hij hen naar Joppe.

In dit hoofdstuk wordt voor het eerst duidelijk dat de behoudenis zich gaat uitbreiden naar de volken. Daaraan is in Handelingen 8 Gods werk onder de Samaritanen al voorafgegaan. Samaritanen zijn ook geen Joden, maar zijn er toch, al is het vermengd, mee verbonden. De kamerling is ook een voorbeeld van iemand die niet tot de Joden behoorde, een echte heiden. Toch had hij een bepaalde verbinding met Jeruzalem. Hij sympathiseerde met de Joodse godsdienst en vanuit zijn sympathie daarvoor had hij de stad bezocht.

In dit hoofdstuk zien we hoe de geschiedenis van de kerk wordt voortgezet door het openstellen ervan voor de volken die geen enkele verbinding met het Joodse volk hebben. Het meest kenmerkende van deze nieuwe ontwikkeling is dat de volken worden opgenomen in de gemeente van Jezus Christus zonder besneden te worden.

Hoewel Saulus als de apostel van de volken al tot bekering is gekomen, wordt Petrus nog gebruikt om de behoudenis ook voor de volken te openen. Na de bekering van de Samaritanen en de kamerling is de bekering van Cornelius het bewijs van de toelating van de volken tot de behoudenis in de volle zin. Cornelius komt tot bekering los van Jeruzalem. Zijn bekering vindt plaats in Caesaréa waar hij door Petrus wordt opgezocht en het evangelie hoort. De naam Caesaréa herinnert aan de Romeinse keizer. Cornelius maakt ook deel uit van het Romeinse leger.

Hier blijkt ten volle dat Gods gunst niet beperkt is tot de Joden en ook dat het niet nodig is om Jood te worden om deel te krijgen aan de behoudenis die in Christus is. Door de bekering van Cornelius komt nog niet de waarheid van de gemeente als een lichaam dat verenigd is met het Hoofd in de hemel aan het licht. Het is er wel de voorbereiding op omdat iemand uit de volken wordt toegelaten zonder dat hij Jood wordt.

Van Cornelius wordt een mooi getuigenis gegeven. Wat van hem wordt gezegd, is een zeldzaamheid voor een niet-Jood. Daarbij komt ook nog dat hij zich in een maatschappelijke positie bevindt, waar de goddeloosheid vaak op grove wijze bedreven wordt, dat is in het leger. Hij is geen proseliet, maar hij sympathiseert zeer met de Joodse godsdienst. Zijn hele houding geeft aan dat hij al bekeerd is, maar dat hij nog behouden moet worden. Zo zegt Petrus dat later in zijn verslag in Jeruzalem (Hd 11:13-14).

Zijn hele huis staat onder zijn Godvrezende invloed. Persoonlijk is hij vroom. Tegenover God is hij vol eerbied. Het volk van God heeft hij lief, wat blijkt uit de aalmoezen die hij aan het volk geeft. Zijn leven staat in het teken van afhankelijkheid van God wat blijkt uit de vermelding dat hij voortdurend tot God bidt.

Een dergelijke houding en gebedsleven blijven niet zonder antwoord van God. God verschijnt aan mensen die bidden. Hij gebruikt een visioen om Zich tot Cornelius te richten. Hij doet dat op het negende uur, het uur van het gebed en van het avondbrandoffer (zie toelichting bij Hd 3:1). Cornelius ziet op dat uur “duidelijk” een engel van God bij zich binnenkomen. De engel groet hem door zijn naam te noemen. Daarmee zegt hij als het ware dat God hem kent. Zeer verbaasd staart Cornelius de engel aan, terwijl hem een gevoel van grote bangheid overvalt. Deze bangheid zien we vaker bij mensen als ze engelen zien (Lk 1:12; 2:9-10).

Dan stelt hij de angstige vraag naar de reden van zijn komst. De engel stelt hem gerust. Niet alleen zijn naam, maar ook zijn aalmoezen en zijn gebeden zijn bekend bij God. Deze zijn allemaal voortdurend voor God. Ze zijn in Zijn gedachten en op Zijn tijd gaat Hij ermee aan het werk. God vergeet nooit iets wat iemand in oprechtheid voor Hem doet of tegen Hem zegt. Op Zijn tijd zal Hij daar ook op reageren. Voor Cornelius is die tijd nu gekomen.

God laat Cornelius door de engel weten dat hij nu mannen naar Joppe moet zenden om Petrus uit te nodigen. De engel kan wel een aanwijzing geven om iets te doen, maar hij kan geen evangelie brengen. De boodschap van genade kan niet door een engel worden gebracht, maar alleen door een mens die zelf het voorwerp van genade geworden is. De engel zegt waar hij Petrus kan vinden en wel in het huis van een zekere Simon. Hij vertelt hem het beroep van Simon en waar het huis staat.

De huisvesting bij een leerlooier roept niet direct het beeld van een luxe onderkomen op. Het stinkt er erg. Over de symbolische betekenis van het beroep van leerlooier is bij de toelichting op Handelingen 9 al iets gezegd (Hd 9:43). Hier wordt nog iets toegevoegd wat ook een symbolische betekenis heeft. Van het huis wordt gezegd dat het een huis “aan zee” is. De zee is een symbool van de volkenzee. Het is een aanwijzing dat het evangelie voor de volken is en dat Petrus het instrument is om het evangelie voor de volken open te stellen.

Als de engel is weggegaan, gaat Cornelius direct tot actie over. Hij hoeft er niet over na te denken. De opdracht is duidelijk. Hij roept twee huisknechten en een Godvrezende soldaat. Cornelius moet als baas een zeer beminnelijk mens zijn geweest die een vertrouwelijke omgang met zijn personeel had. Hij licht hen in over het bezoek van de engel en wat deze tot hem heeft gezegd. De mannen vertrekken zonder vragen te stellen. Cornelius handelt gehoorzaam ten aanzien van God en zijn mannen handelen gehoorzaam ten aanzien van Cornelius.

Hd 10:9-16 | Het visioen van Petrus

9 De volgende dag nu, terwijl dezen onderweg waren en de stad naderden, klom Petrus omstreeks [het] zesde uur op het dak om te bidden. 10 En hij werd hongerig en wenste te eten. En terwijl zij het gereedmaakten, raakte hij in geestvervoering. 11 En hij zag de hemel geopend en een voorwerp neerdalen als een groot laken, dat aan [de] vier hoeken op de aarde werd neergelaten; 12 daarin waren alle viervoetige en kruipende dieren van de aarde en vogels van de hemel. 13 En er klonk een stem tot hem: Sta op, Petrus, slacht en eet! 14 Petrus echter zei: In geen geval, Heer, want nooit heb ik iets onheiligs of onreins gegeten. 15 En weer [klonk] een stem tot hem, voor [de] tweede keer: Wat God gereinigd heeft, moet jij niet als onheilig blijven beschouwen. 16 En dit gebeurde tot driemaal, en terstond werd het voorwerp opgenomen in de hemel.

De hoorders zijn door God voorbereid, nu moet de prediker nog worden voorbereid. Er is niet alleen een biddende zoeker, er is ook een biddende dienaar. Petrus zoekt de eenzaamheid met God. Hij wijdt zich aan het gebed om daarna met Gods Woord te kunnen dienen (Hd 6:4). Petrus ziet ook een visioen waardoor God hem voorbereidt op het bezoek van de mannen van Cornelius. Hij krijgt dat visioen als hij hongerig is en eten wenst. Deze praktische behoefte gebruikt God om hem ontvankelijk te maken voor de boodschap die Hij voor hem heeft.

Terwijl het eten wordt klaargemaakt, ziet Petrus de hemel geopend. Hij ziet daaruit iets neerdalen wat doet denken aan een groot laken. Hij merkt ook op dat het laken aan de vier hoeken op de aarde wordt neergelaten. Verder ziet hij in het laken “alle viervoetige en kruipende dieren van de aarde en vogels van de hemel”. De vissen ontbreken. Wat hij ziet, zijn de dieren die ook met Noach in de ark gingen, waar ook de vissen ontbraken (Gn 7:14). Al deze dieren kwamen in de reddende ark en werden voor de zondvloed gespaard.

Noach had reine en onreine dieren in de ark. God heeft al die dieren gered. Hier spant God een grote tijdboog waardoor Hij de geschiedenis van de zondvloed verbindt met deze tijd waarin het evangelie voor alle mensen, Joden en niet-Joden, als het reddende evangelie wordt opengesteld. Zoals alle dieren die in de ark kwamen door hun verblijf in de ark werden gered, zo is er redding voor allen die in Christus zijn. Dit krijgt Petrus in het visioen te zien.

Dit visioen bevat verschillende aanwijzingen voor het evangelie waardoor de gemeente wordt uitgebreid. Zo zien we dat het uit de hemel komt, wat ziet op de oorsprong van het evangelie en ook op de oorsprong van de gemeente. Ook wordt de aandacht gevestigd op het feit dat het laken groot is, dat het aan de vier hoeken wordt neergelaten en dat de aarde het terrein is waarop het wordt neergelaten.

Dat het een groot laken is, ziet op de omvang van de gemeente: er is plaats voor iedereen. De vier hoeken wijzen op de uitgestrektheid van het evangelie: het gaat uit tot iedereen, tot alle hoeken van de aarde. De hele aarde is het terrein waar het wordt gepredikt. De vermenging van reine en onreine dieren en vogels laat zien dat het onderscheid tussen rein en onrein weg is. Er is bij God geen aanzien des persoons (Rm 10:12-13).

De opdracht aan Petrus komt uit de hemel. Er wordt hem bevolen op te staan, te slachten en te eten. Petrus reageert geschokt. Hoe hongerig hij ook is, hier waagt hij zich niet aan. Hij houdt zich als vrome Jood nog steeds aan de spijswetten, waarbij het eten van onreine dieren verboden is (Lv 11:46-47; Dt 14:3-21). De Joden moesten die spijswetten houden om zich rein te bewaren van de volken. Voedsel vormt een mens. Als Petrus het voedsel eet dat de volken eten, zou hij op hen gaan lijken.

Maar nu daalt het laken neer uit de hemel. Al die dieren in het laken vormen als het ware samen de gemeente, die bestaat uit alle mensen die tot geloof zijn gekomen, zowel uit de Joden als uit de heidenen. De scheidsmuur is weggebroken (Ef 2:14), de spijswetten zijn niet van toepassing op de gemeente (Ko 2:20-21), want de gemeente is van de hemel en voor de hemel. De spijswetten zijn voor de aarde en een aards volk.

Petrus moet ertoe worden gebracht om het nieuwe te gaan zien als iets wat van de Heer komt. Dat kost hem moeite. Oude vooroordelen sterven slechts langzaam, zeker als dat vooroordelen zijn die altijd van de juiste godsdienst deel hebben uitgemaakt. Het is een probleem van zijn geweten.

Wij kunnen ook een bepaalde zekerheid hebben dat iets goed is en het toch niet aandurven omdat ons geweten tegenspreekt. De Heer heeft daar begrip voor en zorgt ervoor dat wij niet met een slecht geweten iets moeten doen. Het kan wel zijn dat we daardoor ‘roomser dan de paus’ zijn. Als God zegt dat we kunnen of moeten eten, moeten wij niet vanwege ons geweten ‘nee’ zeggen. Petrus krijgt nu te horen dat God een wijziging aanbrengt in Zijn eerdere voorschriften.

Het kruis van Christus heeft alles anders gemaakt en het onderscheid tussen Jood en heiden weggenomen. Voor de christen hebben de spijswetten helemaal geen betekenis meer. God kan de wet van reine en onreine dieren geven, Hij kan die ook ongedaan maken voor een bepaalde groep mensen. Deze groep mensen omvat allen die in Christus zijn, voor wie daarom geen veroordeling meer is (Rm 8:1), zoals er ook voor allen in de ark geen oordeel was.

Om Petrus goed de betekenis van het visioen te laten begrijpen krijgt hij tot drie keer toe te horen dat wat God heeft gereinigd door hem niet voor onheilig mag worden gehouden. Er zijn meer dingen drie keer in Petrus’ leven voorgekomen: drie keer heeft hij de Heer verloochend en drie keer heeft de Heer hem gevraagd of hij Hem liefhad.

Nadat het drie keer tegen hem is gezegd, wordt het voorwerp weer opgetrokken in de hemel. Hierin zien we het beeld van de gemeente bevestigd. Dat het laken uit de hemel neerdaalt, geeft aan dat de gemeente hemels van oorsprong is. Dat het laken weer in de hemel wordt opgetrokken, geeft aan dat de bestemming van de gemeente ook hemels is.

Hd 10:17-23 | De boodschappers van Cornelius

17 Toen nu Petrus bij zichzelf in verlegenheid was wat het gezicht dat hij had gezien, toch zou kunnen betekenen, zie, daar kwamen de mannen die door Cornelius waren gezonden en naar het huis van Simon hadden gevraagd, aan de poort staan. 18 En na geroepen te hebben vroegen zij of Simon, die bijgenaamd is Petrus, daar gehuisvest was. 19 Terwijl Petrus nu over het gezicht nadacht, zei de Geest <tot hem>: Zie, <drie> mannen zoeken u; 20 maar sta op, ga naar beneden en reis met hen mee zonder te twijfelen, want Ik heb hen gezonden. 21 En Petrus ging naar beneden naar de mannen en zei: Zie, ik ben het die u zoekt; wat is de reden waarom u hier bent? 22 En zij zeiden: Cornelius, een hoofdman, een rechtvaardig man, die God vreest, die een [goed] getuigenis heeft van het hele volk der Joden, heeft een Goddelijke aanwijzing door een heilige engel ontvangen dat hij u moest uitnodigen in zijn huis en van u woorden horen. 23 Toen hij hen dan had binnengeroepen, huisvestte hij hen. De volgende dag nu stond hij op en ging met hen weg, en sommigen van de broeders van Joppe gingen met hem mee.

Het gezicht dat hij zojuist heeft gezien, is hem niet direct duidelijk, maar dat zal spoedig wel zo zijn. Terwijl hij erover nadenkt, melden de mannen van Cornelius zich. We zien hier weer zo’n prachtige timing van de Heer die we ook bij Filippus hebben gezien die ook precies op tijd bij de kamerling was (Hd 8:29-30). De Geest leidt Petrus verder. Hij legt hem het gezicht ook niet uit, maar bereidt hem verder voor op de betekenis ervan. Hij vertelt Petrus dat er drie mannen naar hem op zoek zijn. Hij beveelt hem op te staan, naar beneden te gaan en zonder te twijfelen met hen mee te gaan. Als extra zekerheid zegt de Geest nog dat Hij hen heeft gezonden.

De vermelding dat Petrus naar beneden moet gaan, kunnen we zo toepassen, dat Petrus van zijn vooroordelen moet afstappen en zich op het niveau van de heidenen moet gaan begeven. Hij moet er ook niet verder over nadenken of hij wel of niet mee zal gaan, maar moet zonder te twijfelen met hen meegaan. Het is echt een opdracht van Gods Geest. Dan gehoorzaamt Petrus en gaat naar beneden.

Hij vertelt de mannen dat ze hebben gevonden wie ze zoeken. Hij wil wel graag weten wat het doel van hun komst is. Dat is hem nog steeds onbekend. Dat heeft de Geest hem niet meegedeeld. De mannen van Cornelius vertellen Petrus de aanleiding van hun komst. Ze geven een mooi getuigenis van Cornelius (vers 22). Het is hetzelfde getuigenis als de Heilige Geest in vers 2 van hem heeft gegeven. Ook zijn omgeving kent hem zo. Het is mooi als wij ook zulke getuigenissen van medegelovigen aan anderen kunnen doorgeven.

Nadat de mannen het doel van hun bezoek hebben verteld, nodigt Petrus hen binnen en verleent hun huisvesting. Simon zal hem de beschikking over zijn huis hebben gegeven. Na een goede nachtrust gaan de mannen met Petrus terug naar Cornelius. Ook gaan nog “sommigen van de broeders” – het zijn er zes (Hd 11:12) – van Joppe mee. Het zal Petrus goed hebben gedaan dat de plaatselijke gelovigen zozeer hun belangstelling voor dit werk tonen, dat zij een afvaardiging meezonden. Hij handelt in gemeenschap met zijn broeders. Het is een aangelegenheid van de gemeente.

Hd 10:24-27 | Petrus komt bij Cornelius

24 En de volgende dag kwam hij in Caesaréa. Cornelius nu verwachtte hen, terwijl hij zijn bloedverwanten en vertrouwde vrienden had bijeengeroepen. 25 Toen het nu gebeurde dat Petrus binnenkwam, ging Cornelius hem tegemoet, viel aan zijn voeten en huldigde hem. 26 Petrus echter richtte hem op en zei: Sta op, ik ben zelf ook een mens. 27 En terwijl hij met hem sprak, ging hij naar binnen en vond er velen samengekomen.

Als Petrus bij Cornelius komt, blijkt deze als het ware op de uitkijk te staan. Vol verwachting heeft hij uitgezien naar de komst van Petrus. Hij heeft tevens anderen uitgenodigd om te komen luisteren naar de woorden die Petrus zal spreken. Het betreft zijn familie en vrienden met wie hij vertrouwelijk spreekt over de dingen van God omdat die dingen ook hun belangstelling hebben. Het is een uiting van het nieuwe leven, want dat wordt aangetrokken door hen die dat ook bezitten of er belangstelling voor hebben.

Ze zullen wel het een en ander over Petrus hebben gehoord en zeer onder de indruk zijn van deze bijzondere dienaar van God. Zodra namelijk Petrus binnenkomt, gaat Cornelius hem tegemoet, valt aan zijn voeten en huldigt hem. Wat Cornelius doet, is niet goed, maar het toont wel zijn gezindheid om als Romeins hoofdman aan de voeten van een eenvoudige visser uit Galiléa neer te vallen. Petrus accepteert echter geen huldiging door een mens (vgl. Op 19:10). Eerbetoon is alleen voor God. Mensen zijn slechts dienaren.

Wat Petrus tegen Cornelius zegt, is een veroordeling van het pausdom. De paus laat zich wel aanbidden. Hij beroemt zich erop dat hij in de voetstappen van Petrus verdergaat, want hij verbeeldt zich de opvolger van Petrus te zijn die volgens hem immers de eerste paus is. Deze gruwelijke aanmatiging zal door God worden geoordeeld (Op 17:15-18; 18:1-9,21-24).

Petrus gaat vervolgens met Cornelius naar binnen. Daar treft hij het hele gezelschap aan dat door Cornelius is uitgenodigd. In vers 22 is nog alleen sprake van Cornelius als degene die woorden moet horen. Maar hij wil niet als enige die woorden horen. Hij heeft nog velen uitgenodigd. Dat betekent ook dat hij er met anderen over heeft gesproken en zich niet schaamt voor de Naam van God. Het is tevens een extra bewijs van zijn vaste vertrouwen op wat God heeft gezegd over de komst van Petrus.

Hd 10:28-29 | Petrus vertelt waarom hij gekomen is

28 En hij zei tot hen: U weet, hoe het een Jood ongeoorloofd is zich bij een vreemdeling te voegen of naar hem toe te gaan; maar mij heeft God getoond geen enkel mens onheilig of onrein te noemen. 29 Daarom ben ik ook zonder tegenspreken gekomen, toen ik werd uitgenodigd. Ik vraag dan, om welke reden u mij hebt uitgenodigd.

Petrus begint met te zeggen dat zij weten dat het hem als Jood niet geoorloofd is zich bij een vreemdeling te voegen, maar van de volken afgezonderd te blijven. Dit verbod is gebaseerd op de wet (Dt 7:1-4,6; vgl. Jh 18:28). Als we dat gedeelte in de wet lezen, lezen we wel over het verbod om zich met de volken te verbinden, maar er staat nergens dat het contact met de volken verboden is. Dat heeft te maken met de overdreven uitleg van de rabbijnen.

Om een nieuwe catastrofe als de wegvoering naar Babel te voorkomen, die het gevolg was van de vermenging van Israël met de volken, hebben de rabbijnen een omheining om de wet gelegd. Ze hebben het gebod aangescherpt om te voorkomen dat men de wet zou overtreden en de wet daarmee nauwer gemaakt dan God hem heeft gegeven. Men wilde het werkelijk ernstig nemen met Gods wet, maar men is in zijn ijver daarvoor doorgeschoten.

Zelfs Petrus was daarin verstrikt en God moest hem dat duidelijk maken. Daarover vertelt Petrus dan ook als Hij zegt dat God hem heeft getoond “geen enkel mens onheilig of onrein te noemen”. Petrus maakt dan zelf de toepassing van wat God hem in het grote laken heeft laten zien. Hij heeft begrepen wat God ermee bedoelde en hij heeft het onderwijs ook ter harte genomen. Hij heeft begrepen dat hij, wanneer God mensen als rein beschouwt, dat ook moet doen. Vandaar dat hij op de uitnodiging is ingegaan en nu bij Cornelius is gekomen zonder verder tegenspreken.

Overigens betekent het opheffen van het verschil tussen rein en onrein niet dat er nu maar vrijelijk omgang met de wereld kan plaatsvinden. Vriendschap met de wereld is nog steeds verboden. Licht en duisternis kunnen niet samengaan en vriendschap met de wereld is vijandschap tegen God (2Ko 6:14; Jk 4:4). Ons contact met de wereld kunnen we niet vermijden (1Ko 5:9-10), maar we mogen er geen vriendschap mee sluiten.

Het gaat om de innerlijke houding tegenover de wereld waarvan wij weten dat zij de Heer Jezus heeft verworpen en dat nog steeds doet. De Heer Jezus stond bekend als een vriend van tollenaars en zondaars (Mt 11:19), maar dat waren die tollenaars en zondaars die oprechte belangstelling voor Hem hadden. Hij deed in geen enkel geval mee met hun verkeerde praktijken. De farizeeën hadden een dergelijk contact niet en veroordeelden de Heer daarvoor. Hij was een vriend voor berouwvolle tollenaars en zondaars, maar een vijand voor de wereld.

Petrus weet nog steeds niet waarvoor hij naar Cornelius moest gaan. Dat vraagt hij dan ook vervolgens aan hem. Het is belangrijk dat Cornelius zelf vertelt wat hij nodig heeft. Wij moeten ook eerst vragen stellen en leren luisteren naar wat mensen bezighoudt. Zo benaderde Filippus de kamerling ook met een vraag (Hd 8:30).

Hd 10:30-33 | Cornelius licht de uitnodiging toe

30 En Cornelius zei: Vier dagen geleden was ik tot dit uur toe <aan het vasten en> op het negende [uur] aan het bidden in mijn huis. 31 En zie, een man stond vóór mij in een prachtig kleed, en hij zei: Cornelius, uw gebed is verhoord en uw aalmoezen zijn voor God in gedachtenis gekomen. 32 Zend dan [een boodschap] naar Joppe en roep Simon bij u, die bijgenaamd is Petrus; deze is gehuisvest in [het] huis van Simon, een leerlooier, aan zee; <die zal bij u komen en tot u spreken>. 33 Ik heb dan onmiddellijk [een boodschap] naar u gezonden en u hebt er goed aan gedaan bij ons te komen. Wij zijn dan nu allen aanwezig voor God om alles te horen wat u door de Heer is bevolen.

In zijn verklaring begint Cornelius met te vermelden dat de oorsprong van zijn verzoek in het gebed ligt. Cornelius was een man die aanhoudend de Heer had aangelopen. Hij bad niet zomaar eens incidenteel voor een zaak, maar voortdurend. Hij onderstreepte de intensiteit van zijn gebed door erbij te vasten.

God wil gebeden zijn. Hij zal daarop antwoorden. Het antwoord voor Cornelius kwam uit de hemel in de gedaante van een man die een prachtig kleed aanhad. Het antwoord van God straalt schoonheid uit. Cornelius herhaalt wat de engel in vers 4 heeft gezegd. In vers 2 is de volgorde nog: aalmoezen en gebeden. Zo zal het voor Cornelius zijn geweest, maar God stelt het gebed van Cornelius voorop en spreekt daarna over de aalmoezen.

Cornelius is een wedergeboren man. Alleen wedergeboren mensen zoeken God in waarheid. Hij is ook een man die het evangelie van de behoudenis nog niet kent (Hd 11:14). Hij heeft leven uit God, maar nog niet de zekerheid van de behoudenis, want dan krijgt iemand de Heilige Geest als verzegeling van die behoudenis (Ef 1:13). Petrus moet die woorden van behoudenis gaan spreken. Daarvoor moest Cornelius Petrus laten roepen vanuit Joppe. De engel heeft Cornelius precies verteld wie hij moest roepen, waar die persoon zich bevond en ook waarom hij hem moest roepen. Hij heeft ook de zekerheid gekregen dat Petrus zou komen.

Cornelius verhaalt verder hoe hij direct heeft gedaan wat de engel heeft gezegd en heeft Petrus een boodschap gezonden. Hij prijst Petrus ervoor dat hij is gekomen. Dit is een heilig moment en een heilige plaats. De aanwezigheid van Petrus en de zes broeders van de gemeente in Joppe geeft aan allen het gevoelen dat zij in de tegenwoordigheid van God zijn. Zo spreekt Cornelius dat uit. Het is de juiste sfeer om woorden van de Heer te horen. Petrus mag vertellen wat hem door de Heer bevolen is. Op iets anders zitten Cornelius en de anderen niet te wachten.

Hd 10:34-43 | De prediking van Petrus

34 Petrus nu opende zijn mond en zei: In waarheid merk ik dat er bij God geen aanzien des persoons is, 35 maar dat in ieder volk degene die Hem vreest en gerechtigheid werkt, Hem aangenaam is. 36 Het woord dat Hij aan de zonen van Israël heeft gezonden, toen Hij vrede verkondigde door Jezus Christus – Deze is aller Heer –: 37 u weet wat er is gebeurd door heel Judéa, te beginnen van Galiléa, na de doop die Johannes heeft gepredikt, 38 [met] Jezus van Nazareth, hoe God Hem heeft gezalfd met [de] Heilige Geest en met kracht. Hij is [het land] doorgegaan, terwijl Hij goeddeed en allen gezond maakte die door de duivel waren overweldigd, want God was met Hem. 39 En wij zijn getuigen van alles wat Hij heeft gedaan, zowel in het land van de Joden als <in> Jeruzalem. Hem hebben zij ook gedood door Hem te hangen aan een hout. 40 Deze heeft God op de derde dag opgewekt, en gegeven dat Hij openbaar werd, 41 niet aan het hele volk, maar aan getuigen die door God tevoren verkozen waren, aan ons die met Hem hebben gegeten en gedronken, nadat Hij uit [de] doden was opgestaan. 42 En Hij heeft ons bevolen aan het volk te prediken en te betuigen dat Deze het is Die door God is aangesteld als Rechter van levenden en doden. 43 Van Hem getuigen alle profeten dat ieder die in Hem gelooft, vergeving van zonden ontvangt door Zijn Naam.

Petrus begint aan zijn evangelisatietoespraak die de sleutel is waarmee de deur van het evangelie voor de volken wordt opengezet. Dat is een heel andere toespraak dan in Handelingen 2. Hij weet dat dit een ander publiek is en houdt daarmee rekening in zijn toespraak.

In zijn eerste woorden erkent hij de soevereiniteit van God in het wegnemen van elk onderscheid tussen mensen. Het gaat er niet om of iemand door geboorte lid is van het juiste volk, maar of iemand God vreest en dat laat zien door te doen wat Hem welbehaaglijk is. Dat zijn vreemde woorden uit de mond van een Joodse man, maar het zijn de gedachten van God. Petrus begint de les te leren. Cornelius is zo´n man die God vreest en gerechtigheid werkt. Petrus erkent dat hij voor God aangenaam is.

In zijn prediking spreekt Petrus over de grote heilsfeiten in verbinding met de Heer Jezus. Hij spreekt over Zijn leven, Zijn dood, Zijn opstanding en Zijn verheerlijking. Toen God aan de zonen van Israël het woord zond, deed Hij dat door Jezus Christus als een woord van vrede te verkondigen. Maar de komst van Jezus Christus is niet alleen van belang voor Israël. Dat maakt Petrus al direct duidelijk door over Hem te spreken als “aller Heer”. Hij is niet alleen Heer van de Israëlieten (Hd 2:36), maar de Heer van alle volken.

Vervolgens sluit Petrus aan op hun kennis aangaande het optreden van Johannes de doper. Vanaf dat moment neemt hij zijn gehoor mee naar Jezus Christus zoals ook Johannes de doper op Hem heeft gewezen. Het is belangrijk om telkens de grote waarheden over het leven en het werk van de Heer Jezus naar voren te brengen.

Petrus spreekt over Hem als “Jezus van Nazareth”. Dat is Hij door Zijn geboorte en de jaren die Hij in Nazareth heeft doorgebracht, vanaf dat Hij daar is gaan wonen tot Zijn optreden onder het volk. Het is de Naam die minachting oproept bij mensen (Jh 1:47). Voor God is Hij de uitverkoren, geliefde Zoon. Hij heeft Hem gezalfd. De zalving drukt Gods welbehagen uit, Zijn verkiezing. God was met Hem, want Hij deed altijd wat Hem welbehaaglijk was.

Zijn zalving gebeurde ook met het oog op Zijn dienst. De Heilige Geest heeft Hem de kracht gegeven voor Zijn dienst. Het is een bekleed worden met kracht die op Hem is gekomen, zoals dat ook later bij de discipelen is gebeurd (Lk 24:49). Wij zijn ook gezalfd (2Ko 1:21), want wij hebben die zalving ook nodig voor onze dienst. De dienst van de Heer Jezus hield in dat Hij goeddeed, gezond maakte en de macht van de duivel verbrak. In alles wat Hij deed, was God met Hem, want alles wat Hij deed, was een vreugde voor Gods hart.

Van dit alles kan Petrus zichzelf samen met de apostelen als getuigen noemen. Hij heeft gezien wat de Heer Jezus heeft gedaan in het land van de Joden, Judéa, en in Jeruzalem, dat wil zeggen in het hart van de Joodse godsdienst. Daar is Hij dan ook het meest tegengestaan in Zijn dienst en daar hebben ze Hem ten slotte gedood door Hem aan een hout te hangen. Daar is de basis gelegd voor alle goeddoen, gezond maken en het verbreken van de duivel en diens werken. Daar gaf God Zijn Zoon om de zonde teniet te doen voor allen die in Hem geloven.

Maar Zijn dood was niet Zijn einde. Hoe zou dat kunnen! Mensen mogen Hem als verachtelijk verwerpen en menen zich van Hem te hebben ontdaan, voor God ligt dat anders. Juist in Zijn verwerping heeft God de grootste aanleiding voor Zijn welbehagen gevonden. Juist in Zijn verwerping heeft de Heer Jezus voldaan aan alles wat God van Hem heeft gevraagd. Daarom heeft God Zijn overtuigend welbehagen in Hem en Zijn werk getoond door Hem op de derde dag op te wekken. Daardoor gaf Hij Hem de gelegenheid Zich na Zijn opwekking te openbaren aan diverse personen.

Daarbij is Hij niet verschenen aan het ongelovige volk, maar aan gelovigen. Hij is aan velen verschenen om daarmee het onloochenbare getuigenis van Zijn opstanding te geven (1Ko 15:4-8). In de opstanding kan er alleen gemeenschap zijn met hen die Hem als hun leven hebben, die Zijn opstandingsleven delen. We leven in het tijdperk van het geloof, zonder aanschouwen (2Ko 5:7), maar de opstanding is te boek gesteld als een door velen met de ogen waargenomen feit. Petrus en de andere apostelen hebben als opdracht gekregen te getuigen van een opgestane Christus op aarde (Hd 1:22). Paulus zal de getuige worden van de verheerlijkte Heer in de hemel Die hij heeft gezien toen hij op weg was naar Damascus.

Petrus heeft in zijn toespraak tot nu toe nog steeds niet aangeduid dat de behoudenis ook voor de heidenen is. Het is tot nu toe alleen een Christus voor Israël. Het bevel om over Hem te prediken is gegeven met het oog op Gods aardse volk. Daarom stelt Petrus als afronding van zijn toespraak Hem voor als de door God aangestelde Rechter van levenden en doden. Dat is het sluitstuk van de komst van Christus voor Zijn volk.

Dan vertelt Petrus dat het getuigenis niet tot Israël beperkt is, maar dat er voor ieder die in Christus gelooft, vergeving van zonden is door Zijn Naam. Het voorgaande is allemaal nodig om tot dit punt te komen. Het gaat om geloof in Hem. Daar is door alle profeten op gewezen. De profeten hebben er ook op gewezen dat er vergeving is voor ieder die in Hem gelooft. Op dit punt aangekomen, vindt de doorbraak plaats.

Hd 10:44-48 | Gevolgen van de toespraak

44 Terwijl Petrus deze woorden nog sprak, viel de Heilige Geest op allen die het Woord hoorden. 45 En de gelovigen uit [de] besnijdenis, allen die met Petrus waren meegekomen, waren buiten zichzelf dat ook op de volken de gave van de Heilige Geest werd uitgestort; 46 want zij hoorden hen spreken in talen en God grootmaken. Toen antwoordde Petrus: 47 Kan iemand soms het water weren, dat dezen niet zouden worden gedoopt, die de Heilige Geest hebben ontvangen evenals ook wij? 48 En hij beval hen te dopen in de Naam van Jezus Christus. Toen vroegen zij hem enige dagen te blijven.

Nog tijdens de toespraak valt plotseling de Heilige Geest op allen die het Woord van de behoudenis horen. De gave van de Heilige Geest, het zegel van de christelijke zegen onder de Joden en de vrucht van het verlossingswerk dat de Heer Jezus heeft volbracht, wordt evengoed aan de volken gegeven als aan de Joden. De volgorde die we hier vinden, is:
1. het horen en geloven van het Woord,
2. daarna het ontvangen van de Heilige Geest
3. en dan gedoopt worden (vers 48).

De Geest wordt hier gegeven na het getuigenis van de opstanding van de Heer Jezus, waarvan zij blijkbaar niet hadden gehoord. Ze wisten wel van Zijn leven en sterven. Zonder eerst gedoopt te zijn – zoals bij de bekering van de Joden in Handelingen 2 – en zonder oplegging van handen – zoals bij de bekering van de Samaritanen in Handelingen 8 –, komt de Heilige Geest op hen die het Woord horen. Hier zien we hoe heidenen door het evangelie worden toegevoegd aan de gemeente van God. Dit is nog steeds Gods wijze van doen (Ef 1:13).

De gelovige Joden, hier met nadruk “de gelovigen uit [de] besnijdenis” genoemd, staan perplex. Ze kunnen niet begrijpen wat er gebeurt. Het is moeilijk voor Joden om te accepteren dat de volken in dezelfde verhouding tot God komen te staan als zij, het uitverkoren volk, en dat op nog eenvoudiger wijze, want zij, Joden, moesten eerst gedoopt worden.

God is bezig de grenzen rondom Israël af te breken. Hij bewijst dat Hij de volken aanvaardt. Hij onderstreept dat door net als in Handelingen 2 aan het wonder van de gave van de Heilige Geest het teken van het spreken in talen te koppelen. Ook hier is dit het teken dat God zich tot alle volken richt. Dit is een teken voor gelovige Joden die in een bepaald opzicht toch nog ongelovig zijn, want ze kunnen niet geloven dat de heidenen ook door God worden aangenomen (vgl. 1Ko 14:21-22).

De heidenen ontvangen de Heilige Geest zonder eerst Joden te worden. God verlangt niet dat zij belijden dat zij onrein zijn doordat zij tot de volken behoren, maar aanvaardt hen zonder voorwaarde. Ze mógen zelfs niet eens in het Jodendom worden binnen gevoerd. Ze horen bij de nieuwe kudde buiten de stal van het Jodendom (Jh 10:16). Ze behoren nu bij de gemeente. Voor het ontvangen van de Heilige Geest is geloof alleen voldoende. Als God er verder geen voorwaarden aan verbindt, mogen mensen dat ook niet doen door hun op te dragen de wet of iets ervan te onderhouden.

Als God hen dan uitsluitend op grond van geloof door de gave van de Heilige Geest bij het lichaam voegt, kunnen mensen hun niet de toegang weigeren tot de kring van de gelovigen op aarde die door de doop met water plaatsvindt. Vroeger betekende de doop dat iemand zich liet dopen om bij het Joodse volk te gaan behoren, de proselietendoop. Hier betekent de doop het toetreden tot het christendom. Zo worden Cornelius en de zijnen gedoopt in de Naam van Jezus Christus.

Nadat Cornelius en de zijnen zijn gedoopt, zit de dienst van Petrus erop. Ze willen dat hij nog een paar dagen blijft, begerig als ze zijn naar meer onderwijs. Aan dit verzoek zal Petrus ongetwijfeld tegemoet zijn gekomen.

Handelingen 11

Hd 11:1-3 | Petrus beschuldigd

1 De apostelen nu en de broeders die in Judéa waren, hoorden dat ook de volken het Woord van God hadden aangenomen. 2 Toen nu Petrus was opgegaan naar Jeruzalem, twistten die uit [de] besnijdenis met hem en zeiden: 3 U bent binnengegaan bij onbesneden mannen en hebt met hen gegeten.

In het eerste deel van dit hoofdstuk verhaalt Petrus nog een keer uitvoerig wat er allemaal is gebeurd ten huize van Cornelius en wat daaraan is voorafgegaan. We hebben eerst in Handelingen 10 het verslag van Lukas over alles wat Cornelius en Petrus meemaken. Later in dat hoofdstuk worden, tijdens de ontmoeting tussen Petrus en Cornelius, enkele dingen uit dat verslag nog eens verhaald in wat Petrus aan Cornelius vertelt.

We hebben tweemaal een uitvoerig verslag, waarbij we enkele details zelfs drie keer te horen krijgen. Dat is niet voor niets. Het is duidelijk dat de Heilige Geest bijzondere nadruk legt op deze geschiedenis, net zoals op de geschiedenis van de bekering van Saulus, die we ook drie keer in dit boek aantreffen. Het zijn gebeurtenissen die een sleutelrol spelen in dit boek. Ze hebben te maken met Gods grote werk onder de volken. Zoals eerder is opgemerkt, gebruikt Petrus hier voor de derde keer de sleutels die de Heer Jezus hem voor het koninkrijk der hemelen heeft gegeven.

We zien bij Cornelius dat de heidenen als groep tot de gemeente van God worden toegelaten. Door deze toelating te leggen in de handen van de leider van de gelovigen uit de besnijdenis zorgt God ervoor dat de eenheid tussen de gelovigen uit de besnijdenis en de gelovigen uit de heidenen wordt bewaard en onderstreept. Om dat te bewerken doet Petrus dit verslag voor de apostelen en de gemeente in Jeruzalem. Zij hebben er namelijk van gehoord dat ook de volken het Woord van God hebben aangenomen.

Dat veroorzaakt aanvankelijk een grote schok bij deze gelovigen, net zoals ook Petrus er eerst niet van heeft willen weten. In hun denken is nog steeds geen plaats voor een aparte plaats van de christenen, los van het Jodendom. Voor hen is het christendom een nieuwe Joodse stroming. Alles in het christendom staat voor hen nog in verbinding met het Jodendom. Wat echter in Caesaréa is gebeurd, is buiten het Jodendom om gebeurd. Maar het is voor hen vooralsnog onmogelijk dat als een zaak van God te accepteren.

Om deze nieuwe ontwikkeling toe te lichten gaat Petrus naar Jeruzalem. Daar komt hij in aanvaring met hen “uit [de] besnijdenis”, dat zijn christenen uit het Jodendom, maar die nog steeds in hun Joodse denkwijze gevangenzitten. Zo geloven zij bijvoorbeeld dat een heiden moet worden besneden om de volle zegen te kunnen ontvangen. We zullen dat in Handelingen 15 uitvoerig voor onze aandacht krijgen.

In plaats van zich te verheugen hebben ze kritiek op wat Petrus heeft gedaan. Ze hebben gehoord wat hij heeft gedaan en daaraan hun conclusies verbonden. Petrus wordt beoordeeld en veroordeeld vanwege zijn binnengaan bij heidenen en ze gaan ervan uit dat hij ook met hen heeft gegeten.

Het is een waarschuwing voor ons ervoor op te passen dat we iemand niet slechts beoordelen naar het uiterlijk of naar wat we over iemand horen zeggen. Laten we eerst om een verklaring vragen. De Heer kan iemand sturen en laten handelen zoals Hij dat goedvindt. Toch is hun reactie ook wel begrijpelijk, want we herinneren ons hoe moeilijk het ook voor Petrus was om die drempel over te stappen. Hij is net als zij geweest.

Hun opmerking over het eten bij Cornelius gaat verder dan de waarneming dat hij bij Cornelius naar binnen is gegaan. Zo gaat het met geruchten. Ze hebben gehoord van binnengaan en voegen er zelf aan toe dat hij er ook gegeten heeft. Ze gaan uit van wat zij als vaststaand beoordelen. Voor hen kan het niet anders dan dat hij ook met deze heiden heeft gegeten. En dat betekent weer dat hij dan dingen heeft gegeten die voor een Jood verboden zijn, of dat hij dingen heeft gegeten die op een verkeerde manier zijn klaargemaakt.

Zo zou het bijvoorbeeld kunnen zijn dat hij vlees heeft gegeten dat in melk is gekookt, wat een gewoonte is bij de heidenen. In de wet is het koken van vlees in melk in bepaalde gevallen verboden, zoals het koken van een bokje in de melk van zijn moeder (Dt 14:21b). Om te voorkomen dat dit zou gebeuren, is er een volstrekte scheiding aangebracht in de bereiding van melk en de bereiding van vlees. Hier hebben we nog een voorbeeld van het aanbrengen van een omheining om de wet. Het is weer die overtrokkenheid om de wet maar geen geweld aan te doen, maar waardoor het gebod zwaarder wordt dan God heeft bedoeld. Zoals gezegd, is het hier ook nog maar een veronderstelling.

Hd 11:4-18 | Petrus verantwoordt zich

4 Petrus echter begon en legde het hun ordelijk uit door te zeggen: 5 Ik was in [de] stad Joppe in gebed en zag in geestvervoering een gezicht: een voorwerp als een groot laken, dat neerdaalde, aan [de] vier hoeken neergelaten uit de hemel, en het kwam tot bij mij; 6 en terwijl ik er aandachtig naar keek, bemerkte en zag ik de viervoetige dieren van de aarde, de wilde en de kruipende dieren en de vogels van de hemel. 7 En ik hoorde ook een stem, die tot mij zei: Sta op, Petrus, slacht en eet! 8 Ik echter zei: In geen geval, Heer, want iets onheiligs of onreins is nooit in mijn mond gekomen. 9 En een stem antwoordde voor [de] tweede keer uit de hemel: Wat God gereinigd heeft, zul jij niet voor onheilig houden. 10 En dit gebeurde tot driemaal, en alles werd weer opgetrokken in de hemel. 11 En zie, onmiddellijk kwamen er bij het huis waar wij waren, drie mannen staan, die uit Caesaréa naar mij toe waren gezonden. 12 En de Geest zei mij met hen mee te gaan zonder te twijfelen. Met mij nu gingen ook deze zes broeders, en wij zijn het huis van die man binnengegaan. 13 En hij berichtte ons, hoe hij in zijn huis <de> engel had gezien, die daar stond en zei: Zend naar Joppe en nodig Simon uit, die bijgenaamd is Petrus, 14 die woorden tot u zal spreken waardoor u zult behouden worden, u en uw hele huis. 15 Toen ik nu begon te spreken, viel de Heilige Geest op hen, evenals ook op ons in [het] begin. 16 En ik herinnerde mij het woord van de Heer, hoe Hij zei: Johannes doopte wel met water, maar u zult met [de] Heilige Geest worden gedoopt. 17 Als dan God dezelfde gave aan hen heeft gegeven als ook aan ons, toen wij tot geloof in de Heer Jezus Christus kwamen, wie was ik dat ik God kon weren? 18 Toen zij nu dit hoorden, hielden zij zich stil, en zij verheerlijkten God en zeiden: Dus ook aan de volken heeft God de bekering tot [het] leven gegeven.

Petrus reageert rustig op de beschuldigingen. Een zacht antwoord keert immers woede af (Sp 15:1a). De opmerkingen van de broeders uit de besnijdenis geven Petrus de gelegenheid te vertellen welke bijzondere dingen God in het huis van deze heiden heeft gedaan. Zijn ordelijke uitleg toont aan dat hij zich beheerst en niet onder de druk van de verwijten tot een onsamenhangend verhaal komt.

Doordat Lukas het verslag van Petrus nog eens weergeeft na het verslag dat hij zelf onder leiding van de Heilige Geest in Handelingen 10 al heeft gedaan, krijgt wat bij Cornelius in huis is gebeurd een bijzonder kenmerk. Het gaat in feite om een gebeurtenis die een nieuw tijdperk inluidt en waarvoor de geestelijke ogen van het hart van de Joden nu moeten opengaan, of beter, waarvan de verblinding moet worden weggenomen.

Petrus wil door zijn verslag duidelijk maken dat het een werk van God is en dat hij zich daar toch niet tegen had mogen verzetten en dat ook zij dat niet moeten doen. De uitkomst van dit verslag is dan ook dat de apostelen en de gelovigen God verheerlijken (vers 18). Petrus kan zijn verslag doen zonder onderbroken te worden. Hij vertelt in detail wat er allemaal voor nodig is geweest om hem zover te krijgen. Ze moeten niet menen dat hij zomaar bij die heidenen naar binnen is gegaan. Het heeft de Heer veel moeite gekost hem zover te krijgen.

Hij begint te vertellen waar hij zich bevond en wat hij zag toen hij in geestvervoering was. Waar hij was en wat hij zag, is ons bekend uit het vorige hoofdstuk. Hier vertelt hij er nog bij dat het voorwerp “kwam tot bij mij”, wat wil zeggen dat hij het gezicht als een speciaal voor hem bedoeld gezicht heeft ervaren. Ook zegt hij er hier bij dat hij “er aandachtig naar keek”. Hij nam alles goed in zich op, waardoor hij het nu kan verhalen als iets wat in zijn geheugen gegrift is. Het is geen vluchtige aanblik geweest.

De woorden die tot hem zijn gesproken vanuit de hemel, kan hij ook letterlijk herhalen. In de herhaling van zijn antwoord gaat hij iets verder dan bij de gebeurtenis. Toen zei hij dat hij nooit iets onheiligs of onreins had gegeten, hier zegt hij dat iets onheiligs of onreins nooit in zijn mond is gekomen. Door te vermelden dat het tot drie keer toe gebeurde, onderstreept hij nog eens het vaststaande van de gebeurtenis. Elke twijfel aangaande de echtheid ervan is ongegrond.

Petrus verhaalt vervolgens hoe onmiddellijk aansluitend op het visioen de drie door Cornelius gezonden mannen zich bij hem meldden. Zonder verder iets te zeggen over het gesprek met de mannen vertelt hij dat de Geest hem zei mee te gaan, zonder te twijfelen. Drie gebeurtenissen achter elkaar hebben Petrus dus overtuigd dat God Hem wilde gebruiken om naar een heiden te gaan: het visioen, de drie mannen die hem kwamen halen en de Geest Die hem zei mee te gaan. Deze getuigenissen moeten ook zijn hoorders aanspreken.

Dan betrekt hij de zes broeders in zijn verslag die met hem naar Cornelius zijn gegaan en daar ook zijn binnengegaan. Hij spreekt over hen als “deze zes broeders”, waarbij hij op hen kan wijzen. Zij zijn ook met hem meegegaan naar Jeruzalem om zijn getuigenis van de gebeurtenissen bij Cornelius te bevestigen. De apostelen en de broeders in Jeruzalem zien in totaal zeven getuigen tegenover zich staan.

Petrus verhaalt verder hoe Cornelius verslag deed van wat hij had gezien, de opdracht die hij had gekregen om naar Joppe te zenden en Petrus uit te nodigen. Van hem zou hij namelijk woorden horen waardoor hij behouden zou worden. Deze woorden hebben we niet in Handelingen 10 aangetroffen. Ze zijn echter van grote betekenis. Het betekent dat Cornelius nog niet behouden was, hoewel hij wel al bekeerd was.

Behoudenis komt door geloof in het volbrachte werk van de Heiland. We zien dat ook bij de verloren zoon die bekeerd was op het moment dat hij opstond en naar zijn vader ging. Maar pas toen hij de armen van de vader om zijn hals voelde, wist hij dat hij behouden was en de vergeving van zijn zonden had en aangenomen was (Lk 15:17-20). Dat wachtte hem allemaal, maar hij bezat het nog niet toen hij opstond. God maakt Zijn werk af dat Hij in een ziel begonnen is.

Toen Cornelius en de zijnen het evangelie van hun behoudenis hoorden en geloofden, kwam de Heilige Geest op hen. Petrus vermeldt er nadrukkelijk bij: “Evenals ook op ons in het begin.” Hij maakt zijn gehoor duidelijk dat de gave van de Heilige Geest niet beperkt is gebleven tot de gelovigen uit de besnijdenis, maar dat God die gave op dezelfde wijze heeft gegeven aan de gelovigen uit de volken.

In zijn verslag maakt Petrus geen melding van het spreken in talen. Hij vertelt het geven van de Geest als een gebeurtenis waarop hij geen enkele invloed heeft uitgeoefend, maar als iets wat plotseling gebeurde als een daad van God. Ter onderstreping vertelt hij dat hij zich het woord van de Heer herinnerde (Hd 1:5). In zijn beoordeling van wat er gebeurde, heeft Petrus het woord van de Heer als zijn leidraad en toetssteen.

Op dit punt in zijn verantwoording aangekomen legt hij hun een vraag voor waarop ze maar één antwoord zouden kunnen geven: Als God werkt, zou hij dat dan kunnen weren? Petrus spreekt over hun geloof in de Heer Jezus Christus als iets wat pas op de Pinksterdag begon. Ze geloofden wel al langer in Hem, maar sinds de Pinksterdag was daar een aspect aan toegevoegd en wel dat van Zijn verheerlijking. Op grond daarvan hebben ze van God de gave van de Geest ontvangen. Wie zou daarvan anderen kunnen uitsluiten die door God zijn betrokken in die gave?

Het verslag van Petrus heeft hen overtuigd. Ze sputteren niet meer tegen, integendeel, ze verheerlijken God. De gave van de Heilige Geest is de bekrachtiging van God Zelf van wat er is gebeurd (vers 17). Hierdoor is men overtuigd en verheerlijkt men God. Hun conclusie is helder en prachtig. Ze erkennen en stemmen er daardoor ook mee in dat God Zich niet meer beperkt tot hen, maar dat ook de volken deel hebben gekregen aan het leven dat hun door bekering wordt gegeven. Hiermee is het dreigende gevaar voor een scheiding van geesten in de jonge gemeente bezworen.

Hd 11:19-21 | Prediking van de verstrooiden

19 Zij dan die verstrooid waren door de verdrukking die wegens Stéfanus had plaatsgevonden, gingen [het land] door tot Fenicië, Cyprus en Antiochië toe, terwijl zij tot niemand het Woord spraken dan alleen tot Joden. 20 Er waren echter onder hen enige Cyprische en Cyreneïsche mannen, die in Antiochië kwamen en ook tot de Griekssprekenden spraken en hun de Heer Jezus verkondigden. 21 En [de] hand van [de] Heer was met hen, en een groot aantal geloofde en bekeerde zich tot de Heer.

Met vers 19 keren we even terug naar de situatie die Lukas in Handelingen 8 heeft beschreven (Hd 8:1-4). Hij heeft daar gesproken over een grote vervolging. Lukas pakt hier de draad weer op om ons te vertellen hoe het met die verstrooiden is gegaan. De verstrooiden in Handelingen 8 bevonden zich in Judéa en Samaria. Inmiddels zijn ze verder getrokken. Ze zijn het land doorgegaan tot Fenicië in het noorden, in het tegenwoordige Libanon. Daarna zijn ze naar het eiland Cyprus in de Middellandse Zee gegaan en vandaar naar Antiochië in Syrië.

Antiochië komt nu naar voren als het grote centrum van de gemeente onder de heidenen. Dat kan gebeuren nu de deur voor de heidenen in de persoon van Cornelius is geopend. Vanuit Antiochië zal Paulus zijn zendingsreizen beginnen. Daarheen keert hij aan het einde van de eerste twee reizen ook terug.

Zij die verstrooid zijn, ‘prediken’ niet het Woord, maar “spraken” het Woord, wat aangeeft dat verkondiging van het Woord door middel van gewone contacten gaat. Wel beperken zij zich daarin tot de Joden die al veel eerder, door de wegvoering van de tien stammen, verstrooid zijn. Ze richten zich alleen tot hun landgenoten, tot de verloren schapen van het huis Israëls (Mt 10:6), mogelijk uit angst voor contact met de onreine volken. Ook zij moeten nog van die angst worden bevrijd. Van wonderen is hier geen sprake. Dat gebeurde wel in het land Israël onder de Joden en Samaritanen.

Niet alle Joden hebben die angst voor verontreiniging door contact met de volken. Onder hen die zijn verstrooid, zijn enige Cyprische en Cyreneïsche mannen. Dat zijn Joden, die echter niet zijn opgegroeid in het land Israël, maar in de Griekssprekende wereld. Zij zijn van Joodse afkomst, maar spreken Grieks en spreken in die taal tot de Griekssprekenden. Dat zijn niet de Griekssprekende Joden van Handelingen 6, maar de Griekssprekende heidenen waar zij door de verstrooiing mee in contact komen.

Deze van oorsprong buitenlandse Joden hebben niet die innerlijke afkeer van het contact met heidenen. Dat brengt hen tot een spontane verkondiging aan de heidenen. Tegelijk brengt dit het gevaar mee dat ze zich gemakkelijk aan de heidense gewoonten aanpassen. Zij spreken tot hen over de Heer Jezus, ze verkondigen Hem, stellen Hem als de blijde boodschap voor.

Opmerkelijk is hoe weinig officieels er met dit werk verbonden is. Er is geen sprake van enige aanstelling om te prediken. Er is geen enkele ruggespraak met de apostelen in Jeruzalem. Geen enkele naam wordt genoemd van deze mensen die aan het werk van de Heer deelnemen. De Heer Jezus wordt verkondigd. Opvallend is hoe Zijn “Heer”-zijn wordt beklemtoond in deze verzen, wat benadrukt dat Hij alle macht heeft ontvangen. De Heer zegent hun prediking met een groot aantal dat gelovig wordt. Telkens is er sprake van “de Heer”. Hij gaat met de verkondigers mee en tot Hem bekeren mensen zich.

Hd 11:22-24 | Barnabas en de gemeente in Antiochië

22 Het woord over hen nu kwam de gemeente die in Jeruzalem was, ter ore; en zij zonden Barnabas uit <om [het land] door te gaan> tot Antiochië toe. 23 Toen hij daar aankwam en de genade van God zag, verblijdde hij zich en vermaande allen met het voornemen van hun hart bij de Heer te blijven. 24 Want hij was een goed man en vol van [de] Heilige Geest en van geloof; en een aanzienlijke menigte werd de Heer toegevoegd.

Nog bevindt zich in Jeruzalem het centrum van de nieuwe beweging die ook van daaruit wordt bestuurd. Door de vervolging zijn velen uit Jeruzalem weggevlucht, maar de gemeente in Jeruzalem is daardoor niet opgehouden te bestaan, zoals ook al uit vers 1 is gebleken. De gemeente blijkt ‘oren’ te hebben, want het komt de gemeente “ter ore” dat er elders een werk van de Heer gaande is. Dat werk gebeurt niet door iemand van hen, maar door anderen. Dit keer is er ook geen Petrus mee verbonden, zoals in het geval van Cornelius, maar dit werk gebeurt door niet bij name genoemde gelovigen.

Toch gaat er geen apostel met zijn gezag poolshoogte nemen. In hun wijsheid sturen ze Barnabas, een mens met bijzondere bekwaamheden van vertroosting. Het gaat niet om uitoefenen van gezag, maar om het besteden van zorg aan de jonge gemeente. Daarvoor is Barnabas de uitgelezen persoon. Hij is een onbaatzuchtige man die heeft afgezien van bezit. De trend in de wereld en ook onder christenen is egoïsme, zelfliefde, maar Barnabas is gericht op anderen (Hd 4:36; 9:27). Hij kan worden ingezet als er problemen zijn.

Barnabas behoort ook niet tot de exclusief denkende inlandse Joden, maar is een buitenlandse Jood – hij is afkomstig van Cyprus – die weet dat God ook op andere manieren dan een exclusieve kan werken. Hem kleeft niet de gedachte aan dat hij de beste is. Wie geen contact met anderen heeft, heeft snel het idee dat hij de beste is.

Barnabas is de juiste man, ook om te beoordelen of wat er gebeurt van de Heer is of niet. Wat hij ziet wanneer hij aankomt, is precies wat hij in zijn omgang met God beleeft: genade. Hij ziet niet als eerste problemen, maar de genade van God. Hij ziet dat, wat God bezig is te doen onder de volken, een werk van Zijn genade is.

Dat veroorzaakt blijdschap bij hem. Er is niets van jaloersheid bij hem te bespeuren, geen enkele kritiek op het werk van God, maar integendeel verblijdt hij zich erover. Er is geen enkel verwijt dat zij contact hadden moeten opnemen met Jeruzalem als ‘moederkerk’ of met de apostelen als Gods speciale dienaren.

Hij herkent het werk van God en erkent het en sluit zich erbij aan. Hij neemt zijn plaats in dit werk in met de bijdrage die de Heer hem heeft gegeven. Die bijdrage is hen aan te sporen om met een voornemen van hun hart bij de Heer te blijven. Barnabas houdt hun geen regels voor waaraan ze moeten gaan voldoen, maar verbindt hun harten aan de Heer. Hij bemoedigt hen om zich in hun hart voor te nemen bij de Heer te blijven, zodat ze kunnen groeien in geloof.

Dat doet hij met het oog op de gevaren die er zijn, van krachten die het erop toeleggen de gelovigen van de Heer los te maken. Dat kan vooral gebeuren door onenigheid tussen de gelovigen te brengen door de verschillen te benadrukken en de eigen visie aan anderen op te leggen.

Het hele optreden van Barnabas en zijn dienst aan deze gelovigen staat volledig los van Jeruzalem. Ook hoeven de gelovigen geen verantwoording af te leggen aan Jeruzalem. Jeruzalem is niet meer het centrum, zoals dat wel in het Oude Testament en ook in het begin van Handelingen het geval is (vgl. Jh 4:20-24).

De kenmerken van Barnabas zijn bijzonder geëigend voor een dienst onder jonge gelovigen. Hij is een goed man, van hem gaat goedheid uit. Het is geen zoetsappige goedheid, maar goedheid die vanuit de Heilige Geest komt. Hij is ook vol van geloof, vol vertrouwen op de Heer. Zijn aanwezigheid zal er zeker toe hebben bijgedragen dat er een aanzienlijke menigte de Heer wordt toegevoegd.

Hd 11:25-26 | Barnabas en Saulus in Antiochië

25 Hij nu ging naar Tarsus om Saulus te zoeken; en toen hij hem had gevonden, bracht hij hem naar Antiochië. 26 En het gebeurde dat zij een heel jaar in de gemeente bijeenkwamen en een aanzienlijke menigte leerden en dat de discipelen het eerst in Antiochië christenen werden genoemd.

Als Barnabas in Antiochië is, herinnert hij zich Saulus. Mogelijk omdat hij het werk alleen niet aankan, gaat Barnabas op zoek naar hem. Het gaat om een gemeente uit heidenen en hij weet van de wil van de Heer aangaande Saulus (Hd 9:15). Hij zal ook inzicht hebben gehad in diens bijzondere kwaliteiten.

Hij doet er moeite voor om Saulus op te zoeken in Tarsus, in Turkije, waar hij is opgegroeid. Enkele jaren geleden is Saulus daar weer naar toe gezonden door de broeders (Hd 9:30) om daar te getuigen en verder door de Heer onderwezen te worden. Eerder is Saulus door zijn ouders naar Jeruzalem gestuurd voor een godsdienstige vorming die hem buitengewoon godsdienstig heeft gemaakt. Saulus is zowel een in de Schriften doorknede Hebreeër als een Hellenist en ook daardoor de geschikte persoon voor Antiochië. Wat Barnabas met Saulus doet, is er een voorbeeld van hoe jonge gelovigen door oudere gelovigen geïntroduceerd worden in de gemeente en worden geleerd hun taak te verrichten.

Barnabas geeft er niet om de tweede plaats te gaan innemen. Hij zoekt, zonder zelfzucht, maar met het oog op het welzijn van de gemeente, Saulus op die hij ongeveer acht jaar eerder in de gemeente in Jeruzalem heeft gebracht. Een zo jonge gemeente als Antiochië heeft nog niet zelf een leraar in haar midden. Voor het onderwijs van de gemeente in Antiochië doet Barnabas geen beroep op de apostelen in Jeruzalem. Zelf acht hij zich daartoe niet in staat.

Barnabas kent zijn grenzen. Hij begrijpt dat vertroosting of vermaning niet voldoende is en dat er ook onderwijs moet zijn. Hij realiseert zich dat het geschikte werktuig daarvoor Saulus is. Er wordt geëvangeliseerd (vers 20), vermaand of vertroost (vers 23) en nu geleerd (vers 26). We zien evangelisten, herders en leraars die allen bezig zijn zonder daartoe door de apostelen te zijn aangesteld. De Heer geeft de gaven (Ef 4:11). In vers 27 wordt ook nog geprofeteerd. Zo werken de verschillende gaven samen en vullen elkaar aan.

De opdracht van Saulus is de dienst van het onderwijs in het Woord van God, de bevestiging van de leer van Gods Woord. Dat heeft deze jonge gemeente nodig, terwijl ze tegelijkertijd als gemeente functioneert. Ze heeft geen onderwijs nodig om op een bepaald moment na voldoende onderwijs als gemeente te kunnen gaan functioneren. Voor Saulus is dit geven van onderwijs een voorbereiding voor zijn dienst waardoor vele gemeenten gesticht zullen worden.

Voor het eerst wordt hier het geheel van de gelovigen in een plaats “de gemeente” genoemd, waarbij ze wordt onderscheiden van de gemeente in Jeruzalem. Het is een gemeente die hoofdzakelijk uit gelovigen uit de volken bestaat, maar waar ook gelovige Joden toe behoren. Ook de naam “christenen” wordt hier voor het eerst gebruikt om de gelovigen mee aan te duiden. De naam ‘christen’ voor de gelovigen komt drie keer voor in het Nieuwe Testament (Hd 11:26; 26:28; 1Pt 4:16). Deze naam komt van ‘Christus’ wat ‘gezalfde’ betekent. Een christen is een aanhanger van de verheerlijkte Christus.

De naam ‘christenen’ wordt aan de gelovigen gegeven door de wereld om hen heen die hen noemen naar de Man Die zij verkondigen. Dat gebeurt als christenen in hun leven hun verbinding met de Heer Jezus als Heer laten zien. Deze naam wordt nog steeds gebruikt, maar helaas zijn daar niet meer alleen ware gelovigen onder te verstaan. De wereld weet niet meer wie echt en niet echt christen is. Helaas krijgt de wereld door het verkeerde gedrag van de naamchristenen en nog meer helaas ook van ware christenen een valse indruk van de Heer Jezus. Dat is hier nog niet zo.

Hd 11:27-30 | Agabus voorzegt een hongersnood

27 In die dagen nu kwamen er uit Jeruzalem profeten in Antiochië. 28 En een uit hen, genaamd Agabus, stond op en gaf door de Geest te kennen, dat er een grote hongersnood zou komen over het hele aardrijk. Die is ook gekomen onder Claudius. 29 Naardat nu ieder van de discipelen draagkrachtig was, besloten zij dat elk van hen [iets] zou zenden ten dienste van de broeders die in Judéa woonden; 30 wat zij ook deden door het te zenden aan de oudsten, door [de] hand van Barnabas en Saulus.

Na Barnabas komen er uit Jeruzalem nog enkele profeten naar Antiochië. Profeten zijn gaven aan de hele gemeente. Zo kunnen ze in Jeruzalem actief zijn, maar ook naar Antiochië komen om daar hun dienst uit te oefenen. Jeruzalem is geen centrum, maar er is wel verbinding. Hier worden voor het eerst in het Nieuwe Testament de profeten genoemd. We lezen in 1 Korinthiërs 14 een heel hoofdstuk over hun dienst. Ze geven Gods Woord door vanuit Gods tegenwoordigheid en spreken tot opbouw, vermaning en vertroosting van de gemeente. Zij doen geen voorzeggingen over de toekomstige gebeurtenissen, maar passen het Woord van God toe op harten en gewetens.

Er is onder hen een profeet die als uitzondering wél een voorzegging doet, namelijk Agabus. We lezen van hem dat hij opstaat en door de Geest te kennen geeft dat er een grote hongersnood zal komen over het hele aardrijk. Hier is niet iemand aan het woord die zich aanmatigt een profeet te zijn. Dat zijn profetie echt is, blijkt wel uit de vervulling ervan onder Claudius die vanaf het jaar 41 regeert. De hongersnood zal over het hele aardrijk komen, dus ook over hen.

Hoewel de profetie pas later onder een volgende keizer in vervulling gaat, heeft de profetie tot gevolg dat de gelovigen in Antiochië hun verbondenheid met de gelovigen in Jeruzalem tot uiting kunnen brengen door een ondersteuning. De gelovigen kunnen de hongersnood niet tegenhouden, maar ze kunnen wel het nodige doen om de nood te verlichten. De profetie heeft effect op de hoorders en dat is ook de bedoeling van elke profetische dienst. Door het ter harte nemen van de profetie kunnen de gelovigen tegelijk hun dankbaarheid uiten voor de geestelijke zegening die zij door de gelovigen uit de besnijdenis hebben gekregen. Nadat de volken aan de geestelijke goederen deel hebben gekregen door Jeruzalem, willen ze nu hen dienen met hun stoffelijke goederen (Gl 6:6; Rm 15:23-28).

Wat hier staat, is het model voor het christelijke geven en niet zozeer wat we vonden in de Handelingen 2 en Handelingen 4 waar het verhoudingen onder de Joden onderling betrof (Hd 2:44-45; 4:32-37). Het geven gebeurt naar draagkracht (2Ko 8:12-15; 9:7). Er wordt gegeven vanuit het bewustzijn één lichaam te zijn. Profetie zet aan tot direct handelen, nog voordat er bewijzen zijn dat het goed is. Het is een werk van Gods Geest in de harten. De profeten in de dagen van Ezra zetten aan tot herbouw van de tempel, voordat de koning hen daartoe in de gelegenheid stelde door de tegenstand te verbieden (Ea 5:1-2). Het is gezegend te handelen op grond van hemelse motieven in aardse zaken.

Het handelen van de gelovigen in Antiochië moet voor de gelovigen in Jeruzalem een grote bemoediging zijn geweest in de beleving van de eenheid. Het geld gaat naar de oudsten, die hier voor de eerste keer worden genoemd in verbinding met de gemeente; hoe ze zijn benoemd wordt niet vermeld. Zij zijn de verantwoordelijke broeders van de gemeente. Het is hun taak het geld verder te verdelen. Hiermee wordt de verbondenheid op praktische wijze tot uitdrukking gebracht, zoals eerder op geestelijke wijze (vers 22).

Barnabas en Saulus nemen de gave mee. Ze voelen zich daarvoor niet te goed, of vinden dat geestelijk werk belangrijker is. Het is hun verlangen in elke nood te voorzien. We zien hier weer dat Barnabas wordt ingeschakeld, want een opdracht met geld vraagt om betrouwbare broeders. Barnabas heeft al getoond geen waarde te hechten aan aards bezit (Hd 4:36-37).

Handelingen 12

Hd 12:1-2 | Jakobus door Herodes gedood

1 Omstreeks die tijd nu sloeg koning Herodes de handen aan sommigen van de gemeente om hun kwaad te doen; 2 en hij doodde Jakobus, de broer van Johannes, met [het] zwaard.

De verzen 1-24 van dit hoofdstuk zijn een tussengedeelte. Vanaf vers 25 wordt de draad met Barnabas en Saulus weer opgenomen, over wie we in het laatste vers van het vorige hoofdstuk hebben gelezen (Hd 11:30). In dit tussengedeelte verhaalt Lukas de dood van Jakobus door Herodes, de gevangenneming van Petrus door en zijn bevrijding uit de hand van Herodes en de dood van Herodes.

De diepere zin van dit tussengedeelte lijkt in de typologische sfeer te liggen. We hebben in Handelingen 10-11 het werk van Gods Geest voor de aandacht gekregen dat Hij onder de volken is begonnen. Dat betekent dat de verbinding met het Jodendom wordt losgemaakt. Het accent komt te liggen op het christendom onder de volken.

Voordat deze verschuiving naar de volken verder wordt verhaald, zien we in dit gedeelte hoe, als eenmaal de bedeling van de volken voorbij is, God de draad met Israël weer opneemt. Daarom worden we hier voor een ogenblik teruggevoerd naar Jeruzalem om het daarna voorgoed – op een enkel incident na – te verlaten. Daar treffen we Herodes aan, die een type of beeld is van de antichrist die het trouwe overblijfsel in Jeruzalem vervolgt.

Van het gelovig overblijfsel hebben we zowel in Jakobus als in Petrus een type of beeld. Evenals we bij deze twee apostelen zien, zien we ook bij het overblijfsel dat er tijdens de grote verdrukking een deel wordt gedood en een deel wordt gespaard.

De Herodes die in dit gedeelte een hoofdrol vervult, is de derde Herodes die in het Nieuwe Testament wordt genoemd. De eerste wilde de Heer Jezus vermoorden, de tweede liet Johannes de doper onthoofden en deze derde is verantwoordelijk voor de dood van Jakobus. Jakobus is op dezelfde wijze omgebracht als veel oudtestamentische martelaren (Hb 11:37).

Er is nog een aspect dat we van Herodes kunnen noemen en dat in verbinding met het evangelie staat. Met het oog op de verkondiging van het evangelie zien we in Herodes de politieke hindernis voor de verkondiging van het evangelie, een hindernis die wordt overwonnen door het gebed. Bij Petrus waren reinheidswetten een hindernis voor het evangelie, dat wil zeggen een godsdienstige hindernis, maar ook die hindernis is door God overwonnen. Zowel godsdienstige als politieke gezagsdragers zijn altijd instrumenten in de hand van de satan geweest om de loop van het evangelie te stuiten, maar altijd tevergeefs.

Het lijkt erop dat Herodes succes heeft met zijn campagne tegen de christenen. Hij krijgt sommigen van de gemeente in handen om hun kwaad te doen. Als hij Jakobus in handen krijgt, heeft hij daarmee een van de vooraanstaanden van de nieuwe beweging te pakken. Hij laat Jakobus met het zwaard doden, wat erop neerkomt dat hij hem laat onthoofden. Het gaat om de Jakobus die nader wordt aangeduid als “de broer van Johannes”. Dit gebeurt om hem niet te verwarren met Jakobus de broer van de Heer.

Hij en Johannes en Petrus zijn bij de Heer geweest in Zijn verheerlijking op de berg en daar ooggetuigen geweest van de heerlijkheid van de Heer (Lk 9:28,32). De ervaring op de berg was de bevestiging van de oudtestamentische voorzeggingen over de komst van Christus in heerlijkheid. Zij hebben dat als drie getuigen gezien. Herodes begint deze getuigen om te brengen. Jakobus heeft hij gedood, Petrus wil hij doden en wie zal zeggen of niet ook Johannes nog op zijn lijstje stond. De duivel wil altijd getuigen uitschakelen.

Jakobus is de eerste van de apostelen die de martelaarsdood sterft. Hij wordt niet vervangen als apostel, zoals Judas destijds wel (Hd 1:20-26).

Hd 12:3-6 | Petrus gevangengenomen

3 Toen hij nu zag dat het de Joden welgevallig was, ging hij verder door ook Petrus gevangen te nemen (het waren nu <de> dagen van de ongezuurde broden), 4 die hij ook, na hem te hebben gegrepen, in [de] gevangenis zette en overleverde aan vier viertallen soldaten om hem te bewaken, daar hij hem na het Pascha voor het volk wilde brengen. 5 Petrus werd dus in de gevangenis bewaakt, maar door de gemeente werd vurig een gebed tot God voor hem gedaan. 6 Toen nu Herodes hem zou laten voorkomen, sliep Petrus in die nacht tussen twee soldaten, geboeid met twee ketenen; en wachters voor de deur bewaakten de gevangenis.

Lukas vestigt in de volgende verzen nog eenmaal uitvoerig de aandacht op Petrus, voordat hij, op nog een optreden in Handelingen 15 na, in Handelingen voor ons van het toneel verdwijnt. De Joden hebben nog niets van hun haat tegen de christenen verloren. Ze hebben verheugd gereageerd op de dood van Jakobus. Als Herodes dat opmerkt, wil hij hieruit politiek voordeel trekken. Om de Joden nog gunstiger te stemmen gaat hij door met zijn zuiveringscampagne. Hij neemt ook Petrus gevangen, voor wie het de derde keer is dat hij gevangengenomen wordt.

Evenals Pilatus handelt Herodes met het oog op de gunst van het volk. Gemeenschappelijke haatgevoelens brengen Herodes en de Joden bij elkaar. De haat van de Joden betreft de aanbidding van de Heer Jezus als God. Volgens hen is dat afval van God, want Hij is voor hen slechts een mens en op de aanbidding van een mens staat de doodstraf.

Vanwege het feest vindt de terechtstelling niet direct plaats. De verwijzing naar de dagen van de ongezuurde broden wil zeggen dat het Pascha gevierd werd. Daarbij werd teruggedacht aan de tijd dat het volk onder vreemde overheersing was, maar waarvan God Zijn volk heeft bevrijd. Hier wordt het christelijke volk van God onderdrukt door de politieke macht, zoals dat ook in de eindtijd het geval zal zijn met het gelovig overblijfsel. Maar zoals God destijds Zijn volk bevrijdde, opdat het Hem zou dienen, zo bevrijdt Hij de Zijnen nu en ook straks. In alle tijden hebben politieke machten geprobeerd het dienen van God te verhinderen.

In dit geval van Petrus laat Herodes niets aan het toeval over. Hij zal zeker gehoord hebben van de vorige gevangennemingen van Petrus en hoe hij daar tot twee keer toe uit is bevrijd. Dat zal hem niet overkomen. Hij zal die zwakke christenen met zijn veiligheidsmaatregelen wel van bevrijdingsplannen afhouden. Alleen, de vraag is niet wat Herodes allemaal doet. Waar het om gaat is, wat God kan doen.

De veiligheidsmaatregelen van Herodes liegen er niet om. Petrus wordt door vier viertallen soldaten bewaakt. Dat betekent dat hij telkens door een viertal wordt bewaakt dat om de drie uur wordt afgelost, naar de vier perioden van drie uur waarin de nacht wordt verdeeld. Van elk viertal zitten twee soldaten aan Petrus vastgeketend en twee soldaten staan aan de deur op wacht. Met de bewaking zit het dus wel goed.

Maar er is op een ander terrein een strijd gaande die alle veiligheidsmaatregelen van welke aard ook tenietdoet. Dat is de strijd van het gebed. Daarmee is de gemeente bezig. De gemeente is in een sfeer van gebed ontstaan (Hd 1:14; 2:42) en volhardt in deze houding. Het uitstel van de executie van Petrus wordt door de gemeente gebruikt om voor hem te bidden.

Dat is nog eens een bidstond! De gevangenneming van Petrus, met de schrikwekkende dood van Jakobus nog vers in het geheugen, drijft de gemeente tot vurig gebed. De macht van het gebed is groter dan de macht van Herodes, ja, dan de macht van de hel. Er worden meerdere dagen in gebed doorgebracht met maar één onderwerp: Petrus. Het is een vurig, gemeenschappelijk gebed, het is gericht tot God en het is een concreet gebed: voor Petrus (Hb 13:3; Op 5:8).

Een eerste uitwerking van het gebed kunnen we wel zien in de rust die Petrus uitstraalt. Terwijl hij weet wat Herodes met hem van plan is, ligt hij niet onrustig te woelen, maar slaapt. Deze slaap is een overwinning van het geloof. Hij slaapt de slaap van de rechtvaardige. Hij weet wat er met zijn goede vriend Jakobus is gebeurd. Hij heeft ook de ervaring dat de Heer hem al eerder uit de gevangenis heeft bevrijd. Hij heeft alles in de hand van de Heer gelegd. Wat Hij beslist, is goed en dat geeft hem de rust om te slapen. Hij heeft wel eens geslapen bij gelegenheden waar hij wakker moest blijven, zoals bij de verheerlijking van de Heer op de berg (Lk 9:32) en bij het gebed van de Heer in Gethsémané (Mt 26:40), maar nu slaapt hij in vrede (Ps 4:9; 3:6-7).

Hd 12:7-11 | Petrus bevrijd

7 En zie, een engel van [de] Heer kwam bij hem staan en een licht scheen in de cel; en door de zijde van Petrus aan te stoten wekte hij hem en zei: Sta vlug op. En zijn ketenen vielen van zijn handen. 8 De engel nu zei tot hem: Omgord u en bind uw sandalen aan. En hij deed aldus. En hij zei tot hem: Werp uw mantel om en volg mij. 9 En hij ging naar buiten en volgde. En hij wist niet, dat wat door de engel plaatsvond, waar was, maar hij meende een gezicht te zien. 10 Toen zij nu door [de] eerste en [de] tweede wacht waren gegaan, kwamen zij bij de ijzeren poort die naar de stad leidt, die vanzelf voor hen openging. En zij gingen naar buiten en gingen één straat voort, en terstond scheidde de engel van hem. 11 En Petrus, tot zichzelf gekomen, zei: Nu weet ik waarlijk, dat <de> Heer Zijn engel heeft uitgezonden en mij heeft verlost uit [de] hand van Herodes en uit al de verwachting van het volk der Joden.

Terwijl Lukas er in vers 6 nog eens de aandacht op heeft gevestigd hoe goed het zit met de bewaking van Petrus, zien we nu hoe de Heer daarmee de spot drijft. Hij stuurt een van Zijn engelen naar de cel waarin Petrus ligt te slapen. Met de engel brengt Hij daar hemels licht. Petrus wordt er niet wakker door, zodat de engel hem moet aanstoten (vgl. 1Kn 19:5).

Dan krijgt hij de opdracht “vlug” op te staan. Het feit van de bovennatuurlijke bevrijding wil niet zeggen dat Petrus niet zelf het nodige moet doen en dat ook nog snel moet doen. God heeft voor de bevrijding een bepaalde tijd ingeruimd en binnen die tijd moet het gebeuren. Gods ingrijpen en wat de mens moet doen, vallen hier weer samen.

Om het snelle opstaan mogelijk te maken vallen de ketenen van zijn handen. Boeien vormen geen probleem voor God, net zomin als gesloten deuren of graven. Het vallen van de boeien zal met het nodige lawaai gepaard zijn gegaan. We kunnen veronderstellen dat de wachters door God in een diepe slaap zijn gebracht. Net zoals de wacht die het graf van de Heer Jezus moest bewaken aan de kant werd gezet, zo wordt deze wacht door God aan de kant gezet. Daar werden de wachters bij de verschijning van een engel “als doden” (Mt 28:4), hier merken ze er niets van. God behandelt hen alsof ze er niet zijn. Ze worden niet wakker van het licht en ook niet van het lawaai.

De engel geeft Petrus vervolgens praktische aanwijzingen voor zijn vlucht. De engel heeft de boeien losgemaakt, maar zijn kleding en schoenen moet hij zelf aandoen. Om zijn schoenen aan te doen moet hij zich bukken en daarna kan hij wandelen. Zou Petrus, elke keer als hij daarna zijn schoenen aandeed, niet vaak zijn herinnerd aan deze buitengewone bevrijding? Zal zijn vertrouwen op de Heer er niet door bemoedigd zijn?

Petrus doet wat de engel zegt en volgt hem naar buiten. Meer hoeft hij op dat ogenblik niet te doen. Het vergaat hem alsof hij droomt. Dat herinnert aan de ervaring die ook het gelovig overblijfsel zal opdoen als het door de Heer uit de grootste nood in de laatste dagen wordt bevrijd (Ps 126:1).

Op zijn weg naar de vrijheid achter de engel aan passeren ze twee wachten zonder dat die alarm slaan. De ijzeren poort die een laatste hindernis naar de vrijheid vormt, gaat vanzelf open, dat wil zeggen dat Gods machtige arm de weg naar de vrijheid openstelt. Als ze daar doorheen zijn gegaan, zijn ze in de stad. De engel gaat nog één straat voort en dan zit zijn dienst erop. Hij verdwijnt zonder verder nog iets te zeggen en keert terug naar de hemel om zich daar voor de Heer op te stellen, gereed om voor een volgende dienst te worden uitgezonden.

