Jesaja

Toegelicht & toegepast 23

De Heilige van Israël

Ger de Koning en Tony Jonathan

Webwinkels:

www.zoeklichtwebshop.nl

www.uitgeverijdaniel.nl

Bestellingen:

boekhandel@zoeklicht.nl

info@uitgeverijdaniel.nl

© 2022 Uitgeverij Het Zoeklicht & Uitgeverij Daniël; ISBN/EAN 978-90-64512-61-2 (hardcover)
© 2018 Uitgeverij Het Zoeklicht & Uitgeverij Daniël; ISBN/EAN 978-90-64512-61-2 (hardcover)
© 2017 Uitgeverij Daniël
© 2014 Uitgeverij Johannes Multimedia Omslagontwerp: Theis-Jan Goudswaard © Depositphotos.com - Fort Masada in de woestijn van Juda “... u zult herbouwd worden, en: Ik doe hun puinhopen herrijzen” (Js 44:26)

Lay-out: Jan Noordhoek

Niets uit deze uitgave mag – anders dan voor eigen gebruik – worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van ‘Uitgeverij Daniël’ of de auteur.

Het gebruik van de Herziene Statenvertaling is in dit commentaar toegestaan onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding: De bijbeltekst in deze uitgave is ontleend aan de Bijbel in de Herziene Statenvertaling,

© Stichting HSV 2010.

© Stichting HSV en Uitgeverij Jongbloed – Heerenveen. Alle rechten voorbehouden.

Voor gebruik van teksten uit de TELOS-vertaling is toestemming onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding: De bijbelteksten in deze uitgave zijn ontleend aan het Nieuwe Testament in de TELOS-vertaling.

© Uitgeverij Jongbloed – Heerenveen. Alle rechten voorbehouden.