Zo staat Petrus daar nu alleen. Dan komt hij tot zichzelf. Hij realiseert zich dat hij vrij is en dat van de verwachtingen van Herodes en die van het volk van de Joden niets terechtkomt (vgl. Rm 15:30-31). We zien dat Petrus zich ook bewust is van de nauwe verbinding tussen deze vijanden van het christendom. Zoals gezegd, is deze nauwe verbinding tussen Herodes en het volk van de Joden een type van de verbinding tussen de antichrist en de afvallige massa van het Joodse volk in de eindtijd. Zijn bevrijding maakt hem niet onvoorzichtig. Hij weet dat hij van die plaats weg moet.

Nu we de dood van Jakobus en de bevrijding van Petrus voor ons hebben gehad, dringt de vraag zich op: Waarom wordt Jakobus gedood en waarom wordt Petrus verlost uit de gevangenis? Deze vragen komen op, maar kunnen door ons niet worden beantwoord. Dit zijn de regeringswegen van God die wij niet kunnen doorgronden. Hier past het ons en doen we er goed aan God volledig te vertrouwen dat Hij Zich niet vergist.

Hd 12:12-17 | Petrus gaat naar de gemeente

12 En toen hij dit had overlegd, ging hij naar het huis van Maria, de moeder van Johannes, die bijgenaamd was Markus, waar velen waren samenvergaderd en in gebed waren. 13 Toen hij nu aan de deur van de voorpoort klopte, kwam een dienstmeisje, genaamd Rhodé, er naar toe om te horen, 14 en toen zij de stem van Petrus herkende, deed zij vanwege haar blijdschap de voorpoort niet open, maar liep vlug naar binnen en berichtte dat Petrus voor de voorpoort stond. 15 Zij zeiden echter tot haar: Je spreekt wartaal. Zij nu verzekerde dat het zo was. Zij echter zeiden: Het is zijn engel. 16 Petrus nu bleef kloppen; en toen zij hadden opengedaan, zagen zij hem en raakten buiten zichzelf. 17 Hij echter wenkte hun met de hand dat zij moesten zwijgen en vertelde <hun> hoe de Heer hem uit de gevangenis had geleid; en hij zei: Bericht dit aan Jakobus en de broeders. En hij ging naar buiten en reisde naar een andere plaats.

Nu hij vrij is, weet hij waar hij heen moet gaan. Hij weet dat de gelovigen samenkomen in het huis van Maria, die nader wordt aangeduid als de moeder van Johannes die ook wel Markus werd genoemd. Van deze Johannes Markus zullen we nog meer horen. Wat betreft de samenkomst die daar gehouden werd, zien we dat er “velen waren samenvergaderd”. Er zal niemand hebben ontbroken door gebrek aan belangstelling. Door de druk van buiten worden de gelovigen naar elkaar toe gedreven en zoeken ze samen het aangezicht van God.

Dat er velen zijn, wil niet zeggen dat de hele gemeente daar aanwezig is. We lezen verderop immers dat Petrus het bericht van zijn bevrijding laat overbrengen aan Jakobus en de broeders (vers 17). Die zijn er hier blijkbaar niet bij.

Als Petrus bij het huis van Maria is aangekomen, moet hij gewoon op de deur kloppen. Die deur gaat niet vanzelf voor hem open zoals de deur van de gevangenis. Op zijn kloppen komt een dienstmeisje naar voren. Lukas vermeldt haar naam. Ze heet Rhodé. Hij zegt niets over haar leeftijd, maar het is duidelijk dat dit meisje een belangrijke taak in de gemeente heeft. Er wordt van haar verwacht dat zij hen kent die willen binnenkomen en dat ze waarschuwt als iemand zich aandient van wie ze vermoedt dat hij met onzuivere motieven komt. Ze is een echte dienares van de gemeente.

Petrus heeft blijkbaar niet alleen geklopt, maar ook zachtjes geroepen, want ze herkent zijn stem. Ook dat wijst op haar grote belangstelling voor de dingen van de Heer. Ze zal hem vaak hebben horen spreken. Eerder is Petrus ook door een dienstmeisje herkend, maar bij die gelegenheid wilde hij niet herkend worden en verloochende hij zijn Heer (Lk 22:56).

In haar enthousiasme over de verschijning van Petrus rent ze naar binnen om te vertellen dat Petrus voor de voorpoort staat, terwijl ze vergeet de poort open te doen. Deze vergeetachtigheid geeft aanleiding tot het openbaren van het ongeloof van de gemeente. Hoewel Petrus al eerder door Goddelijk ingrijpen is verlost (Hd 5:19), geloven ze niet dat het waar is wat Rhodé zegt.

We hoeven hun dat niet kwalijk te nemen, want hoe vaak twijfelen wij niet, terwijl het antwoord al voor de deur staat. Tevens maakt hun reactie duidelijk dat wonderlijke bevrijdingen en wonderen in die tijd in het algemeen geen alledaagse gebeurtenissen zijn. Het leven van de gelovige is niet een aaneenschakeling van allerlei wonderbaarlijke gebeurtenissen die hem uit netelige situaties of van vervelende ziekten bevrijden.

In hun reactie zeggen ze eerst dat Rhodé wartaal spreekt. Maar Rhodé is niet aan het twijfelen te brengen. Ze verzekert de gelovigen dat het echt Petrus is die aan de poort staat, maar de gelovigen willen het niet geloven. Dan moet het, zo zeggen ze, zijn engel zijn. Daarmee bedoelen ze niet zijn beschermengel, maar dat zijn geest zich aan haar heeft vertoond, dat wil zeggen dat ze een bovenaards wezen heeft gehoord die Petrus vertegenwoordigt. Vanuit het Oude Testament zijn ze vertrouwd met de gedachte dat engelen aan mensen kunnen verschijnen. Engelen hebben een beschermende, bewarende en dienende functie (Ps 91:11-12; Hb 1:14).

Terwijl dit alles zich binnen afspeelt, blijft Petrus kloppen. Als ze dan met z’n allen naar de poort zijn gekomen en hem hebben opengedaan, zien ze hem. Ze lijken hun ogen nog niet te kunnen geloven en raken buiten zichzelf. Ze zijn waarschijnlijk toch meer onder de indruk geweest van de macht van Herodes dan van de macht van God. Ze zullen hun vragen op hem hebben afgevuurd.

Petrus brengt hen tot bedaren door met zijn hand te wenken, blijkbaar zonder stemverheffing. Zijn bevrijding maakt hem niet onvoorzichtig. Hij maant hen tot stilte. Het lawaai dat ze maken, draagt in de stilte van de nacht ver en zou kunnen verraden waar hij is. Hij vertelt hun hoe zijn bevrijding in zijn werk is gegaan. Niet een engel krijgt de eer van zijn bevrijding, maar de Heer.

Hij vraagt hun zijn bevrijding te melden aan Jakobus en de broeders die zeker ook zullen hebben gebeden en benieuwd zullen zijn naar de afloop. Hij noemt Jakobus speciaal, waarschijnlijk omdat deze samen met hem verantwoordelijk is voor de gemeente in Jeruzalem. Deze Jakobus is de broeder van de Heer (Mk 6:3) van wie we verderop lezen dat hij een voorganger in de gemeente in Jeruzalem is (Hd 15:13; 21:18). Door Paulus wordt Jakobus, samen met Petrus en Johannes, als een van de drie pilaren van de gemeente gezien (Gl 2:9).

Na zijn bevrijding gaat Petrus niet opnieuw de stad in, zoals in Handelingen 5 (Hd 5:20), maar hij gaat naar een andere plaats. Welke plaats dat is, deelt Lukas niet mee. Daarmee is de geschiedenis van Petrus nagenoeg voorbij. In Handelingen 15 komt hij nog even terug in dit bijbelboek. Verder lezen we niets meer over waar en hoe hij gewerkt heeft.

De rooms-katholieke kerk zegt dat hij naar Rome is gegaan om daar aan een vijfenveertigjarige regering als paus te beginnen. Dat is natuurlijk niets anders dan een dwaze gedachte. Het vertrek van Petrus vindt plaats om en nabij het jaar 44. Zijn brieven schrijft hij half de jaren 60.

Hd 12:18-19 | Reactie van Herodes

18 Toen het nu dag was geworden, was er een niet geringe verwarring onder de soldaten, wat er toch met Petrus was gebeurd. 19 En toen Herodes naar hem had gezocht en hem niet vond, nam hij de wachters in verhoor en beval hen weg te leiden. En hij vertrok van Judéa naar Caesaréa en verbleef [daar].

Met het verdwijnen van Petrus van het toneel is de geschiedenis aangaande zijn verdwijning nog niet klaar. Lukas deelt ons nog mee hoe Herodes daarop reageert om ons vervolgens ook nog het einde van Herodes mee te delen. Dat lijkt er, zoals al gezegd, op te wijzen dat het toch wel om de typologische betekenis van deze hele geschiedenis gaat. Na de bevrijding van Petrus als type van het overblijfsel krijgen we nog het oordeel over Herodes als een type van de antichrist. Dat oordeel komt over hem omdat hij zich als God laat vereren, wat ook de antichrist zal doen.

Wat betreft de verdwijning van Petrus, is het begrijpelijk dat daarover grote consternatie onder de soldaten ontstaat. Ze zijn bij de verdwijning aanwezig geweest, hebben er niet aan meegewerkt, maar ze hebben er ook niets van gemerkt en die daarom ook niet kunnen tegenhouden. Het is de verwarring van mensen die menen alles onder controle te hebben, terwijl er dingen plaatsvinden die volledig buiten hen om gebeuren en waar ze toch ten nauwste bij betrokken zijn. Dit is de verblinding die eigen is aan mensen die geen rekening houden met God. Dat geldt ook voor Herodes.

Hij heeft eerst enige tijd naar Petrus gezocht, maar hij vond hem niet (vgl. Jr 36:26). Dan verhoort hij de wachters. Die kunnen natuurlijk geen bevredigende verklaring geven voor de ontsnapping van Petrus. Dan beveelt hij dat de wachters moeten worden weggeleid, dat is om gedood te worden. Zij moeten de ontsnapping van Petrus met hun eigen leven bekopen, want zij zijn verantwoordelijk voor deze ontsnapping (vgl. 1Kn 20:39). Niet Petrus sterft die dag, maar een aantal soldaten sterft in zijn plaats (Sp 11:8).

Hd 12:20-23 | De dood van Herodes

20 Hij nu was hevig vertoornd op [de] Tyriërs en Sidoniërs; zij kwamen echter eendrachtig naar hem toe en nadat zij Blastus, de kamerheer van de koning, hadden overreed, vroegen zij om vrede, omdat hun land door dat van de koning werd gevoed. 21 Op een vastgestelde dag nu hield Herodes, na een koninklijk gewaad te hebben aangedaan <en> gezeten op de rechterstoel, een toespraak tot hen. 22 En het volk riep hem toe: Een stem van God en niet van een mens! 23 En onmiddellijk sloeg een engel van [de] Heer hem, omdat hij God niet de heerlijkheid gaf; en hij werd door wormen gegeten en stierf.

Lukas beschrijft nog de dood van Herodes. De gebeurtenissen die de aanleiding tot zijn dood vormen, hangen samen met zijn relatie met de Tyriërs en Sidoniërs. Om onbekende redenen is Herodes vertoornd op de Tyriërs en Sidoniërs, de bewoners van twee handelssteden aan de Middellandse Zee. Deze steden zijn voor hun voedselvoorziening afhankelijk van Israël. Deze voedselvoorziening is door de toorn van Herodes stilgelegd. Om die weer op gang te krijgen proberen ze bij Herodes in het gevlei te komen.

Om de diplomatieke betrekkingen weer te herstellen hebben ze contact gezocht met een van de nauwste dienaren van Herodes en wel zijn kamerheer Blastus. Ze hebben hem zover gekregen, mogelijk door steekpenningen, dat hij voor hen bij Herodes wil bemiddelen. Ze vragen om vrede, dat wil zeggen ze vragen Herodes of hij zich weer met hen wil verzoenen. Herodes gaat op het verzoek in en stelt een dag vast waarop hij het gezantschap en het volk van Caesaréa zal toespreken. Volgens de Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus is dat de tweede dag van een feest dat Herodes heeft georganiseerd om een overwinning van keizer Claudius te vieren.

Josephus spreekt ook over het koninklijk gewaad dat Herodes aantrekt. Hij zegt daarvan dat het een geheel uit zilver geweven gewaad is. Herodes treedt hier nadrukkelijk als koning op, waarbij hij alle aandacht op zichzelf vestigt. In die hoedanigheid en met dat vertoon van overweldigende schittering neemt hij op de rechterstoel plaats om daarop gezeten zijn toespraak te houden. Herodes begint met zichzelf als koning te presenteren, een positie die hij zich aanmatigt. En daar blijft het niet bij. Terwijl hij spreekt, groeit hij in die positie uit tot een god.

Hij hoort met groot welgevallen hoe het volk hem toeroept – hoe gehuicheld ook omdat ze hem weer op hun hand willen krijgen – dat zijn stem die van God is en niet die van een mens. Ze brengen hem goddelijke eer toe die hij grif in ontvangst neemt. Hiermee wordt weer een aspect toegevoegd aan de gedachte dat we in hem een type van de antichrist hebben, want ook die goddeloze zal zich als God laten aanbidden (2Th 2:4).

Dit eerbetoon dat hij van mensen in ontvangst neemt, bezorgt hem de toorn van God die hij direct na dit eerbetoon in ontvangst moet nemen. Wat bij de heidenen algemeen is en door God lang niet altijd direct wordt geoordeeld, oordeelt God bij Herodes wel zonder uitstel. Herodes wist beter en had dit niet mogen accepteren.

God toont hier dat Hij de Heerser van de wereld is, hoe groot de trots van de mens ook mag zijn. Omdat Herodes zich die eer laat welgevallen, slaat God hem door middel van een engel (vgl. Dn 4:30-31; Jb 40:6-7). Hier geeft God ook een getuigenis dat Hij de ware Heerser is en niet de man die de christenen vervolgt.

Hiermee eindigt de tussenzin in dit hoofdstuk. De handelingen van Petrus hebben we gehad evenals de zeven toespraken die hij heeft gehouden. Hierna beginnen de handelingen van Paulus. Ook van hem zullen we zeven toespraken horen.

Hd 12:24-25 | Overgang naar de dienst van Paulus

24 Het Woord van God nu nam toe en vermeerderde zich. 25 En Barnabas en Saulus keerden terug nadat zij in Jeruzalem hun dienst hadden volbracht, en namen ook Johannes met zich mee, die bijgenaamd was Markus.

Heersers mogen komen en gaan, het Woord van God neemt toe en vermeerdert zich. De dood van Jakobus en het vertrek van Petrus zijn geen verhindering voor de toename van het Woord en de vermeerdering van de gemeente. De toename en vermeerdering van het Woord van God is gelegen in de bekering van iedere ziel tot God. In het leven van iedere bekeerde mens heeft het Woord van God weer een stuk terrein in de wereld gewonnen. Het Woord vermeerdert Zijn aanwezigheid op aarde in iedere gelovige die zich aan de heerschappij van het Woord onderwerpt.

In het begin van dit hoofdstuk dreigde Herodes de gemeente te verwoesten. Het slot van dit hoofdstuk laat zien dat Herodes zelf verwoest is en de gemeente groeit. Het is tegelijk de overgang naar het nieuwe gedeelte in dit boek met daarin de dienst van Paulus. Barnabas en Saulus – vanaf Handelingen 13:9 zal Lukas voor hem de naam Paulus gaan gebruiken – keren terug naar Antiochië, nadat ze de hun in Handelingen 11 opgedragen dienst in Jeruzalem hebben volbracht (Hd 11:30). Markus is bij hen. Hij wordt vermeld omdat hij erbij is als Paulus aan zijn eerste zendingsreis begint.

Handelingen 13

Hd 13:1-3 | Roeping van Barnabas en Saulus

1 Er waren nu in Antiochië, in de gemeente die [daar] was, profeten en leraars: Barnabas, Simeon, Niger geheten, Lucius van Cyréne, Manahen, de jeugdvriend van Herodes de viervorst, en Saulus. 2 Terwijl zij nu de Heer dienden en vastten, zei de Heilige Geest: Zondert Mij nu Barnabas en Saulus af voor het werk waartoe Ik hen heb geroepen. 3 Toen vastten en baden zij, legden hun de handen op en lieten hen gaan.

Na in het eerste deel van het boek Handelingen (Handelingen 1-12) de handelingen van Petrus te hebben gevolgd, zal Lukas ons vanaf Handelingen 13 hoofdzakelijk de handelingen van Paulus verhalen. We zien vanaf dit hoofdstuk hoe een kleine Joodse sekte zich steeds meer ontwikkelt tot een wereldomvattende beweging. De voorbereidingen daarvan hebben we al gezien in de bekering van Saulus (Handelingen 9), de bekering van de kamerling (Handelingen 8) en de bekering van Cornelius (Handelingen 10). Ook door de verstrooiing van de gelovigen heeft God al een begin gemaakt met deze ontwikkeling.

In het voorgaande deel was Jeruzalem het centrum van het – toen nog vooral Joodse – christendom. In de dienst van Paulus zal die plaats worden ingenomen door Antiochië als het centrum van het niet-Joodse christendom. Overigens blijft de band met Jeruzalem gehandhaafd. Na verloop van tijd is trouwens ook van Antiochië als centrum geen sprake meer. Het christendom heeft geen geografisch centrum.

Lukas richt in het begin van Handelingen 13 onze aandacht op Antiochië als een plaats waar een gemeente is. Ook vermeldt hij dat daar profeten en leraars zijn. Van enige aanstelling door mensen is geen sprake. Het is duidelijk dat er ook geen sprake is van een eenmansbediening. De Heer Jezus heeft de profeten en leraars deze taak gegeven en hen in Zijn gemeente geplaatst (Ef 4:11).

Het lijkt erop dat de vijf genoemde broeders zowel profeet als leraar zijn. De vijf vormen een hecht team. Ze dienen samen de Heer onder vasten. Dat is de sfeer waarin de Heilige Geest kan spreken en Zijn wil kan duidelijk maken. De Heilige Geest spreekt tot dit hele gezelschap. Hij had Zich ook rechtstreeks tot Barnabas en Saulus kunnen richten, maar dat doet Hij niet. Hoewel Hij uitzendt – en niet de gemeente –, staat Zijn zending niet los van de gemeente. De dienst van hen die worden uitgezonden, beweegt zich immers op het terrein van de gemeente. In hun dienst voegen zij door de prediking van het evangelie toe aan de gemeente, terwijl zij door hun onderwijs in de gemeente de gemeente opbouwen.

Ze worden niet door de gemeente uitgezonden, maar voor hun dienst aan de Heer opgedragen. Als ze later terugkomen in Antiochië met hun verslag, is dat niet om verantwoording af te leggen, maar om te vertellen wat de Heer door hen heeft gedaan onder de volken (Hd 14:27). We hebben hier niet een Christus op aarde Die Zijn discipelen uitzendt. De zending van Barnabas en Paulus – hier nog Saulus – vindt plaats door de directe tussenkomst van de Heilige Geest.

Hieruit blijkt ook dat de Heilige Geest een Persoon is. Ongetwijfeld zal de Heilige Geest de mond van een van de profeten hebben gebruikt om Zijn wil duidelijk te maken. De uitzending gebeurt vanuit een Griekse stad en niet vanuit Jeruzalem. De Heilige Geest werkt buiten de apostelen om, onafhankelijk als Hij altijd is. Een verheerlijkte Christus in de hemel is Zijn uitgangspunt.

Als zij tot hun dienst worden geroepen, hebben ze al meerdere jaren voor de Heer gewerkt. Het zijn geen nieuwelingen. De roeping van Saulus vond plaats in Handelingen 9 (Hd 9:15; vgl. Gl 1:15-16), ongeveer acht jaar geleden, en nu volgt de opdracht om aan die roeping te voldoen. Dit laat zien dat er onderscheid is tussen roeping en uitzending. De tijd ertussen is de tijd van voorbereiding.

De Heilige Geest kon hun Zijn wil bekendmaken omdat zij zich in hun leven op de Heer Jezus en het dienen van Hem richtten. Daar hoorde ook vasten bij. Zij onthielden zich vrijwillig van voedsel met het oog op het openstaan voor de wil van de Heer. Jesaja 58 laat zien dat de innerlijke houding die bij het vasten hoort, voor God telt en niet het vasten op zich (Js 58:1-12).

Nadat de Heilige Geest hun Zijn wil heeft bekendgemaakt, vasten ze opnieuw en vragen in gebed om verdere leiding van de Heer. Het wordt hun duidelijk dat zij Barnabas en Saulus de handen moeten opleggen en hen moeten laten gaan. Het gezegde “lieten hen gaan”, betekent dat zij hun niets in de weg legden, terwijl hun vertrek toch een groot gemis voor de gemeente was. Ze dragen hun uitzending op het hart en blijven erbij betrokken.

Het opleggen van de handen heeft niets te maken met menselijke aanstelling, maar is het teken van de gemeenschap die zij met hen in deze zaak konden hebben. Bij een echt werk van de Heer roept de Heer de dienaar heel persoonlijk, zonder enige inmenging van de gemeente. Tegelijk zal de dienaar zich ook graag de handen laten opleggen om te gaan in de dienst van de Heer met de steun van de gemeente. Oplegging van handen betekent eenmaking (Lv 1:4; 3:2,8,13; 4:4,15,24,29,33).

Hd 13:4-5 | Begin van de eerste zendingsreis

4 Zij dan, uitgezonden door de Heilige Geest, kwamen in Seleucië en voeren vandaar af naar Cyprus. 5 En toen zij in Sálamis kwamen, verkondigden zij het Woord van God in de synagogen van de Joden; zij nu hadden ook Johannes als dienaar.

Hier begint de eerste zendingsreis, waarvan het verslag doorloopt tot Handelingen 14:26. Na te zijn geroepen door de Heilige Geest – en uitdrukkelijk niet door mensen (Gl 1:1) – zendt Hij hen ook uit – en uitdrukkelijk niet de gemeente. Zonder dat we lezen dat de Heilige Geest zegt waar ze heen moeten gaan, gaan ze op weg.

Het lijkt erop dat Cyprus niet een toevallige keuze is. Het is het eiland waar Barnabas vandaan komt (Hd 4:36). Mogelijk dat hij graag juist daar wil beginnen met de verkondiging van het evangelie. Als ze in Sálamis aan land gaan, gaan ze eerst naar de synagogen van de Joden. Er waren blijkbaar meerdere synagogen, wat erop wijst dat er een grote Joodse gemeenschap op het eiland was. Hoewel ze waren uitgezonden naar de volken, zoeken ze in de heidense omgeving toch eerst naar Joden. Dit zal Paulus later steeds doen. In zijn liefde voor Gods aardse volk blijft het voor hem: eerst de Jood en dan ook de Griek (Rm 1:16).

Ze hebben in Sálamis het Woord van God verkondigd. Bij deze prediking is ook Johannes, dat is Markus, aanwezig. Johannes Markus is met hen meegegaan om hen te dienen. Hij wilde zijn tijd en krachten wijden aan het evangelie, wat hij waarschijnlijk heeft gedaan door voor deze twee predikers allerlei praktische zaken te regelen.

Hd 13:6-12 | Elymas en Sergius Paulus

6 Toen zij nu het hele eiland waren doorgegaan tot Pafos toe, vonden zij een man, een tovenaar, een valse profeet, een Jood wiens naam Barjezus was; 7 hij was bij de proconsul Sergius Paulus, een verstandig man. Deze riep Barnabas en Saulus bij zich en verlangde het Woord van God te horen. 8 Elymas de tovenaar echter (want zo wordt zijn naam vertaald) weerstond hen en trachtte de proconsul van het geloof afkerig te maken. 9 Saulus echter, ofwel Paulus, vervuld met [de] Heilige Geest, zag hem strak aan en zei: 10 O jij, vol van alle bedrog en alle schurkerij, zoon van [de] duivel, vijand van alle gerechtigheid, zul je niet ophouden de rechte wegen van <de> Heer te verdraaien? 11 En nu, zie, [de] hand van [de] Heer is op je, en je zult blind zijn en voor een tijd de zon niet zien. En onmiddellijk viel donkerheid en duisternis op hem, en hij ging rond en zocht [mensen] die hem bij de hand konden leiden. 12 Toen kwam de proconsul, daar hij zag wat er was gebeurd, tot geloof, versteld over de leer van de Heer.

Over enige reactie op de verkondiging van Gods Woord in Sálamis horen we niet. Een mogelijke reden daarvan kan de invloed zijn van de activiteiten van een demonisch man, nota bene een Jood. Deze man was vooral actief in Pafos. Daar lopen Barnabas en Saulus hem tegen het lijf, nadat ze het hele eiland zijn doorgegaan. Hij luisterde naar de naam Barjezus, dat betekent ‘zoon van Jezus’. De Heilige Geest toont ons in deze man iemand die in naam nauw verwant is aan Jezus, maar in feite op enorme afstand van de Heer Jezus staat. Hij draagt niet het ware Woord van God uit, maar is een vervalser van Gods Woord.

Elymas is in dienst van de proconsul Sergius Paulus die het Romeinse gezag op Cyprus vertegenwoordigt. De stadhouder is onwetend aangaande de ware God, maar hij is ook een verstandig man. Dat blijkt uit een oprecht verlangen naar iets wat de leegte kan vullen die hij voelt bij de onbenulligheid van de heidense ceremoniën en de afschuwelijke immoraliteit ervan.

In de valse profeet en tovenaar, de Jood Elymas, zien we de vertegenwoordiger van de vijandschap tegen het christendom. Steeds weer zullen we zien hoe de Joden ook buiten het land Israël het Woord verwerpen en tevens willen verhinderen dat het tot de volken wordt gesproken (vers 45). In Elymas zien we dat daarbij duivelse machten en krachten in het spel zijn. Zo stelt Paulus hem ook aan de kaak.

Dit is het moment dat Lukas een naamswijziging doorvoert en Saulus vanaf nu Paulus noemt. Te midden van het Jodendom heeft Lukas hem steeds bij zijn Hebreeuwse naam genoemd. Saulus betekent ‘de gevraagde’ of ‘begeerde’. In die naam beluisteren we de grote plannen die zijn ouders met hem lijken te hebben gehad. Misschien hebben ze hem die naam gegeven uit bewondering voor koning Saul. Koning Saul stak letterlijk met kop en schouders boven iedereen uit; van hun zoon Saulus zullen ze hebben verwacht dat hij in godsdienstige zin boven iedereen uit zou steken. Dat is ook gebeurd (Gl 1:14). Maar vanaf nu zal hij Paulus heten. Nu zijn dienst onder volken zijn beslag heeft gekregen, zal Lukas hem verder met zijn heidense naam noemen.

Dit gebeurt voor de eerste keer in de confrontatie van Paulus met de valse profeet, waarbij hij bewijst waar zijn kracht ligt, namelijk niet in zichzelf, maar in de Heilige Geest. In plaats van de grootste onder allen te zijn, heeft hij geleerd dat ware kracht alleen te vinden is in het zijn van de kleinste van allen (Lk 22:26-27). Paulus betekent ‘de kleine’.

Om wereldevangelisatie te kunnen verrichten is nederigheid een vereiste. Dan ook is iemand in de juiste gezindheid om krachtig te kunnen optreden tegen de tegenstand die het evangelie ondervindt. Die kracht vindt Paulus in de Heilige Geest met Wie hij wordt vervuld. De vervulling met de Heilige Geest wijst op een ogenblikkelijke vervulling voor dat moment. De Heilige Geest geeft op het moment van de vervulling bijzondere kracht voor wat er moet worden gezegd.

Vervuld met de Heilige Geest spreekt Paulus op krachtige wijze deze valse profeet aan die zich zo duidelijk als een tegenstander van het evangelie openbaart. Met een verontwaardigde uitroep “o jij” spreekt Paulus deze man rechtstreeks aan om hem vervolgens volkomen te ontmaskeren als een man die vol is van alle bedrog en alle schurkerij. In deze man is niets goeds aanwezig.

Hij is met recht een “zoon van de duivel” en een “vijand van alle gerechtigheid”. Hij heeft de duivel als vader en uit zich als iemand die alle gerechtigheid verafschuwt. Iemand wordt alleen zoon van de duivel genoemd als hij blijk geeft van hardnekkige en weloverwogen tegenstand (Jh 8:44; 1Jh 3:10). In zijn verdorvenheid stelt hij ook de rechte wegen van de Heer (Hs 14:10) op een verdraaide wijze voor. Hij wordt echter doorzien (Sp 10:9).

Met apostolisch gezag velt Paulus het oordeel over deze zoon van de duivel en maakt hem blind door de hand van de Heer op hem te doen zijn. Voor de tweede keer is er sprake van “de hand van de Heer”, hier in oordeel. De eerste keer is in Handelingen 11, daar in zegen (Hd 11:21). Paulus stelt ook een grens aan de blindheid, want die zal “voor een tijd” zijn.

In deze tijdelijke blindheid is Elymas een beeld van het ongelovige Joodse volk waarop in de huidige tijd een bedekking ligt. Die bedekking zal ook een keer worden weggenomen, en wel van een gelovig overblijfsel. Het is een tijdelijke bedekking (Rm 11:25). De ongelovige Joden zijn met blindheid geslagen omdat ze jaloers zijn op de verkondiging van het evangelie aan de volken (1Th 2:16). Als gevolg daarvan is het Jodendom al vele eeuwen op zoek naar mensen die hen bij de hand kunnen nemen om hen te leiden. Ze zijn afhankelijk van de gunst van de volken die ze telkens zoeken.

Een ander gevolg van de blindheid van de Joden is dat het evangelie naar de heidenen is gegaan (Rm 11:11,15). Dat zien we ook in de geschiedenis van Elymas. Nadat hij met blindheid is geslagen, opent God de deur van het hart van de heiden Sergius Paulus voor het geloof. De stadhouder was niet zozeer onder de indruk van wat er gebeurde, maar van de leer van de Heer. Niet het wonder, maar het Woord is de basis van de bekering.

Hd 13:13-15 | Van Cyprus naar Antiochië in Pisidië

13 Het gezelschap van Paulus nu voer af van Pafos en kwam in Perge in Pamfylië; Johannes echter scheidde zich van hen af en keerde terug naar Jeruzalem. 14 Zij nu gingen van Perge verder en kwamen in het Pisidische Antiochië aan; en zij gingen in de synagoge op de sabbatdag en namen plaats. 15 En na het lezen van de wet en de profeten zonden de oversten van de synagoge [een boodschap] tot hen en zeiden: Mannen broeders, als u een woord van bemoediging voor het volk hebt, zegt het.

Dat er sprake is van “het gezelschap van Paulus”, lijkt erop te wijzen dat er een groter gezelschap is dan Paulus en Barnabas. Mogelijk zijn er mensen samen met de stadhouder tot geloof gekomen en hebben enkelen van hen zich bij Paulus en Barnabas aangesloten. Dat er sprake is van ‘het gezelschap van Paulus’, houdt ook in dat vanaf nu Paulus de leiding neemt en Barnabas de tweede plaats inneemt. Paulus drukt zijn stempel op het gezelschap, het gezelschap trekt voort onder zijn leiding en verantwoordelijkheid.

Het gezelschap verlaat het eiland Cyprus. Ze gaan in Pafos aan boord en varen naar Pamfylië in het zuiden van Galatië. In Perge gaan ze aan land. Daar haakt Johannes Markus af. Hij ziet het niet meer zitten om nog verder op te trekken met de twee dienaren. Ze moeten het maar verder zonder hem en zijn dienst doen. Johannes is het beeld van de ontrouwe dienaar. Het lijkt erop dat hij niet toe was aan deze dienst. Barnabas en Paulus hebben dat ook niet opgemerkt. Zonder enige opmerking van hun kant – daarover lezen we althans niets – laten ze Johannes Markus gaan. Zelf trekken ze vanaf Perge het land in.

Op hun trektocht komen ze in de provincie Pisidië in een stad die ook Antiochië heet. Er waren in die tijd meerdere steden met deze naam. Ook hier zoekt Paulus eerst de synagoge op. Ze kennen de gewoonten in de synagoge en nemen er plaats. Ze weten dat er na het lezen van de wet gelegenheid geboden zal worden om tot de Joden te spreken. We zien hoe de dienst er in de synagoge aan toegaat. Er is grote vrijheid in de dienst, meer dan in veel kerken vandaag. Na de lezing van de wet vindt er een vrije verkondiging plaats. De aanwezigheid van Paulus en Barnabas wordt opgemerkt en ze krijgen het verzoek om een woord te spreken dat tot bemoediging voor het volk zal kunnen dienen.

Hd 13:16-21 | Periode van de vaderen tot Saul

16 En Paulus stond op, wenkte met de hand en zei: Mannen van Israël, en u die God vreest, hoort: 17 De God van dit volk Israël verkoos onze vaderen en verhoogde het volk tijdens hun vreemdelingschap in Egypteland en leidde hen met een hoge arm daaruit. 18 En gedurende ongeveer veertig jaar verzorgde Hij hen in de woestijn; 19 en na zeven volken te hebben uitgeroeid in [het] land Kanaän, gaf Hij hun land <hun> ten erfdeel, 20 [dit is totaal] ongeveer vierhonderdvijftig jaar. En daarna gaf Hij richters, tot op Samuel, <de> profeet. 21 En van toen af vroegen zij om een koning; en God gaf hun Saul, zoon van Kis, een man uit [de] stam van Benjamin, veertig jaar lang.

Paulus neemt de uitnodiging om een woord tot het volk te spreken met beide handen aan. Zeker heeft hij een woord van bemoediging of vermaning dat daaruit zal bestaan dat zij niet gerechtvaardigd kunnen worden door de wet, maar alleen door geloof in de Heer Jezus. Zonder voorbereiding kan Paulus de gelegenheid die hem geboden wordt, benutten om Gods Woord te prediken. Hij doet dat in het bewustzijn welk publiek hij voor zich heeft. Om enige rust te krijgen wenkt hij met de hand (vgl. Hd 12:17). Dan begint hij aan zijn toespraak.

De Israëlieten worden aangesproken als “mannen van Israël” en de proselieten als “u die God vreest”. Paulus begint met te laten zien dat Israël het uitverkoren volk van God is. Hij herinnert zijn gehoor aan hun vreemdelingschap – en niet zozeer aan hun slavernij – in Egypte en hoe God hen daaruit leidde. Zowel de verkiezing van de vaderen, die afgodendienaars waren, als de bevrijding uit de slavernij van Egypte, waar zij niet om hebben gevraagd, stelt hij voor als daden van Gods soevereine genade.

In zijn hele toespraak wijst hij steeds op dit genadige handelen van God met Zijn volk en niet op hun ontrouw en wat zij op basis van de wet hadden verdiend. Dat blijkt wel duidelijk als hij hun de zorg van God voorstelt die zij veertig jaar lang in de woestijn hebben genoten. Het gaat hem om de kant van de Goddelijke genade en niet om het gedurig falen van het volk in de woestijn. Op grond van de wet zouden ze zijn omgekomen.

Op diezelfde genade wijst hij als hij eraan herinnert hoe God zeven volken voor hen heeft uitgeroeid uit Kanaän om hun dat land te kunnen geven. Ze hebben het land niet gekregen omdat zij het hadden verdiend (Dt 9:4). God heeft dat land ook niet zomaar gegeven, maar als erfdeel, als een land dat Hij speciaal voor hen heeft bedoeld en dat zij van Hem hebben gekregen als hun echte bezit. De periode waarin God op deze wijze met Zijn volk is bezig geweest, beslaat ongeveer vierhonderdvijftig jaar. Dat is de som van vierhonderd jaar Egypte, veertig jaar woestijn en tien jaar verovering van het land.

In het land aangekomen heeft God hun richters gegeven. Deze richters zijn door Hem steeds in Zijn genade gegeven als gevolg van hun roepen tot Hem. Dat dit roepen tot God weer het gevolg was van onderdrukking door vijanden die God over hen had doen komen vanwege hun ontrouw, daaraan gaat Paulus voorbij. De enige richter die Paulus noemt, is Samuel, de laatste richter die God aan Zijn volk heeft gegeven. Samuel is een bijzonder bewijs van Gods genade. God gaf hem zonder dat er door het volk om was gevraagd.

Als Paulus daarna Saul naar voren brengt als de koning om wie het volk vroeg, doet hij dat ook zonder iets te zeggen over Gods gedachten over dit verzoek van het volk. Hij laat het aan zijn luisteraars over om erover na te denken dat deze koning de man naar Gods hart heeft vervolgd. Luisteren naar een prediking uit het Woord vraagt om meedenken van de luisteraars en moet niet slechts een absorberen van woorden zijn. Als we luisteren, moeten we ons afvragen: Wat heeft het voor mij te betekenen?

Hier lezen we nog iets wat we niet in het Oude Testament lezen en dat is dat Saul veertig jaar lang koning is geweest.

Hd 13:22-25 | Periode van David tot de Heer Jezus

22 En na hem te hebben afgezet verwekte Hij hun David tot koning, van wie Hij ook aldus getuigenis gaf: ‘Ik heb David gevonden, de [zoon] van Isaï, een man naar Mijn hart, die Mijn hele wil zal doen’. 23 Van diens nageslacht heeft God naar [de] belofte aan Israël een Heiland gebracht, Jezus, 24 nadat Johannes tevoren, vóór zijn optreden, [de] doop van bekering had gepredikt aan het hele volk Israël. 25 Toen nu Johannes zijn loop voleindigde, zei hij: ‘Wat denkt u dat ik ben? Ik ben het niet; maar zie, na mij komt Hij Wie ik niet waard ben de sandaal van Zijn voeten los te maken’.

Door op te merken dat God “hem” heeft “afgezet”, wijst Paulus er bedekt op dat Saul niet de koning naar Gods hart was. Paulus werkt naar David toe. Over hem wil hij het hebben omdat hij via David wil wijzen op de Heer Jezus, dé Man naar Góds hart. Met de verkiezing van David begint God een volledig andere betrekking tot Zijn volk dan daarvoor via de richters en de eerste koning Saul. Paulus heeft het voorgaande allemaal verteld om te laten zien hoe God Zijn volk steeds weer heeft gered op grond van soevereine genade. Tevens maakt hij zijn gehoor hiermee duidelijk dat hij geen nieuwlichter is, maar iemand die de ‘oude leer’ brengt.

Van David is de overstap naar de Heer Jezus snel gemaakt. Daarmee is Paulus bij zijn eigenlijke onderwerp gekomen. Israël verwachtte immers de Messias en die verwachting was gekoppeld aan het huis van David. De Messias is de Zoon van David, geboren uit het huis van David. Paulus houdt zijn gehoor voor dat die beloofde Zoon van David door God naar de belofte aan Israël is gebracht in de Persoon van Jezus. De belofte was in eerste instantie aan David gedaan, maar toch ook aan het hele volk. Hij is door God aan Zijn volk gebracht als Heiland. In die Naam horen we het ‘heil’ of de behoudenis.

Paulus noemt de voorloper van de Messias, Johannes, omdat ze Johannes hier ook kenden. Hij wijst ook op de prediking van Johannes van de doop van bekering voor het hele volk Israël. Zijn gehoor hier in het Pisidische Antiochië behoort daar ook toe. Hij geeft door zijn aanhaling van de inhoud van de prediking van Johannes zijn gehoor al de hint van de noodzaak van bekering. Vervolgens laat hij Johannes spreken. Johannes heeft na het volbrengen van zijn taak, dat wil zeggen kort voor zijn gevangenneming, elke eer voor zichzelf afgewezen en gewezen op Hem Die alle eer van hem en iedereen waard is, want Hij gaat alles en iedereen te boven.

Hd 13:26-31 | Wat er met Christus is gebeurd

26 Mannen broeders, zonen van Abrahams geslacht, en die onder u God vrezen, tot ons is het woord van deze behoudenis gezonden. 27 Want zij die in Jeruzalem wonen en hun oversten hebben Hem niet gekend, en de stemmen van de profeten, die op elke sabbat gelezen worden, hebben zij door [Hem] te veroordelen vervuld; 28 en hoewel zij geen enkele doodsschuld vonden, vroegen zij Pilatus dat Hij zou worden gedood. 29 Toen zij nu alles hadden volbracht wat over Hem geschreven stond, namen zij Hem van het hout af en legden Hem in een graf. 30 God echter heeft Hem uit [de] doden opgewekt, 31 en vele dagen lang is Hij verschenen aan hen die met Hem waren opgegaan van Galiléa naar Jeruzalem, die <nu> Zijn getuigen zijn bij het volk.

Na zijn gehoor hun geschiedenis te hebben voorgehouden, waarin steeds weer Gods genade is gebleken, vraagt Paulus weer om de nadrukkelijke aandacht van de beide groepen waaruit zijn gehoor bestaat. Hij komt met het hoogste bewijs van Gods genade door nu aan hen te vertellen dat het “woord van deze behoudenis” tot “ons” gezonden is. Door te spreken over ‘ons’ sluit hij zichzelf erbij in.

Het woord van deze behoudenis is tot hen gekomen in een Persoon, de Heer Jezus. Hij is gekomen, maar zij die in Jeruzalem wonen en hun godsdienstige leiders hebben niet begrepen Wie Hij werkelijk is. Ze hebben Hem niet als Messias erkend. Dat heeft hen ertoe gebracht Hem te veroordelen. Daarmee hebben zij vervuld wat door de profeten is gezegd, van wie zij de stemmen elke sabbat in de synagoge horen als ze uit hun geschriften horen voorlezen. De profeten hebben over die verwerping geprofeteerd. Dat zij door de verwerping van Christus de profeten hebben vervuld, maakt hun schuld niet kleiner.

Paulus zegt niets over het leven van de Heer Jezus maar richt zich op Zijn veroordeling en dood. Aan die dood is niet alleen Israël schuldig, ook de volken zijn daaraan schuldig. Dat laatste geeft Paulus aan door Pilatus als betrokkene te vermelden. God heeft het toegelaten dat zij, de Joden, alles over Hem konden volbrengen wat zij wilden. Ze hebben daarin onwetend, maar toch ten volle ervoor verantwoordelijk, volbracht wat over Hem geschreven stond. De “zij” die Hem van het hout hebben gehaald en in een graf hebben gelegd, zijn Jozef en Nicodémus.

Nadat Paulus het werk van mensen heeft beschreven, zegt hij wat Gód met Hem heeft gedaan. God heeft Hem opgewekt. Die opwekking is geen schijn, maar werkelijkheid. Het feit van Zijn opwekking is door Zijn discipelen waargenomen. Hij Die aan hen verscheen, is Dezelfde met Wie zij het land waren doorgetrokken van Galiléa naar Jeruzalem. Ze kunnen deze getuigen nog raadplegen, want ze zijn nog aanspreekbaar in Israël. Paulus noemt niet zijn eigen getuigenis dat hij de Heer ook heeft gezien. Hij was geen getuige geweest van de Heer op aarde, maar van Hem in de heerlijkheid. In zijn toespraak gaat het erom dat Hij Die is gestorven, Dezelfde is Die door God is opgewekt.

Hd 13:32-39 | De verkondiging van de belofte

32 En wij verkondigen u de belofte, tot de vaderen gekomen, dat God deze heeft vervuld aan ons, hun kinderen, door Jezus te verwekken, 33 zoals ook in de tweede Psalm geschreven staat: ‘U bent Mijn Zoon, heden heb ik U verwekt’. 34 En dat Hij Hem uit [de] doden heeft opgewekt om niet meer tot ontbinding terug te keren, heeft Hij zo gezegd: ’Ik zal u de betrouwbare weldadigheden van David geven’. 35 Daarom zegt Hij ook in een andere [Psalm]: ‘U zult Uw Heilige geen ontbinding te zien geven’. 36 Want nadat David in zijn eigen geslacht de raad van God had gediend, is hij wel ontslapen en bij zijn vaderen bijgezet en heeft ontbinding gezien, 37 maar Hij Die God heeft opgewekt, heeft geen ontbinding gezien. 38 U zij dan bekend, mannen broeders, dat door Deze u vergeving van zonden wordt verkondigd 39 <en> dat van alles waarvan u niet kon worden gerechtvaardigd in [de] wet van Mozes, in Deze ieder die gelooft, gerechtvaardigd wordt.

Paulus kan nu overgaan tot de verkondiging van de vervulling van de belofte en wel met betrekking tot “ons”, dat zijn de kinderen van de vaderen, ofwel de Israëlieten. De vervulling van de belofte is gebeurd door de verwekking van Jezus door God. Deze verwekking ziet zowel op de verwekking van de Heer Jezus door de Heilige Geest in Maria (Lk 1:35) als op Zijn opwekking door God uit de doden. Voor beide aspecten van de verwekking haalt Paulus de Schrift aan.

Eerst verwijst hij naar Psalm 2 (Ps 2:7). Uit dit citaat blijkt dat de Heer Jezus meer is dan alleen de Zoon van David, want hier blijkt dat Hij door Zijn geboorte ook de Zoon van God is. Hier gaat het niet om verwekking in de zin van de opstanding, maar werkelijk als oorsprong van Zijn leven als Mens op aarde.

Na het citaat dat Zijn verwekking aangeeft, gaat Paulus direct door naar Zijn opwekking uit de doden. Hij stelt die voor als de opstanding tot een onvergankelijk leven. De Heer Jezus zal nooit ontbinding zien. Paulus bewijst dit gegeven met een citaat uit Jesaja 55 (Js 55:3) in samenhang met een ander citaat uit het boek Psalmen (Ps 16:10).

Iedere Jood die Jesaja 55:3 leest, weet dat het daar gaat over de grote Zoon van David in Wie God aan Zijn volk de betrouwbare weldadigheden van David bewijst. Alle zegeningen die God aan David heeft beloofd, worden waargemaakt door de grote Zoon van David. Daardoor is het ook duidelijk dat die Zoon niet in het graf kon blijven en daarom heeft God Hem ook geen ontbinding te zien gegeven, zoals Psalm 16 vermeldt (Ps 16:10). God schenkt ons Zijn weldadigheden in Hem Die de Weldadige of Heilige is.

Om zijn toepassing van Psalm 16:10 op de Messias nog meer te onderstrepen wijst Paulus erop dat dit woord uit deze psalm natuurlijk niet op David zelf kan worden toegepast. In zijn generatie heeft David de wil van God vervuld en is daarna gestorven en begraven. Daarna heeft hij ontbinding gezien en dat is nu juist niet het geval met de Heer Jezus. Nog eens bekrachtigt Paulus dat Hij, Die God heeft opgewekt, geen ontbinding heeft gezien.

Na de vaststelling van de geweldige feiten ten aanzien van alles wat God met de Man naar Zijn hart heeft gedaan, kan Paulus aan zijn gehoor de weldadigheden van David verkondigen. De weg is vrij om die aan te bieden aan allen die geloven. De eerste van die weldadigheden is de vergeving van zonden. Daar blijft het niet bij. Er is meer dan vergeving, er is ten tweede rechtvaardiging. De vraag die twee keer in het boek Job voorkomt, “hoe zou een sterveling rechtvaardig zijn voor God?” (Jb 9:2; 25:4), wordt hier beantwoord.

De wet doet de mens bezig zijn met zichzelf, de rechtvaardiging doet hem zien op wat God heeft gedaan in Christus. Het is onmogelijk om op grondslag van de wet gerechtvaardigd te worden. Elke overtreding van de wet van Mozes is een verzwaring van het rechtvaardig oordeel dat met de overtreding van de wet samenhangt. Toch is rechtvaardiging niet onmogelijk. Het is mogelijk, maar alleen door te geloven in het volbrachte werk van Christus.

Hd 13:40-41 | Tot slot een waarschuwing

40 Kijkt dan uit dat [u] niet overkomt wat gezegd is in de profeten: 41 ‘Ziet, verachters, en verwondert u en verdwijnt; want Ik werk een werk in uw dagen, een werk dat u geenszins zult geloven als iemand het u verhaalt’.

Het vorige vers zou een mooie afsluiting zijn geweest. Maar Paulus heeft rondgekeken en verwacht een reactie op zijn toespraak. Hij besluit daarom zijn toespraak met een ernstige vermaning uit het Woord voor ieder die het aanbod van genade afwijst. Als ze dit afwijzen, zal dit woord van de profeet Habakuk aan hen vervuld worden (Hk 1:5). Dit vers kondigt de situatie aan van de ondergang van de staat Israël. Zo zal het ook met hen kunnen gaan. Of dat zo is, hangt ervan af of ‘u, luisteraars’, de boodschap aanneemt of niet.

Het werk van God in de dagen van Habakuk was dat God de Chaldeeën stuurde om Zijn volk te tuchtigen, een werk dat ze niet wilden geloven. Dat God Zijn volk strafte door middel van een verdorven heidense natie, was een wonderlijk werk. Paulus past dit woord van het werk van het oordeel van God toe op het werk van het evangelie dat God nu bezig was te doen. Als ze het afwezen, zou dat onheil over hen brengen op een wijze die vergelijkbaar is met de dagen van Habakuk.

Wanneer Paulus dit ernstige beroep op het geweten van zijn luisteraars doet, bevinden we ons in het jaar 45/46. We weten dat ongeveer vijfentwintig jaar later de ondergang is gekomen, want ze hebben de behoudenis afgewezen.

Hd 13:42-44 | Uitwerking van de prediking

42 Toen zij nu naar buiten gingen, smeekten zij dat op de volgende sabbat deze woorden tot hen zouden worden gesproken. 43 En toen de synagoge was uiteengegaan, volgden vele van de Joden en van de godsdienstige proselieten Paulus en Barnabas, die tot hen spraken en hen vermaanden bij de genade van God te blijven. 44 Op de volgende sabbat nu kwam bijna de hele stad samen om het Woord van de Heer te horen.

We krijgen nu de uitwerking van de toespraak die Paulus heeft gehouden. De mensen zijn zeer onder de indruk. Er is nog geen sprake van jaloersheid, er is alleen maar verlangen nog meer te horen. Velen kunnen niet wachten tot de volgende sabbat en volgen Paulus en Barnabas, niet om de personen, zoals vaak gebeurt, maar om meer te horen. Vanaf nu, op een enkele uitzondering na (Hd 14:14; 15:12,25), is de volgorde niet meer Barnabas en Paulus, maar Paulus en Barnabas.

Paulus en Barnabas voldoen graag aan dit verlangen door hun verder onderwijs te geven over de “genade van God”. De vermaning is om bij de genade van God te blijven die hun in het evangelie is verkondigd en ook daders van het Woord te worden en te leven uit en bij die genade. Die zullen ze nodig hebben bij de tegenstand die ze zullen ondervinden in hun volgen van een verworpen Christus, zolang Hij nog niet is teruggekomen om Zijn heerschappij op aarde te vestigen.

Als de volgende sabbat is aangebroken, zien we dat het Woord dat de vorige sabbat is gesproken, diepe indruk heeft gemaakt. Het was niet tot vergeetachtige hoorders gesproken. Deze twee, voor ieder onbekende mannen hadden niet hun eigen woord, maar Gods Woord gebracht. Ze zullen de week goed hebben gebruikt voor de verkondiging van het evangelie. Als ze op de volgende sabbat weer een samenkomst hebben, komt dan ook bijna de hele stad samen. Ze willen het Woord horen dat van de verheerlijkte Heer komt en Hem als onderwerp heeft. Op Hem heeft het woord van het evangelie betrekking.

Hd 13:45-52 | Door de Joden verdreven

45 Toen de Joden echter de menigten zagen, werden zij met jaloersheid vervuld en spraken dat wat door Paulus werd gesproken, lasterend tegen. 46 En Paulus en Barnabas zeiden met vrijmoedigheid: Het was nodig dat eerst tot u het Woord van God werd gesproken; aangezien u het van u afstoot en uzelf het eeuwige leven niet waard oordeelt, – zie, wij wenden ons tot de volken. 47 Want zo heeft de Heer ons geboden: ‘Ik heb U gesteld tot een licht van [de] volken, opdat U tot behoudenis bent tot aan [het] einde van de aarde’. 48 Toen nu de volken dit hoorden, verblijdden zij zich en verheerlijkten het Woord van de Heer en allen geloofden die tot [het] eeuwige leven bestemd waren; 49 en het Woord van de Heer werd door het hele land verbreid. 50 De Joden echter stookten de aanzienlijke godsdienstige vrouwen en de voornaamsten van de stad op en verwekten een vervolging tegen Paulus en Barnabas en verdreven hen uit hun gebied. 51 Zij schudden echter het stof van hun voeten af tegen hen en kwamen in Iconium. 52 En de discipelen werden vervuld met blijdschap en met [de] Heilige Geest.

Als de Joden de menigten zien, worden ze jaloers. Zolang de prediking nog in de synagoge plaatsvond voor het selecte gezelschap van de bezoekers ervan, waren ze toch nog in de veronderstelling dat het een boodschap van God voor hen als Joden was. Nu zien ze echter dat ook velen die nooit in de synagoge komen te horen krijgen over de Heer Jezus. Dat kunnen ze met hun nationalistische hoogmoed en exclusivisme niet verkroppen.

Waar genade wordt gepredikt, zal dat altijd de vijandschap opwekken van mensen die zichzelf belangrijk vinden in hun dienen van God. Het is de jaloersheid van het misgunnen van de genade aan de volken. Daarom beginnen ze lasterend tegen te spreken wat ze eerst zo enthousiast hebben begroet. Wie de genade niet voor zichzelf aanvaardt, zal die ook aan anderen misgunnen.

In plaats van tegen de menigten te zeggen dat ze in de synagoge moeten komen, richt Paulus het woord tot de Joden. Zij hebben de voorrang gekregen in de prediking van de genade, maar genade stelt iedereen op gelijke voet voor God. Als ze dat niet willen en het van zich stoten en daarmee aangeven het eeuwige leven niet te willen, zullen hij en Barnabas zich niet meer tot hen richten, maar tot de volken.

Voor de gelovige Jood is dat al moeilijk te accepteren, voor de ongelovige Jood is het verwerpelijk. Het roept al zijn haat op. Ze hebben echter het recht op de zegen op de grondslag van de wet verspeeld omdat ze niet aan de voorwaarden hebben voldaan. Nu ze ook de genade niet willen, verspelen ze die ook. Zij hebben zichzelf hierdoor buitenspel gezet. Zo gaat wat eerst een kleine Joodse sekte was, mede door de tegenstand van de Joden, langzaam in de richting van een wereldwijde beweging.

De prediking tot de volken is geen bedenksel van Paulus. God heeft ook in het Oude Testament al aan de heidenen gedacht om hen deelgenoot van de behoudenis te maken (Js 49:6). Jesaja 49 gaat over de Heer Jezus als de Knecht van Jahweh. De woorden die Paulus aanhaalt, zijn in Jesaja bedoeld als een bemoediging voor de Knecht van Jahweh, nadat Hij Zijn teleurstelling erover heeft laten horen dat Israël Hem afwees. Dat gebeurt nu ook met Paulus en Barnabas. Ook zij worden door de ongelovige Joden afgewezen. Daarom zegt Paulus in zijn citaat “zo heeft de Heer ons geboden”, waarmee hij dan zichzelf en Barnabas bedoelt. Nu zij als de predikers van de genade zijn afgewezen door de ongelovige Joden, zullen ze, zoals de Knecht van Jahweh te horen kreeg, naar de volken gaan.

Als de volken dit horen, verblijden ze zich. Ze prijzen het Woord van de Heer, ze omhelzen en waarderen het ten volle. Dat Woord doet zijn werk in hen. Velen komen erdoor tot geloof. Zij die tot geloof komen, zijn zij die tot het eeuwige leven door God bestemd zijn. Hier vinden we de kant van de voorbestemming. God weet volmaakt wie zullen geloven, want Hij heeft hen er Zelf toe bestemd. Dat betekent ook dat alleen die mensen zullen geloven, die God daartoe heeft bestemd.

Maar voorbestemming neemt onze verantwoordelijkheid niet weg om het evangelie te prediken. De tegenhanger vinden we dan ook in het eerste vers van het volgende hoofdstuk. Paulus, die als geen ander de waarheid van de voorbestemming kende, heeft ook als geen ander het evangelie gepredikt. Hij wist ook niet wie allemaal zouden geloven. God smeekt ook niet alleen de uitverkorenen om zich met Hem te laten verzoenen, maar alle mensen (2Ko 5:20). Voor de christen geldt dan ook dat hij gelooft dat er zoveel mensen tot bekering komen als God heeft voorbestemd en dat hij het zo moet prediken dat velen tot bekering komen.

Hoe de vijand ook zijn best doet om de verspreiding van het Woord tegen te gaan, de loop van het Woord is niet te stuiten. Het Woord van de Heer in Antiochië heeft een enorme uitwerking tot in de wijde omtrek. Opvallend vaak komt in dit gedeelte de naam ‘Heer’ voor (verzen 44,47-49), waarvan drie keer wordt gesproken over het ‘Woord van de Heer’ (verzen 44,48-49). Het legt er de nadruk op dat het Woord van God voor hen aan wie het wordt gepredikt en door wie het wordt aangenomen het Woord van de Gezaghebber, de Gebieder is aan Wie ze zich moeten onderwerpen.

De Joden weten aanzienlijke godsdienstige vrouwen en andere voorname lieden op te stoken en de rol van vervolgers op zich te nemen. Voorname en aanzienlijke mensen voelen het evangelie als een bedreiging voor hun eer en aanzien. Zij weigeren elk gezag te erkennen dat een einde maakt aan hun voornaamheid. Als er geen verlangen naar het evangelie is, kunnen zulke mensen op een eenvoudige manier tot tegenstanders worden gemaakt. Dat lukt de Joden met hun insinuaties dan ook goed.

Het resultaat is dat Paulus en Barnabas uit dat gebied worden weggejaagd. Als ze Antiochië verlaten, maken ze door het stof van hun voeten tegen hen af te schudden duidelijk dat zij geen enkel deel hebben aan de mensen die hen verjagen. Ze willen zelfs met het stof van de stad niets te maken hebben (vgl. Mt 10:14). Dan gaan ze op weg naar hun volgende doel, Iconium.

Als Paulus en Barnabas vertrekken, laten ze niet discipelen achter die in paniek raken, maar discipelen die vervuld worden met blijdschap en met de Heilige Geest. Hoewel de predikers weg zijn, blijven de blijdschap en de Heilige Geest. Blijdschap en de Heilige Geest horen bij elkaar. Ze zijn met beide vervuld. Dat geeft God overal waar de harten gericht zijn op de Heer Jezus en de tegenstand heftig is.

Handelingen 14

Hd 14:1-7 | Prediking in en vlucht uit Iconium

1 Het gebeurde nu in Iconium, dat zij samen in de synagoge van de Joden gingen en zo spraken dat een grote volksmenigte, zowel van Joden als van Grieken, geloofde. 2 De Joden echter die niet geloofden, zetten de gemoederen van de volken op en maakten ze bitter gestemd tegen de broeders. 3 Zij bleven dan geruime tijd met vrijmoedigheid spreken over de Heer, Die getuigenis gaf aan het Woord van Zijn genade door te geven dat tekenen en wonderen door hun handen gebeurden. 4 De volksmenigte van de stad nu werd verdeeld, en sommigen waren voor de Joden en anderen voor de apostelen. 5 Toen er nu een plan ontstond zowel van de volken als van de Joden met hun oversten, om hen te mishandelen en te stenigen, 6 vluchtten zij toen zij het gewaar werden, naar de steden van Lycaónië, Lystra en Derbe en de omstreken, 7 en verkondigden daar het evangelie.

In Iconium herhaalt zich wat in het Pisidische Antiochië is gebeurd. Paulus en Barnabas gaan weer eerst naar de synagoge. De vervolging in Antiochië heeft hun moed en ijver om het evangelie te brengen niet verminderd. Ze spreken op een wijze die tot gevolg heeft dat een grote volksmenigte zowel uit de Joden als uit de heidenen tot geloof komt. Het spreken moet zo zijn, dat de Heer het kan gebruiken (vgl. Pr 12:10). Het gaat om een bekwaamheid die uit God moet zijn (2Ko 3:5), die Zijn gave is, maar die dan ook gebruikt moet worden. Het Woord heeft kracht en draagt vrucht.

Evenals in het Pisidische Antiochië zijn ook hier de ongelovige Joden de heftige tegenstanders van het evangelie. Ook hier weten ze de gemoederen van de volken te bespelen en hen bitter te stemmen, waardoor ze in verzet komen tegen de broeders. Maar de broeders wijken niet voor de volkswoede. Ze blijven geruime tijd, zonder zich iets aan te trekken van de pogingen van de Joden om hen te verdrijven. Ze spreken vrijmoedig over de Heer en getuigen van Hem.

Op Zijn beurt geeft de Heer getuigenis aan het Woord van Zijn genade door aan Zijn getuigen te geven dat zij tekenen en wonderen verrichten. Deze tekenen en wonderen dienen tot bevestiging van het Woord. Dat is zoals de Heer heeft beloofd toen Hij hun de opdracht gaf om het evangelie te verkondigen (Mk 16:20; vgl. Hb 2:3-4). Toch lezen we niet dat elke prediking in Handelingen gepaard gaat met het doen van tekenen en wonderen. Het is geen automatisme.

Als het evangelie zo met kracht is verkondigd, ontstaat er verdeeldheid in de menigte. De prediking van het evangelie brengt scheiding. De tegenstand in Iconium groeit en krijgt een bedreigende vorm. De vijandschap krijgt een zo grote omvang, dat er sprake is van een plan om de apostelen te mishandelen en te stenigen. Dat plan wordt opgevat in een samenspraak tussen de volken en de Joden met hun oversten. Het smeden van een dergelijk plan laat wel zien hoe diepgeworteld de haat tegen de verkondigers van het evangelie is. Niet alleen de dood door steniging, maar ook een daaraan voorafgaande mishandeling maakt deel uit van hun plan.

Hoewel ze in het begin niet zijn gezwicht voor de bittere stemming onder de volken, breekt het moment aan dat het toch raadzaam lijkt om te vluchten (Mt 10:23). Het is maar hoe de Heilige Geest het wil, want door Hem laten zij zich leiden. De apostelen werden niet door een soort heldendom gekenmerkt, maar door iets beters: de eenvoud van de genade. Zo komen ze door hun vlucht in Lystra en Derbe, steden die in Lycaónië liggen, die daardoor de kans krijgen het evangelie te horen.

Hd 14:8-10 | Een kreupele in Lystra wordt genezen

8 En er zat in Lystra een man die geen kracht in zijn voeten had, kreupel van [de] schoot van zijn moeder af, die nooit had gelopen. 9 Deze hoorde Paulus spreken; die keek hem aandachtig aan, en daar hij zag dat hij geloof had om behouden te worden, 10 zei hij met luider stem: Ga recht op uw voeten staan! En hij sprong op en liep.

In Lystra is geen sprake van een synagoge. Het lijkt een sterk heidense stad te zijn. Als ze door Lystra lopen, zien ze een man die vanaf zijn geboorte niet heeft kunnen lopen. Lukas richt onze aandacht op deze man die wat zijn toestand betreft, sterk lijkt op de man die we in het begin van Handelingen hebben ontmoet en die door Petrus en Johannes is genezen (Hd 3:2-8). Daar betrof het een Joodse man, hier een heiden. Als echte evangelist ziet Paulus dat de man met grote belangstelling luistert naar wat hij zegt.

Paulus kan onderscheiden of het slechts nieuwsgierigheid is of dat er een diepere nood aan de belangstelling ten grondslag ligt. Hij ziet dat deze man geloof heeft om behouden te worden, zowel wat zijn lichaam als wat zijn ziel betreft. Hij heeft dan ook geen lange overweging nodig om te weten wat hij moet doen. Hij spreekt met luider stem tot de man de woorden: “Ga recht op uw voeten staan.” De man gehoorzaamt direct. Hij springt op en loopt. De genezing is onmiddellijk en volledig.

Dat is het geval met alle wonderen in het Nieuwe Testament. Ze hebben allemaal een direct en volmaakt resultaat. Van geleidelijk of half werk is geen sprake. Het wonder van de genezing van een blinde door de Heer Jezus die zich in fasen voltrekt, is hierop geen uitzondering (Mk 8:24-25). Het gaat daar om een bewust werk van de Heer waardoor Hij de discipelen een les wil leren (zie de toelichting op het evangelie naar Markus).

Overigens was Paulus niet op zoek naar iemand die hij zou kunnen genezen. Hij heeft niet overal maar lukraak zieken opgezocht en beter gemaakt, maar hij zag bij deze man iets speciaals.

Hd 14:11-18 | Prediking van Paulus in Lystra

11 En toen de menigten zagen wat Paulus had gedaan, verhieven zij hun stem in Lycaónisch en zeiden: De goden zijn aan mensen gelijk geworden en tot ons neergedaald. 12 En zij noemden Barnabas Zeus en Paulus Hermes, omdat hij het woord voerde. 13 En de priester van [de tempel van] Zeus, die vóór de stad was, bracht stieren en kransen aan de voorpoorten en wilde met de menigten offeren. 14 Toen echter de apostelen Barnabas en Paulus dit hoorden, scheurden zij hun kleren, sprongen naar voren tussen de menigte 15 en schreeuwden aldus: Mannen, waarom doet u dit? Ook wij zijn mensen van gelijke natuur als u en verkondigen u dat u zich van deze nietige [goden] moet bekeren tot [de] levende God, Die de hemel, de aarde, de zee en alles wat daarin is, heeft gemaakt. 16 Hij heeft in de voorbije geslachten alle volken op hun eigen wegen laten gaan, 17 hoewel Hij Zich niet onbetuigd heeft gelaten in goeddoen, door u uit de hemel regen en vruchtbare tijden te geven en uw harten te vervullen met voedsel en vreugde. 18 En door dit te zeggen weerhielden zij ternauwernood de menigten ervan hun te offeren.

In het licht van hun verkeerde kijk op de dingen leggen de menigten verkeerd uit wat er gebeurt. Zij leven bij het geloof van het neerdalen van goden. Er is in Lystra geen intellectuele afgodendienst, maar een primitieve afgodendienst. Ze geven Barnabas en Saulus direct de namen van hun belangrijkste afgoden, want voor hen is duidelijk dat deze afgoden in mensengedaante onder hen verschenen zijn. Ze noemen Paulus Hermes, want Hermes was de boodschapper van Zeus. Barnabas is de zwijgende en hem vereren ze daarom als Zeus, de hoofdgod. Omdat Paulus spreekt, geven ze hem de plaats van boodschapper.

De tempel van Zeus staat vóór de stad als een vooruitgeschoven post om de stad te beschermen. Die tempel heeft een priester die rap met stieren aankomt om ze aan deze ‘goden’ te offeren. Omdat alles in het Lycaónisch gebeurt, hebben Paulus en Barnabas eerst niet in de gaten wat er aan de hand is. Zodra hun de bedoeling duidelijk is, komen ze in verweer. Ze verwerpen direct en radicaal het eerbetoon dat deze mensen hun willen brengen.

Deze hele beweging is een reusachtig gevaar voor het christelijk geloof, groter dan welke tegenstand ook. Zo laten talloze mensen zich de eerbetuigingen van mensen welgevallen. Herodes is daarvoor door God gestraft met een vreselijke dood (Hd 12:23).

Paulus en Barnabas willen van geen eerbetoon aan hun adres weten. Om boven het tumult uit te komen moeten ze schreeuwen. Ze schreeuwen de menigten de vraag toe waarom ze dit doen, want het is volkomen verwerpelijk omdat zij ook slechts schepselen zijn (Hd 10:26; Op 19:10). De situatie is dringend en zij moeten hen snel tot andere gedachten zien te brengen.

Ze nemen de gelegenheid te baat hun het evangelie te verkondigen. Bij deze gelegenheid haalt Paulus niets aan uit het Oude Testament, wat hij wel doet als hij tot Joden spreekt. Hier spreekt hij echter tot primitieve heidenen. Daarom begint hij met de Schepper en de schepping, een thema dat de heidenen zeer interesseert. Voor ons zit hierin de les dat het altijd goed is te bedenken wie we voor ons hebben en in de prediking daarop aan te sluiten. Paulus vertelt verder dat God na de schepping de volken op hun eigen wegen heeft laten gaan. Dat dit het gevolg is van de zondeval, daarover spreekt hij niet.

Hij spreekt ook niet over de uitverkiezing van een volk voor Zijn Naam uit al die volken. Hij spreekt er wel over dat God, hoewel Hij de volken op hun eigen wegen heeft laten gaan, toch voor hen heeft gezorgd. Zijn zorg voor hen is tot uiting gekomen – en komt nog steeds tot uiting – door uit de hemel regen en vruchtbare tijden te geven. “Uit de hemel” wil zeggen uit Gods tegenwoordigheid. Elke oogst is een bewijs van Zijn goedheid. Ook heeft Hij hun harten gevuld met voedsel, dat wil zeggen met voldoening over goede resultaten van verrichte inspanningen, waarmee ook vreugde gepaard gaat.

Er zijn tal van aardse zegeningen die ook de harten van ongelovigen vervullen met vreugde. Ook ongelovigen kennen de voldoening en de vreugde van een goed huwelijk en goede gezinsverhoudingen, van gezondheid en plezierig werk. De vreugde die God in de natuurlijke betrekkingen geeft, is een getuigenis van Zijn goedheid tegenover de mensen in het algemeen. Het is een geschenk van Hem. God is de Onderhouder van alle mensen (1Tm 4:10; Ps 104:27-28). Diezelfde God komt nu ook nog eens het evangelie van de behoudenis door Jezus Christus bekendmaken.

Na dit zo gezegd te hebben, zien de mensen van Lystra ervan af aan de apostelen te offeren. Het lijkt erop dat het gevaar van een duivelse verering is bezworen. Maar andere gevaren dienen zich aan.

Hd 14:19-20 | Paulus gestenigd

19 Er kwamen echter Joden van Antiochië en Iconium, en zij overreedden de menigten, stenigden Paulus en sleepten hem buiten de stad in de mening dat hij dood was. 20 Toen de discipelen hem echter omringden, stond hij op en ging de stad binnen. En de volgende dag vertrok hij met Barnabas naar Derbe.

Als de Joden van Antiochië en Iconium in Lystra komen, zijn die niet ontstemd over de afgoderij van de heidenen. Ook stellen zij zich niet aan de kant van Paulus en Barnabas tegenover de afgoderij. Ze keren zich integendeel tegen de beide dienaren van God. Hun haat tegen het evangelie is groter dan hun afschuw van het heidendom en zijn afgoderij.

De Joden van Antiochië en Iconium zijn er niet mee tevreden dat zij de brengers van het evangelie uit hun eigen steden hebben verjaagd. Ze achtervolgen de apostelen en bespelen door hun gemene verdachtmakingen de menigten ook hier in Lystra met als gevolg dat ook in Lystra opstand tegen Paulus en Barnabas ontstaat. De menigten grijpen Paulus en stenigen hem alsof hij een valse profeet is. Dan slepen ze hem de stad uit, in de mening dat hij dood is.

Als mensen ertoe komen om mensen te vereren, verheffen ze zichzelf, iemand die aan hen gelijk is, een mens. Als er iemand komt die deze verering veroordeelt en wijst op de Heer Jezus als de Enige Die geëerd mag worden, haalt hij zich de haat van die mensen op de hals. Eerst hebben ze Paulus als een god willen vereren, maar als blijkt dat hij hun godsdienst veroordeelt, keren ze zich tegen hem en vermoorden ze hem. Dat denken ze tenminste.

De macht van het leven is groter dan de macht van de duivel en de dood. Omringd door discipelen komt Paulus weer tot leven. Het is een prachtig beeld: De discipelen staan om hem heen als een kring van leven – vermoedelijk hebben zij voor hem gebeden – waardoor er een sfeer aanwezig is waarvoor de dood wijkt en het leven zich kan openbaren.

Als Paulus is opgestaan, gaat hij de stad weer binnen, niet om zich als een god te laten bewonderen die macht over de dood heeft, maar om nog het een en ander af te ronden. Het is op zich een wonder van God dat hij van bijna dood een moment later gezond en versterkt kan opstaan en verder kan gaan.

Nadat hij zijn werk in Lystra heeft afgerond, gaat hij de volgende dag met Barnabas naar Derbe. Ook daar verkondigen zij het evangelie en dat met veel resultaat. Velen komen er tot geloof en worden discipelen. Dat zal betekenen dat deze gelovigen zijn gedoopt en ook zijn onderwezen om als volgelingen van de Heer te leven. Vermoedelijk is in deze omgeving en tijdens dit bezoek Timotheüs door Paulus tot de Heer gebracht (Hd 16:1; 1Tm 1:2; 2Tm 1:2).

Hd 14:21-25 | Terug naar Antiochië in Syrië

21 En nadat zij aan die stad het evangelie hadden verkondigd en vele discipelen hadden gemaakt, keerden zij terug naar Lystra, naar Iconium en naar Antiochië 22 en versterkten de zielen van de discipelen, terwijl zij hen vermaanden in het geloof te blijven en dat wij door vele verdrukkingen het koninkrijk van God moeten binnengaan. 23 Nadat zij nu voor hen in elke gemeente oudsten hadden gekozen, baden zij met vasten en droegen hen op aan de Heer in Wie zij hadden geloofd. 24 En na Pisidië te hebben doorreisd kwamen zij in Pamfylië. 25 En nadat zij in Perge het Woord hadden gesproken, kwamen zij naar Attalía.

In omgekeerde volgorde bezoeken ze weer de steden waar ze eerder het evangelie hebben gebracht, nu om de discipelen te versterken. Het is een nazorgbezoek, een herderlijke dienst. Dit is een noodzakelijk deel van de arbeid van de liefde die pas bekeerde zielen nodig hebben. Ze komen onverschrokken in de plaatsen waar ze eerder door vervolging zijn verdreven. Tijdens de omwandeling van de Heer Jezus in Israël durfden de discipelen niet terug naar een plaats waar men nog onlangs trachtte Hem te stenigen (Jh 11:8). Die angst hebben Paulus en Barnabas hier niet. Ze gaan door de kracht van de Geest, terwijl ze ook weten dat God, net als bij Job, de grens van het werk van de satan bepaalt.

Dat ze zich goed bewust zijn van wat hun bij het eerste bezoek is overkomen, zien we wel bij Paulus. Als hij aan het einde van zijn leven zijn afscheidsbrief aan Timotheüs schrijft, verwijst hij nog een keer naar alles wat hem in deze drie plaatsen aan lijden is overkomen (2Tm 3:11). Dat is helemaal aan het begin van zijn dienst gebeurd, maar hij is dat nooit vergeten. Het zijn de plaatsen waar met name de Joden hem bitter hebben vervolgd en hebben getracht hem te doden, maar waar de Heer hem heeft bevrijd.

De dienst in de genoemde plaatsen bestaat dit keer ook niet uit het openlijk verkondigen van het evangelie, maar zoals gezegd, uit het versterken van de zielen van de discipelen in het geloof. Ze onderwijzen de discipelen in de geloofswaarheid en bemoedigen hen die goed vast te houden. Het gaat om het vasthouden aan het hele Woord van God. In het geloof blijven is nodig, want er is veel misleiding en ook verdrukking.

Verder maakt Paulus duidelijk dat verdrukking bij het evangelie hoort. Meer dan iemand anders weet hij waarover hij spreekt als hij dit zegt. Hij kent uit ervaring de verdrukkingen die het ingaan in het koninkrijk van God met zich meebrengen. Hij die dit zegt, heeft net een steniging achter de rug (vgl. Ko 1:28-29).

Deze gelovigen zijn blijven wonen in plaatsen waar de tegenstand tegen het evangelie groot is. Daarom hebben ze versterking en bemoediging nodig. In het geloof zijn ze het koninkrijk van God al binnengegaan (Jh 3:5), maar nog niet daadwerkelijk, want dat zal pas gebeuren als de Heer Jezus terugkomt om dat rijk zichtbaar op te richten. Tussen deze twee gebeurtenissen liggen de verdrukkingen (2Pt 1:11).

Paulus stelt hier het koninkrijk van God voor zoals het zal zijn in de toekomst, want hij spreekt over het ingaan. Alleen gelovigen kunnen daarin ingaan, want ongelovigen kunnen het koninkrijk niet ‘verdienen’ door verdrukking te ondergaan. Voor de gelovigen is er nu verdrukking en straks rust (2Th 1:6-7).

Behalve het onderwijs dat de apostelen geven tot bemoediging van de gelovigen, doen zij nog iets wat deze jonge gelovigen tot ondersteuning zal zijn nadat zij vertrokken zijn. Zij stellen in elke gemeente oudsten aan. De apostelen stellen deze oudsten aan, nadat zij ze ook zelf hebben uitgekozen. In deze beide handelingen, kiezen en aanstellen, is van een activiteit van de gemeente geen sprake. De aanstelling van oudsten vinden we verder alleen nog genoemd in Titus 1 (Tt 1:5).

Het aanstellen van oudsten gebeurt in gemeenten uit de heidenen. Bij gemeenten met een uitsluitend Joodse achtergrond is die zaak niet aan de orde, want daar zijn al sinds jaar en dag oudsten aanwezig. In hun geval lezen we niets over een formele aanstelling. De oudsten voor gemeenten uit de heidenen zijn niet door Paulus en Barnabas aangesteld direct al bij het ontstaan van de gemeente, maar bij een tweede bezoek. Enige rijping van de gelovigen heeft plaatsgevonden en sommigen die de noodzakelijke kwaliteiten bezitten, kunnen nu worden aangesteld.

Wat de vereisten van een oudste (of ‘opziener’) zijn, heeft Paulus in zijn eerste brief aan Timotheüs en in zijn brief aan Titus geschreven (1Tm 3:1-7; Tt 1:5-9). Het woord voor ‘oudste’ is eigenlijk ‘oudere’, dat wil zeggen een meer gerijpte gelovige te midden van pasbekeerde gelovigen. Uit de teksten waar het aanstellen van oudsten voorkomt, blijkt dat het gezag van de apostelen de bron ervan is. Het officieel aanstellen van oudsten is sinds het ontslapen van de apostelen dan ook niet meer mogelijk.

Hoewel er nu geen officieel aangestelde oudsten meer zijn, zijn er gelukkig nog steeds oudere gelovigen die als oudsten in de plaatselijke gemeente functioneren. Ze zijn door de Heilige Geest gegeven en te herkennen aan hun kwaliteiten. Ze behoren door de gemeente te worden erkend in hun werk (Hd 20:28; vgl. Hb 13:7,17,24; 1Th 5:12).

We merken ook op dat na de activiteiten van de apostelen als evangelisten, zij de bekeerden verenigen in een plaatselijke gemeente waaraan ook later een brief of brieven geschreven zullen worden. In die brieven geeft Paulus verder onderwijs aan de gelovigen hoe het er in een plaatselijke gemeente dient toe te gaan. Daarbij is het mooi om eraan te denken dat de plaatselijke gemeente de universele gemeente vertegenwoordigt (1Ko 12:27). De plaatselijke gelovigen zijn leden van de gemeente. Zij mogen weten dat de Heer Jezus naar Zijn belofte in het midden is als zij als gemeente samenkomen (Mt 18:20).

Na de verkiezing van de oudsten dragen Paulus en Barnabas de gelovigen onder vasten in het gebed aan de Heer op. Lukas voegt eraan toe “in Wie zij hadden geloofd”. Hij legt er nog eens de nadruk op dat de gelovigen hun leven aan de Heer hebben toevertrouwd. In dat vertrouwen gaan de apostelen verder op de terugreis.

Op hun terugreis doorreizen ze Pisidië en komen in het zuiden in Pamfylië aan de kust. Daar bezoeken ze Perge, waar zij op hun heenreis ook zijn geweest en waar Markus hen heeft verlaten. Dit keer spreken ze daar het Woord. Daarna reizen ze naar de havenplaats Attalía.

Hd 14:26-28 | Aankomst en verslag in Antiochië

26 En vandaar voeren zij af naar Antiochië, waar zij aan de genade van God waren opgedragen voor het werk dat zij hadden volbracht. 27 Toen zij nu daar waren aangekomen en de gemeenten hadden vergaderd, berichtten zij alles wat God met hen had gedaan en dat Hij voor de volken een deur van geloof had geopend. 28 En zij verbleven geruime tijd bij de discipelen.

Ze verlaten Attalía en varen de Middellandse Zee over om in Antiochië weer aan land te gaan. Dit is Antiochië in Syrië vanwaar ze, ruim een jaar geleden, zijn vertrokken voor de eerste zendingsreis. De gemeente heeft hen niet uitgezonden, maar hen opgedragen aan de genade van God voor het werk waartoe Hij hen had geroepen. De gemeente heeft meegeleefd. Nu willen de apostelen de gelovigen deelgenoten maken van wat de Heer door hun dienst heeft gedaan (vgl. Hd 21:19).

Van het afleggen van verantwoording tegenover de gemeente is geen sprake. De gemeente is niet de bron van zending, maar een plaats van gemeenschap waar wordt gedeeld wat de Heer doet in zegen voor anderen. God is de Werkende, zij zijn slechts de werktuigen. Ook vandaag is het hartverwarmend voor gelovigen die elders een werk voor de Heer mogen doen om van de ‘thuisgemeente’ belangstelling te ervaren voor het werk dat de Heer doet.

Paulus en Barnabas vertellen de gelovigen, die uit meerdere gemeenten zijn gekomen, vooral dat God voor de volken een deur van geloof heeft geopend. Dat is eerder ook al in Antiochië het geval geweest, want Antiochië is ook een heidense stad. Toch is het bestaan van een gemeente van heidenen dan nog slechts een incident. Nu is gebleken dat God door Paulus en Barnabas overal buiten Israël aan het werk is en dat de heidenen in menigten tot geloof komen, samen met enkele Joden die ook in die plaatsen wonen.

Gods werk van genade onder de heidenen door Zijn Woord en de kracht van de Heilige Geest buiten de gemeente in Jeruzalem en de wet om roept bij de bekeerde Joden de vraag op of dit allemaal zomaar kan. In het volgende hoofdstuk wordt over deze vraag beslist. We zullen daar zien dat de genade van God ook daarop een antwoord heeft.

Na het verslag vertrekken Paulus en Barnabas niet direct voor de verdere verkondiging van het evangelie aan de volken. Ze blijven langere tijd bij de discipelen. Hun ‘thuisgemeente’ is een soort haven van rust na alle onrust die ze in hun werk hebben meegemaakt. Daar kunnen ze delen en gemeenschap hebben.

Het moet voor hen een verkwikking zijn geweest om bij deze gelovigen, door Lukas “discipelen” genoemd, te mogen verblijven. Dat de gelovigen ‘discipelen’ worden genoemd, is vanwege hun consequente navolging van de Heer Jezus. Je bij zulke gelovigen te mogen ophouden is een weldaad voor ieder die ook de Heer Jezus consequent wil navolgen, zoals we dat van Paulus en Barnabas weten.

Handelingen 15

Hd 15:1-2 | Behoudenis én besnijdenis?

1 En sommigen die waren gekomen van Judéa, leerden de broeders: Als u niet wordt besneden naar het gebruik van Mozes, kunt u niet behouden worden. 2 Toen er nu strijd en niet weinig redetwist van de zijde van Paulus en Barnabas tegen hen ontstond, bepaalden zij dat Paulus en Barnabas en enige anderen uit hen zouden opgaan naar de apostelen en oudsten in Jeruzalem over deze twistvraag.

Na tegenstand van buitenaf van de ongelovige Joden samen met de heidenen komt er nu tegenstand vanuit het midden van de gelovigen. Gelovige Joden uit Judéa die nog leven in verbinding met de eisen van de wet, willen deze eisen opleggen aan de gelovigen uit de volken. Zij zijn naar dit nieuwe centrum van het werk in Antiochië gekomen om daar hun leerstellingen aan de gelovigen op te leggen. Hun lering houdt in dat de behoudenis afhankelijk wordt gemaakt van de besnijdenis.

Dit is een frontale aanval op het evangelie van de genade van God, en dat in het centrum van de gemeente. Deze mensen willen voorkomen dat het christendom los komt te staan van het Jodendom. Als dit zou zijn gelukt, zou het christendom slechts een Joodse sekte zijn geworden. Wat deze Judaïsten zeggen, is hetzelfde als te zeggen: Als je niet bij onze groep komt, kun je niet behouden worden, want buiten ons is geen zaligheid. Voor hen die dit naar voren brengen, is het geen vraag of ze gelijk hebben. Er is in hun wettische leer daaraan niet het geringste spoor van twijfel.

Nu zou hun leer niet veel opschudding hoeven te veroorzaken als de gelovigen zelf in de waarheid bevestigd zouden zijn en daaraan ook zouden vasthouden. Mensen die een wettische leer brengen, hebben noch de Schrift noch de apostelen aan hun kant. Het volk is echter volgzaam en deze personen spreken met stemverheffing en overredingskracht. Daarom moet er krachtig tegen worden opgetreden.

Het betreft dan ook niet een klein verschil van inzicht, maar het raakt de kern van het evangelie. Het invoeren van de wet is de loochening van een opgestane en verheerlijkte Christus. Het ontkent dat door Christus alles is volbracht wat nodig is om behouden te worden. Deze mensen kijken terug naar de tijd vóór het kruis, naar dingen en personen op aarde. Ze kijken niet door een gescheurde voorhang naar Christus daarboven. Ze willen de oude heerlijkheid van de Joden vasthouden waaraan zij eer voor zichzelf ontlenen. Zij leren dat er alleen behoudenis kan zijn door geheel en al Jood te worden.

In dit hoofdstuk gaat het erom dat vastgesteld wordt dat de behoudenis in niets anders ligt dan alleen in het geloof in de Heer Jezus zonder enige aanvullende voorwaarde. Behalve dat de crisissituatie gaat over een leerstuk van het hoogste belang, gaat het ook om het voorkomen van een scheuring in de gemeente en wel tussen gelovige Joden en gelovige heidenen.

De Joodse christenen blijven ijveraars voor de wet. Op zich is dat niet het probleem. Het probleem is, dat ze gelovigen uit de heidenen ertoe willen verplichten zich ook aan de geboden van de wet te houden. Voor de Joodse christenen is het christendom een voortzetting van het Jodendom, maar nu met het geloof in de Messias Jezus. Voor hen zijn de gemeenten onder de volken gemeenten van proselieten. Zij beschouwen deze gelovigen als mensen die zijn overgegaan naar het Jodendom. Er is voor hen nog niets naast het Jodendom. Maar zij hebben het mis, want het christendom is iets volkomen nieuws dat niets met het Jodendom gemeen heeft.

Als de gelovigen aan het Jodendom blijven vasthouden of verplicht zouden worden eraan vast te houden, zou het christendom worden gereduceerd tot het Jodendom. Later zal Paulus de nieuwe bedeling in al zijn facetten in het licht stellen door middel van de diverse brieven die hij aan diverse gemeenten schrijft. Hij laat vooral in de brief aan de Efeziërs zien dat Jood en heiden samen iets nieuws zijn geworden in de gemeente.

De verkeerde leer bewerkt een grote discussie, tweedracht, onrust en verwarring. Paulus en Barnabas, die hun werk bedreigd zien, protesteren krachtig tegen deze valse leer. Gelukkig hebben de broeders in Antiochië zoveel vertrouwen in Paulus en Barnabas, dat zij bepalen dat deze twee samen met enkele anderen naar Jeruzalem moeten gaan om daar deze twistvraag aan de apostelen en oudsten voor te leggen.

Het probleem is niet alleen een probleem van Antiochië. Ook Jeruzalem is er direct bij betrokken. Deze kwestie moet naar de raad van God niet worden opgelost door apostolisch gezag of door de werking van Zijn Geest in Antiochië. Dit zou de gemeente misschien hebben verdeeld. Om de eenheid te bewaren moet deze zaak worden opgelost tijdens een conferentie in Jeruzalem, het centrum van de Joodse orde. In Jeruzalem moeten de Joodse christenen, de apostelen, de oudsten en de hele gemeente, uitspreken dat de gelovigen uit de heidenen vrij van de wet zijn. De dingen die op het spel staan, raken de kern van het christendom. Het belang van een standpunt naar Gods gedachten is groot.

Hd 15:3-6 | Naar en in Jeruzalem

3 Nadat zij dan door de gemeente waren uitgeleid, gingen zij door Fenicië en Samaria, verhaalden de bekering van de volken en bereidden alle broeders grote blijdschap. 4 En in Jeruzalem aangekomen werden zij ontvangen door de gemeente, de apostelen en de oudsten; en zij berichtten alles wat God met hen had gedaan. 5 Enigen echter van hen die van de sekte der farizeeën waren, die tot geloof waren gekomen, stonden uit [hun midden] op en zeiden dat men hen moest besnijden en bevelen de wet van Mozes te bewaren. 6 En de apostelen en de oudsten vergaderden samen om deze zaak te bezien.

De reis naar Jeruzalem wordt ook tot Gods eer en tot zegen van de gemeente besteed. Onderweg verhaalt het gezantschap in de streken waar ze doorheen trekken de bekering van de volken. Dat doen ze in Fenicië – het huidige Libanon – en Samaria. Hun verhalen veroorzaken grote blijdschap. Toen zij enige tijd geleden zelf het evangelie hoorden en aannamen, had hen dat blij gemaakt (Hd 8:8). Nu is er grote blijdschap als ze horen dat anderen uit de niet-Joden het hebben aangenomen.

De broeders hebben nog niet eerder van dit werk gehoord. Het is nieuw voor hen, maar ze stemmen met grote vreugde in met wat ze horen. Het is belangrijk er steeds aan te denken dat het speciale van de bekering van de volken is, dat dit gebeurt los van het Jodendom en ook zonder dat ze na hun bekering Joden hoeven te worden.

Als het gezelschap in Jeruzalem aankomt, wordt het ontvangen door de gemeente, die ongetwijfeld bij elkaar is geroepen. De apostelen en de oudsten worden apart genoemd. Paulus en Barnabas en de anderen beginnen niet ineens over de twistvraag. Eerst vertellen ze, net zoals ze onderweg hebben gedaan, over alles wat God met hen heeft gedaan. Ze vertellen hoe God overal heiden-gemeenten heeft doen ontstaan.

Dit is voor enigen van de sekte van de farizeeën aanleiding om op te staan en hun opvattingen aangaande de besnijdenis en de wet naar voren te brengen. Ze worden niet tegengehouden om hun leringen te uiten, maar krijgen alle ruimte om te zeggen wat ze willen. Voor een goede oplossing is het noodzakelijk dat iedereen de gelegenheid krijgt om zijn gedachten te uiten. Deze dingen worden niet zomaar door een enkel woord geregeld.

De verdedigers van de wet krijgen dan ook eerst alle gelegenheid hun zienswijze naar voren te brengen. Zij hebben veel op het verslag aan te merken, want zij zijn er fel op tegen dat de apostelen niet de besnijdenis hebben gepredikt en ook niets hebben gezegd over het houden van de wet van Mozes. De woordvoerders zijn als farizeeën zeer vertrouwd met de hele wet, waaraan ze zichzelf ook nauwgezet houden.

Lukas heeft het over “de sekte van de farizeeën”. Een sekte is een groep die zich onderscheidt van andere groepen. Het woord ‘sekte’ betekent ‘uitkiezen’. Het hoeft niet om valse leringen te gaan, maar het gaat wel over de overaccentuering van een leer of een persoon.

Het woord ‘sekte’ komt negen keer in het Nieuwe Testament voor, zes keer in Handelingen en drie keer in de brieven (Hd 5:17; 15:5; 24:5,14; 26:5; 28:22; 1Ko 11:19; Gl 5:20; 2Pt 2:1). Het gaat in de gemeente in Korinthe om groepen van gelovigen die zich van elkaar afzonderen door personen na te volgen die hun favoriet zijn (1Ko 1:12). In de brief aan de Galaten worden sekten een uiting van het vlees genoemd. Petrus schrijft over verderfelijke sekten als het werk van valse leraars.

Een sekte is niet iets van de Geest, maar van de mens, het vlees, de duivel. De farizeeën die hier hun stem verheffen, zijn tot geloof in de Messias Jezus gekomen, maar blijven met hart en ziel verbonden aan de wet en zijn gebruiken. Dit zijn de inzettingen van God die daarom ook door de gelovigen uit de heidenen in acht genomen moeten worden, zo vinden zij.

Nadat de farizeeën hun opmerkingen hebben gemaakt en daarmee de kern van het probleem hebben neergelegd, vergaderen de apostelen en de oudsten samen om zich met dit probleem bezig te houden. Het lijkt erop dat alleen de apostelen en de oudsten over deze zaak hebben gesproken, zonder dat de hele gemeente daarbij aanwezig was. In elk geval hebben broeders die verantwoordelijk zijn voor de gemeente er met elkaar over gesproken. Het is niet door enkele apostelen behandeld die hun besluit dwingend aan de anderen hebben opgelegd. Het is goed om zoveel mogelijk broeders die verantwoordelijkheid hebben in de besluitvorming te betrekken.

Hd 15:7-11 | Reactie van Petrus

7 Toen er nu veel redetwist was ontstaan, stond Petrus op en zei tot hen: Mannen broeders, u weet dat God lang geleden mij onder u heeft uitverkoren, opdat de volken door mijn mond het woord van het evangelie zouden horen en geloven. 8 En God, Die de harten kent, heeft getuigenis gegeven door aan hen de Heilige Geest te geven evenals ook aan ons; 9 en Hij heeft geen enkel onderscheid gemaakt tussen ons en hen, daar Hij door het geloof hun harten heeft gereinigd. 10 Nu dan, waarom verzoekt u God door een juk op de hals van de discipelen te leggen, dat noch onze vaderen noch wij in staat zijn geweest te dragen? 11 Maar door de genade van de Heer Jezus geloven wij behouden te worden op dezelfde wijze als ook zij.

Ook in de kleinere kring van verantwoordelijke broeders is de eenstemmigheid aanvankelijk ver te zoeken. Er ontstaat veel redetwist. Er is vrijheid om te zeggen wat men op het hart heeft, al kan het vlees daarvan misbruik maken. Toch wordt er niet gezegd: ‘Hier wordt niet gediscussieerd.’ Ook worden er geen structuren aangebracht om deze discussies te voorkomen. Daarmee zou de vrijheid om zich te uiten aan banden worden gelegd. In alle redetwist moet het erom gaan dat men de wil van de Heilige Geest leert verstaan, zodat ten slotte gezegd kan worden dat “de Heilige Geest en wij” tot een bepaald besluit zijn gekomen (vers 28).

Tijdens het geredetwist staat Petrus op. Na zijn bevrijding uit de gevangenis is hij naar een andere plaats gereisd (Hd 12:17), maar hier is hij weer terug in Jeruzalem. Wat hij gaat zeggen, laat zien dat hij de les bij Cornelius grondig heeft geleerd (Hd 10:34). Hij heeft goed geluisterd naar wat de anderen hebben gezegd. Geleid door de Geest staat hij op het goede moment op (Sp 18:13). Na de gedachten van de mensen worden de gedachten van God gegeven en komt men tot een eenstemmig besluit.

Petrus begint met eraan te herinneren hoe God hem als een speciaal instrument heeft ingezet met de bedoeling dat door zijn mond de volken het evangelie zouden horen en dat zij dat dan ook zouden geloven. Het was niet Gods bedoeling dat ze het alleen maar zouden horen, nee, het was de bedoeling dat ook zij tot geloof zouden komen.

Dat ze inderdaad tot geloof zijn gekomen, heeft God bewezen door aan hen de Heilige Geest te geven, evenals aan “ons”, dat zijn de gelovige Joden. Door Zijn Geest ook aan bekeerde heidenen te geven heeft God er Zelf getuigenis van gegeven dat Hij hen heeft behouden (Rm 8:9; Ef 1:13). God heeft hun geloof verzegeld met de Heilige Geest, zonder enige voorafgaande voorwaarde, maar louter op grond van geloof. God kende de harten van Cornelius en de zijnen en zag het geloof in die harten. Nooit zou Hij Zijn Geest in hun harten hebben gegeven als die niet door het geloof waren gereinigd.

Hoe zouden mensen dan nog aanvullende voorwaarden kunnen stellen, voorwaarden die ook nog eens niet door hen die ze stellen, zijn vervuld? God eist geen uiterlijke handeling zoals de besnijdenis of de proselietendoop, maar reinigt hun harten door het geloof. De functie van de wet is de mens te veroordelen. Door de wet komt kennis van de zonde, maar de wet brengt niet de redding van de zonde.

Petrus vertelt over de functie en de uitwerking van de wet. Hij stelt met kracht dat het niet te dragen juk van de wet met daaraan onlosmakelijk verbonden de onmogelijkheid erdoor behouden te worden zeker niet aan anderen mag worden opgelegd. Hoe zou dat kunnen en waarom zouden ze dat dan doen? Het is een zo grote zonde, dat Petrus het gelijkstelt aan het verzoeken van God. Het is een uitdagen van God, het is Hem op de proef stellen om te kijken hoever men kan gaan.

Het is een beledigen van God om te zeggen dat er bij het werk dat de Heer Jezus heeft gedaan nog iets moet gebeuren om gered te worden. Nee, de grondslag waarop de heidenen staan, is die van genade en geloof. Op grond daarvan zijn zij behouden geworden. Petrus stelt de wijze waarop God heidenen redt als voorbeeld van de wijze waarop ook Joden kunnen worden gered en niet andersom. De oorsprong ligt in de genade van de Heer Jezus, en genade plaatst iedereen op dezelfde grondslag voor God.

Hd 15:12 | Verslag van Barnabas en Paulus

12 De hele menigte nu zweeg; en zij hoorden Barnabas en Paulus verhalen welke grote tekenen en wonderen God door hen onder de volken had gedaan.

Het zwijgen van de menigte geeft aan dat zij geen weerwoord hebben op wat door Petrus is gezegd. Een weerwoord zou betekenen dat zij God zouden weerspreken. Terwijl zij zwijgen, nemen Barnabas en Paulus het woord. Nadat Petrus heeft teruggekeken naar het verleden, spreken Barnabas en Paulus over de daden van God in het heden. Na hen zal Jakobus nog de blik op de toekomst richten.

De hele menigte hoort Barnabas en Paulus de grote tekenen en wonderen verhalen die God door hen onder de heidenen heeft gewerkt. Wat God onder de heidenen heeft gedaan, bewijst dat Zijn genade ook naar hen uitgaat. Al in vers 4 hebben Barnabas en Paulus verteld over Gods werk onder de heidenen. Nu willen ze duidelijk maken dat wat in Caesaréa als een eenmalige gebeurtenis heeft plaatsgevonden, overal onder de heidenen gebeurt. Daarbij is het opvallend dat God geen enkele aanwijzing heeft gegeven dat er iets aan Zijn werk ontbreekt, zoals het houden van de wet.

Met hun verslag onderbouwen en onderstrepen Barnabas en Paulus het verslag van Petrus. De grote tekenen en wonderen waarvan zij in hun verslag melding maken, zijn een onderstreping van Godswege van de boodschap van de behoudenis ook voor de volken. God heeft daarmee bevestigd dat hun verkondiging aan de volken naar Zijn wil is.

Zoals bij Handelingen 8 al is opgemerkt, zien we dat waar sprake is van tekenen en wonderen, deze gebeuren door de apostelen en naast hen alleen door Stéfanus en Filippus. Het doen van tekenen en wonderen is niet iets wat algemeen door alle gelovigen werd gedaan, maar slechts door een select gezelschap dat God daartoe de bekwaamheid heeft gegeven.

Hd 15:13-18 | Reactie van Jakobus

13 En nadat dezen zwegen, antwoordde Jakobus en zei: Mannen broeders, hoort naar mij. 14 Simeon heeft verhaald hoe God in het eerst erop heeft toegezien uit [de] volken een volk aan te nemen voor Zijn Naam. 15 En hiermee stemmen de woorden van de profeten overeen, zoals geschreven staat: 16 ‘Daarna zal Ik terugkeren en de tent van David weer opbouwen die vervallen is; en wat daarvan is omvergehaald, zal Ik weer opbouwen en Ik zal haar weer oprichten, 17 opdat de overigen van de mensen de Heer zoeken, en alle volken waarover Mijn Naam is uitgeroepen, zegt [de] Heer Die deze dingen doet’, 18 die van eeuwigheid af bekend zijn.

Als Barnabas en Paulus zijn uitgesproken, neemt Jakobus het woord. Hij is de leider van de gemeente in Jeruzalem en heeft daarin dan ook een bijzondere plaats. Hoewel hij niet bij de twaalf apostelen behoort, wordt hij toch ook apostel genoemd (Gl 1:19). Hij is de broer van de Heer Jezus (1Ko 15:7) en de schrijver van de brief van Jakobus. Het is van groot belang dat Jakobus zal spreken. Zijn woorden zullen van doorslaggevende betekenis zijn in deze discussie over de betekenis van de wet voor de volken. Zijn grote ijver voor de wet is voor iedereen duidelijk. Als hij zegt dat de volken de wet niet hoeven te houden, zal dat alle ijveraars voor de wet stil doen zijn.

Hij begint zijn toespraak met het vragen van de aandacht voor wat hij te zeggen heeft. Eerst wijst hij op wat Petrus heeft gezegd. Jakobus gebruikt de Hebreeuwse naam van Petrus en spreekt over Simeon. Hij sluit zich bij diens verslag aan. Uit wat hij zegt, blijkt dat hij heeft begrepen dat het werk waarover Petrus heeft gesproken, niet bestaat uit het maken van proselieten. Hij heeft begrepen dat God bezig is uit de volken een volk voor Zich te verwerven, een volk uit de volken, en dat “voor Zijn Naam”.

“Voor Zijn Naam” kan voor de ijveraars van de wet eigenlijk alleen betekenen dat het om het volk Israël gaat, want dat is toch het volk dat God Zich voor Zijn Naam heeft uitgekozen. Daarom zouden allen die uit de volken tot geloof komen, zich bij Israël moeten voegen. Maar Jakobus laat zien dat er ook in het Oude Testament al gesproken wordt over volken waarover de Naam van de Heer is uitgeroepen los van het volk Israël. Het gaat daarom niet om een onbekend verschijnsel, een nieuwe leer, maar om iets waarover de profeten in de Geschriften van het Oude Testament hebben gesproken.

Jakobus haalt daarvan een voorbeeld aan en wel uit de profeet Amos. Het is geen vervulling van wat Amos heeft gezegd – die vervulling komt pas in het vrederijk –, maar het komt ermee overeen. Uit dit citaat blijkt dat in het vrederijk de volken zullen worden gezegend, niet door tot Israël toe te treden, maar door Jahweh te zoeken. De uitdrukking “zoals geschreven staat”, is het eind van alle tegenspraak. Het bevestigt wat al door de andere apostelen is gezegd.

Jakobus haalt het vers aan naar de strekking ervan. God belooft in Amos dat “de tent van David” weer zal worden opgebouwd. ‘De tent van David’ wil zeggen de koningsfamilie. Die is vervallen sinds de Babylonische ballingschap. Toen is het koningschap van het huis van David tot een einde gekomen, terwijl God toch heeft beloofd dat het huis van David tot in eeuwigheid zal bestaan (Ps 89:4,5,39-41).

De profetie van Amos is vervuld met de komst van de Heer Jezus. Hij is weliswaar verworpen en Zijn heerschappij is niet zichtbaar op aarde, maar Hem is wel alle macht gegeven in hemel en op aarde (Mt 28:18). Dat is alleen in geloof te zien. Straks zal het door iedereen te zien zijn, wanneer Hij in Israël op de troon van Zijn vader David zal zitten. Dan zullen de volken Hem zoeken en Hij zal over hen Zijn Naam uitroepen.

Zo is het nu ook. Over allen die de Heer in geloof zoeken, die zich bekeren tot God en in het geloof de Heer Jezus aannemen, roept Hij Zijn Naam uit. Dat staat helemaal los van het Jodendom en het als proseliet toetreden tot het Jodendom. Dit is van eeuwigheid in Gods hart geweest, toen er van het Jodendom nog geen sprake was. Ieder die God kent, weet dat Hij zo is en zo handelt.

Hd 15:19-21 | Het oordeel van Jakobus

19 Daarom ben ik van oordeel, dat men hen die zich uit de volken tot God bekeren, niet in moeilijkheden moet brengen, 20 maar hun aanschrijven zich te onthouden van de verontreinigingen van de afgoden, van de hoererij, van <het> verstikte en van het bloed. 21 Want Mozes heeft er van oude geslachten af in elke stad die hem prediken, daar hij op elke sabbat in de synagogen wordt gelezen.

Omdat God een groot volk uit de volken tot Zijn volk wil maken zonder dat zij daarvoor Jood hoeven te worden, is Jakobus van oordeel dat de volken niet in moeilijkheden moeten worden gebracht. De moeilijkheden bestaan uit het opleggen van het juk van de wet. De volken hebben een eigen plaats in de wegen van God.

Dat hun de wet niet moet worden opgelegd, betekent niet dat ze niets te maken hebben met algemene inzettingen van de Heer. Jakobus noemt vier dingen waaraan de volken zich wel moeten houden. De dingen die hij noemt, worden door hem niet als vier geboden van de wet opgelegd om hierdoor via een omweg toch geboden aan de volken op te leggen. Het zijn dingen die niet Joods zijn in zichzelf, maar die te maken hebben met de rechten van God als Schepper.

Het eerste, de afgoden, tast het ware gezag van God aan. “De verontreinigingen van de afgoden” is alles wat met afgoderij in verbinding staat. Dat ze zich ver van afgoderij moesten houden, hoefde niet nog eens nadrukkelijk te worden gezegd. Ze hadden zich van afgoderij als zodanig juist bekeerd. Het gevaar zit hem echter in de verontreiniging ervan. Vlees eten in een afgodstempel is zo’n verontreiniging (1Ko 8:10), want het zou anderen de indruk kunnen geven dat wie dat doet, toch nog een afgodendienaar is.

Wat voor de afgoden geldt, geldt ook voor het tweede, “de hoererij”. Ieder die bekeerd is, weet dat hoererij zonde is. Hoererij gaat in tegen de wil van God met betrekking tot het huwelijk, waarbij de vrouw alleen met de man verbonden is in de heilige band van het huwelijk. Wat bedoeld wordt met het zich onthouden van hoererij is dan ook vooral bedoeld voor vormen van hoererij die worden goedgepraat.

Het gaat om allerlei vormen van verbindingen die God hoererij noemt, terwijl die in de maatschappij algemeen worden aanvaard en met een huwelijk worden gelijkgesteld. We kunnen daarbij denken aan het trouwen met iemand die gescheiden is (Mt 5:31-32; 19:9; Mk 10:11-12; Lk 16:18), aan voorhuwelijkse geslachtsgemeenschap (Mt 19:5) of homoseksuele gemeenschap (Rm 1:24-27). Het zijn allemaal schendingen van de enige huwelijksband die God heeft ingesteld.

Het derde en vierde, om zich “van <het> verstikte en van het bloed” te onthouden, heeft ermee te maken dat het bloed, het leven, aan God toebehoort. Hij is de enige Rechthebbende op het leven. Na de zondvloed is aan de mens het vlees tot voedsel gegeven (Gn 9:3-4), maar de mens moet daar altijd bij bedenken dat het bloed hem niet als voedsel is gegeven. Het bloed is het leven dat aan de Schepper toebehoort. Daarom moet het bloed van een dier dat tot voedsel dient, weglopen in de aarde, als het ware om het terug te geven aan God.

Jakobus houdt zijn gehoor geen nieuwe wet voor. Hij komt hiermee ook niet tegemoet aan de vooroordelen van de Joden, alsof hij de volken toch op het niveau van de Joden behandelt. Toch zijn de dingen die hij opnoemt niet vreemd aan het Jodendom. Ze mogen dan wel naar hun karakter niet Joods zijn, ze zijn wel in overeenstemming met de wet. Ook de Joden moeten zich minimaal aan deze dingen houden. Daarvan kunnen ze allen weten, want er wordt elke sabbat in de synagogen uit de wet voorgelezen. In het voorlezen van de wet beluistert ieder die in de synagoge aanwezig is de prediking van Mozes.

Hd 15:22-29 | De brief voor de volken

22 Toen besloten de apostelen en de oudsten met de hele gemeente mannen uit hen te kiezen en met Paulus en Barnabas naar Antiochië te zenden: Judas, Barsabbas geheten, en Silas, mannen die voorgangers onder de broeders waren, 23 en door hun hand te schrijven: ‘De apostelen en de oudste broeders, aan de broeders uit [de] volken in Antiochië, Syrië en Cilicië, gegroet! 24 Daar wij hebben gehoord, dat enigen van ons <zijn uitgegaan en> u met woorden in verwarring hebben gebracht en uw zielen aan het wankelen hebben gemaakt, aan wie wij dat niet hadden geboden, 25 hebben wij, eendrachtig geworden, besloten mannen te kiezen en naar u toe te zenden met onze geliefden, Barnabas en Paulus, 26 mensen die hun leven hebben overgegeven voor de Naam van onze Heer Jezus Christus. 27 Wij hebben dan Judas en Silas gezonden, die ook mondeling hetzelfde zullen berichten. 28 Want de Heilige Geest en wij hebben besloten u geen grotere last op te leggen dan deze noodzakelijke dingen: 29 u te onthouden van wat aan de afgoden is geofferd, van [het] bloed, van [het] verstikte en van [de] hoererij. Als u zich daarvoor in acht neemt, zult u wél doen. Vaarwel!’

De vergaderden zijn overtuigd
a. door Petrus die heeft verhaald wat God in verbinding met Cornelius had gedaan,
b. door het verslag van Barnabas en Paulus over de daden van God tijdens hun zendingsreis en
c. door de stem van God uit de Schrift die Jakobus aanhaalt.

Ze besluiten een schrijven te laten uitgaan naar de volken. Er is overeenstemming bereikt doordat allen zich buigen voor het oordeel van Jakobus dat er van het opleggen van de wet aan de volken geen sprake kan zijn.

De gemeente is geen democratische instantie waar besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen. Er wordt niet gestemd. De apostelen en de oudsten met de hele gemeente, die er hier weer bij is, besluiten dat Paulus en Barnabas weer naar Antiochië zullen gaan om de uitkomst van het overleg in Jeruzalem daar mee te delen.

Om elke mogelijkheid van een verkeerde indruk te voorkomen zullen ook enkele broeders uit Jeruzalem met Paulus en Barnabas meegaan. Daartoe kiezen ze Judas en Silas. Deze mannen zijn voorgangers onder de broeders (vgl. Hb 13:7,17,24). Het zijn mannen die de gelovigen in Jeruzalem kennen en aan hen voorhouden en voorleven wat God van de Zijnen verwacht.

De uitkomst van het overleg wordt neergelegd in een brief die zij het gezelschap meegeven. Het resultaat van de woordenwisseling is dat er een brief wordt gezonden aan de broeders uit de volken. De brief is gericht aan “de broeders uit de volken” in de gebieden waar die verwarring is veroorzaakt. Dat is blijkbaar niet alleen in Antiochië, maar ook verder in Syrië en zelfs tot in Cilicië.

Ze beginnen hun schrijven met zich te excuseren voor het feit dat “enigen van ons” door hun woorden verwarring onder de broeders uit de volken hebben veroorzaakt. De woorden die dezen hebben gesproken, hebben de zielen van de gelovigen aan het wankelen gebracht. Hier zien we hoe verwoestend het invoeren van de wet is voor de zekerheid van het geloof. Het invoeren van de wet of wettische beginselen tast de zekerheid van het geloof aan en maakt van standvastige gelovigen wankelende zielen.

De afzenders van de brief nemen op duidelijke wijze afstand van de woorden van hun medegelovigen. Deze gelovigen hebben op eigen initiatief gehandeld en niet in opdracht van de gemeente te Jeruzalem. Mensen die de wet prediken, doen dat altijd op eigen initiatief en niet op aanbeveling van de gemeente. De broeders die zij nu zenden, komen wel met een aanbeveling van de gemeente. Er is wel het een en ander aan voorafgegaan, zo kan worden geconcludeerd uit de woorden “eendrachtig geworden”, voordat deze mannen gekozen zijn om namens de gemeente te Jeruzalem naar hen toe te gaan.

Judas en Silas komen mee met Barnabas en Paulus, die de gemeente “onze geliefden” noemt. Het gebruik van deze uitdrukking vertelt duidelijk hoezeer deze twee apostelen door de gemeente in Jeruzalem zijn aanvaard en gewaardeerd. Dat houdt ook in dat het werk van deze dienaren onder de volken volledig door hen wordt erkend. Ze vermelden er nog bij dat het mensen zijn “die hun leven hebben overgegeven voor de Naam van onze Heer Jezus Christus”. Een indrukwekkender aanbeveling kan nauwelijks worden gegeven. Door te spreken over ‘onze’ Heer Jezus Christus, waarbij ze de volle Naam van de Heer gebruiken, brengen ze de gemeenschap tot uitdrukking die de gelovigen in die Naam hebben.

Behalve Barnabas en Paulus zullen ook Judas en Silas bij de overhandiging van de brief zijn. Zij zullen de brief mondeling toelichten. De brief is geen wetsvoorschrift, maar een verslag, waarbij een nadere toelichting de bedoeling ervan helpt begrijpen. Hun boodschap gaat verder dan alleen maar het zakelijke, formele overhandigen van een brief.

Zij zijn getuigen geweest van de totstandkoming van de inhoud ervan. Zij hebben ervaren hoe de Heilige Geest de gelovigen tot het eenstemmige besluit heeft gebracht dat zij nu aan de volken bekendmaken, zodat ze hebben kunnen schrijven: “De Heilige Geest en wij hebben besloten.” Dit wil zeggen dat de Heilige Geest in de bespreking heeft kunnen werken. De eendracht waartoe zij zijn gekomen, is Zijn werk.

Als er in de brief had gestaan dat de gelovigen in Jeruzalem eendrachtig waren geworden en hun besluit nu in de brief meedeelden, zou niemand eraan twijfelen dat dit door de Heilige Geest was bewerkt. Dat de Heilige Geest toch nadrukkelijk wordt genoemd, gebeurt met het oog op het hele werk van de Heilige Geest onder de heidenen. Met dat werk stemmen de broeders, de oudsten en de apostelen in. Daardoor zijn zij tot de conclusie gekomen dat niet de wet, maar alleen de algemeen geldende geboden in acht genomen moeten worden.

De algemeen geldende geboden worden hun opgelegd, daar kunnen ze niet onderuit. Deze dingen worden “noodzakelijke dingen” genoemd. Het zijn ‘noodzakelijke dingen’ omdat ze te maken hebben met
1. de relatie van trouw aan God aan Wie alleen geofferd mag worden,
2. de erkenning van Zijn exclusieve recht op het leven en
3. de absolute trouw in de relatie tot de naaste in de meest intieme vorm, die van het huwelijk.

Wie zich in die noodzakelijke dingen in acht neemt, doet wél. Het rekening houden met deze dingen is een weldaad voor het geestelijk leven. Ze besluiten de brief met de wensgroet dat het hun wél zal gaan.

Hd 15:30-35 | De brief in Antiochië ontvangen

30 Dezen dan, nadat men hen had laten gaan, kwamen in Antiochië, en zij vergaderden de menigte en overhandigden de brief. 31 En na die gelezen te hebben verblijdden zij zich over de vertroosting. 32 En Judas en Silas, die zelf ook profeten waren, vertroostten de broeders met vele woorden en versterkten hen. 33 Nadat zij nu enige tijd waren gebleven, lieten de broeders hen met vrede gaan naar degenen die hen hadden gezonden. 34 [Dit vers is als niet-authentiek weggelaten.] 35 Paulus en Barnabas nu verbleven in Antiochië en leerden en verkondigden met nog vele anderen het Woord van de Heer.

De gemeente laat het gezantschap gaan, wat aangeeft dat zij achter hun zending staat. Als de vier in Antiochië komen, wordt de menigte van de gelovigen in vergadering bijeengeroepen. Daarna overhandigen de broeders die uit Jeruzalem zijn gekomen de brief. Het schrijven uit Jeruzalem bewerkt blijdschap omdat zij worden vrijgesproken van het juk van de wet. Het voorschrift om zich van enkele noodzakelijke dingen te onthouden is ook deel van die blijdschap. Jeruzalem garandeert vrijheid voor de volken, hoewel ze zelf vasthoudt aan de wet. Dit is de juiste gezindheid om met elkaar als gemeenten om te gaan als het gaat om regelingen en inzettingen waaraan sommigen menen te moeten vasthouden.

Behalve de vertroosting die door de brief tot de gelovigen is gekomen, is er ook gelegenheid voor Judas en Silas de gelovigen mondeling te vertroosten en te versterken. Als profeten zijn ze in staat totaal andere woorden te spreken dan hun voorgangers die zonder opdracht hier zijn geweest en woorden hebben gesproken die zielen aan het wankelen hebben gemaakt (vers 24). De vele woorden die Judas en Silas spreken, dienen tot versterking van het geloof. Het is mooi om op deze manier met elkaar te spreken en ook door hen die van de Heer daartoe de gave hebben ontvangen te worden opgebouwd in het geloof.

Wanneer Judas en Silas zo enige tijd hun vertroostende en versterkende dienst hebben uitgeoefend, keren ze terug naar degenen die hen hebben gezonden, dat wil zeggen de gemeente in Jeruzalem. De broeders laten hen met vrede gaan. Er is rust en harmonie in de gemeente. Als Judas en Silas vertrekken, laten ze een gemeente achter met wie ze eensgezind zijn. Het verslag dat zij later in Jeruzalem zullen hebben gedaan van hun verblijf en dienst in Antiochië, zal daar ook zeker blijdschap hebben veroorzaakt.

Paulus en Barnabas blijven in Antiochië. Samen met nog vele anderen leren en verkondigen zij het Woord van de Heer. Dat wijst erop dat er in Antiochië een grote gemeente is en dat er een groot getal aan gaven is. Het doel is voor allen gelijk. Het gaat om de opbouw van de gelovigen en dat kan alleen door het Woord van de Heer. Het is hier weer niet het ‘Woord van God’, maar het “Woord van de Heer”. Het doel van de dienst is dat het leven van de gelovige in al zijn aspecten onder het gezag van de Heer komt.

Hd 15:36-39 | Scheiding tussen Paulus en Barnabas

36 Na enige dagen echter zei Paulus tot Barnabas: Laten wij toch terugkeren en de broeders bezoeken in elke stad waar wij het Woord van de Heer hebben verkondigd, om te zien hoe het hun gaat. 37 Barnabas nu wilde ook Johannes, Markus geheten, meenemen. 38 Paulus echter achtte het juist, hem die hen van Pamfylië af in de steek had gelaten en niet met hen was meegegaan naar het werk, niet mee te nemen. 39 Er ontstond nu een verbittering, zodat zij van elkaar scheidden en Barnabas Markus meenam en naar Cyprus afvoer.

Als er zoveel anderen zijn die het Woord van de Heer in Antiochië verkondigen, kunnen we ons voorstellen dat Paulus na enkele dagen eraan denkt om ergens anders een dienst te gaan doen. Hij denkt hierbij aan de broeders in de steden waar hij en Barnabas op hun eerste zendingsreis zijn geweest. Zijn hart gaat naar hen uit en hij zou wel graag willen weten hoe het met hen gaat. Hij zegt tegen Barnabas wat hem bezighoudt. Deze overweging van Paulus is de inleiding op de tweede zendingsreis.

Het is echter ook de inleiding op een droevige scheiding tussen Paulus en Barnabas. Barnabas is het eens met Paulus en wil mee om de steden te bezoeken waarover Paulus heeft gesproken. Hij wil ook dat Johannes Markus meegaat. Markus is de eerste keer ook mee geweest, maar is halverwege teruggekeerd (Hd 13:13). Wat zou het mooi zijn als hij een tweede kans zou krijgen en nu de hele reis mee zou kunnen maken.

Barnabas, een echte ‘zoon van de vertroosting’ (Hd 4:36), wil hem een tweede kans geven. Dat is Paulus niet met hem eens. Hij vindt Markus geen geschikte metgezel. Het wil niet zeggen dat hij Markus voorgoed heeft afgeschreven. Later zal hij aan Timotheüs schrijven dat hij Markus mee moet nemen naar hem toe omdat Markus hem van veel nut is voor de dienst (2Tm 4:11). Maar op dit moment acht Paulus hem blijkbaar nog niet rijp genoeg.

Er is wel geopperd dat Barnabas zich te veel heeft laten leiden door zijn genegenheid voor zijn neef Markus. Genegenheid is goed, maar het is geen basis voor toewijding. In het graanoffer mocht geen honing aanwezig zijn (Lv 2:11), waarbij honing staat voor natuurlijke genegenheden en het graanoffer voor de volle toewijding aan God.

Natuurlijke liefde is goed. Wee ons, als we geen natuurlijke liefde zouden hebben. De afwezigheid van natuurlijke liefde is een kenmerk van de laatste dagen (2Tm 3:3). Maar natuurlijke liefde mag onze volle toewijding in onze dienst aan de Heer niet beïnvloeden. Is Barnabas te zacht geweest en Paulus te hard? De Heer heeft het voor ons verborgen. Wij kunnen algemene lessen trekken, maar geen oorzaken aanwijzen.

Hier hebben twee toegewijde dienaren van de Heer, die elkaar al lang en goed kennen en samen veel voor de Heer hebben gedaan, een geschil en dat geschil wordt niet opgelost. Dit hoofdstuk is begonnen met een geschil over een leervraag. Dat geschil betrof de leer van de behoudenis en moest worden opgelost. Een compromis is bij een dergelijk geschil niet aan de orde. Dat geschil is dan ook opgelost.

Het geschil tussen de beide Godsmannen is van een andere aard. Het betreft een beoordelingsvraag en dat geschil blijft onopgelost. Het geschil voert zelfs tot bitterheid. Aan de verbittering hebben ze allebei schuld. Uit het feit dat Paulus en Silas vertrekken met de zegen van de broeders (vers 40), moeten we niet te snel de conclusie trekken dat Barnabas en Markus een verkeerde weg zijn gegaan. Mogelijk is Barnabas snel vertrokken om te voorkomen dat de verdeeldheid tussen hem en Paulus ook onder de broeders zou doorwerken. Het is in overeenstemming met zijn karakter dat hij alles doet om verdeeldheid te voorkomen.

De verbittering is niet goed, maar nu ze uit elkaar gaan, gaan er wel twee teams op pad voor de Heer. Soms zijn onze onvolkomenheden voor God gelegenheden Zijn werk te doen. Barnabas zal ongetwijfeld ook door de Heer zijn gebruikt voor Zijn dienst. We horen er verder niet meer over. Hij vertrekt naar Cyprus, zijn geboorteland, dat hij eerder met Paulus tijdens de eerste zendingsreis als eerste reisdoel had gekozen (Hd 13:4).

Als Paulus later nog eens over Barnabas spreekt, is er geen spoor meer van verbittering te merken. Hij spreekt met waardering over Barnabas als een mededienaar en stelt hem op dezelfde plaats als zichzelf in zijn dienst voor de Heer (1Ko 9:6).

Hd 15:40-41 | Begin van de tweede zendingsreis

40 Paulus echter koos Silas en vertrok, aan de genade van de Heer opgedragen door de broeders. 41 En hij ging Syrië en Cilicië door en versterkte de gemeenten.

Paulus heeft behoefte aan een metgezel die de opengevallen plaats van Barnabas kan innemen. Zijn keus valt op Silas. Hij heeft Silas een tijdje meegemaakt in diens dienst in Antiochië en zo zijn kwaliteiten leren kennen. Silas was weer naar Jeruzalem gereisd (verzen 32-33). Hoe Paulus weer met hem in contact is gekomen, vermeldt Lukas niet. Samen worden ze, voordat ze vertrekken, door de broeders aan de genade van de Heer opgedragen.

Niet een geografische plaats van vertrek, maar de geestelijke plaats van vertrek is bepalend voor een dienst. De genade van de Heer vormt het vertrekpunt van Paulus en Silas voor de tweede zendingsreis. De broeders die hen daaraan opdragen, weten dat het slagen van deze zendingsreis daarvan afhankelijk is.

Voor Paulus en Silas vormt een thuisbasis die het belang daarvan ziet, een grote bemoediging. Met die ruggensteun gaat Paulus door Syrië en Cilicië, waar de zielen eerst aan het wankelen zijn gebracht en later zijn versterkt. Met dit laatste werk gaat hij door. Hij versterkt de gemeenten overal waar die zijn ontstaan.

Handelingen 16

Hd 16:1-4 | Timotheüs, Paulus’ nieuwe reisgenoot

1 Hij nu kwam <én> in Derbe en <ook> in Lystra. En zie, daar was een discipel, genaamd Timotheüs, zoon van een gelovige Joodse vrouw, maar van een Griekse vader, 2 die een [goed] getuigenis had van de broeders in Lystra en Iconium. 3 Paulus wilde dat deze met hem mee zou vertrekken en hij nam hem en besneed hem ter wille van de Joden die in die plaatsen waren; want zij wisten allen dat zijn vader een Griek was. 4 Toen zij nu de steden doorreisden, gaven zij hun de verordeningen over die door de apostelen en de oudsten in Jeruzalem waren vastgesteld om die te onderhouden.

Na door Syrië en Cilicië te zijn gegaan komt Paulus in de steden Derbe en Lystra in Lycaonië (Hd 14:6). In Lystra treft hij een discipel die Timotheüs heet. Timotheüs wordt hier voor de eerste keer genoemd. In het vervolg van Handelingen en ook in de brieven van Paulus zullen we veel over hem horen.

Het lijkt erop dat hij door de prediking van Paulus tijdens diens eerste zendingsreis tot geloof is gekomen. Dat kunnen we opmaken uit de brieven die Paulus later aan Timotheüs schrijft. Daarin noemt hij hem zijn “echt kind in [het] geloof” (1Tm 1:2) en richt hij zich tot hem als zijn “geliefd kind” (2Tm 1:2; vgl. 1Ko 4:17). Hij zal Paulus’ meest gewaardeerde medewerker worden.

Het huwelijk waaruit Timotheüs geboren is, is naar de maatstaven van de wet verboden (Dt 7:3; Ne 13:25). Maar de genade overwint en maakt van hem, die uit een onwettig huwelijk is geboren, een instrument tot eer van God – zijn naam betekent ‘God erend’. Zijn moeder en ook zijn oma waren gelovige vrouwen (2Tm 1:5), die hem hebben onderwezen in de Schriften. Hij kent de Schriften van jongs af (2Tm 3:15).

Sinds zijn bekering is Timotheüs in het geloof gegroeid. Door zijn kennis van de heilige Schriften is hij al snel in staat om ook met het Woord te dienen. Zijn geestelijke ontwikkeling is opgemerkt door de broeders in Lystra, waar hij woont, maar ook door de broeders in Iconium, waar hij blijkbaar wel eens komt om ook daar met het Woord te dienen.

Als Paulus weer in Lystra komt en zijn aandacht ongetwijfeld op deze veelbelovende jongeman wordt gericht, wil hij dat Timotheüs met hem mee op reis gaat. Uit de brieven die Paulus later aan Timotheüs zal schrijven, weten we dat deze op een speciale manier voor de dienst is toegerust. We kunnen daarin vier aspecten ontdekken die een rol hebben gespeeld:
1. voorafgegane profetieën (1Tm 1:18),
2. genadegave van God (1Tm 4:14; 2Tm 1:6a),
3. handoplegging door Paulus (2Tm 1:6b) en
4. handoplegging door de gezamenlijke oudsten (1Tm 4:14).

Zoals al eerder is opgemerkt, betekent het opleggen van de handen niet inwijding of roeping, maar zich een maken met, gemeenschap (Hd 6:6; 13:3).

Dan doet Paulus iets wat op het eerste gezicht merkwaardig lijkt omdat het gaat om iets wat hij kortgeleden nog zo heeft bestreden. Hij besnijdt namelijk eigenhandig Timotheüs. De reden volgt er direct op. Zijn doel met de besnijdenis van Timotheüs is om daardoor Joodse vooroordelen te overwinnen (1Ko 9:20). Timotheüs zal voor Joden niet aanvaardbaar zijn als hij niet volledig Jood is.

Paulus staat in de vrijheid van de Geest. Daarom kan hij Timotheüs besnijden. Hij doet het ook zonder dat er enige dwang op hem wordt uitgeoefend. Toen hij verplicht werd om Titus te besnijden, deed hij dat niet (Gl 2:3). Christelijke vrijheid erkent de wet ten volle op zijn plaats, hoewel de wet in die christelijke vrijheid zelf geen plaats heeft. Bij Titus gaat het om de christelijke leer, alsof je zonder besnijdenis niet behouden kunt worden. Daarom wordt Titus niet besneden.

Bij Timotheüs gaat het om wat nuttig is voor het werk en dan is het wel nuttig om hem te besnijden om daardoor beter ingang bij de Joden te hebben en de Joden te winnen. De besnijdenis van Timotheüs heeft niets te doen met zijn behoudenis, maar uitsluitend met zijn functioneren te midden van Joodse gelovigen.

Door zijn geboorte uit een Joodse moeder is Timotheüs Jood. Dat is zo gesteld – zo wordt gezegd – uit de praktische overweging dat het eenvoudiger te bewijzen is dat een moeder Jodin is dan een vader Jood. Ook wordt een kind door de moeder op veel sterkere wijze beïnvloed door haar godsdienst dan dat de vader dat zou kunnen doen door zijn godsdienst.

Paulus heeft nergens de Joden opgeroepen zich niet meer aan de wet te houden. Waar het nuttig was, onderwierp hij zich er zelf aan met het oog op het evangelie onder de Joden. Pas in de brief aan de Hebreeën schrijft hij over het verdwijnen van het tijdperk van de wet en daarmee het belang ervan voor de Joden en roept hij hen op de legerplaats of het kamp te verlaten (Hb 13:13).

Met Silas en Timotheüs reist Paulus de steden door om overal in de gemeenten door te geven wat er in Jeruzalem is beslist aangaande de noodzakelijke dingen die door de gelovigen uit de volken moeten worden onderhouden. Van een onderhouden van de geboden van de wet is geen sprake.

Hd 16:5 | Bevestiging en toename van de gemeenten

5 De gemeenten dan werden bevestigd in het geloof en namen dagelijks in aantal toe.

Hier geeft Lukas weer een ´tussenstand´ van de ontwikkeling van de gemeente. Het vers markeert de overgang tussen twee gedeelten van het boek. Het deel dat in vers 6 begint, loopt door tot Handelingen 19:20, waar Lukas weer zo’n ‘tussenstand’ geeft).

Nu de kwestie met de wet is geregeld, is er ruimte voor verdere groei. Vrij zijn van de wet schept een atmosfeer waarin de gemeenten kunnen worden bevestigd in het geloof. Het is nog de begintijd met het krachtige werk van de Geest en toegewijde dienaren. Dat er dagelijks aan de gemeenten worden toegevoegd, spreekt ook van de machtige werking van de Geest. Bekeringen zijn geen incidenten. Ze vinden niet zo af en toe hier en daar eens plaats, maar elke dag komen er mensen tot bekering.

Hd 16:6-10 | ‘Kom over … en help ons’

6 Zij nu doorreisden het land van Frygië en Galatië, terwijl zij door de Heilige Geest werden verhinderd het Woord in Asia te spreken; 7 en bij Mysië gekomen probeerden zij naar Bithynië te gaan, en de Geest van Jezus liet het hun niet toe. 8 Toen zij nu Mysië waren voorbij gereisd, kwamen zij in Troas. 9 En Paulus kreeg ‘s nachts een gezicht: een Macedonisch man stond [daar] en smeekte hem aldus: Kom over naar Macedonië en help ons. 10 Toen hij nu het gezicht had gezien, trachtten wij terstond naar Macedonië te vertrekken, daar wij [daaruit] opmaakten dat God ons had geroepen om hun het evangelie te verkondigen.

Omdat het terrein van de dienst van het evangelie de hele schepping is, is er leiding nodig om te weten welke weg er moet worden gegaan. Voor zijn eerste zendingsreis kan Paulus wijzen op een duidelijke opdracht van de Heilige Geest (Hd 13:2). Zijn tweede zendingsreis onderneemt hij zonder een dergelijke opdracht, maar wel met duidelijke aanwijzingen.

De aanleiding voor deze tweede zendingsreis is het verlangen om nazorg te gaan geven in de gebieden waar hij op zijn eerste zendingsreis is geweest (Hd 15:36). Daar is geen speciale opdracht van de Geest voor nodig, want dit werk is in overeenstemming met het algemene bevel in de Schrift dat er zorg moet zijn voor de pasbekeerden, de lammeren van de kudde. Paulus is uit op het welzijn van de gelovigen. Dat brengt hem tot handelen. Een dergelijk handelen getuigt van geestelijke volwassenheid. Het is de normale wijze van leiding door de Heilige Geest, want Hij woont in de gelovige onder andere om hem altijd te kunnen leiden (Rm 8:14).

Op de tweede zendingsreis trekt Paulus Frygië en Galatië door, waar hij ook het Woord heeft gesproken en waardoor er gemeenten zijn ontstaan. Ze gaan verder naar het westen, naar Asia. Asia is een deel van Klein-Azië met Efeze als hoofdstad. Daar worden ze “door de Heilige Geest” verhinderd het Woord te spreken. Later zal hij daar meerdere jaren werken en er uitvoerig het evangelie verkondigen, met Efeze als hoofdzetel van zijn werk. Het is nu nog niet Gods tijd (Hd 20:31).

Door over de Heilige Geest te spreken lijkt Lukas er de nadruk op te leggen dat Paulus en de zijnen zijn omgeven door onheilige geesten die hen tot onheilige handelingen willen brengen. Die onheilige handelingen kunnen het gevolg zijn van allerlei goede bedoelingen, maar die niet van de Heilige Geest zijn. Het is een waarschuwing dat we ons niet moeten laten leiden door ‘wensdenken’. De Heer kan ons leven op verschillende manieren leiden. Zo kan Hij leiden door de Schrift, omstandigheden, medegelovigen, de Heilige Geest, nuchter nadenken.

Na de verhindering in Asia het Woord te spreken trekken ze naar het noorden en proberen via Mysië naar Bithynië te gaan. Die weg wordt geblokkeerd door “de Geest van Jezus”. De Geest van Jezus is natuurlijk niemand anders dan de Heilige Geest. Dat Hij nu “de Geest van Jezus” wordt genoemd, bepaalt ons bij het leven van de Heer Jezus in vernedering op aarde, want daar herinnert Zijn Naam ‘Jezus’ aan. De Heer Jezus heeft Zich op aarde in alles en altijd laten leiden door de Heilige Geest. De Geest en de Heer Jezus zijn zo nauw aan elkaar verbonden, dat er gesproken kan worden over de ‘Geest van Jezus’. Zo afhankelijk als de Heer Jezus was van de Vader, zo afhankelijk moet ook Paulus leren zijn van God. Dat kan niemand hem beter leren dan de Geest van Jezus.

Op welke wijze de Geest de weg naar Bithynië heeft geblokkeerd, weten we niet. Nu de weg naar Bithynië afgesloten is, buigen ze af naar het westen. We zien dat Paulus wel voor de Heer op reis wil, maar dat hij niet van de Heer een hele routebeschrijving krijgt. Hij moet leren van stap tot stap afhankelijk te zijn. Zo komen ze in Troas terecht.

In Troas krijgt Paulus in de stilte van de nacht nieuwe marsorders. Hiervoor gebruikt God een droom (Jb 33:14-16). De man die voor Paulus in een gezicht zichtbaar wordt, kunnen we zien als een symbolische verschijning. In deze man doemt heel Europa voor de geest van Paulus op. De man roept niet of ze willen komen om het evangelie te verkondigen, maar roept om hulp. Er is een werelddeel in nood. Een evangelist is een helper in de nood. Hij is een helper van mensen die onder de last van hun zonden gebukt gaan om die last van de schouders te nemen en de verlichting van het geloof te bieden.

Het gezicht geeft geen nadere bijzonderheden over de reis en het doel. Het is een globale aanduiding van Gods leiding. Over de details moeten ze nog duidelijkheid krijgen. Die duidelijkheid komt door er met elkaar over te spreken wat er uit het gezicht moet worden opgemaakt. Ze komen tot de conclusie dat God hen, en niet alleen Paulus, heeft geroepen om aan de Macedoniërs het evangelie te verkondigen.

In dit overleg doet de schrijver van Handelingen, Lukas, mee. Hij heeft zich onopvallend bij het gezelschap gevoegd. Tot nu toe heeft Lukas steeds over ‘zij’ geschreven. Vanaf vers 10 spreekt hij over ‘wij’. Hij wordt deelnemer van het gezelschap en ooggetuige van de gebeurtenissen. Het gezelschap bestaat nu uit vier personen.

Hd 16:11-15 | Bekering van Lydia

11 Wij nu voeren van Troas af en liepen recht op Samothráce aan, en [gingen] de volgende [dag] naar Neápolis, 12 en vandaar naar Filippi, dat [de] eerste stad is van dit deel van Macedonië, een kolonie. En wij verbleven enige dagen in die stad. 13 En op de sabbatdag gingen wij de poort uit naar [de] rivier, waar wij dachten dat een gebedsplaats zou zijn; en wij gingen zitten en spraken tot de vrouwen die waren samengekomen. 14 En een vrouw genaamd Lydia, een purperverkoopster van [de] stad Thyatira, die God vereerde, hoorde toe; en de Heer opende haar hart, zodat zij acht gaf op wat door Paulus werd gesproken. 15 Toen zij nu was gedoopt en haar huis, verzocht zij ons aldus: Als u van oordeel bent dat ik de Heer trouw ben, komt dan in mijn huis en blijft er. En zij drong er bij ons op aan.

Van Troas in Asia vaart het gezelschap naar het iets hoger in Asia gelegen Samothráce. Vandaar wordt de oversteek naar Macedonië in Europa gemaakt, waar ze in Neápolis aan land gaan. Van Neápolis gaan ze te voet naar het twintig kilometer verder gelegen Filippi, de voornaamste stad van dat deel van Macedonië.

Voordat er sprake is van enige activiteit in verbinding met het evangelie, brengen Paulus en de zijnen enige dagen in de stad door. Zo kunnen ze de mensen van de stad wat leren kennen. Het is belangrijk eerst belangstelling te tonen voor de mensen om hen daarna het evangelie te kunnen brengen.

Filippi is een Romeinse kolonie, dat wil zeggen een gebied waar de burgers dezelfde rechten hebben als in de steden in Italië. Je kunt je in Filippi als het ware in Rome wanen. Het gaat er net zo aan toe als in Rome. De mensen in Filippi leven als Romeinen onder het gezag van Rome. Paulus zal in de brief die hij later aan de gelovigen in deze stad schrijft, erop wijzen dat gelovigen in de wereld ook op een dergelijke manier leven. Zoals de inwoners van Filippi in een vreemde omgeving toch leven als Romeinen, zo leven gelovigen als burgers van de hemel naar de normen van de hemel op aarde omgeven door een wereld waarvan ze geen deel uitmaken (Fp 3:20).

Ze zullen bij hun kennismaking met de stad ook tot de conclusie zijn gekomen dat er geen synagoge was, maar wel een gebedsplaats. Het schijnt dat een gebedsplaats gebruikelijk was als er geen synagoge was. In deze echt Romeinse stad is het niet vanzelfsprekend dat er een synagoge zou zijn. Voor een synagoge zijn volgens de overlevering minstens tien Joden nodig, waarbij men zich baseert op het gebed van Abraham voor Sodom waarin hij tot tien rechtvaardigen gaat (Gn 18:32).

Paulus zoekt de gebedsplaats op om ook hier eerst het evangelie aan de Joden te prediken. Als het sabbat is geworden, gaan ze naar de plaats waarvan ze tot de veronderstelling zijn gekomen dat daar mensen komen om te bidden. Als ze daar komen, zien ze dat er vrouwen zijn samengekomen. Paulus en de zijnen gaan bij hen zitten. In die houding van rust spreken ze tot de vrouwen.

In de reactie van de vrouwen en met name van Lydia zien we dat God al bezig is met een werk in Filippi. Op Zijn tijd heeft Hij Paulus daarheen gebracht om Zijn werk in harten te voltooien. Dat er ook een gemeente ontstaat die wordt gekenmerkt door liefde en zorg zoals blijkt uit de brief die Paulus later aan hen schrijft, daarover spreekt Lukas hier niet.

Lydia is waarschijnlijk een tot het Jodendom bekeerde Griekse. Zij vereert niet meer de veelheid van afgoden van het Romeinse rijk, maar de ene God van de Joden. Ze komt oorspronkelijk uit Thyatira, dat bekendstond om zijn ververij van stoffen. Lydia handelt daarin in Filippi. Terwijl Paulus ‘spreekt’ – er is meer een soort conversatie dan een formele prediking –, hoort Lydia toe. Dan opent de Heer haar hart, waardoor ze acht geeft op wat Paulus heeft gesproken. Ze neemt Gods Woord ter harte, ze aanvaardt in geloof wat God zegt.

Hier zien we de twee kanten van de waarheid die we de hele Bijbel door vinden. Aan de ene kant zien we Lydia die toehoort, ze luistert, en aan de andere kant opent de Heer haar hart, zodat zij aanneemt wat is gezegd. Zo gaat het ook in het leven van ons als gelovigen. We gaan naar een samenkomst om naar het Woord te luisteren en tevens bidden we dat het Woord zijn werk in ons zal doen.

Na haar bekering wordt ze direct gedoopt, wat erop wijst dat Paulus daarover ook zal hebben gesproken. Niet alleen zij wordt gedoopt, maar ook haar huis, dat wil zeggen allen die daartoe behoren. De behoudenis is een individuele zaak. Niemand wordt behouden omdat iemand anders een gelovige is. Kinderen worden niet behouden omdat de ouders gelovigen zijn. Ieder mens moet zich persoonlijk bekeren tot God en in de Heer Jezus geloven.

Tegelijk is het Gods bedoeling om niet alleen personen te behouden, maar huisgezinnen. Ook dat vinden we in de Schrift. Zo zei God al tegen Noach dat hij een ark gereed moest maken tot behoudenis van zijn huis (Hb 11:7). God geeft ouders een grote verantwoordelijkheid om hun kinderen op te voeden in de tucht en vermaning van de Heer (Ef 6:4). De andere kant is de genade van God dat Hij, als ouders dat doen, daaraan Zijn belofte verbindt dat Hij de kinderen redt. Daarvoor zullen de kinderen zelf tot bekering en geloof moeten komen. Waar mensen hoofd zijn van een gezin, brengen zij het hele gezin in de sfeer van het Woord van God.

Als Lydia is gedoopt en haar huis, beweegt ze Paulus ertoe enige tijd bij haar in huis te blijven. Ze doet daarbij een beroep op haar trouw aan de Heer. Uit alles blijkt dat zij God vereert. Haar doop bewijst dat zij gehoorzaam wil zijn. Haar gastvrijheid bewijst dat ze nieuw leven heeft en de nieuwe betrekkingen die er nu als kinderen van God zijn, wil beleven. Ze zal graag meer hebben gehoord over de Heer Jezus en Zijn werk.

Hd 16:16-18 | Een waarzeggende geest uitgedreven

16 Het gebeurde nu, toen wij naar de gebedsplaats gingen, dat een slavin die een waarzeggende geest had, ons ontmoette, die haar meesters veel winst aanbracht met waarzeggen. 17 Deze liep Paulus en ons achterna en schreeuwde aldus: Deze mensen zijn slaven van God de Allerhoogste, die u [de] weg van behoudenis verkondigen. 18 En dit deed zij vele dagen lang. Paulus echter, hierover zeer verstoord, keerde zich om en zei tot de geest: Ik beveel je in [de] Naam van Jezus Christus dat je van haar uitgaat. En hij ging uit op hetzelfde ogenblik.

Op weg naar de gebedsplaats komen Paulus en de zijnen een slavin tegen die een Pythons-geest bezit, door wie zij waarzeggerij pleegt. Het meisje is werkelijk bezeten, werkelijk in de macht van een boze geest, waardoor haar identiteit verloren is gegaan. Ze is een werktuig van de satan die haar op onbarmhartige manier uitbuit. De meesters van het meisje verdienen goed aan haar. Er zijn mensen genoeg die haar tegen betaling komen raadplegen.

Als zij de weg van Paulus kruist, openbaart de waarzeggende geest in haar zich luidruchtig. Hij prijst “deze mensen” aan als “slaven van God de Allerhoogste” die een weg van behoudenis verkondigen. Hier zien we de misleidende tactiek van de satan. Hij gaat hier in Europa niet openlijk in de aanval tegen het evangelie, maar probeert zich door misleidende ondersteuning met het werk van het evangelie te verbinden om evangelie en dwaling met elkaar te vermengen en zo het evangelie te verderven.

Het is belangrijk te zien dat hier voor het woord “weg” geen lidwoord staat. Het meisje spreekt niet over ‘de’ weg, maar over ‘een’ weg. Ze heeft het ook over “die u” een weg verkondigen en niet over ‘die ons’ de weg verkondigen. Ze maakt geen reclame voor het evangelie, maar is erop uit het evangelie als een van de vele wegen van behoudenis voor te stellen. Het is typisch demonisch om de exclusiviteit van het evangelie te ontkennen. In wereldgodsdiensten als het boeddhisme en het mohammedanisme is plaats voor Jezus, maar dan wel naast andere afgoden.

Ook haar spreken over hen als slaven van de allerhoogste god betekent in de Griekse context dat zij zegt dat Paulus en de zijnen slaven zijn van Zeus. Ze spreekt over een weg van behoudenis, niet als redding van zonden, maar de redding uit bepaalde onaangename omstandigheden van het leven die zij als waarzegster ook verkondigt. Ze stelt een weg voor die tot welzijn van de mens zou moeten leiden, maar die in werkelijkheid in het eeuwig verderf eindigt.

Paulus is niet direct tegen het meisje opgetreden. Hij heeft haar geschreeuw vele dagen lang verdragen. Dan komt toch het moment dat hij het niet langer kan verdragen. Het betekent niet dat hij geïrriteerd raakt, maar dat een nog langer verdragen ervan het evangelie krachteloos zou maken. Het geschreeuw van het meisje richtte de aandacht van de mensen op hen en niet op het evangelie. Op een gegeven moment keert Paulus zich om en beveelt de geest in de Naam van Jezus Christus van haar uit te gaan. Paulus drijft de geest niet uit in eigen kracht, maar met het gezag van de Naam van de Heer Jezus. Die Naam is verheven boven elke macht en kracht (Hd 3:6,16; 4:10). De geest gehoorzaamt onmiddellijk.

Helaas is veel evangelieprediking vandaag een prediking die de instemming van de wereld heeft omdat de evangelist het toelaat dat de wereld zich met zijn prediking verenigt. Het gaat om de ingang, zo klinkt het als rechtvaardiging. Dat is niet de manier waarop Paulus te werk gaat. Zijn afwijzing van vermenging komt hem duur te staan, zoals uit het vervolg blijkt.

Hd 16:19-24 | In de gevangenis geworpen

19 Toen nu haar meesters zagen dat hun hoop op winst weg was, grepen zij Paulus en Silas en sleepten hen naar de markt voor de overheid; 20 en toen zij hen bij de praetoren hadden gebracht, zeiden zij: Deze mensen, die Joden zijn, brengen onze stad in verwarring 21 en verkondigen gebruiken die wij niet mogen aannemen of doen, daar wij Romeinen zijn. 22 En de menigte stond mee tegen hen op; en de praetoren scheurden hun de kleren af en bevalen hen te geselen. 23 En nadat zij hun vele slagen hadden gegeven, wierpen zij [hen] in de gevangenis en bevalen de gevangenbewaarder hen zorgvuldig te bewaren. 24 Daar deze zo’n bevel had ontvangen, wierp hij hen in de binnenste gevangenis en sloot hun voeten zorgvuldig in het blok.

Als de satan zijn doel niet met vleierij kan bereiken, verandert hij in een brullende leeuw (1Pt 5:8). Zijn instrumenten zijn de meesters van het meisje. Hun bron van inkomsten is verloren gegaan door deze mensen. Ze zijn dan ook allerminst dankbaar voor de bevrijding van het meisje, maar enorm kwaad nu ze hun winst zien verdampen. Ze slepen Paulus en Silas direct voor de overheid die wordt vertegenwoordigd door twee praetoren. De praetoren waren de Romeinse bestuurders, een soort burgemeesters.

De meesters van het door Paulus bevrijde meisje beschuldigen Paulus en Silas van het veroorzaken van oproer. Dit is een zware aanklacht, want alles wat de eenheid en de rust van het Romeinse rijk in gevaar brengt, wordt streng bestraft. In hun doortraptheid maken deze mensen wat Paulus en Silas hebben gedaan tot een politiek thema. Ze weten dat ze daarmee een goede kans maken op een veroordeling. Ook spelen ze in op de haat tegen de Joden door te spreken over “deze mensen, die Joden zijn”.

Verder beschuldigen ze Paulus en Silas ervan dat zij gebruiken verkondigen die tegen de Romeinse gebruiken ingaan. (Lukas en Timotheüs vinden ze kennelijk minder belangrijk, zodat ze die laten lopen.) Gebruiken hebben met cultuur te maken. Ze beschuldigen hen ervan dat ze hun cultuur kapot willen maken met dat evangelie. Cultuur is door God in de volksaard gelegd en is voor alle volken anders, maar kan in de hand van de satan een middel worden om het evangelie tegen te staan. Als de beschuldigingen zijn geuit, staat ook de menigte, die altijd uit is op een verzetje, tegen Paulus en Silas op.

De praetoren vinden nader onderzoek niet nodig. Zonder verdere vorm van proces worden van beide dienaren van God door de rechters de kleren van het lijf gescheurd, waarna die bevel geven hen te geselen. Zij die de geseling uitvoeren, vatten hun taak niet licht op en brengen de beide predikers “vele slagen” toe.

God laat toe dat Zijn dienaren worden geslagen en het is hun eer zich daar niet tegen te verzetten. Het wordt een middel waardoor een nog schitterender getuigenis van Zijn Woord en van Zijn dienaren wordt gegeven. Wat het lichaam betreft, is de wereld sterker dan de christen, als God het toestaat; maar in zijn hart is de christen boven de omstandigheden als hij de tegenwoordigheid van God kan realiseren. Zijn aanwezigheid is groter dan alle omstandigheden en kan al het andere overwinnen (1Jh 5:4). Men kan zich dan verheugen in het lijden (Hd 5:41; Rm 5:3).

Na de geseling worden ze in de gevangenis geworpen. De gevangenbewaarder krijgt het bevel hen zorgvuldig te bewaren. Hij laat niets aan het toeval over en werpt hen in de binnenste gevangenis. Dieper weg kan niet. Alsof dat toch nog niet genoeg zekerheid biedt, sluit hij ook hun voeten nog eens zorgvuldig in het blok. Ontkomen is onmogelijk. Het lijkt erop dat ze helemaal uitgeschakeld zijn en de vijand gewonnen heeft. Wat zou het ontmoedigend kunnen werken als ze eraan dachten dat dit hun ontvangst in Europa was, terwijl ze duidelijk de leiding van de Heer hebben herkend om hier naar toe te gaan.

Hd 16:25-26 | Bidden en zingen in de gevangenis

25 Omstreeks middernacht echter baden Paulus en Silas en zongen Gods lof; en de gevangenen luisterden naar hen. 26 En plotseling ontstond er een grote aardbeving, zodat de fundamenten van de kerker schudden; en onmiddellijk gingen alle deuren open en van allen gingen de boeien los.

Maar zie, en vooral, luister, hoe de evangelisten op alle aangedane pijniging en vernedering reageren. In plaats van moedeloos te worden of klaagzangen aan te heffen of tot God te roepen om wraak over de hun aangedane smaad bidden en zingen ze. Bidden en zingen zijn machtige wapens waarmee grote overwinningen op de vijand worden behaald (2Kr 20:1-22; Hd 4:23-37). Ze zoeken hun kracht bij God en prijzen Hem voor Wie Hij is. Ze doen dat niet zachtjes, maar voor alle gevangenen verstaanbaar.

De gevangenen schreeuwen hun niet toe dat ze hun mond moeten houden, maar luisteren naar hen. Zoiets hebben ze nog nooit meegemaakt en gehoord. Hoe moeilijker onze omstandigheden zijn, des te groter zal de indruk zijn die onze blijdschap maakt op hen die ons in onze moeilijkheden gadeslaan.

Terwijl Paulus en Silas bidden en zingen en de gevangenen ernaar luisteren, laat God ineens van Zich horen. Hij antwoordt op het bidden en zingen van Zijn dienaren door een plotselinge, grote aardbeving. Het is een zeer speciale aardbeving. Hij is beperkt tot een gebouw. De grond scheurt niet open en alle muren blijven staan. Alleen de deuren gaan open en de boeien van alle gevangenen gaan los! Een bijkomend en mogelijk nog groter wonder is dat er niemand van de gelegenheid gebruikmaakt om te ontsnappen. Ze blijven allen, als aan de grond genageld, waar ze zijn. Zulke speciale aardbevingen zijn nodig in iemands leven om hem de noodzaak van de behoudenis te doen inzien.

Hd 16:27-34 | Bekering van de gevangenbewaarder

27 Toen nu de gevangenbewaarder wakker was geworden en de deuren van de gevangenis open zag, trok hij <het> zwaard en stond op het punt zichzelf te doden, in de mening dat de gevangenen waren ontvlucht. 28 Paulus echter riep met luider stem de woorden: Doe uzelf geen kwaad, want wij zijn allen hier! 29 En hij vroeg om licht, sprong naar binnen en viel bevend voor Paulus en Silas neer. 30 En hij bracht hen naar buiten en zei: Heren, wat moet ik doen om behouden te worden? 31 En zij zeiden: Geloof in de Heer Jezus en u zult behouden worden, u en uw huis. 32 En zij spraken het Woord van de Heer tot hem, met allen die in zijn huis waren. 33 En hij nam hen bij zich in dat uur van de nacht, waste hun striemen af en werd onmiddellijk gedoopt, hij en al de zijnen. 34 En hij bracht hen in zijn huis en richtte een tafel aan, en hij verheugde zich met zijn hele huis, dat hij tot het geloof in God was gekomen.

Door de aardbeving is ook de gevangenbewaarder wakker geworden. Als hij ziet dat de deuren openstaan, kan hij geen andere conclusie trekken dan dat alle gevangenen zijn gevlucht. Het is zijn werk hen te bewaken en daarin voelt hij gefaald te hebben. Hij wil de hand aan zichzelf slaan, maar God komt tussenbeide en laat aan hem de behoudenis verkondigen. Als de man op het punt staat zichzelf te doden, klinkt de stem van Paulus in de duisternis.

Paulus kan niet gezien hebben dat de man zelfmoord wil plegen. Het is pikdonker en hij is in de binnenste gevangenis. God maakt hem de situatie duidelijk. Zijn woorden “wij zijn allen hier”, getuigen van hetzelfde. De God Die de boeien heeft losgemaakt, verhindert ook dat er ook maar één gevangene ontsnapt. Niemand kan Hem weerstaan en ontkomen. Zo zullen alle zondaars in de hel daar tot in alle eeuwigheid door Gods macht worden vastgehouden.

De woorden van Paulus weerhouden de man ervan de hand aan zichzelf te slaan. Dat betekent dat hij Paulus gelooft. Hij wil naar Paulus toe, maar daarvoor heeft hij licht nodig. Dat krijgt hij en dan springt hij naar binnen en valt bevend voor Paulus en Silas neer. We lezen niet dat de aardbeving de gevangenbewaarder heeft doen beven, maar wel de stem van Paulus die vanuit het stikdonker tot hem is gekomen. Hij moet dat als de stem van God hebben ervaren, de God voor Wie de duisternis licht is als de dag (Ps 139:12).

Genade werkt voor de overtuigde zondaar verpletterend. Tegelijk werkt genade ook de vraag naar behoudenis. Met die vraag richt de gevangenbewaarder zich tot Paulus en Silas, die hij nu met “heren” aanspreekt en daarmee als zijn meerderen erkent. Hij vraagt naar de weg van behoudenis. Mogelijk heeft hij daar eerder van gehoord. Hij zal daar toen om hebben gelachen, maar nu in zijn nood vraagt hij daarnaar. Zo werkt God altijd in de bekering van zondaars.

In de vraag van de gevangenbewaarder “wat moet ik doen om behouden te worden?”, ligt de gedachte dat hij denkt dat hij iets moet doen voor zijn behoudenis. Maar om behouden te worden hoeft niemand iets te doen, het is zelfs onmogelijk om er zelf iets aan te doen. Hij krijgt dan ook geen opdracht om bepaalde werken te doen. Paulus stelt hem de enige weg voor waardoor iemand behouden kan worden en dat is geloof in de Heer Jezus.

Het gaat erom dat hij zijn vertrouwen stelt op de Heer Jezus. Hij moet zijn anker uitwerpen in Hem. Dat is geen prestatie, maar noodzaak. Geloof is net zomin een prestatie als het een prestatie is dat iemand in doodsnood de reddingsboei grijpt die hem wordt toegeworpen.

Paulus spreekt niet alleen over de behoudenis van de gevangenbewaarder, maar ook over de behoudenis van diens huis. Behoudenis wil zeggen dat er een radicale scheiding is gekomen met de wereld. Zoals we al bij Lydia hebben gezien, is het de normale orde dat waar het hoofd tot geloof komt, God de behoudenis ook uitstrekt tot de huisgenoten (vers 15). Het huis waar het licht van het evangelie is ontstoken, is niet meer op het terrein van de wereld, maar op het terrein waar de Heilige Geest werkt en het Woord door Hem wordt gesproken. De orde in dat huis is Zijn orde.

Na als de kern van de behoudenis het geloof in de Heer Jezus te hebben gegeven spreken Paulus en Silas “het Woord van de Heer” tot hem en tot allen die met hem in zijn huis zijn. Wie tot geloof is gekomen, heeft zijn leven onder het gezag van de Heer geplaatst. Die Heer maakt door Zijn Woord – ‘het Woord van de Heer’ – duidelijk hoe Hij gediend wil worden. Paulus en Silas geven daar nader onderwijs over.

De gevangenbewaarder geeft blijk van zijn bekering door Paulus en Silas in dat uur van de nacht bij zich te nemen. Van slapen komt niets meer, daar is ook helemaal geen behoefte aan. Hier is een man die innerlijk een grote verandering heeft ondergaan en daar ook uiterlijk de bewijzen van geeft. Hij neemt zijn voormalige gevangenen, van wie hij nu een broeder is geworden, op in zijn huis en verzorgt hen door hun striemen af te wassen. Direct na de goede zorgen wordt hij gedoopt, hij en al de zijnen. In Filippi is in nog een huis het licht gaan schijnen nadat het al in dat van Lydia is ontstoken. De gevangenbewaarder verheugt zich in het geloof, nadat hij eerst de droefheid over zijn ellende heeft gekend en het evangelie van zijn behoudenis heeft gehoord en aangenomen.

Lydia was al een Godvrezende vrouw (vers 14), maar die toch nog behouden moest worden, evenals we dat bij Cornelius hebben gezien (Hd 10:1-2; 11:14). De gevangenbewaarder was een goddeloze man. Ook hij had behoudenis nodig. Goede en slechte mensen hebben beiden de behoudenis nodig.

Hd 16:35-40 | Vrijlating van Paulus en Silas

35 Toen het nu dag was geworden, zonden de praetoren de gerechtsdienaars om te zeggen: Laat die mensen los. 36 De gevangenbewaarder nu berichtte deze woorden aan Paulus: De praetoren hebben [de boodschap] gezonden dat u moet worden losgelaten; gaat dan nu naar buiten en vertrekt in vrede. 37 Paulus echter zei tot hen: Zij hebben ons, die Romeinen zijn, onveroordeeld in het openbaar geslagen en in [de] gevangenis geworpen; en nu zetten zij ons in het geheim eruit? Niets daarvan; maar laten zij zelf komen en ons naar buiten leiden. 38 De gerechtsdienaars nu berichtten deze woorden aan de praetoren; en zij werden bang toen zij hoorden dat het Romeinen waren. 39 En zij kwamen het hun verzoeken; en na hen naar buiten geleid te hebben vroegen zij hun uit de stad weg te gaan. 40 Toen zij nu de gevangenis waren uitgegaan, gingen zij naar Lydia; en toen zij de broeders zagen, vermaanden zij hen en gingen weg.