Inhoud

Tekstgebruik 19

Vertalingen 19

Verwijzingen 19

Afkortingen Bijbelboeken 20

Oude Testament 20

Nieuwe Testament 21

Haakjes 22

Oude Testament 22

Nieuwe Testament 22

Vooraf 23

Het boek Jesaja 25

Inleiding 25

Jesaja 1 32

Inleiding 32

Js 1:1 | Opschrift 32

Js 1:2-7 | De schuld van het volk vastgesteld 33

Js 1:8-9 | Een overblijfsel 37

Js 1:10-15 | Huichelachtige offers 39

Js 1:16-20 | Oproep tot bekering 41

Js 1:21-23 | De aanleiding tot het oordeel 44

Js 1:24-25 | Het oordeel dient tot reiniging 45

Js 1:26-27 | Herstel voor Jeruzalem 46

Js 1:28-31 | Oordeel op basis van recht 47

Samenvatting Jesaja 1 48

Jesaja 2 49

Inleiding 49

Js 2:1-5 | Het komende vrederijk 49

Js 2:6-9 | De HEERE heeft Zijn volk verlaten 52

Js 2:10-18 | De HEERE tegen alle hoogmoed 55

Js 2:19-21 | De verschrikking van de HEERE 57

Js 2:22 | Zie af van de mens 58

Jesaja 3 60

Inleiding 60

Js 3:1-7 | De HEERE neemt elke steun weg 60

Js 3:8-9 | Aanleiding tot het oordeel 62

Js 3:10-11 | De rechtvaardige en de goddeloze 63

Js 3:12-15 | De leiders zijn verleiders 63

Js 3:16-26 | Oordeel over de trotse vrouwen 65

Jesaja 4 70

Js 4:1 | Smeekbede van de dochters van Sion 70

Js 4:2-3 | Christus en Sion 70

Js 4:4-6 | Sion gereinigd en beschermd 72

Jesaja 5 75

Inleiding 75

Js 5:1-7 | Het lied van de wijngaard 75

Js 5:8-10 | Het eerste wee 79

Js 5:11-17 | Het tweede wee 80

Js 5:18-19 | Het derde wee 82

Js 5:20 | Het vierde wee 82

Js 5:21 | Het vijfde wee 83

Js 5:22-23 | Het zesde wee 84

Js 5:24-30 | Het volk uit de verte 84

Jesaja 6 87

Inleiding 87

Js 6:1-4 | Jesaja ziet de HEERE in de tempel 87

Js 6:5-7 | Zondigheid en verzoening 89

Js 6:8-10 | Roeping en opdracht 91

Js 6:11-13 | Totdat … 93

Jesaja 7 95

Inleiding 95

Js 7:1-2 | Rezin en Pekah tegen Jeruzalem 95

Js 7:3-9 | Jesaja naar Achaz gezonden 96

Js 7:10-13 | Achaz mag een teken vragen 98

Js 7:14-16 | Het teken van de Heere 100

Js 7:17-20 | Voorzegging van de inval van Assyrië 102

Js 7:21-25 | Gevolgen van de inval van Assyrië 104

Jesaja 8 106

Js 8:1-4 | Haastig buit spoedig roof 106

Js 8:5-8 | Assyrië valt Juda binnen 107

Js 8:9-10 | God verijdelt de raad van de volken 108

Js 8:11-12 | Ga niet in de weg van dit volk 109

Js 8:13-15 | Heiligdom én steen des aanstoots 110

Js 8:16-18 | Jesaja en zijn kinderen 111

Js 8:19-22 | Raadplegen van boze geesten 113

Js 8:23 | De donkerheid blijft niet 115

Jesaja 9 117

Js 9:1-6 | De verschijning van de Messias 117

Js 9:7-11 | Hoogmoed van Efraïm geoordeeld 123

Js 9:12-16 | Onbekeerlijkheid van Efraïm geoordeeld 125

Js 9:17-20 | Goddeloosheid van Efraïm geoordeeld 126

Jesaja 10 128

Js 10:1-4 | Gods toorn over machtsmisbruik 128

Js 10:5-6 | Assyrië als tuchtroede van de HEERE 129

Js 10:7-11 | De beweegredenen van Assyrië 130

Js 10:12-15 | Assyrië verbroken 131

Js 10:16-19 | De HEERE oordeelt Assyrië 132

Js 10:20-23 | Een overblijfsel bekeert zich 133

Js 10:24-27 | Het overblijfsel wordt bevrijd 134

Js 10:28-32 | De opmars van Assyrië 135

Js 10:33-34 | De legers van Assyrië verdelgd 136

Jesaja 11 138

Inleiding 138

Js 11:1-5 | De Messias en het vrederijk 138

Js 11:6-10 | Het vrederijk 142

Js 11:11-14 | Het overblijfsel bijeengebracht 144

Js 11:15-16 | Een gebaande weg 146

Jesaja 12 147

Inleiding 147

Js 12:1-3 | Dankbetoon 147

Js 12:4-6 | Vreugde-uitingen als getuigenis 149

Jesaja 13 151

Inleiding 151

Js 13:1 | De last over Babel 152

Js 13:2-5 | Werktuigen van de toorn 154

Js 13:6-13 | De dag van de HEERE komt 155

Js 13:14-18 | De HEERE bezoekt het kwaad 158

Js 13:19-22 | Babel volledig verwoest 159

Jesaja 14 161

Js 14:1 | De HEERE ontfermt Zich over Jakob 161

Js 14:2-8 | De rollen omgekeerd 162

Js 14:9-21 | De val van de satan 163

Js 14:22-23 | Het definitieve oordeel over Babel 168

Js 14:24-27 | Profetie over Assyrië 168

Js 14:28-32 | Profetie over de Filistijnen 170

Jesaja 15 173

Inleiding 173

Js 15:1 | Verwoesting van Moab 174

Js 15:2-4 | Moab in rouw gedompeld 174

Js 15:5-9 | Op de vlucht 175

Jesaja 16 177

Js 16:1 | Oproep aan Moab 177

Js 16:2-3 | Op de vlucht naar Jeruzalem 177

Js 16:4-5 | Verzoek om bescherming 178

Js 16:6-12 | Moab verwoest 179

Js 16:13-14 | Het oordeel op korte termijn 180

Jesaja 17 182

Inleiding 182

Js 17:1-3 | Oordeel over Damascus 182

Js 17:4-6 | Oordeel over Efraïm 182

Js 17:7-8 | Bekering van een overblijfsel 183

Js 17:9-11 | Oordeel over de massa 184

Js 17:12-14 | Het lot van de plunderaars 185

Jesaja 18 187

Inleiding 187

Js 18:1 | Het land aan de overkant van de rivieren 187

Js 18:2 | Gezanten tot Israël 188

Js 18:3 | Israël in zijn land teruggekeerd 189

Js 18:4 | De HEERE ziet zwijgend toe 189

Js 18:5-6 | De HEERE gaat handelen 190

Js 18:7 | Geschenken voor de HEERE 190

Jesaja 19 192

Inleiding 192

Js 19:1-10 | Oordeel over Egypte 192

Js 19:11-15 | Oordeel over de wijsheid van Egypte 194

Js 19:16-17 | De angst van Egypte 195

Js 19:18 | De taal van Kanaän in Egypte 196

Js 19:19-22 | Egypte aanbidt de HEERE 197

Js 19:23-25 | Egypte en Assyrië dienen de HEERE 197

Jesaja 20 199

Inleiding 199

Js 20:1 | Assyrië neemt Asdod in 199

Js 20:2 | Jesaja beeldt een boodschap uit 199

Js 20:3-6 | Betekenis van het optreden 200

Jesaja 21 201

Inleiding 201

Js 21:1-2 | Last over de woestijn aan de zee (Babel) 201

Js 21:3-4 | De pijn van Jesaja 202

Js 21:5-9 | Zorgeloosheid en val van Babel 203

Js 21:10 | De troost voor Gods volk 205

Js 21:11-12 | Last over Duma 205

Js 21:13-17 | Last over Arabië 207

Jesaja 22 209

Inleiding 209

Js 22:1-7 | Het komende oordeel genegeerd 209

Js 22:8-11 | De HEERE genegeerd 211

Js 22:12-13 | De oproep tot bekering genegeerd 212

Js 22:14 | Geen verzoening 213

Js 22:15-19 | Profetie over Sebna 213

Js 22:20-22 | Profetie over Eljakim 214

Js 22:23-24 | De vaste pin 216

Js 22:25 | De vaste pin afgebroken en gevallen 216

Jesaja 23 217

Inleiding 217

Js 23:1-5 | De tijding dat Tyrus verwoest is 217

Js 23:6-9 | De HEERE heeft het gedaan 219

Js 23:10-14 | Nieuw woongebied voor Tyrus 220

Js 23:15-18 | Gods volk krijgt de winst van Tyrus 221

Jesaja 24 223

Inleiding 223

Js 24:1-3 | Het oordeel treft de hele aarde 224

Js 24:4-6 | De aanleiding tot het oordeel 225

Js 24:7-13 | Alle vreugde is verdwenen 226

Js 24:14-16 | Heerlijkheid voor de Rechtvaardige 227

Js 24:17-20 | Nergens bescherming of houvast 228

Js 24:21-22 | Oordeel over hemel- en aardbewoners 229

Js 24:23 | De HEERE regeert in Jeruzalem 229

Jesaja 25 231

Js 25:1-5 | Het overblijfsel looft de HEERE 231

Js 25:6-9 | De volken delen in de behoudenis 232

Js 25:10-12 | Moab vernederd tot in het stof 234

Jesaja 26 235

Inleiding 235

Js 26:1-3 | Het lied van de twee steden 235

Js 26:4-7 | De HEERE effent het pad 236

Js 26:8-9 | Zielsverlangen van de Godvrezende 237

Js 26:10-11 | De goddeloze wordt verteerd 238

Js 26:12 | Vrede voor de Godvrezende 239

Js 26:13-15 | Herinnering aan ontrouw en genade 239

Js 26:16-18 | De nood van het overblijfsel 240

Js 26:19 | Geloof in de opstanding 241

Js 26:20-21 | Een kort ogenblik van toorn 242

Jesaja 27 243

Js 27:1 | De grote tegenstander gedood 243

Js 27:2-5 | De HEERE beschermt Zijn wijngaard Israël 243

Js 27:6-9 | Israël zal bloeien en groeien 244

Js 27:10-11 | Gevolgen van de toorn voor Jeruzalem 245

Js 27:12-13 | De HEERE verzamelt Zijn volk 246

Jesaja 28 248

Inleiding 248

Js 28:1-4 | Profetie over Samaria 248

Js 28:5-6 | Bemoediging voor de getrouwen 250

Js 28:7-10 | Dronken priesters en profeten 250

Js 28:11-13 | Tongentaal als oordeel 251

Js 28:14-19 | Verbond met de dood 253

Js 28:20-22 | Het vreemde werk 256

Js 28:23-29 | Het werk van de HEERE is wijs 257

Jesaja 29 260

Inleiding 260

Js 29:1-4 | De belegering van Jeruzalem 260

Js 29:5-8 | De HEERE bevrijdt Jeruzalem 261

Js 29:9-16 | Het oordeel van verblinding 262

Js 29:17-24 | Vreugde voor de nederigen 265

Jesaja 30 267

Inleiding 267

Js 30:1-5 | Tegen het verbond met Egypte 267

Js 30:6-7 | Over de dieren van het Zuiderland 268

Js 30:8-11 | Verwerping van het Woord 269

Js 30:12-17 | Als het Woord verworpen wordt 271

Js 30:18-22 | Genade voor Gods volk 272

Js 30:23-26 | De volle zegen van de HEERE 274

Js 30:27-32 | Oordeel en feest 276

Js 30:33 | De verbrandingsplaats 277

Jesaja 31 279

Js 31:1-3 | Wee over hulp zoeken bij Egypte 279

Js 31:4-7 | De zekere bescherming 280

Js 31:8-9 | Assyrië valt door de HEERE 282

Jesaja 32 284

Js 32:1-4 | Het vrederijk 284

Js 32:5-8 | De dwaas en de edelmoedige 285

Js 32:9-14 | Oordeel over zorgeloosheid 286

Js 32:15-20 | Nog eens het vrederijk 288

Jesaja 33 290

Js 33:1-4 | De vijand wordt vergolden 290

Js 33:5-6 | De schat van Juda 291

Js 33:7-9 | Als de vijand is doorgetrokken 291

Js 33:10-13 | De HEERE staat op 292

Js 33:14-19 | Wonen bij de HEERE 293

Js 33:20-24 | Heerlijkheid van Sion 294

Jesaja 34 297

Inleiding 297

Js 34:1-4 | Toorn van de HEERE tegen alle volken 297

Js 34:5-15 | Het zwaard van de HEERE over Edom 298

Js 34:16-17 | Het boek van de HEERE 300

Jesaja 35 302

Js 35:1-7 | Israël bloeit 302

Js 35:8-9 | De heilige weg 303

Js 35:10 | De vrijgekochten van de HEERE 304

Jesaja 36 306

Inleiding 306

Js 36:1-3 | Opmars naar Jeruzalem 307

Js 36:4-10 | Redevoering van de commandant 308

Js 36:11 | Verweer van het gezantschap 309

Js 36:12-20 | Vervolg van de redevoering 310

Js 36:21-22 | Verslag aan Hizkia 311

Jesaja 37 312

Js 37:1-5 | Jesaja om voorbede gevraagd 312

Js 37:6-7 | Het antwoord van Jesaja 312

Js 37:8-13 | Nog een keer de commandant 313

Js 37:14-20 | Het gebed van Hizkia 314

Js 37:21-29 | De HEERE over Assyrië 315

Js 37:30-35 | De HEERE voor Hizkia 317

Js 37:36-38 | De vijanden gedood 318

Jesaja 38 320

Inleiding 320

Js 38:1-3 | Ziekte en gebed van Hizkia 320

Js 38:4-8 | Belofte van genezing en bevrijding 321

Js 38:9-20 | Danklied van Hizkia 322

Js 38:21-22 | Geneesmiddel en teken 326

Jesaja 39 327

Inleiding 327

Js 39:1-2 | Het gezantschap uit Babel 327

Js 39:3-4 | Jesaja komt bij Hizkia 328

Js 39:5-8 | De wegvoering naar Babel voorzegd 329

Jesaja 40 331

Inleiding 331

Js 40:1-2 | Troost voor Gods volk 333

Js 40:3-5 | Bereid de weg van de HEERE 335

Js 40:6-8 | Het vlees tegenover het Woord van God 337

Js 40:9-11 | Zie, hier is uw God 338

Js 40:12-18 | God, met niemand te vergelijken 341

Js 40:19-20 | De nietigheid van een afgod 343

Js 40:21-26 | Gods verhevenheid 343

Js 40:27-31 | De eeuwige God geeft de moede kracht 345

Jesaja 41 348

Inleiding 348

Js 41:1-4 | De HEERE oordeelt de volken 348

Js 41:5-7 | Nietigheid van de mens en zijn steun 349

Js 41:8-10 | De HEERE bemoedigt Israël 350

Js 41:11-16 | Israël verdelgt zijn vijanden 351

Js 41:17-20 | Belofte van zegen 354

Js 41:21-24 | De HEERE daagt de afgoden uit 355

Js 41:25-29 | De HEERE voorzegt toekomstige dingen 356

Jesaja 42 358

Inleiding 358

Js 42:1-4 | De uitverkoren Knecht 358

Js 42:5-7 | De Knecht geroepen en Zijn werk 361

Js 42:8-9 | Alleen de HEERE kan voorzeggen 363

Js 42:10-12 | Oproep om de HEERE te loven 363

Js 42:13-17 | De HEERE trekt uit 364

Js 42:18-19 | Doof en blind 366

Js 42:20-22 | Ziende blind en horende doof 366

Js 42:23-25 | Indringende vragen 367

Jesaja 43 369

Js 43:1-7 | De liefhebbende God 369

Js 43:8-13 | Niemand is met God te vergelijken 372

Js 43:14-15 | Het instrument tot verlossing 373

Js 43:16-21 | Een weg voor Gods volk 374

Js 43:22-25 | Israël en zijn ongerechtigheden 376

Js 43:26-28 | Waarom het oordeel moet komen 377

Jesaja 44 378

Js 44:1-5 | De Geest uitgegoten 378

Js 44:6-8 | Er is geen andere God 379

Js 44:9-20 | De afgoden bespot 381

Js 44:21-23 | De HEERE vergeet Zijn volk niet 383

Js 44:24-28 | De HEERE belooft herstel 385

Jesaja 45 387

Js 45:1-8 | Kores door de HEERE geroepen 387

Js 45:9-13 | De HEERE is de Formeerder 389

Js 45:14 | Alleen bij Israël is God 390

Js 45:15-17 | Schaamte bij de afgodenvereerders 391

Js 45:18-19 | Het werk van de HEERE 392

Js 45:20-21 | De afgoden en de HEERE 393

Js 45:22-25 | Bij de HEERE is gerechtigheid 394

Jesaja 46 396

Inleiding 396

Js 46:1-2 | Afgoden moeten gedragen worden 396

Js 46:3-4 | De HEERE draagt Zijn volk 397

Js 46:5-7 | De afgoden bespot 398

Js 46:8-11 | Er is geen andere God 398

Js 46:12-13 | Zijn gerechtigheid is nabij 399

Jesaja 47 401

Js 47:1-4 | Het oordeel aangezegd 401

Js 47:5-7 | Aanleiding tot het oordeel 402

Js 47:8-10 | Het goddeloze karakter van Babel 403

Js 47:11-15 | Het onheil is door niets af te weren 404

Jesaja 48 406

Js 48:1-2 | Israëls belijdenis 406

Js 48:3-11 | Vroegere en nieuwe dingen 406

Js 48:12-16 | De HEERE in Zijn absolute Godheid 408

Js 48:17-19 | Luisteren naar Geest en Woord 410

Js 48:20-21 | Afzondering van het kwaad 411

Js 48:22 | Geen vrede voor de goddelozen 412

Jesaja 49 414

Inleiding 414

Js 49:1-7 | De Knecht van de HEERE 415

Js 49:8-13 | Bevrijd en op weg naar hun land 419

Js 49:14-16 | De HEERE vergeet Zijn volk niet 420

Js 49:17-21 | Verwondering 422

Js 49:22-23 | Wie de HEERE verwachten 423

Js 49:24-26 | De HEERE Redder en Verlosser 424

Jesaja 50 426

Js 50:1-3 | Vragen van de HEERE 426

Js 50:4-7 | De gehoorzame Knecht 427

Js 50:8-9 | Vertrouwen 430

Js 50:10 | Bemoediging voor de trouwe gelovige 431

Js 50:11 | Dreiging voor de ongelovige 431

Jesaja 51 433

Inleiding 433

Js 51:1-3 | Voorbeeld van Abraham en Sara 434

Js 51:4-8 | Het heil van de HEERE is nabij 435

Js 51:9-10 | Roep om tussenkomst van de HEERE 437

Js 51:11 | De zekere toekomst voor Gods volk 438

Js 51:12-16 | De HEERE is voor Zijn volk 438

Js 51:17-23 | Einde aan het lijden van Gods volk 440

Jesaja 52 443

Js 52:1-6 | Sion uit het stof verhoogd 443

Js 52:7-10 | De vrede aangekondigd 444

Js 52:11-12 | Oproep uit Babel te vertrekken 447

Js 52:13-15 | Verhoogd en verheven 448

Jesaja 53 452

Js 53:1-3 | Verachting 452

Js 53:4-6 | Plaatsvervangend lijden 454

Js 53:7-9 | Lijden, dood en begrafenis 457

Js 53:10-12 | Resultaten voor de Knecht 459

Jesaja 54 463

Inleiding 463

Js 54:1-3 | Jubel van de onvruchtbare 463

Js 54:4-8 | Ontferming 464

Js 54:9-10 | Een onwankelbaar verbond 465

Js 54:11-17 | Sion onaantastbaar 466

Jesaja 55 469

Js 55:1-3 | Uitnodiging 469

Js 55:4-5 | Heerschappij van David 472

Js 55:6-9 | Oproep de HEERE te zoeken 472

Js 55:10-11 | Gods woord doet wat God behaagt 473

Js 55:12-13 | Vreugde, vrede en welvaart 474

Jesaja 56 476

Js 56:1-2 | Doe gerechtigheid 476

Js 56:3-8 | Vreemdeling en ontmande 477

Js 56:9-12 | Oordeel over de goddelozen 479

Jesaja 57 481

Js 57:1-2 | Niemand merkt het op 481

Js 57:3-9 | De zonden van het volk 481

Js 57:10-13 | Leugenachtige gerechtigheid 483

Js 57:14-15 | De woonplaats van de HEERE 484

Js 57:16-21 | Vrede voor de Godvrezenden 485

Jesaja 58 487

Inleiding 487

Js 58:1-5 | Vasten van het volk 488

Js 58:6-7 | Vasten zoals de HEERE het wil 489

Js 58:8-12 | Belofte van zegen 490

Js 58:13-14 | Het houden van de sabbat 492

Jesaja 59 494

Js 59:1 | De HEERE kan verlossen en horen 494

Js 59:2-8 | Scheiding tussen het volk en God 494

Js 59:9-15 | De erkenning van het volk 496

Js 59:16-19 | Verontwaardiging van de HEERE 498

Js 59:20 | De Verlosser voor Sion 499

Js 59:21 | Geest en Woord 499

Jesaja 60 501

Js 60:1-3 | Het licht breekt door 501

Js 60:4-7 | Naar Israël gebracht 502

Js 60:8-16 | Volken en koningen dienen Israël 503

Js 60:17-20 | De heerlijkheid van de stad 506

Js 60:21-22 | Alles is het werk van de HEERE 506

Jesaja 61 508

Js 61:1-3 | De blijde boodschap 508

Js 61:4-9 | Herstel van Israël 510

Js 61:10-11 | Zeer vrolijk in de HEERE 512

Jesaja 62 514

Js 62:1-2 | Een nieuwe naam 514

Js 62:3 | Wat Sion voor de HEERE betekent 515

Js 62:4-5 | Sion weer aangenomen 515

Js 62:6-7 | Aanhoudende voorbede 516

Js 62:8-9 | Jeruzalem nooit meer prijsgegeven 517

Js 62:10 | Oproep uit Babel weg te trekken 517

Js 62:11-12 | De HEERE komt als Verlosser 518

Jesaja 63 520

Js 63:1-6 | De HEERE oordeelt de volken 520

Js 63:7-9 | De trouw van de HEERE bezongen 522

Js 63:10-14 | Leiding van de HEERE 523

Js 63:15-19 | Nood als pleitgrond 525

Jesaja 64 528

Js 64:1-5 | Roep om Gods optreden 528

Js 64:6-7 | Erkenning van ongerechtigheden 529

Js 64:8-12 | De HEERE en Zijn volk 530

Jesaja 65 532

Js 65:1-7 | Uitnodiging van de HEERE 532

Js 65:8-10 | Een overblijfsel en hoop 533

Js 65:11-16 | De ontrouwen en de getrouwen 534

Js 65:17-25 | Hemel en aarde vernieuwd 537

Jesaja 66 540

Inleiding 540

Js 66:1-4 | Verwerpelijke tempeldienst 540

Js 66:5-6 | Spotters zullen beschaamd staan 541

Js 66:7-11 | Een nieuwe geboorte en vreugde 542

Js 66:12-14 | Jeruzalem, bron van troost en groei 544

Js 66:15-17 | De HEERE komt om te oordelen 545

Js 66:18-21 | Een offer voor de HEERE 545

Js 66:22-24 | Aanbidding en afgrijzen 547

Andere publicaties 549

Tekstgebruik

Vertalingen

Alle tekstaanhalingen uit het Oude Testament komen uit de Herziene Statenvertaling (HSV). De tekstaanhalingen uit het Nieuwe Testament komen uit de Herziene Voorhoeve-uitgave, ook wel TELOS-vertaling genoemd.

Verwijzingen

De tekst van Jesaja staat in dit commentaar. In een aantal gevallen worden tekstverwijzingen voluit geciteerd. Alle andere tekstverwijzingen kan de lezer zelf in de Bijbel opzoeken.

Afkortingen Bijbelboeken

Oude Testament

Thora

Gn – Genesis

Ex – Exodus

Lv – Leviticus

Nm – Numeri

Dt – Deuteronomium

Historische boeken

Jz – Jozua

Ri – Richteren

Ru – Ruth

1Sm – 1 Samuel

2Sm – 2 Samuel

1Kn – 1 Koningen

2Kn – 2 Koningen

1Kr – 1 Kronieken

2Kr – 2 Kronieken

Ea – Ezra

Ne – Nehemia

Es – Esther

Poëtische boeken

Jb – Job

Ps – Psalmen

Sp – Spreuken

Pr – Prediker

Hl – Hooglied

Profetische boeken

Js – Jesaja

Jr – Jeremia

Kl – Klaagliederen

Ez – Ezechiël

Dn – Daniël

Hs – Hosea

Jl – Joël

Am – Amos

Ob – Obadja

Jn – Jona

Mi – Micha

Na – Nahum

Hk – Habakuk

Zf – Zefanja

Hg – Haggaï

Zc – Zacharia

Ml – Maleachi

Nieuwe Testament

Mt – Mattheüs

Mk – Markus

Lk – Lukas

Jh – Johannes

Hd – Handelingen

Rm – Romeinen

1Ko – 1 Korinthiërs

2Ko – 2 Korinthiërs

Gl – Galaten

Ef – Efeziërs

Fp – Filippenzen

Ko – Kolossenzen

1Th – 1 Thessalonicenzen

2Th – 2 Thessalonicenzen

1Tm – 1 Timotheüs

2Tm – 2 Timotheüs

Tt – Titus

Fm – Filémon

Hb – Hebreeën

Jk – Jakobus

1Pt – 1 Petrus

2Pt – 2 Petrus

1Jh – 1 Johannes

2Jh – 2 Johannes

3Jh – 3 Johannes

Jd – Judas

Op – Openbaring

Haakjes

Oude Testament

In de bijbelgedeelten van het Oude Testament worden twee soorten haakjes gebruikt:

Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt. De woorden tussen ronde haakjes behoren tot de grondtekst.

Vierkante haakjes [ ]

Deze haakjes staan om woorden die in de gedrukte uitgave van de Herziene Statenvertaling cursief staan. Omdat ik in dit boek de hele bijbeltekst cursief weergeef, maak ik gebruik van deze haakjes om deze woorden die cursief in de gedrukte uitgave staan te markeren. Deze haakjes geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands zijn ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken.

Nieuwe Testament

In de bijbelgedeelten van het Nieuwe Testament worden drie soorten haakjes gebruikt. Ik citeer wat hierover in het ‘Voorwoord’ van de TELOS-vertaling wordt gezegd:

‘In de vertaling zijn drie soorten haakjes gebruikt:

Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt.

Vierkante haakjes [ ]

Deze geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands moeten worden ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken; deze woorden moeten dus altijd gelezen worden. Met name het (bepaalde) lidwoord ontbreekt nogal eens in het Grieks, waar dat in het Nederlands wel noodzakelijk is; aangezien verschillende uitleggers van mening zijn dat het al of niet voorkomen van het lidwoord vaak van grote betekenis is, is ernaar gestreefd dit overal in de vertaling tussen haakjes te plaatsen waar het in de grondtekst ontbreekt.

Scherpe haakjes < >

Deze geven aan dat de ingesloten woorden in sommige handschriften wel en in andere niet voorkomen.’

Vooraf

Deze toelichting op het boek Jesaja is een herziening van de toelichting die een aantal jaren als download beschikbaar was op www.oudesporen.nl. Deze herziening betreft het invoegen van de tekst van de Herziene Statenvertaling en een uitbreiding van de toelichting. De aanleiding is de publicatie ervan in boekvorm.

Het is – anders dan de eerdere internetversie – een commentaar van twee auteurs geworden. Dat moet overigens ruimer worden opgevat. We hebben dankbaar gebruikgemaakt van wat de Heer al aan anderen van de inhoud van dit bijbelboek heeft laten zien. We laten het aan de lezer over om aan de hand van Gods Woord zelf na te gaan of wat in deze toelichting wordt geschreven, inderdaad beantwoordt aan Gods bedoeling (Hd 17:11).

In deze tijd, waarin de gemeente wordt gekenmerkt door grote zwakheid en verschillende noden en problemen, hebben we het profetische woord hard nodig. Het is een bewijs van Gods genade dat Hij profeten heeft gegeven. Hij stuurt profeten als het volk van Hem afwijkt. Hun boodschap heeft twee kanten: oordeel over hen die volharden in hun afwijzing van Zijn Woord en zegen voor hen die gehoor geven aan de oproep die de profeet namens God doet.

Wie het boek Jesaja aandachtig leest, komt onder indruk van de actualiteit en de kracht van zijn boodschap voor ons. Het is meer dan ooit nodig elkaar te motiveren elke dag (Hd 17:11b) tijd vrij te maken om te luisteren naar wat de Geest door het Woord tot ons persoonlijk te zeggen heeft.

Laat wat God heeft gezegd ook een regelmatig onderwerp van gesprek zijn in het gezin (Dt 6:6-9). Hierbij kan deze toelichting een goed hulpmiddel zijn. We kunnen bijvoorbeeld na de maaltijd een stukje uit het bijbelboek Jesaja lezen, daarna de toelichting van het betreffende gedeelte en daarover dan even met elkaar praten. Als we dat doen met een gebed in het hart dat de Heer ons “verlichte ogen van … hart” (Ef 1:18) geeft, zal de zegen daarvan door het hele gezin ervaren worden (vgl. Hb 6:7).

Als een gedeelte van Gods Woord duidelijk(er) is geworden, dank dan de Heer voor wat Hij heeft laten zien. Gods Woord kan ook duidelijk maken dat we iets als zonde moeten belijden. Door te danken en te belijden wordt wat we lezen ons geestelijk eigendom, waarmee we ook weer anderen kunnen dienen.

Als we biddend dit prachtige gedeelte van de schatkamer van Gods Woord binnengaan, zullen we er dankend uit tevoorschijn komen, omdat we in dit boek de Heer Jezus hebben ontmoet. Bij zijn roeping heeft Jesaja Zijn heerlijkheid gezien (Js 6:1-3; Jh 12:36-41). In dit boek wordt de heerlijkheid van de Heer Jezus in vele kleuren voor ons geschilderd. Hoe meer we daarvan zien, hoe meer ons hart vervuld wordt met dank en aanbidding.

Ger de Koning / Tony Jonathan
Middelburg / Arnhem, mei 2014, nieuwe versie februari 2021

Reageren op de inhoud kan door te mailen naar:
ger.de.koning@gmail.com en tonyjonathan@hetnet.nl

Het boek Jesaja

Inleiding

Wat betekent de naam ‘Jesaja’ voor ons als we die naam lezen? Helaas vaak niet meer dan een naam. Maar als we de betekenis van deze naam kennen, zal het horen of lezen van die naam onze harten laten trillen van grote blijdschap, want zijn naam betekent ‘de behoudenis van de HEERE’. De naam ‘Jesaja’ geeft in één woord de inhoud van het hele boek weer.

Het boek Jesaja is wat de inhoud betreft het grootste en omvangrijkste profetische boek van de Bijbel. Het profetische woord is in tal van aspecten in dit boek aanwezig. Jesaja spreekt over de vervulling van Gods raadsbesluit met betrekking tot Zijn aardse volk. Dit raadsbesluit houdt in dat God Zijn voorgenomen heil of behoudenis over Israël brengt en door Israël ook over de heidenvolken (Rm 15:9-12). Deze vervulling zal plaatsvinden in het duizendjarig vrederijk. In meerdere gedeelten van het boek zien we daarvan in onze tijd al een voorvervulling. Gods heerlijkheid wordt in alle tijden in al Zijn wegen met de mensen zichtbaar, zowel in genade als in oordeel.

Centrale thema

Jesaja wordt wel ‘de evangelist van het Oude Testament’ genoemd. De goede boodschap – dat is wat het woord ‘evangelie’ betekent –, die zegenrijk en troostrijk is (Js 40:1), gaat uit zowel tot Israël als tot de volken (Js 49:6). Die boodschap hangt direct samen met het grote en centrale onderwerp van het profetische woord: de Messias, de Heer Jezus. Zijn eerste komst als de lijdende Knecht van de HEERE en ook Zijn tweede komst als Koning boven alle koningen worden uitvoerig belicht. Jesaja spreekt over de geboorte van de Heer Jezus, over Zijn voedsel, Zijn leven, Zijn dood, Zijn opstanding, Zijn terugkeer en Zijn vrederijk. We zullen het allemaal in dit bijbelboek tegenkomen.

Er is geen bijbelboek waarin we zoveel leren over het lijden, de verheerlijking en het koninkrijk van de Heer Jezus als dit van Jesaja. Het is ook niet verwonderlijk dat uit zijn profetie, na het boek Psalmen, meer in het Nieuwe Testament wordt aangehaald dan uit enig ander boek van het Oude Testament. Het Nieuwe Testament bevat ca. vijfentachtig citaten uit Jesaja.

Profetie

Het is goed om nog een enkel woord over profetie in het algemeen te zeggen. Profetie is wel vergeleken met muziek die voor het gehoor van het geloof altijd welluidend klinkt (vgl. 1Kr 25:1a{1},3). De betekenis van profetie wordt vooral gewaardeerd in tijden van beproeving en tuchtiging en verdriet en verval van Gods volk. Profeten worden door God tot Zijn volk gezonden in tijden van verval. Profeten zijn de mond van God, de woordvoerders van God (vgl. Ex 7:1). Ze doen een beroep op een volk dat van Hem is afgeweken om naar Hem terug te keren, opdat Hij hen weer kan zegenen. Luisteren ze niet, dan moet het oordeel komen. Waarschuwingen worden gevolgd door oordeel. Oordeel geldt altijd de goddeloze massa van het volk.

Maar oordeel heeft niet het laatste woord. De profeten hebben namelijk ook altijd het oog gericht op een Godvrezend overblijfsel, “een gering aantal ontkomenen” (Js 1:9). Soms zijn de profeten zelf een type van dat overblijfsel, zoals Jesaja (Js 8:18). Het kenmerk van een overblijfsel is dat het, als voorwerp van Gods genade, voor God en Zijn rechten blijft staan te midden van het verval.

Zij die het overblijfsel vormen, krijgen van de HEERE ook een bijzondere aankondiging aangaande de toekomst, de eindtijd (Js 46:10). De eindtijd is de komst van de Heer Jezus en de vestiging van Zijn rijk. Veel profetieën hebben nog geen volledige vervulling gehad. Die volledige vervulling komt, wanneer de Heer Jezus het vrederijk vestigt en als Messias regeert. Wel hebben sommige profetieën al een gedeeltelijke, voorlopige vervulling gehad.

De werkelijke waarde van de profetie is dat deze zich bezighoudt met een Persoon en niet in de eerste plaats met gebeurtenissen. Het gaat om Christus – zie onder ‘Centrale thema’. Profetie is ook niet alleen het voorzeggen van toekomstige gebeurtenissen, maar ook het voortzeggen of doorgeven van Gods gedachten en de toepassing daarvan op hart en geweten (1Ko 14:3{2}).

Deze ‘werkwijze’ geldt voor de schrijvende profeten, dat wil zeggen voor de profeten van wie we een geschrift in de Bijbel hebben. Niet-schrijvende profeten, bijvoorbeeld Elia en Elisa, profeteren met het oog op de actuele situatie van Gods volk. Ze profeteren ook wel aangaande toekomstige dingen, maar dan spreken ze toch vooral over de directe toekomst, over dingen die zij vaak ook zelf meemaken. Wel zien we in hun leven en geschiedenis de geestelijke kenmerken van de eindtijd, de kenmerken van het verval.

Bij de bestudering van de boeken van de profeten kunnen we drie lagen of benaderingen opmerken.
Profetie heeft in de eerste plaats een directe, eerste betekenis voor de situatie in de tijd waarin de profeet optreedt.
In de tweede plaats zien we in de boeken van de profeten een profetisch perspectief. Dan zien we in de gebeurtenissen van de dagen van de profeet een voorafschaduwing van gebeurtenissen die zich aan het einde van de tijd zullen afspelen.
In de derde plaats is elk bijbelboek van de profeten, ook het boek Jesaja, een typologisch boek. ‘Typologisch’ wil zeggen dat gebeurtenissen of personen typen of beelden zijn waaruit wij geestelijke lessen kunnen leren. De Schrift zelf zegt dat de geschiedenis van Gods volk met dat doel is geschreven en spoort ons aan de Schrift ook zo te lezen (1Ko 10:11{3},6; Rm 15:4; Gl 4:21-31). De geestelijke toestand van het volk van God toen spreekt tot ons over de geestelijke toestand van ons als Gods volk nu.

Belangrijk is nog om op te merken dat we profetieën, die voor Israël letterlijke profetieën zijn, niet mogen overhevelen op de kerk of gemeente nu. De profetie heeft een letterlijke vervulling voor Israël en niet voor de gemeente. De letterlijke vervulling mag echter niet verhinderen dat de gemeente geestelijke lessen uit de profetieën trekt.

Persoon van Jesaja

De naam ‘Jesaja’ is de verkorte vorm van het Hebreeuwse Yeshayahu en betekent ‘behoudenis van de HEERE’, een naam die volkomen in overeenstemming is met de boodschap van zijn boek.

Jesaja is getrouwd. De naam van zijn vrouw wordt niet vermeld, maar wel wat ze doet. Ze wordt “de profetes” genoemd (Js 8:3). Ze hebben twee zonen. De namen van deze twee zonen worden ook genoemd. Die namen hebben een profetische betekenis. De jongste heet “Maher Sjalal Chasj Baz” (Js 8:3), wat betekent ‘haastig roof spoedig buit’. De oudste heet “Sjear-Jasjub” (Js 7:3), wat betekent ‘een overblijfsel zal terugkeren’.

Jesaja leeft in een tijd vol gevaren, als het voortbestaan van Israël en van Juda in het geding is. Hij wordt door de HEERE aan het einde van de regering van koning Uzzia geroepen tot profeet, dat is het jaar 740 v.Chr. (Js 6:1). Hij is dan nog betrekkelijk jong. De periode van zijn dienst beslaat veertig tot vijftig jaar. Het terrein van zijn dienst en leven is Jeruzalem en de omgeving daarvan.

Bij zijn roeping ziet hij de HEERE van de legermachten (Js 6:1-3). Dat stempelt zijn leven en dienst, zoals ook Paulus’ dienst en leven gevormd zijn door zijn ontmoeting met de verheerlijkte Heer als hij op weg is naar Damascus (Hd 9:1-9). De toepassing voor ons is dat aan de dienst die wij voor de Heer mogen doen, ook een persoonlijke ontmoeting met Hem vooraf moet gaan.

Volgens de traditie is Jesaja wreed gedood door de kind-puber koning Manasse na diens aantreden als koning in 686 v.Chr. Manasse is dan twaalf jaar oud. Manasse heeft hem, volgens de traditie, in een holle boomstam gestopt en in stukken gezaagd (vgl. Hb 11:37). Het is goed mogelijk en niet verwonderlijk dat de satan tegen Jesaja, die zo’n krachtige getuige van God is, als een brullende leeuw tekeer is gegaan en hem in stukken heeft laten zagen.

De satan heeft – volgens de overlevering – niet alleen de persoon Jesaja in stukken laten zagen. Hij heeft ook getracht, en tracht nog steeds, door toedoen van de moderne theologen zijn boek in stukken te zagen. Zij beweren namelijk dat niet één Jesaja, maar drie Jesaja’s en dat over een periode van enkele honderden jaren het boek hebben geschreven. Het laat zien dat de satan het belang van het boek Jesaja goed heeft begrepen, want anders zou hij niet zoveel moeite hebben gedaan en doen om Jesaja en zijn boek zo heftig aan te vallen.

De ontdekking van de manuscripten van Jesaja in 1948 vlak bij de Dode Zee, de zogenaamde Dode Zee rollen van Jesaja, die duizend jaar ouder blijken te zijn dan de toen bekende manuscripten van de Masoretische Tekst, bevestigen de uiterst nauwkeurige en betrouwbare overlevering van de bijbeltekst. Deze manuscripten van de 2e eeuw na Christus vertonen geen kenmerken van meerdere schrijvers. Integendeel, daar waar vrijzinnige theologen menen dat er overgang zou zijn van de ene naar een andere schrijver, loopt de tekst gewoon door.

Jesaja is een van de grootste schrijvers die ooit hebben geleefd. Zijn schrijfstijl en literaire kwaliteiten zijn volgens sommige kenners dieper en schitterender dan bijvoorbeeld die van Shakespeare.

Politieke achtergrond

Gedurende de oorlog in 734 v.Chr. tussen de coalitie van Syrië en Israël, het tienstammenrijk, enerzijds en Juda anderzijds is koning Achaz van Juda heel bang (Js 7:2). Jesaja verzekert hem dat de vijanden niet in staat zullen zijn om Juda te overwinnen. Om van die toezegging profijt te hebben moet Achaz zijn vertrouwen stellen op de HEERE en niet op een bondgenootschap met Assyrië. Achaz stelt zijn vertrouwen echter niet op de HEERE, maar op Assyrië. Daarom oordeelt God Juda door middel van Assyrië. Heel Juda, op Jeruzalem na, wordt verwoest. Op het laatste moment heeft God in Zijn genade Jeruzalem verlost door heel het leger van Assyrië in één nacht te vernietigen (Js 37:36).

Enkele kenmerkende uitdrukkingen

Kenmerkend voor het boek Jesaja is onder andere de uitdrukking Kadosh Yisrael, ‘de Heilige van Israël’, de driemaal heilige God Die Zich aan Jesaja heeft geopenbaard (Js 6:1-3). Deze uitdrukking komt vijfentwintig keer in dit boek voor, twaalf keer in het eerste deel (Jesaja 1-39{4}) en dertien keer in het tweede deel (Jesaja 40-66{5}). Dit onderstreept de eenheid van dit boek. Dezelfde uitdrukking komt verder nog drie keer voor in Psalmen (Ps 71:22; 78:41; 89:19), twee keer in Jeremia (Jr 50:29; 51:5) en één keer in het boek 2 Koningen (2Kn 19:22).

Nog een sleutelwoord in dit boek is het woord jesha dat ‘behoudenis’ of ‘redding’ betekent. Dit woord komt ook vijfentwintig keer in dit boek voor, acht keer in het eerste deel en zeventien keer in het tweede deel. Dat dit woord zo vaak voorkomt, zal er wel toe hebben bijgedragen dat Jesaja de ‘evangelist van het Oude Testament’ wordt genoemd.

Een andere uitdrukking die kenmerkend is voor Jesaja, is Ebed Yahweh, dat ‘knecht van de HEERE’ betekent. In het meervoud is het een aanduiding voor het volk Israël. In het enkelvoud is deze uitdrukking echter vaak geen aanduiding voor Israël, maar voor de beloofde Messias. Met name is dit duidelijk in de vier liederen die we over de Knecht van de HEERE in dit boek hebben (Js 42:1-7; 49:1-7; 50:1-11; 52:13-15; 53:1-12).

Zegen voor de heidenvolken

Als de HEERE het heil of de behoudenis op grond van genade geeft, dan kan Hij die behoudenis niet beperken tot Israël. De behoudenis gaat tot heel de wereld.
“ Hij zei: Het is te gering dat U voor Mij een Knecht zou zijn
om op te richten de stammen van Jakob
en om hen die van Israël gespaard werden, terug te brengen.
Ik heb U ook gegeven tot een Licht voor de heidenvolken,
om Mijn heil te zijn tot aan het einde der aarde.” (Js 49:6)

Het hoeft ons niet te verwonderen dat de kamerling uit Ethiopië van alle oudtestamentische boeken het boek Jesaja heeft gekozen om mee te nemen uit Jeruzalem. In dat boek ontmoet hij Jezus als hij daarin zit te lezen tijdens de terugreis naar zijn land na zijn bezoek aan Jeruzalem (Hd 8:27-28{6},35{7}). Jesaja heeft hem het evangelie verkondigd dat hij na de uitleg door Filippus aanneemt. Hij is de eerste uit de heidenvolken van wie de Schrift ons bericht dat hij deel heeft gekregen aan de behoudenis.

Onderverdeling van het boek

Het boek Jesaja is op meerdere manieren onder te verdelen. De grote indeling is die in twee hoofddelen, met daartussen een klein middendeel:

1. Hoofddeel 1: Profetisch deel (Jesaja 1-35).

Dit deel gaat over Gods oordeel over Israël en de volken. Daarin wordt Assyrië door God als instrument, als tuchtroede in Zijn hand, gebruikt. De jongste zoon van Jesaja krijgt een naam met een betekenis die de inhoud van dit deel aangeeft: “Maher Sjalal Chasj Baz” (Js 8:3). Die naam betekent, zoals al is opgemerkt, ‘haastig roof spoedig buit’.

2. Middendeel: Historisch deel (Jesaja 36-39).

Hierin zien we de geschiedenis van Hizkia als type en illustratie van de geschiedenis van het gelovig overblijfsel van Israël. Dat overblijfsel wordt beproefd en komt in moeiten zowel door eigen zonden als door vijanden van buiten. De HEERE geeft uitredding door genezing en bevrijding.

3. Hoofddeel 2: Messiaans deel (Jesaja 40-66).

Ook dit deel is een profetisch deel. Het gaat in dit deel over de behoudenis van de HEERE die ondanks het falen van Israël over het volk zal komen. God zal uiteindelijk toch het volk kunnen zegenen dankzij de komst van de Knecht van de HEERE, de Christus, de Messias. Beide namen betekenen hetzelfde. Zowel Christus (Grieks) als Messias (Hebreeuws) betekent ‘Gezalfde’.

De oudste zoon van Jesaja krijgt een naam met een betekenis die de inhoud van dit deel aangeeft: “Sjear-Jasjub” (Js 7:3). Die naam betekent, zoals al is opgemerkt, ‘een overblijfsel zal terugkeren’. Aan dit overblijfsel zal God al Zijn beloofde zegeningen schenken.

Het boek Jesaja is als het ware een Bijbel in het klein. Het eerste deel, inclusief het middendeel, heeft evenveel hoofdstukken als het Oude Testament aan bijbelboeken bevat, namelijk negenendertig. In dit deel ligt de nadruk op Gods oordelen over Zijn volk. Die oordelen moeten komen omdat God de Heilige van Israël is en Zijn volk onheilig is geworden. In het Oude Testament staat ook Gods heiligheid op de voorgrond.

Het tweede deel heeft evenveel hoofdstukken als het Nieuwe Testament aan bijbelboeken bevat, namelijk zevenentwintig. Dit deel benadrukt dat de behoudenis het gevolg is van Gods genade voor Israël. In het Nieuwe Testament staat ook Gods genade op de voorgrond.

De karakters van het eerste en het tweede hoofddeel zijn zeer verschillend. Dat hangt samen met de vijanden van Gods volk die in elk van deze delen een hoofdrol spelen. In het eerste deel is Assyrië de vijand, in het tweede deel is dat Babel. In het middendeel komt de verandering van de ene naar de andere vijand aan de orde. Maar Hij Die alles beheerst en bestuurt, is de God van Israël.

Het is ook mogelijk om het boek Jesaja in zeven gedeelten te verdelen:
1. Profetieën over Juda (Jesaja 1-12).
2. Lasten (of Godsspraken) over de heidenvolken (Jesaja 13-27).
3. Een zesvoudig wee over de dwaasheid van het ongeloof (Jesaja 28-35).
Elk van deze drie gedeelten eindigt met een loflied.

4. Geschiedenis van Hizkia (Jesaja 36-39).

In de volgende drie gedeelten hebben we drie keer negen hoofdstukken die over de behoudenis van God gaan. Elk van deze drie gedeelten eindigt met het lot van de goddelozen.
5. God tegenover de afgoderij en Babel (Jesaja 40-47).
6. Christus de Knecht van de HEERE, Zijn verheerlijking na Zijn lijden vanwege Zijn verwerping door het volk (Jesaja 48-57).
7. Het gelovig overblijfsel van Israël, door de Geest verbonden met de Knecht van de HEERE (Jesaja 58-66).

Overzicht hoofddeel 1.1 – Jesaja 1-12

Uitspraken over Juda en Jeruzalem

Het eerste gedeelte van het eerste hoofddeel (Jesaja 1-35) omvat Jesaja 1-12 en is als volgt onder te verdelen:
1. Aanklacht van de HEERE tegen Zijn volk (Jesaja 1:1-31)
2. Gods huis en Gods heerschappij (Jesaja 2:1-5)
3. De dag van de HEERE (Jesaja 2:6-22)
4. Gods oordeel over Jeruzalem en Juda (Jesaja 3:1-4:1)
5. Sions glorieuze toekomst (Jesaja 4:2-6)
6. De gelijkenis van de wijngaard (Jesaja 5:1-7)
7. Veroordeling van de zonden van Juda (Jesaja 5:8-30)
8. Het visioen en de roeping van de Heilige (Jesaja 6:1-13)
9. Het teken van Sjear-Jasjub (Jesaja 7:1-9)
10. Het teken van Immanuel (Jesaja 7:10-25)
11. Het teken van Maher Sjalal Chasj Baz (Jesaja 8:1-10)
12. Jesaja en zijn kinderen als tekenen en wonderen (Jesaja 8:11-18)
13. Het licht en het Kind (Jesaja 8:19-9:7)
14. Het oordeel over Efraïm (Jesaja 9:8-10:4)
15. Het oordeel over Assyrië (Jesaja 10:5-19)
16. De bevrijding van het overblijfsel (Jesaja 10:20-34)
17. De Davidische Koning en Zijn weldadige regering (Jesaja 11:1-9)
18. Het volk en de volken (Jesaja 11:10-16)
19. Een blijde lofzang (Jesaja 12:1-6)

Jesaja 1

Inleiding

Dit hoofdstuk is de inleiding op het hele boek. Het beschrijft de rechtszaak van de HEERE tegen Juda. De rechtszaak maakt de noodzaak van het schrijven van het boek en de noodzaak van Gods ingrijpen vanwege de geestelijke toestand van Zijn volk duidelijk. Dit ingrijpen is anders, hoger, dan wij zouden verwachten. Ook klinkt de oproep tot bekering.

De rechtszaak laat ons de toestand van het volk zien vanuit Gods gezichtspunt. In deze rechtszaak zien we dat God hun rechtvaardige Rechter is Die hen noodzakelijkerwijs moet oordelen. De reden daarvan is dat zij het verbond met Hem – dat gesloten is met de hemel en de aarde als getuige (vers 2) – hebben overtreden. De rechtszaak laat ons ook zien dat God desondanks hun grote Redder en Heiland wil zijn. Dit boek laat ons de noodzaak van het oordeel zien en ook hoe de HEERE Zijn volk behoudt te midden van het oordeel.

Het boek laat ons ook zien wat profetie is. Profetie is het spreken namens God waardoor het geweten van het volk en van de enkeling in Gods licht geplaatst wordt. Daarom is profetie enerzijds droevig, omdat het hart van Gods zondige en ondankbare volk erdoor wordt blootgelegd. Anderzijds is profetie lieflijk en heerlijk, omdat ze ook het hart van God openbaart dat in liefde naar Zijn volk uitgaat. Het laat zien dat Hij hun welzijn zoekt en hen – nadat de zonde is ontdekt, beleden en vergeven op grond van het werk van Zijn Zoon – ten slotte zegent. Zegeningen worden voorgesteld als gevolg van bekering, maar ten diepste komen ze, nadat de straf over de zonde door de Middelaar gedragen is.

Zoals in de inleiding op het boek is gezegd, worden profeten vooral gezonden als Gods volk in verval is. Zij roepen op tot bekering, terwijl ze tegelijkertijd het oordeel aankondigen als het volk volhardt in de zonde. Voor hen die aan de stem van God gehoor geven, hebben profeten een bemoedigende boodschap. Zij wijzen hen op de zekerheid van de zegen die hun wacht. Dat vooruitzicht geeft het getrouwe overblijfsel kracht om te midden van de afvallige massa te volharden in heiligheid.

Js 1:1 | Opschrift

1 Het visioen van Jesaja, de zoon van Amoz, dat hij gezien heeft over Juda en Jeruzalem, in de dagen van Uzzia, Jotham, Achaz [en] Hizkia, koningen van Juda.

De naam “Jesaja” met de betekenis ‘de behoudenis (of: de redding) van de HEERE’ geeft prachtig het kenmerk van zijn profetie aan. Zijn boek is een “visioen”, dat wil zeggen dat hij als een ware ‘ziener’ schrijft over wat hij gezien heeft. Hij heeft zijn boodschap van de HEERE gekregen. Hij is een profeet van God, dat wil zeggen een woordvoerder van God. Hij verkondigt niet zijn eigen gedachten, maar geeft door wat hij van God heeft gehoord en te zien heeft gekregen.

Jesaja wordt tot profeet geroepen als “Uzzia” nog koning van Juda is, dat is rond 740 v.Chr. Uzzia zal niet lang meer koning zijn, want het roepingsjaar van Jesaja is zijn sterfjaar (Js 6:1). Vervolgens profeteert hij tijdens de regering van de koningen “Jotham, Achaz [en] Hizkia”. Dat betekent dat het terrein van zijn dienst het tweestammenrijk of het zuidelijk koninkrijk is. Waarschijnlijk heeft hij Hizkia overleefd, omdat hij de geschiedenis van Hizkia beschrijft (2Kr 32:32{8}).

Drie van de vier genoemde koningen staan als goede koningen te boek. Alleen Achaz is een uitgesproken slechte koning. Toch is ook onder de goede koningen de toestand van het volk slecht. Dat wordt direct al in dit eerste hoofdstuk duidelijk.

Het kan ontmoedigend zijn om te beseffen hoe het er in onze dagen werkelijk met Gods volk voor staat. Uiterlijk kan het goed lijken, maar de Heer kent het hart (vgl. verzen 10-16). Daarom hebben we profetische dienst nodig, want daardoor kan Hij de werkelijke toestand van het hart aan het licht brengen. De eerste hoofdstukken van dit boek houden ons een spiegel voor. Als we er aandachtig, oplettend in kijken, zal het ons ertoe brengen onszelf in het licht van Gods Woord te onderzoeken (vgl. Jk 1:22-24).

Js 1:2-7 | De schuld van het volk vastgesteld

2  Luister, hemel,
neem ter ore, aarde!
Want de HEERE spreekt:
Ik heb kinderen grootgebracht en doen opgroeien,
maar zíj zijn tegen Mij in opstand gekomen.
3  Een rund kent zijn bezitter
en een ezel de kribbe van zijn eigenaar,
[maar] Israël heeft geen kennis,
Mijn volk heeft geen inzicht.
4  Wee het zondige volk,
volk van zware ongerechtigheid,
nageslacht van kwaaddoeners,
kinderen die verderf aanrichten!
Zij hebben de HEERE verlaten,
de Heilige van Israël verworpen,
zij zijn vervreemd, [van] achter [Hem] vandaan.
5  Waarom wilt u nog meer geslagen worden?
U gaat gewoon door met [uw] afvalligheid.
Heel het hoofd is ziek,
en heel het hart is afgemat.
6  Vanaf de voetzool tot het hoofd toe
is er geen gezonde plek aan:
wonden en striemen
en gapende wonden,
niet uitgedrukt, niet verbonden,
en niet met olie verzacht.
7  Uw land is een woestenij,
uw steden zijn met vuur verbrand,
uw bouwland – voor uw [ogen]
eten vreemden het op;
het is een woestenij, als door vreemden ondersteboven gekeerd.

Voordat Juda in de rechtszaak met de HEERE de aanklacht te horen krijgt, worden er eerst getuigen opgeroepen (vers 2) en wel “hemel” en “aarde”. Jesaja roept de scheppingswerken van God op om te getuigen in de zaak van het verbond met de HEERE dat zij gebroken hebben. Mozes heeft hetzelfde gedaan bij het sluiten van het verbond (Dt 32:1).

Jesaja´s boodschap is niet alleen voor Israël, maar ook voor de volken (Js 49:6), ja, voor de hele schepping. De Heer Jezus zal immers ook een nieuwe schepping tot stand brengen. Dat gebeurt op een wijze die volledig openbaar is en dan ook door iedereen beoordeeld kan worden. Door iedereen zal de rechtvaardige wijze worden erkend waarop de HEERE alles heeft gedaan. Er zal door vriend noch vijand, zelfs niet door de duivel, de vinger kunnen worden gelegd op een onrechtmatigheid.