Het lijkt erop dat de praetoren niets weten van wat er in de nacht is gebeurd. Ze willen dat Paulus en Silas worden losgelaten. Een geseling en een nacht in de gevangenis is in hun ogen genoeg om deze mensen een lesje te hebben geleerd. De gevangenbewaarder brengt de boodschap over aan Paulus. Als hij erover heeft ingezeten wat hij verder met Paulus en Silas moest doen, is het bericht dat hij de gevangenen vrij kan laten voor hem een grote opluchting. Hij kan hun zeggen dat ze naar buiten kunnen gaan en in vrede kunnen vertrekken.

Maar Paulus is het niet met het voorstel van de praetoren eens. Hij doorziet wat het betekent als zij zo de stad zouden verlaten. Als zij in het geheim eruit zouden worden gelaten, zou altijd de verdenking op hen gebleven zijn dat ze opruiers waren. Ze waren immers, en dat nog wel onveroordeeld, in het openbaar geslagen en in de gevangenis geworpen. Iedereen had dat gezien. Daarom moest er openlijke rechtvaardiging plaatsvinden, waardoor iedereen ervan op de hoogte zou zijn dat zij geen opruiers waren. De verdenking moest worden weggenomen dat zij iets hadden gedaan wat tegen de overheid gericht was. Dat was immers de openbare beschuldiging die op de markt tegen hen was ingebracht.

Voor deze rechtvaardiging doet Paulus een beroep op zijn Romeins burgerrecht. Ook Silas blijkt dat burgerrecht te hebben daar Paulus spreekt over “ons, die Romeinen zijn”. Ze hebben van dat burgerrecht geen gebruikgemaakt om de brute behandeling en mishandeling te voorkomen. Ze wilden niet ontkomen aan het lijden voor Christus. Hij maakt van zijn recht alleen gebruik om de schijn weg te nemen dat ze enige misdaad zouden hebben begaan.

Hun rechtvaardiging is ook nodig voor de jonge gemeente, opdat voor hen duidelijk zal zijn dat Paulus en Silas bedacht waren op wat eerlijk was. De pasbekeerden zouden dan ook niet door de buitenwacht met hen als boosdoeners vereenzelvigd worden, wat anders wel het geval zou zijn geweest.

Als de praetoren horen dat ze Romeinen hebben gegeseld en gevangengezet, worden ze bang. Ze beseffen dat het hun het leven kan kosten als Paulus en Silas een aanklacht tegen hen zouden indienen. De praetoren kunnen niets anders doen dan op de eis van Paulus en Silas ingaan. Zij begeleiden hen naar buiten uit de gevangenis en vragen hen uit de stad weg te gaan. Ze hebben niets op met de evangelisten en met hen zenden zij ook het evangelie weg als iets waarmee ze niets te maken willen hebben (vgl. Mt 8:34).

Paulus en Silas geven niet direct gehoor aan het verzoek om de stad te verlaten. Als ze uit de gevangenis komen, gaan ze eerst nog naar Lydia om afscheid te nemen van haar. Als ze bij haar komen, treffen ze er meer gelovigen aan. Het evangelie is door meerderen aangenomen. Mogelijk zijn het zij van vers 15, die tot ‘haar huis’ behoorden.

Er staat zo opmerkelijk dat zij “de broeders zagen”. Ze zien gelovigen met wie zij het nieuwe leven delen en in wie zij dat herkennen, ze zien nieuwe familieleden in Gods gezin. Als ze hen zien, nemen ze de gelegenheid te baat om hen te vermanen, dat wil zeggen dat ze hen bemoedigen om trouw aan de Heer te blijven. Dan gaan ze weg.

De ‘zij’ die weg gaan, zijn Paulus, Silas en Timotheüs. Lukas blijft in Filippi achter. Hij legt geen nadruk op zichzelf. Zo onopvallend als hij zich in vers 10 bij het gezelschap van Paulus heeft gevoegd, waar hij schrijft over ‘wij’, zo onopvallend verlaat hij het weer. We kunnen wel zeggen dat mede door zijn werk Filippi tot een gemeente is geworden waar liefde en zorg rijkelijk aanwezig waren.

Handelingen 17

Hd 17:1-3 | Prediking van Paulus in Thessalonika

1 Toen zij nu door Amfípolis en Apollónia waren gereisd, kwamen zij in Thessalonika, waar een synagoge van de Joden was. 2 En volgens zijn gewoonte ging Paulus bij hen binnen en drie sabbatten lang onderhield hij zich met hen uit de Schriften, 3 terwijl hij uitlegde en aantoonde dat de Christus moest lijden en opstaan uit [de] doden, en dat Deze de Christus is, ‘<deze> Jezus, Die ik u verkondig’.

Als Paulus, Silas en Timotheüs Filippi hebben verlaten, reizen ze naar het zuiden, naar Amfípolis en Apollónia. In Apollónia zetten ze in westelijke richting koers en komen dan in Thessalonika. De speciale vermelding dat daar een synagoge van de Joden is, kan een aanwijzing zijn dat er in de beide vorige steden geen synagoge was en dat hij die steden daarom is voorbij gereisd. We weten dat Paulus zoveel mogelijk handelt naar het beginsel ‘eerst de Jood en dan de Griek’. Het is “zijn gewoonte” (vers 2; vgl. Lk 4:16) om in een stad waar hij komt eerst op zoek te gaan naar een synagoge.

Een synagoge heeft het voordeel dat er behalve Joden ook heidenen zijn die belangstelling voor de God van Israël hebben. Het is een mooie springplank om aan voorbereide mensen het evangelie te kunnen brengen. De synagoge is een leerhuis waar de Joden niet alleen op sabbat samenkomen, maar ook op andere dagen. Het is daarom aannemelijk dat Paulus, hoewel hij zich vooral op de sabbatten met de bezoekers van de synagoge onderhoudt, zich ook op andere dagen met belangstellenden onderhoudt.

Dat Lukas over “drie sabbatten” spreekt, geeft ook een aanwijzing van de tijd die Paulus in Thessalonika verblijft. Dat moet dan tussen de drie en vier weken zijn. In die ruim drie weken onderhoudt hij zich met hen uit de Schriften. Hij opent deze voor hen en haalt daaruit citaten aan om aan te tonen dat de Christus, dat is de Messias, bij Zijn komst moest lijden en uit de doden opstaan. Hij moet hun dat eerst duidelijk maken omdat zij uitkeken naar een messias die als hun politieke leider hen zou bevrijden van het juk van de Romeinen. De Schriften spreken echter een andere taal en dat houdt hij hun eerst voor. Daarna kan hij eenvoudig op de Heer Jezus als de Messias wijzen en zeggen dat Hij in Hem gekomen is.

De Christus van Wie hij zojuist uit de Schriften heeft laten zien wat er met Hem moest gebeuren, is niemand anders dan “Jezus”, het onderwerp van zijn verkondiging. In dit ene vers wordt de kern van het evangelie samengevat, zoals dat vandaag vooral aan de Joden kan worden verkondigd. Die kern is dat de Messias Jezus is gekomen, heeft geleden, is gestorven en is opgestaan.

In deze paar weken dat Paulus in Thessalonika is geweest, heeft hij niet alleen het evangelie gepredikt, maar ook gesproken over profetische waarheden waarbij hij de tweede komst van Christus heeft benadrukt. Daarvan getuigen zijn brieven die hij aan hen heeft geschreven. In zijn tweede brief aan hen herinnert hij aan zijn mondelinge onderwijs aan hen toen hij bij hen was (2Th 2:5).

Hd 17:4-9 | Reacties op de prediking

4 En sommigen uit hen werden overtuigd en sloten zich bij Paulus en Silas aan en ook een grote menigte van de godsdienstige Grieken, en van de voorname vrouwen niet weinigen. 5 De Joden echter werden jaloers, namen enige boze mannen van het gepeupel te hulp, veroorzaakten een volksoploop en brachten de stad in tumult; en zij kwamen op het huis van Jason af en trachtten hen voor het volk te brengen. 6 Toen zij hen echter niet vonden, sleepten zij Jason en enige broeders voor de stadsbestuurders en riepen: Dezen, die het aardrijk in oproer brengen, zijn ook hier gekomen, 7 en Jason heeft hen opgenomen; en dezen handelen allen tegen de verordeningen van de keizer door te zeggen dat er een andere Koning is: Jezus. 8 En zij brachten de menigte en de stadsbestuurders, die dit hoorden, in verwarring. 9 En toen zij van Jason en de overigen een borgtocht hadden ontvangen, lieten zij hen gaan.

De overtuiging waarmee Paulus en Silas hebben gesproken, blijft niet zonder resultaat. Ze hebben het Woord met kracht gesproken (1Th 1:5). Dat heeft op drie groepen van mensen een zo grote indruk gemaakt, dat zij zich bij Paulus en Silas aansluiten. De eerste groep bestaat uit “sommigen uit hen”, dat zijn sommigen uit de Joden, want in hun synagoge hebben zij gesproken (vers 1). De tweede groep wordt gevormd door “een grote menigte van de godsdienstige Grieken”. Dit zijn geen proselieten, maar vereerders van de God van Israël die zich aan het Noachietische verbond houden. De derde groep is een grote groep van “voorname vrouwen”.

Ook vandaag zijn vrouwen vaak in de meerderheid als het gaat om het gehoor geven aan het evangelie. Dat kan te maken hebben met het feit dat een vrouw door haar natuur meer vertrouwd is met het lijden in de wereld. Dat ervaart zij persoonlijk bijvoorbeeld in het baren van kinderen waaraan smart is verbonden (Gn 3:16). Tevens vraagt zij zich, meer dan de man dat doet, af waarom het lijden in de wereld is en stelt zich daardoor vaak meer open voor het evangelie. Mannen zijn vaker ongevoelig voor de gevolgen van de zonde.

Na de drie groepen die zich bij Paulus en Silas hebben aangesloten, meldt zich een groep die het evangelie zeer tegenstaat. Het merendeel van de Joden moet niets hebben van de boodschap die Paulus brengt. Zoals we steeds zien, wijzen zij het evangelie af en misgunnen zij ook anderen dat ze erover horen. Ze nemen lieden die op de markt rondhangen – dit is de letterlijke betekenis van het woord ”gepeupel” – in de arm. Deze nietsnutten zijn gemakkelijk over te halen om een volksoploop te veroorzaken en de stad in tumult te brengen.

Ze trekken op naar het huis van Jason, in de veronderstelling dat ze Paulus en Silas daar zullen aantreffen. Blijkbaar heeft Jason de beide predikers onderdak geboden. Hun bedoeling is om Paulus en Silas voor het volk te brengen, dat wil zeggen dat ze hen door een volksvertegenwoordiging willen laten berechten. Maar ze treffen in het huis van Jason geen Paulus en Silas aan.

In hun frustratie daarover grijpen ze dan maar Jason en enige broeders en slepen hen voor de stadsbestuurders, terwijl ze tegen hen de beschuldiging roepen die ze voor Paulus en Silas hadden bedoeld. Zo delen Jason en de broeders in de vervolging ter wille van het evangelie vanwege de vereenzelviging daarmee omdat ze Paulus en Silas hebben gehuisvest. Lukas heeft het vaker over het verlenen van gastvrijheid (Hd 16:15; 18:3; 21:16). De Heer Jezus spreekt er Zijn waardering over uit (Mt 25:38-40; vgl. 1Pt 4:9; 3Jh 1:5-8).

De beschuldiging luidt dat zij het aardrijk in oproer brengen. De beschuldigers geven daarmee ongewild getuigenis van de macht van het christendom. Tegelijk zeggen ze daarmee dat het christendom staatsgevaarlijk is. Met een dergelijke beschuldiging krijgen bijbelgetrouwe christenen ook steeds meer te maken. Zij worden al snel uitgemaakt voor fundamentalisten, mensen die een gevaar voor de samenleving vormen. Het in oproer brengen van het aardrijk – daarmee wordt het Romeinse wereldrijk bedoeld (vgl. Lk 2:1) – vindt volgens de aanklagers zijn oorsprong in de prediking van een andere Koning dan de keizer: “Jezus”.

Het woord “andere” heeft de betekenis ‘een andere van een ander soort’, dat wil zeggen niet van het soort van Caesar. Het betreft niet slechts een andere persoon dan Caesar, maar Iemand Die naar Zijn Wezen anders is. Als het Iemand is Die alle macht heeft in hemel en op aarde, is Hij de grootste bedreiging voor het keizerrijk die maar denkbaar is. We zien hier, net als toen de Heer Jezus voor Pilatus stond, dat het gaat om de tegenstelling tussen Christus en het Romeinse rijk, wat ook in de eindtijd te zien zal zijn.

De Joden erkennen nog steeds liever de keizer als hun koning dan dat ze Jezus als hun Koning aanvaarden. Ze zeiden het immers al tegen Pilatus dat ze geen koning hadden dan de keizer (Jh 19:15b). In de eindtijd zal het afvallige volk die keus bevestigen door het aanvaarden van de antichrist als hun messias en met hem de dictator van het herstelde Romeinse rijk (Op 13:11; Op 13:1)

Uit de beschuldiging blijkt dat Paulus en Silas over het koningschap van de Heer Jezus hebben gesproken. Dit koningschap staat ook centraal in de beide brieven aan de Thessalonicenzen die Paulus hun heeft geschreven. Hij noemt het in bijna elk hoofdstuk. Het koningschap van Christus betekent dat Hij een koninkrijk heeft. Dat koninkrijk is nu nog niet openbaar op aarde, maar het is er wel. Het is namelijk in de harten van hen die Hem als Heer over hun leven erkennen (Rm 14:17). Het zal echter ook openlijk op aarde gevestigd worden als de Heer Jezus terugkeert uit de hemel en Zijn plaats op Zijn troon op aarde inneemt.

Het eerste deel van de beschuldiging is niet terecht. Paulus en Silas hebben nergens tegen de verordeningen van de keizer gehandeld. Nergens worden christenen opgeroepen het rijk van God door politieke activiteiten gestalte te geven, maar te wachten op Hem Die dat zal doen.

Met hun acties brengen de Joden – en niet de predikers van het evangelie – allen die hun beschuldiging horen in beroering. Tegenstanders van het evangelie brengen nooit rust. Dat kunnen ze ook niet, want de argumenten die zij tegen het evangelie inbrengen, zijn ondeugdelijk. Tegenstanders van het evangelie hebben nooit een duidelijk verhaal, maar zijn wazig in hun taalgebruik, met hoeveel zelfverzekerdheid ze ook mogen spreken.

Jason en zij die met hem voor het stadsbestuur zijn gesleept, worden op borgtocht vrijgelaten. Tegen hen is verder niets te ondernemen. Het lijkt erop dat ze niet gestraft kunnen worden voor de omgang met de ‘staatsgevaarlijke’ predikers. Het stadsbestuur wil echter in de vorm van een borgtocht wel een garantie dat zij niet met het ondersteunen van deze indringers doorgaan.

Hd 17:10-15 | Paulus en Silas in Beréa

10 De broeders nu zonden terstond ‘s nachts Paulus en Silas weg naar Beréa, die, toen zij daar waren aangekomen, naar de synagoge van de Joden gingen. 11 Dezen nu waren edeler dan die in Thessalonika: zij ontvingen het Woord met alle bereidwilligheid, terwijl zij dagelijks de Schriften onderzochten of deze dingen zo waren. 12 Velen dan uit hen kwamen tot geloof, en van de aanzienlijke Griekse vrouwen en mannen niet weinigen. 13 Toen de Joden uit Thessalonika echter vernamen, dat ook in Beréa door Paulus het Woord van God werd verkondigd, kwamen zij ook daar de menigten in opschudding en verwarring brengen. 14 De broeders echter zonden Paulus toen terstond weg om tot aan de zee te reizen; maar zowel Silas als Timotheüs bleven daar achter. 15 Zij nu die Paulus begeleidden, brachten [hem] tot Athene toe; en nadat zij voor Silas en Timotheüs bevel hadden gekregen om zo spoedig mogelijk naar hem toe te komen, vertrokken zij.

De broeders vinden dat Paulus en Silas Thessalonika moeten verlaten. Het is voor hen veel te gevaarlijk er te blijven. Paulus en Silas luisteren naar de broeders. Ze herkennen in wat de broeders zeggen de stem van de Heer. De broeders bepalen ook waar ze heen moeten gaan, want zij zenden hen weg naar Beréa. Paulus en Silas vertrekken onopgemerkt in de nacht. Als ze in Beréa aankomen, gaan ze op dezelfde wijze te werk als steeds en gaan eerst naar de synagoge van de Joden.

De Joden die ze in de synagoge aantreffen, worden door Lukas “edeler dan die in Thessalonika” genoemd. Het betreft hier niet een edel zijn door afkomst, maar het edele van deze Joden is de bereidwilligheid waarmee ze het Woord ontvangen. Het is een edel zijn van gemoed, van gezindheid.

Dat ze het Woord bereidwillig aannemen wil niet zeggen dat ze het klakkeloos aannemen. Ze toetsen het aan de Schriften. Ze horen allerlei dingen over de Messias, maar ze willen in het Oude Testament nagaan of wat ze horen, klopt met wat daar geschreven staat. Onderzoeken wil zeggen Schrift met Schrift vergelijken; het is grondig onderzoeken. Ze doen dat ook niet alleen bij een bepaalde gelegenheid, maar “dagelijks”. Door dat onderzoek komen velen tot geloof. Dat geloof heeft de solide basis van het Woord.

We zien in de volgorde – eerst bereidwillig ontvangen en daarna onderzoeken – een belangrijke aanwijzing voor vruchtbare bijbelstudie. Het begint met een gezindheid van bereidwilligheid om te leren; daarna komt de bestudering van de Bijbel. Bijbelstudie doen zonder de bereidwilligheid om te doen wat de Bijbel zegt, leidt tot formalisme en wetticisme. Het voert niet tot een kennen van Gods gedachten, maar tot hoogmoed.

Behalve de vele Joden die tot geloof komen, komen ook heel wat aanzienlijke Griekse vrouwen en mannen tot geloof. De vrouwen worden eerst genoemd, wat er op kan wijzen dat zij in de meerderheid zijn, of ook dat zij sneller overtuigd zijn dan de mannen.

Deze overwinning door het evangelie in Beréa komt de Joden in Thessalonika ter ore. Dat bericht slaat in als een bom. De uitwerking is dan ook explosief. De Joden uit Thessalonika trekken naar Beréa. Hun jaloersheid op en haat tegen het evangelie zijn zó groot, dat ze het ervoor over hebben om de afstand van zeventig tot tachtig kilometer af te leggen om ook in Beréa het evangelie tegen te staan. Ze bewerken de menigten met hun valse voorstellingen aangaande het evangelie waardoor er ook daar opschudding en verwarring ontstaat. Ook in Beréa achten de broeders het raadzaam dat Paulus vertrekt.

De haat van de Joden concentreert zich op Paulus. Silas en Timotheüs kunnen blijven om de gelovigen in Beréa verder te onderwijzen in het geloof. Tegen Paulus wordt door de broeders gezegd dat hij tot aan de zee moet reizen. Er gaan ook enkele broeders mee om hem te begeleiden. Deze broeders begeleiden hem helemaal tot Athene. De begeleiding over een zo grote afstand bewijst ook hun bereidwillige deelname aan het evangelie. Ze hebben er wat voor over. Vandaar keren ze terug naar Beréa.

Paulus geeft hun nog de boodschap mee voor Silas en Timotheüs dat zij zich zo snel mogelijk bij hem in Athene zullen voegen. Hij bedoelt daarmee niet druk te zetten op hun dienst, maar hij geeft uiting aan zijn behoefte aan hun gezelschap. Hij is zeer op hun gezelschap gesteld vanwege de steun in de dienst die zij hem geven. Het is belangrijk dat dienaren niet als eenlingen hun weg gaan, maar erkennen dat ze elkaar nodig hebben. Het is een erkenning van de verscheidenheid van de gaven die de Heer heeft gegeven en die elkaar aanvullen.

Hd 17:16-18 | Paulus in Athene

16 Terwijl nu Paulus in Athene op hen wachtte, werd zijn geest in hem geprikkeld, toen hij zag dat de stad vol afgodsbeelden was. 17 Hij onderhield zich dan in de synagoge met de Joden en met de godsdienstigen, en op de markt elke dag met hen die hij er aantrof. 18 En ook sommigen van de Epicureïsche en Stoïcijnse wijsgeren redetwistten met hem, en sommigen zeiden: Wat wil deze naprater toch zeggen? En anderen: Hij schijnt een verkondiger van vreemde goden te zijn, – omdat hij hun Jezus en de opstanding verkondigde.

De boodschap die Paulus de broeders aangaande Silas en Timotheüs heeft meegegeven, leeft sterk in hem. Hij wacht in Athene op hen. Dit lijkt het hoofddoel van zijn verblijf in Athene te zijn, maar dat betekent niet dat hij rustig in een hotelkamer de komst van zijn beide medewerkers gaat zitten afwachten. Hij gaat dit keer niet direct op zoek naar een synagoge, maar maakt een rondgang door de stad. Tijdens die rondgang wordt hij diep geraakt door de vele afgodsbeelden die hij waarneemt.

Athene is het grote centrum van Griekse beschaving, geleerdheid en filosofie. Het is ook een stad met een vergane glorie die vol afgodsbeelden is. Er is wel gezegd dat de stad meer afgodsbeelden dan mensen had en dat je er gemakkelijker een god vond dan een mens. Helaas heeft God eens op een dergelijke manier over Israël moeten spreken (Jr 2:28; 11:13).

Door wat Paulus ziet, kan hij geen rust nemen. Zijn geest wordt in hem geprikkeld bij het zien van zoveel wat vals is en mensen op het verkeerde pad laat lopen. Hij wordt gedrongen zijn getuigenis af te leggen. Hij is immers niet als toerist in de stad, maar als prediker. Zijn eerste gang als het gaat om de prediking is weer naar de synagoge om zich met de Joden en godsdienstigen te onderhouden. Hij is ook op de markt te vinden, want ook daar zijn altijd veel mensen.

Hij “onderhield” zich met hen, dat wil zeggen dat hij niet een toespraak houdt, maar een gesprek, een dialoog, met hen voert. Een dergelijke wijze van bespreking houdt de luisteraars scherp en betrokken. Het dwingt tot meedenken. Zich met iemand onderhouden vraagt ook om zelf goed te luisteren naar wat de ander bezighoudt.

De inwoners van Athene worden gekenmerkt door een enorme geestelijke activiteit en een onverzadigbare honger naar nieuwe ideeën, naar de nieuwste filosofische denkbeelden. Onder het gehoor van Paulus bevinden zich twee groepen van wijsgeren die hem aanvallen. Zij luisteren niet, maar beginnen te redetwisten.

De ene groep bestaat uit volgelingen van de genotsleer van een zekere Epicurus. Deze man leerde dat het hoogste goed van een mens ligt in de bevrediging van de eigen wensen. Als hij zijn wensen kan bevredigen, is hij gelukkig. Zij zijn materialisten en atheïsten en het doel van hun leven is plezier (1Ko 15:32b). Dat betekent ook dat ze het lijden ontvluchten, want lijden verhindert het genieten. Hun wijze van leven verheft hen boven anderen. Het is in wezen volkomen egoïsme. Voor God is geen plaats. Als groep bestaan ze niet meer, maar vandaag hebben ze talloze geestverwanten.

De andere groep bestaat uit volgelingen van een leer die inhoudt dat iemand pas gelukkig is als hij volkomen vrij is van gemoedsaandoeningen, van emoties. Deze leer staat tegenover die van de Epicurus. De Stoïcijnse wijsgeren – genoemd naar de ruimte, de Stoa poikilè, waar onderwijs in deze leer werd gegeven – zeggen juist dat zowel alle aardse genoegens als het lijden volledig moeten worden onderdrukt. Het gaat erom gevoelloos te zijn, om onaangedaan door vreugde en lijden heen te gaan. Wie zich niet laat beïnvloeden door innerlijke gevoelens of uiterlijke omstandigheden, heeft zichzelf volledig onder controle en geniet daarin het hoogste geluk. Dit voedt natuurlijk de trots en maakt onafhankelijk van God.

Bij beide groepen bestaat geen enkele belangstelling voor Paulus, die ze laatdunkend “naprater” noemen. Met ‘naprater’ bedoelen zij iemand die verschillende ideeën van anderen heeft verzameld – overal graantjes heeft gepikt; de letterlijke betekenis van het met ‘naprater’ vertaalde woord is ‘graantjespikker’ – en ze vervolgens doorgeeft alsof het zijn eigen ideeën zijn. Hiermee willen ze de waarheid die Paulus predikt, belachelijk maken en ontdoen van originaliteit. Ze loochenen de Goddelijke oorsprong ervan.

Het belachelijk maken van de waarheid of het voorstellen ervan als een niet origineel verhaal is vaak een middel in de hand van de vijand om mensen van de waarheid afkerig te maken. Hiermee speelt hij in op de angst van mensen om zich te identificeren met iets wat door de meesten wordt veracht.

Voor anderen is wat Paulus predikt wel een nieuwigheid. In “Jezus en de opstanding” die hij hun verkondigt, zien zij afgoden over wie zij tot nu toe nog nooit iets hebben gehoord. Zij begrijpen uit zijn woorden dat hij over twee goden spreekt: Jezus en Anastasis, het Griekse woord voor ‘opstanding’. Een dergelijke opvatting laat wel hun totale blindheid voor de openbaring van God in Christus zien. Ze zien niet alleen Jezus als afgod, maar ook de opstanding zien ze als afgod. De opstanding uit de doden is hun onbekend, daarom denken ze dat de opstanding ook een afgod is. Voor hun begrip predikt Paulus een god en een godin.

Hd 17:19-21 | Paulus naar de Areópagus gebracht

19 En zij namen hem mee en brachten hem op de Areópagus en zeiden: Mogen wij weten welke deze nieuwe leer is waarover u spreekt? 20 Want u brengt ons enige vreemde dingen ten gehore; wij willen dan weten wat dit betekent. 21 (Alle Athéners nu en de vreemdelingen die daar woonachtig waren, besteedden hun tijd voor niets anders dan om iets nieuws te zeggen of te horen.)

Nieuwsgierig als ze zijn, willen ze meer weten. Er is geen sprake van vijandschap, eerder van een welwillende toestemming die ze hem verlenen om zijn getuigenis te geven. Ze vragen Paulus zelfs beleefd of zij wel mogen weten “welke deze nieuwe leer is” waarover hij spreekt. Ze nemen hem daarvoor mee naar de Areópagus, waar ‘het ministerie van godsdienst’, in het bijzijn van vele belangstellenden op de ‘publieke tribune’, zich met deze dingen wil bezighouden. Ze willen Paulus horen over wat zij beoordelen als “nieuwe leer” en “vreemde dingen”. Het zijn voor hen onbekende woorden met een onbekende betekenis.

Paulus zal beslist in goed verstaanbaar Grieks hebben gesproken, maar toch ontgaat de betekenis van wat hij zegt ten enenmale aan deze hoogbegaafde denkers. Ze menen verlicht te zijn in hun denken, maar in werkelijkheid zijn zij verduisterd in hun verstand. Daarom begrijpen ze niets van wat Paulus zegt (1Ko 2:14). Om dat te kunnen moeten ze zich eerst bekeren. De toespraak van Paulus loopt dan ook uit op een oproep tot bekering die wordt verbonden aan de opstanding van de Heer Jezus (vers 31).

Voordat het zover is, krijgt Paulus de gelegenheid toe te lichten wat hij leert. Het bieden van die gelegenheid past bij de instelling van de Athéners, want die doen niets liever dan praten. Athene is een echte praatstad. Het enige wat ze doen, is de hele dag praten. Als er een nieuwigheid zich aandiende, was dat een dankbare aanleiding voor een gesprek.

Hd 17:22-29 | Toespraak tot de mannen van Athene

22 Terwijl nu Paulus midden op de Areópagus stond, zei hij: Mannen van Athéne, ik zie aan alles dat u de goden bijzonder toegewijd bent. 23 Want toen ik [de stad] doorging en uw voorwerpen van verering bekeek, vond ik ook een altaar waarop een opschrift stond: Aan een onbekende God. Wat u dan zonder het te kennen vereert, dat verkondig ik u. 24 De God Die de wereld heeft gemaakt en alles wat daarin is, Hij Die Heer is van hemel en aarde, woont niet in met handen gemaakte tempels, 25 en wordt ook niet door mensenhanden verzorgd alsof Hij nog iets nodig heeft, daar Hijzelf aan allen leven en adem en alles geeft. 26 En Hij heeft uit één <bloed> [het] hele mensengeslacht gemaakt om op [het] hele aardoppervlak te wonen, terwijl Hij de bepaalde tijden en de grenzen van hun woonplaats heeft vastgesteld, 27 opdat zij God zouden zoeken, of zij misschien naar Hem mochten tasten en Hem vinden, hoewel Hij niet ver is van ieder van ons. 28 Want in Hem leven wij, bewegen wij ons en zijn wij, zoals ook enigen van de dichters onder u hebben gezegd: ‘Want wij zijn ook Zijn geslacht’. 29 Daar wij dus Gods geslacht zijn, behoren wij niet te menen dat de Godheid gelijk is aan goud, zilver of steen, aan beeldwerk van menselijke kunst en vinding.

Paulus begint zijn toespraak door aan te knopen bij de leefwereld van de Atheners. Hij weet welk publiek hij voor zich heeft. Bij de Joden beroept hij zich op de Schriften, want daarop beroepen ook de Joden zich, zij kennen ze. De Atheners kennen de Schriften niet en Paulus citeert er dan ook niet uit. Wel is alles wat hij zegt, volledig gebaseerd op de Schriften. Hij begint niet met een veroordeling van hun afgoderij (vgl. Rm 1:22-23), maar met een neutrale constatering. Hij spreekt geen waardering uit en ook geen verwijt.

Hij vertelt wat hem is opgevallen toen hij door de stad ging. Bij de vele voorwerpen van verering had hij ook een altaar gevonden dat gewijd was “aan een onbekende God”. Een altaar voor een onbekende god was opgericht uit angst toch een god over het hoofd te hebben gezien die toch moest worden geëerd. Het kan ook zijn dat het een soort ‘vuilnisbakkengod’ was, waar men heen ging als men een zaak had waarvoor men niet bij de ‘bekende goden’ terecht kon.

Uitgaande van dit hiaat in hun afgodencultus gaat Paulus hun de ware God prediken. Hij zegt niet dat hij hun die onbekende god gaat prediken, alsof hij een hiaat in hun afgodenarsenaal opvult. Hij zegt niet ‘wie u zonder het te kennen vereert’, maar “wat u zonder het te kennen vereert”. Wat Paulus gaat verkondigen, werpt hun hele systeem van afgoderij omver. Hij sluit niet aan bij hun onwetendheid aangaande een bepaalde god, maar bij hun onwetendheid aangaande alles wat met de ware God te maken heeft. Paulus verkondigt niet een nieuwe god, maar de God der goden.

Het eerste wat hij over God zegt, is dat Hij Schepper is. Als we Hem zo niet kennen, kennen we Hem helemaal niet. In deze intellectuele stad moet Paulus neerdalen tot de laagste sport van de ladder van de waarheid. Dat is het resultaat van de intellectuele beschaving zonder God. Paulus gaat in op de basisvragen die ieder denkend mens stelt: Waar kom ik vandaan? Waarom ben ik hier? Waar ga ik heen?

God heeft alles gemaakt, de hele wereld en alles wat daarin is (Ps 146:6; Js 42:5). Dat staat haaks op het Griekse denken dat ervan uitgaat dat de materie eeuwig is. God heeft de wereld gemaakt, de wereld is uit Hem ontstaan. Hij heeft de dingen die niet zijn, geroepen alsof zij waren (Rm 4:17; Hb 11:3). Dat betekent dat alles wat er is, uit die ene God is voortgekomen. God is geen deel van de schepping of verenigd met de schepping. Hij is er en staat boven de schepping.

Hoewel Hij boven Zijn schepping staat, houdt Hij Zich ermee bezig. Hij is geen God op afstand, gescheiden van Zijn schepping. Hij is ook geen gevangene van Zijn schepping, alsof Hij erin opgesloten zou zijn. Hij is ook te groot om in iets te wonen wat mensenhanden hebben gemaakt, maar niet te groot om zich met de noden van de mensen bezig te houden. Mensen moeten hun goden dragen, verzorgen en zelfs meenemen in gevangenschap (Js 46:1-2), maar de ware God dient Zelf de mens en draagt de Zijnen (Js 46:3-4).

God heeft niets nodig van de mens, maar de mens is voor alles wat hij nodig heeft afhankelijk van Hem. De tempels bevatten God niet, maar ook de dienst in die tempels voegt niets toe aan God. God is niet ruimtelijk te beperken, Hij is alomtegenwoordig. Daarvan was Salomo, die voor God een tempel bouwde, zich bewust (1Kn 8:27; 2Kr 6:18). Heidenen hebben alleen lokale goden.

Met deze argumenten veegt Paulus hun hele systeem van tafel. Gód is de Bron van elke goede gave. Hij interesseert Zich zozeer voor de mens, dat Hij aan allen “leven en adem en alles” geeft (vers 25; Ps 50:12). Voor Hem zijn ook alle mensen gelijk, want Hij heeft ze allemaal uit één bloed, dat is uit één stamvader, doen voortkomen. Aan al die mensen laat God Zijn evangelie verkondigen. En God heeft niet alleen mensen als individuen leven en adem en alles gegeven, Hij heeft die mensen ook in volken bij elkaar geplaatst en aan elk volk zijn eigen gebied gegeven. God leidt de geschiedenis van alle volken en elk van die volken heeft Hij op aarde een eigen plaats toebedeeld, met als uitgangspunt Zijn volk Israël (Dt 32:8).

God heeft de mens niet gemaakt om hem aan zichzelf over te laten, maar opdat deze Hem zou zoeken. In het diepste wezen van de mens is er een hunkering naar God. Zo is hij door Hem geschapen. God is niet ver van de mens. In het evangelie komt Hij dicht bij de mens. De oprecht zoekende mens zal Hem vinden. God heeft er alles aan gedaan om het de mens gemakkelijk te maken Hem te vinden.

Hoezeer de mens in het duister is aangaande God, geeft Paulus aan door te zeggen dat mensen naar God “tasten”. Iemand doet iets op de tast als hij geen licht heeft. De mens leeft in de duisternis, zijn verstand is verblind door de god van deze eeuw (2Ko 4:4). Daarom neemt hij God niet waar en dat terwijl God te zien is overal waar de mens ook maar kijkt.

Om dit feit van de nabijheid van God aan de Atheners duidelijk te maken doet Paulus een beroep op enkele van hun bekende dichters die hebben gezegd dat de mens Gods geslacht is. Wat die dichters hebben gezegd, zeiden ze met het oog op Zeus, maar Paulus past het toe naar de werkelijke betekenis voor God. Adam is uit God voortgekomen, door Hem geschapen en daarom van Zijn geslacht. Hij wordt in die zin dan ook “zoon van God” genoemd (Lk 3:23,38). De mens is naar Gods beeld geschapen en lijkt op Hem in de kwaliteiten die Hij heeft, waardoor de mens als een verantwoordelijk wezen kan handelen. Overal waar mensen zijn, zien we het beeld van God.

We kunnen Hem ook in de schepping herkennen, dat wil zeggen dat we daarin Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid zien (Rm 1:20). In die zin is het dan ook volkomen waar dat Hij niet ver is van ieder van ons omdat wij in Hem leven en ons in Hem bewegen en in Hem zijn. Dat de mens ondanks dat alles Hem niet vindt, laat wel zien hoe groot de vervreemding van de mens ten aanzien van God is. In werkelijkheid is de mens ook niet op zoek naar God. Er is niemand die God zoekt omdat ze allen zijn afgeweken van Gods oorspronkelijke plan met de mens (Rm 3:11-12).

Subtiel wijst Paulus op die afwijking door erop te wijzen dat ze niet moeten menen dat de Godheid is uit te beelden door mensen. Hij heeft gezien dat Athene van die dwaasheid vol staat. Als wij ‘Zijn geslacht’ zijn, dat wil zeggen als God ons naar Zijn beeld heeft gemaakt, is het dwaasheid dat wij naar onze eigen inbeelding beelden gaan maken van God. Ieder die een beeld van God maakt, doet dat naar zijn eigen voorstelling van God. Het gevolg hiervan kan niet anders zijn dan dat de grootheid van God wat de kennis van de mens van Hem betreft volkomen tenietgedaan wordt. Als de mens hiermee aan het werk gaat, kan hij niet anders dan dit beeld verwoesten.

Hd 17:30-31 | Oproep tot bekering

30 Met voorbijzien dan van de tijden der onwetendheid beveelt God nu aan de mensen, dat zij zich allen overal moeten bekeren, 31 omdat Hij een dag heeft bepaald, waarop Hij het aardrijk in gerechtigheid zal oordelen door een Man Die Hij [daartoe] heeft bestemd, waarvan Hij aan allen zekerheid heeft gegeven door Hem uit [de] doden op te wekken.

Paulus komt tot zijn eigenlijke boodschap. De onwetendheid die zij hebben toegegeven met het beeld voor de onbekende god, is niet slechts een hiaat in hun kennis, maar geeft hun totale onwetendheid weer. Deze onwetendheid strekt zich uit over alle voorbijgegane tijden. Aan die onwetendheid maakt Paulus een einde. God is een God van geduld Die al die tijden heeft laten voorbijgaan zonder in te grijpen. Hij grijpt nog steeds niet in, maar in Zijn genade laat Hij ook nu, in deze tijd, het evangelie verkondigen.

Het betekent dat de mensen zich moeten bekeren, dat is: totaal van gedachten veranderen. Ze menen alles onder controle te hebben, maar ze moeten inzien dat ze er helemaal naast zitten. Dat is een teken van zwakheid voor wie steeds alles in eigen kracht heeft gedaan, vanuit het geloof in zichzelf. Het is tevens een bewijs van zelfoverwinning als iemand zich buigt voor het bevel van God. Het gaat om geloofsgehoorzaamheid (Rm 1:5).

God beveelt de mensen allemaal, zonder uitzondering, goede en boze, waar ze ook zijn, ook in Athene, dat ze zich bekeren. Tevens stelt Hij een grens aan de prediking. God zegt tegen de mens dat hij zich moet bekeren met het oog op een door Hem vastgestelde dag die eenmaal zal aanbreken, dat is de dag van het oordeel. Eens komt er een einde aan Gods geduld en zal Hij Zich doen kennen als de God van het rechtvaardige oordeel. Gerechtigheid wordt gevestigd door oordeel (Js 26:9b). Voordat er vrede kan zijn, zowel op aarde als in het hart van een mens, moet er eerst gerechtigheid hebben plaatsgevonden met het oog op alles wat het oordeel verdient.

Dit oordeel zal God over de wereld doen komen door een Man, een Mens. Paulus noemt niet de naam van die Mens, maar geeft slechts een kenmerk. Dit kenmerk is van doorslaggevende betekenis en stelt onomstotelijk vast dat het oordeel zal komen. Dat kenmerk van deze Man is dat Hij is opgewekt door God. Weer spreekt Paulus over de opstanding. De Man Die door God is opgewekt, heeft een opstandingslichaam. Ook in de opstanding is Hij Mens. En juist omdat Hij de Mensenzoon is, zal Hij het oordeel uitoefenen (Jh 5:27). God heeft het bewijs gegeven dat die Man het oordeel zal uitoefenen door Hem uit de doden te doen opstaan.

Hd 17:32-34 | Reacties op de prediking

32 Toen zij nu van een opstanding van doden hoorden, spotten sommigen; en anderen zeiden: Wij zullen u daarover nog wel eens horen. 33 Zo ging Paulus uit hun midden weg. 34 Sommige mannen echter sloten zich bij hem aan en geloofden, onder wie ook Dionysius de Areopagiet, en een vrouw genaamd Dámaris, en anderen met hen.

Tot aan zijn opmerking over de opstanding heeft zijn gehoor aandachtig geluisterd. Maar als hij over de opstanding begint te spreken, komen de tongen los. Voor deze Griekse denkers is het lichaam een kerker waarin de geest gevangen wordt gehouden en beperkt wordt in zijn ontplooiing. Het is voor hen dan ook de grootste dwaasheid eraan te moeten denken dat het lichaam opnieuw als kerker voor de geest zou dienen. De gedachte alleen al brengt sommigen tot spottende opmerkingen.

Anderen gaan weg met een niet al te serieus bedoeld: “Wij zullen u daarover nog wel eens horen.” Het zijn de mensen die een beslissing op de lange baan schuiven. Zo gaat Paulus uit hun midden weg, uit het midden van hen die spotters en aarzelaars zijn.

Er zijn echter ook mannen en vrouwen die zich bij hem aansluiten en geloven. Het is geen grote oogst. Waar het verstand en de filosofie de boventoon voeren, is het hart niet ontvankelijk voor het evangelie (vgl. 1Ko 1:26).

Handelingen 18

Hd 18:1 | Paulus komt in Korinthe

1 Daarna vertrok hij uit Athene en kwam in Korinthe.

Het volgende doel van Paulus is Korinthe, de hoofdstad van de provincie Achaje. De stad had twee havens aan de Middellandse Zee en was een concurrent van Athene. Als havenstad was het een trefpunt en woonplaats van allerlei nationaliteiten. Evenals Athene was Korinthe bekend om haar wijsheid en geleerdheid, maar meer nog om haar grote verwording en zedeloosheid. Dat blijkt wel uit het feit dat er van de naam van de stad een werkwoord was gemaakt: ‘korinthianiseren’. Dat woord betekent zoveel als ‘in hoererij leven’.

Paulus komt daar niet met een houding van die wereldse stad eens een lesje te leren. Hij is zich bewust dat hij zich begeeft op een terrein waar de mensen met God en Zijn geboden totaal geen rekening houden en er voor het menselijk leven geen enkel respect bestaat. Hij komt daar dan ook “in vrees en in veel beven” (1Ko 2:3).

Om hen voor het evangelie te winnen heeft hij geen gebruikgemaakt van uitnemendheid van woorden of wijsheid. Dat zou hen niet tot de overtuiging hebben gebracht van hun zondigheid, maar hen juist ongevoelig hebben gemaakt voor het evangelie. Nee, toen hij naar hen toeging, had hij zich voorgenomen niets onder hen te weten dan “Jezus Christus, en Die gekruisigd” (1Ko 2:2).

Tegenover alle zedeloosheid heeft hij Christus, en Die gekruisigd, voorgesteld. Hij heeft de Persoon van Christus en Zijn werk aan het kruis aan hen voorgehouden. Daarmee heeft hij Gods genade voor hen bekendgemaakt, terwijl hij daarin ook Gods oordeel over de zonde heeft laten zien.

Hd 18:2-3 | Paulus en Aquila en Priscilla

2 En hij vond een Jood genaamd Aquila, van geboorte uit Pontus, die onlangs uit Italië was gekomen, met zijn vrouw Priscilla (omdat Claudius verordend had dat alle Joden uit Rome moesten vertrekken) en hij ging naar hen toe; 3 en omdat hij van hetzelfde beroep was, bleef hij bij hen en werkte, want zij waren tentenmakers van beroep.

Tegen de achtergrond van dit uiterst wereldse bolwerk en zijn eenzame aankomst en verblijf in die stad, moet de ontmoeting met het echtpaar Aquila en Priscilla een bemoediging voor Paulus zijn geweest. Om deze ontmoeting te doen plaatsvinden heeft God het bevel van keizer Claudius in Rome gebruikt. Zo weet Hij altijd de groten van de aarde in te schakelen om Zijn werk te bevorderen (vgl. Lk 2:1-7). Keizer Claudius had een antisemitisch bevel uitgevaardigd en de Joden uit Rome weggestuurd. Als aanleiding tot dit bevel is wel verondersteld de strijd en onrust die waren ontstaan onder de Joden vanwege de vraag of de Heer Jezus de Messias was of niet.

Omdat Aquila een Jood was, zoals Lukas nadrukkelijk vermeldt, moest ook hij uit Rome vertrekken. Of zijn vrouw het ook was, wordt ons niet verteld. Aquila kwam uit Pontus, in het zuiden van het huidige Turkije. Later is hij verhuisd naar Rome. Waar hij Priscilla heeft ontmoet en of zij kinderen hadden, wordt ons ook niet meegedeeld, evenmin als de wijze waarop zij tot geloof gekomen zijn.

Aquila en Priscilla worden hier voor de eerste keer genoemd van de in totaal zes keer dat hun namen worden vermeld. Zij zijn trouwe en gewaardeerde medewerkers van Paulus geworden, die hun leven voor hem hebben gewaagd en die de gemeente in huis hadden (Rm 16:3-5; 1Ko 16:19). Paulus heeft hen tot in het laatst van zijn leven in gedachten gehad (2Tm 4:19). De drie keer dat Paulus over hen in zijn brieven schrijft, schrijft hij “Prisca” en niet ‘Priscilla’, zoals Lukas dat drie keer in dit hoofdstuk doet. ‘Priscilla’ is de verkleinvorm van Prisca.

Paulus gaat naar hen toe. Hij waardeert hun gezelschap. Hij merkt hun belangstelling voor de dingen van de Heer. En hij ontdekt nog een overeenkomst: Aquila is tentenmaker van beroep en dat is hij ook. Paulus had naar goed Joods gebruik een vak geleerd, zoals dat van alle Joodse jongens werd verwacht. ‘Wie zijn zoon niet leert te werken, leert hem te stelen’, zeiden de rabbi’s. Het vak dat Paulus heeft geleerd, is dat van tentenmaker.

Omdat Aquila, naar het lijkt, een tentenmakersbedrijfje had, kan Paulus bij hem aan het werk gaan en er blijven. Op deze wijze kan hij in zijn eigen onderhoud voorzien. Hij doet dat om volledig onafhankelijk van de Korinthiërs te zijn en zonder enige verdachtmaking dat hij, door hun het evangelie te verkondigen, uit zou zijn op hun geld. Van andere gemeenten heeft hij wel geld aangenomen. Zo ontving hij, toen hij in Thessalonika was, twee keer ondersteuning uit Filippi (Fp 4:15). Maar in Korinthe, waar geld en handel in overvloed waren, neemt hij geen financiële ondersteuning aan.

Hij werkt rustig met zijn eigen handen. Hij had het recht om van het evangelie te leven, maar maakt in Korinthe daarvan geen gebruik (1Ko 9:14; vgl. Hd 20:34-35). Hij wilde op geen enkele wijze de indruk wekken dat hij het evangelie predikte om eraan te verdienen, om op die manier koopwaar van het evangelie te maken, zoals alles in die stad koopwaar was.

Hd 18:4-8 | Paulus’ prediking in Korinthe

4 En hij sprak op elke sabbat in de synagoge en overtuigde zowel Joden als Grieken. 5 Toen echter zowel Silas als Timotheüs uit Macedonië waren gekomen, wijdde Paulus zich geheel aan het Woord en betuigde de Joden dat Jezus de Christus is. 6 Toen zij echter weerstonden en lasterden, schudde hij zijn kleren af en zei tot hen: Uw bloed zij op uw hoofd; ik ben rein; van nu af zal ik naar de volken gaan. 7 En hij ging vandaar weg en kwam in [het] huis van iemand genaamd <Titius> Justus, die God vereerde, wiens huis naast de synagoge stond. 8 Crispus nu, de overste van de synagoge, geloofde [in] de Heer met heel zijn huis; en velen van de Korinthiërs die [hem] hoorden, geloofden en werden gedoopt.

In zijn vrije tijd, dat wil zeggen op de sabbat, gaat Paulus naar de synagoge. Ook in Korinthe gaat hij weer eerst naar die plaats waar hij de beste aansluiting vindt voor het onderwijs uit de Schriften. Het publiek daar, dat bestaat uit Joden en Grieken, is met de Schriften vertrouwd of heeft er belangstelling voor. Paulus maakt hiervan dankbaar gebruik om daardoor ingang in de harten te vinden.

Hij overtuigt zowel Joden als Grieken van wat de Schrift zegt over de Christus, dat is de Messias. Het is daarbij vooral van belang dat hij aantoont dat de Schrift spreekt over de komst van de Messias. Hij spreekt er ook over dat Hij bij Zijn komst zou worden verworpen, dat Hij zou worden gedood, dat Hij ook zou opstaan en naar de hemel zou gaan. Deze overtuiging vanuit de Schrift is het voorbereidende werk om daarna te kunnen betuigen dat die Messias inderdaad gekomen is en wel in de Persoon van Jezus.

Dit laatste gaat hij doen wanneer Silas en Timotheüs vanuit Macedonië zijn gekomen en zich bij hem hebben gevoegd. Het is aannemelijk dat Silas en Timotheüs financiële ondersteuning van de gelovigen in Macedonië meebrachten (2Ko 11:9), waardoor Paulus in staat werd gesteld al zijn tijd aan de verkondiging van het Woord te besteden. Ook de komst zelf van de beide broeders was natuurlijk een grote bemoediging voor de apostel.

Ondersteund door hun aanwezigheid is hij zich geheel aan het Woord gaan wijden waarvoor hij nu alle dagen en niet alleen op de sabbat de gelegenheid heeft. De hoofdzaak in zijn verkondiging van het Woord is om de Joden te betuigen dat Jezus de Messias is. Daarbij schijnt hij zich alleen tot de Joden te richten.

Terwijl de Joden eerst door hem overtuigd zijn van alles wat over de Messias geschreven staat, komen ze even later toch in opstand en lasteren ze Christus, dat wil zeggen dat ze moedwillig kwaad van Hem spreken. Ze willen niet aanvaarden dat Hij de Messias is. Ze openbaren hun diepgewortelde haat tegen Gods Gezalfde. Als Paulus dat ziet, legt hij de verantwoordelijkheid voor hun leven op hun eigen hoofd.

Hij heeft hen gewaarschuwd en is vrij van het oordeel dat hen zal treffen. Hij legt daarvan symbolisch getuigenis af door zijn kleren af te schudden. Op zijn hoofd rust geen bloedschuld. Bloedschuld op zich laden betekent schuldig zijn aan de dood van een ander. Er bestaat zoiets als een bloedschuld die wij op ons laden als wij nalatig zijn het evangelie te prediken. De christen is een schuldenaar van alle mensen (vgl. Ez 3:18; 18:13; 33:4-9).

De afwijzing door de Joden opent voor Paulus de weg om naar de volken te gaan (vgl. Hd 13:46). Paulus laat hen aan hun eigen verantwoordelijkheid over, nadat hij aan zijn verantwoordelijkheid heeft voldaan. Hij is rein en omdat hij rein is, kan hij naar de volken gaan. Er is niets meer aan en voor hen te doen. Veelzeggend lezen we dan dat hij vandaar weggaat. Hij moet hun de rug toekeren.

De Heer bevestigt zijn besluit door hem direct in de persoon van Titius Justus in verbinding met de volken te brengen. Titius Justus sympathiseert met de Joden en heeft in de synagoge het Woord gehoord. Hij neemt Paulus in zijn huis op. Ook veelzeggend is de vermelding van Lukas dat het huis van Titius Justus “naast de synagoge stond”. Het huis waarin Paulus en met hem het evangelie zijn intrek neemt, staat ‘naast de synagoge’. De zegen is niet meer in de synagoge te vinden, maar blijft voor hen die daar komen als het ware wel binnen handbereik.

Toch is het een Jood, en nog wel de overste van de synagoge, Crispus, van wie we als eerste lezen dat hij in Korinthe tot geloof in de Heer komt en met hem heel zijn huis. Weer wordt een heel gezin gered (vgl. Hd 10:24,44; 16:15,34). Crispus wordt door Paulus gedoopt. Crispus is overigens een van de weinige bekeerlingen in Korinthe die Paulus persoonlijk heeft gedoopt (1Ko 1:14-15). Net als in financiële aangelegenheden heeft Paulus ook in geestelijke aangelegenheden er steeds op gelet dat hij er niet van verdacht zou kunnen worden op eigen voordeel uit te zijn.

Crispus en zijn huis zijn de eerstelingen in Korinthe. Daarna komen er veel meer tot geloof nadat ze Paulus hebben gehoord, waarna ze worden gedoopt. Het werk komt op gang. We zien dat dit werk in de volgorde gebeurt die ook vandaag nog gebruikelijk is: horen, geloven, dopen.

Hd 18:9-11 | De Heer bemoedigt Paulus

9 De Heer nu zei ‘s nachts door een gezicht tot Paulus: Wees niet bang, maar spreek en zwijg niet, 10 want Ik ben met je, en niemand zal [de hand] aan je slaan om je kwaad te doen, want Ik heb veel volk in deze stad. 11 Hij nu bleef een jaar en zes maanden en leerde onder hen het Woord van God.

Terwijl het werk in volle gang is en er velen tot bekering komen, komt de Heer op een nacht in een gezicht bij Paulus met een bemoediging. Uit wat de Heer zegt, kunnen we opmaken dat Paulus bang is en erover denkt er verder maar het zwijgen toe te doen. De Heer zegt niet voor niets dat Paulus niet bang hoeft te zijn en dat hij moet spreken en niet zwijgen.

We zouden ons kunnen afvragen of zoveel zegen op zijn werk niet al een grote bemoediging is en dat zijn bangheid en zijn overwegingen om niet meer te prediken, toch wel van kleingeloof spreken of zelfs van ongeloof. Maar we herinneren ons wat voor een stad Korinthe is (1Ko 6:9-11) en dat Paulus daar met vrees en beven is. Ook de haatcampagne van de Joden (vers 6) ondergaat hij niet stoïcijns. Paulus heeft een groot besef van de enorme tegenstand. Er is resultaat, maar wat een omgeving!

Zegen geeft geen kracht. Alleen de Heer geeft kracht. De Heer weet wat er in Zijn dienaar omgaat en Hij bemoedigt hem met het oog op de tegenstand van de Joden en de grote zedeloosheid van de stad. Iedere dienaar die zich bewust is van de wereld waarin hij leeft, heeft zulke bemoedigingen nodig.

De Heer geeft Paulus twee bemoedigingen om door te gaan. De eerste is dat Hijzelf bij hem is. Te weten dat de Heer Zelf bij je is, geeft kracht. We weten ons dan in het gezelschap van Hem aan Wie alle macht is gegeven in de hemel en op aarde (Mt 28:18) en Die heeft gezegd: “En zie, Ik ben met u, alle dagen tot aan de voleinding van de eeuw” (Mt 28:20; Js 43:5). Het is de bemoediging dat we ook in staat zullen zijn de opgedragen taak te verrichten (Ri 6:12).

Niemand zal hem iets kunnen doen, want de Heer Zelf zal hem beschermen, zodat hij zijn taak zal kunnen uitvoeren. Wat die taak is, zien we in de tweede bemoediging, die bestaat uit de mededeling dat de Heer veel volk in de stad heeft. De Heer weet wie allemaal in Hem zullen geloven (Hd 13:48), maar Hij wil Paulus ervoor gebruiken hen openbaar te maken. Paulus krijgt te horen dat er velen zijn uitverkoren, die hij nog moet benaderen met het evangelie. Hij weet niet wie het zijn, maar zij zullen door zijn prediking naar voren komen.

Hoewel het nog duidelijk moet worden wie er allemaal tot Zijn volk behoren, zegt de Heer niet ‘Ik zal een groot volk in deze stad hebben’, maar “Ik heb veel volk in deze stad”. Voor Hem is iets dat nog moet gebeuren hetzelfde als dat het al gebeurd is. Hij kan over toekomstige dingen spreken als dingen die al realiteit zijn.

Bemoedigd door de Heer zet Paulus het grote werk in Korinthe maar liefst anderhalf jaar voort, terwijl hij toch op zendingsreis is.

Hd 18:12-17 | De rechtspraak van Gallio

12 Toen echter Gallio proconsul van Achaje was, keerden de Joden zich eendrachtig tegen Paulus, brachten hem voor de rechterstoel en zeiden: 13 Deze overreedt de mensen om God te vereren in strijd met de wet. 14 Toen nu Paulus op het punt stond zijn mond te openen, zei Gallio tot de Joden: Als er [sprake] was van enig misdrijf of een schurkenstreek, Joden, zou ik u met reden verdragen; 15 maar als er twistvragen zijn over een woord en namen en de wet die u hebt, dan is dat uw zaak; ik wil over deze dingen geen rechter zijn. 16 En hij joeg hen van de rechterstoel weg. 17 Allen grepen echter Sósthenes, de overste van de synagoge, en sloegen hem vóór de rechterstoel; en Gallio trok zich er niets van aan.

De toezegging van de Heer dat niemand de hand aan hem zal slaan, wordt spoedig waargemaakt. Gallio wordt proconsul van de Romeinse provincie Achaje in het dertiende jaar van Claudius Caesar, dat is in het jaar 53. Paulus moet dus rond het jaar 52 in Korinthe zijn aangekomen. Als er met Gallio een nieuwe proconsul komt, zien de Joden hun kans schoon om Paulus aan te klagen. Ze zullen de nieuweling Gallio er wel eens met zijn allen van overtuigen wat voor een staatsgevaarlijk man Paulus is. Ze menen dat Gallio wel voor hun plan te vinden zal zijn omdat de man natuurlijk graag de vrede in zijn provincie zal willen bewaren. Zij zullen hem aanbieden hem daarbij te helpen, getuige het vijandig heerschap dat zij nu voor hem brengen.

Zoals in andere steden schijnen de burgers het recht te hebben gehad iemand te arresteren en voor het gerecht te brengen. Het ging daarbij steeds om een bedreiging van de gevestigde orde. Dat is ook hier de aanklacht. Ze beschuldigen Paulus ervan dat hij sterk op mensen inpraat om hen ertoe te bewegen God te vereren en dat is toch wel in hoge mate in strijd met de wet. De aanklagers vermelden er wijselijk niet bij welke wet. Het is duidelijk dat zij een godsdienstige zaak een politieke lading willen geven, evenals dat hun tactiek in Filippi is geweest (Hd 16:20-21).

Als Paulus zijn mond wil opendoen om zich te verdedigen, krijgt hij daarvoor niet de kans. De Heer neemt het voor hem op door de reactie van Gallio op het Joodse optreden. De Joden hebben zich volledig verkeken op Gallio. Gallio is behalve een beminnelijk mens – zoals geschiedschrijvers hem typeren – ook een totaal onverschillige man. Hij weet waarom de Joden zich druk maken en daarover maakt hij zich nou net helemaal niet druk. Hij zegt daarmee ook dat het evangelie niet staatsgevaarlijk is. Het evangelie interesseert hem niet, maar het schaadt hem ook niet. Dus waarom zou hij daartegen optreden? Als het nu ging om een misdrijf of een schurkenstreek dan zou hij de aanklacht van hen, die hij nadrukkelijk met “Joden” aanspreekt, zeker in behandeling nemen.

Door hen zo nadrukkelijk aan te spreken laat hij merken dat hij goed de achtergrond van hun opzet door heeft. Dat verklaart hij vervolgens ook als hij stelt dat het om niets anders gaat dan om twistvragen over een woord en namen en de wet die zij hebben. Hij weet waarom het gaat. Tevens laat het zijn totale onverschilligheid zien aangaande de Heer Jezus en Zijn werk. Hij reduceert het hele geloof tot een woord, een paar namen en de wet. Misschien heeft hij eens een woord opgevangen als ‘opstanding’ of namen als ‘Jezus’ en ‘Christus’ en heeft hij iets vernomen van de Joodse wet, maar hij is in niets ervan geïnteresseerd. Zijn totale gebrek aan belangstelling hebben de Joden op hun geweten (Rm 2:24), maar het maakt Gallio niet minder schuldig.

Ook vandaag zijn er veel van die onverschillige mensen die zich niet voor geloofszaken interesseren door het geruzie van christenen onder elkaar over pietluttigheden. Als christenen moeten wij daarin onze schuld belijden. Toch is voor hen die het gedrag van christenen als excuus gebruiken om zich niet met geloofszaken bezig te houden, dit gedrag geen rechtvaardiging voor hun onverschilligheid. Vaak beroemen zulke mensen zich ook nog op hun godsdienstige tolerantie.

Wat Gallio betreft, hij laat zich niet verleiden tot een uitspraak in de zaak die voor hem wordt gebracht. Hij wil er ook geen woord meer over horen en jaagt ze allemaal van de rechterstoel weg. De Joden geven zich echter niet gewonnen en vinden een nieuw slachtoffer in Sósthenes, de overste van de synagoge. Uit frustratie over het mislukken van hun aanklacht tegen Paulus gaan ze ruwer met hem om dan met Paulus, want ze slaan hem vóór de rechterstoel.

Als deze Sósthenes dezelfde is als degene die Paulus als medeafzender van zijn eerste brief aan de Korinthiërs vermeldt (1Ko 1:1), is het aannemelijk dat hij op dit moment ook al blijk heeft gegeven van zijn belangstelling voor de door Paulus gepredikte Jezus als de Christus. Sósthenes, die waarschijnlijk Crispus als overste van de synagoge is opgevolgd, is in hun ogen dan een nieuwe verrader. Dat zal hen extra kwaad hebben gemaakt. Voor Gallio maakt het allemaal niet uit. Zoals hij zich niet heeft gestoord aan hun verhaal over de vermeende wetsovertreding van Paulus, zo blijft hij onaangedaan over hun gewelddadige optreden tegen Sósthenes.

De volkomen onverschilligheid van Gallio maakt ook duidelijk hoe men de veelgeprezen normen van het Romeinse recht in die tijd hanteerde. God gebruikte het hier tot bescherming van Zijn dienaren, maar als rechtsuitoefening gebeurt het naar volkomen willekeur.

Hd 18:18-21 | Kort bezoek van Paulus aan Efeze

18 Nadat nu Paulus nog vele dagen was gebleven, nam hij afscheid van de broeders en voer weg naar Syrië, en met hem Priscilla en Aquila, nadat hij in Kenchrea zijn hoofd had laten scheren, want hij had een gelofte [gedaan]. 19 En zij kwamen in Efeze en hij liet hen daar achter; maar zelf ging hij naar de synagoge en onderhield zich met de Joden. 20 En toen zij [hem] vroegen langere tijd te blijven, stemde hij daarin niet toe, 21 maar hij nam afscheid en zei: Ik zal weer naar u terugkeren, als God het wil. En hij voer weg van Efeze.

In aansluiting op de periode van anderhalf jaar die hij al in Korinthe is, blijft Paulus “nog vele dagen” in Korinthe. Dan komt het moment dat hij afscheid neemt van de broeders. Hij gaat scheep naar Syrië met Priscilla en Aquila in zijn gezelschap. Het duidt erop dat ook Aquila en Priscilla niet plaatsgebonden zijn. Ze zijn flexibel en verhuizen gemakkelijk naar een andere plaats als de dienst voor de Heer dat vraagt.

Er is nog een merkwaardige opmerking van Lukas over Paulus. Paulus, die zich zo tegen de wet heeft verzet, onderwerpt zich aan een Joodse inzetting. In elk geval doet het scheren van zijn hoofd in verbinding met een gelofte daaraan denken. Het doet namelijk denken aan de nazireeërgelofte (Nm 6:18). In Handelingen 21 doet hij iets dergelijks (Hd 21:23-26). Daar lijkt het bedoeld te zijn om de Joden een Jood te zijn (1Ko 9:20). Daaraan kunnen we hier moeilijk denken, gezien de uiterst vijandige houding van de Joden.

Lukas deelt niet mee van welke aard de gelofte is. Het kan zijn dat Paulus door de druk van de omstandigheden in Korinthe de Heer een gelofte heeft gedaan dat hij zijn hoofd zou laten scheren als de Heer hem zou helpen. Op zichzelf hoeft een gelofte niet per se verkeerd te zijn. We moeten dan wel de waarschuwing uit Prediker 5 ter harte nemen (Pr 5:1-7). De vraag is wel, of het doen van een gelofte past bij de positie van de christen en of Paulus hier niet handelt beneden die positie omdat zijn handelwijze sterk aan een oudtestamentisch gebruik doet denken.

We mogen deze overwegingen op onszelf toepassen, maar niet op Paulus. We weten eenvoudig niet wat hem heeft bewogen. Lukas vermeldt niet meer dan dat hij zijn hoofd heeft laten scheren, dat hij dat heeft gedaan vanwege een gelofte en dat hij het in Kenchrea heeft laten doen. Het is niet in strijd met zijn prediking tegen de wet, want hij legt iemand die de wet wil houden geen strobreed in de weg. Zo hoeft het voor ons ook geen probleem te zijn als Messiaanse Joden de wet willen houden. Wat Paulus tot het heftigste verzet tegen de wet brengt, is als de wet de volken wordt opgelegd. Dat moet ook onze reactie zijn op de prediking van de wet.

Na in Kenchrea zijn hoofd te hebben laten scheren varen ze over van Griekenland naar Turkije. Wanneer ze in Efeze komen, gaat Paulus los van het echtpaar zijn eigen weg. Het echtpaar blijft in Efeze achter als Paulus later doorreist. Voordat hij doorreist, bezoekt hij eerst nog de synagoge, waar hij zich met de Joden onderhoudt. Wat hij de Joden vertelt over Christus, stuit niet op weerstand, eerder op waardering, want ze vragen hem langere tijd te blijven. Het moet echter voor het moment bij dit eenmalige onderhoud blijven, want niet Efeze is het doel van zijn reis, maar Jeruzalem. Dat lijkt tenminste de verklaring te zijn voor de haast die hij heeft om door te reizen en voor de uitdrukking “ging op” als de aanduiding voor Jeruzalem als doel.

Zijn haast om op tijd in Jeruzalem te zijn houdt dan verband met het aanwezig willen zijn op een van de jaarlijkse feesten, mogelijk het Pascha (vgl. Hd 20:16). Paulus laat zich dan ook niet ophouden in Efeze. Hij vertrekt met de toezegging dat hij weer naar hen zal terugkeren, met de vermelding dat hij dat zal doen als het in overeenstemming is met de wil van God. De inlossing van zijn toezegging zullen we in Handelingen 19 voor ons krijgen.

Hd 18:22-23 | Einde tweede en begin derde zendingsreis

22 En in Caesaréa aangekomen ging hij op en groette de gemeente en vertrok naar Antiochië. 23 En nadat hij [daar] enige tijd had doorgebracht, ging hij weg en doorreisde achtereenvolgens het land van Galatië en Frygië en versterkte alle discipelen.

Als hij over zee in Caesaréa is aangekomen en daar aan land is gegaan, gaat hij op, dat wil zeggen naar Jeruzalem – als de veronderstelling juist is dat dit de betekenis is van ‘ging hij op’. Daar woont hij het feest bij – als de veronderstelling juist is dat hij daarom haast had –, groet de gemeente en vertrekt dan naar Antiochië. Hier eindigt zijn tweede zendingsreis.

Nadat hij enige tijd in Antiochië heeft doorgebracht, begint hij aan zijn derde zendingsreis. Het verslag daarvan wordt beschreven tot Handelingen 21:16. Hij doorreist eerst Galatië en Frygië, het gebied waar Derbe, Lystra en Iconium liggen. Daar is hij ook op zijn eerste en zijn tweede zendingsreis geweest. Evenals op zijn tweede zendingsreis predikt hij daar niet het evangelie, maar versterkt er alle discipelen. De gemeenten in Galatië moeten kort na dit bezoek van de waarheid van het evangelie zijn afgeweken door de aankomst en de leer van Judaïstische leraars. Dat noodzaakte Paulus zijn rondzendbrief, de brief aan de Galaten, aan hen te schrijven.

Hd 18:24-28 | Apollos in Efeze

24 Een Jood nu genaamd Apollos, van geboorte een Alexandrijn, een welsprekend man, kwam in Efeze; hij was machtig in de Schriften. 25 Deze was onderwezen in de weg van de Heer, en vurig van geest sprak en leerde hij nauwkeurig de dingen betreffende Jezus, hoewel hij alleen de doop van Johannes kende. 26 En deze begon vrijmoedig te spreken in de synagoge. Toen nu Priscilla en Aquila hem hadden gehoord, namen zij hem met zich mee en legden hem de weg <van God> nauwkeuriger uit. 27 Toen hij nu naar Achaje wilde doorreizen, moedigden de broeders [hem] aan en schreven aan de discipelen hem te ontvangen. Daar aangekomen was deze door de genade de gelovigen tot grote steun, 28 want krachtig weerlegde hij de Joden in het openbaar door uit de Schriften te bewijzen dat Jezus de Christus is.

Terwijl Paulus onderweg is naar Efeze, vertelt Lukas ons in een tussenzin iets over “een Jood … genaamd Apollos” die in Efeze komt. Apollos, afkomstig uit Alexandrië in Egypte, is een “welsprekend [of: ‘geleerd’] man”. Zijn natuurlijke capaciteiten gebruikt hij niet voor zichzelf, maar tot eer van God. Dat hij machtig is in de Schriften wil niet zeggen dat hij lange tekstgedeelten kan citeren – dat kon hij misschien ook wel –, maar dat hij de samenhang van de Schrift kent en de betekenis ervan begrijpt.

In Apollos hebben we iemand in wie de energie van de Heilige Geest zich openbaart zonder enige tussenkomst van de apostel of de twaalven. Hij is een instrument van de Geest dat onafhankelijk van de apostelen werkt. Zo is het ook door de Geest bedoeld, Die toedeelt aan wie Hij wil (1Ko 12:11). Dat Apollos zelfstandig optreedt, zien we als hij later niet op een aanbeveling van Paulus ingaat, maar zijn eigen weg gaat, iets wat ook door Paulus wordt aanvaard (1Ko 16:12).

Er is geen jaloersheid tussen beide dienaren. Tussen hen onderling bestaat niet de gedachte dat zij mensen voor zichzelf willen winnen, maar beiden willen ze mensen winnen voor Christus. Het is voor hen volstrekt verwerpelijk dat de gelovigen in Korinthe hen tot partijhoofden hebben gemaakt, waardoor er een scheuring is ontstaan in de eenheid van de gelovigen (1Ko 1:10-12).

Apollos heeft naar alle waarschijnlijkheid in Egypte het evangelie gehoord en aanvaard en zich daarna bekwaamd in de Schriften, waarmee de Schriften van het Oude Testament zijn bedoeld. Hij is in de weg van de Heer onderwezen. Dat wil zeggen dat hij onderwijs heeft gekregen in de leer van de Heer Jezus en ook hoe die leer in praktijk moet worden gebracht, hoe die leer letterlijk handen en voeten moet krijgen. Het doel van onderwijs in Gods Woord is altijd dat het in het leven wordt uitgewerkt.

Hoe Apollos tot geloof is gekomen, deelt Lukas niet mee. Dat hij werkelijk tot geloof gekomen is, blijkt wel uit zijn leven. Hij is helemaal in beslag genomen door wat hij in de Schriften heeft ontdekt. Dat heeft een vuur in hem ontstoken dat in zijn spreken en leren tot uiting komt. Deze vurigheid van geest van Apollos is geen karaktereigenschap, maar een vurigheid van geest die van Gods Geest is en die wij allemaal zouden moeten bezitten (Rm 12:11).

Hij kent de bezieling van de Geest, zoals de profeten in het Oude Testament. Hij geeft niet slechts kennis door, maar is er zelf door gegrepen. Hij heeft grote kennis van de Schrift en kan die kennis ook goed weergeven naar anderen. Luisteraars voelen goed aan of iemand droge theorie doorgeeft, of dat hij spreekt over iets waardoor hij zelf gegrepen is.

Apollos weet nog niets van alles wat er met Christus is gebeurd. Het enige wat hij kent, is de doop van Johannes. Dit houdt in dat hij de prediking van Johannes heeft aangenomen, zich heeft bekeerd en heeft geloofd in Christus op Wie Johannes heeft gewezen. Hij weet echter niet van de dood en opstanding van de Heer Jezus en de komst van de Heilige Geest. Hij is als het ware vóór Pinksteren blijven staan. Maar van wat hij weet, spreekt hij vrijmoedig in de synagoge in Efeze.

Daar komen ook Priscilla en Aquila en ze horen hem spreken. In het begin van de gemeente gaan de christenen nog steeds (ook) naar de synagoge. Dit echtpaar ontmoet steeds belangwekkende mensen. In Korinthe hebben ze Paulus leren kennen en hier in Efeze leren ze Apollos kennen.

De ontmoeting moet hen bijzonder aangenaam hebben getroffen. Als ze zo luisteren, merken ze dat hem nog iets ontbreekt. Ze constateren dat hij niet weet hoe het verder is gegaan met Jezus van Nazareth. Ze staan niet in de synagoge op om hem te corrigeren, maar nemen hem mee naar huis om hem het ontbrekende te vertellen. Het spreekt in het voordeel van de machtige redenaar Apollos dat hij zich door eenvoudige tentenmakers verder laat onderwijzen. Aquila en Priscilla geven aan Apollos door wat ze ongetwijfeld zelf eerder van het onderwijs van Paulus hebben geleerd.

Hoe mooi is het als er echtparen zijn die dienaren nader in Gods Woord kunnen onderwijzen en daarvoor hun huis en tijd beschikbaar stellen. Priscilla en Aquila leggen hem samen de weg van God nauwkeuriger uit. Priscilla staat voorop, mogelijk omdat zij hem als eerste heeft herkend als iemand bij wie iets ontbrak. Vrouwen hebben daarvan vaak meer aanvoeling dan mannen. Het is aannemelijk dat zij vervolgens haar man heeft voorgesteld hem mee te nemen. Pas als derde activiteit staat dat zij beiden Apollos de weg van God nauwkeuriger hebben uitgelegd. Bij het nauwkeuriger uitleggen van de weg van God zal Priscilla niet tegen het gebod zijn ingegaan dat het een vrouw niet toegestaan is te leren of over de man te heersen (1Tm 2:12).

Er is in verbinding hiermee wel een algemene opmerking te maken. Een man is er in het algemeen gevoelig voor als iemand meer weet dan hij. Hij moet soms eerst iets overwinnen om de ander uit te nodigen. Het gaat er niet om dat dit bij Aquila zo is geweest, dat mag niet eens worden verondersteld, maar het is iets wat dienaren maar eens moeten overwegen. Het kan bijvoorbeeld voorkomen dat een oudere broeder met veel kennis van de Schrift er moeite mee heeft om te accepteren dat een jongere broeder nog meer kennis van de Schrift bezit.

Apollos was onderwezen in de weg van de Heer. Dat had hem ertoe gebracht zijn leven onder het gezag van de Heer te plaatsen. Nu hoort hij over de weg van God, dat is de weg van het geloof voor de christen zoals die kan worden gekend uit de Schrift. In de Schrift leren we hoe God met Zijn volk en de Zijnen door de hele heilsgeschiedenis heen heeft gehandeld. Het moet voor Apollos een vreugde zijn geweest dit onderwijs te ontvangen.

Als Apollos zo de weg van God nauwkeuriger uitgelegd heeft gekregen, wil hij naar Achaje gaan waar Korinthe ligt. Hoe komt hij op het idee om naar Korinthe te gaan? Waarom niet naar Athene of Filippi? Het is aannemelijk dat hij van Aquila en Priscilla het een en ander van Korinthe heeft gehoord. Ze zullen hem hebben verteld dat daar nood is en dat zal voor Apollos de aanleiding zijn geweest om daarheen te gaan. Zo krijgen arbeiders op allerlei manieren aanwijzingen om ergens heen te gaan.

De broeders in Efeze zien in Apollos een begaafde dienaar van God en stimuleren hem in zijn dienst en bevelen hem ook aan. De aanbevelingsbrief die hij meekrijgt, betreft niet het ontvangen aan de tafel van de Heer voor de deelname aan het avondmaal, maar het ontvangen als een dienaar van Christus (vgl. 2Ko 3:1; Rm 16:1).

Een aanbevelingsbrief is niet gebonden aan een plaatselijke gemeente, maar aan het feit of de afzenders bekend zijn in de plaats waar een dienaar heengaat en dat men de afzenders daar kent als gelovigen van wie men het geestelijk oordeel kan vertrouwen. Als zulke gelovigen een getuigenis meegeven aangaande iemand die daar niet bekend is, geeft dat vertrouwen in de dienaar die komt. Een aanbevelingsbrief schrijven en ontvangen is in beide gevallen een voorrecht en geeft uiting aan verbondenheid. Een persoonlijk getuigenis van de dienaar zelf is niet voldoende (Hd 9:26-28; 2Ko 13:1).

Met de brief van aanbeveling tot de dienst bij zich vertrekt Apollos van Efeze naar Korinthe. Daar zal hij begieten wat Paulus heeft geplant (1Ko 3:6). Hij mag het werk van Paulus voortzetten en uitbreiden. Dat zijn komst in Korinthe aanleiding geeft tot verdeeldheid, maakt de noodzaak van zijn dienst alleen maar duidelijker. Er zijn mensen in Korinthe die bijzonder onder de indruk komen van zijn redenaarstalent en hem als hun leider kiezen, zijns ondanks.

Lukas vermeldt dat hij de gelovigen tot grote steun is. Dat is niet aan zijn kwaliteiten te danken, maar aan de genade van God. Ook voor hem geldt dat hij zonder de Heer Jezus niets kan doen (Jh 15:5). Alleen genade maakt ons bekwaam om anderen tot steun te zijn. Elke zegen die wij doorgeven, komt van de Heer.

De dienst van Apollos richt zich vooral op de Joden die de christenen keer op keer in moeilijkheden brengen door de waarheid tegen te staan. Apollos weerlegt op weergaloze wijze al die aanvallen vanuit de Schriften, want hij bewijst daaruit dat Jezus de Christus is. Hij werpt alle argumenten van zijn tegenstanders omver met de Schriften. Bewijzen is iets op aanschouwelijke wijze overtuigend voorstellen. Het Woord van God is de bewijsvoering.

Handelingen 19

Hd 19:1-7 | De eerste discipelen in Efeze

1 Het gebeurde nu, terwijl Apollos in Korinthe was, dat Paulus, na de hoger gelegen streken doorreisd te hebben, in Efeze kwam en er enige discipelen vond; 2 en hij zei tot hen: Hebt u wel [de] Heilige Geest ontvangen toen u tot geloof kwam? Zij echter zeiden tot hem: Wij hebben zelfs niet gehoord of [de] Heilige Geest er is. 3 En hij zei: Waartoe bent u dan gedoopt? En zij zeiden: Tot de doop van Johannes. 4 Paulus echter zei: Johannes doopte [met] een doop van bekering, terwijl hij tot het volk zei dat zij moesten geloven in Hem Die na hem kwam, dat is in Jezus. 5 Toen zij nu dit hoorden, werden zij gedoopt tot de Naam van de Heer Jezus. 6 En toen Paulus hun <de> handen oplegde, kwam de Heilige Geest op hen, en zij spraken in talen en profeteerden. 7 Het waren nu in het geheel ongeveer twaalf mannen.

Na het intermezzo over Apollos gaat Lukas verder met het beschrijven van de derde zendingsreis die Paulus in Handelingen 18 is begonnen (Hd 18:23). Apollos doet zijn werk in Korinthe, los van de apostel Paulus, maar wel volledig in overeenstemming met diens onderwijs dat hij via Aquila en Priscilla heeft ontvangen. Terwijl Apollos in Korinthe is en daar door de genade de gelovigen tot grote steun is (Hd 18:27), gaat Paulus zijn belofte inlossen door naar Efeze te gaan (Hd 18:21). Hij bereikt Efeze via “de hoger gelegen streken”, dat wil zeggen via Galatië en Frygië (Hd 18:23).

Misschien dat de uitdrukking ‘hoger gelegen streken’ al zinnebeeldig verwijst naar de hemelse gewesten waarover Paulus in zijn brief aan de Efeziërs schrijft. De hemelse gewesten is het terrein waar Christus is, waar de christen zijn zegeningen bezit (Ef 1:3) en waar de strijd van de christen zich afspeelt (Ef 6:12). Het laatste zou goed passen bij de geestelijke duisternis waarin Efeze zich bevond. Efeze stond bekend om zijn occultisme en magie. Paulus komt hier in een vesting van de satan. In de verzen 1-20 wordt veel over de Heilige Geest en over geesten gesproken en ook over de Heer Jezus, de Overwinnaar van alle boze machten.

Lukas begint met de beschrijving van een opmerkelijke gebeurtenis. Paulus vindt in Efeze “enige discipelen”. In zijn contact met hen wordt hem duidelijk dat zij wel gelovigen zijn, maar geen christenen. Mogelijk zijn dit volgelingen van Apollos, voordat deze nader onderwezen was.

Om erachter te komen wat hun geestelijke positie is, stelt Paulus hun enkele vragen. De eerste vraag heeft betrekking op de Heilige Geest. Hij vraagt of ze wel de Heilige Geest hebben ontvangen toen ze tot geloof kwamen. Hoe Paulus tot die vraag komt, is niet duidelijk. Hij zal hun zeker hebben verteld over de Heer Jezus en alles wat er met Hem is gebeurd. Uit hun reacties daarop zal hij hebben opgemaakt dat het hun wel eens kon mankeren aan de inwoning van de Heilige Geest.