Jesaja voert de HEERE sprekend in. Direct stelt de HEERE Zich als Vader van Zijn volk voor – niet van de individuele Israëliet! – en zegt dat Hij “kinderen grootgebracht” heeft. We zien dat in de geschiedenis tijdens de regeringen van David en Salomo, waar het volk groot is geworden, een volk van aanzien. Hij heeft het volk ook “doen opgroeien”. Dat betekent dat het volk tot volwassenheid is gekomen en een positie heeft gekregen boven alle volken (vgl. de Statenvertaling die vertaalt met ‘verhoogd’, dat wil zeggen verhoogd boven alle volken).

Ondanks alle zorg waarmee Hij hen als Zijn kinderen (Dt 14:1a{9}) heeft behandeld en waarmee Hij hen heeft omgeven, moet Hij tegen hen zeggen dat ze tegen Hem “in opstand gekomen” zijn. Het zijn opstandige kinderen geworden. Dit woord ‘opstandig’ is door het hele boek heen, tot het laatste vers van het boek (Js 66:24), een belangrijk begrip.

Dat het woord “zíj” nadruk heeft, onderstreept de ernst van hun opstandigheid. Juist van hen, die op zo’n voortreffelijke wijze door de HEERE zijn grootgebracht en tot volwassenheid zijn gekomen, is een dergelijk gedrag niet te verwachten. Het verwijt is volkomen terecht.

Hierin houdt Israël ons een spiegel voor. Hoe is het met ons, die persoonlijk het recht hebben kinderen van God te zijn, als wij tenminste in de Naam van de Heer Jezus hebben geloofd (Jh 1:12{10}; 1Jh 3:1)? Kennen wij in ons praktische geloofsleven onze Vader en zijn wij Hem daarom toegewijd? Wat God voor Israël als volk heeft gedaan, heeft Hij voor ons, die tot de gemeente van de levende God behoren, persoonlijk en geestelijk gedaan. Het verhaal van Israëls ondankbaarheid en opstandigheid is “beschreven tot waarschuwing voor ons” (1Ko 10:11).

Na de onbezielde natuur – hemel en aarde – te hebben opgeroepen worden enkele redeloze dieren aan Israël, het hele volk, de twaalf stammen, tot voorbeeld gesteld (vers 3; vgl. Jr 8:7{11}). “Een rund” en “een ezel” kennen respectievelijk hun “bezitter” en “de kribbe van zijn eigenaar”; ze weten dat ze bij hem moeten zijn voor hun voedsel. Hij zorgt voor hen. Heeft God niet evenzeer voor Zijn volk gezorgd?

Maar het volk is dommer dan deze redeloze dieren (vgl. Ps 73:22). Als volk zijn zij Zijn kinderen – God spreekt nog over “Mijn volk” –, maar ze kennen hun Vader niet meer. “Geen kennis” of ‘niet kennen’ heeft de betekenis van ‘er geen relatie mee hebben’. Daardoor missen ze ook het meest elementaire “inzicht” in wat de HEERE van hen vraagt en van de situatie waarin ze zich bevinden. Er is bij hen geen enkele overweging voor Gods aangezicht met het oog op hun functioneren als Zijn volk.

Deze beschrijving toont, naast de opstandigheid die in vers 2 wordt genoemd, volkomen ongevoeligheid en onverschilligheid voor wat God toekomt. Het volk dat Zijn bezit is en waarvoor Hij zo heeft gezorgd, gaat volkomen voorbij aan Zijn liefde voor hen.

Als Schepper heeft de Heer Jezus recht op ieder mens. Door Zijn werk op het kruis heeft Hij alle mensen – gelovig en ongelovig – gekocht (2Pt 2:1). Door datzelfde werk heeft Hij als Heiland allen verlost die geloven (1Pt 1:18-19). Van hen is Hij is de Eigenaar. Velen van Gods volk vandaag hebben echter geen behoefte aan het voedsel dat Hij voor hen in Zijn ”kribbe” of ‘voederbak’, dat is Zijn Woord, heeft klaarliggen.

De tweevoudige verhouding van het volk tot de HEERE als Bezitter en Eigenaar is een voorbeeld voor ons:
1. Wij zijn het bezit van de Heer Jezus, Hij heeft ons gekocht, we behoren Hem toe en zijn afhankelijk van Hem voor alles wat we nodig hebben;
2. Hij is onze Eigenaar, wij moeten Hem gehoorzamen.

God spreekt in vers 4 in een zevenvoudige opsomming van hun verdorvenheid het “wee” over hen uit. Die opsomming is in twee onderdelen te verdelen.

In onderdeel 1 gaat het om hun toestand als volk (1 en 2) en als familie (3 en 4):
1. volk: “het zondige volk”, een volk dat het doel van God voor hen mist. Zonde betekent in het Hebreeuws: het doel missen, namelijk de heerlijkheid van God (Rm 3:23).
2. volk: “volk van zware ongerechtigheid”, een perverse, verdraaide natie.
3. nageslacht: “nageslacht van kwaaddoeners”, ze doen alleen het kwade en niets goeds.
4. kinderen: “kinderen die verderf aanrichten”, ze zaaien verderf om zich heen.

In onderdeel 2 staat waarin hun toestand tot uiting komt: in hun hart (5), in hun woorden (6) en in hun daden (7). Ze hebben
5. Hem in hun hart verlaten,
6. met hun mond Hem verworpen, dat wil zeggen versmaad of gelasterd en
7. in de weg die zij gaan zich van Hem vervreemd door achter Hem vandaan te gaan en Hem niet meer te volgen.

Elk onderdeel van de aanklacht die wordt opgesomd, staat in scherp contrast met wat God voor Zijn volk heeft bedoeld en van hen heeft mogen verwachten (Ex 19:6a{12}; Dt 14:1-2; 1Pt 2:9). Indrukwekkend wordt Hij hier “de Heilige van Israël” genoemd, een titel die kenmerkend is voor Jesaja en waarvoor hij een voorliefde heeft (zie Inleiding onder ‘Enkele kenmerkende uitdrukkingen’). Het wil zeggen dat de HEERE niet alleen de grootste God is, nee, Hij is de Eerste en de Laatste, ja, Hij is de enige God. Het wil ook zeggen dat Zijn Naam wordt geheiligd (Mt 6:9b) door het herstel van Israël (Ez 36:22-23).

Geestelijk gesproken zijn de leden van Gods volk, zoals Mozes dat zegt, “een verdorven generatie, kinderen in wie geen [enkele] trouw is” (Dt 32:20b). Voor hen geldt wat de Heer Jezus later tijdens Zijn dagen op aarde tegen de Joden zegt: “U bent uit uw vader, de duivel, en wilt de begeerten van uw vader doen” (Jh 8:44a). We horen het ook in wat Hij tegen de farizeeën en sadduceeën zegt als Hij hen uitmaakt voor “adderengebroed” (Mt 3:7). Ze zijn van de HEERE “vervreemd”, ze hebben zich van Hem afgewend en hebben Hem verlaten om de afgoden te gaan dienen.

Vanwege hun afwijking heeft de HEERE hen moeten tuchtigen. Hij wil hen daardoor terugbrengen tot Zichzelf. Hij vraagt hun nu: “Waarom wilt u nog meer geslagen worden?” (vers 5a). Hij zegt als het ware: ‘Is het nog niet voldoende geweest? Heeft het nog wel zin jullie verder te slaan?’ (Jr 2:30a{13}; 5:3).

De HEERE heeft hen overal, op alle plekken, geslagen door middel van plagen en vijandige volken. Hij heeft hen zo vaak geslagen, dat er geen plek meer over is waar Hij hen nog zou kunnen treffen. Op steeds andere manieren heeft God hun Zijn tucht laten voelen, maar alles is tevergeefs geweest. Nieuwe tucht lijkt geen zin te hebben, want ze gaan alsmaar “gewoon door met afvalligheid”. Ze zijn totaal ongevoelig en onverschillig geworden voor welke vorm van tucht dan ook. En dat ondanks de zwaarte van al de tuchtigingen. De profeet wijst daarop in de verzen 5b-7.

“Heel het hoofd”, “heel het hart” (vers 5b), ja, het hele lichaam “vanaf de voetzool tot het hoofd toe” (vers 6a), dus uiterlijk en innerlijk, is afvallig geworden van God en heeft Zijn tucht gevoeld. Hoofd en hart besturen het lichaam. Met “het hoofd” wordt mogelijk de koning bedoeld (2Kr 28:22) en met “het hart” het hele sociale leven. Ze zijn ziek in hun hoofd en afgemat in hun hart. Als hoofd en hart ziek zijn, is het hele lichaam ziek. Aan het hele lichaam “is er geen gezonde plek”. Ze kunnen niet meer goed denken met hun hoofd, ze kunnen geen moed meer vatten in hun hart, ze hebben geen lichamelijke kracht over. Toch nemen ze niet tot Hem de toevlucht. Als ze al iets voelen, nemen ze hun toevlucht tot de afgoden (2Kr 28:22-23).

Hun nationale bestaan bestaat uit open, pijnlijke, etterende “wonden en striemen en gapende wonden”. Maar ze vragen niet naar een behandeling ervan. Ze worden “niet uitgedrukt, niet verbonden en niet met olie verzacht”. Ze zijn zo verziekt, dat hun toestand hen helemaal niet deert en dat ze geen behoefte aan genezing hebben.

Niet alleen hun leven bewijst hun ontrouw, maar ook de toestand van het land, want dat “is een woestenij” (vers 7). Jesaja spreekt over “uw land”. De HEERE heeft hun dat land gegeven om er te wonen en de vrucht ervan te genieten. Dat het land een woestenij is, wordt aan het begin en aan het eind van vers 7 gezegd. Het sluit direct aan bij de vloek die Mozes heeft voorzegd bij ontrouw van het volk (Lv 26:33b{14}; Dt 28:49-52). De profeet Jesaja gebruikt de woorden van Mozes en past ze toe op zijn tijd. De verwoestingen zijn het gevolg van de aanval van de Assyriërs (Js 36:1).

De profeet spreekt ook over “uw steden” en “uw bouwland”. Het is hun allemaal gegeven om erin te wonen en ervan te leven. Van de steden is echter niets over. Ze zijn met vuur verbrand, er is geen plaats meer om te wonen. Wat het bouwland oplevert, wordt voor hun ogen opgegeten door “vreemden”, de vijand die in het land is. Die vreemden hebben het land “ondersteboven gekeerd”. Door hun ontrouw staat alles op z’n kop. Voor de HEERE is geen plaats meer en daarom worden Zijn volk en de opbrengst van het land aan de heidenen prijsgegeven. Het land is het land van de HEERE (Lv 25:23), maar de landlieden hebben de erfenis onrechtmatig in bezit genomen (Mt 21:38).

Js 1:8-9 | Een overblijfsel

8  De dochter van Sion is overgebleven
als een hutje in een wijngaard,
als een nachthutje op een komkommerveld,
als een belegerde stad.
9  Als de HEERE van de legermachten
ons niet een gering aantal ontkomenen had overgelaten,
als Sodom zouden wij geworden zijn;
wij zouden Gomorra gelijk geworden zijn.

Te midden van alle ontrouw en Gods oordeel daarover getuigt de HEERE van Zijn liefde voor Sion door over de stad als “dochter” te spreken (vers 8). Sion is hier de dochter, een jonge vrouw die eigenlijk de bruid van God is. Sion is de dichterlijke naam voor Jeruzalem. Het is dan ook beter om het Hebreeuwse Bath-Tsion niet te vertalen met ‘de dochter van Sion’, maar met ‘de dochter Sion’.

God voorkomt dat de Assyriërs Jeruzalem innemen. Te midden van het verwoeste land staat alleen Jeruzalem nog overeind. Maar er is niet veel over van de vroegere heerlijkheid van de stad. Ze lijkt op “een hutje in een wijngaard” en “een nachthutje in een komkommerveld”. Het ene hutje is voor de bewakers van de wijngaard en het andere voor de bewakers van het komkommerveld. De bewakers zijn de enige menselijke wezens in een wijd en zijd verlaten omgeving. Sion wordt ook vergeleken met “een belegerde stad”. Een stad die belegerd wordt, wordt uitgehongerd. Alle kracht en schoonheid verdwijnen.

De enkele bewoners van de in vers 8 genoemde hutjes worden aangeduid met de uitdrukking “een gering aantal ontkomenen” (vers 9). Dat er een overblijfsel is, is alleen aan Gods genade te danken. Hij, “de HEERE van de legermachten”, heeft ervoor gezorgd dat zij “overgelaten” zijn. Als Hij niet zou hebben ingegrepen en een overblijfsel zou hebben bewaard, zouden ze “als Sodom … geworden zijn” en aan “Gomorra gelijk geworden zijn” en net als deze steden letterlijk omgekomen zijn. Door een overblijfsel over te laten verwerpt God Zijn volk niet volledig en niet voorgoed. Het is zelfs zo, dat het overblijfsel in dit boek de plaats van het hele volk krijgt.

Profetisch zal dit uiteindelijk vervuld worden als het toekomstige Assyrië, ook aangeduid als de koning van het noorden, Israël zal verwoesten. Ook dan zal God een overblijfsel, “een derde” (Zc 13:8c), voor Zichzelf behouden.

Paulus haalt vers 9 in zijn brief aan de Romeinen aan om aan te duiden dat de behoudenis van de geredden alleen aan God te danken is (Rm 9:29). Dit geldt in geestelijk opzicht ook voor ons als gemeente van Christus. Vanwege onze ontrouw zou de Heer ons als gemeente niet als Zijn getuigenis op aarde kunnen handhaven. Dat we er, al is het gering in aantal, nog zijn, is alleen aan Zijn genade te danken (vgl. Kl 3:22-24). De erkenning daarvan zou ons tot grote toewijding moeten brengen.

Het overblijfsel erkent die genade, want ze zien in dat ze een plotselinge en totale verwoesting hebben verdiend. Het onafwendbare oordeel dat de massa zal treffen, zal na de voltrekking ervan de herinnering oproepen aan wat met Sodom en Gomorra is gebeurd (Dt 29:22-23). Dat zullen we in de eindtijd zien. Dan zal de goddeloze massa door het vuur van het oordeel omkomen, terwijl het overblijfsel wordt bevrijd en gezegend als knechten van de HEERE onder Zijn rechtvaardige Knecht.

Het is belangrijk in gedachten te houden dat met Sion het aardse Jeruzalem wordt bedoeld en niet de gemeente. Nergens in de profetieën van het Oude Testament is sprake van de gemeente. De gemeente is in de tijd van het Oude Testament namelijk een verborgenheid (Ef 3:5). De profetieën gaan over Gods koninkrijk op aarde. God heeft dat in Israël vorm willen geven. Door hun ontrouw hebben zij niet beantwoord aan Gods gedachten en zijn zij voor een tijd verworpen. Gods plan zal echter in het vrederijk onder de regering van de Heer Jezus werkelijkheid worden.

Voor de gemeente, die in de hemel thuishoort, is het koninkrijk van God op dit moment niet uiterlijk, maar geestelijk (Rm 14:17{15}). Allen die belijden christen te zijn, kunnen uit de profetieën wel veel geestelijke lessen trekken voor hun praktische geloofsleven (1Ko 10:6,11). Dat zien we, als we de overeenkomst zien tussen Israël als falend getuigenis van God op aarde toen en de christenheid als falend getuigenis van God op aarde nu (Rm 11:16-24).

Js 1:10-15 | Huichelachtige offers

10  Hoor het woord van de HEERE,
leiders van Sodom!
Neem de wet van onze God ter ore,
volk van Gomorra!
11  Waartoe dienen voor Mij uw vele offers?
zegt de HEERE.
Ik heb genoeg van de brandoffers van rammen
en het vet van gemest vee;
en in het bloed van jonge stieren, lammeren of bokken
vind Ik geen vreugde.
12  Wanneer u komt om voor Mijn aangezicht te verschijnen –
wie heeft dit van u gevraagd,
[dit] platlopen van Mijn voorhoven?
13  Breng niet langer nutteloze offers.
Het reukwerk is Mij een gruwel.
Nieuwemaansdag en sabbat, het bijeenroepen van samenkomsten:
Ik verdraag het niet; het is onrecht, zelfs de bijzondere samenkomsten.
14  Uw nieuwemaansdagen, uw feestdagen
haat [Ik met heel] Mijn ziel;
ze zijn Mij tot last;
Ik ben het moe om [ze] te dragen.
15  En wanneer u uw handen uitspreidt,
verberg Ik Mijn ogen voor u;
ook wanneer u [uw] gebed vermeerdert,
luister Ik niet:
uw handen zitten vol bloed.

Jesaja vertolkt de stem van het overblijfsel als hij in vers 9 erkent dat het aan Gods genade te danken is dat ze niet als Sodom en Gomorra geworden zijn. Dat geldt niet voor de goddeloze massa tot wie hij in de verzen 10-20 het woord richt. In geestelijk opzicht lijkt de toestand van Jeruzalem en Juda op die van Sodom en Gomorra (Ez 16:49). Jeruzalem en Juda vertonen de kenmerken ervan, zoals trots, overdaad en zorgeloze rust. In de toekomst zal dit in geestelijk opzicht het geval zijn bij de Joden in hun tempel die zij in ongeloof in Jeruzalem hebben herbouwd (Op 11:8{16}).

Jesaja richt zich in de eerste plaats tot de leiders van Jeruzalem (vers 10). Hij spreekt hen weinig vleiend aan als “leiders van Sodom”. Hij richt zich ook tot Gods volk dat hij even weinig vleiend “volk van Gomorra” noemt. Dit houdt in dat hun geestelijke toestand onherroepelijk tot Gods oordeel zal leiden. Daarom roept hij de leiders op naar “het woord van de HEERE” te horen en vermaant hij het volk “de wet van onze God ter ore” te nemen.

Daarbij komt nog, en dat is helemaal schokkend, dat zij hun verdorvenheid bedekken met een kleed van godsdienstigheid. Het is de godsdienst van Kaïn. Zij brengen “vele offers” aan God (vers 11), maar Hij verwerpt die. Ze dienen voor Hem nergens toe omdat ze met een huichelachtig en koud hart worden gebracht (Js 29:13; Hs 6:6; Am 5:21-24; Mi 6:6-8).

Ze mogen “vele offers” brengen, maar Hij walgt ervan. Hij heeft genoeg van hun “brandoffers van rammen”. De ram is het dier van het wijdingsoffer. Door een ram te brengen doen ze alsof ze Hem hun leven willen wijden. “Het vet” en “het bloed” van allerlei dieren geven Hem geen vreugde. Ze doen alsof ze Zijn recht erop erkennen, maar in de praktijk doen ze waar ze zelf zin in hebben. Wat een keur aan offers brengen ze en ze doen het precies zoals het is voorgeschreven. Maar Hij kan er niet blij van worden.

Ze komen met uitgestreken gezichten voor Zijn aangezicht en lopen Zijn voorhoven plat (vers 12). Kijk toch eens hoe godsdienstig ze zijn! Maar wie heeft dat van hen gevraagd? Híj in elk geval niet. Ze kunnen beter thuisblijven dan huichelachtig te komen, want als ze zo komen, zijn de offers die ze brengen “nutteloze offers” (vers 13). Ze hebben geen enkele baat, ze bewerken niets. Het “reukwerk” dat ze brengen, is “een gruwel” voor Hem. De HEERE kraakt hun hele dienst, Hij laat er niets van heel. Alles waarmee ze menen Hem te eren, is niets anders dan geestelijk egoïsme. Het dient alleen tot bevrediging van hun godsdienstige gevoelens. Er is niets voor de HEERE bij.