Hun antwoord bevestigt die conclusie. Deze discipelen zijn onwetend over de aanwezigheid van de Heilige Geest op aarde. In hun antwoord gaat het er niet om dat zij niet geloven in de Heilige Geest. Dat doen ze. Ze weten uit de Schriften dat God Zijn Geest zou uitstorten (Js 44:3; Jl 2:28). Ze geloven dat de Heilige Geest er altijd is geweest, maar ze weten niet dat Hij sinds de Pinksterdag op aarde is komen wonen als gevolg van de verheerlijking van de Heer Jezus (Jh 7:39).

Omdat ze de Geest niet hebben ontvangen, zijn ze ook geen christenen (Rm 8:9). Ze zijn tot geloof gekomen, maar nog niet verzegeld met de Heilige Geest. Iemand ontvangt de Heilige Geest als hij het evangelie van zijn behoudenis heeft geloofd (Ef 1:13). Het evangelie van de behoudenis houdt in dat iemand gelooft dat Christus voor zijn zonden is gestorven naar de Schriften en dat Hij is begraven en opgewekt naar de Schriften (1Ko 15:3-4). Dit evangelie van de behoudenis is deze discipelen nog niet gepredikt en dat hebben ze dan ook nog niet kunnen geloven (Rm 10:14). Ze bevinden zich in de toestand van oudtestamentische gelovigen, een toestand die we ook vandaag in bepaalde delen van de christenheid tegenkomen.

Nu Paulus weet dat zij de Heilige Geest niet hebben ontvangen, stelt hij een volgende vraag. Die vraag gaat over de doop. Hij vraagt niet of ze gedoopt zijn, maar waartoe ze gedoopt zijn. Uit het antwoord dat zij op die vraag geven, blijkt in welk geestelijk stadium ze zijn. Zij zijn net zover als Apollos was toen hij in Efeze kwam (Hd 18:25). Ze hebben de boodschap gehoord zoals Johannes de doper die predikte en ze hebben zich bekeerd. Hier kan Paulus op aansluiten. Als hem duidelijk is waar zij in hun geestelijke ontwikkeling zijn blijven steken, maakt hij hun het volle evangelie bekend, want dat ontbreekt hun. Hij zegt hun dat “Jezus” Degene is naar Wie Johannes verwees en hij kan hun bekendmaken dat Hij is gekomen.

We zien hier het enorme onderscheid tussen het geloof in de Messias Jezus naar oudtestamentische voorstelling en het geloof in Hem als de gekomen Christus Die nu verheerlijkt is. Het verschil is het volbrachte werk op Golgotha en de uitstorting van de Heilige Geest. Deze discipelen hebben geloofd in de oproep van Johannes om te geloven in Hem Die na hem kwam. Dat hebben ze gedaan, maar daar houdt het dan ook op. Ze hebben geen nadere mededelingen gekregen over de verwerping, dood, opstanding en hemelvaart van de Messias en daarom ook niet dat Hij vanuit de hemel de Heilige Geest heeft gezonden.

Als ze van Paulus het volle evangelie horen, aanvaarden ze de Heer Jezus als de gekomen, gestorven, opgestane en verheerlijkte Christus. Dan worden ze gedoopt tot de Naam van de Heer Jezus. Daardoor worden ze gevoegd bij een gestorven Christus. Ze worden opnieuw gedoopt. Toch is dit geen ‘overdoop’, want de doop die ze nu ondergaan is een geheel andere doop. Ze worden gedoopt tot de Naam van de Heer Jezus, dat wil zeggen dat ze worden verbonden met de Heer Jezus, Die door God gemaakt is tot Heer en tot Christus (Hd 2:36). Door zich te laten dopen brengen ze tot uitdrukking dat ze niet meer voor zichzelf willen leven. Ze zijn tot Zijn dood gedoopt en symbolisch met Hem begraven in het watergraf (Rm 6:3-4). Vanaf nu erkennen ze Hem als Heer van hun leven, willen ze Hem volgen en naar Zijn wil leven.

Nadat ze zijn gedoopt, legt Paulus hun de handen op. Hij maakt zich door dit gebaar een met hen. Hij erkent hen hierdoor als medechristenen. Daarop zet God Zijn zegel door de Heilige Geest aan hen te geven. De Heilige Geest komt niet door middel van de handoplegging van Paulus op hen, maar volgt erop. Bij Petrus en Johannes is het opleggen van de handen ook niet het middel waardoor de Heilige Geest kwam, maar het bewijs van eenheid tussen Samaria en Jeruzalem (Hd 8:14-17). Dit teken van eenheid dat door de handoplegging tot uitdrukking wordt gebracht, wordt door God bekrachtigd door de Heilige Geest te geven.

De gang van zaken met de “ongeveer twaalf mannen” is uniek. De reden ervan is de bijzondere tussenpositie die deze kleine groep innam. Hier moesten door apostolisch gezag deze gelovigen die nog op een oudtestamentische grondslag stonden tot nieuwtestamentische christenen in eigenlijke zin worden gemaakt. Het bijzondere van deze gebeurtenis wordt onderstreept door het spreken in talen en het profeteren zoals we dat ook op de Pinksterdag in Jeruzalem hebben gezien (Hd 2:4,17). Het teken van het spreken in talen onderstreept dat het om iets geheel nieuws gaat dat uitgaat boven het Oude Testament en het geloof dat daarmee in verbinding staat. Dit is tegelijk de laatste vermelding van het spreken in talen in dit bijbelboek.

Hd 19:8-10 | De synagoge en de school van Tyrannus

8 Hij nu ging in de synagoge en sprak vrijmoedig drie maanden lang en betoogde en overreedde [de mensen] betreffende <de dingen van> het koninkrijk van God. 9 Toen echter sommigen zich verhardden en ongehoorzaam waren, terwijl zij van de Weg kwaad spraken voor de menigte, scheidde hij zich van hen af en zonderde de discipelen af en sprak dagelijks in de school van Tyrannus. 10 Dit nu gebeurde twee jaar lang, zodat allen die in Asia woonden het Woord van de Heer hoorden, zowel Joden als Grieken.

Na zijn ontmoeting met die speciale groep discipelen gaat Paulus in Efeze naar de synagoge. Daar spreekt en betoogt en overreedt hij de mensen betreffende de dingen van het koninkrijk van God, want dat is aanwezig op aarde, zij het in verborgenheid. Zijn onderwerp is niet zozeer de gemeente. Hij predikt niet het evangelie van het koninkrijk. Dat is gepredikt door Johannes de doper (Mt 3:2) en daarna door de Heer Jezus (Mt 4:23), want dat heeft te maken met de openlijke regering van de Heer Jezus. Omdat de Heer Jezus is verworpen, is de openbare vorm van het koninkrijk van God uitgesteld.

In andere zin is het koninkrijk van God ook nu het onderwerp van de prediking, niet als aanstaande, maar als aanwezig. De dingen van het koninkrijk van God zijn namelijk alle dingen die te maken hebben met het gezag van Hem Die over het koninkrijk van God regeert, dat is de Heer Jezus. Al is Hij niet zichtbaar als Koning op aarde aanwezig, Hij is wel al aanwezig en werkzaam in de harten van de gelovigen. Het onderwijs betreffende het koninkrijk van God is dan ook van groot belang, want het gaat over het discipelschap van allen die Hem als hun Heer erkennen.

Die boodschap stuit bij sommige Joden op toenemend verzet, dat zich openbaart in verharding, ongehoorzaamheid en kwaadspreken van “de Weg” voor de menigte. ‘De Weg’ is de nieuwe leer, de nieuwe geloofsrichting die wij als het christendom aanduiden. Die ontmoet tegenstand bij de Joden, wat echter alleen maar bewerkt dat de ware discipelen van die Weg worden afgezonderd van de Joden. Er ontstaat een breuk met de Joden.

Paulus verplaatst zijn locatie van onderwijs van de synagoge naar de school van Tyrannus. Deze verandering is tevens een symbolische aanduiding voor het nieuwe dat wordt gevormd, de gemeente. Hier zien we hoe de gemeente een afgezonderd gezelschap vormt, los van de heidenen en los van de Joden. Het is een nieuw gezelschap dat bestaat uit heidenen en Joden die samen de gemeente vormen. Dat maakt de gemeente in Efeze tot het prototype van de gemeente. Er is geen brief waarin Paulus zo duidelijk uiteenzet wat de gemeente is dan in die aan de gemeente in Efeze. Tevens wordt hier gesproken over “discipelen”, wat erop wijst dat ook de kenmerken van het koninkrijk bij dit gezelschap aanwezig zijn.

Zowel de gemeente als het koninkrijk behoort tot het machtsgebied van de Heer Jezus. Dit machtsgebied breidt zich uit door het onderwijs dat Paulus dagelijks geeft, niet meer in de synagoge, maar in de school van Tyrannus. ‘Tyrannus’ is afgeleid van ‘tiran’. Een tiran is iemand die zonder mededogen macht over anderen uitoefent. In die school, waar de satan als tiran zijn macht uitoefent, wordt nu de macht van de Heer ontplooid tegenover de macht van de satan.

Paulus heeft de discipelen grondig geschoold in de beginselen van het koninkrijk van God. Nog langer dan in Korinthe heeft hij in Efeze gewerkt en geleerd en dat elke dag. Dat bewijst ook het belang van de gemeente in Efeze.

De discipelen hebben niet alleen onderwijs genoten, maar ook het Woord in Asia verbreid. Allen die in Asia wonen, zijn met het Woord van de Heer bereikt. Alle mensen hebben het Woord gehoord aangaande Hem Die het gezag over het koninkrijk heeft. De verbreiding van het Woord zal niet alleen door Paulus zijn gedaan, maar ook door de discipelen. Onderwijs voert tot activiteit. Het afzonderen van de discipelen in de school van Tyrannus betekende niet isolatie. Paulus onderwijst afgezonderd, maar het getuigenis gaat uit naar alle Joden en Grieken.

Hd 19:11-17 | Krachten van God en duivelse namaak

11 En buitengewone krachten deed God door de handen van Paulus, 12 zodat zelfs zweetdoeken en gordeldoeken van zijn lichaam op de zieken werden gelegd en de ziekten van hen weken en de boze geesten uitgingen. 13 Ook sommigen van de rondtrekkende Joodse bezweerders echter waagden het de Naam van de Heer Jezus te noemen over hen die boze geesten hadden, door te zeggen: Ik bezweer jullie bij Jezus Die Paulus predikt. 14 Het waren nu zeven zonen van een zekere Sceva, een Joodse overpriester, die dit deden. 15 De boze geest echter antwoordde en zei tot hen: Jezus ken ik <wel> en van Paulus weet ik; maar u, wie bent u? 16 En de mens in wie de boze geest was, sprong op hen af en overmeesterde hen beiden en overweldigde hen, zodat zij naakt en gewond uit dat huis wegvluchtten. 17 Dit nu werd bekend aan allen die in Efeze woonden, zowel Joden als Grieken; en vrees overviel hen allen, en de Naam van de Heer Jezus werd groot gemaakt.

God onderstreept de prediking en het onderwijs van Paulus door buitengewone krachten te doen door zijn handen. Wat er gebeurt, lijkt op krachten van het heidendom. Het lijkt alsof allerlei materialen een magische werking krijgen. In wat Paulus doet, is echter niets van de duivel aanwezig. God is de oorsprong van deze krachten. Niet de zweetdoeken en gordeldoeken van Paulus zorgen voor genezing, niet het materiaal, maar God doet het. God laat op een buitengewone manier Zijn kracht zien op het terrein waar de duivel meent heer en meester te zijn. Het is een signaal aan zijn adres en aan het adres van allen die hem eren, dat alle macht bij God berust.

God gebruikt voor de ontplooiing van Zijn macht de handen en kledingstukken van de apostel Paulus. Ook bij Petrus hebben we een bijzondere openbaring van Gods kracht gezien (Hd 5:15). Het zijn de krachten van een apostel (2Ko 12:12). Vandaag hebben we geen apostelen meer en daarmee ook niet die openbaring van krachten en wonderen. Het zijn ook geen dingen die de gelovigen in die tijd allemaal doen. Buiten de apostelen lezen we alleen van Filippus en Stéfanus dat zij wonderen en tekenen hebben verricht.

We lezen wel dat anderen het ook wilden, maar die werden ontmaskerd als bedriegers, als werkers van de ongerechtigheid. We hebben dat gezien bij Simon de tovenaar (Hd 8:18-24) en we zien het hier in de volgende geschiedenis.

Als algemene opmerking nog dit: De Heer stelt ons in staat om in het geloof Gods werk te doen en de macht van de satan te overwinnen. De voorwaarden zijn: gebed en vasten en geloof en een gezindheid van vergeving (Mk 9:29; 11:22-25). De voorwaarden waaraan wij moeten voldoen, maken tegelijk de grote afstand duidelijk die er is tussen ons en de Heer Jezus. Voor de Heer Jezus was en is elke uitoefening van kracht een ontvouwing van Zijn eigen majesteit.

De macht van de satan probeert zich aan te sluiten bij het werk van God en zo te infiltreren in het koninkrijk van God om de voortgang ervan tegen te gaan. Het komt overeen met wat de waarzeggende geest wilde doen ten aanzien van de prediking van Paulus in Filippi (Hd 16:16) en ook met wat de tovenaars in Egypte deden die de wonderen van Mozes imiteerden (Ex 7:10-11). Hier gebruikt de satan Joodse bezweerders.

God heeft in Zijn genade in Zijn volk sommigen de macht gegeven om demonen uit te drijven (Mk 6:7; 9:38; Lk 10:17). Er zijn echter ook Joden die zich die macht aanmatigen, zoals de zonen van de farizeeën, dat wil zeggen discipelen van de farizeeën (Mt 12:27). Tot de categorie van aanmatigers behoren ook zeven zonen van een zekere Sceva, een Joodse overpriester. Deze Sceva heeft zijn zonen nu niet direct opgevoed in de vrees van God, maar ze integendeel ingevoerd in de duistere praktijken van de macht van de satan.

Ze zijn met zijn zevenen uitgetrokken om hun occulte kunsten overal te verrichten waar ze dat maar kunnen. Op hun rondreis zijn ze ook in Efeze gekomen. Als ze daar het succes opmerken dat Paulus boekt bij het gebruik van de naam ‘Jezus’, nemen zij ook de naam van Jezus in de mond in een poging om boze geesten uit te drijven. Zij gebruiken de naam ‘Jezus’ – uiteraard zonder ‘Heer’ ervoor – als een soort toverformule, een magisch woord. Maar alleen het geloof in wat Zijn Naam inhoudt, geeft kracht, en niet het woord als dode letters.

Ze doen een beroep op de “Jezus Die Paulus predikt”, wat direct duidelijk maakt dat er bij hen geen enkele persoonlijke verbinding met de Heer Jezus is. Ze gebruiken Zijn Naam zonder persoonlijk geloof in Hem, maar alleen om wat die Naam bij anderen bewerkt. Zo ziet helaas ook het geloofsleven van veel christenen eruit. Er is een zekere belijdenis van het geloof, maar er wordt niet naar geleefd (vgl. 2Tm 3:5).

Dat de boze geest niet onder de indruk is van deze lieden, blijkt wel uit zijn antwoord en zijn daaropvolgende daad. Hij kent Jezus en ook van Paulus weet hij. Zijn kennen en weten is een feitelijk kennen en weten zonder dat er enige innerlijke verbinding is. De duivel heeft geloof (Jk 2:19) en kennis omdat hij weet dat hij met niet te loochenen Goddelijke Personen te maken heeft, maar hij onderwerpt zich niet. Tegenover hen die in zijn macht zijn, openbaart hij een diepe minachting, zoals hij tegenover de Heer Jezus en hen die Hem trouw volgen een diepgewortelde haat heeft. We zien hier de minachtig van de satan voor zijn slaven die hij als onbekwame helpers wegjaagt, waarbij hij hen geestelijk vernedert en lichamelijk verwondt.

Wat een list van de satan was, heeft als uiteindelijk resultaat dat er vrees komt over allen die in Efeze wonen, zowel Joden als Grieken, en dat de Naam van de Heer Jezus wordt groot gemaakt. Dat wil niet zeggen dat zij allen ook tot geloof komen, maar Lukas vermeldt het getuigenis dat van deze gebeurtenis uitgaat. Zo wordt het streven van de satan om Gods werk te dwarsbomen door God gebruikt om het getuigenis van Zijn evangelie des te nadrukkelijker te doen uitkomen.

Hd 19:18-20 | Uitwerking van het Woord van de Heer

18 En velen van hen die geloofden, kwamen hun daden belijden en bekendmaken. 19 Ook velen van hen die toverkunsten hadden bedreven, brachten hun boeken bijeen en verbrandden ze in bijzijn van allen; en zij berekenden de waarde daarvan en kwamen op vijftigduizend zilverstukken. 20 Zo nam het Woord van de Heer toe met macht en werd sterker.

Het getuigenis heeft ook op velen de uitwerking dat zij tot geloof komen. In allen die geloven wordt de macht van de satan verbroken en zijn terrein in beslag genomen. Er is een doorbraak gekomen in deze demonische stad. De bekering tot God en het geloof in de Heer Jezus is echt. Dat zien we als ze komen om hun daden te belijden en bekend te maken.

Wie tot bekering en geloof is gekomen, heeft niets meer op te houden. Alle eigendunk en alles wat hen gevangen heeft gehouden, wordt als zonde beleden. Onder hen die tot geloof zijn gekomen, zijn velen die toverkunsten hadden bedreven. Ze hadden zich in deze occulte bezigheden bekwaamd door middel van boeken. Die boeken verzamelen ze en steken er de brand in. Hierdoor kan niemand anders er nog schade door oplopen.

Pas nadat de boeken zijn verbrand, berekenen ze de waarde ervan. Als ze de waarde hadden berekend voordat ze werden verbrand, hadden ze zich misschien toch nog bedacht. Er is dan ook voor een vermogen in rook opgegaan. Een zilverstuk is waarschijnlijk te vergelijken met een drachme of een denaar. Een denaar was in de tijd van de evangeliën het loon van een dagloner (Mt 20:2). Het bruto minimum dagloon voor iemand van 23 jaar of ouder is op het moment van het schrijven van dit boek €61,62. Dat komt neer op iets meer dan €50,00 netto. Laten we voor het gemak uitgaan van €50,00. Het bedrag dat in rook opgaat, zou dan omgerekend naar vandaag overeenkomen met 50.000*€50,00 = €2.500.000,00. Gelukkig zijn er ook vandaag gelovigen die de echtheid van hun bekering laten zien door het verbranden of vernietigen van demonische muziek, films en games die voor hun bekering hun leven bepaalden.

Door het wegdoen van het verkeerde komt er ruimte voor het Woord, dat hier weer het Woord van de Heer wordt genoemd. Tevens geeft Lukas met vers 20 weer een ‘tussenstand’, zoals we die ook eerder zijn tegengekomen (Hd 6:7; 12:24; 16:5).

Hd 19:21-22 | Jeruzalem en Rome

21 Toen nu deze dingen waren volbracht, nam Paulus zich in zijn geest voor door Macedonië en Achaje naar Jeruzalem te reizen en zei: Nadat ik daar ben geweest, moet ik ook Rome zien. 22 En hij zond twee van hen die hem dienden, Timotheüs en Erastus, naar Macedonië en bleef zelf een tijdlang in Asia.

Dan komt de tijd dat Paulus afscheid gaat nemen van Efeze. Hij heeft een ander voornemen. Jeruzalem houdt hem bezig. Hij wil daar graag het Pinksterfeest bijwonen (Hd 20:16). Hij denkt zelfs al verder. Hij wil, nadat hij in Jeruzalem is geweest, ook naar Rome. Daar zal hij ook komen, maar anders dan hij denkt, namelijk als gevangene. Hier begint hij zijn reis daarheen. Aan het einde van dit boek is hij er, als gevangene. Jeruzalem en Rome zijn de twee plaatsen waartussen dit boek zich afspeelt. Hij verlangt ernaar het Woord te brengen in het hart van de heidenwereld, zoals hij het heeft gebracht in het hart van de godsdienstige wereld.

Hij wil naar Jeruzalem vanwege een brandende liefde voor zijn volk. Hij stuurt twee van hen die hem dienen alvast vooruit, terwijl hij zelf nog een tijdlang in Asia blijft. Van de twee die hij vooruitstuurt, kennen we Timotheüs. De andere, Erastus, is ons onbekend. Erastus zal, evenals Timotheüs, van de apostel onderwijs hebben genoten. Samen gaan ze naar Macedonië, waarschijnlijk naar Korinthe, waar ze als zijn vertegenwoordigers het van de apostel ontvangen onderwijs kunnen doorgeven. Mogelijk hebben ze de eerste brief aan de Korinthiërs meegenomen die Paulus in deze tijd heeft geschreven.

Hd 19:23-32 | Demétrius ontketent een oproer

23 Omstreeks die tijd nu ontstond er een niet geringe opschudding over de Weg. 24 Want iemand genaamd Demétrius, een zilversmid die zilveren tempels van Artemis maakte, bracht de kunstenaars niet weinig winst aan. 25 En hij riep hen bijeen alsook de werklieden in dat bedrijf en zei: Mannen, u weet dat wij aan deze winst onze welvaart danken; 26 en u ziet en hoort, dat deze Paulus een aanzienlijke menigte, niet alleen van Efeze maar bijna van heel Asia, heeft overreed en afkerig gemaakt door te zeggen dat [goden] die met handen worden gemaakt, geen goden zijn. 27 Nu is er niet alleen gevaar voor ons dat deze bedrijfstak in een kwade reuk komt, maar ook dat de tempel van de grote godin Artemis als niets wordt geteld en dat ook haar majesteit zal ten onder gaan, die door heel Asia en het aardrijk wordt vereerd. 28 Toen zij nu dit hoorden en met toorn werden vervuld, schreeuwden zij aldus: Groot is de Artemis van [de] Efeziërs! 29 En de stad raakte vol van de verwarring en zij stormden eendrachtig naar het theater en sleurden Gajus en Aristarchus, Macedoniërs, reisgenoten van Paulus mee. 30 Toen nu Paulus zich onder het volk wilde begeven, lieten de discipelen het hem niet toe. 31 En ook sommigen van de oversten van Asia, die zijn vrienden waren, zonden [een boodschap] naar hem en drongen erop aan zich niet in het theater te begeven. 32 Sommigen dan schreeuwden dit, anderen dat, want de vergadering was in verwarring en de meesten wisten niet waarom zij waren samengekomen.

Terwijl Paulus voorbereidingen heeft getroffen voor zijn reis naar Macedonië, ontstaat er een grote opschudding in Efeze. Evenals in Filippi ontspringt deze opschudding niet uit Joodse maar uit heidense bron. Lukas beschrijft uitvoerig en levendig het verloop ervan. Mogelijk doet hij dat om te laten zien dat er behalve een innerlijke aandrang om naar Jeruzalem te gaan, wat betekent dat hij Efeze zal verlaten, ook een uiterlijke aanleiding is. De opschudding ontstaat over “de Weg”. Met de Weg wordt het christelijk geloof bedoeld dat wordt uitgedragen door hen die tot geloof in de Heer Jezus zijn gekomen. Dit uitdragen van het geloof bestaat niet zozeer in woorden als wel in daden, in het bewandelen van de Weg van het geloof.

De consequente navolging van de Heer Jezus heeft het leven van velen in Efeze volkomen veranderd. Dat merkt Demétrius aan zijn portemonnee. Door de vele bekeringen loopt zijn zaak niet meer zo goed. De vraag naar zijn zilveren tempeltjes daalt dramatisch. Dat maakt de diep ingewortelde haat tegen het evangelie bij hem openbaar. Het hele systeem, waardoor hij fortuin heeft gemaakt, wankelt en daarmee ook het aanzien dat zijn handel hem verschaft.

De tempels die hij maakt, zijn gewijd aan Artemis, de godin van de jacht. Deze moedergodin is de geweldige tegenpool van de Vader God van de Bijbel. We zien hier de grote tegenstelling tussen de Weg van het christelijk geloof en het heidendom. Achter de afgoden gaan demonische machten schuil. Achter de afgoderij zit ook de god van de mammon. Bij Demétrius gaan geld en godsdienst samen.

Als hij zijn winst ziet slinken, speelt hij in op de economische achteruitgang als een zaak die iedereen in het bedrijf en ook de toeleveringsbedrijven treft. Mensen van de wereld zijn niet harder te treffen dan dat hun de welvaart en de daarmee samenhangende luxe worden ontnomen. Als dat gebeurt, komt er opstand. Demétrius wijst Paulus als de schuldige aan omdat deze durft te beweren dat hun goden geen goden zijn.

De tempeltjes zijn dan ook niet slechts souvenirs, maar artikelen met een godsdienstige betekenis. Daarmee rekent de boodschap van Paulus af. Zonder zich dat bewust te zijn erkent Demétrius in wat hij als aanklacht bedoelt de kracht van het evangelie. Het evangelie moet wel door velen zijn aangenomen als Demétrius kan zeggen dat de bedrijfstak wordt bedreigd – hoewel hij dat wel overdreven kan hebben – omdat zijn beelden niet meer zo massaal aftrek vinden.

Dan brengt hij behendig het afnemende eerbetoon aan “de grote godin Artemis” naar voren. Daarmee verplaatst hij de aanval van het economische naar het godsdienstige terrein. Er is niets waarin een mens fanatieker is dan in zijn godsdienst. Tast je hem daarin aan, dan raakt hij buiten zinnen en is hij voor geen enkele rede meer vatbaar. Dat blijkt direct na zijn woorden. Ze worden allemaal woest en verklaren zich uitzinnig schreeuwend solidair met de Artemis van de Efeziërs. De hele stad raakt vol verwarring.

Maar de verwarring is niet zo groot, of hun woede zoekt een uitweg in het opsporen van de beledigers van hun grote Artemis. Het lijkt erop dat ze Paulus niet kunnen vinden. Daarom sleuren ze maar twee reisgenoten van Paulus mee naar het theater dat ook gebruikt wordt voor het houden van een volksvergadering.

Paulus wil zich onder het volk begeven ter wille van zijn vrienden die vanwege hem meegesleurd zijn. De discipelen weerhouden hem daarvan door hem tegen te houden. Het zou niet wijs geweest zijn dat te doen. Enkele oversten van Asia die vrienden van Paulus zijn, onderstrepen de juistheid van het optreden van de discipelen. Ze sturen een boodschap waarin ze erop aandringen dat Paulus niet naar het theater moet gaan. Er is heel wat nodig om Paulus tegen te houden, maar uiteindelijk gaat hij dan toch niet.

Dat ook enkele oversten Paulus goedgezind zijn, laat wel zien welke enorme uitwerking de prediking van Paulus heeft gekregen onder de zegen van de Heer. Of deze oversten gelovigen zijn, is niet duidelijk. In elk geval zijn ze op zijn hand.

In de algemene opschudding weten de meesten niet eens waar het om gaat, maar worden ze meegesleept door de algemene stemming. Als een mens in een massa is, is het gevaar groot dat hij zijn persoonlijkheid verliest en daarmee het vermogen om tot een persoonlijke beoordeling van de situatie te komen.

Hd 19:33-41 | De volkswoede gekalmeerd

33 Uit de menigte nu lichtte men Alexander in, nadat de Joden hem naar voren hadden geduwd. En Alexander wenkte met de hand en wilde zich voor het volk verdedigen. 34 Toen zij echter merkten dat hij een Jood was, ging er één geroep op van allen en ongeveer twee uur lang schreeuwden zij: Groot is de Artemis van [de] Efeziërs! 35 Nadat nu de stadsschrijver de menigte had gekalmeerd, zei hij: Mannen van Efeze, wie is er toch onder [de] mensen die niet weet dat de stad van [de] Efeziërs tempelbewaarster is van de grote Artemis en van het [beeld] dat uit de hemel is gevallen? 36 Daar dan deze dingen niet tegen te spreken zijn, moet u zich rustig houden en niets overijlds doen. 37 Want u hebt deze mannen hier gebracht, die geen tempelrovers zijn en geen lasteraars van onze godin. 38 Als dan Demétrius en de kunstenaars met hem tegen iemand een zaak hebben, er worden rechtsdagen gehouden en er zijn proconsuls; laten zij elkaar aanklagen. 39 Als u echter daarenboven nog iets verlangt, zal dat in de wettige vergadering worden beslist. 40 Wij lopen immers gevaar van oproer te worden beschuldigd wegens vandaag, daar er geen aanleiding is waarover wij rekenschap zullen kunnen geven betreffende deze oploop. 41 En met deze woorden ontbond hij de vergadering.

Na Paulus met de discipelen en daarna de heidenen zien we een derde categorie, de Joden. Zij duwen Alexander naar voren. Het heeft er alle schijn van dat dit Alexander de kopersmid is voor wie Paulus Timotheüs waarschuwt dat deze man hem zeer heeft tegengestaan (2Tm 4:14-15). Timotheüs is dan in Efeze en zal hem hebben gekend.

Alexander de Jood wil zich verdedigen, maar waartegen? Het meest voor de hand liggend is, dat de Joden bang zijn dat zij ook het doelwit kunnen worden van de haat van de heidenen. Dan is het zeer gepast om duidelijk te maken dat zij niets met de christenen te maken hebben. Als hij eenmaal het woord zou hebben, zou hij na zijn verdediging zijn pijlen vervolgens kunnen richten op de christenen om hen in een kwaad daglicht te stellen, zodat de volkswoede zich nog nadrukkelijker op hen zal richten.

Maar de temperatuur is zo hoog opgelopen, dat Alexander geen kans krijgt om zich namens de Joden te verdedigen. Wat hij ook heeft willen vertellen, als de menigte merkt dat hij een Jood is, barsten ze uit in een extatisch geroep dat ze maar liefst twee uur lang volhouden. Ze hebben het niet op de christenen begrepen, maar net zomin op de Joden, want ook die laten niet toe dat er andere goden zijn dan de ene God. Zonder God is het onmogelijk de duivel te weerstaan, zoals de Joodse bezweerders probeerden en faalden (verzen 13-16). Het is even onmogelijk om zonder God voor de waarheid van de ene God op te komen, zoals de Joden dat hier willen doen.

De enige die erin slaagt de menigte te kalmeren is de stadsschrijver. Hij is een van de hunnen. Zijn tactiek is listig, geslepen. Hij gaat uit van wat voor hen volkomen zekerheid heeft, van iets dat door iedereen zonder tegenspreken wordt erkend. Dat er enkele Joden en christenen zijn die dat niet weten of zelfs bestrijden, mag toch geen naam hebben? Moeten ze zich daar nu zo druk over maken?

Na hun zijn stelligheden te hebben voorgehouden maant hij hen zich rustig te houden en zich niet op sleeptouw te laten nemen door hun gevoelens. Vervolgens wijst hij op de discipelen die zij hebben meegenomen. Hij is goed op de hoogte van de activiteiten van de christenen en weet dat zij geen beeldenstormers zijn en dat ze in hun prediking ook niet tekeergegaan zijn tegen hun godin. Paulus en de zijnen hebben het Woord verkondigd zonder kritiek uit te oefenen op de godsdienst die de Efeziërs huldigen. Het is trouwens opmerkelijk dat in Handelingen de heidense overheden meerdere keren getuigen van de onschuld van de christenen.

Wat Demétrius en de kunstenaars betreft, zij kunnen hun zaak op vastgestelde dagen voor de rechters brengen. Daar kunnen zij hun tegenpartij aanklagen en de tegenpartij krijgt dan de kans zich te verdedigen. Als ze nog andere zaken hebben, is in de rechtsgang vastgelegd dat daarover in een wettige vergadering zal worden beslist.

Het woord voor ‘vergadering’ is letterlijk ecclesia. Dit woord wordt ook gebruikt voor de gemeente van Israël en voor de gemeente van de christenen. Het woord bestond al. Het betekent ‘een [ergens] uitgeroepen gemeenschap van mensen’. Het zijn de uitgeroepenen uit de stad Efeze die bijeenkomen in de stadvergadering om de belangen van de stad te bespreken.

Dit woord ecclesia is een belangrijk woord in verbinding met de gemeente van de Heer Jezus. De Heer Jezus spreekt in Mattheüs 16 voor het eerst in de geschiedenis over ‘Mijn’ ecclesia. Hij spreekt daar over de gemeente die Hij zal bouwen (Mt 16:18a). De heidenen hebben hun ecclesia (hier), Israël heeft zijn ecclesia (Hd 7:38) en nu heeft de Heer Jezus ook Zijn ecclesia.

Maar wat is er een verschil tussen Zijn ecclesia en de andere twee! Als iemand sterft die tot de ecclesia van de heidenen of de ecclesia van Israël behoort, houdt hij op tot die ecclesia te behoren. Wie echter tot de ecclesia van de Heer Jezus behoort, blijft daar tot in eeuwigheid deel van uitmaken, ook al is hij gestorven. Die ecclesia kan namelijk niet door de poorten van de hades worden overwonnen (Mt 16:18b).

Het laatste argument dat de stadsschrijver gebruikt om de verhitte gemoederen te sussen, is het ontbreken van enige rechtsgrond voor dit oproer. Als de stadsschrijver de menigte tot bedaren heeft gebracht met een beroep op hun verstand, ontbindt hij de vergadering. Dit betekent dat de menigte zich verspreidt en de mensen weer naar huis of aan het werk gaan.

Handelingen 20

Hd 20:1-6 | Van Efeze naar Troas

1 Nadat nu het tumult voorbij was, riep Paulus de discipelen bij zich en vermaande hen, groette hen en ging op reis naar Macedonië. 2 Nadat hij die streken had doorreisd en hen met vele woorden had vermaand, kwam hij in Griekenland. 3 En nadat hij er drie maanden had doorgebracht en door de Joden een aanslag tegen hem werd gesmeed toen hij op het punt stond naar Syrië af te varen, vatte hij het plan op door Macedonië terug te keren. 4 En hem vergezelden <tot in Asia> Sópater, [de zoon] van Pyrrhus, van Beréa; van [de] Thessalonicenzen, Aristarchus en Secundus, Gajus van Derbe, Timotheüs, en [de] Asiaten Tychicus en Trófimus. 5 Dezen nu gingen vooruit en wachtten op ons in Troas, 6 maar wij voeren na de dagen van de ongezuurde broden van Filippi af en kwamen in vijf dagen bij hen in Troas, waar wij zeven dagen verbleven.

Na het tumult roept Paulus de discipelen van Efeze bij zich en vermaant – of: bemoedigt, of: vertroost – hen. Met een groet neemt hij afscheid van hen en gaat op reis naar Macedonië, zoals hij zich dat had voorgenomen (Hd 19:21). Daar schrijft hij zijn tweede brief aan de Korinthiërs nadat hij van Titus het goede nieuws heeft gehoord over de reactie van de gemeente in Korinthe op zijn eerste brief aan hen. In enkele woorden wordt de reis door Macedonië weergegeven, zonder plaatsnamen of verblijfsduur.

Op zijn doorreis heeft Paulus wel telkens de gelovigen opgezocht en toegesproken. Hoewel er van een langdurig verblijf geen sprake is, heeft hij geen vluchtige en oppervlakkige woorden gesproken. Hij heeft intensief, “met vele woorden”, de gelovigen vermaand of bemoedigd. Hij heeft hun een hart onder de riem gestoken, hen opgebouwd op hun allerheiligst geloof.

Dan komt hij in Griekenland, zonder dat ook hier een plaats wordt genoemd. In de drie maanden die Paulus in Griekenland is, zal hij zeker de gemeente in Korinthe hebben bezocht. In deze drie maanden schrijft hij vanuit Korinthe zijn brief aan de Romeinen. Hij ziet af van zijn plan om naar Syrië af te varen. Hij had dat graag gedaan, want dan zou hij via Antiochië naar Jeruzalem kunnen gaan en zo het eerste deel van zijn voornemen hebben uitgevoerd. Maar een voornemen van de Joden is voor hem de aanleiding zijn reisroute te veranderen. Zij smeden de zoveelste aanslag tegen hem. Dat brengt hem tot het besluit om over land door Macedonië terug te keren. Hij heeft zich hierin ongetwijfeld laten leiden door de Geest, maar het hangt ook samen met zijn eigen overwegingen hoe hij moet reageren op het plan van de Joden om hem te doden.

Lukas somt vervolgens de reisgenoten van Paulus op. Het zijn er zeven. De opsomming van de namen laat de belangstelling zien die God heeft voor mensen die met Paulus meegaan en zijn dienst ondersteunen. Ze komen uit verschillende plaatsen waar Paulus het evangelie heeft verkondigd en de gelovigen heeft onderwezen.

Sópater komt uit Beréa, waar de gelovigen het Woord dat Paulus heeft gebracht met alle bereidwilligheid hebben aangenomen, terwijl ze dagelijks de Schriften hebben onderzocht of wat Paulus heeft gezegd daarmee overeenstemt (Hd 17:11). Een dergelijke bereidwillige en door de Schriften gevormde gelovige zal voor Paulus een grote steun zijn geweest. Hij is de zoon van Pyrrhus, dat ‘vurige’ betekent. Mogelijk dat Sópater net als Apollos ‘vurig van geest’ is.

Aristarchus en Secundus komen uit Thessalonika waar Paulus de Heer Jezus als Koning heeft gepredikt (Hd 17:7). Zij stellen zich onder Zijn gezag. Aristarchus wordt door Paulus zijn ‘medegevangene’ en zijn ‘medearbeider’ genoemd (Ko 4:10; Fm 1:24). Secundus betekent ‘tweede’, een naam die aanduidt dat hij de tweede plaats inneemt en dat voor hem de Heer Jezus de Eerste is.

Gajus komt uit Derbe, waar ook Timotheüs vandaan komt. Tychicus en Trófimus komen uit de provincie Asia, waarbij we van Trófimus weten dat hij uit Efeze komt (Hd 21:29). Tychicus wordt door Paulus een “geliefde broeder en trouwe dienaar in de Heer” en “medeslaaf in de Heer” genoemd (Ef 6:21; Ko 4:7). Trófimus heeft de reis niet helemaal mee kunnen maken. Hij is ziek geworden en Paulus heeft hem ziek in Miléte moeten achterlaten (2Tm 4:20).

Deze zeven mannen reizen vooruit naar Troas, waar zij op Paulus en Lukas wachten. We zien aan het gebruik van het woord “ons” dat Lukas zich inmiddels weer bij Paulus heeft gevoegd. Zie het gebruikte woord “zij” in Handelingen 16 (Hd 16:40), na het “wij” ook in Handelingen 16 (Hd 16:10). Paulus en Lukas varen na de dagen van de ongezuurde broden van Filippi af.

Overigens ligt er tussen het tijdstip waarop Paulus uit Filippi vertrekt, terwijl Lukas daar achterblijft, en het moment waarop ze elkaar hier weer ontmoeten een periode van zes á zeven jaar. Al die tijd heeft Lukas ongetwijfeld de gemeente gediend. Daarover zegt hij niets. Hij cijfert zichzelf weg. Het gaat hem om Gods werk door middel van het daartoe door Hem uitverkoren vat.

Lukas vermeldt als tijdstip van het afvaren van Filippi dat het “na de dagen van de ongezuurde broden” is. Tot aan de Pinksterdag, het tijdstip waarop Paulus in Jeruzalem wil zijn (vers 16), zijn nog slechts zeven weken te gaan. Er is haast geboden. Die haast leidt niet tot overhaasting, want als Paulus en Lukas in Troas aankomen, blijven ze daar zeven dagen.

Hd 20:7 | De eerste dag van de week

7 Toen wij nu op de eerste [dag] van de week vergaderd waren om brood te breken, sprak Paulus, die de volgende dag zou vertrekken, hen toe en rekte zijn rede tot middernacht.

De reden van het verblijf van zeven dagen in Troas lijkt geen andere te zijn dan om in Troas het avondmaal te vieren (vgl. Hd 21:4-5; 28:14). Dat doen ze op de avond van de eerste dag van de week. De samenkomst is ’s avonds, want de zondag is een gewone werkdag. Paulus en Lukas zijn blijkbaar op maandag aangekomen. Ze organiseren niet vanwege de haast die ze hebben een samenkomst op maandag of dinsdag om dan het avondmaal te vieren, maar ze wachten tot zondag.

Dat is de geëigende dag om het avondmaal te vieren en wel in het verband van de plaatselijke gemeente (1Ko 10:14-22; 11:17-34). Van een avondmaalsviering met zijn metgezellen ergens onderweg los van een plaatselijke gemeente is nergens sprake. Het hele gezelschap komt met de plaatselijke gelovigen op de eerste dag van de week samen om brood te breken. Daarbij neemt Paulus dezelfde plaats in als de jongste in het geloof.

De eerste dag van de week is de dag van de opstanding van de Heer Jezus (Mt 28:1-10). Tweemaal is Hij op die dag aan Zijn discipelen verschenen, terwijl zij samenkwamen (Jh 20:19,26). Deze dag wordt ook treffend “de dag van de Heer” genoemd (Op 1:10). Het is de dag bij uitstek om daarop het “avondmaal van de Heer” (1Ko 11:20) te vieren.

Het is veelzeggend dat in beide gevallen in het Grieks voor de woorden “van de Heer” een woord wordt gebruikt dat alleen in deze twee gevallen voorkomt en dat betekent ‘toebehorend aan de Heer’. Hierin hebben we toch wel een sterke aanwijzing om het avondmaal van de Heer op de dag van de Heer te vieren. Als we daarbij nemen wat we hier vinden bij de gelovigen in Troas, waar zo nadrukkelijk staat dat zij op de eerste dag van de week samenkomen om het brood te breken, dan hebben we toch wel duidelijke aanwijzingen voor de dag waarop christenen het avondmaal vieren.

Dat er geen gebod gegeven wordt, maar dat er aanwijzingen worden gegeven, past bij het christendom. Het zoeken naar alternatieve dagen betekent in het algemeen het verlaten van de christelijke positie om terug te keren naar het Jodendom dat met de schepping verbonden is. Wie dat doet, vergeet dat de zevende dag van de schepping plaats heeft gemaakt voor een nieuw begin uit de dood. In plaats van een rust na een week van gedane arbeid, begint het leven van de christen met rust. Dat mogen we in het avondmaal tot uitdrukking brengen.

Als Paulus met de gelovigen het avondmaal heeft gevierd, spreekt hij de gemeente toe. Het eerste doel van de samenkomst is om brood te breken ook al is de grote apostel Paulus in hun midden. De gemeente geeft nadat het brood is gebroken wel aan Paulus de gelegenheid om aan hen het Woord van God te brengen.

Hd 20:8-9 | De val van Eutychus

8 Nu waren er vele lampen in de bovenzaal waar wij vergaderd waren. 9 En een jongeman genaamd Eutychus zat in het venster en werd door een diepe slaap bevangen, toen Paulus lang sprak; en door de slaap bevangen viel hij van de derde verdieping naar beneden en werd dood opgenomen.

Dan beschrijft Lukas een gebeurtenis die binnen het kader van de dienst van Paulus een belangrijke betekenis heeft. We zien in wat er met Eutychus gebeurt het gevaar dat elke gemeente en iedere individuele gelovige bedreigt. Lukas geeft eerst een beschrijving van de ruimte waarin de gelovigen bij elkaar zijn. Het is een bovenzaal, ergens in een gewone woning op de derde verdieping daarvan. Van een speciaal gewijd gebouw waarin christenen samenkomen, maakt de Schrift nergens melding.

Behalve dat het een bovenzaal is, vermeldt Lukas nog dat er veel lampen zijn. Het kan zijn dat hij dit vermeldt, opdat we ons kunnen voorstellen dat het daardoor behoorlijk warm is, want olielampen geven niet alleen licht, maar ook warmte. Hieraan verbindt men dan wel de conclusie dat dit heeft bijgedragen aan het in slaap vallen van Eutychus. Dat zou kunnen. Het werpt wel de vraag op hoe de anderen in de zaal het hebben kunnen volhouden. Eutychus zat immers op de plek waar hij de meeste frisse lucht had. Hij zorgde door zijn positie zelfs voor een blokkade van de instroom van de zo noodzakelijke frisse lucht in de ongetwijfeld volle bovenzaal. Daarom lijkt het erop dat de vermelding van de “vele lampen” meer betekent dan het aangeven van een natuurlijke oorzaak van de val van Eutychus.

Ongetwijfeld bevat deze geschiedenis een les voor ons. We zien dat Eutychus een gevaarlijke plek heeft ingenomen. Hij zit in het venster, dat betekent op de scheiding van twee werelden. Aan de ene kant is daar het vertrek met veel licht, aan de andere kant hoort hij beneden zich het vertier van de wereld. Het woord “bevangen” duidt erop dat hij niet plotseling door slaap is overvallen, maar dat hij langzaam maar zeker in slaap is gevallen.

Het wordt zijn doodsslaap, want hij valt naar beneden en wordt dood opgenomen. Hij moet uit zijn doodsslaap worden opgewekt. Dat doet Paulus. Het is een illustratie van wat Paulus de gelovigen in Efeze toeroept. Hij zegt tegen hen dat ze moeten ontwaken omdat ze slapen. Ze moeten ontwaken en opstaan uit de doden (Ef 5:14). Er is bij de slapers net zo weinig activiteit als bij de doden.

De discussie of Eutychus echt dood was of dat zijn ziel nog in hem was, is niet zo belangrijk. Het gaat om een situatie dat er geen leven meer zichtbaar is. In die situatie kunnen we terechtkomen als het licht dat we hebben ontvangen niet met Christus in verbinding wordt gebracht. Leven wordt alleen zichtbaar als Christus over ons licht. Misschien moeten we onszelf maar eens de vraag stellen: Wat houdt mij echt wakker? Christenen die zitten te knikkebollen als de preek een uur duurt, zijn wel in staat een nacht op te blijven om te vissen, of sportevenementen te volgen, of concerten bij te wonen, of lange films te zien.

Eutychus was niet binnen en niet buiten. Misschien was hij gekomen om de grote apostel een keer te zien en hem te horen spreken. Zo kunnen ook vandaag jongeren afkomen op grote namen zonder dat ze naar gewoonte de samenkomst bezoeken. Misschien viel het toch wat tegen en verloor hij gaandeweg zijn belangstelling voor wat Paulus zei. Misschien zag hij zijn vrienden of dacht hij aan hen en aan de leuke dingen die hij met hen had kunnen doen, terwijl hij hier in een duffe ruimte met duffe mensen naar een duffe preek zat te luisteren.

Eutychus moest leren – en ieder van ons moet dat leren – dat niet de prediker het Woord waardevol maakt, maar de toestand van het hart van de luisteraar. Vaak is een val, een zondige daad, het gevolg van verslapping in geestelijke dingen. Voordat Eutychus uit het raam valt, valt hij eerst in slaap. Zo kunnen ook wij in slaap vallen als we naar Paulus luisteren, dat wil zeggen als wij zijn brieven lezen. De slaap waarin de kerk is gevallen en de dode of bijna-dood toestand als gevolg daarvan, komt ook omdat er geen aandacht meer is voor wat Paulus heeft gezegd.

Hd 20:10-12 | Het herstel van Eutychus

10 Paulus echter kwam naar beneden, wierp zich op hem, sloeg zijn armen om hem heen en zei: Maakt geen misbaar, want zijn ziel is in hem. 11 En hij ging naar boven, brak het brood en at, en hij praatte lang [met hen], tot aan [de] dageraad, en zo vertrok hij. 12 En zij brachten de jongen levend [terug] en werden buitengewoon vertroost.

Het is prachtig en leerzaam hoe Paulus met Eutychus handelt. In de eerste plaats daalt Paulus tot hem af. Hij daalt af naar het niveau van de gevallen jongeman en toont hiermee de houding van de ware herder. In de tweede plaats werpt hij zich op hem. Hij roept niet vanaf de derde verdieping, zijn eigen hoge positie, allerlei verwijten naar de jongeman, bijvoorbeeld dat hij niet zo dom had moeten zijn in het venster te gaan zitten, een plaats die om moeilijkheden vraagt. Geen verhalen van eigen schuld. Dat zou ook helemaal geen zin hebben, want Eutychus hoorde toch niets. Iemand die is afgedwaald, moeten we ook niet zo benaderen. Het is belangrijk tot zijn niveau af te dalen en hem dan aan te spreken. Door zich op de jongeman te werpen vereenzelvigt Paulus zich als het ware met hem (vgl. 1Kn 17:21-22; 2Kn 4:34). In de derde plaats omarmt Paulus de jongeman. Hij laat hem zijn liefde en aanvaarding voelen in plaats van afwijzing.

Op deze wijze kunnen we de drie verdiepingen die Paulus afdaalt vertalen naar drie stappen die nodig zijn om iemand weer terug te brengen in de gemeenschap met Christus en de gelovigen. Eerst afdalen tot zijn niveau. Vervolgens zich op hem werpen, dat is zich vereenzelvigen met wat hij deed en hem vanuit die houding vertellen wat hij heeft gedaan. Ten slotte hem omarmen, dat is trachten hem in liefde te winnen voor Christus tegen Wie hij heeft gezondigd.

Tegen de anderen zegt Paulus dat ze geen misbaar moeten maken. Allerlei opgewonden toestanden over iemand die is afgeweken, helpen niets. Belangrijk is om herderlijk werk met gelovig gebed te ondersteunen in plaats van maar druk te praten over de val die iemand heeft gemaakt. Door de Geest krijgt Paulus de kracht om de functies van het leven te herstellen: de banden tussen ziel en lichaam worden hersteld.

Na het herstel van Eutychus gaat Paulus weer naar boven. Hij is niet geschokt of van slag door wat er is gebeurd. Hij heeft wel honger gekregen. Daarom breekt hij het brood en eet. Het breken van het brood is hier niet de avondmaalsviering, zoals sommige uitleggers wel veronderstellen. Het breken van het brood door één persoon is een aanduiding voor het beginnen van een gewone maaltijd (vgl. Hd 27:35). De viering van het avondmaal is geen persoonlijke daad, maar een gemeenschappelijk gebeuren. De toevoeging “en at” maakt duidelijk dat Paulus hier voedsel nuttigt tot versterking van zijn lichaam. Daarna praat hij nog lang met hen door, in het besef dat hij hen op aarde niet zal terugzien. Tegen de morgen is het tijd, niet om naar bed te gaan, maar om te vertrekken. Paulus is een man met een ongekende energie.

Hij laat de gelovigen in Troas achter met een grote voorraad aan onderwijs en een grote vertroosting door het herstel van Eutychus. De woorden van Paulus en wat er met Eutychus is gebeurd, zullen nog lange tijd als een krachtige impuls voor het geloofsleven van de gemeente in Troas hebben gediend.

Hd 20:13-16 | Van Troas naar Miléte

13 Wij echter gingen vooruit naar het schip en voeren af naar Assus, waar wij Paulus aan boord zouden nemen; want zo had hij het bevolen, daar hijzelf te voet wilde gaan. 14 En toen hij zich in Assus bij ons had gevoegd, namen wij hem aan boord en kwamen in Mityléne. 15 En vandaar voeren wij af en kwamen de volgende [dag] ter hoogte van Chios; en de daarop volgende voeren wij over naar Samos <en bleven in Trogyllium> en de dag daarna kwamen wij in Miléte. 16 Want Paulus had zich voorgenomen Efeze voorbij te varen om geen tijd in Asia te verliezen, want hij haastte zich om zo mogelijk op de Pinksterdag in Jeruzalem te zijn.

Vroeg in de ochtend van de maandag vertrekt het gezelschap uit Troas. Het volgende doel is Assus. Dat doel zal per schip worden bereikt, maar Paulus wil te voet naar Assus, zo’n veertig kilometer van Troas verwijderd. Dat Paulus deze voettocht onderneemt na een slapeloze nacht maakt eens te meer duidelijk dat hij een grote wilskracht en ook grote lichaamskracht bezit.

Waarom hij te voet wil gaan, vertelt Lukas niet. Toch kunnen we ons voorstellen dat hij dat doet om alleen te zijn en met de Heer te praten over Zijn werk. Hij wil naar Hem luisteren, in Zijn tegenwoordigheid zijn, zonder de aanwezigheid van mensen die onbedoeld toch vaak voor ‘ruis’ in de omgang met de Heer zorgen. Zo’n tijd heeft iedere dienaar af en toe nodig, opdat hij zijn werk en de verantwoordelijkheden die dat met zich meebrengt, (opnieuw) kan zien zoals God die ziet.

In Assus voegt Paulus zich weer bij hen. Lukas en de anderen nemen hem aan boord. Ze zullen hem hartelijk hebben verwelkomd. Ze hebben het er misschien wel met elkaar over gehad waarom Paulus te voet is gegaan. Hij had immers zo’n haast. Het lijkt erop dat ze hem daarover geen vragen stellen en hem nemen zoals hij is. Er is bij hen vertrouwen dat hij zijn weg met de Heer gaat. Dit vertrouwen is van grote betekenis in elke situatie waarin iemand een weg gaat die anders is dan de weg die wij gaan. Als we weten dat iemand met de Heer leeft, is het van belang zo iemand warm te ontvangen als hij bij ons komt.

Van Assus vaart het gezelschap naar Mityléne. Na een dag varen komen ze ter hoogte van Chios. Na nog een dag varen zijn ze bij Samos waar ze een kort oponthoud in Trogyllium hebben. Weer een dag later komen ze in een van de havens van Miléte. Daarbij zijn ze Efeze voorbijgevaren. Dat heeft Paulus bewust gedaan. Hij weet dat aanleggen in Efeze voor een langdurig oponthoud zou zorgen. Zijn plan ligt vast en de tijd dringt.

Hd 20:17 | Paulus roept de oudsten van Efeze bij zich

17 Hij nu zond van Miléte [een boodschap] naar Efeze en riep de oudsten van de gemeente bij zich.

Hoewel Paulus door tijdgebrek niet naar Efeze kan, verlangt hij er toch naar met de gemeente contact te hebben. Hij kan niet de hele gemeente bij zich roepen, maar wel de verantwoordelijken van de gemeente, de oudsten. Vandaar dat hij de halteplaats Miléte gebruikt om deze oudsten bij zich te roepen.

Dat hij dat met een bedoeling doet en niet slechts vanuit een emotionele opwelling, blijkt uit zijn toespraak tot hen. Van zijn twee eerdere toespraken is er één tot de Joden (Hd 13:15-41) en één tot de heidenen (Hd 17:22-31). Hier richt hij zich tot de oudsten van de gemeente in Efeze en in hen tot de hele gemeente daar en over hun hoofden heen vervolgens ook tot de wereldwijde gemeente.

Oudsten worden altijd in het meervoud genoemd en staan alleen in verbinding met de plaatselijke gemeente. Er is niet zoiets als een dominee of lerende ouderling. Oudste en opziener is dezelfde persoon. Dat blijkt duidelijk uit vers 28 waar Paulus ditzelfde gezelschap van oudsten opzieners noemt (vgl. Tt 1:5,7).

Lukas ruimt voor deze toespraak weer veel plaats in. Deze toespraak is namelijk niet alleen van belang voor de oudsten van Efeze en de gemeente daar, maar voor de hele christelijke kerk. Daarin wordt ons een overzicht van de bediening van Paulus gegeven. Het gaat daarbij niet zozeer om de uitwerking van zijn bediening naar buiten toe, de resultaten die dat voor anderen heeft opgeleverd. Het gaat vooral om de innerlijke kant van zijn dienst, wat hij daar zelf bij heeft ervaren en doorstaan, de strijd en zielsoefeningen die ermee gepaard zijn gegaan, de tranen, de zorg, de toewijding waarmee hij zijn bediening heeft verricht. Hij voelt zich in dit kleine gezelschap van verantwoordelijken vrij om zijn gevoelens te uiten, om die met hen te delen als met vrienden.

Zijn toespraak heeft ook een profetische strekking. Hij spreekt erover wat de uitwerking van zijn bediening zal zijn in de geschiedenis van de christelijke kerk als hij en de andere apostelen zouden zijn heengegaan.

In zijn toespraak kijkt hij
1. terug (verzen 18-21),
2. naar het heden (verzen 22-27) en
3. naar de toekomst (verzen 28-31).

Hij spreekt over zijn bediening als
1. evangelist (verzen 21,24),
2. leraar (verzen 25,27),
3. profeet (verzen 29-30) en
4. herder (verzen 31-35). Als herder heeft hij oog voor de hele kudde, waarbij hij zijn zorg voor de zwakken speciaal noemt (vers 35).

We kunnen zijn toespraak in vier delen verdelen, waarbij de woorden “en nu” of “en nu, zie” de verschillende delen markeren:
1. zijn voorbeeld (verzen 18-21),
2. zijn weg (verzen 22-24),
3. de ontwikkelingen na zijn heengaan (verzen 25-31) en
4. zijn aanbeveling (verzen 32-35).

Hd 20:18-21 | Paulus’ dienst bij de Efeziërs

18 En toen zij bij hem waren gekomen, zei hij tot hen: U weet hoe ik van [de] eerste dag af dat ik Asia betrad, al die tijd bij u ben geweest, 19 terwijl ik de Heer diende met alle nederigheid, onder tranen en met beproevingen die mij overkwamen door de aanslagen van de Joden; 20 hoe ik van wat nuttig was niets heb nagelaten u te verkondigen en te leren in het openbaar en in de huizen, 21 terwijl ik zowel aan Joden als Grieken de bekering tot God en het geloof in onze Heer Jezus betuigde.

Als de oudsten bij hem zijn gekomen, begint Paulus aan zijn indrukwekkende afscheidsrede. We kunnen die vergelijken met de redes die Jozua en Samuel bij hun afscheid hebben uitgesproken (Jz 23:1-16; 24:1-28; 1Sm 12:1-24). Uit zijn rede blijkt duidelijk dat hij niet oproept tot onderwerping aan zijn gezag of aan dat van een eventuele opvolger, maar dat hij vraagt om navolging van zijn voorbeeld.

Hij begint zijn rede met de oudsten te herinneren aan hun eerste kennismaking. Hij is niet bij hen gekomen met het verzoek hem de stad eens te laten zien en allerlei interessante plaatsen te bezoeken. Hij heeft geen tijd nodig gehad om zich in te werken of dingen af te tasten of op diplomatieke wijze een bepaalde sfeer te scheppen voor zijn boodschap. Vanaf het allereerste begin heeft hij zich aan zijn taak gewijd. Dat hebben ze gezien. Zijn gedrag onder hen is doorzichtig geweest, men hoefde zich niet af te vragen wat hij deed. Hij is “bij” hen geweest, dat wil zeggen dat hij een van hen is geweest en niet een boven hen staande prediker.

Het eerste waaraan hij dan ook herinnert, is zijn dienende houding. Paulus geeft verderop een overzicht van zijn bediening:
1. betuigen van bekering en geloof (vers 21),
2. betuigen van het evangelie van de genade van God (vers 24),
3. prediken van het koninkrijk (vers 25) en
4. het verkondigen van de hele raad van God (vers 27).

Hij begint echter met te wijzen op zijn gezindheid. Het gaat er niet alleen om wat iemand zegt, maar van belang is ook wie het zegt en hoe hij het zegt. Hij heeft het in nederigheid gedaan. Zó heeft hij de gelovigen gediend. Toch zegt hij dat niet met die woorden. Hier zegt hij dat hij de Heer heeft gediend. Het dienen van de gelovigen is in werkelijkheid het dienen van de Heer en die dienst zal ook door Hem als zodanig worden beloond (Mt 25:40).

Hij diende in nederigheid en niet als een gevierde hoogheid die van anderen verlangde dat ze hem dienden. Hij is een ware navolger van zijn Heer van Wie hij deze nederigheid heeft geleerd (Mt 11:29). Aan deze nederigheid werd extra betekenis gegeven door de tranen die tijdens het dienen tevoorschijn kwamen. Hij diende niet koel, vanuit de hoogte of op afstand. Zijn tranen gaven uiting aan zijn bewogenheid voor de ander. Hij schaamde zich niet voor zijn tranen (verzen 31,37; 2Ko 2:4; Fp 3:18). God telt dit soort tranen (Ps 56:9) en Hij zal straks elke traan van zijn ogen afwissen (Op 7:17).

Die nederigheid en die tranen waren geen tekenen van slapheid. Ze gingen gepaard met beproeving door aanslagen op zijn leven van de kant van de Joden. Als je daartegen standhoudt, ben je geen slappeling maar een man met moed, kracht en vastberadenheid.

Hij liet zich leiden door wat nuttig was voor de gelovigen en niet door zijn eigen voorkeuren. Altijd ging het hem om de Heer, en omdat bij de Heer altijd het belang van anderen vooropstaat, stond dat ook bij Paulus voorop. Omdat hij zocht wat nuttig was voor anderen, heeft hij niets achtergehouden. Hij heeft alles verkondigd wat hem was toevertrouwd voor de gemeente. Iets achterhouden zou betekenen dat hij ontrouw was aan zijn Zender en dat hij dan niet deelde in de gevoelens van de Heer Jezus voor Zijn gemeente. Paulus had zowel “in het openbaar”, bijvoorbeeld in de synagoge en de school van Tyrannus, als in kleinere kring, “in de huizen”, de gelovigen gediend.

Het eerste onderdeel van die dienst was het betuigen van de bekering tot God met daaraan onlosmakelijk gekoppeld het geloof in de Heer Jezus. Dit getuigenis dat de basis van alles is, heeft hij gegeven voor Joden en Grieken – de Joden voorop. Bekering tot God wil zeggen dat iemand zichzelf in Gods tegenwoordigheid ziet en dan tot totale zelfveroordeling komt. In Gods tegenwoordigheid wordt alles beoordeeld zoals het is in Gods ogen. We verontschuldigen onszelf niet langer en we willen dat ook niet.

Het gevolg is belijdenis van zonden voor God door een geweten dat zich in Zijn tegenwoordigheid voelt (Hb 4:12). We rechtvaardigen God in onze veroordeling, terwijl er tegelijk vertrouwen is in Zijn genade, want Hij Die licht is, is ook liefde. Dat brengt tot geloof in de Heer Jezus.

Geloof in de Heer Jezus wil zeggen dat wij vertrouwen in Zijn werk waardoor de zonden zijn weggedaan, want Hij is gestorven voor onze zonden. Daarna is Hij gaan zitten aan de rechterhand van de Majesteit in de hoge (Hb 1:3). Het gaat om Zijn Persoon als het voorwerp van het geloof. Hij is ook onze gerechtigheid voor God. We zijn aangenaam gemaakt in Hem.

Als ware bekering heeft plaatsgevonden in Gods tegenwoordigheid en tegenover Hem, komen vertrouwen en vrede door het geloof in de Heer Jezus. Bekering en geloof zijn beide noodzakelijk en niet van elkaar te scheiden. Alleen als beide aspecten aanwezig zijn, wordt iemand een kind van God.

Hd 20:22-24 | Het evangelie van de genade van God

22 En nu, zie, gebonden in de geest reis ik naar Jeruzalem, zonder te weten wat mij daar zal ontmoeten, 23 behalve dat de Heilige Geest mij van stad tot stad betuigt en zegt dat mij gevangenschap en verdrukkingen wachten. 24 Maar ik reken mijn leven niet als kostbaar voor mijzelf, opdat ik mijn loop volbreng en de bediening die ik van de Heer Jezus heb ontvangen, om het evangelie van de genade van God te betuigen.

Dan maakt Paulus de oudsten deelgenoot van het doel van zijn reis en de drang die hij daartoe voelt. Hij werd al geruime tijd innerlijk sterk gedrongen om naar Jeruzalem te gaan. Dat hij zegt “gebonden in de geest” – dat is zijn eigen, menselijke geest en niet de Heilige Geest –, zou erop kunnen wijzen dat het een verplichting van de liefde voor zijn volk was die niet zijn directe oorsprong in een opdracht van God had, hoewel ook niet noodzakelijk tegen de wil van God. Het is ermee als met de wens die hij heeft geuit om met een vloek gescheiden te zijn van Christus ter wille van zijn broeders naar het vlees (Rm 9:3).

Deze verlangens van Paulus hebben niets te maken met het zondige vlees, maar zouden hoogstens een gedrevenheid kunnen zijn vanuit de nobelste motieven. Mocht het een zwakheid blijken te zijn, dan is elke zelfzucht in dit verlangen hem vreemd. Het enige motief is zijn brandende liefde voor zijn eigen volk. Die liefde drijft hem om zo te zeggen in het hol van de leeuw.

Paulus is eigenlijk een slaaf – wat in het woord ‘gebonden’ opgesloten ligt – van zijn eigen gemoed. Hij wordt zó gedrongen, dat er voor hem geen andere weg openstaat. Hoewel het mogelijk is dat Paulus niet handelt onder de directe leiding van de Heilige Geest, maar vanuit de zwakheid van zijn eigen geest vanwege zijn liefde voor zijn verwanten naar het vlees, zal de Heer dat toch gebruiken tot eer van Zijn Naam. Er is bij Paulus geen zelfbedrog.

Dat zien we ook in wat de Heilige Geest hem betuigt. Naar aanleiding van het getuigenis van de Geest had Paulus een uitweg kunnen zoeken, maar dat doet hij niet. Hij wist wat de Heilige Geest tegen hem zei en dat zou kunnen betekenen dat hij niet moest gaan. De Geest zei niet rechtstreeks dat hij niet moest gaan, maar vertelde hem alleen wat hem te wachten stond.

Paulus koos bewust voor wat hem wachtte, uit liefde voor de Heer Jezus en Zijn aardse volk, om enigen uit Zijn volk te behouden. Hij wist dat Gods hand hierin was. En wij weten dat God zijn gevangenschap zou gebruiken voor het schrijven van brieven met de hoogste christelijke waarheden.

Alle lijden kon Paulus niet verhinderen zich te richten naar de wil van God. Hij had van zijn Meester geleerd hoe lijden in een wereld vol zonde en ellende een God verheerlijkende uitwerking kan hebben. Van dat lijden droeg Paulus de merktekens in zijn lichaam (Gl 6:17).

Paulus kon rekenen. Hij berekende zowel de waarde van zijn leven voor zichzelf als de waarde van zijn leven in dienst van zijn Heer. Uit die rekensom bleek dat alle winst lag bij de Heer Jezus en de opdracht die Hij hem had gegeven (vgl. Fp 3:7-9). Hij zag zijn leven als Gods gift aan hem, waarmee God een plan had: een dienst om die ten volle te vervullen. Hij zou zijn loop ook voleindigen (2Tm 4:6-7). Paulus vult dat zo in, dat hij voor het volbrengen van zijn loop het evangelie van de genade van God ook aan zijn eigen volk moet betuigen.

Het evangelie van de genade van God is het volle evangelie. De genade van God houdt meer in dan bekering en geloof. Bij bekering en geloof ligt het accent meer op de nood van de zondaar. Bij het evangelie van de genade van God ligt het accent op de kant van God, alles wat Hij heeft gedaan door het bekendmaken van Zijn genade. We vinden dit evangelie in de brief aan de Romeinen. We leren daar onder andere dat de gelovige staat in de genade van God en dat hij is gerechtvaardigd door het geloof alleen, op grond van de dood en opstanding van de Heer Jezus (Rm 5:1-2).

Hd 20:25-27 | Het koninkrijk en de raad van God

25 En nu, zie, ik weet dat u allen onder wie ik ben rondgegaan om het koninkrijk te prediken, mijn gezicht niet meer zult zien. 26 Daarom getuig ik u op de dag van vandaag, dat ik rein ben van het bloed van allen; 27 want ik heb niet nagelaten u de hele raad van God te verkondigen.

Paulus kondigt zijn afscheid aan. Het zal een definitief afscheid zijn. Hij weet dat ze elkaar niet zullen weerzien. Tegen de achtergrond van deze aankondiging herinnert hij de oudsten eraan dat hij onder hen allen is rondgegaan om het koninkrijk te prediken. Het koninkrijk wordt hier voor de vijfde keer genoemd van de in totaal zeven keer dat er in Handelingen over wordt gesproken (Hd 1:3; 8:12; 14:22; 19:8; 20:25; 28:23,31).

Paulus heeft niet alleen over het koninkrijk in zijn toekomstige heerlijke vorm gesproken, zoals het zal zijn als de Heer Jezus op aarde regeert. Hij heeft ook de betekenis van het koninkrijk verkondigd die het in deze tijd heeft, waarin het nog niet zichtbaar, maar wel aanwezig is (Ko 1:13; Rm 14:17). De gelovigen zijn in dat koninkrijk onderdanen van de Heer Jezus. Aan het koninkrijk is de gedachte van heerschappij en dienen verbonden. Gelovigen erkennen de Heer Jezus als hun Heer en dienen Hem. Het koninkrijk heeft te maken met onze erkenning van de heerschappij van de Heer Jezus in het dagelijkse leven en dat op elk terrein ervan.

Omdat zij zijn gezicht niet meer zullen zien, “daarom”, betuigt hij op deze dag dat hij rein is van het bloed van allen. Eerder zei hij tegen ongelovigen dat hij rein was van hun bloed (Hd 18:6), hier zegt hij dat tegen gelovigen. Hij weet dat hij tegenover hen niet in de schuld staat. Hij heeft hun immers alles verteld wat hij hun moest vertellen. Het woord “want” geeft de reden aan van zijn rein zijn van het bloed van allen, niet alleen van de oudsten: hij heeft niets achtergehouden van de hele raad van God.

De verkondiging van de raad van God is het vierde onderdeel van zijn bediening. Later zal hij die raad vastleggen in vooral de brief aan de Kolossenzen en de brief aan de Efeziërs. Het is de raad van God die zich uitstrekt van eeuwigheid tot eeuwigheid. Aan zijn bediening met betrekking tot de raad van God is een einde gekomen, want alles wat hij mee te delen had, heeft hij meegedeeld. Er zullen na wat hem is toevertrouwd geen nieuwe dingen meer worden geopenbaard (Ko 1:25).

Hd 20:28-31 | Waarschuwingen

28 Past op uzelf en op de hele kudde, waarin de Heilige Geest u als opzieners heeft gesteld, om de gemeente van God te hoeden, die Hij Zich heeft verworven door het bloed van Zijn eigen [Zoon]. 29 Ik weet, dat na mijn vertrek wrede wolven bij u zullen binnenkomen, die de kudde niet sparen; 30 en uit uzelf zullen mannen opstaan, die verdraaide dingen spreken om de discipelen achter zich af te trekken. 31 Daarom waakt, en herinnert u dat ik drie jaar, nacht en dag, niet heb opgehouden ieder met tranen terecht te wijzen.

Zo heeft hij verantwoording afgelegd van zijn motieven en zijn bediening. Nu richt hij zich tot de oudsten. Hij roept hen op in de eerste plaats op hun eigen geestelijke gezindheid te letten. Alleen als die in orde is, kunnen ze ook letten op de kudde om die te voorzien van wat nodig is (vgl. 1Tm 4:16). Zoals gezegd, spreekt Paulus deze groep oudsten aan als opzieners. Hij wijst hen ook op de oorsprong van hun dienst. Niemand minder dan de Heilige Geest heeft hun die plaats in de gemeente in Efeze gegeven.

Van enige aanstelling van oudsten door de gemeente of door een of andere menselijke instelling is geen sprake. De Heilige Geest stelt ze aan. Als er een mens aan te pas komt, is dat een apostel of diens afgezant. Dat blijkt uit de enkele keren dat er over het aanstellen van oudsten wordt gesproken (Hd 14:23; Tt 1:5). Aangezien er geen apostelen meer zijn, valt de aanstelling door mensen weg.

Zoals eerder is aangegeven, zijn oudste en opziener namen voor dezelfde persoon. In de kerk is daarmee anders omgegaan. Het Griekse woord voor ‘oudste’ is presbuteros. Dat is verbasterd tot ons woord ‘priester’. Het Griekse woord voor ‘opziener’ is episkopos. Dat is verbasterd tot ons woord ‘bisschop’. Al spoedig is er in de christelijke kerk een onderscheid gemaakt tussen de priester en de bisschop. Dat onderscheid bestaat in het Nieuwe Testament niet. Het duidt dezelfde persoon aan, maar met een verschillend accent. Bij oudste gaat het meer om de leeftijd, wijsheid en levenservaring; bij opziener gaat het meer om de taak, het toezicht houden op de kudde.

Oudsten of opzieners verrichten hun taak in de plaatselijke gemeente. De plaatselijke gemeente is een miniatuur van de wereldwijde gemeente. Die hele gemeente is de gemeente van God. Hij heeft die Zich “verworven door het bloed van Zijn eigen [Zoon]” (vers 28). Het is het bloed van Hem Die van Hemzelf is. Het is het bloed van Zijn Eigen. Het woord ‘Zoon’ staat er niet. Zijn eigen bloed is niet het bloed van God. Dat gaat te ver, zo spreekt de Schrift nergens. Het bloed is verbonden aan de Heer Jezus, de Zoon van God Die Mens werd om Zijn bloed te kunnen geven als koopsom voor de gemeente.

Het is de gemeente van Gód en niet die van de oudsten of welk mens dan ook. Het zal door sommigen onbewust gebeuren, maar iedere voorganger die spreekt over ‘mijn gemeente’, spreekt aanmatigend en treedt in de rechten van God. Alleen de Heer Jezus heeft het recht om te spreken over “Mijn gemeente” (Mt 16:18). Geen mens heeft die gemeente verworven, dat heeft de Heer Jezus gedaan. Het is dan ook kwalijk als een mens dan toch spreekt over ‘mijn gemeente’.

Vervolgens spreekt Paulus over de zeer nabije toekomst. Hij spreekt over “na mijn vertrek”. In de eerste plaats voorziet hij dat er van buiten wrede wolven (vgl. Mt 7:15; Jh 10:12) zullen binnenkomen om hun verscheurende werk in de gemeente te doen. Zij kunnen binnenkomen omdat de herders niet waakzaam zijn gebleven. Van zulke lieden hebben we een voorbeeld in de tweede brief van Johannes, waarin we ook de aanwijzing hebben dat zulke wrede wolven de toegang moet worden ontzegd (2Jh 1:10-11).

In de tweede plaats zullen er uit het midden van de gemeente mensen opstaan die de waarheid verdraaien. Ze doen dat om zichzelf tot middelpunt te maken in plaats van Christus. Dwaalleraren brengen niet alleen valse leer, maar zoeken ook aanhangers. Ze werpen zich op als sekteleiders. Dezen zijn vaak moeilijker te herkennen dan de wrede wolven. Van deze gevaren van binnenuit hebben we in de derde brief van Johannes in de persoon van Diótrefes een veelzeggend en waarschuwend voorbeeld (3Jh 1:9-10).

In verband met wat er binnenkort gaat gebeuren, waarschuwt Paulus om te waken. Hij bindt hun eigen verantwoordelijkheid op hen. Ze moeten steeds blijven denken aan wat hij hun heeft gezegd om hen op de rechte Weg te houden en ook hoe hij dat heeft gedaan. Onophoudelijk, nacht en dag (vgl. Gn 31:38-40; 1Sm 25:16), is hij daarmee bezig geweest, drie jaar lang. Telkens zijn daarbij tranen tevoorschijn gekomen, zo bewogen is hij over het lot van zijn geliefde Efeziërs. Zijn boodschap is met tranen doorweekt. Zulke woorden moeten wel doel treffen in harten waarin ware zorg voor de gemeente aanwezig is.

Hd 20:32 | God en het Woord van Zijn genade

32 En nu draag ik u op aan God en aan het Woord van Zijn genade, Die machtig is op te bouwen en het erfdeel te geven onder alle geheiligden.

Paulus heeft gesproken over zijn dienst, zowel wat betreft zijn gezindheid en gedrag als wat betreft de inhoud ervan. Hij heeft hen ook gewezen op hun verantwoordelijkheid met het oog op de aanstaande ontwikkelingen. Nu draagt hij hen op aan God en aan Zijn genade zoals die in Zijn Woord tot uiting komt. Paulus en de andere apostelen hebben hun gezag niet in menselijke handen gelegd. Er is geen enkele sprake van apostolische opvolging. Wat blijft als de apostelen verdwijnen, is God en het Woord van Zijn genade.

Het Woord is altijd gebleven. Uit die bron kan de gelovige in alle tijden de kracht putten om Gods gedachten te leren kennen over de Heer Jezus en om te leven tot Zijn eer. Maar ook de aanvallen zijn gebleven die erop zijn gericht dat het volk van God er niet zijn kracht uit zal putten. Er wordt getracht nieuwe openbaringen aan het Woord toe te voegen, zowel in de vorm van tradities als in de vorm van mensen die zeggen dat God hun bepaalde dingen heeft laten zien. In de geschiedenis van de kerk hebben tradities al vroeg de uitleg bepaald. Vandaag wordt het gezag van het Woord aangetast en bekritiseerd.

Al die aanvallen kunnen we alleen afslaan als we het Woord zijn volle gezag over ons leven geven en ons bewust zijn dat de genade van God ons daarin wil helpen. Dan biedt het Woord niet alleen bescherming, maar bouwt het op en sticht en vertroost en bemoedigt het ons en voert het ons het erfdeel binnen. We hebben al deel aan het erfdeel van de heiligen in het licht (Ko 1:12) en we krijgen er nog daadwerkelijk deel aan als wij met Christus zullen regeren (Ef 1:10-14).

“Onder alle geheiligden” wil zeggen te midden van alle geheiligden, samen met hen. De geheiligden zijn een groep mensen die door God apart gesteld is om samen dit erfdeel te bezitten. Tot de geheiligden te mogen behoren is een groot voorrecht en uitsluitend te danken aan God en het Woord van Zijn genade.

Hd 20:33-35 | Paulus wijst nog eens op zijn voorbeeld

33 Niemands zilver, goud of kleding heb ik begeerd. 34 U weet zelf, dat deze handen in mijn behoeften en in die van hen die bij mij waren, hebben voorzien. 35 In alles heb ik u getoond, dat men door zo te arbeiden zich de zwakken moet aantrekken en de woorden van de Heer Jezus in herinnering moet houden, dat Hijzelf heeft gezegd: Het is gelukkiger te geven dan te ontvangen.

Paulus heeft niet alleen zijn leer bij hen achtergelaten, maar ook zijn voorbeeld. Leer en praktijk horen bij elkaar. Doorgeven van de leer moet gepaard gaan met het geven van het goede voorbeeld. Bij sommige christelijke leiders is geld de drijfveer van hun werk. Zij zien de godsdienst als een bron van inkomsten (1Tm 6:5). Zo was dat bij Paulus niet. Hij wilde helemaal onafhankelijk van hen zijn. Hij voelde zich ook niet te goed om gewoon met zijn handen te werken. Hij liet de oudsten zijn doorgroefde, eeltige handen zien. Daarmee had hij niet alleen voor zichzelf gewerkt, maar ook voor hen die bij hem waren.

Wat heeft deze man een tomeloze inzet getoond en dat allemaal ten behoeve van anderen. Daarbij heeft hij zich vooral het lot van de armen aangetrokken. We moeten niet profiteren van de zwakken, maar juist ons voor hen inzetten. Hoe gemakkelijk willen we ons alleen voor mensen inzetten waaraan we zelf plezier beleven of vanwege het voordeel dat het ons oplevert. Dan lijken we niet op de Heer Jezus. Dat wilde Paulus nu juist wel en dat houdt hij de oudsten en ons voor.

Om het belang om zo te arbeiden te onderstrepen citeert Paulus een woord dat de Heer Jezus heeft gesproken. Als we de evangeliën lezen, zullen we die uitspraak niet tegenkomen. Maar laat deze uitspraak niet de hele teneur van het leven van de Heer zien en komt die niet overeen met het onderwijs dat Hij over ‘geven’ heeft gegeven (Lk 14:14)?

Hd 20:36-38 | Het afscheid

36 En toen hij dit had gezegd, knielde hij neer en bad met hen allen. 37 En zij barstten allen uit in groot geween en vielen Paulus om de hals en kusten hem innig, 38 het meest bedroefd over het woord dat hij had gezegd, dat zij zijn gezicht niet meer zouden zien. En zij deden hem uitgeleide naar het schip.

Paulus wacht niet op een antwoord. Hij heeft vanuit zijn hart gesproken tot hen die hij liefheeft. Wat overblijft, is de daad bij het woord te voegen en hen aan God op te dragen en aan het Woord van Zijn genade. Daarom knielt hij neer en bidt met hen allen. Of zij ook hebben gebeden, staat er niet bij. Wel lezen we dat ze in groot gehuil uitbarsten. Wat Paulus heeft gezegd, heeft diepe indruk gemaakt. Zeker heeft dat ook te maken met de inhoud van zijn woorden aangaande de toekomstige gebeurtenissen. Wat hen echter het meest bedroefd maakt, is dat Paulus heeft gezegd dat zij hem niet meer zullen zien.

Door deze fijnzinnige opmerking wil de Heilige Geest ons misschien zeggen dat ze toch niet helemaal de ernst hebben begrepen van wat Paulus heeft gezegd. Zouden ze anders niet meer hebben gehuild over de dreigende gevaren die Paulus heeft aangekondigd dan over zijn vertrek? We weten dat al in die dagen de gemeente werd bedreigd door grote gevaren (1Tm 1:3-4; vgl. Op 2:1-5).

Hoe het ook zij, ze hadden hem van harte lief. Hun verdriet over zijn vertrek was oprecht. Hun uitingen van liefde waren intens. Als we zelf wel eens hebben meegemaakt dat iemand die veel voor ons heeft betekend, wegvalt, en welke indruk dat op ons heeft gemaakt, dan kunnen we ons ook enigszins voorstellen dat zijn definitieve vertrek hun veel doet. Na het hartroerende tafereel van huilen, omhelzen en kussen brengen ze Paulus naar het schip.

Handelingen 21

Hd 21:1-3 | Van Miléte naar Tyrus

1 Toen het nu, nadat wij ons van hen hadden losgerukt, gebeurde dat wij afvoeren, liepen wij recht op Cos aan, [gingen] de dag daarna naar Rhodus en vandaar naar Pátara. 2 En nadat wij een schip hadden gevonden dat naar Fenicië overvoer, gingen wij aan boord en voeren af. 3 En nadat wij Cyprus in zicht hadden gekregen en het links hadden laten liggen, voeren wij naar Syrië en kwamen aan in Tyrus, want daar zou het schip zijn lading lossen.

Na zijn indringende toespraak tot de oudsten van Efeze moet Paulus weer verder. De oudsten laten hem niet zomaar gaan. Hoe graag hadden ze hem bij zich gehouden. Paulus en de zijnen moeten zich losrukken. Het geeft aan wat voor een sterke band de christelijke genegenheid is.

Wat verder volgt, is een gewoon reisverslag. God stelt belang in alles wat Zijn dienaar doet, ook in de niet spectaculaire dingen. Zo bracht ook de Heer Jezus het grootste deel van Zijn leven door in verborgenheid wat betreft het oog van de mensen. Al die tijd was Hij een welbehagen voor Zijn Vader. Wij mogen de gewoonste dingen doen tot eer van God, zoals eten en drinken (1Ko 10:31).

Tegelijk zien we ook de hand van de Heer in het reisverslag. We lezen over het ‘vinden’ van een schip dat hen naar het doel van hun reis brengt. Zal Paulus ook niet dankbaar zijn geweest voor een gunstige wind en een rustige reis?

Wat zal er in de gedachten van de apostel zijn omgegaan toen ze “Cyprus in zicht hadden gekregen”. Ook dat staat er niet voor niets. Zal het niet de herinnering aan Barnabas en Markus bij hem naar boven hebben gebracht (Hd 13:4-5; 15:39)? Ook Tyrus heeft hem misschien doen denken aan vroeger, aan de tijd dat de Heer Jezus daar in de buurt was (Mt 15:21).

Het oponthoud daar is evenzo van de Heer als het vinden van het schip in vers 2. De aanleiding van het oponthoud is een heel praktische, want het schip moet er lading lossen. Leiding van de Heer gebeurt meestal langs heel natuurlijke wegen. De vraag is, of wij er oog voor hebben.

Hd 21:4-7 | Bij de gelovigen in Tyrus en in Ptolemaïs

4 Toen wij nu de discipelen hadden gevonden, bleven wij daar zeven dagen. Dezen zeiden Paulus door de Geest niet op te gaan naar Jeruzalem. 5 Toen het nu gebeurde dat wij die dagen ten einde hadden gebracht, gingen wij weg en reisden verder, terwijl zij allen met vrouwen en kinderen ons uitgeleide deden tot buiten de stad; en wij knielden neer op het strand en baden, 6 en nadat wij elkaar hadden gegroet, gingen wij aan boord van het schip, maar zij keerden naar huis terug. 7 Nadat wij nu de vaart vanaf Tyrus hadden volbracht, kwamen wij in Ptolemaïs aan, en na de broeders te hebben gegroet bleven wij één dag bij hen.

Voor Paulus en de zijnen biedt het oponthoud in Tyrus de prachtige gelegenheid – niet om de stad te bewonderen, maar – op zoek te gaan naar discipelen. Als ze die hebben gevonden, kunnen ze er zeven dagen blijven. Evenals in Troas (Hd 20:6-7) kan dit niet anders betekenen dan dat zij ook in Tyrus op de eerste dag van de week het avondmaal willen vieren. Op alle dagen zal Paulus er Gods Woord hebben onderwezen.

De discipelen hebben niet alleen naar Paulus geluisterd, ze hebben ook zelf een boodschap voor hem. Ze zeggen hem dat hij niet naar Jeruzalem moet opgaan. Het is een boodschap waarvan Lukas ons meedeelt dat die van “de Geest” komt. We hebben al in Handelingen 20 gelezen hoe de Heilige Geest met Paulus bezig is naar aanleiding van zijn voornemen om naar Jeruzalem te gaan (Hd 20:23). Wat we hier lezen, gaat verder. Daar lijkt het alsof de Heilige Geest Paulus door bepaalde aanwijzingen wilde laten nadenken over zijn voornemen om naar Jeruzalem te gaan. Hier echter is het niet meer een in overweging geven of hij wel zal gaan, maar een duidelijke waarschuwing niet te gaan.

De hoogste weg voor Paulus zou geweest zijn niet te gaan. Toch wordt de wil van de Heer volbracht in zijn gaan naar Jeruzalem. Hij is de apostel van de volken, maar hij kan zijn liefde voor zijn volk niet verdringen. Die liefde is zo groot, dat hij afwijkt van de weg van het geloof en kiest voor de weg van de natuurlijke liefde.

Het blijft moeilijk om van een man als Paulus te zeggen dat hij bewust tegen de wil van de Heilige Geest is ingegaan. Van een directe ongehoorzaamheid is mijns inziens ook geen sprake. Paulus wordt gedreven door volstrekt onbaatzuchtige motieven. Het is geen kwestie van zwart/wit, maar van een keus tussen het goede en het betere. Het past ons niet de apostel hiervoor te bekritiseren.

We lezen dat de discipelen “door de Geest” tegen Paulus zeggen niet op te gaan, maar ze zeggen niet: ‘Dit zegt de Heilige Geest.’ Later zal Agabus dat wel doen, echter niet in waarschuwende, maar in voorspellende zin (vers 11). Hoe vaak hebben wij oog gehad voor het feit dat anderen iets tegen ons zeiden ‘door de Heilige Geest’?

In de zwakheid van zijn liefde voor zijn volksgenoten is hij bereid naar Jeruzalem te gaan, ondanks de verdrukkingen en banden die hem daar te wachten staan. Hij is bereid er zelfs voor te sterven, zoals hij verderop zegt (vers 13). Het is geen in de wind slaan van een uitdrukkelijk bevel van de Heilige Geest, maar het volgen van een natuurlijke liefde voor zijn volk. Het is ook geen overmoed die niet weet wat hij doet als hij geen acht slaat op de waarschuwingen van verdrukking en banden. Hij kende deze dingen maar al te goed.

Bij dit alles komt nog dat de Heer, als Paulus eenmaal in Jeruzalem gevangen is, hem bemoedigt met de opdracht dat hij, zoals hij in Jeruzalem van Hem heeft getuigd, ook in Rome van Hem moet getuigen (Hd 23:11). Er klinkt geen verwijt uit de mond van de Heer. Hoe zouden wij dan Paulus’ handelwijze veroordelen of hem iets kwalijk nemen?

We kunnen constateren dat hij in zijn verlangen om naar Jeruzalem te gaan niet wandelt op de hoogte van het geloof dat hij onder de volken predikt. God heeft hem niet naar Jeruzalem gezonden. We kunnen ook constateren dat hij niet handelt op de hoogte van het geloof als hij zich, om zijn broeders naar het vlees ter wille te zijn, aan een reinigingswet onderwerpt (verzen 21-26). Hij predikt overal dat de gelovige niet onder de wet is. Het zou te wensen zijn dat alle christenen zouden delen in het verlangen van Paulus om zijn volksgenoten het evangelie te brengen. Het is echter te vrezen dat velen niet eens dat niveau halen ten aanzien van de mensen met wie zij door natuurlijke banden verbonden zijn.

De dagen van het samenzijn met de discipelen in Tyrus lopen ten einde. De reis moet worden voortgezet. Alle discipelen met vrouwen en kinderen doen hen uitgeleide tot buiten de stad. Ook de kinderen zijn aanwezig om afscheid te nemen van ‘oom’ Paulus. De apostel zal zeker zijn belangstelling voor hen hebben getoond, in navolging van zijn Heer Die deze belangstelling ook had (Mt 19:13-15).

Het hele gezelschap knielt neer op het strand en bidt. Het zal indruk hebben gemaakt op de mensen die het mogelijk hebben gezien. Die mensen hebben ook gezien hoe ze elkaar hebben gegroet bij het afscheid nemen. We hebben hier de uitingen van het nieuwe leven. We zien hier het liefhebben van God en het liefhebben van elkaar. Het een kan niet zonder het ander. Dit prachtige getuigenis van het nieuwe leven wordt op het strand, in de openbaarheid, gegeven.

Na het groeten van elkaar scheiden de wegen zich. Paulus en de zijnen gaan aan boord van het schip om de reis naar Jeruzalem te vervolgen. De anderen gaan naar huis, om daar hun getuigenis verder te geven.

Van Tyrus varen ze naar Ptolemaïs. Ook in Ptolemaïs, waar ze maar één dag blijven, brengen ze de tijd door met de broeders. Telkens zien we hoe Paulus de gemeenschap met de plaatselijke gelovigen zoekt. Hij predikt niet alleen over de gemeente, hij beleeft de gemeente.

Hd 21:8-14 | Bij Filippus en de gelovigen in Caesaréa

8 En de volgende dag gingen wij weg en kwamen in Caesaréa; en wij gingen het huis van de evangelist Filippus binnen, die [een] van de zeven was, en bleven bij hem. 9 Deze nu had vier maagdelijke dochters die profeteerden. 10 Terwijl wij nu vele dagen bleven, kwam er een profeet van Judéa genaamd Agabus; 11 en hij kwam bij ons, nam de gordel van Paulus, en na zichzelf aan voeten en handen gebonden te hebben zei hij: Dit zegt de Heilige Geest: de man van wie deze gordel is, zullen de Joden zó binden in Jeruzalem en overleveren in handen van [de] volken. 12 Toen wij nu dit hoorden, drongen zowel wij als de plaatselijke [gelovigen] erop aan, dat hij niet zou opgaan naar Jeruzalem. 13 Toen antwoordde Paulus: Wat doet u, dat u weent en mijn hart week maakt? Want ik ben bereid niet alleen gebonden te worden, maar ook te sterven in Jeruzalem voor de Naam van de Heer Jezus. 14 En toen hij zich niet liet overreden, hielden wij ons stil en zeiden: Moge de wil van de Heer gebeuren.

De zeereis eindigt in Caesaréa. Vandaar zal de reis verder over land gaan. In Caesaréa zoekt Paulus de evangelist Filippus op, die een van de zeven diakenen was (Hd 6:5). Na zijn prediking in Samaria en zijn ontmoeting met de Ethiopische kamerling was Filippus in Caesaréa gekomen (Hd 8:5,40). Daar is hij blijven wonen. Hij is getrouwd en heeft vier ongehuwde dochters die allen profeteren.

Het huis wordt nadrukkelijk “het huis van de evangelist Filippus” genoemd en het profeteren van zijn dochters staat dan ook daarmee in verbinding. Zo profeteerde ook Debora thuis (Ri 4:4-5). Ook aan vrouwen geeft de Heer de gave van profetie. De dochters van Filippus hebben gesproken tot vermaning, stichting en vertroosting (1Ko 14:3). Ze hebben dat thuis gedaan en niet in de samenkomst van de gemeente, want daar is het voor vrouwen niet toegestaan (1Ko 14:34). Het zijn dan ook niet de dochters van Filippus die te midden van de gemeente een boodschap voor Paulus hebben. Daarvoor wordt Agabus door de Heer vanuit Judéa naar Caesaréa gestuurd.

Agabus beeldt eerst zijn boodschap uit. Hij neemt de gordel van Paulus en bindt zichzelf daarmee, vanzelfsprekend eerst zijn voeten en daarna ook zijn handen. De gordel is een beeld van dienst. De dienst van Paulus aan de Joden zal ertoe leiden dat hij door hen gevangengenomen zal worden. Dan spreekt Agabus als de mond van de Heilige Geest uit wat er met Paulus in Jeruzalem zal gebeuren.

Wat vandaag de zogenaamde profeten beweren als zij zeggen ‘zo zegt de Here’, vinden we bij geen enkele nieuwtestamentische profeet, maar alleen bij profeten in het Oude Testament. De zogenaamde hedendaagse profeten zijn met een dergelijke uitspraak dan zeker niet nieuwtestamentisch bezig.

Agabus heeft een boodschap die rechtstreeks van de Heilige Geest komt. Deze boodschap is niet bedoeld om Paulus alsnog ertoe te bewegen zijn plan om naar Jeruzalem te gaan op te geven, maar is een nadere invulling van het eerdere getuigenis dat de Geest heeft gegeven (Hd 20:23).

Als het gezelschap dat Paulus begeleidt en ook de plaatselijke gelovigen horen wat Agabus zegt door de Heilige Geest, willen ze Paulus ervan weerhouden om op te gaan naar Jeruzalem. Het antwoord van Paulus op hun dringende verzoek om niet te gaan is het antwoord van een innerlijk diep overtuigd man. Waar Paulus zich op andere plaatsen wel heeft laten waarschuwen en het gevaar is ontvlucht, doet hij dat hier niet, vanwege zijn sterke natuurlijke liefde voor zijn volk naar het vlees. God staat hierboven en gebruikt dit alles om er Zijn doel mee te bereiken.

Hun tranen doen Paulus wel wat, maar veranderen hem niet in zijn opzet. Zijn motieven zijn goed, hij is niet zelfzuchtig, het gaat hem om zijn verblinde landgenoten aan wie hij zo graag de Heer Jezus als Messias wil voorstellen. Hij denkt daarbij niet aan zichzelf. Het past ons niet Paulus verwijten te maken, maar hem te bewonderen. Die bewondering geldt niet de mens Paulus, maar zijn toegewijde liefde.

Hij heeft het ervoor over niet alleen gebonden te worden, maar zelfs te sterven in Jeruzalem, niet voor zijn volk of zijn idealen, maar “voor de Naam van de Heer Jezus”. Dat is het enige wat hem drijft. Daarom is zijn vastbeslotenheid geen vertrouwen op het vlees, zoals dat bij Petrus zichtbaar is geworden in zijn verloochening van de Heer (Lk 22:33-34). Het gaat hem in alles om de Naam van de Heer Jezus.

Als duidelijk is dat Paulus niet van gedachten zal veranderen, geven zowel het reisgezelschap als de plaatselijke gelovigen de zaak in de handen van de Heer. Ze doen er verder het zwijgen toe. Er is een tijd om te spreken, er is ook een tijd om te zwijgen (Pr 3:7). Ze beseffen dat zij niet alles naar hun eigen hand kunnen zetten. Gods wil is soms zoveel ingewikkelder dan wij kunnen beredeneren. Gods wil wordt altijd volbracht, maar soms zoveel anders dan wij misschien denken. Het getuigt van wijsheid om vooral dan te zeggen: “Moge de wil van de Heer gebeuren.”

Hd 21:15-16 | Van Caesaréa naar Jeruzalem

15 Na die dagen nu maakten wij ons gereed en gingen op naar Jeruzalem. 16 En ook gingen er van de discipelen uit Caesaréa met ons mee en brachten [ons] bij een zekere Mnason, een Cypriër, een vroege discipel, bij wie wij zouden worden gehuisvest.

Alles wordt klaargemaakt om het laatste stuk van de reis af te leggen. Hoewel de reisgenoten van Paulus hebben geprobeerd hem ervan te weerhouden om op te gaan naar Jeruzalem, gaan ze toch mee. Ze zijn ervan overtuigd dat het past in de wil van de Heer dat Paulus toch gaat. Hoewel het naar hun overtuiging beter is dat hij niet gaat, gaan ze toch met hem mee. Ze zien ook dat er bij hem geen sprake is van eigen wil. Hetzelfde geldt voor de plaatselijke gelovigen. Ook zij hebben er bij Paulus op aangedrongen niet te gaan. Als hij toch gaat, gaan er enkele discipelen uit Caesaréa mee.

Dit spreekt van een groot vertrouwen, niet in Paulus, maar in de Heer van Paulus. Ze zien dat de Heer met Paulus meegaat en daarom kunnen zij ook met hem meegaan. Het betekent dat het niet gaat om de vraag wie gelijk heeft, maar of we de wil van de Heer in een zaak erkennen.

Als ze zien dat ze Paulus niet kunnen overtuigen om niet te gaan, geven ze de zaak over aan de Heer. Wat een groot voorbeeld voor ons. We kunnen soms zien dat iemand in zijn liefde voor de Heer en de Zijnen een weg gaat waarvan wij overtuigd zijn dat hij die niet moet gaan. We kunnen zelfs de opdracht krijgen van de Heer om de ander erop te wijzen die weg niet te gaan. Als we dan zien dat de ander die weg toch gaat, terwijl we ook merken dat er werkelijk onbaatzuchtige motieven aan ten grondslag liggen, moeten we tot de oprechte uitspraak kunnen komen: ‘Moge de wil van de Heer gebeuren.’

Dit is een toets voor onze kijk op de zaak. Het kan zomaar zijn dat wij geïrriteerd raken omdat de ander niet wil luisteren. Daarvan merken we bij de reisgenoten van Paulus en de plaatselijke gelovigen van Caesaréa niets. Integendeel, ze vergezellen hem verder naar Jeruzalem. Dit betekent dat zij zich tevens aan de gevaren blootstellen die voorzegd zijn voor Paulus.

Ze gaan mee en brengen hem naar de Cyprioot Mnason. Hij is “een vroege discipel”, wat wil zeggen dat hij een discipel is die al lang een volgeling van de Heer Jezus is. Paulus en zijn reisgenoten krijgen daar onderdak.

Het is opmerkelijk hoe Paulus en de zijnen telkens weer bij gelovigen gastvrij ontvangst en logies hebben gekregen. Dit kan alleen de band van het geloof bewerken. Het geloof heeft toegang gekregen niet alleen tot de harten van de gelovigen, maar ook tot al hun bezittingen die zij ter beschikking van het evangelie hebben gesteld. Zo hebben talloze, voor ons onbekende gelovigen, bijgedragen aan de verbreiding van het evangelie en aan de bevordering van het werk van de Heer. Deze wijze van bijdragen aan het evangelie staat ook nu nog open voor iedere gelovige.

Hd 21:17-19 | Paulus bezoekt Jakobus

17 Toen wij nu in Jeruzalem waren gekomen, ontvingen de broeders ons hartelijk. 18 En de volgende [dag] ging Paulus met ons naar Jakobus, en alle oudsten kwamen daar. 19 En toen hij hen had gegroet, verhaalde hij in bijzonderheden wat God onder de volken door zijn bediening had gedaan.

Met zijn aankomst in Jeruzalem eindigt de derde zendingsreis van Paulus en ook zijn openbare dienst als vrij man. Tot het einde van het boek beschrijft Lukas uitvoerig wat Paulus allemaal is overkomen als gevolg van zijn verlangen om zijn Joodse broeders voor het evangelie te winnen, of minstens elke hindernis weg te nemen om hen voor het evangelie te winnen. Daarvoor is hij bereid zich aan enkele Joodse gebruiken te onderwerpen. Om de Joden te winnen wil hij de Joden een Jood worden en hun die onder de wet zijn als onder de wet (1Ko 9:20). Hij doet het allemaal ter wille van het evangelie (1Ko 9:23).

Het lijkt er echter op dat zijn opzet het tegenovergestelde bewerkt. Zijn verlangen om zijn landgenoten het bevrijdende evangelie te brengen drijft hem in de handen van de vijandige Joden en vervolgens in de handen van de heidenen. Deze ontwikkeling eindigt met zijn gevangenschap in Rome.

De eerste stappen in die ontwikkeling heeft Paulus al enige tijd geleden in zijn hart gezet en die in praktijk gebracht in zijn reis naar Jeruzalem. Dat heeft een onomkeerbaar proces in gang gezet. De stappen die volgen, vloeien uit de vorige voort.

Paulus wordt in Jeruzalem hartelijk ontvangen door de broeders. Dat betekent niet dat zij het van harte eens zijn met de koers die hij gaat, maar ze aanvaarden hem. Dat ze zo hun vragen hebben over de handelwijze van Paulus, blijkt als hij de volgende dag op bezoek gaat bij Jakobus, waar ook alle oudsten van de gemeente van Jeruzalem gekomen zijn. Jakobus is wel de broeder met de meeste invloed in de gemeente te Jeruzalem.

God heeft gesanctioneerd dat er in Jeruzalem een gemeente is die geheel Joods is gebleven. Hij heeft zelfs Jakobus door Zijn Geest geïnspireerd voor die speciale groep Joodse christenen een brief te schrijven die wij als de brief van Jakobus in de Bijbel hebben. De Joodse christenen onderscheiden zich in niets anders van hun ongelovige Joodse medegenoten dan alleen daarin dat zij in Jezus de Messias erkennen. Verder blijven zij vasthouden aan alle Joodse inzettingen en gebruiken.

Wij mogen wat God nog een tijd heeft verdragen, niet veroordelen. Bij monde van Jakobus hebben deze gelovigen de gelovigen uit de volken door de Geest gevrijwaard van het zich stellen onder de Joodse geboden en inzettingen. We hebben dat in Handelingen 15 gezien (Hd 15:1-31). Maar als iemand zich bij hen voegt en zich in de sfeer van hun geloofsbeleving en geloofsuitoefening begeeft, merken we hoe groot hun invloed is op hen die zich bij hen voegen. Dat zal blijken uit de handelwijze waartoe de apostel van de volken komt, die voor zichzelf weet dat hij niet onder de wet staat en ook de Joden een Jood kan zijn om hen voor het evangelie te winnen.

Na de gebruikelijke begroeting – die meer is dan een formaliteit, maar uiting geeft aan verbondenheid – geeft Paulus volledig opening van zaken. Hij spreekt over Gods werk onder de heidenen door zijn bediening. Ongetwijfeld wil de Heer daardoor de harten van de Joodse gelovigen verruimen. Zij zijn alleen geconcentreerd op de ontwikkeling van het Joodse christendom en zijn niet zo op de hoogte van wat God onder de volken werkt in hun heidense broeders.

Hd 21:20-21 | Reacties op het verslag van Paulus

20 Toen zij nu dit hadden gehoord, verheerlijkten zij God en zij zeiden tot hem: U ziet, broeder, hoevele tienduizenden er onder de Joden zijn die geloven, en allen zijn zij ijveraars voor de wet. 21 En men heeft hun over u verteld dat u alle Joden die onder de volken zijn, afval van Mozes leert door te zeggen dat zij hun kinderen niet moeten besnijden en niet naar de gebruiken wandelen.

Het verslag van Paulus vindt een enthousiast onthaal bij Jakobus en de oudsten van Jeruzalem. Ze verheerlijken God. Maar dan gaan ze direct spreken over wat hen zorgen baart. Ze spreken hem aan met “broeder”, waardoor ze hem als een van hen beschouwen. Daarna wijzen ze op het grote aantal Joden dat tot geloof is gekomen. Al die Joden zijn ijveraars voor de wet. Al deze Messiasgelovige Joden zijn vanwege hun vasthouden aan de wet onbekend met het ware christendom en de hemelse zegeningen.

Zoals al is gezegd, verdraagt God dat ook, maar voor ieder die wel bekend is met het ware christendom en de hemelse zegeningen en zich desondanks in hun geloofsbeleving begeeft, vormt het een gevaar. Dat is wat Paulus doet. Paulus bevindt zich nu op het terrein waar alle aandacht gericht is op het Judaïsme waar de eisen van de wet gelden. De sfeer die daar heerst, stemt niet overeen met de speciale opdracht die hem is gegeven: de verheerlijkte Christus prediken. Dat kan hij ook niet, want dit gezelschap staat daar niet voor open. Nogmaals: God tolereert dit Joodse christendom. Dat wil echter niet zeggen dat gelovigen uit de volken zich ook zo moeten gedragen en zeker de apostel Paulus niet. Maar Paulus kan niet meer terug.

Hij wordt geconfronteerd met een beschuldiging. In Jeruzalem hebben de Joodse christenen gehoord dat hij afval van Mozes leert. Ze zeggen ook waaruit die afval bestaat. Paulus zou leren dat Joden onder de volken hun kinderen niet moeten besnijden en dat ze ook niet naar de Joodse gebruiken moeten wandelen. Dit betekent dat hij deze Joodse christenen in het hart treft. Hij haalt de pijlers van hun geloof omver.

Nu zijn dat kwade geruchten. Door kwade geruchten is al veel onheil gesticht. Ze worden geuit en doorverteld zonder dat er navraag naar de waarheid wordt gedaan. Veel dienaren van God zijn daardoor al in een kwaad daglicht gesteld. Er wordt graag naar geruchten geluisterd. Nehemia bijvoorbeeld heeft dat ondervonden (Ne 6:6).

Hd 21:22-24 | Het voorstel aan Paulus

22 Wat is er dan [te doen]? Stellig <is het onvermijdelijk dat [de] menigte samenkomt; want [zeker]> zullen zij horen dat u bent gekomen. 23 Doe dan wat wij u zeggen: wij hebben vier mannen die <uit zichzelf> onder een gelofte staan. 24 Neem hen mee en reinig u met hen en draag de kosten voor hen, opdat zij zich het hoofd kunnen laten scheren; en allen zullen weten dat er van wat over u is verteld, niets [waar] is, maar dat u ook wandelt in het onderhouden van de wet.

Er is van de geruchten aangaande Paulus niets waar. Zo weten we bijvoorbeeld dat wat de besnijdenis betreft, hij zelf Timotheüs heeft besneden (Hd 16:3). Jakobus en de oudsten vragen Paulus niet of die geruchten waar zijn. Zij weten wel dat die geruchten niet waar zijn, maar de menigte “van de tienduizenden Joden die geloven”, weet dat niet. Hun moet een overtuigend bewijs geleverd worden dat Paulus helemaal niet tegen de wet en de besnijdenis predikt.

De tienduizenden Joden die geloven, zijn er zeer op bedacht hun kinderen te besnijden en de wet te onderhouden. Niet dat voor hen de behoudenis nog van de besnijdenis afhangt, maar ze onderhouden die als een van God gegeven instelling. Ze zijn in hun geweten zo sterk eraan gebonden, dat zij daarmee doorgaan. Omdat Paulus de besnijdenis niet aan de volken predikt, hebben de ongelovige Joden hem in een kwaad daglicht gesteld. Van het feit dat hij niet de besnijdenis en de wet predikt, hebben zij gemaakt dat hij tegen de besnijdenis en de wet predikt.

Om nu aan de tienduizenden Messiasgelovige Joden te laten zien dat er van die beschuldigingen niets waar is, doen de broeders in Jeruzalem Paulus een voorstel. Als hij doet wat zij voorstellen, zal hij laten zien dat er van die beschuldigingen niets waar is. Als hij weigert op hun voorstel in te gaan, geeft hij de menigte de indruk dat de geruchten op waarheid berusten. Als hij echter hun verlangen inwilligt, zal hij niet de leiding van de Geest in alle vrijheid en liefde als regel aanvaarden.

Dit probleem ontstaat, omdat Paulus daar niet gekomen is op grond van een directe opdracht van de Heer, maar gedreven door zijn gehechtheid aan zijn geliefde Joodse volksgenoten. Paulus is in een situatie terechtgekomen dat hij niet anders kan doen dan de gelovige Joden een genoegen doen.

Toch zal blijken dat de Heer ook hier de omstandigheden gebruikt om Zijn doel te bereiken. Doordat Paulus op het voorstel ingaat, zal namelijk de hardnekkige tegenstand van de ongelovige Joden zozeer blijken, dat het ook de Messiasgelovige Joden duidelijk zal maken in wat voor een systeem ze zich nog steeds bevinden waar het kwaad over het evangelie zo hardnekkig verbreid wordt. De rest van Handelingen maakt duidelijk hoe verdorven het hele leiderschap van het godsdienstige en tegelijk Godvijandige Jeruzalem is. Het zal de gelovige Joden helpen innerlijk van het Jodendom los te komen en zich geheel naar het nieuwe te voegen.

Ze zullen daardoor ook innerlijk ontvankelijk worden gemaakt voor het onderwijs van de brief aan de Hebreeën. Hoewel de brief geen afzender noemt, blijkt uit de inhoud dat hij door niemand anders dan door Paulus geschreven kan zijn, hoogstwaarschijnlijk vanuit de gevangenis in Rome (Hb 13:24). Deze brief is een gevolg van deze hele ontwikkeling waardoor Paulus ten slotte in Rome terechtkomt.

Het voorstel van de broeders van Jeruzalem, dat ook een zeker element van dwang bevat, is dat Paulus zich bij vier mannen aansluit die een gelofte hebben gedaan. Deze vier mannen zijn Joodse christenen. De gelofte die ze hebben gedaan, lijkt de nazireeërgelofte te zijn, waarbij zij voor een bepaalde tijd zich aan iets hebben verbonden om te doen of niet te doen. In de tijd van hun gelofte zal iets zijn gebeurd waardoor zij verontreinigd zijn en zij zich het hoofd moeten scheren en zich reinigen (Nm 6:8-12).

Wat van Paulus wordt gevraagd, is niet iets zondigs. Hij handelt vanuit zijn liefde voor het volk. Maar geeft Paulus, door met hun handelwijze in te stemmen, niet de indruk dat hij onder de wet staat en de wet als norm voor zijn leven neemt?

Hd 21:25-26 | Paulus gaat op het voorstel in

25 Wat echter de gelovige volken betreft, wij hebben [hun] aangeschreven, na besloten te hebben <dat zij niets dergelijks moesten onderhouden dan> dat zij zich moesten wachten voor wat aan de afgoden is geofferd, voor [het] bloed, voor [het] verstikte en voor [de] hoererij. 26 Toen nam Paulus de mannen mee en na zich de volgende dag met hen te hebben gereinigd ging hij in de tempel en kondigde aan dat de dagen van hun reiniging zouden zijn vervuld wanneer voor ieder van hen de offerande was gebracht.

De broeders van Jeruzalem maken Paulus duidelijk dat ze beseffen dat hun opstelling niet geldt voor de gelovigen uit de heidenen. Ze herhalen wat ze de gelovige volken hebben geschreven. Dat blijft voor hen staan. Ze proberen ook niet de wet aan de volken op te leggen. Het besluit dat daarover in Jeruzalem is genomen (Hd 15:19-20), is onder andere door Paulus aan de volken doorgegeven (Hd 15:22-29). Maar door zijn terugkeer naar Jeruzalem wordt Paulus er nu toe gedwongen zich aan een inzetting van diezelfde wet te onderwerpen, hoe goed bedoeld het motief ook was.

Paulus is zozeer een gevangene van zijn liefde voor zijn verwanten naar het vlees, dat hij zonder enig weerwoord doet wat zij hem voorstellen. Hij neemt zelfs het initiatief. Hij neemt de vier mannen mee en reinigt zich met hen. Ook kondigt hij aan wanneer de dagen van hun reiniging vervuld zullen zijn, namelijk als voor ieder van hen de offerande is gebracht.

Hier hebben we de merkwaardige zaak dat de apostel op zich neemt offers te brengen, alsof die offers niet allemaal terzijde zijn gesteld door het offer van de Heer Jezus. Paulus begeeft zich in een positie die David inneemt als hij zich bij de Filistijnen aansluit om tegen zijn eigen volk te vechten (1Sm 27:1). Gelukkig voorkomt de Heer door het oproer dat ontstaat dat Paulus werkelijk een offer brengt, zoals Hij ook in het geval van David verhindert dat hij werkelijk tegen zijn volk zal strijden (1Sm 29:6-10).

Hd 21:27-30 | Paulus gegrepen in de tempel

27 Toen nu de zeven dagen ten einde liepen, zagen de Joden uit Asia hem in de tempel, en zij brachten de hele menigte in opschudding en sloegen de handen aan hem 28 en schreeuwden: Mannen van Israël, helpt! Dit is de mens die allen overal leert tegen het volk en de wet en deze plaats; en bovendien heeft hij ook Grieken in de tempel gebracht en deze heilige plaats ontheiligd. 29 Want zij hadden tevoren de Efeziër Trófimus met hem in de stad gezien, van wie zij meenden dat Paulus hem in de tempel had gebracht. 30 En de hele stad kwam in rep en roer en er ontstond een volksoploop; en zij grepen Paulus en sleepten hem buiten de tempel, en terstond werden de deuren gesloten.

Paulus brengt de zeven dagen van de reiniging in de tempel door. Als die periode bijna is afgelopen en hij bijna aan het offeren toe is, loopt het alsnog mis. Joden uit Asia, waar Paulus zo lang heeft gewerkt, met name in Efeze, waardoor velen hem kennen en hem hebben tegengewerkt, herkennen hem. Zij zijn ook in Jeruzalem aanwezig om het Pinksterfeest te vieren. Als ze hem zien, brengen ze de menigte in opschudding. Ze grijpen hun kans en ook Paulus. Terwijl Paulus door zijn handelwijze juist heeft willen aantonen dat hij een van hen is, om zo ingang bij hen te krijgen voor het evangelie, keren zij zich massaal tegen hem.

Het oproer dat hier plaatsvindt, doet denken aan het oproer in Efeze in Handelingen 19 (Hd 19:23-41). Daar gaat het om een heidense tempel, hier gaat het om Gods tempel. Daar wordt het veroorzaakt door afgodendienaars, hier wordt het veroorzaakt door Gods oude volk. In beide gevallen gebeurt het met onzuivere middelen.

Terwijl ze hem vasthouden, schreeuwen ze om de hulp van de mannen van Israël. Ze hebben de man te pakken die de vreselijkste dingen leert en doet. In de ogen van deze ongelovige Joden is Paulus een afvallige Jood. Hij predikt niet de exclusiviteit van het Jodendom en eist van de volken geen onderwerping aan de inzettingen van de wet. Hij zet de deur tot God voor de heidenen open door het evangelie aan hen te prediken, zonder ze te verplichten tot Israël toe te treden en de wet van Israël op te leggen.

Ze beschuldigen hem ervan dat geen mens, “allen”, en geen plaats, “overal”, veilig is voor zijn boze leringen. Zijn boze leringen betreffen “het volk en de wet en deze plaats”. Zijn leringen tegen ‘het volk’ blijken uit het voorbijgaan aan de exclusiviteit van het Jodendom, uit het aanbieden van de behoudenis buiten het Jodendom om. Zijn leringen tegen ‘de wet’ blijken uit het niet opleggen ervan aan de volken, maar integendeel het zeggen dat de gelovigen uit de volken vrij zijn van de wet. Zijn leringen tegen ‘deze plaats’, dat is de tempel, blijken uit zijn onderwijs over de gemeente die hij ook vergelijkt met een tempel (1Ko 3:16; Ef 2:21-22).

Ze roepen beschuldigingen die Paulus volgens Jakobus en de oudsten door zich aan de wet te onderwerpen juist zou moeten ontkrachten. Zijn vijanden doen er echter nog een schepje bovenop door eraan toe te voegen dat hij nota bene ook nog een heiden de tempel heeft binnengeloodst, niet slechts in de voorhof van de heidenen, maar in het deel waar alleen Joden mogen komen. Daardoor heeft hij de tempel ontheiligd.

Ze beperken zich daarbij niet tot één Griek in wiens gezelschap zij Paulus hebben gezien, maar spreken over Grieken die hij in de tempel zou hebben gebracht. Ze baseren hun veronderstelling of conclusie op het feit dat ze Paulus samen met zijn van oorsprong heidense vriend Trófimus in de stad hebben gezien. Het is een dwaze veronderstelling, maar hij wordt evengoed geuit. Die beschuldiging doet de vlam in de pan slaan. Er zijn veel mensen aanwezig vanwege het feest en door hun geroep ontstaat er een volksoploop.

De gemoederen raken steeds verder verhit. Paulus wordt gegrepen en buiten de tempel gesleept. Direct achter hem gaan de deuren van de tempel dicht. Uiterlijke heiligheid is alles. De tempel is in hun ogen verontreinigd en moet eerst worden gereinigd, voordat hij weer kan worden gebruikt. Mogelijk doen ze dit ook om te voorkomen dat Paulus zich losrukt en de tempel binnenvlucht om de horens van het altaar beet te pakken en zo aan zijn straf te ontkomen (Ex 21:13-14; 1Kn 2:28-29).

Hd 21:31-36 | Paulus door de Romeinen ontzet

31 En terwijl zij hem trachtten te doden, werd aan de overste van de legerafdeling gemeld dat heel Jeruzalem in verwarring was; 32 deze nam onmiddellijk soldaten en hoofdlieden met zich mee en liep snel op hen af. Toen zij nu de overste en de soldaten zagen, hielden zij op Paulus te slaan. 33 Toen naderde de overste, greep hem en beval hem met twee ketenen te boeien; en hij vroeg wie hij was en wat hij had gedaan. 34 In de menigte nu riepen sommigen dit, anderen dat; en daar hij het rechte niet te weten kon komen vanwege het tumult, beval hij hem in de legerplaats te brengen. 35 En toen hij bij de trappen was, gebeurde het dat hij door de soldaten werd gedragen vanwege het geweld van de menigte. 36 Want de volksmenigte volgde, terwijl zij schreeuwden: Weg met hem!

Het lijkt erop dat Paulus’ laatste uur geslagen heeft, zo heeft hij dat waarschijnlijk toch wel beleefd. De Joden, zijn volk, zijn tegen hem. Van zijn Joods-christelijke medebroeders vernemen we niets meer. Dan regelt de Heer dat de overste van de legerafdeling ervan hoort. Deze treedt kordaat op. Hij kent de licht ontvlambare Joden, en zeker vanwege de drukte van het feest zal hij zijn soldaten in de hoogste staat van paraatheid hebben gebracht om in te grijpen zodra er een opstootje zou plaatsvinden. In de burcht Antonia was altijd een garnizoen soldaten dat klaar stond om op te treden. Vanaf de burcht hadden ze een goed overzicht over het tempelplein.

De overste neemt een afdeling soldaten mee en gaat naar de plaats waar de lynchpartij in volle gang is. Als zij die zich aan Paulus vergrijpen de overste en de soldaten zien, houden ze op Paulus te slaan. Hij moet dan toch al de nodige vuistslagen en schoppen hebben gehad. De overste bevrijdt Paulus, maar niet om hem vrij te laten. Hij geeft bevel Paulus met twee ketenen te boeien. Iemand die zich zo de volkswoede op de hals haalt, moet toch wel heel wat op zijn geweten hebben, zo zal hij hebben gedacht. Hij zag direct dat het niet een ordinaire ruzie was. Hij vraagt aan de menigte naar de persoon van Paulus en naar het misdrijf dat hij kennelijk begaan moet hebben. Zoals zo vaak is de menigte niet eenstemmig omdat velen bij deze rel betrokken zijn geraakt zonder te weten waarom het gaat.

De overste wordt van de menigte niets wijzer en beveelt dat Paulus in de legerplaats, de burcht Antonia, wordt gebracht om hem daar te verhoren. Dat gebeurt via de trappen die van de voorhof van de heidenen naar de burcht voeren. Deze trappen worden de tribune voor de rede van Paulus tot het volk. Het is symbolisch dat hij spreekt tot het volk dat hier in de voorhof van de heidenen bijeen is. De voorhof van de heidenen is overigens gemaakt naar aanleiding van het woord dat het huis van God een huis van gebed zou zijn voor alle volken (Js 56:7).

Paulus is dan wel ontzet en door de overste en de soldaten gevangengenomen, maar dat betekent niet dat de bloeddorst van de menigte gestild is. Ze zien hun prooi ontsnappen en proberen hem weer in handen te krijgen. De soldaten moeten hem beschermen tegen het geweld van de menigte door hem in hun midden te nemen en te dragen. Terwijl hun prooi aan hun handen ontkomt, schreeuwen ze: “Weg met hem.” Deze roep heeft ook geklonken tegen de Heer Jezus (Lk 23:18). Paulus heeft hierin deel aan het lijden van Christus (Fp 3:10).

Hd 21:37-40 | Paulus wil tot het volk spreken

37 En toen Paulus op het punt stond in de legerplaats te worden gebracht, zei hij tot de overste: Is het mij ook geoorloofd u iets te zeggen? Hij nu zei: Kent u Grieks? 38 Bent u dan niet de Egyptenaar die enige tijd geleden oproer maakte en de vierduizend Sicariërs naar de woestijn uitleidde? 39 Paulus echter zei: Ik ben integendeel een Joods man uit Tarsus, een burger van een niet onvermaarde stad in Cilicië; en ik smeek u, staat u mij toe tot het volk te spreken. 40 En toen hij het had toegestaan, wenkte Paulus, terwijl hij op de trappen stond, met de hand tot het volk; en toen er een diepe stilte was ontstaan, sprak hij hen toe in de Hebreeuwse taal en zei:

Paulus wil zich niet zomaar aan zijn vervolgers onttrekken. Hij is niet iemand die dankbaar gebruikmaakt van zijn bevrijding uit de hand van hen die hem willen vermoorden. Vanwege zijn liefde voor hen wil hij zich voor hen verdedigen of verantwoorden. Altijd is hij erop uit om de Joden voor het evangelie te winnen. Hij vraagt aan de overste om toestemming hen toe te spreken, waarmee hij de macht erkent van degene van wie hij de gevangene is.

Paulus spreekt de overste aan in het Grieks, de taal van de beschaving. De overste is daarover verbaasd, want hij had een totaal andere indruk van de man die de aanleiding is voor zo’n tumult. Hij meende dat hij een grote slag had geslagen en de Egyptenaar in handen had gekregen die maar liefst vierduizend Sicariërs uit de stad had weten te leiden naar de woestijn om van daaruit nieuwe pogingen te doen onder het volk hun slag te slaan. Sicariërs ofwel Sluipmoordenaars zijn de leden van een fanatieke Joodse partij die zich tijdens de feesten onder het volk mengden om hun tegenstanders heimelijk met een kort zwaard, de sica, neer te steken.

Paulus verklaart dat hij niet tot een dergelijke partij behoort. Integendeel, hij heeft een respectabele Joodse achtergrond en een even respectabele burgerlijke status, afkomstig als hij is uit de bekende universiteitsstad Tarsus in de Romeinse provincie Cilicië. De overste zal verbaasd kennis hebben genomen van het feit dat Paulus een Jood is en zich hebben afgevraagd wat deze van woede kokende Joden dan wel tegen hem zouden hebben. Ook de plaats van herkomst van deze Joodse man zal hem hebben bevreemd. Hoe dan ook neemt de overste met die informatie genoegen om het verzoek van Paulus toe te staan.

Nadat Paulus de gewenste toestemming heeft gekregen, wenkt hij met de hand als een verzoek om stilte en om duidelijk te maken dat hij iets wil gaan zeggen. Er ontstaat een diepe stilte. Paulus staat vol waardigheid op de trappen van de burcht, terwijl hij vol bloed en wonden zal zijn geweest door de mishandeling van het volk dat hij gaat toespreken. Hij spreekt hen toe in het Hebreeuws, hun eigen taal, de taal die zij in de omgang als leden van Gods volk onder elkaar gebruikten.

Handelingen 22

Hd 22:1-5 | Afkomst en vroegere levenswandel

1 Mannen broeders en vaders, luistert nu naar mijn verdediging tegenover u! 2 Toen zij nu hoorden dat hij hen toesprak in de Hebreeuwse taal, hielden zij zich nog stiller. En hij zei: 3 Ik ben een Joods man, geboren in Tarsus in Cilicië, maar opgevoed in deze stad, aan de voeten van Gamaliël onderwezen naar [de] gestrengheid van de voorvaderlijke wet, en ik was een ijveraar voor God, zoals u allen vandaag bent; 4 en ik heb deze Weg vervolgd tot [de] dood toe, terwijl ik zowel mannen als vrouwen boeide en in gevangenissen overleverde, 5 zoals ook de hogepriester van mij kan getuigen en de hele raad der oudsten, van wie ik ook brieven aan de broeders heb ontvangen, en ik ben naar Damascus gereisd om ook hen die daar waren, geboeid naar Jeruzalem te brengen, opdat zij gestraft zouden worden.

Paulus spreekt zijn gehoor aan met “mannen broeders en vaders”. De aanspreekvorm ‘mannen broeders’ geeft zijn verbondenheid met hen aan, terwijl hij door hen als ‘vaders’ (van het volk) aan te spreken zijn respect voor hen tot uitdrukking brengt. Hij vraagt hun te luisteren naar zijn verdediging tegenover hen.

Het was al doodstil op het plein, maar het wordt nog stiller als ze horen hoe hij hen in hun eigen taal aanspreekt. Hij plaatst zich zo dicht mogelijk bij hen. De verdediging van Paulus bestaat uit het vertellen van zijn bekering. Hij vertelt zijn verhaal hier aan de Joodse menigte. In Handelingen 26 zal hij zijn bekeringsgeschiedenis nog een keer vertellen, daar aan koning Agrippa en zijn gevolg, voor een publiek dat bestaat uit hooggeplaatsten. In Handelingen 9 hebben we die geschiedenis ook al voor ons gehad, maar dan zoals die door de Heilige Geest aan Lukas is gegeven om op te schrijven.

In zijn verantwoording voor de Joden hier gaat het erom aan te geven dat hij een getrouwe Jood is en geen afvallige. Ook maakt hij duidelijk dat hij overal waar hij volgelingen van de Messias maakt, dat doet zonder hen te verplichten de wet te houden. Hij verklaart daarbij dat hij dit niet doet uit eigen beweging, maar omdat hij daartoe een roeping van boven, uit de hemel, heeft ontvangen.

Hij herhaalt voor het volk wat hij ook tegen de overste heeft gezegd ten aanzien van zijn afkomst. Hij is een Joods man, dat wil zeggen een van hen. Hij is geboren in Tarsus in Cilicië, het huidige Turkije, waar een grote Joodse gemeenschap was. Stéfanus heeft in Jeruzalem nog geredetwist met Joden uit Cilicië (Hd 6:9), maar die mannen konden de geest en wijsheid van Stéfanus niet weerstaan. Hier staat ook een Jood uit Cilicië, maar een heel andere dan de Jood die destijds instemde met de dood van Stéfanus. Hoe die verandering tot stand is gekomen, gaat hij dadelijk vertellen.

Eerst neemt hij zijn gehoor nog mee op zijn levensreis, waarbij hij aantoont hoeveel hij en zijn gehoor gemeenschappelijk hebben. Hij vertelt dat hij van Tarsus naar “deze stad”, dat is Jeruzalem, is verhuisd om hier te worden opgevoed. Paulus is in Tarsus opgegroeid te midden van het heidendom. In Jeruzalem is hij doorkneed geraakt in de voorvaderlijke wet waaraan hij zich ook in zijn hele gedrag volkomen heeft onderworpen.

Hij heeft aan de voeten van de algemeen gerespecteerde Gamaliël gezeten en van hem onderwijs gekregen. Gamaliël had volgens de overlevering vijfhonderd leerlingen, onder wie Paulus boven allen uitblonk (Gl 1:13-14). Alle tradities die met de wet samenhangen, heeft hij in zich opgenomen en hebben hem gevormd. Alles wat hij leerde, bracht hij met ongekende ijver in praktijk, zoals zij dat nog steeds doen. Wat zichzelf betreft, spreekt hij in de verleden tijd, wat hen betreft in de tegenwoordige tijd.

Zijn vroegere levenswandel komt helemaal met hun voorstellingen overeen. Hij maakt hun het compliment dat zij ijveraars zijn voor God. In de brief aan de Romeinen zegt hij erbij dat het een ijver is zonder verstand (Rm 10:2). Hij vertelt hoe hij in blinde ijver voor de handhaving van de voorvaderlijke wet ten strijde trok tegen alles wat het belang van die wet aan de kant schoof. Daarom moesten de christenen het ontgelden.

Deze nieuwe “Weg”, deze nieuwe sekte of stroming of richting in het Jodendom, zoals het christendom in de begintijd nog werd gezien, was in zijn ogen een enorme bedreiging voor de godsdienst van de vaderen. Ieder die voor deze Weg koos, verdiende het om gedood te worden. Daarvoor leverde hij, zonder enig onderscheid te maken tussen mannen en vrouwen, hen die tot deze Weg behoorden over aan boeien en in gevangenissen.

In zijn gedrevenheid reisde hij daarvoor zelfs naar Damascus om ook vandaar discipelen naar Jeruzalem te brengen. Als hij ze eenmaal had gearresteerd, deed hij er alles aan dat ze hem niet meer ontkwamen. Daarom boeide hij hen en vervoerde hen geboeid naar Jeruzalem. De getuigenissen aangaande de waarheid van zijn handelwijze kunnen worden verkregen bij de hogepriester en de hele raad van de oudsten. Zij weten daarvan, want zij hebben hem van brieven voorzien om zijn ‘werk’ te doen.

Hd 22:6-10 | Paulus ontmoet de verheerlijkte Heer

6 Het gebeurde mij echter, terwijl ik reisde en Damascus naderde, dat omstreeks [de] middag plotseling uit de hemel een fel licht mij omstraalde. 7 En ik viel op de grond en hoorde een stem tot mij zeggen: Saul, Saul, waarom vervolg je Mij? 8 En ik antwoordde: Wie bent U, Heer? En Hij zei tot mij: Ik ben Jezus de Nazoreeër Die jij vervolgt. 9 Zij nu die met mij waren, zagen wel het licht <en werden zeer bevreesd>, maar de stem van Hem Die tot mij sprak, hoorden zij niet. 10 En ik zei: Wat moet ik doen, Heer? En de Heer zei tot mij: Sta op en ga naar Damascus, en daar zal met je worden gesproken over alles wat over je is bepaald om te doen.

Hier komt Paulus tot een belangrijk punt in zijn verdediging. Zijn ijver in de vervolging van de christenen krijgt hier een radicale wending. Hij gaat vertellen hoe die verandering in zijn werk is gegaan. Als hij op reis is naar Damascus en daar bijna is aangekomen, vindt er een onverwachte en plotselinge gebeurtenis plaats. Hij weet nog dat het rond het middaguur was – dat lezen we niet in Handelingen 9 –, dat wil zeggen als de zon het hoogst aan de hemel staat en het helderst schijnt. Als er op dat tijdstip een licht gezien wordt dat nog feller is dan de zon, moet dat wel uit de hemel komen (2Ko 4:5-6). Het was licht dat uit de tegenwoordigheid van God kwam, een licht dat het licht van de zon, van de schepping, te boven gaat. Het resultaat was dat hij op de grond viel. Paulus schaamt zich er niet voor dat te vertellen.

Hij deelt zijn gehoor verder mee dat hij een stem hoorde die tegen hem zei: “Saul, Saul, waarom vervolg je Mij?” De gelovigen vervolgen betekende Hem vervolgen Die vanuit de hemel tot hem sprak; zo’n eenheid is Hij met de Zijnen op aarde. Hij herinnert zich ook nog wat hij op die vraag antwoordde. Het zijn de eerste woorden van Saulus tot de Heer. Zijn antwoord bestond uit de vraag aan de Heer: “Wie bent U, Heer?” Dit is de vraag waarmee ieder die tot geloof komt, moet beginnen. Het is de vraag naar de Persoon van de Heer Jezus. Het gaat om het leren kennen van Hem.

Het antwoord op zijn vraag moet onthutsend zijn geweest. Hij bleek te doen te hebben met “Jezus de Nazoreeër”. Hij vervolgde Hém! Hij vervolgde geen misleide christenen die op wat voor manier dan ook van waanideeën afgeholpen moesten worden, maar een waarachtig levende Jezus. Jezus, Die hij vervolgde, was niet meer in de dood, maar verheerlijkt in de hemel. Dat moest de Joden tot wie hij sprak tot nadenken stemmen, want zij geloofden nog steeds de leugen die de soldaten hadden verspreid na omkoping door de godsdienstige leiders (Mt 28:11-15).

De Heer Jezus noemde Zichzelf ‘de Nazoreeër’, dat wil zeggen de uit Nazareth Afkomstige. Zo hadden de Joden Hem gekend toen Hij op aarde was en zo hadden ze Hem veracht. Tot ontsteltenis van Saulus bleek Hij de verheerlijkte Christus te zijn.

De medereizigers van Saulus waren de onloochenbare getuigen van wat er gebeurde, maar de boodschap was alleen voor Paulus bestemd. Ze hoorden niet “de stem”, wel een geluid van een stem (Hd 9:7; vgl. Jh 12:28-29). Ze hoorden wel dat er iets werd gezegd, maar niet wat er werd gezegd. Zo horen velen vandaag het geluid van het evangelie zonder de boodschap te begrijpen.

Vervolgens sprak Saulus voor de tweede keer tot de Heer, weer in de vorm van een vraag. De tweede vraag die hij aan de Heer stelde, was: “Wat moet ik doen, Heer?” Deze vraag moet door iedere gelovige worden gesteld als een beginsel van zijn hele leven. Om antwoord te krijgen op de vraag ‘Wie bent u, Heer?’ is het nodig aan de voeten van de Heer te zitten om zich te voeden met Hem en Hem te leren kennen (vgl. Lk 10:39). Dan komt vanzelf de vraag naar het bezig zijn voor de Heer, het actief zijn voor Hem. Het christelijk leven is een evenwichtige verhouding tussen onderwijs en praktijk.

Voor Saulus betekende het dat hij naar Damascus moest gaan, waar de Heer een eenvoudige discipel had voorbereid om hem nadere instructies te geven. Hij moest niet terug naar Jeruzalem om daar door de apostelen verder te worden geleid. Saulus bepaalde zijn leven niet meer zelf, maar God heeft over hem bepaald wat hij moest doen. Dat is ook bij ons zo. Het gaat erom dat wij wandelen in de goede werken die God daartoe tevoren bereid heeft (Ef 2:10).

Hd 22:11-16 | Paulus in Damascus bij Ananias

11 Toen ik nu vanwege de heerlijkheid van dat licht niet kon zien, werd ik bij de hand geleid door hen die bij mij waren, en ik kwam in Damascus. 12 Een zekere Ananias nu, een Godvrezend man naar de wet, die een [goed] getuigenis had van alle Joden die [daar] woonden, 13 kwam naar mij toe, ging bij mij staan en zei tot mij: Saul, broeder, zie op. En op datzelfde ogenblik zag ik naar hem op. 14 En hij zei: De God van onze vaderen heeft u voorbestemd om Zijn wil te kennen en de Rechtvaardige te zien en een stem uit Zijn mond te horen, 15 want U zult voor Hem bij alle mensen een getuige zijn van wat u hebt gezien en gehoord. 16 En nu, waarom aarzelt u? Sta op, laat u dopen en uw zonden afwassen onder aanroeping van Zijn Naam.

De heerlijkheid van het licht was zo groot, dat hij erdoor verblind was. Hij was bekeerd en toch nog in de duisternis. Hij moest het verlossende woord nog horen. Daarvoor werd hij bij de hand genomen door hen die bij hem waren. Zo kwam hij in Damascus. Dat was een andere binnenkomst dan hij zich had voorgesteld. Ook dit tafereel beschrijft hij zonder zich ervoor te schamen. Hij, de grote christenvervolger, die alles onder controle meende te hebben of te zullen krijgen, was zijn oriëntatie volkomen kwijt. Hij moest bij de hand worden genomen om te worden gebracht waar hij heen wilde, om een ontmoeting te hebben met iemand voor wie hij naar Damascus was gekomen om hem in de boeien te slaan.

Deze man droeg de naam “Ananias”, dat betekent ´Jahweh is genadig´. Het was een Godvrezend man naar de wet, zo houdt Paulus zijn gehoor voor. En dat was niet slechts een getuigenis dat hij van zichzelf gaf, maar alle Joden in Damascus kenden hem zo. Ze gaven allemaal een goed getuigenis van hem. Dat moet zijn gehoor ervan overtuigen dat wat Ananias met hem deed, helemaal valt binnen het kader van hun denken. Steeds wijst Paulus op de verbinding met het Jodendom, niet alleen vóór zijn bekering maar ook tijdens en erna.

Deze Ananias kwam naar Saulus toe en ging bij hem staan. Het was de Jood Ananias die zich aan de zijde van Saulus schaarde, als het ware om hem van zijn steun te verzekeren. Dat onderstreepte Ananias door de woorden “Saul, broeder”. Hij aanvaardde hem als broeder, als lid van de familie. Op deze woorden liet Ananias de bevrijdende woorden volgen: “Zie op.” Dat deed Saulus op hetzelfde ogenblik. Hij kreeg zijn gezichtsvermogen terug en kon Ananias zien. Hij zag naar hem op. Dat betekent ook dat hij Ananias een hogere plaats gaf dan zichzelf. Saulus had eerst de Heer gezien en nu zag hij een broeder. Dat gaat altijd samen. Het is niet mogelijk de Heer te zien en geen oog te hebben voor onze broeders en zusters.

Vervolgens vertelt Paulus welke boodschap Ananias namens God voor hem had. Ananias noemde God “de God van onze vaderen”. Door dit te vermelden verbindt Paulus zich in zijn geschiedenis weer met zijn Joodse toehoorders. Hij zegt het ook om de Joden duidelijk te maken dat zij met Gód te maken hebben en dat tegenstand tegen hem, Paulus, betekent dat zij zich verzetten tegen de God in Wie zij zeggen te geloven.

Paulus had “de Rechtvaardige” gezien op de weg naar Damascus. Deze prachtige naam voor de Heer Jezus beschrijft wel treffend Zijn hele openbaring op aarde. Hij was op aarde de Mens Die in alle betrekkingen volmaakt rechtvaardig was en aan ieder gaf wat hem toekwam. Dat betrof ook Zijn verhouding tot God. Paulus zag Hem als de Rechtvaardige in de hemel, want wat Hij op aarde was, is Hij ook in de hemel. God had hem voorbestemd van die Rechtvaardige een getuige te zijn bij alle mensen.

In dit woord “alle mensen” ligt al opgesloten dat Paulus een getuige zou zijn niet alleen voor de Joden, maar ook voor alle niet-Joden. Hij had een roeping voor de hele wereld. De twaalf apostelen hebben in het begin van Handelingen steeds getuigd van een opgestane Heer. Zij hadden Hem veertig dagen als de opgestane Heer in hun midden gehad en daarom konden zij daarvan getuigen. Paulus zou getuigen van een verheerlijkte Heer, de verheerlijkte Mens aan Gods rechterhand. Hij had Hem in de heerlijkheid gezien (1Ko 9:1) en Zijn stem vanuit de heerlijkheid gehoord. Paulus’ getuigenis heeft daardoor een uniek karakter.

Na deze woorden spoorde Ananias hem aan tot activiteit. Hij moest opstaan en zich laten dopen. Saulus stond innerlijk, in zijn hart, aan de kant van de Heer Jezus, maar uiterlijk stond hij nog steeds aan de kant van het volk dat Hem had verworpen. Hij moest nog in uiterlijke zin behouden worden van het verkeerde geslacht (Hd 2:40-41). Door de doop ontving hij geen nieuwe geboorte. Hij was al wedergeboren. Het afwassen van de zonden heeft hier dan ook niet te doen met zijn behoudenis voor de hemel, maar met het uiterlijk getuigenis dat verbonden is met de doop. De doop brengt niet in de hemel, maar voegt bij het gezelschap discipelen op aarde. De doop wast de zonden af voor het oog van de mensen, het bloed wast zonden af voor God.

Door de doop komt er een scheiding tussen het vroegere bestaan in het Jodendom en het behoren tot het christendom. Alles wat met de doop samenhangt, heeft alleen te maken met de uiterlijke kant van de bekering. Wat er is gebeurd in het hart van Saulus aangaande de verhouding tussen hem en God, weten alleen God en Saulus. Om dat nu ook voor de mensen zichtbaar te maken, om het ook aan de buitenwereld te laten zien, moest de doop plaatsvinden. Hierdoor zou hij zich uiterlijk van het Jodendom afzonderen. Terwijl hij zich liet dopen, moest hij de Naam van de Heer Jezus aanroepen. Het aanroepen van die Naam is het getuigenis geven van Zijn Naam als de enige Naam tot Wie hij zich richtte en aan Wie hij zich onderwierp. [Zie uitvoerig het boekje ‘Bekering en doop’ op www.oudesporen.nl.]

Hd 22:17-21 | Paulus’ zendingsopdracht

17 Het gebeurde mij nu, toen ik in Jeruzalem was teruggekeerd en in de tempel in gebed was, dat ik in geestvervoering raakte 18 en Hem zag, Die tot mij zei: Haast je en vertrek snel uit Jeruzalem, want zij zullen je getuigenis van Mij niet aannemen. 19 En ik zei: Heer, zij weten zelf, dat ik hen die in U geloofden, overal in de synagogen gevangennam en geselde; 20 en dat, toen het bloed van Stéfanus, Uw getuige, werd vergoten, ik ook zelf erbij stond en ermee instemde en de kleren bewaarde van hen die hem doodden. 21 En Hij zei tot mij: Ga, want Ik zal je ver weg naar [de] volken zenden.

Na zijn contact met Ananias is Saulus teruggekeerd naar Jeruzalem. Daar ging hij, zo vertelt hij verder, als nog steeds trouwe, hoewel nu bekeerde, Jood naar de tempel. Terwijl hij in de tempel in gebed was, raakte hij in geestvervoering (vgl. Hd 10:10). Geestvervoering is een toestand waarin het gewone bewustzijn en het begrip van de natuurlijke omstandigheden zijn verdwenen en het hart alleen ontvankelijk is voor wat God laat zien. Saulus ging zo in zijn gebed op, dat hij al het natuurlijke vergat. Dan verschijnt de Heer voor de tweede keer aan hem. Over deze verschijning hebben we in Handelingen 9 niets gehoord. Hij ziet voor de tweede keer de Heer Jezus in Zijn heerlijkheid. Als de Heer nu aan hem verschijnt, is dat alleen om hem te vertellen dat hij uit Jeruzalem weg moet gaan omdat zij zijn getuigenis over de Heer niet zullen aannemen.

Paulus vertelt dat hier om zijn Joodse toehoorders duidelijk te maken dat zijn vertrek uit Jeruzalem op uitdrukkelijk bevel van de verheerlijkte Heer is. Dat de Heer daarvoor ook de broeders heeft gebruikt zoals we in Handelingen 9 lezen (Hd 9:30), noemt hij hier niet. Deze twee aspecten staan ook niet tegenover elkaar, maar stellen twee kanten van zijn vertrek uit Jeruzalem voor.

Zijn Joodse gehoor is nog steeds muisstil, maar bij allen zal de woede zich wel steeds verder aan het opkroppen zijn. Paulus waagt het te zeggen dat de Heer zegt dat zijn getuigenis in Jeruzalem niet zal worden aangenomen, Jeruzalem dat zich zo beroemt op zijn verbinding met Jahweh. Hoe waagt hij het te veronderstellen dat de mensen in Jeruzalem mensen zijn die niet naar God luisteren, terwijl de heidenen wel zullen horen! Dat voert ten slotte tot hun emotionele uitbarsting. Toch konden ze weten door de profeet Jesaja dat Gods behoudenis ook naar de volken zou gaan (Js 49:6). Dat is ook bevestigd door de achter ons liggende tweeduizend jaar wereldevangelisatie.

Paulus vertelt hoe hij niet direct bereid was om te gaan en hoe hij in gesprek ging met de Heer over de opdracht die hij kreeg, evenals Ananias en Petrus dat hadden gedaan (Hd 9:13; 10:14). Veel liever was hij in Jeruzalem gebleven. Daar zou hij als getuige toch veel beter tot zijn recht komen. Daar kenden ze hem als een ijverig vervolger van de christenen. Zou hij daar dan niet eens kunnen getuigen van zijn bekering om hen daarmee ook te winnen voor de Heer?

Als een extra krachtig argument om de Heer te overtuigen wees hij Hem op zijn instemming met de dood van Stéfanus. Hij had daarbij geholpen door op de kleren te passen van hen die Stéfanus stenigden. Paulus spreekt over Stéfanus als “Uw getuige”. Hij klaagt het volk niet aan dat zij het bloed van Stéfanus hebben vergoten. Zo doet hij volkomen recht aan Stéfanus zonder een directe beschuldiging in de richting van de Joden te uiten.

Dan spreekt hij de woorden die de Heer tegen hem zei en waarmee Hij een einde maakte aan zijn bezwaren. Hij kreeg te horen: “Ga!” Hij moest weg uit Jeruzalem. Hij kreeg ook te horen waarheen de Heer hem zou zenden, namelijk “ver weg naar de volken”.

Hd 22:22-23 | De reactie van de Joden

22 Zij nu hoorden hem aan tot dit woord toe en zij verhieven hun stem en zeiden: Weg van de aarde met zo iemand; want hij behoort niet te [blijven] leven! 23 En terwijl zij schreeuwden, hun kleren afgooiden en stof in de lucht wierpen,

Wanneer Paulus spreekt over zijn zending naar de volken, barst de bom. Met een zending naar de volken wilde een Jood absoluut niets te maken hebben (vgl. Dt 32:21). Dat ze juist op dit punt in woede uitbarsten, is omdat juist dit punt hen in hun exclusiviteit aantast. Het is hun met de paplepel ingegeven dat zij het enige volk zijn dat met God in verbinding staat. Zij alleen zijn het uitverkoren volk. Als er zegen voor andere volken is, dan alleen door middel van hen.

Het idee dat de Messias – en Paulus zegt toch in Hem te geloven – in plaats van Israël in zijn oude glorie te herstellen, de volken tot Zijn volk zal maken, is voor hen volkomen onverteerbaar. Alsof de volken op hetzelfde niveau, ja, zelfs hoger staan dan Israël. Het is voor hen onbestaanbaar dat er proselieten gemaakt zouden kunnen worden die niet tot het Jodendom behoren. Het is allemaal volkomen onaanvaardbaar.

We zien dat het getuigenis van Paulus geen ander resultaat heeft dan een openbaring van haat. De uitbarsting van woede uit zich in schreeuwen, het afgooien van hun kleren en het werpen van stof in de lucht. Deze openbaring van haat bevestigt wat de Heer twintig jaar eerder al tegen hem heeft gezegd en wat ook onlangs betuigd is door de Heilige Geest. Maar de genade van de Heer is ook hier ondersteunend voor Paulus aanwezig als hij zijn getuigenis geeft.

Hd 22:24-30 | Beroep op Romeins burgerrecht

24 beval de overste hem in de legerplaats te brengen; en hij zei dat men hem onder geseling moest verhoren, opdat hij vernam om welke reden zij zo tegen hem riepen. 25 Toen zij hem echter met de riemen uitrekten, zei Paulus tot de hoofdman die [erbij] stond: Is het u ook geoorloofd een Romein, en dat onveroordeeld, te geselen? 26 Toen nu de hoofdman dit hoorde, ging hij naar de overste en berichtte het aldus: Wat gaat U doen? Want deze man is een Romein. 27 De overste nu ging erheen en zei tot hem: Zeg mij, bent u een Romein? En hij zei: Ja. 28 En de overste antwoordde: Ik heb dit burgerrecht voor een grote som verkregen. Paulus echter zei: Maar ik ben het zelfs door geboorte. 29 Terstond dan lieten zij die op het punt stonden hem te verhoren, hem met rust. En ook de overste werd bang toen hij vernam dat hij een Romein was en hij hem had laten boeien. 30 De volgende dag nu liet hij, daar hij met zekerheid wilde weten waarom hij door de Joden werd beschuldigd, hem losmaken en beval de overpriesters en de hele Raad bijeen te komen; en hij bracht Paulus erheen en stelde hem voor hen.

De overste ziet de zaak weer escaleren en neemt maatregelen. Hij heeft er genoeg van dat deze man voor de tweede keer de zaak uit de hand laat lopen. Omdat Paulus zijn toespraak in de Hebreeuwse taal heeft gehouden, heeft hij er mogelijk niets van verstaan. Dat zal hem behoorlijk hebben gefrustreerd. Hij tast in het duister over wat er is gezegd. Nu moeten de verborgen bedoelingen dan maar uit deze man naar voren komen. Onder geseling zal hij de waarheid wel gaan vertellen. Terwijl ze daar de voorbereidingen voor treffen, vraagt Paulus rustig naar de rechtsgrond voor de behandeling die hij, terwijl hij een Romeins burger is, moet ondergaan. Paulus heeft daartoe het recht. Hij erkent de overheid als een instelling van God tot zegen voor hen die goeddoen (Rm 13:3). Daarop wijst hij de overheid hier.

Het kan zijn dat hij, zoals wel is geopperd, hier niet in overeenstemming is met zijn hoge roeping. Hij is in zeker opzicht door eigen toedoen in deze moeilijkheden terechtgekomen. In Filippi deed hij geen beroep op zijn burgerrecht toen hij onrechtvaardig werd behandeld (Hd 16:23). Hij deed dat wel toen ze hem even later in het geheim wilden vrijlaten. Dat was omdat het toen de zaak van Christus diende (Hd 16:37). Maar hier gaat het om hemzelf. Eerder had hij zich een Jood verklaard, nu verklaart hij een Romein te zijn. Beide was geen zonde, maar was dit de kracht van de Heilige Geest en het getuigenis aangaande Christus? We kunnen echter met evenveel recht vragen waar de Heer van de Zijnen verlangt dat zij zich aan onnodig lijden overgeven. En in het algemeen kunnen we zeggen dat voor allen geldt die kritiek hebben op het gedrag van de apostel hier, dat het eenvoudiger is een martelaar in theorie te zijn dan in de praktijk.

Het beroep van Paulus op zijn Romeins burgerrecht brengt de voorbereidingen voor de geseling tot stilstand. De hoofdman neemt aan dat Paulus de waarheid spreekt en laat zijn superieur weten dat Paulus een Romein is. De overste moet hierover zekerheid hebben. Hij vraagt Paulus of hij een Romein is. Paulus bevestigt die vraag met een kort en bondig “ja”. Hij weidt er niet over uit wat dat allemaal inhoudt. Het gaat hem erom alleen erop te wijzen dat er iets gebeurt wat in strijd is met het recht waarop Rome zich laat voorstaan.

De overste kijkt Paulus argwanend aan. Iedereen kan wel zeggen dat hij een Romein is. Hijzelf heeft dat burgerrecht voor veel geld gekocht, want het Romeins burgerrecht gaf veel voordelen. Waar zou deze kleine man dat geld vandaan hebben moeten halen? Paulus had echter, door in Tarsus geboren te zijn, automatisch dat burgerrecht.

Het beroep van Paulus op zijn Romeins burgerrecht bewerkt een directe bevrijding van de dreigende geseling, maar de overste wil nog steeds weten waar hij met Paulus aan toe is. Hij laat Paulus losmaken en beveelt de overpriesters en de hele Raad bijeen te komen. De overste plaatst Paulus voor de raad, niet omdat dat een rechtbank is, maar om uit de confrontatie tussen beide partijen erachter te komen waar het nu allemaal om gaat.

Hier blijkt de macht van de Romeinen over het godsdienstig stelsel van de Joden. Het laat ook zien hoe groot de slavernij aan de volken is waarin Gods volk is terechtgekomen vanwege hun zonden. Daaruit volgt weer hoe verblind het volk is en hoe aanmatigend het is om zich op te winden over het feit dat Gods behoudenis naar de volken uitgaat.

Handelingen 23

Hd 23:1-5 | Paulus in conflict met de hogepriester

1 Terwijl nu Paulus de ogen op de Raad vestigde, zei hij: Mannen broeders, ik heb met een volkomen goed geweten voor God gewandeld tot op deze dag. 2 De hogepriester Ananias echter beval hun die bij hem stonden, hem op de mond te slaan. 3 Toen zei Paulus tot hem: God zal u slaan, gewitte wand! En u zit mij te oordelen naar de wet en beveelt tegen de wet mij te slaan? 4 Zij nu die daarbij stonden, zeiden: Scheldt u de hogepriester van God uit? 5 En Paulus zei: Ik wist niet, broeders, dat het de hogepriester was; want er staat geschreven: ‘Van een overste van uw volk zult u geen kwaad spreken’.

Paulus keert zich tot de Raad en spreekt hen toe. Hij wordt niet eerst ondervraagd, maar neemt gelijk het woord. Hij staat op hetzelfde niveau als zij, want zij zijn allebei partij voor de overheid die door de overste vertegenwoordigd wordt. Met zijn aanhef “mannen broeders” maakt hij opnieuw de band duidelijk die hij met hen heeft, hij vereenzelvigt zich met hen en verzekert zich van hun aandacht.

Hij begint met het getuigenis van een volkomen goed geweten voor God. Hij heeft dat altijd gehad (2Tm 1:3), ook toen hij de gemeente vervolgde. Hij meende immers God een dienst te doen (Jh 16:2). Het toont dan ook aan hoe relatief het geweten is. Zijn verandering, zijn bekering, heeft geen gevolgen voor de werking van zijn geweten. Ook na zijn bekering heeft hij niet anders gedaan dan waarvan hij voor God overtuigd was. Hij is er altijd op bedacht zijn geweten vrij te houden van enige aanklacht tegen zichzelf (Hd 24:1).

Een goed geweten kan men behouden wanneer men alles, waartoe dit geweten aanzet, oprecht en streng uitvoert. Tegelijk is het geweten een strikt persoonlijke zaak. Alleen als het onderworpen is aan Gods Woord, kan het functioneren op een wijze die tot zegen van anderen en tot eer van God is. Juist omdat het geweten zo sterk persoonsgebonden is, is het geen sterk argument voor de verdediging van een beslissing. Het is subjectief en ook door niemand te controleren.

Deze woorden over zijn geweten zijn de enige woorden die Paulus kan zeggen. Hij krijgt geen kans iets over de Heer Jezus te zeggen. De hogepriester wordt kwaad, mogelijk zowel door de voortvarendheid van Paulus als door wat Paulus zegt. Hoe waagt deze afvallige Jood het te spreken over een wandel voor God met een goed geweten! Hij wil direct het initiatief terug en neemt dat door opdracht te geven Paulus met geweld de mond te snoeren. Als Paulus dat hoort, reageert hij direct met een scherpe opmerking. Zijn antwoord is terecht, maar het openbaart niet de zachtmoedigheid van Christus (vgl. Mk 14:60-62). Het oordeel dat Paulus hier uitspreekt, heeft het karakter van een profetie die volgens de ongewijde geschiedenis ook is uitgekomen.

De uitdrukking die Paulus voor de hogepriester gebruikt, “gewitte wand”, heeft hij niet zelf bedacht. Hij heeft die ontleend aan de profeet Ezechiël die deze uitdrukking gebruikt voor de huichelachtige oversten van Israël die het volk hebben doen dwalen (Ez 13:10; vgl. Mt 23:27). Hun wijze van spreken leek op het gebruik van witte kalk, waarmee scheuren en gaten werden bedekt zodat ze niet meer te zien waren. Hun woorden maakten de gescheurde toestand onder het volk niet alleen onzichtbaar, maar gaven het een fraai aanzien. God zal die toestand echter openbaren en oordelen.

De omstanders worden over het uitschelden van de hogepriester verontwaardigd. Voor hen is het de hogepriester van God. Kennelijk is de hogepriester niet gekleed in zijn ambtskleed en daardoor voor Paulus niet als zodanig herkenbaar. Ook is het mogelijk dat Paulus hem niet goed zag. Hij had slechte ogen (Gl 4:15; 6:11). Paulus toont respect voor het ambt, niet voor de man. Hij spreekt ook niet over ‘de hogepriester van God’.

Wel aanvaardt hij de correctie op zijn uitval omdat hij innerlijk aan een woord uit de Schrift wordt herinnerd (Ex 22:28). Het Woord brengt Paulus tot belijdenis. Het geciteerde woord gaat niet over een hogepriester, maar over iemand die gezag heeft over het volk. Het beginsel is algemeen en daarom ook van toepassing op de hogepriester, vanwege zijn ambt, hoe onwaardig de man zich dat ambt ook gedraagt.

Paulus probeert niet zijn uitspraak te relativeren door de tekst anders te verklaren. Dit is een voorbeeld voor ons. Voor hem geldt niet wat de Heer kon zeggen: “Wie van u overtuigt Mij van zonde?” (Jh 8:46a). De Heer zou ook nooit hoeven zeggen: ‘Ik wist niet.’ Hij antwoordde de hogepriester op volmaakt waardige wijze en kreeg daarvoor ook een slag in het gezicht. Zijn reactie daarop was even volmaakt waardig als Zijn eerdere opmerking (Jh 18:22-23).

Hd 23:6-10 | Paulus brengt verdeeldheid in de Raad

6 Daar nu Paulus wist dat het ene deel uit sadduceeën en het andere uit farizeeën bestond, riep hij in de Raad: Mannen broeders, ik ben een farizeeër, een zoon van farizeeën; over [de] hoop en [de] opstanding van [de] doden sta ik terecht. 7 Toen hij nu dit had gesproken, ontstond er strijd tussen de farizeeën en sadduceeën en de menigte werd verdeeld. 8 Want sadduceeën zeggen dat er geen opstanding is, en geen engel of geest; farizeeën echter belijden beide. 9 Er ontstond nu een groot geschreeuw, en sommigen van de schriftgeleerden van het deel der farizeeën stonden op, redeneerden heftig en zeiden: Wij vinden geen enkel kwaad in deze man; en als een geest tot hem gesproken heeft, of een engel … 10 Toen er nu grote strijd was ontstaan, beval de overste, bang dat Paulus door hen zou worden verscheurd, dat de soldaten zouden komen om hem uit hun midden weg te rukken en in de legerplaats te brengen.

Paulus ziet dat er geen enkele bereidheid is om naar hem te luisteren. Dan maakt hij gebruik van zijn kennis van de beide partijen om ze tegen elkaar uit te spelen. Als ze elkaar in de haren vliegen, is een eenstemmige veroordeling van hem ver weg. Hij weet dat het ene deel van de Raad uit farizeeën en het andere deel uit sadduceeën bestaat. Met luide stem spreekt hij de Raad weer aan met “mannen broeders”. Vervolgens verklaart hij dat hij een farizeeër is, niet doordat hij tot dit gilde is toegetreden, maar zijn vader was het al. Hij maakt daarmee duidelijk met welke van de beide groepen van de Raad hij zich verbonden weet. Dat zal die groep in eerste instantie allesbehalve als een eer hebben ervaren.

Dan komt Paulus met de uitspraak die tot verdeeldheid in de Raad leidt. Hij is een farizeeër die terechtstaat over de hoop en de opstanding van de doden. In de Raad hielden de beide groepen het goed met elkaar uit, waarbij ze de zaken goed wisten te omzeilen die hen scheidden. Maar nu deze leerstellige zaak in hun midden wordt gebracht, wordt dit een strijdpunt.

Paulus’ verklaring dat hij een farizeeër is, is niet onjuist, maar wel beneden het niveau van zijn eigen woorden in Filippenzen 3 (Fp 3:7). Daar neemt hij er afstand van, want in het licht van Wie Christus is, heeft dat feit geen enkele betekenis voor hem. Paulus spreekt ook niet over de opstanding uit de doden, de waarheid die met de verheerlijkte Christus is verbonden Die terugkomt voor de Zijnen, maar over de opstanding van de doden. De opstanding van de doden wordt door iedere Godvrezende Jood beleden en zelfs door Godvrezende heidenen (Jb 19:25-27).

De geest, de sfeer van het gezelschap waarin Paulus zich bevindt, doet zijn invloed op zijn getuigenis gelden. Paulus is bezig om zijn trouw aan de wet te bewijzen en daarbij hoort ook dat hij een farizeeër is. Daarbij hoort ook de opstanding als de hoop van Israël. Als farizeeër spreekt hij over de Messiaanse hoop van Israël, want de hoop van Israël is de Messias. Hij zoekt wat hen als Joden bindt en dat is toch de verwachting van de Messias.