Ook de feestdagen met de daarbij behorende samenkomsten zijn een gruwel voor Hem. “Ik verdraag het niet”, moet Hij ervan zeggen, want Hij is de God van het recht, en wat zij doen, is “onrecht”. Zelfs als ze “bijzondere samenkomsten” beleggen – dat zijn de heilige samenkomsten tijdens de zeven jaarlijkse feestdagen die in Leviticus 23 worden beschreven –, is dat voor Hem een verwerpelijke bezigheid. Het zijn feestdagen om zichzelf te goed te doen, terwijl er voor de HEERE geen plaats is.

Het zijn dan ook geen “feestdagen van de HEERE” (Lv 23:2) meer, maar hun eigen feestdagen. Hij noemt ze daarom ook “uw nieuwemaansdagen, uw feestdagen” (vers 14; vgl. Jh 5:1; 6:4; 7:2). Hij haat ze met heel Zijn ziel. Ze zijn Hem tot last en Hij is het moe om ze te dragen (vgl. Js 7:13). Wij zouden zeggen: Hij heeft het er helemaal mee gehad.

De taal is uitermate krachtig en indringend. God laat op een welhaast emotionele wijze Zijn veroordeling van hun verwerpelijke dienst horen. Hij wil Zijn volk overtuigen van de afschuw die Hij van hun optreden voor Zijn aangezicht heeft. Velen zijn zonder het te weten blind voor wat gepast is voor de HEERE (vgl. Op 3:17-18) en hebben zich verweerd tegen deze aanklachten. Ze zijn o zo tevreden over zichzelf en hun dienst.

Wie huichelachtig in het gebed tot God nadert, die ziet en hoort Hij niet (vers 15). Hij luistert alleen als de praktijk – daarvan spreken de handen – zuiver is (vgl. 1Tm 2:8{17}; Ps 24:4-5; 66:18). Ze staan met uitgebreide handen in de tempel te bidden, maar God luistert niet naar hen, want hun handen zijn besmeurd met bloed. Ze plegen onrecht in het verborgene en zo komen ze voor Zijn aangezicht. Mooi bidden in het openbaar, terwijl de praktijk daarmee is strijd is, daar walgt Hij van.

Hij zegt van hun naderen tot Hem dat zij Hem naderen met hun mond en Hem eren met hun lippen, maar dat zij hun hart ver van Hem houden, en dat hun vrees voor Hem een aangeleerd gebod van mensen is (Js 29:13). God verfoeit een louter uiterlijke godsdienst, toen, nu en in de toekomst. Ook het geweten van de christen kan zo dichtgeschroeid zijn, dat hij de schijn kan ophouden van een christelijke praktijk (2Tm 3:5), terwijl hij in zijn zonden leeft.

Js 1:16-20 | Oproep tot bekering

16  Was u, reinig u!
Doe uw slechte daden
van voor Mijn ogen weg!
Houd op met kwaad doen,
17  leer goed te doen,
zoek het recht!
Help de verdrukte,
doe de wees recht,
bepleit de rechtszaak van de weduwe!
18  Kom nu, laten wij samen een rechtszaak voeren,
zegt de HEERE.
Al waren uw zonden als scharlaken,
ze zullen wit worden als sneeuw;
al waren ze rood als karmozijn,
ze zullen worden als [witte] wol.
19  Als u gewillig bent en luistert,
zult u het goede van het land eten,
20  maar als u weigert en ongehoorzaam bent,
zult u door het zwaard gegeten worden;
want de mond van de HEERE heeft gesproken.

God roept het volk op zich te wassen en te reinigen (vers 16; vgl. Ps 51:9{18}). In deze oproep horen we de oproep van Johannes de doper tot de godsdienstige leiders die tot zijn doop komen: “Brengt dan vrucht voort, de bekering waardig” (Mt 3:8). Alle offers die zij huichelachtig brengen, bewerken voor God geen reiniging van hun zondige daden.

De oproep zich te wassen betekent dat ze vuil zijn. Wassen gebeurt met water. In geestelijk opzicht houdt dit in, dat iemand door het lezen of horen van Gods Woord, dat met water wordt vergeleken (Jh 15:3; Ef 5:26), inziet dat hij een zondaar is en dat erkent. Belijdenis van de zonden wordt door God beantwoord met reiniging van de zonden. Die reiniging gebeurt op de grondslag van het bloed van Christus (1Jh 1:7b{19},9{20}).

Als ze zich gewassen en gereinigd hebben, zal er ook gehoor worden gegeven aan de oproep om de “slechte daden” (vers 16a) van voor Gods ogen weg te doen. Dan ook is er de gezindheid om op te houden “met kwaad doen” (vers 16b), waardoor de weg vrij is om “goed te doen” (vers 17; Jk 4:8b{21}; Rm 12:9{22}). Iemand kan niet leren goed te doen als hij niet eerst ophoudt met kwaad doen.

Iemand die goed doet, zal het recht zoeken, wat tot uiting komt in zorg voor de zwakken en kwetsbaren in de samenleving. Recht zoeken betekent dan ook, zo zegt Jesaja, het helpen van “de verdrukte”, het recht doen aan “de wees” en het bepleiten van “de rechtszaak van de weduwe”. Juist deze zwakken en kwetsbaren worden door hen uitgebuit (vers 23). Door een totale omkering van hun gedrag tegenover hen zouden ze laten zien Zijn volk te zijn.

Om dit te bereiken roept de HEERE hen op met Hem een rechtszaak te voeren (vers 18). Dan zal Hij hun de rechtvaardigheid van Zijn handelingen laten zien. Tevens zal Hij, als ze Zijn rechtvaardige handelingen erkennen, hen van hun zonden reinigen en hun Zijn vergeving schenken. Hij kan dat doen op de basis van het werk dat Zijn Zoon, de volmaakte Knecht van de HEERE, als het schuldoffer zal volbrengen aan het kruis (Js 53:7-12; Rm 3:25). God biedt hier op ongeëvenaarde wijze volledige vergeving en reiniging aan op basis van recht, hoe zwaar en vaak iemand ook gezondigd mag hebben.

God wijst hen op hun zonden die “als scharlaken” en “als karmozijn” zijn. Scharlaken en karmozijn zijn beide een bloedrode kleur. Het is de kleur die aangeeft dat er bloedschuld op hen rust. Hun handen zijn rood van het bloed dat ze daarmee vergoten hebben en waarvoor geen middel bestaat waarmee ze het kunnen wegwassen (Jr 2:22{23}). Als ze echter hun zonden belijden en pleiten op Gods genade, zullen ze wit worden door de vergeving die ze na hun belijdenis van God ontvangen. De witheid wordt vergeleken met sneeuw en wol. Het wijst op de onbesmette reinheid van pasgevallen sneeuw en de weldadige warmte van wol die beschermt tegen de kou van de zonde en de wereld.

Profetisch is wat we hier lezen een oproep tot het volk om hun twee zonden te erkennen en te belijden. Die twee zonden zijn ten eerste de verwerping van Christus en ten tweede de afgoderij die uitmondt in het aannemen van de antichrist. Dit profetische aspect wordt vooral in het tweede deel van Jesaja besproken.

De HEERE houdt hun voor dat ze op twee manieren kunnen reageren. Ook houdt Hij hun van elke reactie de gevolgen voor. De eerste reactie kan zijn dat ze gewillig zijn, bereid om naar Hem luisteren (vers 19). Het gevolg daarvan zal zijn dat er zegen komt, dat wil zeggen dat ze “het goede van het land eten” zullen. De tweede reactie is dat ze weerspannig weigeren en ongehoorzaam zijn. In dat geval zullen ze omkomen door het zwaard (vers 20). Ze kunnen er zeker van zijn dat óf de zegen óf de vloek zal komen omdat “de mond van de HEERE heeft gesproken”. Zijn uitspraken zijn nooit loze uitspraken, maar vol werkzame kracht. Wat Hij zegt, gebeurt.

In de verzen 19-20 beluisteren we een woordspeling. Als ze gewillig zijn en luisteren, zullen ze het goede van het land eten; maar als ze weigeren en ongehoorzaam zijn, zullen ze door het zwaard gegeten worden. In het ene geval zullen ze voedsel tot zich mogen nemen dat God hun geeft; in het andere geval zullen ze zelf als voedsel dienen voor het zwaard van hun vijanden.

Profetisch is hier sprake van twee groepen mensen die we in de eindtijd vinden. We herkennen de ene groep, zij die ‘eten’, in het gehoorzame gelovig overblijfsel. De andere groep, zij die ‘gegeten worden’, herkennen we in de grote, ongehoorzame massa van Israël. Toen Christus kwam, heeft het volk als geheel Hem niet aangenomen (Jh 1:11), terwijl het overblijfsel Hem wel heeft aangenomen (Jh 1:12).

Als straks de antichrist komt, zal het volk hem aannemen (Jh 5:43), terwijl het overblijfsel hem zal verwerpen. Hierdoor zal het overblijfsel uiteindelijk zegen ontvangen en eten, terwijl het onwillige volk door het zwaard gegeten zal worden. Het zwaard, dat uit de mond van de HEERE komt (vgl. Op 19:15), is Assyrië, die ook de roede van Gods toorn wordt genoemd (Js 10:5).

Luisteren naar de Heer leidt voor ons tot geestelijke zegen. Voor ons betekent het “goede van het land eten” (vers 19) dat we ons voeden met “alle geestelijke zegening” (Ef 1:3) die door het werk van de Heer Jezus ons deel is. Als wij ongehoorzaam zijn, zal ons geestelijk leven verdorren en zal ons getuigenis verdwijnen.

Js 1:21-23 | De aanleiding tot het oordeel

21  Hoe is de trouwe stad
tot een hoer geworden!
Vol recht was zij,
gerechtigheid overnachtte in haar,
maar nu – moordenaars!
22  Uw zilver is tot schuim geworden,
uw wijn is vermengd met water.
23  Uw vorsten zijn opstandig
en metgezellen van dieven.
Ieder van hen houdt van geschenken,
zij jagen wederdiensten na.
De wees doen zij geen recht,
en de rechtszaak van de weduwe raakt hen niet.

Deze verzen zijn een klaaglied van Jesaja over de ontrouw van Jeruzalem. De uitroep “hoe is” (vers 21) is een uiting van smart over de ontstane situatie. De profeet heeft het volk Gods rechten voorgehouden en hen uitgenodigd met God in het gericht te gaan. Hij heeft hun ook Gods bereidwilligheid om te vergeven voorgehouden. Maar “hoe is” de eens trouwe stad door haar liefde voor de afgoden geworden tot een vrouw die een hoer is (Dt 31:16{24}). Profetisch wijst dit erop dat het aardse Jeruzalem geestelijk gezien een hoer is door de antichrist aan te nemen.

Ze is zo slecht en verdorven geworden, dat er geen hoop op herstel is. Zij die “vol recht” is geweest, in wie “gerechtigheid overnachtte”, is een stad van “moordenaars” geworden. Dag en nacht is de stad een weldaad geweest voor haar inwoners vanwege het recht dat er heeft geheerst. Het is een veilige plaats geweest om te wonen. Maar de rechtspraak is vervallen tot geweldpleging. De rechters zijn onrechtvaardige rechters geworden, mensen die het recht verdraaien.

Daardoor zijn zij zelf moordenaars en tevens laten ze moordenaars ongestraft, zodat die in de stad een woonplaats hebben. Hierdoor heeft de stad alles verloren wat het aangenaam en veilig heeft gemaakt om er te wonen. Het meest schrijnende geval van onrechtvaardige rechtspraak en moord is wel de veroordeling van de Heer Jezus en de doodstraf die aan Hem is voltrokken in en door deze stad.

Er heeft een ongoddelijke vermenging plaatsgevonden (vers 22). Wat van waarde zou moeten zijn als zilver, waarmee de leiders van Gods volk worden bedoeld, is verworden tot waardeloos schuim. De leiders zijn door hun zelfvoldaanheid en zelfgenoegzaamheid verdorven, waardeloze lieden geworden. De leiders, die als de wijn tot een vreugde voor de inwoners zouden moeten zijn, zijn verworden tot een drank die niet te drinken is en wordt uitgespuugd.

Als toepassing kunnen we zeggen dat wat voor God waardevol is, zilver, en Hem vreugde geeft, wijn, in een rechtvaardige rechtspraak, is verdwenen. Schuim, dat waardeloos is, en water, dat de wijn verdunt, bijvoorbeeld menselijke traditie, verwijderen of vertroebelen Gods recht.

De leiders zijn tirannen geworden. Ze zijn tegen de HEERE opgestaan en hebben met Hem afgerekend (vers 23). Het gezelschap van dieven is hun liever dan het gezelschap van de HEERE. Hun diefstal plegen ze door de sociaal zwakkeren te plukken. Ze handelen naar het principe ‘voor wat hoort wat’. Ze verdraaien het recht, maar verwachten daarvoor wel een tegenprestatie van hen ten gunste van wie zij het recht verdraaien. Voor steekpenningen van de rijken verdraaien ze het recht en knijpen ze de arme en weerloze wees en weduwe nog meer uit.

Js 1:24-25 | Het oordeel dient tot reiniging

24  Daarom spreekt de Heere,
de HEERE van de legermachten,
de Machtige van Israël:
Wee u! Ik zal troost halen bij Mijn tegenstanders,
Ik zal Mij wreken op Mijn vijanden.
25  Ik zal Mij tegen u keren,
Ik zal uw schuim als met loog uitzuiveren
en Ik zal al uw tin wegnemen.

Jesaja plaatst de onrechtplegers tegenover “de Heere, de HEERE van de legermachten, de Machtige van Israël” (vers 24). Het is alsof de HEERE Zich in Zijn verontwaardiging over het onrecht van de leiders en het volk in de hele macht van Zijn Wezen verheft.

Het onderscheid tussen de namen die zijn vertaald met “Heere” en “HEERE”, is belangrijk en door het hele Oude Testament heen op te merken. Ook bij de verdere bestudering van het boek Jesaja is het noodzakelijk op dit onderscheid te letten. Telkens als in de Nederlandse vertaling het woord “Heere” staat, met kleine letters, is dat de vertaling van het Hebreeuwse woord Adonai. Met deze Naam wordt God aangeduid als de Gebieder, de Heer, de soevereine Gezaghebber.

Als er “HEERE” staat, met hoofdletters, is dat de vertaling van het Hebreeuwse woord Jahweh. Dat is de naam van God als de God van het verbond, de Naam die Zijn betrekking met de schepping en de mens en vooral met Zijn aardse volk aangeeft. De naam “HEERE” wordt voor het eerst in Genesis 2 genoemd, eerst in verbinding met de schepping en daarna in verbinding met de mens (Gn 2:4-22). In verbinding met Israël maakt Hij Zich met deze Naam aan hen bekend als Hij hen uit Egypte gaat bevrijden (Ex 6:1-8). Deze Naam geeft dan de bijzondere betrekking aan die Hij met dit volk aangaat.

“De Machtige van Israël”, een titel die Jesaja alleen hier gebruikt, kan de ontrouw van Zijn volk niet ongestraft laten. Hij is machtig om met hen die Hij “Mijn tegenstanders” noemt te handelen op een wijze dat Hij daar “troost” uit haalt. Troost is nodig bij verdriet. Hij heeft groot verdriet over hun afvalligheid. Zijn troost vindt Hij in het oordeel over hun afvalligheid, waardoor die van voor Zijn aangezicht wordt weggedaan.

Hij moet over Zijn tegenstanders en vijanden wraak oefenen. Maar let op. De tegenstanders en de vijanden zijn hier niet de Assyriërs, zoals het volk dat graag ziet, maar God spreekt hier over hen, Zijn volk! Met “Mijn tegenstanders” en “Mijn vijanden” bedoelt Hij hen. Zij, de opstandige Joden, zijn tegenstanders en vijanden van Zijn wet en Zijn regering.

Dat Hij Zich – letterlijk: Zijn hand – tegen Zijn volk keert, is bedoeld om hen te zuiveren van hun ongerechtigheden, zodat ze een zuiver zilver zullen zijn (vers 25). De goddeloze massa is schuim en tin geworden (vgl. vers 22). Dat schuim is waardeloos, en het tin lijkt wel edelmetaal, maar is nep. Beide elementen zal Hij wegdoen door het oordeel van het vuur. Wat overblijft, is een Godvrezend overblijfsel dat een welgevallen is voor Zijn hart (Zc 13:9a{25}; Ml 3:2).

Js 1:26-27 | Herstel voor Jeruzalem

26  Ik zal uw rechters teruggeven als vroeger,
en uw raadslieden als in het begin.
Daarna zult u genoemd worden:
stad van de gerechtigheid, trouwe stad.
27  Sion zal door recht verlost worden,
en wie van haar zich bekeren, door gerechtigheid.

Na de uitoefening van het oordeel zullen rechtvaardige “rechters” door de HEERE worden aangesteld “als vroeger”, dat wil zeggen als in de dagen van David en Salomo (vers 26). Bij de “raadslieden als in het begin” kunnen we denken aan Mozes en Jozua. Dat zal een totaal andere situatie tot gevolg hebben dan zoals die nu is met de onrechtvaardige leidslieden die de dienst uitmaken en het leven van het volk beheersen. Het gevolg is dat Jeruzalem weer “stad van de gerechtigheid, trouwe stad” kan worden genoemd (vgl. vers 21; Zc 8:3{26}). We kunnen ook zeggen dat Jeruzalem weer een trouwe ofwel geloofwaardige stad is geworden – ‘geloof’ en ‘trouw’ zijn in het Hebreeuws hetzelfde woord.

De heerlijke kenmerken van vers 26 zullen het resultaat zijn van Gods verlossing van Sion op basis van Zijn oordelen die Hij in gerechtigheid uitvoert (vers 27). Gods rechtvaardige genade voert tot gerechtigheid en standvastigheid in het leven van hen die gerechtvaardigd zijn. De basis van de verlossing is het werk van Christus Die op het kruis het rechtvaardig oordeel van God heeft ontvangen over de zonden van ieder die zich bekeert.

Js 1:28-31 | Oordeel op basis van recht

28  Maar er zullen rampen zijn voor zowel overtreders als zondaars;
wie de HEERE verlaten, zullen omkomen.
29  Want zij zullen beschaamd worden vanwege de eiken
die u begeerd hebt,
en u zult rood worden van schaamte over de tuinen
die u uitgekozen hebt.
30  Want u zult zijn
als een eik waarvan de bladeren verwelken,
en als een tuin die geen water heeft.
31  En de sterke zal tot vlasafval worden
en wie het bewerkt, tot een vonk;
die twee zullen samen verbranden,
en niemand zal er blussen.

In tegenstelling tot hen die zich bekeren en het vrederijk zullen binnengaan en de zegen ervan zullen genieten (verzen 26-27), staan zij die de antichrist zullen volgen. Zij zijn “overtreders” van Gods geboden (vers 28). Daarmee wordt de afvallige massa van Gods volk bedoeld. Met “zondaars” worden de wetteloze heidenen bedoeld, mensen die niet aan Gods doel beantwoorden – het woord ‘zonde’ betekent letterlijk ‘het doel missen’. “Rampen” zullen hen treffen, want zij hebben allen “de HEERE verlaten” en “zullen omkomen”.

De machtigen van de aarde op wie zij hebben vertrouwd, voorgesteld in “de eiken”, zullen hen teleurstellen (vers 29), evenals de heerlijkheid van de wereld, voorgesteld in “de tuinen”. Ze hebben gedacht door hun verbinding met ‘de eiken’ en de ‘tuinen’ zelf een “eik” en een “tuin” te worden, maar zullen daarin zwaar teleurgesteld worden (vers 30). Zij zullen samen met hen omkomen.