De strijd die hierna tussen de farizeeën en sadduceeën ontbrandt, is niet een strijd om Paulus of om de waarheid, maar om de partij. Partijmensen bekijken alles vanuit het standpunt van de partij en niet vanuit de onafhankelijke bron van Gods Woord. Sadduceeën zijn de vrijzinnigen. Wat ze niet kunnen bewijzen, geloven ze niet. Daarom zeggen ze dat er geen opstanding is en ook dat er geen engelen en geesten zijn.

Dat bleek ook wel uit hun leven. Het leven op aarde was alles voor hen. Ze baadden in luxe en gingen zich te buiten aan de grofste vormen van genotzucht. Ze leefden uitbundig naar het beginsel: “Laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij” (1Ko 15:32b). Toch zagen ze zichzelf als orthodox, want ze geloofden de vijf boeken van Mozes, de superieure boeken van de Joden. Zij zeiden zich strikt te houden aan de wet van Mozes, dat was voor hen het Woord van God.

De farizeeën geloofden wel alle boeken van de Bijbel, dat wil zeggen het Oude Testament, en vandaar ook in de opstanding en engelen en geesten. Zij hadden een Messiasverwachting. Zij hadden echter veel zaken aan Gods Woord toegevoegd. Daarom waren zij in de ogen van de sadduceeën de vrijzinnigen.

Als we de belijdenis van de sadduceeën kennen, is het niet verwonderlijk dat in Handelingen vooral de sadduceeën zich als de vijanden van het evangelie openbaren. In Handelingen wordt immers de opstanding van de Heer Jezus met grote kracht gepredikt. Voor de farizeeën geldt dat juist zij zich tijdens het leven van de Heer Jezus als Zijn tegenstanders openbaarden, wat ons in het licht van hun belijdenis verbonden aan hun ongeloof evenmin verwondert.

Het resultaat van de ‘handigheid’ van Paulus mag er zijn. Zijn optreden voor het sanhedrin geeft een minimum aan getuigenis en een maximum aan verwarring. Er ontstaat een groot geschreeuw, waarbij de boventoon wordt gevoerd door sommigen van de schriftgeleerden van het deel van de farizeeën. De schriftgeleerden van de farizeeën worden voorzichtig door wat Paulus heeft gezegd. Stel je voor dat deze man een boodschap uit de onzichtbare wereld heeft gekregen. In plaats van Paulus verder aan te klagen verklaren ze nu aan zijn kant te staan om samen met hem een front te vormen tegen de sadduceeën.

De overste die alles tot nu toe heeft gadegeslagen, vreest weer voor het leven van Paulus. Hij grijpt voor de tweede keer in om te voorkomen dat Paulus door zijn eigen volk wordt vermoord.

Hd 23:11 | Paulus door de Heer bemoedigd

11 De volgende nacht nu stond de Heer bij hem en zei: Heb goede moed, want zoals je in Jeruzalem van Mij hebt betuigd, zo moet je ook in Rome getuigen.

Paulus zal zich niet gelukkig hebben gevoeld. Dat is niet omdat zijn list is mislukt, want als hij met opzet zijn geloof in de opstanding had uitgesproken om de twee partijen tegenover elkaar op te zetten, dan was die list gelukt. Zijn ontmoediging zal vooral zijn dat zijn getuigenis niet is aangenomen, dat hij zelfs de kans niet heeft gehad om te getuigen. Als hij mismoedig in de gevangenis zit, in het donker van zijn cel en de duisternis van de nacht, met vertwijfeling in zijn hart, verschijnt de Heer aan hem. Hij doet het voor hem lichten, waardoor de duisternis moet wijken.

De Heer maakt Paulus geen verwijten. Dat gegeven alleen al moet ons tot de grootste voorzichtigheid manen in onze beoordeling van de weg die Paulus is gegaan. In zijn ontmoediging komt de Heer hem tegemoet. De Heer weet uit ervaring wat het is als je dienst wordt afgewezen en je het gevoel krijgt dat alles voor niets is geweest (Js 49:4).

Het getuigenis dat Paulus in Jeruzalem heeft gegeven, heeft hem niet gebracht wat hij ervan heeft gehoopt. Hij kan het als mislukt zien, door eigen schuld. Maar zie daar de beoordeling van de Heer. De Heer merkt zijn getuigenis in Jeruzalem aan als voldoende en voegt eraan toe dat hij op die manier ook in Rome moet getuigen. Ook al zijn er geen directe resultaten verbonden aan een getuigenis, de Heer weet het te waarderen. Met de bemoediging “heb goede moed” beurt Hij Paulus op (vgl. Hd 18:9-10; 27:22-25; 2Tm 4:16-17).

Hd 23:12-15 | Samenzwering tegen Paulus

12 Toen het nu dag was geworden, maakten de Joden een complot en vervloekten zichzelf, terwijl zij zeiden dat zij niet zouden eten of drinken voordat zij Paulus hadden gedood. 13 Het waren er nu meer dan veertig die deze samenzwering hadden gemaakt. 14 Dezen gingen naar de overpriesters en de oudsten en zeiden: Wij hebben onszelf met een vloek vervloekt om niets te nuttigen voordat wij Paulus hebben gedood. 15 Nu dan, maakt u met de Raad de overste duidelijk dat hij hem bij u moet brengen, alsof u zijn zaken nauwkeuriger tot beslissing wilt brengen; en wij staan, voordat hij bij u aankomt, gereed hem te doden.

De Joden zijn woest dat er geen veroordeling van Paulus is gekomen. Hun grote vijand leeft nog steeds en dat is voor hen onverteerbaar. Daarom besluiten ze het recht in eigen hand te nemen. Veertig Joden maken een complot, een samenzwering, om Paulus te doden. Het is hun een zo grote ernst, dat zij zichzelf met een eed vervloeken. Hun eed houdt in dat zij niet zullen eten of drinken, voordat ze Paulus hebben gedood. Deze eed zullen ze wel hebben verbroken of ze zijn inderdaad van honger gestorven, want hun samenzwering wordt ontdekt, zoals blijkt.

Ze gaan met zijn veertigen naar de overpriesters en oudsten, die vooral tot de partij van de sadduceeën behoren. Over de farizeeën, waartoe vooral de schriftgeleerden behoren, wordt hier niets gezegd. Die zijn immers niet meer zo gebrand op de dood van Paulus. Het eerste wat ze zeggen, is wat ze zichzelf hebben opgelegd vanwege hun grenzeloze haat tegen Paulus. Ze zijn maar van één ding vervuld en dat is van zijn dood.

Ze leggen hun plan aan de Raad voor. De Raad moet de overste duidelijk maken dat hij Paulus nog eens bij hen moet brengen. De smoes is dat zij zijn zaken nauwkeuriger willen onderzoeken. Zij zullen dan een hinderlaag leggen om hem, als hij onderweg is naar de Raad, vanuit die hinderlaag te vermoorden. De paar man die hem zullen begeleiden, kunnen ze met hun veertigen wel aan.

Hd 23:16-22 | Paulus’ neef ontdekt de samenzwering

16 Toen nu de zoon van Paulus’ zuster van deze hinderlaag had gehoord, kwam hij daarheen, ging de legerplaats binnen en berichtte het aan Paulus. 17 En Paulus riep een van de hoofdlieden bij zich en zei: Breng deze jongeman naar de overste, want hij heeft hem iets te berichten. 18 Deze dan nam hem mee, bracht hem bij de overste en zei: De gevangene Paulus riep mij bij zich en vroeg mij deze jongeman bij u te brengen, daar hij u iets heeft te zeggen. 19 De overste nu nam hem bij de hand, ging met hem terzijde en vroeg: Wat is het dat je mij hebt te berichten? 20 En hij zei: De Joden hebben afgesproken u te vragen of u morgen Paulus in de Raad wilt brengen, alsof die hem nauwkeuriger over iets zou willen verhoren. 21 Laat u dan niet door hen overreden, want meer dan veertig mannen uit hen leggen hem een hinderlaag; zij hebben zichzelf vervloekt om niet te eten of te drinken voordat zij hem hebben gedood; en nu zijn zij gereed in afwachting van uw toezegging. 22 De overste dan liet de jongeman gaan met de opdracht: Vertel aan niemand dat je mij dit te kennen hebt gegeven.

De mens kan nog zoveel bedenken, maar God staat boven alles. De mens die zonder God plannen maakt, komt altijd beschaamd uit. Om het boosaardige plan van de Joden te verijdelen zet God dit keer een familielid van Paulus in. We horen hier van een zuster van Paulus en van haar zoon, Paulus’ neef. Na deze gebeurtenis horen we niets meer van hen. Ze verschijnen even op het toneel omdat God dat wil.

Telkens als God werkt, doet Hij dat op Zijn eigen en vaak verrassende manier. Er ligt bij Hem geen standaardprocedure die Hij voor Zijn werk hanteert. Zo komt Hij niet opnieuw in een visioen bij Paulus om hem te waarschuwen. Hij maakt gebruik van gewone wegen. Hij bestuurt de omstandigheden zo, dat de neef van Paulus van de samenzwering hoort. Deze bericht dat aan Paulus.

Als Paulus dit verneemt, is dit voor hem een geoorloofd middel waarvan hij graag gebruik maakt om een kwade zaak te melden en daarmee zijn veiligheid te waarborgen. De toezegging van de Heer in vers 11 maakt hem niet fatalistisch. Hij zal zijn neef als een betrouwbare jongeman hebben gekend die niet met verzinsels bij hem komt.

Paulus roept een van de hoofdlieden bij zich. Dit betekent dat hij een zekere mate van vrijheid heeft en ook een zekere mate van respect bij zijn bewakers. Hij vraagt de bewaker om zijn neef naar de overste te brengen omdat deze hem iets te berichten heeft. Er volgt geen toelichting. De bewaker doet wat Paulus hem opdraagt en brengt de neef van Paulus bij de overste. Correct doet de bewaker verslag van het verzoek van “de gevangene Paulus”, een naam die Paulus ook meerdere keren voor zichzelf gebruikt (Ef 3:1; 4:1; 2Tm 1:8; vgl. Fp 1:7,13,17).

De overste neemt de jongeman serieus omdat deze namens Paulus komt en hij inmiddels ‘de gevangene Paulus’ enigszins heeft leren kennen. Deze bijzondere gevangene moet indruk hebben gemaakt op deze toch wel geharde man. Het zal hem zo gaan als het de hoofdman bij het kruis van de Heer Jezus is gegaan, die ook tot de overtuiging kwam dat hij met een Rechtvaardige te doen had (Lk 23:47).

Natuurlijk zien we in dit alles de hand van de Heer van Wie Paulus in de eerste plaats een gevangene is. Hij bestuurt ook de gevoelens van een gehard man die net als Paulus de jongeman serieus neemt. Met zijn scherpe aanvoeling voor dreigend gevaar neemt hij Paulus’ neef apart. Wat deze jongeman hem heeft te melden, is niet voor andermans oren bestemd.

Hij nodigt de jongeman uit hem te vertellen wat hij te berichten heeft. Dan doet Paulus’ neef verslag van zijn ontdekking. Hij vertelt over de afspraak die de Joden met de Raad hebben gemaakt om de overste te verzoeken Paulus in de Raad te brengen. Hij vertelt erbij met welke reden ze dit verzoek omkleden. De jongeman vertelt gedetailleerd wat de veertig mannen aan de Raad hebben voorgesteld.

Hoe hij dat te weten is gekomen, vermeldt Lukas niet. Een voor de hand liggende verklaring kan zijn dat een geheim dat door minstens veertig mannen moet worden bewaard, moeilijk te bewaren is. In een zo groot gezelschap ontstaat gemakkelijk een lek. Maar dan nog is het de vraag of zoiets uit de eerste hand en zo gedetailleerd gehoord wordt, of via een heel circuit van geruchten. Hoe het ook zij, de Heer heeft ervoor gezorgd dat Paulus’ neef van het complot heeft gehoord en nauwkeurig weet hoe het in elkaar is gezet.

Paulus’ neef is geen kleine jongen. Hij kan zelfstandig denken en ook concluderen. Om de ernst van de zaak te onderstrepen dringt hij er bij de overste op aan, zich niet door de Raad te laten beetnemen. Het lijkt erop dat de overste het verzoek van de Raad al binnen heeft wanneer de neef van Paulus hem zijn ontdekking komt vertellen. De jongeman spreekt er namelijk over dat de Raad gereed is “in afwachting van uw toezegging”. Het maakt het verhaal voor de overste ook aannemelijk. Anders had hij het verzoek wel kunnen afwachten en zo kunnen controleren of het verhaal van de jongeman klopte.

De overste herkent de dreiging, want hij is inmiddels goed op de hoogte geraakt met de haat van de Joden tegen Paulus. Hij gebiedt de jongeman met niemand te praten over de inhoud van hun gesprek en laat hem gaan. Hiermee verdwijnt dit familielid uit beeld. De Heer heeft hem even gebruikt voor Zijn doel. Nu neemt de Heer de overste weer bij de hand, zonder dat deze zich dat bewust is, om zijn gevangene Paulus daar te krijgen waar Hij hem hebben wil: in Rome.

Hd 23:23-30 | De brief van Lysias aan Felix

23 En hij riep twee van de hoofdlieden bij zich en zei: Maakt tweehonderd soldaten gereed om naar Caesaréa te trekken, en zeventig ruiters en tweehonderd lansdragers, vanaf [het] derde uur van de nacht, 24 en zet rijdieren klaar, opdat zij Paulus daarop zetten en veilig overbrengen naar de stadhouder Felix. 25 En hij schreef een brief met de volgende inhoud: 26 Claudius Lysias aan de hoogedele stadhouder Felix, gegroet! 27 Daar deze man door de Joden was gegrepen en op het punt stond door hen te worden gedood, ben ik tussenbeide gekomen met mijn soldaten en heb [hem] ontzet, daar ik had vernomen dat hij een Romein is. 28 En daar ik de reden wilde weten waarom zij hem beschuldigden, bracht ik <hem> in hun Raad. 29 Het bleek mij, dat hij werd beschuldigd over twistvragen van hun wet, maar dat hij geenszins werd aangeklaagd wegens iets dat dood of gevangenschap waard is. 30 Toen mij nu te kennen was gegeven, dat een aanslag tegen deze man zou worden gepleegd, heb ik hem onmiddellijk naar u gezonden en ook zijn beschuldigers bevolen voor u te zeggen wat zij tegen hem hebben. <Vaarwel!>

De overste laat er geen gras over groeien. Hij geeft bevelen met het oog op het transport van Paulus. Het uur van vertrek wordt vastgesteld op het derde uur van de nacht, dat is negen uur ‘s avonds. De grootte van het escorte is niet met het oog op de veiligheid van Paulus als christen, maar als Romein. De overste zou een slechte beurt maken als onder zijn bewind een Romein zou worden gedood.

De overste neemt de zaak uiterst serieus omdat hij weet hoe fanatiek godsdienstige mensen zijn. Daarom stuurt hij een leger van maar liefst vierhonderdzeventig man mee om Paulus te beschermen. Hij stelt Paulus zelfs een rijdier ter beschikking, zodat hij niet hoeft te lopen. Het is zijn bedoeling om Paulus over te brengen naar Caesaréa, waar de stadhouder Felix woont. De zaak is hem boven het hoofd gegroeid, zo voelt hij aan, en Felix als zijn meerdere en verantwoordelijk voor de rechtsorde in Judéa moet hier maar zijn oordeel over geven.

Om de overdracht van de gevangene toe te lichten schrijft de overste een brief aan Felix waarvan Lukas ons de inhoud meedeelt. Hoe Lukas de inhoud van de brief te weten is gekomen, weten we niet. Zo heeft ook de overste niet kunnen vermoeden, dat wat hij alleen voor Felix heeft bedoeld, nu gelezen wordt door allen die de Bijbel lezen. Dat betekent niet dat zijn brief is geïnspireerd, maar dat Lukas is geïnspireerd om deze brief op te nemen in Gods Woord. Er staan ook uitspraken van ongelovigen en zelfs van de duivel in de Bijbel. Ongelovigen of de duivel zijn niet geïnspireerd, maar de bijbelschrijver die deze woorden vermeldt.

Uit de aanhef van de brief krijgen we de naam te horen van de man over wie we al zoveel hebben gelezen en die tot nu toe steeds is aangeduid als “overste”. Deze overste heet Claudius Lysias, verderop “de overste Lysias” genoemd.

In zijn brief doet Lysias verslag van de aanleiding van het zenden van Paulus naar de stadhouder. Daarbij geeft hij de feiten weer zoals ze voordelig zijn voor hemzelf met als gevolg dat hij hier en daar de waarheid geweld aandoet. Zo heeft hij Paulus helemaal niet ontzet omdat hij had vernomen dat Paulus een Romein was. Dat gegeven hoorde hij pas van Paulus toen hij hem wilde laten geselen. Hij maakt het mooier dan het werkelijk was. Verder geeft hij wel een correct verslag van de gebeurtenissen.

Bovendien is het belangrijk op te merken dat in dit officiële, ambtelijke schrijven vastgelegd wordt dat Paulus niets heeft gedaan wat dood of gevangenschap waard is. Weer wordt door de heidenen van de onschuld van Paulus getuigd. Uit de brief blijkt verder nog dat hij de beschuldigers heeft ingelicht over de verplaatsing van Paulus naar Caesaréa en dat zij zich daar kunnen vervoegen om hun aanklacht tegen Paulus in te dienen.

Hd 23:31-35 | Paulus naar Felix gezonden

31 De soldaten dan haalden Paulus op zoals hun was bevolen en brachten hem ‘s nachts naar Antípatris; 32 en de volgende dag lieten zij de ruiters met hem vertrekken en keerden naar de legerplaats terug. 33 En toen dezen in Caesaréa waren gekomen en de brief aan de stadhouder hadden overhandigd, stelden zij ook Paulus voor hem. 34 Deze nu las [de brief] en vroeg uit welke provincie hij was, en toen hij vernam dat hij uit Cilicië was, 35 zei hij: Ik zal u verhoren wanneer ook uw beschuldigers zijn aangekomen. En hij beval dat hij in het pretorium van Herodes in bewaring zou worden gehouden.

Het transport van de gevangene begint. Zoals het goede soldaten betaamt, handelen zij naar het bevel van hun meerdere (Mt 8:9) en halen Paulus op. Het eerste deel van de reis vindt ’s nachts plaats en heeft als doel Antípatris. De volgende dag keert het voetvolk terug en gaan de ruiters met Paulus in hun midden verder naar Caesaréa. In Caesaréa gaan ze naar de stadhouder Felix en geven hem de brief van Claudius Lysias met daarin de uitleg van de reden van hun bezoek. Die reden wordt in de persoon van Paulus ook in levenden lijve voor hem geplaatst.

Na het lezen van de brief vraagt Felix uit welke provincie Paulus afkomstig is. Het antwoord is dat hij uit Cilicië komt, waar ook Tarsus ligt. Dat valt niet onder het gezagsgebied van Felix, maar hij ziet toch geen aanleiding Paulus naar dat district te sturen. Mogelijk wilde hij de Joden niet te zeer tegen de haren in strijken die dan immers helemaal naar Cilicië zouden moeten reizen om daar hun beschuldigingen te uiten.

Hij deelt Paulus mee dat hij hem zal verhoren wanneer ook zijn beschuldigers zouden zijn aangekomen. Het Romeinse recht schreef voor dat de aangeklaagde en de aanklagers samen voor de rechter moesten verschijnen. De aanklagers konden dan hun aanklacht naar voren brengen, waarop de aangeklaagde de gelegenheid kreeg die te weerleggen.

Na zijn mededeling aan Paulus beveelt Felix dat Paulus in het pretorium van Herodes in bewaring moet worden gehouden. Het pretorium van Herodes is het door Herodes de Grote gebouwde paleis, dat door de Romeinen bestemd was als ambtswoning van de stadhouder.

Handelingen 24

Hd 24:1-9 | Paulus voor Felix aangeklaagd

1 Na vijf dagen nu kwam de hogepriester Ananias met enige oudsten en een redenaar, een zekere Tertullus, die bij de stadhouder een aanklacht indienden tegen Paulus. 2 Toen hij nu was geroepen, begon Tertullus aldus te beschuldigen: 3 Dat wij door u grote vrede genieten en hervormingen voor dit volk door uw beleid tot stand komen, erkennen wij alleszins en overal, hoogedele Felix, met alle dankbaarheid. 4 Om U echter niet te lang op te houden, verzoek ik u ons met uw bekende welwillendheid een ogenblik aan te horen. 5 Want het is ons gebleken, dat deze man een pest is en een verwekker van oproeren onder alle Joden over het hele aardrijk en een aanvoerder van de sekte der Nazoreeërs, 6 die ook heeft geprobeerd de tempel te ontheiligen. Wij hebben hem [dan] ook gegrepen <en naar onze wet willen oordelen. 7 De overste Lysias is er echter bij gekomen en heeft hem met groot geweld aan onze handen ontrukt 8 en zijn beschuldigers geboden naar u toe te komen>. Door hem te verhoren zult uzelf zich van alles kunnen vergewissen waarvan wij hem beschuldigen. 9 En ook de Joden stemden het toe door te beweren dat deze dingen zo waren.

Om de zaak goed voor te bereiden heeft de Raad de tijd genomen. Ze hebben ook een redenaar in de arm genomen. Na vijf dagen verschijnen ze met deze redenaar, een zekere Tertullus, voor de stadhouder en dienen bij hem een aanklacht in tegen Paulus. Tertullus is grondig door de Raad ingelicht en zou hun zaak met verve, maar zonder succes, naar voren brengen. Hij is ingehuurd vanwege zijn redenaarstalent, maar heeft innerlijk geen enkele binding met de zaak zelf.

Hij begint zijn redevoering met een enorm stuk vleierij. De “grote vrede” die zij “genieten” en de “hervormingen voor dit volk” die Tertullus aanprijst als zouden die door het beleid van Felix tot stand zijn gekomen, zijn grove leugens. Er is niets van een dergelijk beleid van deze man bekend die integendeel bekendstond als een man van laag allooi. De dankbaarheid is buitengewoon geveinsd, het is huichelarij van de bovenste plank. De Joden konden het bloed van deze man wel drinken, maar ze houden zich bij deze huichelarij muisstil of knikken instemmend.

Met zijn juridische vleitaal speelt Tertullus in op de gevoelens van de stadhouder. De stadhouder hoefde slechts een ogenblik te luisteren en de zaak zou hem volkomen duidelijk zijn. Dan kon de stadhouder zich weer met de echt belangrijke en moeilijke zaken gaan bezighouden. Van de man die hier voor hem staat, is gebleken dat hij een pest is. Het is een ziek man die ook nog eens ziekte verspreidt. Het is overduidelijk dat hij een verwekker van oproeren is onder alle Joden over het hele aardrijk. Kan iemand een nog groter misdadiger zijn? Daarbij is hij ook nog eens aanvoerder van een staatsgevaarlijke sekte, die van de Nazoreeërs.

Tertullus zwenkt gemakkelijk van het ene uiterste naar het andere. Hij roemt Felix als een hoogstaand man die in aanzien is, terwijl hij in dezelfde ademtocht de hoogstaande apostel voorstelt als een pest, iemand die schadelijk is voor de volksgezondheid. Met dit alles wil Tertullus de indruk wekken dat Felix het hele aardrijk een geweldige dienst bewijst als hij deze man veroordeelt. Hij verwijdert een rotte vrucht die anders verder alle mooie vruchten van het Romeinse beleid aantast, waarvan ook de Joden een prachtige vrucht zijn.

Inderdaad was “deze man” een “verwekker van oproeren”. Overal waar hij kwam, kwam er rumoer en onrust onder de Joden. Alleen waren zij, de Joden, zelf de onruststokers. Tertullus stelt Paulus voor als een bendeleider van “de sekte van de Nazoreeërs”, een naam voor de christenen die we alleen hier vinden. Hij maakt van de volgelingen van de Nazoreeër, de Heer Jezus, een bende.

Tertullus doet ook de grote beschuldiging, zij het in een afgezwakte vorm, met betrekking tot de ontheiliging van de tempel. Hij stelt het voor alsof Paulus heeft “geprobeerd” de tempel te ontheiligen, wat feitelijk betekent dat hij het niet heeft gedaan. Maar ook de poging is al een reden geweest hem te grijpen en naar “onze” wet te oordelen. Het is nog steeds de oude leugen dat Paulus zijn Griekse vriend Trófimus in de tempel wilde brengen.

Om de beschuldiging te versterken verwijst Tertullus naar wat Lysias heeft gedaan in de bevrijding van Paulus. Het lijkt erop dat Tertullus daarmee wil zeggen dat Lysias dat beter niet had kunnen doen, want dan had Felix niet zijn goede tijd aan deze zaak hoeven te besteden. Door te spreken over “groot geweld” laat Tertullus ook doorschemeren hoe graag ze deze man uit de weg hadden geruimd. Maar de zaak is nu eenmaal zo gelopen. Ze hebben gedaan wat Lysias heeft geboden en zijn naar Felix toegekomen. Felix zal wel begrijpen dat je dat niet doet als je niet heel zeker van je zaak bent.

Terwijl Tertullus zijn pleidooi zo voert, hebben de Joden telkens hun instemming getoond. Ze zijn Tertullus bijgevallen door te beweren dat het allemaal zo is zoals hij het voorstelt.

Hd 24:10-13 | Paulus weerlegt de beschuldigingen

10 Paulus echter antwoordde, nadat de stadhouder hem een wenk had gegeven om te spreken: Daar ik weet dat u sinds vele jaren rechter over dit volk bent, verdedig ik mijn zaak met goede moed, 11 daar u zich ervan kunt vergewissen, dat het niet meer dan twaalf dagen geleden is sinds ik ben opgegaan naar Jeruzalem om te aanbidden; 12 en zij hebben mij niet in de tempel gevonden terwijl ik met iemand sprak of een volksoploop veroorzaakte, ook niet in de synagogen of ergens in de stad; 13 ook kunnen zij niets waarvan zij mij nu beschuldigen, voor u bewijzen.

Dan krijgt Paulus van Felix de gelegenheid zich te verdedigen. Hij verdedigt zijn eigen zaak. Hij heeft geen redenaar als Tertullus nodig (Mt 10:18-20). Hij doet dat met een waardigheid die het gezwam van Tertullus volledig in de schaduw stelt. Zonder een zweem van vleierij erkent hij Felix als rechter over het volk van de Joden. Paulus vermeldt dat hij weet dat Felix al vele jaren die functie bekleedt. Dat betekent namelijk dat Felix goed op de hoogte is van de gewoonten van het volk. Het geeft Paulus goede moed bij zijn verdediging. Het maakt een groot verschil of je iets moet uitleggen aan mensen die je onderwerp begrijpen of aan mensen voor wie de materie helemaal vreemd is.

Hij begint met erop te wijzen dat het nog maar twaalf dagen geleden is dat hij naar Jeruzalem kwam. Het is dan ook onzinnig hem voor te stellen als iemand die een reputatie van onruststoker heeft opgebouwd. En dan de reden van zijn opgaan naar Jeruzalem. Die was geen andere dan om te aanbidden en om het geld van een inzameling van de volken naar de arme gelovigen in Jeruzalem te brengen (vers 17). Zijn dat activiteiten van een bendeleider?

Paulus spreekt over aanbidding, echter niet in de christelijke zin van het woord, maar naar de Joodse norm. Hij spreekt hier als een echte Jood onder de Joden. De christelijke aanbidding is niet verbonden aan een plaats als Jeruzalem. Hij is hier de Jood die nog een band heeft met het Jodendom. Er was wel een christengemeente in Jeruzalem die hij heeft opgezocht, maar hij wekt wel de indruk dat het hem niet ging om de christelijke aanbidding.

Zijn verblijf in de tempel en de beschuldigingen die zij daaraan verbinden, doet hij af als allemaal verzinsels. Paulus wijst zijn beschuldigers terug door te stellen dat zij voor Felix niets kunnen bewijzen van hun beschuldigingen tegen hem.

Hd 24:14-21 | Paulus verklaart zijn orthodoxe geloof

14 Dit echter beken ik u, dat ik naar de Weg die zij een sekte noemen, zo de God van de vaderen dien, terwijl ik alles geloof wat volgens de wet is en in de profeten geschreven staat 15 en hoop op God heb – welke [hoop] dezen ook zelf verwachten – dat er een opstanding zal zijn zowel van rechtvaardigen als van onrechtvaardigen. 16 Daarom oefen ik mij ook om altijd een onergerlijk geweten te hebben tegenover God en de mensen. 17 Na vele jaren nu kwam ik om aalmoezen aan mijn volk en offeranden te brengen, 18 waarbij zij mij gereinigd in de tempel vonden, niet met een menigte of met tumult. Er waren echter enige Joden uit Asia, 19 die voor u zouden moeten verschijnen en [mij] beschuldigen als zij iets tegen mij hebben. 20 Of laat dezen zelf zeggen, welk misdrijf zij <in mij> hebben gevonden toen ik voor de Raad stond, 21 behalve aangaande dit éne woord dat ik riep toen ik in hun midden stond: Over [de] opstanding van doden sta ik vandaag voor u terecht!

Vervolgens verklaart Paulus dat hij geen afvallige Jood is, maar dat hij de God van de vaderen dient. Hij belijdt hiermee dezelfde God te dienen die zijn beschuldigers belijden te dienen. Tevens belijdt hij alles te geloven wat in de wet en de profeten staat. Er is echter ook een groot verschil en dat noemt hij ook. Hij dient de God van de vaderen en gelooft dat, wat volgens de wet is en in de profeten geschreven staat, in overeenstemming is met de Weg.

Hij belijdt hiermee dat de richting die binnen het Jodendom als een sekte wordt beschouwd en ‘de Weg’ wordt genoemd het ijkpunt van zijn handelen is. Hiermee verwijst hij in bedekte termen naar de Heer Jezus, naar Hem Die de Weg van en tot God is. Dat is ook de basis van de hoop die hij op God heeft – een hoop die ook zij hebben – dat er een opstanding is. Ook hiermee wijst Paulus op de gemeenschappelijke bodem waarop hij en zijn beschuldigers staan.

Het christendom werd toen nog gezien als een sekte van het Jodendom waarvan de aanhangers beleden dat de Messias was gekomen, maar zich verder in niets van de orthodoxe Joden onderscheidden. Door steeds die gemeenschappelijke bodem op te zoeken zegt Paulus als het ware: Zij hebben mij wel uitgeworpen, maar ik heb hen niet verworpen. Hij verklaart zich hierdoor solidair met zijn volk. Hoe zou hij dan ‘een pest’ genoemd kunnen worden?

De opstanding was de Joden bekend uit het Oude Testament (Jb 19:25-27; Ps 16:9-11; Dn 12:13), maar het onderscheid tussen een opstanding van rechtvaardigen en onrechtvaardigen niet. Het Nieuwe Testament laat ons zien dat er tussen beide opstandingen een verschil van duizend jaar zit (Op 20:4-6).

Het noemen van de opstanding tegenover Felix confronteert de stadhouder met de toestand na de dood. Het is toch wel een hint voor Felix om daarover na te denken. Paulus stelt de opstanding voor als een hoop (Hd 23:6; 26:6; 28:20). Deze hoop behelst de zekere vervulling van de beloften die God aan Zijn volk heeft gedaan.

In die hoop, in die verwachting, leefde Paulus en dat was voor hem het motief, “daarom”, om met een onergerlijk geweten God te dienen. Op geen enkele manier wilde hij iets doen waardoor hij innerlijk de band met God kwijtraakte en waardoor hij ook geen zicht meer zou hebben op de vervulling van Gods beloften. Door zo te spreken spreekt hij ook tot het geweten van de mensen voor wie hij verschijnt (vgl. Hd 23:1). Felix had geen onergerlijk geweten en ook Tertullus en de ongelovige Joden niet.

Nog eens wijst hij erop dat hij vele jaren niet in Jeruzalem was en dat, toen hij daar weer kwam, dat niet was om onrust te stoken, maar om goed te doen. Als Felix wil, kan hij dat allemaal nagaan en zal hij het bevestigd krijgen. Hij was naar Jeruzalem gekomen met het geld van de inzameling van de volken bij zich (Rm 15:25-28; 1Ko 16:1-4; Gl 2:10).

Dat was bestemd voor “mijn volk”, dat zijn zijn gelovige Joodse broeders van de gemeente in Jeruzalem, met wie hij ook samen offers had willen brengen. Er was niets aan de hand, totdat er enkele Joden uit Asia kwamen. Die zou Felix maar eens moeten oproepen om onder ede te verklaren dat ze hem met een heiden in de tempel hadden gevonden. Ook de voor Felix verschenen Joden uit Jeruzalem mogen wat Paulus betreft wel eens met een echte beschuldiging komen.

Het enige waarvan ze hem zouden kunnen beschuldigen, is wat hij heeft geroepen toen hij in hun midden stond. Hij heeft iets geroepen wat deze sadduceeën weigerden te geloven. Maar een dergelijke beschuldiging zou op Felix geen enkele indruk maken. Hij zou zich niet inlaten met een theologisch verschil.

Hd 24:22-27 | Felix en Paulus

22 Felix nu, vrij nauwkeurig bekend met wat de Weg betrof, verdaagde hun zaak en zei: Wanneer de overste Lysias komt, zal ik uw zaken tot beslissing brengen. 23 En hij beval de hoofdman hem in bewaring te houden en [hem] enige vrijheid te laten en niemand van de zijnen te verhinderen hem te dienen. 24 Na enige dagen nu kwam Felix daar met zijn eigen vrouw Drusilla, die een Jodin was, en hij ontbood Paulus en hoorde hem over het geloof in Christus <Jezus>. 25 Toen hij echter sprak over rechtvaardigheid, zelfbeheersing en het toekomstige oordeel, werd Felix bang en antwoordde: Ga nu maar weg; als ik echter weer gelegenheid heb, zal ik u bij mij roepen, 26 – terwijl hij tevens hoopte, dat hem door Paulus geld zou worden gegeven; daarom ontbood hij hem ook meermalen en praatte met hem. 27 Toen echter twee jaren voorbij waren, kreeg Felix als opvolger Porcius Festus; en daar Felix de Joden een gunst wilde bewijzen, liet hij Paulus gevangen.

Felix is in verlegenheid met de zaak. Hij weet dat Paulus niets gedaan heeft waarvoor het Romeinse recht hem schuldig oordeelt. Hij kent ‘de Weg’ behoorlijk goed, waarvan hij op de hoogte zal zijn gebracht door zijn vrouw Drusilla, die een Jodin is (vers 24). Als hij echter zou toegeven dat Paulus onschuldig is, zou hij zich de woede van de Joden op de hals halen, en hun gunst vindt hij belangrijker dan het recht. Daarom neemt hij zijn toevlucht tot een uitweg en zegt dat hij de zaak aanhoudt om die nauwkeuriger te onderzoeken. Hij zou wachten tot Lysias kwam. Dat is een smoes, want wanneer zou die komen?

Je kunt bekend zijn met ‘de Weg’, maar die toch niet gaan. Zijn uitweg betekent dat Paulus gevangen blijft. Daarbij krijgt hij een behoorlijke mate van bewegingsvrijheid waaruit blijkt dat Felix hem niet als een staatsvijand ziet. Zo was ook Pilatus overtuigd van de onschuld van de Heer, maar liet hij Hem niet vrij.

Na enkele dagen krijgt Paulus de gelegenheid met de stadhouder alleen te spreken. Dat gebeurt op verzoek van Felix die samen met zijn vrouw Drusilla weer in Caesaréa is gekomen. Hij wil toch wel meer van Paulus horen over het geloof in Jezus Christus. Paulus spreekt daarover en spreekt het geweten van Felix aan. Onverschrokken vertelt hij de goddeloze Felix wat zijn geweten moet treffen.

Hij spreekt met hem over “rechtvaardigheid”, dat ziet op zijn leven in verbinding met anderen. Daarin is hij zeker niet rechtvaardig en nog steeds handelt hij onrechtvaardig. Hij vertreedt rechten van anderen met het grootste gemak als hem dat voordeel oplevert. Zo heeft hij zich ook zijn vrouw Drusilla toegeëigend die aan een andere man toebehoort.

Ook “zelfbeheersing” is een onderwerp waarover Paulus spreekt. Zelfbeheersing heeft te maken met de eigen persoon. Hij heeft geen enkele zelfbeheersing, maar geeft toe aan zijn lusten en is al met de derde prinses getrouwd.

Ten slotte houdt Paulus hem “het toekomstige oordeel” voor als iets waarmee hij rekening zou moeten houden. Het oordeel plaatst Felix in zijn verhouding tegenover God. Maar ook met God wenst hij geen rekening te houden. Felix heeft er geen boodschap aan dat het “nu … [de] welaangename tijd” is (2Ko 6:2b).

Paulus plaatst dit alles in het perspectief van het geloof in de Heer Jezus. Felix kan aan het oordeel over zijn onrechtvaardigheid en het ongebreidelde leven in de zonde ontkomen door het geloof in Hem. Felix voelt zich in de tegenwoordigheid van God. Zijn geweten spreekt, terwijl Paulus niets heeft gezegd van zijn verdorven wijze van leven. Paulus heeft alleen Gods Woord laten schijnen in kracht en dat doet zijn werk.

Maar Felix wil het licht niet en stuurt Paulus weg. Velen zijn ongetwijfeld bang geweest toen zij voor Felix stonden, maar hier zijn de rollen omgekeerd. Het christendom is voor Felix te duur. Hij wil zijn leven in de zonde niet prijsgeven. Hij moet er te veel voor inleveren en dat wil hij niet. Felix reageert zoals zoveel mensen hebben gereageerd en nog steeds reageren.

Lukas merkt nog een verhindering op voor Felix om het evangelie aan te nemen en dat is zijn geldzucht. Geldzucht is een wortel van alle kwaad (1Tm 6:10). Hij hoopt dat Paulus hem geld zal geven om hem los te laten. Elke keer dat hij met Paulus praat, is het vanuit dat motief. Dat houdt hem af van een keus voor Christus.

Zo verstrijken er twee jaren. We zijn aangekomen in het jaar 60. Dan wordt Felix opgevolgd door Porcius Festus. Hoewel Felix overtuigd is van de onschuld van Paulus en hij de mogelijkheid heeft hem vrij te laten, laat hij hem toch gevangen. Dat heeft er ook mee te maken dat de aanklagers nog steeds niet verschenen zijn. Maar hij geeft niets om gerechtigheid. Geld en de publieke opinie zijn belangrijker voor hem.

Paulus is al langer dan twee jaar gevangen. Toch maakt hij geen gebruik van de mogelijkheid om zichzelf vrij te kopen. En waarom zit hij gevangen? Vanwege menselijkerwijs een ongelukkige zaak die hij zichzelf heeft opgelegd. Maar God gebruikt het. Hierdoor komen stadhouders als Felix (betekent ‘gelukkige’) en Festus (betekent ‘feest’) in aanraking met het evangelie. Als ze het zouden aannemen, zouden ze werkelijk gelukkig worden en echt feest kunnen vieren. Voor zover we hun geschiedenis in de Schrift hebben, lijkt het erop dat ze de kans van hun leven voorbij hebben laten gaan.

Handelingen 25

Hd 25:1-5 | Paulus bij Festus aangeklaagd

1 Toen Festus dan in de provincie was aangekomen, ging hij na drie dagen van Caesaréa op naar Jeruzalem. 2 En de overpriesters en de voornaamsten van de Joden dienden een aanklacht tegen Paulus bij hem in, en deden hem een verzoek, 3 door als gunst ten nadele van hem te vragen dat hij hem naar Jeruzalem zou ontbieden, daar zij een hinderlaag legden om hem onderweg te doden. 4 Festus dan antwoordde dat Paulus in Caesaréa in bewaring bleef, maar dat hijzelf spoedig [daarheen] zou reizen. 5 Laten dan, zei hij, de invloedrijken onder u meereizen en als er iets onbehoorlijks in de man is, hem beschuldigen.

Het toneel rondom Paulus heeft een wijziging ondergaan. Festus, die Felix als stadhouder over Judéa is opgevolgd, is in Caesaréa komen wonen. Caesaréa was de politieke hoofdstad, terwijl Jeruzalem de godsdienstige hoofdstad van Judéa was, het hart van het Jodendom. Goede betrekkingen met Jeruzalem waren van het grootste belang voor het bewaren van de vrede in zijn gebied. Daarom gaat Festus al snel, nadat hij zijn intrek in zijn ambtswoning in Caesaréa heeft genomen, op naar Jeruzalem om met de leiders daar kennis te maken.

Daar krijgt hij direct met de zaak van Paulus te maken. Na twee jaar zijn de Joden Paulus niet vergeten en hun haat niet kwijt. Sinds zijn aankomst in Jeruzalem hebben de Joden steeds zijn dood als doel (Hd 21:27-31; 22:22; 23:10-15; 25:3). Hun moordzucht is niet verminderd. Een nieuwe stadhouder biedt een nieuwe kans om van hun aartsvijand af te komen.

Een afvaardiging van overpriesters en voorname Joden dient tijdens zijn bezoek een aanklacht tegen Paulus bij hem in. De voornaamheid van het gezelschap aanklagers maakt duidelijk hoe hoog het geval van Paulus hen nog steeds zit. Naast hun aanklacht dienen ze ook een verzoek in. Paulus zit nog steeds in Caesaréa gevangen en hun vraag is om hem naar Jeruzalem te laten komen. Nu Festus hier is en zij er ook zijn, zou de zaak zo beklonken kunnen worden.

Hun smerige plan is om Paulus dan onderweg in een hinderlaag te laten lopen en hem te doden. Ze hebben er ook geen vertrouwen in dat Festus Paulus wel zal veroordelen. Als ze het zo kunnen regelen dat ze zelf Paulus zouden doden, zijn ze in elk geval definitief van hun vijand af.

Maar die vlieger gaat niet op. Mogelijk dat Festus van de eerdere plannen heeft gehoord of in verslagen gelezen, maar hij willigt het verzoek van de Joden niet in. Paulus blijft in bewaring in Caesaréa, waar hij ook zelf weer binnenkort naar terug zal gaan. Hierin zien we de hand van God. Festus wil de Joden wel in zoverre ter wille zijn dat hij hun de gelegenheid biedt dat de invloedrijken met hem meereizen en in Caesaréa Paulus beschuldigen.

Hd 25:6-12 | Paulus beroept zich op de keizer

6 Nadat hij nu bij hen niet meer dan acht of tien dagen was gebleven, vertrok hij naar Caesaréa; en de volgende dag nam hij op de rechterstoel plaats en beval Paulus voor te brengen. 7 En toen hij was voorgekomen, stonden de Joden die van Jeruzalem waren gekomen, om hem heen en brachten vele en zware beschuldigingen in, die zij niet in staat waren te bewijzen, 8 terwijl Paulus zich verdedigde: Noch tegen de wet van de Joden, noch tegen de tempel, noch tegen de keizer heb ik enige zonde gedaan. 9 Daar Festus echter de Joden een gunst wilde bewijzen, antwoordde hij Paulus en zei: Wilt u naar Jeruzalem opgaan en daar voor mij over deze dingen terechtstaan? 10 Paulus echter zei: Ik sta voor de rechterstoel van de keizer en daar moet ik terechtstaan; de Joden heb ik geen enkel onrecht aangedaan, zoals ook u zeer goed weet. 11 Als ik dan onrecht doe en iets heb bedreven dat [de] dood waard is, weiger ik niet te sterven; als er echter niets [waar] is van dat waarvan dezen mij beschuldigen, dan kan niemand mij bij wijze van gunst aan hen uitleveren. Op de keizer beroep ik mij. 12 Toen antwoordde Festus, nadat hij met de raad had gesproken: Op de keizer hebt u zich beroepen, naar de keizer zult u gaan.

Na verloop van acht of tien dagen gaat Festus terug naar Caesaréa. De dag na zijn terugkeer neemt hij plaats op de rechterstoel en beveelt Paulus voor hem te brengen. Door plaats te nemen op de rechterstoel krijgt de behandeling van ‘de zaak Paulus’ een officieel karakter. Maar wat voor een rechter neemt er plaats. Het is een mens die uitsluitend op eigen belang uit is.

Dat gebeurde destijds ook bij Pilatus, van wie we ook lezen dat hij “op de rechterstoel” ging zitten (Jh 19:13) en dat om recht te spreken over de Rechter van de hele aarde (Gn 18:25) Die voor hem stond. Het recht dat hij sprak, is de grootste en grofste vorm van onrecht die ooit is begaan.

Het is een grote bemoediging te weten dat tegenover alle aardse rechterstoelen er een hemelse rechterstoel is. Op aardse rechterstoelen zaten en zitten mensen die niet in staat zijn tot een onpartijdig oordeel. Op de hemelse rechterstoel zit Iemand Die volmaakt recht zal spreken (Rm 14:10; 2Ko 5:10).

Voor Festus verschijnen ook de Joden die op zijn uitnodiging meegekomen zijn. Lukas vermeldt van hen dat zij “om hem heen” staan, wat vermoedelijk op Paulus slaat. Als bloedhonden hebben ze hem omsingeld. Dan breekt hun stortvloed aan “vele en zware beschuldigingen” los. Lukas treedt niet in detail over de inhoud ervan. Uit de verdediging van Paulus kunnen we opmaken van welke punten ze hem beschuldigden.

Omdat de Joden nog steeds geen resultaat hebben geboekt bij hun aanklacht, zullen ze de beschuldigingen dik hebben aangezet en ook zoveel mogelijk hebben uitgebreid. De waarheid hebben ze daarbij op vreselijke wijze geweld aangedaan. Het is dan ook niet verwonderlijk dat zij niet in staat zijn ook maar één enkele aanklacht te bewijzen. Juist hun overdrijving in de aanklachten maakt het voor Paulus eenvoudig om zich te verdedigen.

Daarbij komt nog dat wat voor de Joden belangrijk is, Festus totaal niet interesseert. Wat heeft hij met de wet van de Joden te maken? Als de Joden Paulus ervan beschuldigen dat hij aan de volken leert dat zij de wet niet hoeven te onderhouden, zegt hem dat niets. Hetzelfde geldt voor de beschuldiging dat hij de tempel zou hebben ontwijd.

De beschuldiging dat hij tegen de keizer iets zou hebben gedaan, zou iets kunnen zijn dat belangrijk is. Deze beschuldiging was gebaseerd op het prediken van een andere koning dan de keizer, namelijk Jezus (Hd 17:7). Maar er is geen enkele oproep door Paulus gedaan om tegen de keizer in opstand te komen. Integendeel, hij leerde dat men zich aan de overheid moet onderwerpen (Rm 13:1).

Dit is geen zaak voor Festus. Nee, het is hem duidelijk dat hij niet met een staatsgevaarlijk iemand heeft te maken, iemand die de alom geroemde ‘Pax Romana’, de Romeinse vrede, in gevaar brengt. Terwijl Festus tot dusver correct heeft gehandeld en nu ook tot de vrijlating van Paulus had moeten overgaan, doet hij een voorstel dat volledig in strijd is met het Romeinse recht. Hij stelt Paulus voor om naar Jeruzalem op te gaan en daar voor hem terecht te staan.

Lukas vermeldt het motief van het voorstel erbij: Festus wil de Joden een gunst bewijzen. De hoofdzorg van Festus is de gunst van de Joden te verwerven, zoals dat ook was bij Felix (Hd 24:27) en Pilatus (Mk 15:15). Hij wil bij hen in een goed blaadje komen. Een goede verhouding met de Joden is voor hem belangrijker dan het recht doen aan een gevangene die moeilijkheden veroorzaakt, althans daarvan wordt beschuldigd. Hij voorziet dat vrijlating hem alleen maar grote problemen zal opleveren.

Paulus doorziet zijn bedoelingen. Eerder wilde hij graag naar Jeruzalem, maar dat wil hij nu niet meer. Hij wil niet voor een Joodse rechtbank verschijnen, maar voor de rechtbank van de keizer. Door zich op de keizer te beroepen erkent hij de weg van de Heer met hem, dat Hij hem uit Jeruzalem heeft geleid. Hij erkent ook de rechterstoel van de keizer en daarop doet hij een beroep. De rechterstoel waarop Festus zit, is die van de keizer. Festus oefent als zijn vertegenwoordiger diens gezag uit.

De eerste christenen hebben veel onrecht geleden, maar de aanklachten waren steeds ongegrond. Ze hielden zich aan de wetten die de overheid uitvaardigde, zodat ze op grond daarvan niet aan te klagen waren. Wat zij leden, was terug te voeren op het feit dat ze christen waren (1Pt 4:15-16).

Paulus spreekt ook tot het geweten van Festus door tegen hem te zeggen dat hij goed weet dat hij, Paulus, de Joden geen enkel onrecht heeft aangedaan. Door zijn uitspraak diskwalificeert hij Festus als rechter. Paulus spreekt zijn overgave aan het recht uit. Als hij iets zou hebben gedaan wat de dood waard is, zou hij niet weigeren te sterven.

In bedekte termen beschuldigt hij Festus er zelfs van dat deze hem bij wijze van gunst aan de Joden wil overleveren. Dit kan hij niet zonder meer aanvaarden. Daarom gaat hij in hoger beroep en beroept zich op de keizer. Als we ons al zouden afvragen of hij niet beter zijn zaak in de hand van God had kunnen geven, wordt in elk geval duidelijk dat God de omstandigheden zo bestuurt dat Paulus hierdoor in Rome komt, zoals de Heer hem eerder heeft gezegd (Hd 23:11). Daar zou hij getuigen voor de keizer zelf.

Het is ook nog de vraag óf wij ons moeten afvragen of Paulus niet beter zijn zaak in Gods hand had kunnen geven. Is het niet veeleer onze plicht om mensen op hun verantwoordelijkheid te wijzen en dat dit in voorkomende gevallen ook geldt voor wat de overheid van ons vraagt?

Het gaat niet om het bestrijden van alle verkeerde besluiten die een overheid neemt of verkeerde wetten die een overheid uitvaardigt. Zoals eerder gezegd, heeft Paulus nooit opgeroepen tot een aanspreken van de overheid op alles wat verkeerd is. Hij zegt zelfs dat wij ons zonder meer aan de overheid moeten onderwerpen. Zodra de overheid iets zegt wat we moeten doen of laten waarbij ons getuigenis voor de Heer in het geding is, kunnen we de wegen bewandelen die daarvoor geboden worden. Dat is de reden waarom Paulus hier een beroep op de keizer doet.

Het lijkt erop dat Festus hier niet op heeft gerekend. Wat moet hij nu doen? Vrijlaten kan hij Paulus niet, want dan ontploffen de Joden. Naar Jeruzalem wil Paulus niet en hij kan hem daartoe niet dwingen, want Paulus is Romeins staatsburger. Voordat hij een beslissing neemt, stemt hij eerst af met de Raad wat het beste is. Hij bedient zich van overleg met hen om ruzie met hen te voorkomen.

Wat er is besproken, deelt Lukas ons niet mee. Dat is ook niet belangrijk, want de uitkomst is dat Festus het hoger beroep van Paulus bevestigt. De Heer heeft bepaald dat Paulus naar Rome zal gaan, dus gaat hij naar Rome. Met de woorden “op de keizer hebt u zich beroepen, naar de keizer zult u gaan”, verzekert Festus Paulus ervan dat hij naar de keizer in Rome zal gaan.

Hd 25:13-22 | Festus legt Agrippa de zaak voor

13 Nadat nu enige dagen waren voorbijgegaan, kwamen koning Agrippa en Bernice in Caesaréa aan om Festus te begroeten. 14 En terwijl zij daar verscheidene dagen verbleven, legde Festus aan de koning de zaak van Paulus voor en zei: Er is door Felix een man gevangen achtergelaten, 15 aangaande wie, toen ik in Jeruzalem was, de overpriesters en de oudsten van de Joden een aanklacht indienden en tegen wie zij een veroordeling vroegen. 16 Ik antwoordde hun dat Romeinen niet [de] gewoonte hebben een mens bij wijze van gunst uit te leveren voordat de beschuldigde de beschuldigers vóór zich heeft en gelegenheid tot verdediging tegen de aanklacht krijgt. 17 Toen zij dan hier waren samengekomen, heb ik zonder enig uitstel de volgende [dag] op de rechterstoel plaatsgenomen en heb bevolen de man voor te brengen. 18 De beschuldigers die [erbij] stonden, hebben geen enkele aanklacht tegen hem ingebracht over <boze> dingen die ik vermoedde, 19 maar zij hadden tegen hem enige twistvragen over hun eigen godsdienst en over een zekere Jezus, Die gestorven is, van Wie Paulus beweerde dat Hij leeft. 20 Daar ik nu met het onderzoek van deze dingen verlegen was, vroeg ik of hij naar Jeruzalem wilde gaan en daar over deze dingen terechtstaan. 21 Toen Paulus echter in hoger beroep ging om tot de beslissing van Zijne Majesteit in bewaring te worden gehouden, heb ik bevolen hem te bewaren totdat ik hem naar de keizer zou opzenden. 22 Agrippa nu zei tot Festus: Ik zou ook zelf die man wel willen horen. Morgen, zei hij, zult u hem horen.

De beslissing dat Paulus naar de keizer in Rome zal gaan, is genomen. Dat betekent niet dat hij direct op transport wordt gezet. Er zijn nog de nodige voorbereidingen te treffen. Daarbij is de grootste zorg voor Festus, zo blijkt verderop, om een aannemelijke reden te verzinnen die het transport van deze gevangene voor de keizer rechtvaardigt.

Tot zijn vreugde verschijnen na enkele dagen koning Agrippa en Bernice. Zij komen om Festus met zijn nieuwe baan geluk te wensen. Hun komst betekent een uitkomst, want Agrippa kent de Joodse gebruiken goed. Koning Agrippa wordt vergezeld door Bernice, zijn zuster, met wie hij samenleeft.

Festus legt ‘de zaak Paulus’ aan Agrippa voor. Hij vertelt hoe een en ander is gelopen. Zoals iedereen in de wereld doet, stelt ook Festus de zaak op de voor hem gunstigste manier voor. Hij presenteert zichzelf als de oprechte handhaver van het recht, alsof dat zijn loop moet hebben en hij zich daarvoor inzet. De feiten zijn zoals hij ze kent. Hij vertelt dat door zijn voorganger Felix een man gevangen is achtergelaten over wie hij in Jeruzalem een aanklacht in ontvangst heeft genomen van de Joden die om zijn veroordeling hebben gevraagd.

Met een uitgestreken gezicht vertelt hij ook hoe hij de Joden heeft geantwoord dat de Romeinen niet de gewoonte hebben een mens bij wijze van gunst uit te leveren. Dat hijzelf slechts door gunstverlening aan de Joden met Paulus heeft gehandeld (vers 9) en dat Paulus hem daar in bedekte termen van heeft beschuldigd (vers 11), vergeet hij maar.

Hij vermeldt hoe hij zonder uitstel “de man” voor zijn rechterstoel heeft laten komen en heeft geluisterd naar de beschuldigers. De vermoedens die hij zo had over wat Paulus mogelijk zou hebben misdreven, bleken ongegrond te zijn. De aanklachten betroffen alleen wat twistvragen over hun wet. Ook had hij nog iets opgevangen “over een zekere Jezus, Die gestorven is, van Wie Paulus beweerde dat Hij leeft”.

De wijze waarop Festus over de Heer Jezus spreekt, is mateloos onverschillig. Festus heeft de kern van het evangelie te horen gekregen, waarvan hij de samenvatting aan Agrippa doorgeeft: dat de Heer Jezus is gestorven en opgestaan (1Ko 15:3-4). Het verhaal van de opstanding is voor Festus slechts Joods bijgeloof. Festus zegt niet ‘weer leeft’ en hij praat ook niet over de ‘opstanding’. Al met al spreekt Festus de onschuld van Paulus uit. Opnieuw klinkt het getuigenis van de onschuld van Paulus uit de mond van een heidense overheidsdienaar.

Omdat hij niet meer wist wat hij verder nog aan deze zaak kon doen, stelde hij Paulus voor om naar Jeruzalem te gaan om daar berecht te worden. De motivering voor zijn voorstel verzwijgt hij maar voor Agrippa. Hij gaat direct verder met te vermelden dat de reactie van Paulus was dat hij zich op de keizer beriep. Dat beroep heeft hij aanvaard, waarbij hij bevel heeft gegeven hem gevangen te houden tot het moment van opzending naar de keizer.

Agrippa is door dit verslag zodanig belangstellend voor Paulus geworden, dat hij te kennen geeft “die man” zelf ook wel te willen horen. Festus zegt hem toe dat hij hem daarvoor morgen in de gelegenheid zal stellen.

Hd 25:23-27 | Paulus voor Agrippa gebracht

23 De volgende dag kwamen Agrippa en Bernice met grote praal en gingen de gehoorzaal binnen met de oversten en de aanzienlijkste mannen van de stad; en op bevel van Festus werd Paulus voorgebracht. 24 En Festus zei: Koning Agrippa, en u allen hier met ons aanwezig, hier ziet u degene over wie de hele menigte van de Joden zich tot mij heeft gewend, zowel in Jeruzalem als hier, onder geroep dat hij niet langer behoort te leven. 25 Ik heb echter begrepen dat hij niets wat [de] dood waard is heeft bedreven; daar hijzelf zich echter op Zijne Majesteit heeft beroepen, heb ik besloten hem [door] te zenden. 26 Ik heb echter over hem niets zekers aan mijn heer te schrijven; daarom heb ik hem u [allen] voorgeleid, en vooral u, koning Agrippa, opdat ik na gedaan onderzoek iets te schrijven heb. 27 Want het komt mij ongerijmd voor, een gevangene [door] te zenden en niet tevens de aanklachten tegen hem te kennen te geven.

De volgende dag vindt de opmerkelijke ontmoeting plaats tussen de grootheden van het leven en het uitschot van de wereld (1Ko 4:13b). Agrippa en Bernice komen met grote praal de gehoorzaal binnen met in hun gevolg de bestuurders en andere belangrijke mensen van de stad. Als zij hun plaatsen hebben ingenomen, laat Festus Paulus voorbrengen. Te midden van wereldse pracht en praal verschijnt een kleine, geboeide man.

Zo heeft de Heer het geleid om Zijn woord te vervullen dat Hij heeft gesproken, toen Hij zei dat Paulus Zijn Naam zou dragen voor koningen (Hd 9:15). Daarom staat de aangeklaagde Paulus tegenover goddeloze mensen met een verdorven moraal. Nooit eerder heeft hij een dergelijk publiek gehad.

Als Paulus dadelijk zijn mond gaat opendoen, verandert het toneel. Dan worden de rechters de aangeklaagden en de aangeklaagde wordt de rechter. Medelijden heeft misschien het hart van de aanwezige hoogheden vervuld toen ze de arme gevangene zagen, maar nog meer medelijden moet het hart van Paulus hebben vervuld bij het zien van al de leegheid van deze verloren zielen.

Festus opent de zitting. Met de woorden “hier ziet u” wijst hij op Paulus als een bezienswaardigheid. Dit is de man die het presteert om de hele menigte van de Joden zozeer tegen zich in het harnas te jagen, dat ze maar één ding wensen: zijn dood. Maar, zo spreekt Festus verder, ik heb niets kunnen ontdekken wat hij gedaan zou hebben waardoor hij de doodstraf verdient.

Opnieuw getuigt Festus tegenover Agrippa van de onschuld van Paulus, maar nu doet hij het ten aanhoren van alle hoogwaardigheidsbekleders van de stad (verzen 18,25). Hij kan hem echter niet vrijlaten, want de gevangene heeft zich op de keizer beroepen. Dat beroep heeft hij ingewilligd en hij zal hem daarom doorzenden naar “Zijne Majesteit”, een aanduiding voor de keizer.

Dan komt Festus met het probleem waarmee hij nu zit. Hij moet Paulus naar de keizer sturen, maar hij heeft nog geen concrete beschuldiging kunnen formuleren. Festus heeft zijn hoop op Agrippa gevestigd dat die hem zal kunnen helpen om iets op papier te zetten waardoor hij geen gezichtsverlies zou lijden als hij Paulus naar Rome zou zenden.

Festus spreekt in dit verband over de keizer als “mijn heer”. ‘Mijn heer’ is een aanduiding voor de keizer in de goddelijke zin van het woord. Het is de erkenning van de goddelijke status van de keizer. Daarom is het ook stotend voor de Romeinen dat de christenen geen andere Heer erkennen dan Jezus.

Handelingen 26

Hd 26:1-3 | Begin van Paulus’ verdediging

1 Agrippa nu zei tot Paulus: Het is u toegestaan voor uzelf te spreken. Toen strekte Paulus zijn hand uit en verdedigde zich: 2 Ik acht mij gelukkig, koning Agrippa, dat ik mij over alles waarvan ik door de Joden word beschuldigd, vandaag voor u mag verdedigen, 3 vooral omdat u een kenner bent van alle gebruiken alsook twistvragen onder de Joden. Daarom verzoek ik u mij geduldig aan te horen.

Na de inleiding door Festus neemt Agrippa de leiding van de zitting over. Hij geeft Paulus het woord. Als een begroeting strekt Paulus zijn geboeide hand uit. Bij andere gelegenheden waar hij het woord ging voeren, strekte hij zijn hand ook uit, maar daar was het om stilte te krijgen (Hd 13:16; 21:40; vgl. Hd 19:33). Dan begint hij aan zijn verdediging.

In deze verdediging vertelt hij wat er met hem is gebeurd. Hij gaat hier uitvoerig spreken over zijn ontmoeting met de Heer Jezus. Tegenover Festus en ook Felix heeft hij dat beknopter gedaan, maar hier staat hij voor iemand die alle gebruiken en twistvragen van de Joden kent. Voor dat feit spreekt hij zijn erkentelijkheid uit.

Dit is geen vleierij, maar een terechte constatering. Agrippa zal begrijpen wat hij zegt, het zal zelfs zijn geweten enigszins aanspreken. Bovendien is Agrippa hem gunstig gezind. Het is voor iedereen die iets te vertellen heeft aangenaam dat zijn gehoor hem in elk geval begrijpt.

Paulus spreekt uit Naam van God. Terwijl hij de positie van de groten van de aarde respecteert, zien we dat hij moreel ver boven hen staat. De ruim twee jaren gevangenschap hebben zijn hart of geloof niet kunnen neerdrukken. Hij getuigt met kracht van wat de Heer met hem heeft gedaan, al heeft het niet de door hem vurig gewenste uitwerking op Agrippa en Festus. En er zijn nog meer aanwezigen. Misschien dat het op iemand van hen indruk heeft gemaakt. De eeuwigheid zal het openbaren.

Paulus herhaalt zijn bekeringsgeschiedenis niet zomaar. Elk van de beide keren dat hij deze geschiedenis vertelt, is dat met het oog op het publiek dat hij voor zich heeft. In Handelingen 22 staat hij voor de Joden (Hd 21:40; 22:1-2). Hier staat hij voor een kenner van het Jodendom, van wie hij verderop zelfs zegt dat deze de profeten gelooft (vers 27). Uit alles wat we van Agrippa lezen, blijkt dat het geloof voor hem slechts een uiterlijke zaak is.

Hd 26:4-8 | Paulus’ jeugd als Jood

4 Mijn levenswandel dan van jongs af, die vanaf [het] begin onder mijn volk en in Jeruzalem is geweest, kennen alle Joden, 5 daar zij van vroeger, van de eerste tijd af, van mij weten (als zij het willen getuigen) dat ik naar de strengste sekte van onze godsdienst heb geleefd: als farizeeër. 6 En nu sta ik terecht wegens [de] hoop van de belofte door God aan onze vaderen gedaan, 7 waartoe onze twaalf stammen, terwijl zij vurig nacht en dag [God] dienen, hopen te komen; over deze hoop, o koning, word ik door [de] Joden beschuldigd. 8 Waarom wordt het bij u [allen] ongelofelijk geoordeeld als God doden opwekt?

Paulus vertelt zijn levensgeschiedenis, wat er met hem is gebeurd. Hij is al vrij jong naar Jeruzalem gekomen. Daar heeft hij uitgeblonken in de strengste sekte, die van de farizeeën. De farizeeën waren al streng, maar hij deed er nog een schepje bovenop. Zijn enorme ijver was toen zo opvallend, dat alle Joden ervan wisten. Hij merkt nog op dat hij hen zou kunnen oproepen om daarvan getuigenis af te leggen, als ze dat tenminste zouden willen.

Hij is geen eendagsvlieg geweest, maar hij heeft er consequent naar geleefd. Paulus was niet zomaar een farizeeër. Tegenover Agrippa, die de farizeeën kent, stelt hij zijn achtergrond als fanatieke farizeeër voor, zodat deze onder de indruk zal komen van de geweldige verandering die bij hem heeft plaatsgevonden.

Als farizeeër geloofde hij in de vervulling van de beloften die door God aan Zijn volk in het Oude Testament zijn gedaan. Die beloften waren nog steeds niet vervuld. Daarom zagen alle “twaalf stammen” nog steeds uit naar die vervulling. Paulus spreekt over de twaalf stammen. Voor hem is duidelijk dat de tien stammen die in de verstrooiing zijn, zullen delen in dezelfde beloften.

Van een verloren zijn van deze stammen is geen sprake. Voor het geloof zijn ze er – Anna, de profetes, bijvoorbeeld kwam uit Aser (Lk 2:36) – en op Gods tijd zullen ze allemaal tevoorschijn komen. Met de twaalf stammen die vurig nacht en dag God dienen, bedoelt Paulus niet de ongelovige massa van het volk, maar het ware Israël van God, dat zijn de Joden die in de gekomen Messias geloven.

Juist de hoop die de Joden zelf als natie hadden, was de grond van de aanklacht tegen hem. Die aanklacht werd dan ook gedaan door de ongelovige leiders. Zij hebben Hem verworpen met Wie de hoop van Israëls toekomst onlosmakelijk verbonden is. Die hoop is de Messias. Die hoop hebben de gelovige Joden gevonden in de komst van de Heer Jezus en dat is de reden van de aanvallen van de ongelovige Joden.

Aan de hoop op de vervulling van de beloften is ook geloof in de opstanding verbonden. Alle gelovigen aan wie in het Oude Testament de beloften zijn gedaan, zijn gestorven zonder het beloofde te hebben ontvangen. Toch zullen ze krijgen wat hun beloofd is en wel in de opstanding. Beloften en opstanding horen dan ook bij elkaar. Bovenal is het verbonden aan het geloof in de opstanding van de Messias, Die bij Zijn komst om de beloften te vervullen, verworpen en gedood is. Door te spreken over het toekomstig herstel van Israël biedt Paulus zijn gehoor een weids perspectief.

Paulus wil met zijn woorden met name koning Agrippa bereiken. Daarvoor spreekt hij hem rechtstreeks aan als hij tot hem zegt: “O koning.” Aansluitend heeft hij ook een vraag voor alle aanwezigen. Hij bindt zijn gehoor de vraag op hart en geweten waarom zij het opwekken van doden door God als niet te geloven beoordelen. Dit maakt de opstanding het centrale thema van deze toespraak van Paulus. Wie in God gelooft, moet in Hem geloven als de God van de opstanding. Dit is de kern van het meningsverschil tussen de ongelovige Joden en heidenen enerzijds en de christenen anderzijds.

Hd 26:9-11 | Paulus’ ijver tegen het christendom

9 Ik meende dan bij mijzelf, dat ik tegen de Naam van Jezus de Nazoreeër veel vijandigs moest doen, 10 wat ik ook heb gedaan in Jeruzalem; en velen van de heiligen heb ik in gevangenissen opgesloten, waartoe ik de volmacht van de overpriesters had ontvangen; en als zij werden gedood, stemde ik ervoor. 11 En in alle synagogen dwong ik, door hen te straffen, hen dikwijls te lasteren; en bovenmate woedde ik tegen hen en vervolgde hen tot zelfs in de buitenlandse steden.

Paulus is bij uitstek de man voor wie geldt wat de Heer Jezus tegen Zijn discipelen heeft gezegd: “Ja, het uur komt, dat ieder die u doodt, zal menen God een dienst te bewijzen” (Jh 16:2-3). Hij achtte zich als Jood verplicht “veel vijandigs” te doen “tegen de Naam van Jezus de Nazoreeër”. De naam geeft uitdrukking aan alles wat de persoon is. Deze Naam werd door Paulus gehaat, want die Naam stond tegenover zijn diepste geloofsovertuiging. Jezus de Nazoreeër, de Man uit Nazareth, was voor hem de grote misleider.

In Jeruzalem is Paulus als een razende tegen Hem tekeergegaan in de vervolging en marteling van hen die hij nu “heiligen” noemt. Er was bij hem geen enkel medelijden met zijn slachtoffers. Hij dwong hen de Naam van Jezus af te zweren en lelijke dingen van Hem te zeggen. Dat hij hen dwong te lasteren wil overigens niet zeggen dat de christenen dat ook hebben gedaan.

Hij was er zo op gebrand deze sekte uit te roeien, dat hij zich in zijn ijver daartoe niet beperkte tot Jeruzalem. De heiligen waren ook in de buitenlandse steden niet veilig voor hem. Zijn vervolgingswaanzin dreef hem ook daarheen.

Hd 26:12-15 | De bekering van Paulus

12 En toen ik daarvoor naar Damascus reisde met volmacht en opdracht van de overpriesters, 13 zag ik, o koning, midden op [de] dag onderweg een licht uit de hemel, sterker dan de glans van de zon, mij en die met mij reisden omstralen. 14 En toen wij allen op de grond vielen, hoorde ik een stem tot mij zeggen in de Hebreeuwse taal: Saul, Saul, waarom vervolg je Mij? Het valt je hard tegen [de] prikkels achteruit te slaan. 15 En ik zei: Wie bent U, Heer? En de Heer zei: Ik ben Jezus Die jij vervolgt.

De overpriesters hadden in hem een geweldig middel voor hun boze opzet. Ze gaven hem maar wat graag volmacht en opdracht om deze nieuwe richting ook in Damascus op te sporen en uit te roeien. En dan gebeurt het totaal onverwachte. Op het hoogtepunt van zijn fanatisme komt de omkeer. In het vuur van zijn verslag beleeft Paulus opnieuw die indrukwekkende gebeurtenis. Wat hij toen zag, kan hij niet loochenen. Hoe kan iemand een persoonlijke ervaring, iets wat hij zelf heeft waargenomen, loochenen?

Door de uitroep “o koning” spreekt Paulus Agrippa nog een keer nadrukkelijk persoonlijk aan en beklemtoont voor hem de waarneming die hij deed. Hij zag midden op de dag een licht dat stralender is dan de middagzon. Dat kan niet anders dan het licht van de Heer Jezus zijn, Die “de Zon van de gerechtigheid” wordt genoemd (Ml 4:2). Tot op dit moment was deze man verblind door zijn wettische ijver tegen de genade van God in Christus. Dan schijnt het licht in zijn ziel. Dan openbaart diezelfde Christus Zichzelf en vaagt daarmee alles, waarop hij zich als Jood heeft beroemd en waarin hij heeft gerust, weg en maakt het tot niets.

Dit is het moment van zijn bekering. De gevangenbewaarder is in het holst van de nacht tot bekering gekomen (Hd 16:25,33), Paulus komt op het helderst van de dag tot bekering. De indruk die dit op hem heeft gemaakt, stelt hij hier weer groter voor dan de vorige keer dat hij zijn bekeringsgeschiedenis verhaalde. Toen sprak hij over “een fel licht” uit de hemel (Hd 22:6). Nu spreekt hij over een licht uit de hemel dat “sterker” is “dan de glans van de zon”. Het laat zien dat zijn indruk van Wie de Heer is, steeds groter werd. Zo zou het ook met ons moeten zijn. Hoe langer we met de Heer leven, des te groter moet Hij voor ons worden. Van die toenemende grootheid zouden wij ook steeds moeten kunnen getuigen.

Het licht omstraalde niet alleen Paulus, maar ook allen die met hem reisden. Allen vielen ook op de grond. Wat door de metgezellen van Paulus mogelijk als niet meer dan een natuurverschijnsel is opgevat, betekende voor Paulus heel wat meer. Hij hoorde een stem die hem aansprak in de Hebreeuwse taal en met zijn Hebreeuwse naam.

Zijn naam Saul herinnert aan koning Saul. Mogelijk hebben zijn ouders hem zo genoemd omdat ze van hem hetzelfde verwacht hebben als wat ze in Saul hebben gezien. Koning Saul was groter dan al het volk en zij wilden dat hun zoon dat ook zou zijn. Die parallel is in geestelijke zin ook uitgekomen en dat niet alleen in het feit dat hij in kennis en ijver uitstak boven al zijn leeftijdgenoten. Koning Saul werd een vervolger van Gods gezalfde koning David; de nieuwtestamentische Saul werd een vervolger van Gods Messias, dat betekent ‘Gezalfde’.

In die weg van verzet tegen en vervolging van de Messiasgelovige Joden is Saul wel door God gewaarschuwd. God heeft hem de prikkels van Zijn Woord laten voelen (Pr 12:11). Deze prikkels kunnen we ontdekken in het getuigenis van Stéfanus en dat van andere gelovigen die hij martelde. De woorden van die gelovigen deden hem wel wat, maar hij wilde er niet naar luisteren. Totdat het moment van de doorbraak kwam op de weg naar Damascus.

Het antwoord op de vraag van de Heer is een vraag van Paulus waaruit direct al zijn onderwerping blijkt. Hij vraagt: “Wie bent u Heer?” Het antwoord is dat hij “Jezus” vervolgt. Maar hij vervolgde toch de gemeente? Hier zien we dat ‘Jezus’, de naam van de Heer in Zijn vernedering op aarde, Zich een verklaart met Zijn vervolgde en vernederde gemeente. Paulus waande Hem dood en zag de Weg Die hij vervolgde als gevaarlijk. Dat beeld en al zijn daaruit voortvloeiende activiteiten waarmee hij meende God een dienst te bewijzen, worden door deze ontmoeting plotseling volkomen onderuitgehaald.

Hd 26:16-18 | De opdracht van de Heer aan Paulus

16 Maar sta op en ga op je voeten staan; want daartoe ben Ik je verschenen, om je voor te bestemmen tot een dienaar en getuige zowel van wat je <van Mij> hebt gezien als van dat waarin Ik je zal verschijnen, 17 terwijl Ik je wegneem uit het volk en uit de volken, tot welke Ik je zend om hun ogen te openen, 18 opdat zij zich bekeren van [de] duisternis tot [het] licht, en van de macht van satan tot God, opdat zij vergeving van zonden en een erfdeel onder de geheiligden ontvangen door geloof in Mij.

Zijn leven krijgt vanaf nu een radicale wending. De Heer heeft niet alleen tot hem gesproken om hem tot bekering en behoud te brengen. Hij moet opstaan en op zijn voeten gaan staan, want de Heer wil van hem een dienaar en getuige maken. Paulus krijgt direct het doel van zijn bekering te horen. Dat geldt ook voor ons (1Th 1:9-10; Hb 9:14). Er lag een groot werk voor hem. Daartoe was de Heer hem verschenen.

Zijn getuigenis heeft dan ook een verheerlijkte Heer als voorwerp. Hij is een totaal andere getuige dan de twaalf apostelen die met de Heer door Israël zijn getrokken. Zoals de dienst van Petrus en Johannes is getypeerd door de Christus op aarde, zo wordt zijn dienst gekenmerkt door een verheerlijkte Heer, een Heer in de hemel. Waarin de Heer hem nog zal verschijnen, zal te maken hebben met het bekendmaken van de verborgenheid van Christus en de gemeente.

Voor de speciale dienst die hij krijgt, wordt hij door de Heer weggenomen uit of losgemaakt van het Jodendom en alle andere mensen en apart gesteld voor een dienst aan hen allen. Hij neemt een uitverkoren positie in zowel tegenover het Jodendom als tegenover het heidendom. Hij heeft voor beide een boodschap van de Heer Die hem daarheen zendt. Hij moet evengoed aan verblinde Joden die boodschap brengen als aan de heidenen. Het Jodendom heeft zijn bevoorrechte positie verloren.

Op vergelijkbare wijze zijn wij bij onze bekering losgemaakt van de wereld (Gl 1:4). Dat is niet om geïsoleerd te leven, maar om er direct weer in teruggestuurd te worden (Jh 20:21) om de verloren mensen te dienen met het doel dat zij tot bekering komen.

God alleen kan ogen openen (Ps 146:8). Als Paulus de opdracht krijgt dat ook te doen, wil dat zeggen dat hij uit Naam van God kan handelen. Het openen van ogen wil zeggen dat iemand de ogen worden geopend voor wie hij is tegenover God om vervolgens te zien wat hem allemaal door God is gegeven. Om de ogen van anderen te openen moeten we oog hebben voor de mogelijkheden die God daarvoor geeft. Zo heeft Paulus bijvoorbeeld de ogen van de Atheners geopend door hen te wijzen op het altaar voor de onbekende God (Hd 17:22-23). Hier staat hij voor Agrippa, wiens ogen hij ook wil openen. Tot hem spreekt hij op indringende wijze wat dit openen van de ogen inhoudt.

De enkele woorden die de Heer hierover tot hem heeft gesproken en die hij hierbij doorgeeft aan Agrippa, bevatten de volheid van het evangelie. Door het evangelie worden iemands ogen geopend, hij komt in het licht en bij God (vgl. Ko 1:12) met alle heerlijke gevolgen daarvan. In de eerste plaats gaat het erom dat de mensen zich bekeren van de macht van de duisternis tot het licht. Van dit licht heeft Paulus zojuist op indrukwekkende wijze een persoonlijk getuigenis gegeven. De macht van de duisternis is de duisternis waarin de ziel door de zonde is gehuld. Deze macht van de duisternis heerste ook in de ziel van Paulus, ondanks al zijn godsdienstigheid.

De mensen moeten zich ook bekeren van de macht van de satan tot God. De macht van de satan ziet meer op de uiterlijke gebondenheid waardoor de mensen komen tot een leven dat alleen om henzelf en het bevredigen van de eigen behoeften draait. Ook daarvan heeft Paulus getuigd. Om zinvol te leven is bekering tot God noodzakelijk. God is de Schepper en weet volmaakt wat nodig is voor een leven tot Zijn eer en Hij geeft ook het daarvoor nodige. Een dergelijk leven “is nuttig tot alle dingen, daar zij [de] belofte heeft van het tegenwoordige en van het toekomstige leven” (1Tm 4:8).

De gevolgen van de bekering mogen er ook zijn. Daarover spreekt Paulus ook. Het is een leven dat is gebaseerd op de vergeving van de zonden die ontvangen is door het geloof “in Mij”, dat is de Heer Jezus. De vergeving van de zonden is het bewustzijn dat er niets meer is tussen de heilige God en de zondige mens die zich heeft bekeerd. Als de zonden weg zijn die scheiding maken tussen God en de mens, opent dat voor de Heer de weg om iedere bekeerde ziel een erfdeel te geven onder de geheiligden.

Het christendom is niet een of andere vervulling van het Jodendom, maar gaat er ver bovenuit. Het gaat over “een erfdeel onder de geheiligden”, een erfdeel samen met alle andere heiligen, in het licht. Het is niet een erfdeel op aarde, maar “in het licht” (Ko 1:12). Het is een erfdeel met Christus (Ef 1:10-11). Al deze heerlijke dingen zijn verbonden met het geloof in Hem Die eens door Paulus zo werd gehaat en Die hem tot staan heeft gebracht.

Hd 26:19-23 | Paulus’ werk als apostel

19 Daarom, koning Agrippa, ben ik dat hemelse gezicht niet ongehoorzaam geweest, 20 maar ik heb eerst hun die in Damascus en in Jeruzalem waren en [in] het hele land van Judéa en aan de volken verkondigd, dat zij berouw moesten hebben en zich tot God bekeren en werken doen, de bekering waardig. 21 Hierom hebben de Joden mij <terwijl ik> in de tempel <was> gegrepen en geprobeerd mij om te brengen. 22 Daar ik nu hulp van God heb verkregen, sta ik tot op deze dag en getuig voor klein en groot, zonder iets te zeggen buiten wat de profeten en Mozes hebben gesproken dat zou gebeuren: 23 dat de Christus moest lijden en dat Hij als Eerste uit [de] opstanding van [de] doden een licht zou verkondigen zowel aan het volk als aan de volken.