Vers 31 wijst op het eindoordeel aan het slot van het boek (Js 66:24), wat de gedachte onderstreept dat dit eerste hoofdstuk de inleiding op het hele boek is. In “de sterke” herkennen we het beest uit de zee, de heerser over de Europese Unie, het herstelde West-Romeinse rijk (Op 13:1-10). In “wie het bewerkt” herkennen we het beest uit de aarde, de antichrist (Op 13:11-18).

“Die twee [het beest uit de zee en het beest uit de aarde] zullen samen verbranden”, ze zullen beiden levend in de hel, de poel van vuur, worden geworpen (Op 19:20{27}). Het vuur van het oordeel komt hier niet van buitenaf, maar van binnenuit. Zoals “vlasafval” dat vuurvonk bevat en het vlasafval van binnenuit in brand zet, zo draagt de zonde het oordeel in zichzelf en roept het oordeel erover zelf af. Hun zelfvertrouwen is hun ondergang.

Samenvatting Jesaja 1

We hebben in dit eerste hoofdstuk gezien dat het de inleiding is op het hele boek omdat hierin de beginselen van Gods handelwijze ten opzichte van het volk Israël worden uiteengezet. Het begint met de aanklacht over hun zonden en een oproep tot bekering. Daarop volgen Zijn belofte om hen die gehoorzamen, het gelovig overblijfsel, te zegenen, en Zijn dreiging om hen die onwillig zijn, de goddeloze massa van het volk, te oordelen.

Nadat het oordeel is voltrokken en loutering heeft plaatsgevonden, zal Gods zegen in het vrederijk door Zijn Messias tot Israël en via Israël tot de volken komen. Dat zullen we in de komende hoofdstukken zien.

Jesaja 2

Inleiding

De vier hoofdstukken die nu volgen, Jesaja 2-5, vormen een samenhangend geheel. Het is één rede tot Juda en Jeruzalem. Met Jesaja 6 begint een nieuw gedeelte, wat wordt aangegeven door een nieuwe tijdsaanduiding (Js 6:1). Jesaja 2-5 bevatten een nieuw visioen dat begint met het vrederijk.

Dit rijk komt echter alleen tot stand nadat de dag van de HEERE (vers 12) gekomen is. De dag van de HEERE is de periode dat de HEERE Zijn raadsbesluiten tot stand brengt met betrekking tot de verheerlijking van Christus, de SPRUIT van de HEERE (Js 4:2), het herstel van Israël en het oordeel over en de zegen voor de volken.

Het eerste gedeelte van dit hoofdstuk (verzen 1-5) is voor een groot deel woordelijk gelijk aan de beschrijving van het vrederijk door een tijdgenoot van Jesaja, de profeet Micha (Mi 4:1-5). Dat wil niet zeggen dat de een het van de ander heeft overgeschreven of dat één van de twee niet geïnspireerd zou zijn. De ene Geest van God heeft eenvoudig hen beiden geïnspireerd om hetzelfde te schrijven. Het is daardoor een tweevoudig getuigenis waardoor wordt onderstreept dat wat is gezegd, in vervulling zal gaan.

Js 2:1-5 | Het komende vrederijk

1 Het woord dat Jesaja, de zoon van Amoz, gezien heeft over Juda en Jeruzalem.
2  Het zal in het laatste der dagen geschieden
dat de berg van het huis van de HEERE vast zal staan
als de hoogste van de bergen,
en dat hij verheven zal worden boven de heuvels,
en dat alle heidenvolken ernaartoe zullen stromen.
3  Vele volken zullen gaan en zeggen:
Kom, laten wij opgaan naar de berg van de HEERE,
naar het huis van de God van Jakob;
dan zal Hij ons onderwijzen aangaande Zijn wegen,
en zullen wij Zijn paden bewandelen.
Want uit Sion zal de wet uitgaan,
en het woord van de HEERE uit Jeruzalem.
4  Hij zal oordelen tussen de heidenvolken
en veel volken vonnissen.
En zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegscharen
en hun speren tot snoeimessen.
Geen volk zal tegen een [ander] volk het zwaard opheffen.
Oorlog [voeren] zullen zij niet meer leren.
5  Huis van Jakob, kom, laten wij wandelen in het licht van de HEERE.

In vers 1 ziet Jesaja “het woord … over Juda en Jeruzalem” (vgl. Js 1:1 waar hij een visioen over Juda en Jeruzalem ziet). Hier ziet hij een woord ofwel een boodschap over Juda en Jeruzalem (vgl. Am 1:1). Dit geeft aan dat het een bovennatuurlijke mededeling betreft met daarin zowel zichtbare als hoorbare elementen.

Dit vers is tevens een inleiding op Jesaja 2-5 en geeft ook aan dat het daarin om de reiniging van Juda gaat. Daarop wijst “het woord”, want dat wordt in Gods Woord voorgesteld als een beeld van het water dat reinigt (Ef 5:26). Deze reiniging vindt plaats op “de dag van de HEERE” (Js 2:12) door “de SPRUIT van de HEERE”, dat is de Heer Jezus (Js 4:2).

Het geeft ook aan dat het Woord levend en krachtig werkzaam is. Dat zal worden gezien en gehoord door iemand die in gemeenschap met God leeft. Jesaja ziet als ‘ziener’ met de ogen van God en ziet “het Woord” van God aan het werk (1Th 2:13). Wat hij doorgeeft, zijn dan ook de woorden van God en geen inbeelding of het weergeven van eigen gedachten.

In de verzen 2-4 hebben we een prachtige beschrijving van het begin van het duizendjarig vrederijk. Het is tevens het glorieuze einde van een droevige geschiedenis. Het woord dat Jesaja ziet, heeft betrekking op de eindtijd, “het laatste der dagen” (vers 2). Dit is een bijzondere uitdrukking die veertien keer voorkomt in het Oude Testament, hier de enige keer in Jesaja. Deze uitdrukking heeft betrekking op de periode dat de Messias zal verschijnen en Gods wegen tot voleinding zullen worden gebracht (Hb 1:1-2; 1Pt 1:19-20). De uitdrukking wijst hier op de heerlijkheid van het duizendjarig vrederijk.

De tempel, “het huis van de HEERE”, staat op de tempelberg en zal hoogverheven zijn, zowel in letterlijke als in geestelijke zin (vgl. Js 66:23; Zc 14:16). Het betreft hier de tempel die Ezechiël beschrijft (Ezechiël 40-43). Bergen zijn vaak een beeld van machtige koninkrijken en heuvels van kleinere aardse machten. Dat de tempelberg hoger zal zijn dan alle andere bergen, wil ook zeggen dat Israël machtiger zal zijn dan de andere volken en hoofd zal zijn van alle volken (Dt 26:19a{28}).

“Alle heidenvolken zullen” nu naar het berg van het huis van de HEERE “stromen”. Deze beschrijving roept het beeld op van een vredig stromende rivier. Het staat in tegenstelling tot het woeden van de volken van voor die tijd, wat wordt vergeleken met het woeden van een woeste zee. Aangezien de tempel op de berg Moria of Sion ligt, hier aangeduid “als de hoogste van de bergen”, ontstaat het opmerkelijke beeld van een omhoog stromende rivier.

De volken zullen in het vrederijk elkaar aansporen om op te trekken “naar de berg van de HEERE, naar het huis van de God van Jakob” (vers 3). Die plaats is het centrum van het vrederijk. Daar zullen alle volken zich verzamelen. Ze trekken daarheen gemeenschappelijk op, nu niet om ertegen te strijden, maar om onderwijs van de HEERE te ontvangen. Door het bouwen van de toren van Babel (Gn 11:1-9) heeft de mens een eigen verzamelpunt willen maken tot eer van zichzelf. God voorkomt dit en verstrooit de volken. Nu erkennen de volken Zijn heerschappij en vinden in Zijn huis hun centrum.

Het huis van de HEERE wordt hier veelzeggend “het huis van de God van Jakob” genoemd. Het laat zien hoe God dan openlijk zal hebben getriomfeerd over de egoïstische draaierijen die Jakob kenmerkten en die ook in zijn nageslacht zijn voortgezet en gebleken. Dit zal zo duidelijk zijn, dat alle volken naar Gods huis zullen gaan om van Hem te leren, zodat ze in overeenstemming met Zijn wet zullen wandelen. Als de oordelen zijn uitgevoerd, zullen de mensen worden gekenmerkt door gehoorzaamheid aan God en als gevolg daarvan door vrede onder elkaar.

Zij komen ook omdat ze ernaar verlangen om onderwijs van Hem te ontvangen “aangaande Zijn wegen”, zodat ze geen eigen wegen meer gaan, maar “Zijn paden bewandelen” zullen. Dan wordt de belofte vervuld die God in Genesis 22 doet (Gn 22:14{29}; Js 51:4; Mi 4:2; Zc 8:3). Deze vervulling vindt plaats op grond van het offer dat God Zelf geeft in Zijn Zoon en waarvan het offeren van Izak door Abraham een beeld is. Het onderwijs betreft de wet waarnaar het koninkrijk der hemelen geregeerd zal worden, zoals onder andere neergelegd in Mattheüs 5-7.

Uit Sion zal niet het evangelie van de genade uitgaan, maar het onderwijs van de wet. Dat onderstreept dat het niet over de gemeente gaat, maar over Israël. De wet zal volgens het nieuwe verbond in het hart van Israël zijn (Hb 8:10).

Honger naar Gods Woord, het verlangen naar geestelijk voedsel en onderwijs, is een van de bewijzen van de bekering. Ieder die tot geloof in de Heer Jezus is gekomen, zal Gods Woord willen leren kennen. De waarheid van Gods Woord is op aarde nergens anders te vinden dan in wat nu Zijn huis is, “[de] gemeente van [de] levende God, [de] pilaar en grondslag van de waarheid” (1Tm 3:15).

Elk hart dat ernaar verlangt in Gods wegen te wandelen, zal daarom ook naar de samenkomst van de gemeente gaan om daarover te horen. Hij zal anderen daartoe aansporen met de woorden: “Kom, laten wij opgaan” (vgl. Hb 10:25). Dat betekent natuurlijk niet dat er geen persoonlijke bijbelstudie hoeft te gebeuren. Echte honger naar het Woord zal, gestimuleerd door het onderwijs in de gemeente, aanzetten tot dagelijkse persoonlijke bijbelstudie.

De HEERE, dat is de Heer Jezus, zal rechtspreken tussen de volken (vers 4). De geschillen tussen de volken verdwijnen niet automatisch, maar worden door Hem opgelost. Het gevolg is vrede op aarde. Iedereen zal vrede hebben met Zijn beslissing. Het is geen onrustige, breekbare vrede, maar vrede gebaseerd op gerechtigheid.

Door het wegnemen van elke oorzaak van conflicten zullen er geen oorlogen meer uitbreken. Alle oorlogstuig, “zwaarden” en “speren”, kan worden omgezet in werktuigen die zegen voor de mens bewerken, “ploegscharen” en “snoeimessen” (vgl. Jl 3:10). Niemand zal nog instructies krijgen hoe hij oorlog moet voeren. Er is geen aanleiding meer toe. Als er op de paden van de HEERE wordt gewandeld, is er vrede in het hart en vrede met alle medewandelaars die ook op die paden wandelen.

Dat zij niet meer zullen “leren” hoe er oorlog gevoerd moet worden, is vol betekenis. Nog steeds wordt de oorlog geleerd en ook nog eens zeer efficiënt. De angst die de mensen kenmerkt, drijft hen ertoe te vechten voor hun rechten. Zodra iemand meent tekort te worden gedaan, wordt er naar de wapens gegrepen, soms letterlijk, soms in een woordenstrijd. Het gaat de menselijke capaciteit te boven om de oorlog af te schaffen en uit te bannen. Er zal een periode komen dat de mensen menen dit doel te hebben bereikt en dat toeschrijven aan hun eigen inspanningen. Ze zullen zeggen: “Vrede en veiligheid”, om vervolgens door “een plotseling verderf” (1Th 5:3) te worden getroffen.

Ook elke onvrede tussen gelovigen kan worden weggenomen als we ons willen laten onderwijzen door de Heer Jezus (vgl. Fp 2:5). Als we met onze geschillen naar Hem gaan, zal Hij rechtspreken. Hij kan elk geschil oplossen. Door ons voor Zijn oplossing te buigen keert de vrede terug en zullen wij onze kracht kunnen inzetten voor Zijn werk. Dat geeft zegen. Rechtszaken in de gemeente vandaag worden opgelost als er wordt gedacht aan de toekomst die hier wordt beschreven (1Ko 6:1-8).

Na dit glorieuze perspectief kan Jesaja zich als het ware niet inhouden. Hij roept het “huis van Jakob” toe om direct naar de HEERE terug te keren en te gaan “wandelen in het licht van de HEERE” (vers 5) en niet meer in het valse licht van de afgoden. Het is een oproep om te gaan wandelen in het licht van het onderwijs dat Gods Woord verspreidt. Wandelen in het volle licht van de HEERE zullen ze doen in het vrederijk. Dat licht geeft zicht op de toekomst (verzen 2-4).

Wij mogen vandaag al wandelen als kinderen van het licht (Ef 5:8-20), terwijl we uitzien naar de komst van de Heer Jezus. We zien op andere plaatsen in de Bijbel dat lezen over de toekomst en dat in ons hart opnemen, een heiligend en reinigend effect heeft op ons leven in de tegenwoordige tijd (2Pt 3:10-14; 1Jh 3:2-3).

Dit gedeelte laat ons dan ook zien wat Gods doel en Gods norm zijn voor het volk Israël. Aangezien Israël niet aan dit doel en deze norm beantwoordt, moet God noodzakelijkerwijs het volk oordelen en reinigen door Zijn woord. Dit wordt in het volgende gedeelte beschreven.

Js 2:6-9 | De HEERE heeft Zijn volk verlaten

6  Maar U hebt Uw volk verlaten,
het huis van Jakob,
want zij zijn vol [goddeloosheid] uit het Oosten,
en zij duiden wolken, net als de Filistijnen,
en met buitenlanders slaan zij de handen ineen.
7  Hun land is vol zilver en goud,
en er [komt] geen einde aan hun schatten.
Hun land is vol paarden,
en er [komt] geen einde aan hun wagens.
8  Hun land is vol afgoden;
voor het werk van hun handen buigen zij zich neer,
voor wat hun vingers gemaakt hebben.
9  Zo bukt zich de [gewone] man en vernedert zich de man [van aanzien].
Vergeef het hun niet!

Jesaja keert terug tot de actuele situatie. Het contrast met de toekomst, die in de vorige verzen is beschreven en in Jesaja 4 opnieuw wordt beschreven (Js 4:2-6), is enorm. De actualiteit noodzaakt hem tot de oproep om in het licht van de HEERE te wandelen (vers 5) en het uitspreken van oordelen die aan de vestiging van het vrederijk moeten voorafgaan. Hij maakt ook duidelijk wat de aanleiding tot die oordelen is. In de verzen 6-11 lezen we de oordelen over Israël en in de verzen 12-22 lezen we de oordelen over alle volken.

Na de oproep om te wandelen in het licht van de HEERE hernieuwt Jesaja zijn klacht over de jammerlijke afvalligheid van het volk (vers 6). Hij wendt zich met zijn klacht rechtstreeks tot de HEERE. Hij spreekt het uit tot Hem dat Hij Zijn volk heeft verlaten, waardoor het licht niet over Zijn volk schijnt. De uitdrukking “het huis van Jakob” geeft hier aan, zoals uit het vervolg blijkt, dat het volk een eigen weg gaat en niet met God rekent.

Tegelijk met zijn klacht rechtvaardigt Jesaja het handelen van God. God heeft Zijn volk moeten verlaten omdat het zich heeft opengesteld voor demonische invloeden “uit het Oosten” (vgl. Nm 23:7). Ze zijn daarvan zelfs “vol”, zodat er voor de HEERE geen enkele ruimte meer is. Ook de Filistijnse invloed, die vanuit het westen komt, is groot, want ze “duiden wolken” net als de Filistijnen. Het volk stelt zich open voor een vorm van waarzeggerij die gebeurt door naar de vorm van de wolken of veranderingen in de lucht te kijken en aan de hand daarvan beslissingen nemen. Daarmee gaan ze radicaal in tegen wat door de HEERE in de wet ten strengste verboden is (Dt 18:10-12; Lv 19:26; 2Kn 21:6).

In de christenheid hebben dezelfde invloeden uit het oosten en het westen ingang gekregen. In de Bijbel is het oosten de richting die aangeeft dat iemand weggaat van de HEERE (Gn 4:16; 11:2). Invloeden uit het oosten betekent invloeden van mensen die niets met God te maken willen hebben en in rebellie tegen Hem leven. Hebben die niet veel invloed gekregen in de christenheid?

In het westen van Israël, dat is in het land zelf, wonen de Filistijnen. Zij zijn een beeld van het ritualisme, een godsdienst van rituelen met daaraan bijgelovige praktijken gekoppeld. Dit heeft ook ruime ingang in de christenheid gekregen. Het heeft vooral gestalte in het rooms-katholicisme, maar ook in het protestantisme vindt het steeds meer ingang.

De HEERE heeft Zijn volk niet verstoten omdat Hij hen niet lief zou hebben, maar omdat zij aan de heidenen om hen heen gelijk zijn geworden. Hun praktijk laat het zien. Ze “slaan … de handen ineen” (letterlijk: ze doen handjeklap), ze doen samen “met buitenlanders”. Ze sluiten zich bij hen aan – ze gaan om zo te zeggen met hen onder eenzelfde juk – en nemen hun gewoonten over. Zo doen zij hun afzondering teniet (Hs 8:8-9). Ze sluiten God buiten en keren zich in vijandschap tegen Hem (Jk 4:4; 2Ko 6:14).

Het bezit van “zilver en goud”, die eindeloze schatten (materialisme), de “paarden” waarvan het land ook “vol” is en de eindeloze rij “wagens” (militaire kracht) schrijven ze ongetwijfeld toe aan de door hen vereerde afgoden en verrichte demonische praktijken (vers 7). Tegelijk tonen zij hun afwijzing van het gebod dat God hierover heeft gegeven (Dt 17:16-17). Dit gebod betreft overigens niet het rijk zijn, maar het rijk willen zijn (1Tm 6:9) en het machtsmisbruik dat van rijkdom wordt gemaakt als men eenmaal rijk is.

Ook het bezit van paarden is niet verboden, wel het vermeerderen ervan, omdat daardoor het gevaar groot is daarop te gaan vertrouwen en niet op de HEERE. Ook daarvan is het land “vol”. De hebzucht van het volk voert tot een zich neerbuigen voor tastbare dingen, het werk van hun eigen handen. Hebzucht is ten nauwste verbonden aan afgoderij. Gods Woord schakelt ze zelfs gelijk en spreekt over “de hebzucht, die afgodendienst is” (Ko 3:5).

Hier volgt ook direct op de hebzucht de aanklacht dat “hun land … vol van afgoden” is (vers 8). Ook hier horen we weer het woord “vol”. Terwijl de mens zich hecht aan zijn bezit en zich beroemt op zijn prestaties en die aanbidt, is deze afgodendienst in feite een vernedering voor de mens (vers 9a). Afgoderij verlaagt zijn waardigheid als mens – die toch het hoofd van de schepping is – tot beneden de materie (vgl. Rm 1:21-23). Het maakt daarbij niet uit of die mens een persoon van aanzien of iemand van de arbeidersklasse is. Van deze afgoderij zijn alle geledingen van het volk doortrokken.

Het (minachtende) woord voor afgoden is hier elilim. Dat lijkt op het woord voor God, Elohim, maar elilim betekent ‘waardeloos, lege dingen, nietigheden’. Het land Israël is vol van waardeloze dingen, nietigheden, dingen die vergankelijk zijn en zullen verdwijnen (vers 18). Hoe is het met ons? Hebben wij zulke dingen in ons leven?

Deze situatie brengt Jesaja tot de bede: “Vergeef het hun niet!” (vers 9b). De tekst is letterlijk: “U zult hen niet vergeven.” Hij kan ook gelezen worden als de reden waarom God hen moet oordelen en verwerpen (vers 6; vgl. Hs 1:6), want als God niet vergeeft, moet Hij oordelen. De voorbidder voor het volk voelt zich hier genoodzaakt tegen zijn volk te pleiten. Dit gebed is de juiste uiting van een hart dat aanvoelt hoezeer God door deze houding en handelwijze van Zijn volk wordt gegriefd. Het enige wat past, is het oordeel, want God kan dit kwaad van Zijn volk niet verdragen.

Materialisme en genotzucht zijn vandaag onder christenen net zo aanwezig als onder Gods volk toen. Ga maar na hoeveel aandacht en geld er aan de materiële dingen wordt besteed en hoe weinig aandacht God en Zijn Woord krijgen. Als we dit opmerken, moeten we niet om vergeving daarvoor vragen, maar moeten we bidden dat er door Gods genade oprechte belijdenis, zelfoordeel en bekering zullen plaatsvinden.

Profetisch vinden we hier de geestelijke kenmerken van Israël ten tijde van hun afgoderij onder de regering van de antichrist. De maat van hun zonden is dan vol. Het oordeel is onontkoombaar.

Js 2:10-18 | De HEERE tegen alle hoogmoed

10  Ga de rots[kloof] in,
verberg u in het stof
uit angst voor de HEERE
en vanwege de glorie van Zijn majesteit.
11  De hoogmoedige ogen van de mensen zullen neergeslagen worden,
en de trots van de mannen zal neergebogen worden.
Alleen de HEERE zal op die dag hoogverheven zijn.
12  Want de dag van de HEERE van de legermachten zal zijn
tegen al wie hoogmoedig en trots is,
tegen al wie zich verheft, opdat hij vernederd zal worden;
13  tegen alle ceders van de Libanon, hoog en verheven,
en tegen alle eiken van Basan,
14  tegen al de hoge bergen
en tegen al de verheven heuvels,
15  tegen elke hoge toren
en tegen elke vestingmuur,
16  tegen alle schepen van Tarsis
en tegen alle koopvaardijschepen [met] kostbare [lading].
17  De hoogmoed van de mensen zal vernederd worden
en de trots van de mannen zal neergebogen worden.
Alleen de HEERE zal op die dag hoogverheven zijn.
18  En de afgoden – ze vergaan volkomen.

Het oordeel is onvermijdelijk, omdat ze hun Rots, de HEERE, hebben verlaten (Js 17:10a) en hebben vervangen door de afgoden. Vanwege de “angst voor de HEERE”, dat is voor Zijn Persoon, en “de glorie van Zijn majesteit”, dat is voor Zijn uitstraling (vers 10) worden ze nu opgeroepen tot de natuurlijke rotsen hun toevlucht te nemen.

‘De glorie van Zijn majesteit’ is een favoriete uitdrukking van de Assyriërs die ze voor zichzelf gebruiken. Maar het gebruik van deze uitdrukking komt alleen de HEERE toe. De Assyriërs moeten zich verbergen “in het stof”, de materie waaruit ze gevormd zijn en waar ze thuishoren, omdat ze de eer van hun Formeerder hebben geroofd en Hem uit hun leven hebben gebannen.

Hier vinden we, zoals op zoveel andere plaatsen in dit boek, het samengaan van het oordeel door middel van de inval van de Assyriërs, de tuchtroede in de hand van God voor Zijn volk, en het oordeel in de laatste dagen, kort voor het duizendjarig vrederijk. In beide gevallen wordt de trots van de mens vernederd en zal de HEERE alleen verheven zijn (vers 11).

Hier worden mensen gedwongen zich te vernederen. Johannes de doper daarentegen vernedert zich vrijwillig. Dat blijkt uit zijn woorden: “Hij moet meer, maar ik minder worden” (Jh 3:30). Elke knie zal zich buigen in de Naam van Jezus (Fp 2:10), hetzij nu vrijwillig uit liefde voor Hem, hetzij in de toekomst gedwongen met erkenning van Zijn majesteit. Hoe meer wij onszelf vernederen, des te meer ruimte krijgt de Heer om Zichzelf in ons zichtbaar te maken, zodat de mensen Hem in ons verheerlijken.

Vanaf vers 12 worden we verplaatst naar de tweede komst van de Heer Jezus, dat is Zijn komst als Messias voor Zijn volk en als Rechter van de hele aarde. Als Hij komt om op aarde gerechtigheid uit te oefenen, zullen de waarderingen die de mens erop nahoudt, omgekeerd worden. De dingen die de mensen tot dat ogenblik voor waardevol hebben gehouden, zullen ze dan onbelangrijk vinden, en wat ze eerder als bijzaken hebben beschouwd, zullen dan hoofdzaken worden.

Hij komt als “de HEERE van de legermachten” (vers 12), een naam die Jesaja ruim zestig keer voor God gebruikt. Het is een krijgsnaam, waarmee de militaire macht en kracht van God worden aangeduid. Wanneer deze almachtige HEERE met Zijn legers komt, kan niets tegen Hem standhouden. De tegenstand wordt in de volgende verzen in symbolen en op diverse andere manieren weergegeven.

“De dag van de HEERE” duidt een periode aan, waarin de Heer Jezus – Hij is de HEERE – alle gezag dat Hem door de Vader is gegeven (Mt 28:18{30}; Jh 13:3a), zal gaan uitoefenen. Het is de dag dat Hij Zich openlijk keert tegen alle zelfverheerlijking van de mens en tegen alle afgoden. Het is de dag waarop alles aan het licht zal komen en door Hem geoordeeld zal worden (Jh 5:22{31},27{32}). Dan vervult Hij het woord dat Hij op aarde heeft gesproken: “Want ieder die zichzelf verhoogt, zal worden vernederd” (Lk 14:11a). De uitdrukking “de dag van de HEERE” wordt verder uitvoerig toegelicht in Jesaja 13 (Js 13:6-13).

Als de Heer Jezus voor de tweede keer verschijnt, zal Hij eerst het oordeel voltrekken over alle hoogmoed van de mens. In de verzen 13-16 gebruikt Jesaja zeven voorbeelden uit de natuur en de samenleving om te beschrijven waartegen de HEERE zal optreden. De bomen als “ceders” en “eiken” (vers 13) kunnen we zien als symbolen van de leiders, zoals koningen en prinsen, van de volken die aan het einde van de tijd tegen de Joden zullen optrekken.

“De hoge bergen” en “de verheven heuvels” (vers 14) stellen grote en kleine aardse machten voor, landen die zich boven andere landen verheffen. Ze hebben hoge torens en vestingmuren gebouwd (vers 15) om zich tegen eventuele aanvallen te verdedigen. Ook drijven ze handel over zee tot vergroting van hun economische macht (vers 16). Tot die rijkdom behoort ook “kostbare [lading]”, een unieke uitdrukking in het Hebreeuws die is afgeleid van het woord ‘beeld’, waarbij we kunnen denken aan de macht van het entertainment en de beeldcultuur van onze tijd.

Als de HEERE verschijnt, zal de zelfverheffing van de mens moeten plaatsmaken voor de verheffing van de HEERE. Hun trots zullen ze niet kunnen handhaven, maar zal met onweerstaanbare macht neergebogen worden. Op die dag zal de HEERE als Enige “hoogverheven zijn” (vers 17).

En wat gebeurt er met de afgoden waar ze nu nog hun hoop op hebben gevestigd en hun heil van verwachten (vers 18)? “Ze vergaan volkomen.” Daarmee is alles over hun lot gezegd. De afgoden zijn de wortel van de rampspoed die over hen komt. Ze hebben de HEERE verlaten en Hem vervangen door de afgoden (elilim, zie toelichting bij vers 8). In slechts drie woorden wordt als in een flits weergegeven wat ermee gebeurt. Letterlijk staat er: “Nietigheden tot niets.” Waardeloos zijn ze en totaal verdwijnen zullen ze.

Als alleen de Heer Jezus het in ons leven te zeggen heeft, als we Hem alleen verheffen, zal geen enkele vorm van afgoderij bij ons voet aan de grond krijgen (1Jh 5:21).

Js 2:19-21 | De verschrikking van de HEERE

19  Dan zullen zij de grotten van de rotsen binnengaan
en de holen in de grond,
uit angst voor de HEERE
en vanwege de glorie van Zijn majesteit,
als Hij opstaat om de aarde te verschrikken.
20  Op die dag zal de mens
zijn zilveren afgoden en zijn gouden afgoden,
die hij voor zichzelf gemaakt had om zich [daarvoor] neer te buigen,
voor de ratten en de vleermuizen werpen.
21  Dan zullen zij de spleten in de rotsen binnengaan
en de kloven in de rotsen,
uit angst voor de HEERE,
en vanwege de glorie van Zijn majesteit,
als Hij opstaat om de aarde te verschrikken.

Dan komt het moment dat de HEERE opstaat (verzen 19-21). Wat een schrikreactie geeft dat! Panische angst breekt uit. Al die nietige schepseltjes die als God hebben willen zijn, zullen zich niet verbergen tussen het geboomte in het paradijs (Gn 3:7-8), maar vluchten in grotten en onderaardse gewelven (vers 19). “Angst voor de HEERE”, dat is voor Zijn Persoon, bevangt hen. “De glorie van Zijn majesteit”, dat is Zijn uitstraling, overweldigt hen. Lange tijd heeft het erop geleken dat Hij Zich niet met de aarde bemoeide. Hij had geen plaats meer in het denken van de mens. Als Hij in Zijn volle grootte opstaat, begrijpen zij tot hun ontzetting dat zij zich vergist hebben en grijpt een wurgende angst hen aan.

In het licht van de heerlijkheid van Zijn majesteit verschrompelt en verdwijnt al hun vertrouwen op hun afgoden. “Op die dag” zullen ze de misleiding, de nutteloosheid en de waardeloosheid ervan inzien (vers 20). “Die dag” is de dag van de HEERE (vers 12), de dag die in volkomen tegenstelling staat tot de dag van de mens. De dag van de mens is de tegenwoordige boze eeuw waarin God de mens toestaat los van Hem zijn eigen wil te doen en zijn eigen weg te gaan.

Met afschuw zal “de mens”, en met name de godsdienstige mens, de zogenaamde goede werken van zijn handen waaraan hij zijn goede goud en zilver heeft besteed, voor “de ratten en de vleermuizen”, die onreine dieren, “werpen”. Die “afgoden” op wie ze hun vertrouwen hebben gesteld, komen nu als oud vuil tussen onreine ratten en vleermuizen te liggen. De mens ontdekt dat het hebben en meezeulen van al die wereldgodsdiensten, zoals islam, boeddhisme en hindoeïsme, geen enkel voordeel geeft. Integendeel, meezeulen veroorzaakt alleen maar vluchtvertraging. Vluchten is het parool en wel zo snel mogelijk. Dat is dan het einde van hun vertrouwen op valse godsdiensten.

Ze worden in hun vlucht opgejaagd door “angst voor de HEERE” en “de glorie van Zijn majesteit” (vers 21). Zodra ze een spleet of kloof in de rotsen hebben gevonden, zullen ze daarin binnengaan om zich tegen de ontbrande toorn van de HEERE te beschutten (Op 6:12-17; Hs 10:8).

Maar “als Hij opstaat om de aarde te verschrikken”, zijn vluchten en verbergen dwaze, zinloze, ja, lachwekkende acties. Er is geen ontkomen mogelijk, net zomin als dat het is geweest voor het eerste mensenpaar (Gn 3:8; Ps 139:7). Niets zal hen kunnen beschermen tegen Zijn toorn. Ze kunnen het oordeel niet ontvluchten. De dag van de mens komt tot een roemloos, beschamend einde.

Dit is het einde van de hoog geroemde cultuur en techniek van de mensen en hun inspanningen om deze wereld tot een veilig rustoord te maken. Dit is het einde omdat ze Hem hebben genegeerd Die alles tot Zijn eigen heerlijkheid heeft geschapen. In plaats van zich in Hem te verheugen heeft de mens zich in zichzelf verheugd. Alles wat hem is gegeven, heeft hij niet tot eer van God, maar tot verheerlijking van zichzelf gebruikt. Hij is trots, hoogmoedig en aanmatigend geworden op en over alles wat God hem heeft gegeven. Daarom komt het oordeel over hem.

Js 2:22 | Zie af van de mens

22  Zie voor uzelf [dan] af van de mens
– in zijn neus heeft hij [slechts] adem –
want als wat is hij [eigenlijk] te beschouwen?

De profeet roept hun toe dat ze toch van de mens afzien, dat ze niet langer op hem vertrouwen (Ps 118:8-9{33}). Wie is immers de mens, dat nietige wezen, tegenover de Almachtige (Ps 104:29{34})?

Met “de mens” wordt hier in het bijzonder ‘de mens van de zonde’ bedoeld, dat is de mens die als God wil zijn (2Th 2:4b), de antichrist, de valse messias. Na zijn buitengewone misleiding door het uitoefenen van kracht en tekenen en wonderen van de leugen zal hij bij de komst van de Heer Jezus door Hem worden tenietgedaan (2Th 2:3,8-9). Zijn verdorvenheid is zo overduidelijk, dat hij zonder vorm van proces levend in de hel wordt geworpen (Op 19:20).

Samenvattend kunnen we zeggen dat de zonde van afgoderij – de mens die als God wil zijn – het gevolg en de climax, weergegeven in het getal zeshonderdzesenzestig (Op 13:18), is van de trots en hoogmoed van de mens.

Jesaja 3

Inleiding

In dit hoofdstuk wordt de beschrijving van de wantoestanden onder het volk voortgezet, die in het vorige hoofdstuk is begonnen. In het licht van God is duidelijk geworden hoe nietig de mens is (Js 2:22), dit ondanks zijn trots en opgeblazenheid. Maar het volk van God weet dit nog niet. Om hun dat te laten weten neemt de HEERE nu al hun hulpmiddelen weg. Door dit oordeel, dat altijd “begint bij het huis van God” (1Pt 4:17), wordt Sion vernederd.

Zo algemeen als het neerhalen van de menselijke trots in het vorige hoofdstuk is, zo precies en diepgaand zal het oordeel over Sion zijn. Het oordeel komt over de stad en het volk, terwijl de aandacht daarbij speciaal wordt gericht op de leiders en de voorname vrouwen.

De HEERE laat zien hoe de oordelen plaatsvinden. De oordelen worden hier op een manier beschreven die alleen begrepen wordt als we er oog voor hebben. Dan ontdekken we dat Hij dingen wegneemt, zowel op materieel als op geestelijk gebied, met een doel. Hij wil Zijn volk daardoor als het ware dwingen weer naar Hem te vragen. De HEERE brengt hen naar de eenzame en troosteloze woestijn zonder hulpmiddelen om tot hun hart te kunnen spreken (Hs 2:13).

Js 3:1-7 | De HEERE neemt elke steun weg

1  Want zie, de Heere, de HEERE van de legermachten
gaat van Jeruzalem en Juda wegnemen
steun en stut:
elke steun van brood
en elke steun van water,
2  held en strijdbare man,
rechter en profeet, waarzegger en oudste,
3  hoofdman over vijftig en man van aanzien,
raadsman, kundig vakman en scherpzinnig bezweerder.
4  Ik zal jongens aanstellen als hun vorsten,
willekeur zal onder hen heersen.
5  Het volk zal elkaar in het nauw drijven, man tegen man,
en eenieder tegen zijn naaste;
jongens zullen de ouderen aanvallen,
de geminachte de geëerde.
6  Ja, iemand zal zijn broer uit het huis van zijn vader vastgrijpen [met de woorden]:
Jij hebt [nog] een mantel, wees leider over ons,
en neem deze puinhoop onder je hoede.
7  Dan zal hij op die dag [zijn stem] verheffen [en] zeggen:
Ik kan geen heelmeester zijn,
en er is in mijn huis geen brood en geen mantel;
stel mij [daarom] niet aan als leider van het volk.

De woorden “want zie” waarmee vers 1 begint, sluiten direct op het voorgaande aan. Ze zijn de inleiding op de oordelen die Jeruzalem en Juda zullen treffen vanwege de wantoestanden die in het vorige hoofdstuk beschreven worden. Deze oordelen worden voltrokken door “de Heere, de HEERE van de legermachten” (zie voor de betekenis van deze namen de toelichting bij Jesaja 1:24). Deze Namen van God combineren de verhevenheid, het absolute gezag en de almacht van God als soevereine Heerser en Rechter en houden een sterk dreigend oordeel in.

Het wegnemen van “steun en stut” wil zeggen dat de HEERE het volk – dat wil zeggen Jeruzalem en Juda – dat zijn vertrouwen op de mens en niet op de HEERE stelt, elke vorm van ondersteuning zal ontnemen, zowel in natuurlijk als in geestelijk opzicht. Alles waarvan zij denken dat het hun steun geeft, zal worden weggenomen, zodat er niets overblijft om op te vertrouwen. De natuurlijke steun voor hun lichaam “van brood en … van water” zal wegvallen, zodat hun kracht zal vergaan. Er zal ook gebrek zijn aan geestelijke steun, want gevechtskracht, bekwame leiding, raadgever en vakmanschap zullen worden weggenomen (verzen 2-3).

De HEERE neemt alles weg waarop het volk enig vertrouwen stelt, of het nu uit een goede of uit een kwade (de “waarzegger”) bron komt. Hij kan de steun wegnemen door de dood. Hij kan dat ook doen doordat de vijand niets eetbaars overlaat en de leiders gevangenneemt en wegvoert naar zijn eigen land. Het volk zal daardoor krachteloos worden vanwege gebrek aan voedsel en het zal stuurloos worden vanwege gebrek aan leiding (2Kn 24:14).

Uiterste verwarring is het resultaat, een verwarring die nog toeneemt door een omkering van waarden en normen. De HEERE zal “jongens aanstellen als hun vorsten” (vers 4). Hij zal Zijn volk tot een prooi maken van de “willekeur” van de onrijpe, gevoelloze jeugd, die meent de wijsheid in pacht te hebben (Pr 10:16a{35}; 1Kn 12:8-11). De pas twaalfjarige koning Manasse is daarvan een voorbeeld (2Kr 33:1-11).

De onbekwame leiding en willekeur van een kind als koning werken anarchie en verwarring in de hand. Elk lid van het volk zal zijn eigen recht zoeken (vers 5). Ieder zal de ander in het nauw drijven om te krijgen waarop hij recht meent te hebben. Het gebod om de naaste lief te hebben is volledig in het tegendeel, egoïsme, omgeslagen. Het gevolg is het verdrukken van elkaar en het vertrappen van elkaars rechten.

Zij voor wie respect behoort te zijn vanwege hun leeftijd en levenservaring, “de ouderen”, zullen gewelddadig van hun plaats worden verdreven door onervaren “jongens” (vgl. 1Pt 5:5a{36}; Lv 19:32). “De geminachte”, de man die niets presteert en niets bijdraagt aan het welzijn van de gemeenschap, maar daaraan slechts schade toebrengt, schroomt niet om “de geëerde”, de man die het goede voor de gemeenschap zoekt en zich daarvoor inzet, aan te vallen. Leeftijd en positie, waarbij een bepaald respect hoort, maken geen enkele indruk meer.