Met het redengevende woord “daarom” richt Paulus zich opnieuw tot koning Agrippa persoonlijk. Als de koning dit allemaal zo heeft gehoord, dan is het toch duidelijk dat Paulus dit hemelse gezicht niet ongehoorzaam heeft kunnen zijn? Dat was eenvoudig onmogelijk voor hem. Het gaat zowel om directe gehoorzaamheid aan Hem Die hem is verschenen als om het grote voorrecht bekend te maken wat hij heeft gezien. Daar wil je gewoon van getuigen, je wordt er innerlijk gewoon toe gedrongen. Een dergelijke persoonlijke ervaring kan door iedereen worden bestreden, maar door niemand ongedaan worden gemaakt. Zulke persoonlijke ontmoetingen met de Heer zijn ook vandaag bepalend voor de wijze waarop wij ons getuigenis afleggen.

Paulus vertelt welke uitwerking deze ontmoeting en de daaraan verbonden opdracht op hem heeft gehad. Hij heeft zich met dezelfde ijver waarmee hij eerst het christendom heeft bestreden, toegelegd op de verbreiding ervan door de verkondiging van het evangelie. Hij is daarmee direct in Damascus begonnen. Daarna heeft hij het in Jeruzalem verkondigd, daarna in het hele land Judéa en vervolgens ook aan de volken. Hij heeft het evangelie in zijn meest elementaire vorm gebracht.

Hij vertelt wat hij heeft gepredikt, waarmee hij ook Agrippa en alle andere aanwezigen de weg van de behoudenis voorhoudt. Het gaat erom dat mensen berouw hebben, dat wil zeggen dat ze veranderen in hun denken, tot inkeer komen en hun zonden belijden voor God. Tegelijk met deze innerlijke verandering moet een bekering tot God plaatsvinden, dat wil zeggen dat God het voor het zeggen krijgt in het leven en de koers van het leven kan bepalen.

Dat het maar niet om een belijdenis met de lippen gaat, houdt Paulus zijn gehoor ook voor. Hij wijst erop dat hij ook verkondigd heeft dat op het berouw en de bekering werken moeten volgen die daarmee in overeenstemming zijn (Mt 3:8). Geloof zonder werken is dood (Jk 2:17). Het gaat niet om werken die leiden tot behoudenis, maar om werken die voortkomen uit de behoudenis.

Deze prediking is de reden dat de Joden hem in de tempel hebben gegrepen en hebben geprobeerd hem om te brengen (Hd 21:30-31). Dat hun dat niet is gelukt, schrijft hij toe aan de hulp van God. God heeft hem het leven laten behouden om te getuigen en dat doet hij nog steeds, tot op ditzelfde moment. Hij staat hier tegenover de groten van de aarde, maar zijn getuigenis geldt ook de kleinen, de gewone burgers. Klein en groot zullen immers verantwoording moeten afleggen en geoordeeld worden naar ieders werk (Op 20:12).

In alle getuigenissen die hij heeft afgelegd, heeft hij op geen enkele wijze iets gezegd wat niet in overeenstemming is met wat de profeten en Mozes hebben gezegd. De profeten en ook Mozes hebben de komst van de Messias en Zijn rijk aangekondigd. De Joden hebben zich dan ook niet vergist in hun verwachting van de Messias en Zijn koninkrijk, waarvan Israël het middelpunt zal zijn. Waar zij echter blind voor zijn, is het getuigenis van de wet en de profeten dat de Messias moest lijden en gedood worden en uit de doden opstaan.

Dit betekent dat Paulus niet iets heeft verkondigd dat in strijd is met het Oude Testament. Hij brengt niets nieuws, geen antileer, maar wat het Oude Testament altijd als hoop voor Israël en ook voor de volken heeft voorgesteld (Js 42:6; 49:6; 60:1-3). Dat maakt de Heer ook de Emmaüsgangers en Zijn discipelen duidelijk (Lk 24:26-27,44-47). Het lijden en de opstanding van Christus vormen de kern van het evangelie voor Jood en heiden.

Hd 26:24-26 | Onderbreking door Festus

24 Toen hij zich met deze dingen verdedigde, zei Festus met luider stem: U spreekt wartaal, Paulus, uw grote geleerdheid brengt u tot waanzin. 25 Paulus echter zei: Ik spreek geen wartaal, hoogedele Festus, maar ik uit woorden van waarheid en gezond verstand, 26 want de koning weet van deze dingen; tot hem spreek ik ook met vrijmoedigheid, want ik ben ervan overtuigd dat hem niets van deze dingen verborgen is; want dit is niet in een uithoek gebeurd.

Als Paulus spreekt over het lijden en de opstanding van Christus valt Festus hem in de rede. Hij meent dat Paulus nu waanzinnig is geworden en wartaal uitslaat. Hoe vaak zijn christenen in de loop van de eeuwen voor gek verklaard (1Ko 4:10; 2Ko 5:13). Ook de Heer is daarvoor uitgescholden (Mk 3:20-21; Jh 10:20). Festus ziet de toespraak van Paulus als de uiting van bijgeloof van een Jood, een droom van een man die verslaafd is aan lezen en studeren.

De waanzin is de geestvervoering die Festus in Paulus meent waar te nemen, terwijl hij niets begrijpt van wat Paulus zegt. Festus heeft geen idee van de inhoud van de woorden die hij wel verstaat. Hij lijkt op de metgezellen van Paulus die met hem naar Damascus reisden en die wel het geluid van een stem hoorden, maar niet hoorden wat er werd gezegd (Hd 9:7; 22:9).

Paulus is door het waardeoordeel van Festus niet uit het veld geslagen of beledigd. Integendeel, hij ziet een nieuwe aanleiding voor het evangelie. Het geloof gaat niet tegen de waarheid en het verstand in. Geloof getuigt juist van de waarheid en van gezond verstand. Vroeger was hij wel buiten zijn zinnen (vers 11), maar nu niet meer (vgl. Lk 8:35).

Trouwens, Festus heeft zijn kans gehad. Hij spreekt nu tot Agrippa en die weet wel van deze dingen. Paulus spreekt tegenover Festus, maar wel in het bijzijn van Agrippa, de overtuiging uit dat Agrippa volledig op de hoogte is van alles wat er is gebeurd. Het is ook niet ergens in een klein plaatsje in een achtergebleven gebied gebeurd. Het is wereldnieuws.

Hd 26:27-32 | Agrippa voor de keus gesteld

27 Gelooft u, koning Agrippa, de profeten? Ik weet dat u [hen] gelooft. 28 Agrippa nu zei tot Paulus: Straks zou u mij nog door uw overreding christen maken. 29 Paulus echter zei: Ik zou God wel willen bidden dat én straks én voor lange tijd niet alleen u, maar ook allen die mij vandaag horen, zodanig werden zoals ook ik ben, uitgezonderd deze boeien. 30 En de koning stond op en de stadhouder en Bernice en zij die bij hen zaten; 31 en na zich te hebben teruggetrokken spraken zij tot elkaar de woorden: Deze man doet niets wat dood of gevangenschap waard is. 32 En Agrippa zei tot Festus: Deze man had kunnen worden vrijgelaten als hij zich niet op de keizer had beroepen.

Dan richt Paulus zich rechtstreeks tot Agrippa en zet hem voor het blok. Paulus weet dat Agrippa de profeten gelooft. Nu brengt het soort geloof dat Agrippa heeft iemand niet tot bekering. Bekendheid met de feiten van het christendom is niet voldoende. Er moet een werk van de Heilige Geest in het hart zijn, de toepassing van het Woord van God op hart en geweten, waardoor iemand zijn zonden belijdt en de toevlucht neemt tot de Heer Jezus. Dat neemt niet weg dat Paulus Agrippa op zijn belijdenis neemt. Hij ziet daarin een aanknopingspunt om hem voor het evangelie te winnen.

Voor Agrippa, die zeer aandachtig zal hebben geluisterd, is deze confrontatie te frontaal. Met een schijnbeweging draait hij zich onder de confrontatie uit. Hij wilde wel alles weten van die nieuwe godsdienst, maar hij wenst niet persoonlijk te worden aangesproken. Met een wellicht spottend bedoelde opmerking ontwijkt hij de druk die Paulus op hem legt. Hij beseft dat het Paulus erom te doen is hem christen te maken. Hij gebruikt de naam “christen”, wat erop duidt dat deze naam voor de volgelingen van Christus sinds Handelingen 11 algemeen verbreid en gebruikt is geworden (Hd 11:26). Mogelijk gebruikt hij deze uitvlucht omdat hij zich voor het hoogwaardige gezelschap niet echt bloot wil geven (vgl. Mt 14:9).

In zijn reactie doet Paulus een nog ruimere oproep en spreekt hij tot alle aanwezigen. De drijfveer van zijn hart is niet alleen het behoud van Agrippa, maar van allen. Hij is rijk in God en als zodanig kan hij zichzelf als voorbeeld van geluk noemen. De jaren in gevangenschap zijn gezegende jaren geweest. De meer dan twee jaar dat hij onrechtvaardig van zijn vrijheid beroofd is geweest, hebben van hem geen verbitterde man gemaakt, maar tot een man die de genade des te helderder kan laten stralen.

Hij gunt hun zijn innerlijke geluk, niet zijn boeien. Hij wenst niet dat iemand zo onrechtvaardig wordt behandeld als hij. Dit is christendom. Genade gaat alle kwaad te boven. Genade wenst het beste, zelfs voor hen die zich overgeven aan een tijdelijke genieting van de zonde. Voor Felix is Paulus de prediker van de gerechtigheid geweest (Hd 24:25). Voor Agrippa en Festus is hij de bezitter van zegen die ver boven alle aardse heerlijkheid uitgaat.

Na deze woorden van Paulus volgt er geen spottende taal meer, ook geen dreigende taal, maar een opstaan en weggaan van het hele gezelschap. Ze trekken zich terug om te overleggen. In dit overleg wordt opnieuw vastgesteld dat Paulus niets ongeoorloofds heeft gedaan. De conclusie is dat “deze man” had kunnen worden vrijgelaten. Daar hij zich echter op de keizer heeft beroepen, moet hij naar Rome. Ze kunnen ook niet anders beslissen, want het is de weg die God in Zijn soevereiniteit voor Zijn dienaar heeft bepaald.

Handelingen 27

Inleiding

Dit is een boeiend hoofdstuk. We vinden hierin het verslag van de zeereis van de gevangene Paulus van Caesaréa naar Italië met Rome als einddoel. God wil Paulus daar hebben, opdat deze voor de keizer getuigenis zal geven van Wie Hij is. Op levendige wijze doet Lukas, die van alle gebeurtenissen ooggetuige is, verslag van het wedervaren van Paulus en allen die met hem reizen.

Paulus is wel vaker over zee gereisd, zoals Lukas al in Handelingen heeft laten weten (Hd 13:4,13; 16:11; 18:18; 20:14; 21:1-3,6). Van die reizen heeft hij ons geen uitvoerig verslag gegeven. Dat Lukas, vlak voor het einde van het boek, juist deze zeereis van het schip waarop Paulus als gevangene de reis naar Rome maakt, tot in detail beschrijft, moet wel een diepere betekenis hebben. We zullen die diepere betekenis in het verloop van het hoofdstuk ook kunnen opmerken.

Voordat ik verderga, even een korte verantwoording over de ‘diepere betekenis’ die ik in deze geschiedenis meen te zien. Er zullen lezers zijn die bij de ‘diepere betekenis’, of sommige aspecten ervan, vraagtekens plaatsen of deze helemaal of gedeeltelijk afwijzen. Ik kan dat begrijpen. De lezer hoeft het niet in alles met me eens te zijn om toch lessen te leren uit deze zeereis. Het is ook goed eraan te denken dat de toepassing van een geschiedenis nooit tot in detail kan worden doorgetrokken. Het gaat me in deze zeereis om de grote lijnen. Daarbij heb ik dankbaar gebruikgemaakt van wat anderen erover hebben gezegd en geschreven. Voor zover ik hun toepassing heb herkend en voor mezelf verantwoord acht, heb ik die in dit commentaar meegenomen. Het is aan de lezer hier zijn eigen oordeel over te vormen.

Vooraf kunnen we wel al het volgende zeggen. We hebben in het boek Handelingen de beschrijving van de eerste dertig jaar kerkgeschiedenis. Met het laatste vers van Handelingen 28 lijkt het boek abrupt te eindigen, maar het is, om zo te zeggen, een open einde. De geschiedenis van de gemeente is pas begonnen en gaat verder. Hoe die geschiedenis verdergaat, wordt ons in de geschiedenis van de zeereis voorgesteld.

Dat bepaalde historische gebeurtenissen ook een symbolische betekenis hebben, is niet vreemd. Sinds oude tijden hebben talloze schrijvers het leven al als een reis uitgebeeld. Met name de zeereis met zijn stormen levert een herkenbaar beeld van het leven van de mens, waarin ook heel moeilijke perioden kunnen voorkomen. Dat geldt ook voor het volk Israël, voor de gelovige, voor de dienaar van de Heer en voor de christelijke kerk, de gemeente.

We zullen dan ook zien dat deze geschiedenis een overdrachtelijke betekenis heeft, zoals we dat ook in andere geschiedenissen op zee hebben die in de Bijbel beschreven worden. Zo is er een geschiedenis waar de Heer Jezus in het schip ligt te slapen terwijl er een storm komt (Mt 8:23-26). Er is ook een geschiedenis dat Hij tijdens een storm naar Zijn discipelen toe komt die zich in een boot midden in een storm bevinden (Mt 14:22-33). Beide gevallen geven een beeld van de tegenwoordige tijd waar wij doorheen gaan.

Enerzijds is daarbij de Heer in de hemel, maar anderzijds is Hij ook bij ons, al lijkt het soms alsof Hij afwezig is. We zien ook dat het geloofsleven van de enkeling met een scheepsreis wordt vergeleken, waarbij schipbreuk geleden kan worden (1Tm 1:18-20). We zien dat de Schrift gebeurtenissen en uitdrukkingen uit de scheepvaart beschrijft en gebruikt die een beeld zijn voor de gelovigen – zie ook nog het gebruik van het woord ‘anker’ in Hebreeën 6 (Hb 6:19).

Als we kijken naar het leven van de gelovige en dienaar die in de weg van de Heer is, dan zien we in de reis die Paulus maakt dat die weg niet gladjes verloopt. Paulus is op de weg die God wil dat hij gaat en beleeft onderweg een enorme ramp. Dat laat zien dat in de weg van de Heer zijn, niet betekent dat we voor rampen bewaard zullen blijven. Wie een dienst voor de Heer wil doen, kan daarbij een ongeluk krijgen of zelfs omkomen.

We lezen in deze geschiedenis niet van wonderen. We weten dat Petrus uit de gevangenis werd bevrijd door een engel, maar hier zien we dat Paulus gevangen blijft. In de evangeliën bestraft de Heer de storm, maar hier heeft alles zijn natuurlijke verloop. We zien hier geen ingrijpen van God, maar vertwijfeling van mensen en het totale verlies van het schip. Juist in deze omstandigheden openbaart zich het geloof en is er aanleiding te getuigen van de levende God. Dat doet Paulus. Op reis naar Rome is Paulus de meester van de situatie. Hij is tijdens de storm net zo rustig als hij even tevoren voor regeerders en koningen is.

Lukas toont hier hoe het geloof van een enkele man een grote verandering teweeg kan brengen in de levens van velen die met hem op reis zijn. Paulus is degene die raad geeft in overeenstemming met de mededeling die hij van God heeft ontvangen. Hij bemoedigt en handelt in elk opzicht uit Naam van God te midden van het toneel dat hem omgeeft, een toneel dat vol van vals vertrouwen en angst is.

We zien in deze geschiedenis ook hoe we de natuurkrachten moeten bezien. God heeft in de natuur enorme krachten gelegd. Hier zijn ze ontketend. Ze hebben een verwoestende kracht. Natuurwetten zijn niet onafhankelijk van God. Ze zijn het gevolg van het handelen van de Zoon (Hb 1:3). Ze zijn in de hand van de Zoon. Hij beschikt erover naar Zijn goeddunken. Hij kan Zelf over de zee lopen en ook Petrus daartoe in staat stellen (Mt 14:25,29), iets wat normaal voor een mens onmogelijk is.

In verbinding met natuurkrachten spelen ook engelen een rol. Van hen staat dat de Zoon ze maakt tot wind en tot vuur (Hb 1:7). Is Job niet door vuur en wind geslagen toen God toeliet dat de satan er gebruik van maakte (Jb 1:12,16,18-19)? De Heer Jezus staat ook daar boven. Hij bestraft de wind en de zee (Mt 8:26). Het woord ‘bestraffen’ wordt gebruikt voor het bestraffen van demonen (Mk 1:25; 9:25). Als de Heer de wind en de zee bestraft, bestraft Hij in werkelijkheid de engelenmachten die achter de wind en de zee schuilgaan. In de stormen kunnen we dan ook het werken van kwade machten zien, waarbij God echter de volle controle blijft houden. Kwade machten kunnen niet meer doen, dan wat God hun toelaat te doen, waarbij ze ook Zijn doel dienen.

Dat geldt ook voor de storm die het schip treft waarop Paulus is. De satan weet dat Paulus op weg is naar Rome om daar voor de keizer van God te getuigen. Deze keizer wordt door de satan beheerst, zodat het rijk waarover deze keizer heerst in werkelijkheid door de satan wordt geregeerd (vgl. Lk 4:5 met Lk 2:1). Paulus is op weg om deze satanische mens het evangelie te verkondigen. Dat maakt het woeden van de satan des te sterker om deze reis te torpederen. Maar Paulus komt er en volbrengt tijdens twee gevangenschappen in Rome de prediking (Fp 1:12-13; 2Tm 4:17).

Zoals al is opgemerkt, geeft de reis van Paulus naar Rome ook een indruk van de ontwikkeling van de gemeente na de eerste dertig jaar. De reis gaat van Jeruzalem naar Rome en schetst symbolisch de situatie van de christenheid die in Jeruzalem is ontstaan en volledig zal afglijden naar de rooms-katholieke kerk, waar de belijdende kerk haar einde zal vinden (Openbaring 17-18). Op die weg is Paulus, als representant van de waarheid van de gemeente, een gevangene. Bij de toelichting op dit hoofdstuk zullen we daarvan verschillende aspecten tegenkomen.

Hd 27:1-5 | Een rustig begin en tegenwind

1 Toen nu was besloten dat wij naar Italië zouden afvaren, leverde men Paulus en enige andere gevangenen over aan een hoofdman genaamd Julius, van [de] keizerlijke legerafdeling. 2 Toen wij nu aan boord waren gegaan van een schip uit Adramyttium dat naar de plaatsen langs [de kust van] Asia zou varen, voeren wij af; en Aristarchus, een Macedoniër van Thessalonika, was bij ons. 3 En de volgende dag liepen wij Sidon binnen. En Julius behandelde Paulus vriendelijk door hem toe te staan naar de vrienden te gaan om zich door hen te laten verzorgen. 4 En vandaar afgevaren voeren wij dicht langs Cyprus, omdat de winden ons tegen waren. 5 En na de zee die bij Cicilië en Pamfylië is, te zijn overgestoken kwamen wij aan in Myra in Lycië.

Paulus heeft zich op de keizer beroepen en zal naar de keizer gaan. Als de gelegenheid zich voordoet, wordt besloten dat de reis naar Italië zal gaan beginnen. Door het gebruik van het woord “wij” weten we dat ook Lukas mee aan boord gaat. Hij gaat niet mee als gevangene, maar om Paulus op het schip gezelschap te houden. Paulus, de drager van het christelijk getuigenis, is een gevangene. Hij is geen vrij man meer. Als toepassing voor ons persoonlijk leven kunnen we opmerken dat het een voorbode van een schipbreuk is als Gods Woord niet meer in zijn volle werkzaamheid op ons kan inwerken.

De man die ervoor moet zorgen dat Paulus, samen met enkele andere gevangenen, veilig in Rome zal aankomen, is een hoofdman van de “keizerlijke legerafdeling”, Julius genaamd. Het benadrukt dat Paulus een gevangene van de keizer van Rome is. Julius kiest een schip dat een route vaart die naar Rome leidt. Dan vaart het schip af voor een lange reis.

Behalve Lukas is ook Aristarchus aan boord. Aristarchus heeft er vrijwillig voor gekozen Paulus en Lukas te vergezellen op hun reis. Hierdoor maakt hij zich een met de smaad van het evangelie. Hij heeft geleden met Paulus voor het evangelie (Hd 19:29), en in Rome zal hij vrijwillig Paulus’ gevangenschap met hem delen (Ko 4:10).

Het begin van de reis ziet er allerminst dreigend uit. Julius behandelt Paulus vriendelijk. In de begintijd heeft de gemeente van de wereldlijke overheid niet veel te lijden gehad. De overheid heeft de gemeente zelfs in bescherming genomen, zoals we dat in Handelingen verschillende keren bij Paulus hebben gezien.

In Sidon mag Paulus naar de gelovigen gaan, die door Lukas “vrienden” worden genoemd. In veel plaatsen is door de genade van de Heer zo’n gezelschap van mensen gevormd. Waar de liefde van de broederschap aanwezig is, kan er van ‘vrienden’ worden gesproken (3Jh 1:15). Paulus gaat erheen om zich door hen te laten verzorgen, dat betekent om te genieten van de vriendelijke aandacht van deze vrienden voor hem. Ze zullen hem het nodige voor zijn lichaam hebben gegeven. Deze verkwikking voor zijn lichaam zal een nog grotere geestelijke verkwikking hebben betekend.

Na deze zowel lichamelijk als geestelijk verkwikkende ontmoeting wordt de reis voortgezet. Daarbij ervaren ze tegenwind, wat hen ertoe dwingt vlak langs Cyprus te varen. Tegenwind of storm wil nog niet zeggen dat je niet in de weg van de Heer bent. De Heer Jezus is Zelf ook in een storm geweest. Het is wel belangrijk de meest voorzichtige koers te varen, dicht bij een eventuele havenplaats.

Vervolgens wordt de zee voor Cilicië en Pamfylië overgestoken, waar Paulus ook op zijn eerste zendingsreis tijdens zijn terugreis naar het Syrische Antiochië heeft gevaren (Hd 14:24-26). Al deze namen zullen zeker herinneringen bij de apostel hebben opgeroepen en hem tot (extra) gebed voor de gelovigen in die streken hebben gebracht. Dan komen ze aan in Myra in de provincie Lycië aan de zuidkust van Klein-Azië.

Hd 27:6-10 | Een moeilijke vaart

6 En daar vond de hoofdman een Alexandrijns schip dat naar Italië voer en hij liet ons daar aan boord gaan. 7 Toen wij nu ettelijke dagen langzaam opschoten en met moeite ter hoogte van Cnidus kwamen, daar wij de wind niet mee hadden, voeren wij dicht langs Kreta ter hoogte van Salmoné. 8 En na het met moeite te zijn voorbij gevaren kwamen wij bij een plaats, Schone Havens geheten, waar [de] stad Laséa dichtbij lag. 9 Daar nu veel tijd verlopen en de vaart al gevaarlijk was, omdat ook de vasten al voorbij was, waarschuwde Paulus hen en zei tot hen: 10 Mannen, ik zie dat de vaart zal plaatsvinden met ongemak en grote schade, niet alleen van de lading en van het schip, maar ook van ons leven.

In Myra moet er van schip gewisseld worden. De hoofdman gaat op zoek naar een schip dat naar Italië vaart en vindt een schip uit het Egyptische Alexandrië. De hoofdman gaat met zijn gevangene over op een Egyptisch schip. Dat betekent dat dit schip het schip van het christelijk getuigenis wordt. In de Schrift zien we in Egypte in het algemeen een beeld van de wereld. Door het verplaatsen van de gevangene Paulus naar dat schip zien we in beeld hoe de wereld invloed krijgt op de kerk. De wereld neemt de kerk in zich op. Dit schip wordt het grote vertrouwen van de hele bemanning, maar hoe wordt dat vertrouwen beschaamd. Over dit schip komt een grote storm en het gaat uiteindelijk verloren. Totdat er geen redden meer aan is, heeft men eerst nog van alles geprobeerd om het varend of drijvend te houden.

Het eerste kenmerk van de vaart met dit schip is dat er langzaam wordt opgeschoten, dat er met moeite wordt gevaren omdat ze de wind niet mee hebben. Geestelijk toegepast zien we dat in de gemeente traagheid, tegenwind en moeite worden veroorzaakt door een vasthouden aan godsdienstige vormen (Hb 5:12) en valse leer (Ef 4:14). Deze dingen zetten een rem op de geestelijke groei. Dan is het tijd om tot bezinning te komen en niet door te gaan, maar ons te laten waarschuwen voor dreigende gevaren.

Dit is het moment dat Paulus opstaat om die waarschuwing te geven. De tijd is aangebroken dat het gevaarlijk wordt om te zeilen. Door de tegenwind is er veel tijd verloren gegaan. Lukas vermeldt dat ook “de vasten al voorbij was”, waarmee hij de vasten van de Grote Verzoendag bedoelt. Dit vasten valt eind september / begin oktober. Dat is een periode waarin het gevaarlijk wordt om door te varen. De daaropvolgende winterperiode is nog gevaarlijker.

We hebben Paulus op deze reis nog niet eerder horen spreken, maar nu laat hij van zich horen. Hij zegt wat hij voorziet dat er zal gebeuren als er verder wordt gevaren. Hij kan dit zeggen omdat hij dit van de Heer heeft gehoord in zijn omgang met Hem. Hij kan dat ook zeggen vanwege zijn grote ervaring met zeereizen. Hij is gewend aan reizen per schip. Hij heeft de gevaren van de zee leren kennen en op drie scheepsreizen heeft hij zelfs schipbreuk geleden (2Ko 11:25-26). Hij weet dan ook echt wel wat van de zeevaart. Paulus zegt of denkt niet dat het allemaal wel zal gaan, of dat hij toch wel gered zal worden omdat hij immers de garantie van de Heer heeft in Rome te zullen komen. Dit zegt nog niets over de bemanning en daar heeft hij ook zorg voor.

Ook hier ligt de toepassing voor de hand ten aanzien van de ontwikkeling van de christelijke kerk. Paulus waarschuwt in zijn brieven voor stormen die aan het schip rukken (1Tm 4:1-3; 2Tm 3:1-9; vgl. Hd 20:29-30). Wie zich niet laat waarschuwen, zal grote schade aan het geloofsleven oplopen en mogelijk zal zijn geloof zelfs schipbreuk lijden.

Hd 27:11-20 | Alle hoop op behoud ontnomen

11 De hoofdman echter had meer vertrouwen in de stuurman en de schipper dan in wat door Paulus werd gezegd. 12 En daar de haven ongeschikt was om te overwinteren, gaven de meesten de raad vandaar weg te varen om zo mogelijk Fenix te bereiken, een haven van Kreta, die uitkijkt op [het] zuidwesten en op [het] noordwesten, en daar te overwinteren. 13 En toen er een zachte zuidenwind opstak, meenden zij hun voornemen te hebben bereikt, en na het anker te hebben gelicht voeren zij dicht langs de kust van Kreta. 14 Niet lang daarna echter sloeg vanaf het [eiland] een stormwind neer, Euráquilo geheten. 15 En toen het schip werd meegesleurd en de kop niet in de wind kon houden, gaven wij het op en lieten ons drijven. 16 Toen wij nu onder een eilandje, Cauda geheten, doorliepen, waren wij met moeite in staat de sloep machtig te worden; 17 en na haar te hebben opgehaald namen zij voorzorgsmaatregelen door het schip te ondergorden, en daar zij bang waren op de Syrtis te worden geworpen, haalden zij het tuig neer en lieten zich zo drijven. 18 Daar wij nu hevig door de storm werden geteisterd, wierpen zij de volgende [dag] lading overboord; 19 en de derde [dag] wierpen zij eigenhandig het scheepstuig weg. 20 Toen er nu vele dagen geen zon en geen sterren waren te zien en [de] niet geringe storm aanhield, werd alle hoop dat wij behouden zouden worden, [ons] verder benomen.

De raad van Paulus wordt in de wind geslagen. Hij zwijgt en doet pas in vers 21 zijn mond weer open. Zo heeft de belijdende kerk ook niet naar Paulus geluisterd en dat is de oorzaak van het verval. De waarschuwingen die we in de Schrift vinden, worden in de wind geslagen. De gezagvoerders, de mensen die zeggen het te weten en daarvoor hun diploma kunnen laten zien, hebben het roer van de kerk in handen. Het gevolg is dat het schip een prooi van de natuurelementen wordt, stuurloos en zonder enig licht.

Het is een situatie die we in de kerkgeschiedenis herkennen in de donkere middeleeuwen. In die tijd wordt het Woord van God volkomen veracht en heeft alleen het woord van mensen waarde. De kerk leert en het kerkvolk slikt. Er is een geestelijkheid die voor de leken uitmaakt hoe de Bijbel gelezen moet worden. Die situatie is met name in de rooms-katholieke kerk terug te vinden, maar deze dingen vinden we ook in de protestantse kerken. De problemen worden op menselijke wijze benaderd en menselijke oplossingen worden aangedragen. Naar het democratisch beginsel beslist de meerderheid.

Zo is het ook aan boord van het Alexandrijnse schip waar Paulus wel aanwezig is, maar waar niet naar hem wordt geluisterd. Algemeen is men van mening dat de haven ongeschikt is om te overwinteren. Als het erop aankomt wat verstandig is, vinden de meesten het raadzaam om weg te varen en te proberen Fenix te bereiken en daar te overwinteren. Als er staat dat de raad van “de meesten” wordt gevolgd, wil dat ook zeggen dat er toch ook mensen zijn die liever het advies van Paulus opvolgen. Zij vormen echter een minderheid.

Als het schip de haven verlaat, lijken de eerste ervaringen ‘de meesten’ gelijk te geven en Paulus ongelijk. Bij de zachte zuidenwind vermoedt niemand wat voor sterk karakter er in de man Paulus steekt. Dat wordt openbaar als de storm opsteekt. Dan neemt de passagier en nog wel gevangene Paulus de leiding over. Hij neemt beslissingen en geeft aanwijzingen die voor allen dood of leven betekenen.

De indruk van een juiste beslissing duurt niet lang. Ze zijn nog maar nauwelijks onderweg of vanaf het eiland slaat er plotseling een noordooster stormwind met de naam Euráquilo neer. De storm is zo heftig, dat het schip niet op koers te houden is. De bemanning staat machteloos tegenover dit natuurgeweld. Ze geven het schip over aan de grillen van de natuur. Het is een treffend beeld van een kerk die met elke wind van leer wordt meegesleurd. Met name de rooms-katholieke kerk is “een woonplaats van demonen en een bewaarplaats van elke onreine geest en een bewaarplaats van elke onreine en gehate vogel geworden” (Op 18:2).

Het enige reddingsmiddel is de sloep. De sloep is de vluchtweg voor als het mis dreigt te gaan. Daarover wil de mens de controle blijven houden en dat lukt tot op zekere hoogte. Maar alle vluchtwegen en veiligheidsmaatregelen brengen het schip niet aan land. De storm raast onverminderd voort. Een andere voorzorgsmaatregel die wordt genomen, is het ondergorden van het schip. Daardoor moeten de planken van het schip bij elkaar worden gehouden, zodat het een geheel blijft. Met het ondergorden van het schip kunnen we de uiterlijke middelen vergelijken waarmee wordt getracht de kerk als schip varende te houden, zoals concilies. Ondanks deze maatregelen blijft het schip stuurloos.

Omdat ook de dreiging groot is op de Syrtis te worden geworpen, wordt het tuig neergehaald. Wat nog enigszins kon helpen het schip op koers te houden, maar wat de storm nu in haar macht heeft gekregen, wordt uitgeschakeld. Hoewel het mogelijk een direct gevaar voorkomt, biedt het geen echte uitkomst. De teisterende storm houdt aan.

Dat brengt de bemanning ertoe de volgende dag lading overboord te gooien. Het zal mogelijk een deel van het koren zijn, waarvan de rest in vers 38 overboord gaat. Op de derde dag wordt het neergehaalde scheepstuig en wat nog overeind staat, weggeworpen. Op deze wijze wordt de stormwind zoveel mogelijk elk houvast ontnomen. Elk stuk van het schip of van de lading dat overboord gaat, ontneemt het schip weer iets meer van zijn waardigheid en functie.

Zo heeft de christelijke kerk in de loop van de eeuwen steeds meer van haar waardigheid naar Gods gedachten en haar functioneren voor God en tegenover de wereld verloren. Denken we bijvoorbeeld alleen maar aan “de derde [dag]”, die herinnert aan de opstanding van de Heer Jezus. Is die niet in bijna de hele christenheid overboord gegooid? Dat kan betekenen dat de opstanding radicaal wordt geloochend, maar het kan ook betekenen dat de orthodoxe belijdenis er wel is, maar dat de consequenties ervan geen enkele rol in het geloofsleven spelen.

Als deze pijler van het geloof onderuit is gehaald, is het gevolg dat het geloof geen voedsel voor het hart meer betekent en dat er in volslagen geestelijke duisternis wordt rondgedoold. Er wordt geen hemels licht meer gezien. Wat kenmerkend is voor de donkere middeleeuwen omdat het Woord van God aan het volk wordt onthouden, is ook kenmerkend voor de huidige christenheid. Er is niets meer waarnaar de christen zijn koers kan bepalen. De hoop op behoud, de redding op grond van geloof, is verdwenen.

Hd 27:21-26 | Er gloort hoop

21 En nadat men lange tijd zonder eten was geweest, ging Paulus in hun midden staan en zei: Mannen, men had naar mij moeten luisteren en niet van Kreta wegvaren en dit ongemak en deze schade moeten voorkomen. 22 En nu dring ik er bij u op aan goede moed te houden; want er zal van u geen enkel leven verloren gaan, alleen het schip. 23 Want vannacht stond bij mij een engel van de God van Wie ik ben, Die ik ook dien, 24 en hij zei: Wees niet bang, Paulus, u moet voor de keizer verschijnen; en zie, God heeft u allen geschonken die met u varen. 25 Houdt daarom goede moed, mannen, want ik geloof God, dat het zo zal gaan als tot mij is gesproken. 26 Wij moeten echter op een of ander eiland stranden.

Als alle hulpmiddelen wegvallen, blijft God. Hij stuurt het schip naar de plek waar Hij het hebben wil. Nu is de weg voor Paulus geopend om als vertegenwoordiger van God op te staan en in het midden te gaan staan. We zien hier een situatie ontstaan dat het Woord van God weer centraal komt te staan. Als er lange tijd geen voedsel is verschaft, krijgt het Woord weer voedingswaarde. Hier zien we het ‘sola Scriptura’, alleen de Schrift, van de Reformatie. Hier komt de hoop op redding weer tevoorschijn (vers 22).

Als Paulus begint te spreken, herinnert hij eerst aan hun weigering om naar hem te luisteren, hun ongehoorzaamheid. Het Woord zegt eerst wat er fout is gegaan. Luisteren wij als gemeente naar de Heer Jezus als Hij tegen ons zegt dat wij iets fout hebben gedaan? Paulus zegt dat niet om hen eens goed in te prenten hoe dom ze zijn geweest, maar om de ware reden van de ellende waarin ze zich bevinden duidelijk te maken. Iedereen moest er goed van doordrongen zijn dat hij het bij het rechte eind heeft gehad en dat hun pogingen allemaal zijn mislukt. Als ze erkennen dat al hun wijsheid is verslonden (Ps 107:27), zullen ze nu graag verder naar hem luisteren en zijn bevelen opvolgen. Zware tijden in ons persoonlijke en gemeenschappelijke leven zijn soms te voorkomen als we naar Gods Woord luisteren.

Paulus begint pas te spreken nadat hij een mededeling van God heeft gehad, eerder niet. Hij heeft niet alleen verwijt, hij heeft ook woorden van bemoediging (Dt 31:6-7,23). Te midden van doodsverwachting komen woorden van hoop en leven. Hij bemoedigt hen door te voorzeggen dat allen het er levend vanaf zullen brengen. Alleen het Alexandrijnse schip zal verloren gaan. In deze geschiedenis zien we de spreuk bewaarheid: ‘God heeft ons geen kalme reis beloofd, maar wel een behouden aankomst.’ In de woorden van Paulus tot het scheepsvolk beluisteren we de zekerheid voor de gelovige dat geen macht hem van de liefde van Christus en van de liefde van God kan scheiden (Rm 8:35-39).

Paulus licht toe waarom hij zo kan spreken. Hij heeft bezoek gehad van een boodschapper van God, dat is de God van Wie hij het volkomen eigendom is, de God Die hij dient met alles wat hij is en heeft. Dat is in deze omstandigheden een veelzeggend getuigenis. Hij vertelt over de toezegging die hij van die God voor zich persoonlijk heeft gekregen. Tevens kan hij vertellen dat daarmee samenhangend God heeft beloofd dat ook allen die met hem varen, gered zullen worden. Door de trouw van ware christenen is al vaak voor velen redding gekomen, zowel voor zondaren als voor afgeweken gelovigen. Wie met Paulus vaart, dat wil zeggen wie leeft in overeenstemming met wat Paulus heeft geschreven, komt met Paulus behouden aan.

In vers 25 herhaalt hij zijn aansporing van vers 22 om goede moed te hebben. Het geloofsvertrouwen wordt uitgesproken. Dat zien we bij reformatoren die de Schrift weer hebben ontdekt. Het is de moed van het geloof in de Schrift. Gods Woord is betrouwbaar, vertrouwenswaardig. Dat betekent niet dat er geen moeilijkheden meer zullen zijn en dat ze zelf niets meer hoeven te doen. Het betekent ook niet dat God alle details geeft en er geen verrassingen meer zijn. God vertelt altijd zoveel, dat we Hem volkomen kunnen vertrouwen dat Hij ons veilig thuis brengt, terwijl Hij toch ook dingen verborgen houdt om ons in afhankelijkheid van Hem te bewaren. De naam van het eiland weet Paulus niet. Hij zegt niet meer dan hij van God te horen had gekregen. Zo blijft er een opzien tot Hem. De reis is nog niet ten einde. De reformatie is niet het einde. Er breekt een nieuwe nacht aan, zonder licht.

Hd 27:27-32 | Omstreeks middernacht

27 Toen nu [de] veertiende nacht was aangebroken dat wij in de Adriatische [zee] ronddreven, vermoedden de zeelieden omstreeks middernacht dat er land naderde. 28 En zij wierpen het dieplood uit en peilden twintig vadem; en na wat verder te zijn gevaren wierpen zij opnieuw het dieplood uit en peilden vijftien vadem. 29 En daar wij bang waren dat wij ergens op klippen zouden stoten, wierpen zij van [het] achterschip vier ankers uit en wensten dat het dag werd. 30 Toen de zeelieden echter van het schip trachtten te vluchten en de sloep in zee neerlieten onder voorwendsel dat zij van [het] voorschip ankers wilden uitbrengen, 31 zei Paulus tot de hoofdman en tot de soldaten: Als zij niet op het schip blijven, kunt u niet worden behouden. 32 Toen kapten de soldaten de touwen van de sloep en lieten haar vallen.

Veelzeggend spreekt Lukas over de veertiende “nacht”. Dat geeft het best de beleving van de scheepslieden weer. De tel is ook bijgehouden. Ook de tijd is bijgehouden. Het is middernacht als de zeelieden vermoeden dat er land nadert. Dat wil zeggen dat de redding nabij is.

De uitdrukking ‘middernacht’ is een profetische uitdrukking die wordt gebruikt in verbinding met de komst van de Heer Jezus als de Bruidegom (Mt 25:6). Deze uitdrukking kunnen we daarom in verbinding brengen met de spoedige komst van de Heer. In deze zin kunnen we zeggen dat het land dat nadert, het hemelse land is. Het houdt ook in dat de dag nabij, de dag dat Hij verschijnt. Allen aan boord verlangen dat het dag wordt (vers 29).

Om de diepte van het water te peilen wordt het dieplood uitgeworpen. De eerste peiling geeft aan dat het water twintig vadem, dat is zesendertig meter, diep is. Als het dieplood een tweede keer wordt uitgeworpen, blijkt dat het water nog maar vijftien vadem, dat is zevenentwintig meter, diep is. Het water wordt steeds ondieper. Dat betekent dat het land naderbij komt.

Als wij dit toepassen op de situatie van de christenheid, dan kunnen we het dieplood vergelijken met het Woord van God. Als wij nu het dieplood van het Woord uitwerpen, meten we misschien nog maar vijf vadem of nog minder. Ook voor ons komt het land steeds meer in zicht. Het is ook ons verlangen dat het dag wordt, want de dag betekent de behoudenis van het hele volk van God (vgl. Rm 13:11b-12a). De jammerlijke ontwikkelingen van de christenheid en alle pogingen de boot drijvend te houden zijn jammerlijk mislukt. Het enige wat overblijft, is het verlangen naar de dag.

Er is ook een andere kant. Dat is de kant van de verantwoordelijkheid. Niemand kan op eigen initiatief behouden worden. Het is samen behouden worden en allen langs dezelfde weg. De handelwijze van de zeelieden om er stiekem met de sloep vandoor te gaan staat tegenover het geloofsvertrouwen dat Paulus heeft uitgesproken.

Zij die het zo goed wisten en de koers hebben uitgezet, willen de zaak in de steek laten. Dat kan schokkend zijn voor de achterblijvers. Paulus voorkomt het. Voor hem horen ze erbij en ook zij zullen behouden worden, maar dan moeten ze wel bij Paulus in het schip blijven en doen wat hij zegt. God heeft gesproken dat allen behouden zullen worden, maar dan wel op Zijn manier. Dit hoofdstuk laat door alles heen ook de geschiedenis van Gods trouw zien. Hij zal met Zijn volk aan Zijn doel komen.

Nu luistert men wel naar Paulus. Te midden van alle omstandigheden die door de storm worden veroorzaakt, staat Paulus recht overeind. In de storm is er geloof in zijn woord. Zijn woord is het bewijs van zijn gelijk. Mensen van geloof blijken mensen van geloof te zijn in de stormen. Als er geen stormen waren, zouden we ons geloof niet kunnen tonen.

Hd 27:33-37 | Paulus spoort allen aan voedsel te nemen

33 En tegen dat het dag zou worden, spoorde Paulus allen aan voedsel te nemen en zei: Het is vandaag [de] veertiende dag dat u blijft afwachten zonder eten en zonder iets te nuttigen. 34 Daarom spoor ik u aan voedsel te nemen, want dit dient tot uw behoudenis; want van niemand van u zal een haar van het hoofd verloren gaan. 35 Toen hij nu dit had gezegd en brood had genomen, dankte hij God in bijzijn van allen; en hij brak het en begon te eten. 36 En zij werden allen goedsmoeds en namen zelf ook voedsel. 37 Wij waren nu allen samen in het schip met tweehonderdzesenzeventig zielen.

Als de dag begint te gloren, spoort Paulus allen aan voedsel te nemen. Paulus heeft oog voor de lichamelijke inspanningen die allen hebben geleverd. Geestelijk leiderschap heeft oog voor de hele mens. Hij heeft de dagen geteld dat ze niet hebben gegeten (vgl. Mk 8:2). Voor hem is het niet de veertiende nacht (vers 27), maar de veertiende dag. Hij bewijst zichzelf als iemand die van de dag is (1Th 5:8).

Ook in geestelijk opzicht is de aansporing voedsel te nemen van belang. Meer dan ooit hebben gelovigen in de geestelijke duisternis het nodig om Gods Woord te lezen als voedsel voor hun ziel. Koning Saul verbood voedsel te nemen in de strijd. Jonathan vond dat een dwaas verbod (1Sm 14:28-30). Het voedsel van het Woord verleent kracht tot behoudenis (2Tm 3:15).

Het woord ‘behouden’ is een sleutelwoord in deze geschiedenis. Ook tegengestelde uitdrukkingen als ‘verloren gaan’ en ‘niet behouden worden’ komen hier meerdere keren voor. God had hen in hun verzwakte toestand kunnen redden ook zonder dat ze zouden eten, maar Hij behoudt door het nemen van voedsel. Hij handelt zoals Hij wil. Wij kunnen het handelen van God niet in schema’s persen. Hij handelt soeverein en redt hier op natuurlijke wijze. Ze hebben kracht nodig om straks te kunnen zwemmen.

Het niet verloren gaan van een haar op het hoofd duidt een nieuwe periode aan in de kerkgeschiedenis en wel de periode van het reveil in de achttiende en negentiende eeuw. Het is de periode die volgt op de opwekking in de reformatie, waar de toegang tot het Woord van God weer is geopend. Het is een beweging van bijbelstudie, het lezen van de Bijbel in zijn samenhang, vooral wat betreft de toekomst van Israël en de komst van de Heer. Het Woord wordt echt voedsel. Er worden ook veel bijbelcommentaren geschreven. Er vindt geestelijke groei en discipelschap plaats.

Eerder is het dat er geen leven verloren zal gaan (vers 22), nu zegt Paulus dat er geen haar van het hoofd verloren zal gaan. Dat ziet op de toenemende mate waarin de gelovige ontdekt welke zekerheid hij in Christus heeft. Deze ontwikkeling vindt ook plaats in het leven van de individuele gelovige die de Schrift bestudeert.

De aansporing van Paulus om dit voedsel te nemen geldt onverminderd voor vandaag. Ook als gemeente moeten we telkens de aansporing ter harte nemen om samen Gods Woord te lezen en erdoor gevoed te worden. We hebben het allemaal nodig. We moeten elkaar opwekken om naar samenkomsten te gaan waar het Woord wordt gebracht.

Paulus geeft zelf het goede voorbeeld. Nadat hij allen heeft aangespoord, neemt hij zelf brood, dankt God ervoor in tegenwoordigheid van allen, breekt er een stuk af en begint te eten. We hebben hier in praktisch opzicht een voorbeeld hoe we moeten doen als wij in een openbare gelegenheid een maaltijd gebruiken (1Tm 4:5-6). Hiervan gaat ook een getuigenis uit. Paulus schaamt zich niet om het hardop te doen. Zoiets doet een man die geestelijke kracht heeft. Paulus’ woorden en voorbeeld doen allen goed. Ze krijgen er weer moed door en lust om te eten. De eetlust was hen vergaan. Als je oog in oog met de dood staat, heb je geen honger.

Als toepassing voor de gemeente kunnen we hier een beeld zien van aanbidding en gemeenschap aan de tafel van de Heer. Deze dingen zijn in het reveil toch wel op bijzondere wijze naar voren gekomen.

En dan vermeldt Lukas zo ineens het precieze aantal zielen dat aan boord van het schip is. Waarom doet hij dat hier? Waarom niet eerder of pas helemaal aan het eind? Als we ervan mogen uitgaan dat dit hoofdstuk in veel aspecten ons de geschiedenis van de gemeente op aarde voorstelt, heeft het noemen van het precieze aantal op deze plaats in de geschiedenis een betekenis die verband houdt met het reveil van de achttiende en negentiende eeuw. Is niet een van de grote ontdekkingen van het reveil dat alle gelovigen bij elkaar horen, waar ze ook zijn? Door de bestudering van het Woord door hen die zich daar gelovig aan onderwerpen, stelt de Heilige Geest opnieuw als een levende waarheid het ene lichaam voor de harten van die gelovigen.

Hd 27:38-41 | Het schip vergaat

38 Toen zij nu van voedsel verzadigd waren, maakten zij het schip lichter door het koren in zee te werpen. 39 Toen het nu dag werd, herkenden zij het land niet; maar zij bemerkten een inham die een strand had en overlegden of zij het schip daarop konden laten lopen. 40 En zij lieten de ankers slippen en lieten ze in de zee achter; tegelijk maakten zij de roerbanden los, hesen het voorzeil voor de wind en hielden op het strand aan. 41 Toen zij nu op een zandbank stootten, lieten zij het schip daarop vastlopen; en het voorschip stootte op de grond en bleef onbeweeglijk zitten, maar het achterschip raakte los door het geweld <van de golven>.

Dan komt het moment dat de schepelingen van voedsel verzadigd zijn. Het is tekenend dat ze op dat moment het koren overboord gooien. In de geschiedenis van de gemeente zien we dat terug. Na een periode van grote begeerte naar Gods Woord volgt een periode van verzadiging. Het is te vergelijken met de twee periodes die we in Openbaring 3 beschreven vinden in de zendbrieven aan Filadelfia en aan Laodicéa.

Filadelfia laat ons de periode van het reveil zien. Laodicéa laat ons de periode zien die op het reveil volgt. In Filadelfia is er warme liefde voor de Heer die tot uitdrukking komt in liefde voor Zijn Woord (Op 3:8,10). In Laodicéa is er verzadiging, waardoor die liefde is afgekoeld tot lauwheid en aanmatiging (Op 3:15-17). Er is onverschilligheid tegenover het voedsel van Gods Woord gekomen. Men heeft het overboord geworpen. Het geloofsgoed wordt weggegooid. Dat doen zij die wat het geloof betreft schipbreuk lijden. De waarheden van het christelijk geloof worden niet meer gewaardeerd.

In vroegere jaren heeft het christendom zich steeds uitgebreid, maar nu is er een achteruitgang van het christendom in de landen waar het eerst vooruit is gegaan. Nu wint het christendom veld in de derde wereld. In de christelijke landen is de grote afval zich aan het aftekenen.

Als het Woord van God geen voedsel meer is, verdwijnt ook de herkenning van het land tegen dat het dag wordt. De ankers worden doorgesneden. De christelijke hoop – die door het anker symbolisch wordt voorgesteld – wordt prijsgegeven (Hb 6:18). Er wordt van de kansels gepredikt dat het met de dood over en uit is.

Er worden nog wel pogingen gedaan om het schip op het strand te laten lopen om het zacht af te meren, maar die mislukken door een zandbank. Daar loopt het schip op vast waarna het in tweeën breekt. Het ene deel blijft onbeweeglijk vastzitten, het andere deel wordt volledig uit elkaar geslagen in planken en wrakstukken.

Dit beeld zien we ook in de eindtijd. Het ene deel van het schip dat heel blijft, stelt de oecumene voor waar men tegen elke prijs een eenheid wil zijn. Het andere deel is de versplintering in talloze sekten, waar men zich tegen elke prijs afzondert van alles wat niet met de eigen ideeën overeenstemt (Jd 1:17-19).

Hd 27:42-44 | Allen komen behouden aan land

42 Bij de soldaten nu rees het plan de gevangenen te doden, opdat niemand zou wegzwemmen en ontsnappen. 43 De hoofdman echter, die Paulus wilde behouden, hield hen van hun voornemen af en beval hun die konden zwemmen als eersten overboord te springen om aan land te komen, 44 en de overigen deels op planken deels op wrakstukken van het schip. En zo gebeurde het, dat allen behouden aan land kwamen.

Vlak voor het einde ontstaat er nog een geweldige dreiging dat toch niet allen behouden zullen worden. Als alles goed lijkt af te lopen voor wat betreft het behouden worden van de opvarenden, dreigt het allemaal toch nog verkeerd af te lopen. De soldaten vatten namelijk het plan op om de gevangenen te doden. Ze voorzien dat ze allemaal zullen ontsnappen als ze eenmaal aan land zijn. Dat zal hun het leven kosten, want zij staan met hun leven garant voor het leven van de gevangenen.

Dan zien we dat God in Zijn voorzienigheid ook de hoofdman gebruikt om de soldaten van hun voornemen af te houden. De hoofdman geeft bevel aan de zwemmers als eersten overboord te springen. De anderen kunnen dan door gebruik te maken van de planken en wrakstukken van het schip aan land zien te komen.

God verlangt soms van ons dat wij in geestelijk opzicht zwemmen of ons aan een stuk drijvend hout vastklampen. Dit ziet op omstandigheden dat we geen grond meer onder onze voeten hebben. Hoe dan ook, allen die met Paulus zijn gereisd, komen behouden aan land.

Zo zullen al Gods kinderen, alle leden van de gemeente, eenmaal in het hemelse Vaderland aankomen. Alles waarop de mens heeft vertrouwd voor een veilige en zekere reis, is er dan niet meer. Wat overblijft, is alleen de genade van God om daarin te roemen, want alleen daardoor hebben al de Zijnen veilig het einddoel bereikt.

Handelingen 28

Hd 28:1-2 | De ontvangst op Malta

1 En nadat wij behouden waren, vernamen wij dat het eiland Malta heette. 2 En de inheemsen bewezen ons buitengewone menslievendheid, want zij staken een vuur aan en haalden er ons allen bij vanwege de regen die begon te vallen en vanwege de koude.

Nadat allen veilig aan land zijn gekomen, wordt hun duidelijk dat ze zich op het eiland Malta bevinden. “De inheemsen”, dat wil zeggen de oorspronkelijke bevolking, bewijzen de drenkelingen “buitengewone menslievendheid”. Als we bedenken dat het een gebruik was om alles wat aanspoelde in beslag te nemen en de mensen te doden, dan zien we ook hier de genade van God dat Hij hen bij deze mensen heeft gebracht.

De behandeling die Paulus hier van heidenen ontvangt, vormt wel een groot contrast met de behandeling die hij van zijn Joodse broeders naar het vlees heeft gekregen. Het is het contrast tussen de Joodse leiders en de Romeinse regeerders.

Het lijkt erop alsof er niets is gebeurd, want we zullen zien dat Paulus op dit eiland gewoon doorgaat met zijn werk van getuigen. God heeft hem door de schipbreuk daarvoor een nieuw terrein gegeven.

Hd 28:3-6 | Paulus door een adder gebeten

3 Toen nu Paulus een hoop takken had bijeengeraapt en op het vuur gelegd, kwam er door de hitte een adder uit en deze beet zich vast in zijn hand. 4 Toen nu de inheemsen het beest aan zijn hand zagen hangen, zeiden zij tot elkaar: Deze man is zeker een moordenaar, die, nadat hij uit de zee behouden is, de Gerechtigheid niet laat leven. 5 Hij dan schudde het beest af in het vuur en ondervond niets kwaads. 6 Zij nu verwachtten dat hij zou opzwellen of plotseling dood neervallen. Toen zij echter na lang wachten zagen dat hem niets bijzonders overkwam, veranderden zij van mening en zeiden dat hij een god was.

Voordat Paulus aan getuigen toekomt, gebeurt er iets dat het te geven getuigenis grote kracht zal bijzetten. De drenkelingen worden door de inheemsen bij een vuur genodigd om zich daar te drogen en te warmen. Ze zijn kletsnat en het begint ook nog eens te regenen, zodat van drogen nog niet veel terechtkomt. Voor een dergelijk groot gezelschap is een groot vuur en daarom veel hout nodig. Daarvoor moet hout worden gesprokkeld. Daarbij helpt Paulus mee. Hij voelt zich niet te belangrijk om te helpen bij het takken verzamelen. Een gemeenschappelijke activiteit geeft warmte voor allen. Het nederigste werk heeft dat effect. Iets doen voor de Heer houdt je liefde voor Hem en de medegelovigen warm en voorkomt dat je geestelijk verkleumt.

Paulus verzamelt een “hoop takken”, een menigte, niet slechts een paar takjes. Als hij het hout op het vuur heeft gelegd en zich wil gaan warmen, komt er door de hitte een adder uit die zich in zijn hand vastbijt. De adder is een beeld van de duivel. De duivel houdt er niet van als gelovigen om elkaar geven. Hij houdt niet van de warmte van de broederliefde en zal proberen die te verstoren. Zoals hitte slangen wakker maakt, zo maakt de liefde onder de broeders de duivel als het ware wakker. Als gelovigen koud zijn of slapen, houdt de duivel zich ook slapend.

Als de inheemsen het beest aan Paulus´ hand zien hangen, staan ze direct klaar met een theorie die nergens op slaat, of het moet zijn dat het hun afgodische manier van denken openbaar maakt. Een dergelijke beoordeling kan ook bij christenen voorkomen. Ook christenen kunnen klaarstaan met een verklaring als iemand iets ergs overkomt.

De reactie van Paulus is de reactie van het geloof (Mk 16:18; Lk 10:19). Hij schudt het beest van zich af in het vuur. Dat moet ook onze reactie zijn als de duivel ons te pakken wil nemen. We moeten hem in het geloof op de plaats zetten waar hij eeuwig zal zijn: het vuur (Op 20:10). De inheemsen hebben hun mening gegeven over de adder die zich in de hand van Paulus had vastgebeten. Ze hebben ook hun mening over de gevolgen ervan: het is óf opzwellen óf plotseling dood neervallen. Geen van beide gebeurt.

In geestelijk opzicht kan de volgende toepassing worden gemaakt. De hand spreekt van activiteit, van bezig zijn. Als we bezig zijn met een werk voor de Heer, kan de duivel zich daarin vastbijten. Als we dan niet kordaat optreden en de duivel de hem toekomende plaats wijzen, zullen we opzwellen, dat betekent hoogmoedig worden op wat we voor de Heer doen. Of we vallen plotseling dood neer, dat wil zeggen dat er bij ons geen leven voor God meer zichtbaar wordt. Daarom moeten we de duivel geen plaats geven (Ef 4:27), dat wil zeggen dat we hem geen gelegenheid moeten geven zijn schadelijke werk bij ons te verrichten.

Als de verwachte gevolgen uitblijven, veranderen de inheemsen van mening. We hebben hier een nieuw bewijs hoe gemakkelijk mensen van mening veranderen, zoals we eerder in Lystra hebben zien gebeuren, maar dan het omgekeerde (Hd 14:11-19). Zulke redeneringen houden mensen erop na die alleen naar het uiterlijk oordelen. God heeft Zijn eigen plan met deze gebeurtenis. Hij gebruikt die om aan te geven dat te midden van alle gevangenen deze man Zijn dienaar is.

Hd 28:7-10 | Genezingen op Malta

7 In de omgeving van die plaats nu had de voornaamste van het eiland, genaamd Publius, landerijen. Deze ontving ons en verleende [ons] drie dagen vriendelijk gastvrijheid. 8 Het gebeurde nu, dat de vader van Publius door koorts en ingewandsziekte bevangen op bed lag; Paulus ging naar hem toe, en na te hebben gebeden legde hij hem de handen op en maakte hem gezond. 9 Toen nu dit was gebeurd, kwamen ook de overigen op het eiland die ziekten hadden naar hem toe en werden genezen; 10 en zij vereerden ons ook met vele eerbewijzen en bij ons vertrek voorzagen zij ons van wat wij nodig hadden.

De welwillendheid van de eilandbewoners is zo groot, dat zelfs “de voornaamste [d.i. een officiële titel] van het eiland” Paulus en de zijnen drie dagen vriendelijk gastvrij ontvangt. Dan komt de gelegenheid voor een tegenprestatie. De vader van Publius is ernstig ziek geworden. Zonder dat er een beroep op hem wordt gedaan, gaat Paulus naar hem toe. Daar gekomen, bidt hij eerst. Hij maakt daardoor duidelijk dat niet hij, maar God de genezing kan geven. Vervolgens legt hij hem de handen op en maakt hem gezond. Als dat is gebeurd, is het de beurt aan de overigen van het eiland die ziekten hebben. Zij komen naar hem toe en worden genezen.

Lange tijd hebben we niet van tekenen gehoord. Hier horen we er nog een keer van. Tekenen zijn altijd een ondersteuning van het Woord dat de apostelen spreken. Ook hier is het een teken dat door een apostel wordt verricht (2Ko 12:12). Tekenen hebben een functie aan het begin van een periode. Paulus is hier op een braakliggend terrein waar het evangelie nooit is gehoord. Omdat het voor dit eiland een nieuw begin is, zijn ook hier tekenen verricht. Tekenen zijn nooit een doel op zichzelf, maar sluiten altijd aan op de verkondiging van het Woord (Hb 2:4). Dat heeft Paulus natuurlijk ook verkondigd. Het is zo vanzelfsprekend, dat Lukas het niet eens vermeldt.

Het is duidelijk dat de eilandbewoners buitengewoon dankbaar zijn dat ze het evangelie hebben gehoord en aangenomen en dat ze van ziekten zijn genezen. De eerbewijzen waarmee ze daarvoor Paulus en die met hem zijn, vereren, hebben niets te doen met het bewijzen van goddelijke eer die Paulus zeker direct zou hebben afgewezen.

Petrus roept ons in zijn eerste brief in algemene zin op allen, dat zijn alle mensen, te eren (1Pt 2:17) en Paulus zegt dat we moeten eren wie eer toekomt (Rm 13:7). Het gaat om de waardering van de ander om wie hij als schepsel van God is. Als hij dan ook nog iets heeft gedaan wat eer verdient, moeten we de ander onze waardering daarvoor niet onthouden. Dat is wat de eilandbewoners hebben gedaan.

Als het gezelschap het eiland verlaat, krijgen ze allemaal nog mee wat ze nodig hebben voor het voortzetten van de reis. Hiermee helpen de eilandbewoners hen voort op een wijze God waardig (vgl. 3Jh 1:5-8).

Hd 28:11-16 | Aankomst in Rome

11 Na drie maanden nu voeren wij af op een schip dat op het eiland had overwinterd, een Alexandrijns [schip] met [de] Dioscuren als kenteken. 12 En in Syracuse aangekomen bleven wij daar drie dagen, 13 vanwaar wij omvoeren en in Rhegium aankwamen; en toen na één dag een zuidenwind opstak, kwamen wij de tweede [dag] in Putéoli, 14 waar wij broeders vonden en ons verzocht werd zeven dagen bij hen te blijven; en zo gingen wij naar Rome. 15 En vandaar kwamen de broeders, die van onze zaken hadden gehoord, ons tegemoet tot Forum Appii en Tres Tabernae, en toen Paulus hen zag, dankte hij God en vatte moed. 16 Toen wij nu Rome waren binnengekomen, werd aan Paulus toegestaan op zichzelf te wonen met de soldaat die hem bewaakte.

Het is inmiddels eind januari / begin februari geworden als ze aan boord van opnieuw een Alexandrijns schip (Hd 27:6) stappen om de reis naar Rome te vervolgen. Het schip heeft, zo merkt Lukas op, de “Dioscuren als kenteken”. ‘Dioscuren’ betekent ‘zonen van Zeus’. Zij golden als beschermers van de zeevarenden en werden daarom in veel havensteden vereerd. Door het kenteken van dit schip, waar Paulus aan boord is, te vermelden, worden we erop attent gemaakt dat de verkondiging van het evangelie waarvan Paulus de vertegenwoordiger is, een geestelijke strijd is. Deze strijd is nog steeds in volle gang (Fp 1:27-28).

De eerste havenplaats die wordt aangedaan, is Syracuse op het Italiaanse eiland Sicilië. Daar blijven ze drie dagen, mogelijk om lading te lossen of een gunstige wind af te wachten. Van Syracuse wordt overgestoken naar Rhegium op het vaste land van Italië. Omdat ze naar het noorden moeten en er een zuidenwind opsteekt, verloopt de rest van de zeereis zeer voorspoedig. Na twee dagen komen ze in Putéoli, de haven van Napels.

In Putéoli zijn Paulus en zijn metgezellen op zoek gegaan naar “broeders” en die vinden ze ook. ‘Broeders’ is in die tijd de algemene benaming voor de gelovigen. De broeders vragen aan Paulus en de zijnen om zeven dagen te blijven. Zeven dagen betekent inclusief een zondag (Hd 20:6-7; 21:4). Dan gaan ze verder over land op weg naar Rome.

Terwijl Paulus zeven dagen in Putéoli was, kon het bericht hem vooruitsnellen naar Rome. Vandaar komen de broeders hem tegemoet. Als Paulus hen ziet, dankt hij God en vat moed. Hij heeft die broeders nooit eerder gezien, maar het feit dat het broeders zijn, die hem hartelijke begroeten en hem omarmen, is een groot geschenk en kan alleen door God gewerkt worden.

Uit het verslag dat Lukas doet van de ontmoeting die Paulus met de verschillende groepen broeders heeft, lijkt het erop dat Paulus terneergeslagen was. Hij is een mens van gelijke gemoedsbewegingen als wij. Bij een eerdere gelegenheid van terneergeslagenheid is de Heer Zelf bij hem gekomen om hem te bemoedigen (Hd 23:11). Hier doet de Heer het door de broeders.

De liefde van de broeders bemoedigt en bezielt Paulus opnieuw. Hij ervaart wat hij eerder in zijn brief “aan de geliefden van God die in Rome zijn” (Rm 1:7,12) heeft geschreven. Een groep broeders komt hem vanuit Rome al ongeveer vijfenzestig kilometer tegemoet. Hij omhelst hen in Forum Appii. Een andere groep die mogelijk wat later uit Rome is vertrokken, komt hem ongeveer vijftig kilometer tegemoet en hen omhelst hij in Tres Tabernae. Zo heeft de Heer voor Paulus een dubbele bemoediging op het laatste stuk van de reis naar Rome.

Dan komt Paulus ten slotte aan in het toenmalige hart van de wereld. Wat moet er door hem zijn heengegaan toen hij de stad binnenkwam die hij al zo lang had willen bezoeken (Rm 1:10; 15:23). Zoals al eerder is opgemerkt, komt hij er op een andere manier dan hij zich zal hebben voorgesteld. Want dat hij er als gevangene zou komen, zal niet bij hem zijn opgekomen. Maar zo heeft God het bepaald en wat is er een zegen uit die gevangenschap voortgekomen! Denken we alleen al aan de brieven die hij tijdens deze gevangenschap heeft geschreven en die wij nu in de Bijbel hebben.

Verder heeft Paulus juist als gevangene een gelegenheid gekregen die anderen in Rome niet kregen, namelijk het evangelie aan het hof van de keizer te brengen, wat ook weer een bemoediging was voor anderen (Fp 1:12-14). Tevens heeft zijn gevangenschap de echtheid van het geloof van velen op de proef gesteld. Er zijn er die zich voor zijn boeien schaamden en hem in Rome zijn vergeten, terwijl iemand als een Onesíforus zich juist niet schaamde, maar hem in Rome heeft opgezocht (2Tm 1:16-17). Dat was dan wel tijdens zijn tweede gevangenschap, maar het principe blijft gelijk. Paulus was een gevangene.

Bij deze eerste gevangenschap krijgt Paulus toestemming om op zichzelf te wonen, waarbij hij voortdurend geketend is en door een soldaat wordt bewaakt. In vergelijking met het verblijf in een gevangenis is deze vorm van gevangenschap mild te noemen.

Hd 28:17-22 | Eerste onderhoud met de Joden

17 Het gebeurde nu na drie dagen, dat hij hen samenriep die de voornaamsten van de Joden waren; en toen zij waren samengekomen, zei hij tot hen: Mannen broeders, hoewel ik niets heb gedaan tegen het volk of de voorvaderlijke gebruiken, ben ik als gevangene uit Jeruzalem overgeleverd in de handen van de Romeinen, 18 die mij, toen zij mij hadden verhoord, wilden loslaten, omdat er geen enkele doodsschuld in mij was. 19 Toen de Joden [dat] echter tegenspraken, werd ik genoodzaakt mij op de keizer te beroepen; niet alsof ik iets had om mijn volk te beschuldigen. 20 Om die reden dan heb ik u bij mij geroepen om u te zien en toe te spreken; want vanwege de hoop van Israël heb ik deze keten om. 21 Zij nu zeiden tot hem: Wij hebben over u geen brieven uit Judéa ontvangen, ook is niemand van de broeders hier gekomen, die iets kwaads van u heeft bericht of gesproken. 22 Wij achten het echter juist van u te horen wat uw denkbeelden zijn; want wat deze sekte betreft, ons is bekend dat zij overal wordt tegengesproken.

Het milde regime van zijn gevangenschap blijkt ook uit de mogelijkheid dat hij vrij is om iedereen te ontvangen of zelfs uit te nodigen wie hij wil. Al na drie dagen nodigt hij de voornaamsten van de Joden uit om bij hem te komen. Als hij dan geen gelegenheid heeft om naar de synagoge te gaan, is het op deze manier voor hem mogelijk om ook in Rome te handelen naar het beginsel ‘eerst de Jood en dan de Griek’. Als de voornaamste Joden bij hem zijn gekomen, is het eerste wat hij doet zijn persoon verdedigen. Hij legt uit waarom hij in Rome is gekomen, want dat hij als gevangene hier is, vraagt uitleg en toelichting.

Hij vat kort voor hen samen wat er is gebeurd. Opmerkelijk daarbij is, dat hij niets vertelt over de aanleiding en de moordpogingen. Er komt geen woord van beschuldiging aan het adres van zijn Joodse broeders over zijn lippen, hoeveel kwaad ze hem ook hebben aangedaan. Dit is werkelijk onbaatzuchtige liefde.

Wat betreft zijn behandeling door de Romeinen, ook hen belicht hij op een gunstige wijze. Van hen vermeldt hij alleen dat ze hem hadden willen loslaten omdat ze in hem niets hadden gevonden wat de dood verdiende (Hd 23:29; 25:25; 26:32). Paulus stelt de Romeinen in een gunstig daglicht. Deze Joden wonen ertussen en kennen ze.

Zonder enig waardeoordeel vertelt Paulus hoe de Joden zijn vrijspraak door de Romeinen tegenspraken en hoe hij daardoor genoodzaakt was geworden zich op de keizer te beroepen. Hij is hier dan ook niet om zijn broeders te beschuldigen, maar om het recht zijn loop te laten krijgen. Dat wilde hij hun graag laten weten en daarom heeft hij hen laten komen.

Tevens laat hij hun weten dat hij geen afvallige Jood is, maar dat hij deelt in de hoop van alle Joden. “De hoop van Israël” ziet op de vervulling van de beloften aan de vaderen, een hoop die onlosmakelijk verbonden is met de Messias. Aan het einde van het boek wordt hierdoor niet alleen in het licht gesteld dat het christendom het nieuwe getuigenis is, maar ook dat God Zijn volk niet uit het oog verliest. Paulus klaagt niet zijn volk aan als de oorzaak van zijn keten, maar wijst als de oorzaak van zijn keten op de hoop van Israël, de Messias.

Als Paulus is uitgesproken, zeggen de Romeinse Joden dat ze niets aangaande hem weten. Er zijn over hem geen brieven uit Judéa aan hen geschreven en er zijn ook geen broeders daarvandaan bij hen gekomen om iets kwaads over hem te vertellen. Ze kunnen daarom geen oordeel vellen. Ze bieden hem de kans om zijn denkbeelden aan hen uit te leggen. Tegelijk geven ze aan dat wat ze van het christendom hebben gehoord, hun de indruk geeft dat het een tegendraadse beweging is die het Jodendom geen goed doet. Een dergelijke gelegenheid om zich te verantwoorden gaven de farizeeën niet aan de Heer Jezus, terwijl Nicodémus daar wel op had aangedrongen (Jh 7:51).

Deze Joden willen wel luisteren, maar laten ook merken dat ze er kritisch tegenover staan. De houding van deze Joden is navolgenswaardig. Het is belangrijk dat we pas een oordeel vellen over iemands denkbeelden die niet met onze opvattingen stroken, nadat de betreffende persoon gelegenheid heeft gekregen zich te verantwoorden.

Hd 28:23-28 | Tweede onderhoud met de Joden

23 Nadat zij nu voor hem een dag hadden bepaald, kwamen er nog meer bij hem in zijn verblijf, aan wie hij het koninkrijk van God uitlegde en betuigde, terwijl hij hen trachtte te overtuigen aangaande Jezus, zowel uit de wet van Mozes als uit de profeten, van ‘s morgens vroeg tot [de] avond toe. 24 En sommigen lieten zich overtuigen door wat werd gezegd, maar anderen geloofden niet. 25 En onder elkaar onenig gingen zij weg, nadat Paulus [dit] ene woord had gezegd: Terecht heeft de Heilige Geest door de profeet Jesaja tot uw vaderen de woorden gesproken: 26 ‘Ga tot dit volk en zeg: Met [het] gehoor zult u horen en geenszins verstaan, en kijkend zult u kijken en geenszins zien; 27 want het hart van dit volk is vet geworden en hun oren zijn hardhorend geworden en hun ogen hebben zij gesloten, opdat zij niet misschien met hun ogen zien en met hun oren horen en met hun hart verstaan en zich bekeren, en Ik hen gezond maak’. 28 Het zij u dan bekend dat deze behoudenis van God tot de volken is gezonden; zij zullen ook horen.

Na het kennismakingsgesprek wordt er een afspraak gemaakt om dieper op de zaak in te gaan. Bij die gelegenheid komen er nog meer bij Paulus in zijn verblijf. Hij legt aan hen uit wat het koninkrijk van God is en betuigt het belang ervan. Hier wordt voor de zesde keer in dit boek over het koninkrijk gesproken. Spreken over en leven in het koninkrijk betekent spreken over en leven onder de heerschappij van de Heer Jezus. Dat koninkrijk zal in heerlijkheid worden opgericht als de Heer Jezus komt om op aarde te regeren.

Nu Hij verworpen is, is het koninkrijk van God niet zichtbaar, maar het is er wel. Het is namelijk overal waar mensen de Heer Jezus als Heer belijden en dat in de kracht van de Heilige Geest in de praktijk van elke dag in hun leven laten zien (Rm 14:17). Als iedere gelovige in zijn leven meer zou verwerkelijken wat het is een onderdaan in het koninkrijk te zijn, zou de waarheid van de gemeente beter in praktijk worden gebracht. Veel scheuringen in de gemeente zouden dan niet hebben plaatsgevonden.

Paulus ‘legt uit’, dat wil zeggen dat hij de betekenis ervan bekendmaakt, en ‘betuigt’, dat wil zeggen dat hij er indringend over spreekt dat er ook naar geleefd moet worden. Hij doet dat de hele dag. Er was niemand die op de klok keek. Het moet adembenemend boeiend zijn geweest om hem vanuit de wet van Mozes en uit de profeten te horen spreken over de Heer Jezus. Hij legde zijn hele hart erin, want hij wilde hen zo graag overtuigen aangaande “Jezus”. Als ze in Hem de van God gezonden Messias zouden erkennen, zouden ze behouden worden en daar ging het hem om. Hier zien we dat intensieve bijbelstudie met uitleg ook een mogelijkheid is om mensen voor Christus te winnen.

De reacties blijven niet uit. Zoals altijd brengt de prediking van het Woord een tweedeling onder de hoorders. Sommigen laten zich overtuigen, maar anderen geloven niet. Al discussiërend gaan ze weg nadat Paulus een ernstig woord van Jesaja heeft aangehaald (Js 6:9-10). Jesaja heeft dit woord gesproken tot het ongelovige volk als geheel en Paulus past het nu toe op de ongelovige Joden tot wie hij het woord heeft gericht. De Heer Jezus heeft dit woord ook gebruikt met het oog op het volk in Zijn dagen (Mt 13:14-16).

De grote vraag of het volk alsnog tot geloof zal komen, wordt door deze aanhaling duidelijk beantwoord. Het lijkt een hard woord, maar het is ten volle van toepassing op hen vanwege hun afwijzing. Het is het laatste en definitieve oordeel van de door Paulus vastgestelde verharding. Ze hebben hun hart toegesloten, zodat ze het Woord van God niet in zich kunnen opnemen. Ze onttrekken zich tot hun verderf (Hb 10:39).

Deze vaststelling van hun verharding voert Paulus tot de laatste woorden die we van hem in dit boek hebben. Die woorden bevatten het punt waartoe we in dit boek zijn gevoerd en wel dat vanwege de verwerping van de behoudenis door de Joden de deur van de behoudenis naar de volken is opengegaan (Hd 13:46; 18:6; Rm 11:25-32). Tot hen zal het Woord niet tevergeefs gaan. Zij zullen ook horen. Hoewel niet alle volken het evangelie hebben aangenomen, hebben in de loop van de eeuwen velen uit de volken het gehoord en aangenomen (1Tm 3:16).

Hd 28:29-31 | Paulus predikt ongehinderd verder

29 [Dit vers is als niet-authentiek weggelaten.] 30 Hij nu bleef twee hele jaren in zijn eigen huurwoning, en hij ontving allen die bij hem binnenkwamen, 31 predikte het koninkrijk van God en leerde aangaande de Heer Jezus Christus met alle vrijmoedigheid, ongehinderd.

De duur van deze gevangenschap van Paulus, die hij mag doorbrengen “in zijn eigen huurwoning”, wordt door Lukas vastgesteld op “twee hele jaren”. Het lijkt erop dat hij na die tijd is vrijgelaten omdat zijn aanklagers niet zijn verschenen. Om een proces doorgang te laten vinden moesten zowel de aangeklaagde als de aanklagers voor de rechter verschijnen (Hd 23:35; 25:16). Het is dan ook niet terecht dat Paulus na eerder twee jaren te hebben vastgezeten, niet is vrijgelaten (Hd 24:27). Als de aanklagers niet verschijnen, schrijft het Romeinse recht voor dat de aangeklaagde in vrijheid moet worden gesteld. De Joden zullen de reis naar Rome een te grote onderneming hebben gevonden. Mogelijk dat ze er genoegen mee hebben genomen dat Paulus is gevangengenomen en op transport naar Rome is gesteld.

Dat Paulus na twee jaren in vrijheid is gesteld, zonder voor de keizer te verschijnen, hoeft niet in strijd te zijn met de vermelding dat hij juist daarvoor naar Rome moest. Voor zover de tekst duidelijk maakt, is het niet noodzakelijk dat zijn verschijning voor de keizer tijdens deze gevangenschap gebeurt. Er zal namelijk een tweede gevangenschap volgen en dan zal hij wel voor de keizer verschijnen.

Paulus heeft tijdens deze eerste gevangenschap een onbekend aantal onbekende mensen op bezoek gehad. Dat kunnen broeders, Joden en ook heidenen zijn geweest (1Ko 10:32). Daaronder bevindt zich ook een weggelopen slaaf, genaamd Onésimus, van wie we weten dat deze door de dienst van Paulus tot bekering is gekomen (Fm 1:10). Hij heeft aan deze Onésimus de brief aan Filémon meegegeven die hij tijdens zijn gevangenschap naar aanleiding van de bekering van Onésimus heeft geschreven. Hij heeft in deze twee jaren ook nog de brief aan de Efeziërs, de brief aan de Filippenzen en de brief aan de Kolossenzen geschreven.

Aan allen die bij hem komen, predikt hij het koninkrijk van God, waarin het gaat om de Heer Jezus Christus. Het boek begint met de prediking van het koninkrijk van God (Hd 1:3), en hier, waar het voor de zevende en tevens laatste keer wordt genoemd, sluit het boek ermee. Paulus predikt de Heer van dat koninkrijk in de stad van de keizer, de grote heer van het aardrijk. Hij doet dat “ongehinderd”, het laatste woord van het boek Handelingen.

Het boek eindigt met een open einde omdat de handelingen van de Geest, Die niet gebonden is, niet zijn afgelopen. De geschiedenis van de gemeente gaat verder in het leven van ieder lid ervan. Daardoor heeft het Woord de uithoeken van het Romeinse rijk bereikt. Het christendom is van een Joodse sekte tot een wereldgodsdienst geworden. Van Jeruzalem is het evangelie uitgegaan tot aan het einde van het aardrijk en zal ook uitgaan tot aan het einde van de tegenwoordige bedeling. Wij mogen onze bijdrage leveren aan het doorgeven van die boodschap, dat er een andere Koning is dan de heersers van de wereld: de verheerlijkte Heer in de hemel. Tot Hij terugkomt, wensen we dat het dag wordt.

Andere publicaties

Op de website www.oudesporen.nl staan onder het menu ‘Artikelen’ en het submenu ‘Auteurs -> Ger de Koning’ de volgende commentaren en publicaties:

- De serie ‘Toegelicht en toegepast’, een commentaarreeks van de bijbelboeken van het Oude Testament.

- De ‘Zie-serie’, een commentaarreeks van de vier Evangeliën en Handelingen.

- De ‘Rotsvast-serie’, een commentaarreeks met een verklaring van de nieuwtestamentische bijbelboeken vanaf de brief aan de Romeinen tot en met Openbaring. Deze serie heeft tot doel hen die jong zijn in het geloof te helpen bij het lezen en leren begrijpen van Gods Woord.

- Publicaties over diverse onderwerpen.

Van diverse Nederlandse publicaties zijn vertalingen in andere talen beschikbaar.

Alle commentaren en publicaties zijn vrij te downloaden als pdf-bestand en als e-book.

Als er een ISBN wordt vermeld, is het boek ook als paperback te bestellen. Dat kan door op het betreffende ISBN te klikken. Voor een Nederlandse publicatie verschijnt de site www.uitgeverijdaniel.nl. Deze publicatie kan ook via de christelijke boekhandel worden besteld. Voor een in het Duits vertaalde publicatie met een ISBN verschijnt de site www.daniel-verlag.de.

De Nederlandse commentaren staan ook op www.kingcomments.com. Bijbelboeken en verzen kunnen eenvoudig en snel worden benaderd. De commentaren kunnen worden gelezen op elk beeldscherm, van pc tot smartphone. Meer info staat onder ‘Informatie’ op de site. Het is raadzaam die eerst te lezen.