Dezelfde nivellering zien we vandaag in de maatschappij en onder Gods volk. Kinderen krijgen inspraak en maken de dienst uit. Respectloos benaderen en behandelen zij de ouderen. Dan is het gevolg dat de samenleving wordt ontwricht. Het geloof ziet hierin de hand van God Die de mens aan zichzelf overgeeft omdat de mens Hem niet wil.

Wel, misschien geeft de familieband nog enige hoop (vers 6). Mensen zullen steun zoeken bij een familielid dat een schijn van aanzien heeft, wat in het dragen van een “mantel” gezien wordt. Iemand die een opvallend uiterlijk heeft, wordt aangeklampt door hen die wanhopig zoeken naar een persoon die een zekere mate van orde kan brengen in de “puinhoop”. Ze smeken hem zich over de puinhoop te ontfermen.

De hoop op een aanzienlijk familielid voor uitkomst is echter tevergeefs (vers 7). Ook familieleden kunnen of willen elkaar niet helpen. Niemand wil de verantwoordelijkheid op zich nemen om “heelmeester” van de zieke samenleving te zijn. Ieder verschuilt zich achter het ontbreken van voedsel en leiderscapaciteiten en laat dat ook duidelijk horen. Hij heeft misschien wel een mantel aan, maar hij heeft die niet in huis. Zijn eigen belang verbiedt hem ook maar een poging te wagen om de chaos aan te pakken. Hij weigert om als leider te functioneren. Het geeft aan dat de samenleving is ingestort en volledig is ontredderd.

Js 3:8-9 | Aanleiding tot het oordeel

8  Want Jeruzalem is gestruikeld
en Juda is gevallen,
omdat hun woorden en daden tegen de HEERE zijn,
doordat zij de blik van Zijn heerlijkheid tergen.
9  Hun gelaatsuitdrukking getuigt tegen hen.
Zoals Sodom maken zij hun zonden [openlijk] bekend,
zij verbergen [ze] niet.
Wee hun ziel,
want zij doen zichzelf kwaad aan.

De profeet herinnert zijn lezers aan de geestelijke en morele oorzaken van deze anarchie in Jeruzalem en Juda (vers 8). Deze situatie is het gevolg van hun brutale en schaamteloze opstand tegen de HEERE die in “hun woorden en daden” tot uiting komt. Er is niet alleen onvrede, mopperen, maar een regelrecht tergen. Het is een algemeen beginsel dat wie in woord en daad tegen de HEERE opstaat, struikelt en valt. Uitdagend en brutaal tergen zij de heerlijkheid van de HEERE (vgl. Jd 1:9-10). Deze heerlijkheid wordt hier voorgesteld als een heerlijkheid die "ogen als een vuurvlam" heeft en alles ziet wat zij doen (Op 1:14). Ook hun motieven doorgrondt Hij. Het is die heerlijkheid die de heidenen in het vorige gedeelte heeft doen vluchten (Js 2:19).

En zij kennen toch Zijn heerlijkheid, want Hij heeft Zich vele eeuwen als de heilige en genadige God geopenbaard. Hoewel zij Zijn heerlijkheid kennen, geven ze de voorkeur aan de zonde. In plaats van Zijn heerlijkheid tot onderwerp van hun gesprek te maken, spreken zij zonder enige schaamte openlijk over hun zonden (vers 9; vgl. Hs 5:5; 7:10; Rm 1:32). Vrij weergegeven luidt vers 9a: ‘Hun gelaatsuitdrukking spreekt boekdelen.’ Ze hebben “het voorhoofd van een hoer” en weigeren “beschaamd te zijn” (Jr 3:3), “ja, zij weten van geen blozen” (Jr 6:15).

Ze kunnen “niet ophouden te zondigen” (2Pt 2:14). Daarom spreekt Jesaja het “wee hun ziel” over hen uit. Wie door een dergelijke schaamteloosheid gekenmerkt wordt, doet “zichzelf kwaad aan”. Zo iemand haalt het oordeel over zichzelf, hij bewerkt zijn eigen ondergang.

We zien het ook vandaag in de wereld om ons heen en in de christenheid. Homoseksualiteit, de praktijk van Sodom, geldt niet meer als zonde, maar wordt als een normale uiting van het leven gezien. Zelfs in wat eens bolwerken van orthodoxie waren, wordt tegen homoseksuele stellen gezegd: ‘We respecteren jullie trouw in de relatie. Er is plaats voor jullie in de kerk.’ Eens te meer tonen zij hun gelijkenis met Sodom en roepen zo het oordeel over zichzelf af (Gn 18:20).

In feite is dit de maat van de zonde van de wereld. Ze doen deze zonden niet alleen, maar ze hebben ook een welgevallen aan hen die ze doen (Rm 1:32). Dat laatste blijkt ook uit hun afwijzing en verdrukken van mensen die voor hen andersdenkenden zijn. Zie hiervoor de praktijk van onze antidiscriminatiewetten.

Js 3:10-11 | De rechtvaardige en de goddeloze

10 Zeg de rechtvaardige dat het [hem] goed zal gaan,
dat hij de vrucht van zijn daden zal eten.
11 Wee de goddeloze, het zal [hem] slecht vergaan,
want wat zijn handen verdienen, zal hem aangedaan worden.

Te midden van al deze goddeloosheid is er een woord voor “de rechtvaardige”, dat is hij die God vreest en dat in zijn leven laat zien (vers 10; vgl. Js 1:19). Hoe moeilijk het voor hem in deze situatie ook is, hij mag weten dat zijn leven vrucht zal voortbrengen waarvan hij zelf zal mogen genieten. Dat is voor hem een bemoedigende wetenschap die staat tegenover het lot dat “de goddeloze” zal ondergaan (vgl. Js 1:20). De laatste zal het slecht vergaan, omdat hij slecht heeft geleefd (vers 11). Het oordeel als het loon over de zonde is door hemzelf verdiend. Hij heeft er door zijn zonden om gevraagd en hij zal het krijgen.

Deze twee wegen en waar zij eindigen, vinden we vele keren in het boek Spreuken. Het is de wetmatigheid: “Wat een mens zaait, dat zal hij ook oogsten” (Gl 6:7). Dat geldt voor ieder mens van elke tijd, ook voor ons nu.

Js 3:12-15 | De leiders zijn misleiders

12  De onderdrukkers van Mijn volk zijn kinderen,
en vrouwen heersen over hen.
Mijn volk, wie u leiden, misleiden [u,]
en zij brengen de richting van uw paden in de war.
13  De HEERE staat gereed om [Zijn] rechtszaak te voeren,
en Hij staat klaar om over de volken recht te spreken.
14  De HEERE gaat in het gericht
met de oudsten van Zijn volk en de vorsten ervan.
Ú hebt immers [deze] wijngaard verbrand,
[en] wat u geroofd hebt van de armen, bevindt zich in uw huizen.
15  Welk recht hebt u om Mijn volk te vertrappen
en de armen te vermorzelen?
spreekt de Heere, de HEERE van de legermachten.

Een verdere ontaarding van de toestand van het volk zien we in het gedeelte dat hier begint en doorloopt tot Jesaja 4:1.

Het volk krijgt de leiders die het verdient. Deze leiders zijn er in twee soorten: “kinderen” en “vrouwen” (vers 12; vgl. 1Kn 15:13; 2Kn 11:1,13). In de verzen 12-15 worden de leiders beschreven als kinderen die onbekwaam zijn om te regeren (vgl. 1Tm 3:2,6). In het gedeelte van Jesaja 3:16 tot Jesaja 4:1 worden zij beschreven als vrouwen die onbevoegd zijn om te regeren (vgl. 1Tm 2:12).

In beide gevallen gaat het om leiders aan wie geen plaats van gezag toekomt, maar zich die aanmatigen. Nemen zij die plaats in, dan blijken zij tirannen te zijn. Het kan ook zijn dat de man formeel regeert, maar de vrouw de touwtjes in handen heeft, zoals we zien bij Achab en Izebel (1Kn 21:7).

Kinderen laten zich in het algemeen leiden door hun lusten en begeerten, zonder enig gevoel van mededogen. Kinderen kunnen heel teerhartig zijn, maar ook heel hard. Ze zijn in staat om hen die zij in hun macht hebben te mishandelen en te onderdrukken. Vrouwen laten zich in het algemeen door hun gevoelens leiden. Ook zij kunnen heel teerhartig, maar ook heel wreed zijn. In hun geldingsdrang gaan ze over lijken. In beide gevallen ontbreekt het vermogen om het volk uit de toestand van verwarring te bevrijden.

Wat voor soort leiders geeft leiding in de christenheid? Veel leiders voeren Gods volk van Christus af. Zij menen gekwalificeerd te zijn, maar zijn misleiders. Als vrouwen de leiding nemen (of krijgen!), kan er slechts misleiding volgen. Zij kunnen het volk van God alleen maar voorgaan in een verkeerde richting. Een duidelijke koers ontbreekt bij hen omdat zij een plaats innemen die hun niet door God is gegeven.

Met het aanspreken van hen als “Mijn volk” wil de HEERE hun harten bereiken, opdat ze inzien hoe ze eraan toe zijn en zich tot Hem bekeren. Hij wijst hen erop dat deze leiders hen misleiden. In plaats van het volk voor te gaan op de goede weg nemen zij het volk mee op een dwaalweg.

De HEERE kan de houding van de leiders niet verdragen. Hij staat op en maakt Zich op voor een rechtszaak tegen hen (vers 13). Hij is verontwaardigd over hun houding en handelwijze en neemt tegenover “de volken”, dat zijn de stammen van Israël, dat is heel Israël, de houding van Rechter aan. [De Septuaginta – de Griekse vertaling van het Oude Testament – vertaalt “de volken” met ‘Zijn volk’.]

Nadat de HEERE Zich voor de rechtszaak heeft opgemaakt, gaat Hij daadwerkelijk met de leiders, “de oudsten van Zijn volk en de vorsten ervan”, in het gericht (vers 14). Hij neemt het hun bijzonder kwalijk dat zij zich in de wijngaard (waarover in Jesaja 5 meer), die zij tegen wilde beesten hadden moeten bewaken, zelf als wilde beesten hebben gedragen. Ze hebben de wijngaard verwoest, zodat Hij er geen vrucht, dat wil zeggen geen vreugde, waarvan de wijn spreekt, van krijgt. Zijn vreugde is een ongestoorde gemeenschap met hen. De leiders hebben dat onmogelijk gemaakt. Zij hebben Gods volk uitgeplunderd, vertrapt en mishandeld en hun eigen huizen met het geroofde gevuld.

In de uitroep “welk recht hebt u …?” komt de verbazing van de HEERE tot uiting (vers 15; vgl. Ps 94:5{37}), alsof Hij niet kan begrijpen dat de leiders zich zo onbarmhartig tegenover hun volksgenoten gedragen (vgl. Mt 18:21-35). Zelf heeft Hij hen met zoveel barmhartigheid behandeld. Vanwaar dan deze handelwijze? Hij verzwaart de aanklacht door over hen die zij zo mishandelen als “Mijn volk” te spreken. Wat Zijn volk wordt aangedaan, treft Hem in het hart. Tegelijk stelt Hij Zich, net als in vers 1, voor als “de Heere, de HEERE van de legermachten”. Met Hem hebben ze te maken.

Js 3:16-26 | Oordeel over de trotse vrouwen

16  Verder zegt de HEERE:
Omdat de dochters van Sion uit de hoogte doen,
met uitgestrekte hals lopen,
met de ogen lonken,
met kleine pasjes lopen,
en hun enkelringen laten rinkelen,
17  daarom zal de Heere de schedel van de dochters van Sion schurftig maken,
en hun schaamdelen zal de HEERE ontbloten.
18 Op die dag zal de Heere de [mooiste] sieraden wegnemen: de enkelringen, de voorhoofdbanden, de maantjes, 19 de oorhangers, de armbanden, de sluiers, 20 de hoofddoeken, de enkelkettinkjes, de gordels, de reukflesjes, de amuletten, 21 de ringen, de neusringen, 22 de feestkleren, de mantels, de omslagdoeken, de tasjes, 23 de handspiegels, de onderkleding, de mutsen en de sluiers.
24  Dan zal er in plaats van balsemgeur stank zijn,
en er zal een touw zijn in plaats van een gordel,
kaalheid in plaats van haarvlechten,
het aandoen van een rouwgewaad in plaats van een pronkgewaad,
een brandmerk in plaats van schoonheid.
25  Uw mannen zullen door het zwaard vallen
en uw helden in de strijd.
26  Haar poorten zullen treuren en rouwen.
Als alles haar ontnomen is, zal zij neerzitten op de aarde.

Om Zijn volk hun zonden duidelijk voor ogen te stellen beschrijft de HEERE de pronkzucht van de vrouwen. Daarom staat er dat Hij “verder” gaat met spreken (vers 16). Hij vervolgt Zijn onderwerp. De ijdelheid van de leiders wordt geïllustreerd door en zichtbaar gemaakt in hun vrouwen, “de dochters van Sion”. Innerlijke verdorvenheid komt altijd naar buiten. Zo wordt ook de hoogmoed van het hart zichtbaar in iemands levenswandel.

De oorzaak van de verdorven handelwijze van Zijn volk is te zien in de verlangens van deze “dochters van Sion” naar de levensstijl van de wereld. Vrouwen hebben een grote invloed op de ontwikkeling van hun kinderen, die zij de hele dag bij zich hebben. Daarom zijn zij mede de oorzaak van de dramatische afwijking van de HEERE. Als er nog enig besef bij deze vrouwen zou zijn van wat passend is voor God, zou de situatie niet helemaal hopeloos zijn.

Deze vrouwen zijn echter van een heel andere soort. De arrogante trots van de leiders van Juda is evenzeer aanwezig in deze vrouwen, “de dochters van Sion”. Ze doen “uit de hoogte” en kijken minachtend op anderen neer. De “uitgerekte hals”, dat is de nek naar achter strekken om langer en groter te lijken, waarmee ze lopen, spreekt van trots. “Met de ogen lonken” ziet op hun manier van kijken. Hun onschuldig lijkende blik is een uitgesproken sensuele blik, een blik om seksuele begeerten op te wekken. Zo lopen ze rond, “met kleine pasjes”, terwijl ze onder het lopen “hun enkelringen laten rinkelen”.

Ze lopen, kijken en versieren zich op een manier die hun de zekerheid geeft dat iedereen wel naar hen moet kijken. Met de grootste zelfgenoegzaamheid willen ze alle aandacht op zichzelf vestigen. God neemt hun dat bijzonder kwalijk. Het is Hem niet onverschillig hoe en waarom een vrouw zich kleedt en versiert zoals ze doet. Ook in het Nieuwe Testament staan daarover duidelijke aanwijzingen (1Pt 3:3-4{38}; 1Tm 2:9-10{39}). Christinnen doen er goed aan daarop te letten, als ze tenminste vrouwen zijn die belijden Godvrezend te zijn.

Het is ook duidelijk dat vrouwen die zich net zo gedragen als deze dochters van Sion, vrouwen die net zo met zichzelf en hun uiterlijk bezig zijn als zij, geen goede bestuurders van hun huis zijn (vgl. 1Tm 5:14). Als ze alleen aandacht aan zichzelf geven en hun best doen die van hun omgeving te trekken, zullen ze weinig tijd besteden aan de opvoeding van hun kinderen. Een maatschappij waarin vrouwen zich posities aanmatigen die hun niet toekomen en daarin zelfs door de overheid worden gestimuleerd, zal een onbestuurbare maatschappij worden met een overvloed aan probleemjongeren.

Het letterlijke gedrag van de dochters van Sion is een weerspiegeling van de geestelijke toestand van het volk als geheel. De HEERE beschrijft het gedrag van de vrouwen in beeldende taal en drijft de spot met hun verwaandheid (vers 17). Een afschuwelijke vergelding moet plaatsvinden. Hun wuftheid of lichtzinnigheid zal veranderen in schurft, die aan melaatsheid doet denken (Lv 13:30-37; 14:54). Die schurft zal door het oordeel van de HEERE hun schedel bedekken.

Mogelijk kunnen we hierbij denken aan Jeruzalem op de berg Sion, waarbij Sion “de schedel” is en Jeruzalem het sieraad dat door de schurft zal worden aangetast. Een schedel die door de schurft is aangetast, moet worden kaalgeschoren. Zo zal Jeruzalem, de stad van schoonheid, worden verwoest en de inwoners worden weggevoerd. In plaats van de bewondering van de omgeving, waarop ze uit zijn, zal afschuw allen vervullen die hen waarnemen.

Het ontbloten van de schaamdelen wil zeggen dat de stad met de grond gelijkgemaakt zal worden, waardoor de fundamenten worden blootgelegd. De schande en smaad daarvan zal door iedereen worden gezien.

“Op die dag” (vers 18) van uiterste schande en smaad zal “de Heere”, Adonai, de soevereine Gebieder en Meester, “de [mooiste] sieraden wegnemen”. Alles waarmee ze pronkt, zal haar worden afgenomen, zodat ze naakt staat.

Vervolgens somt Jesaja in het gedeelte van de verzen 18b-23 een overvloed aan toiletartikelen, versierselen en kledingstukken op. Jesaja is hier wel heel gedetailleerd. Hij doet dat om het enorme contrast te laten zien tussen de ongebreidelde pronkzucht van valse, wereldse heerlijkheid en de geestelijke, verheven eenvoud van de innerlijke, echte heerlijkheid die voor God aangenaam is. Het gaat Jesaja er immers om de weg te laten zien die via het oordeel over de valse heerlijkheid naar de ware heerlijkheid, die van de Messias en Zijn rijk, voert.

Het is voor ons niet mogelijk om over elke versiering iets te zeggen. Toch kunnen er wel enkele opmerkingen worden gemaakt die licht op dit gedeelte werpen. Het is opmerkelijk dat Jesaja in totaal eenentwintig versieringen noemt. Het getal eenentwintig is drie keer zeven, wat symbolisch de volheid (drie) en de volkomenheid (zeven) aangeeft van de lichtzinnigheid van de versiering van de vrouwen. Deze modepoppen zijn in hun verschijning een weerspiegeling van de geraamteloze weekheid van hun mannen.

De beschrijving van de versiering begint met de “enkelringen”, die ook al genoemd zijn in vers 16, en de “voorhoofdbanden” (vers 18), ofwel de versiering van de voeten en het hoofd. Dit herinnert aan Gods oordeel over Zijn volk dat Hij in het begin van dit boek uitspreekt: “Vanaf de voetzool tot het hoofd toe is er geen gezonde plek aan” (Js 1:6a). Het volk wil die zieke toestand niet inzien, maar die met allerlei versieringen over het hele lichaam, van top tot teen, bedekken om het daardoor in plaats van afstotelijk te zijn aantrekkelijk te maken.

Verder is de opsomming niet van onder naar boven of omgekeerd en ook niet van buiten naar binnen. Er is geen bepaalde volgorde in te ontdekken. De opsomming is willekeurig en beantwoordt daarmee aan het wispelturige gedrag van de vrouwen.

De “maantjes” (vers 18) zijn sieraden in de vorm van de maan, mogelijk een verwijzing naar de maan als een voorwerp van aanbidding. Ze worden in de dagen van Gideon op de Midianieten buitgemaakt, evenals “de oorhangers” (vers 19; Ri 8:26). Ze worden om de nek gedragen en worden ook wel gedragen door kamelen (Ri 8:21). De “sluiers” komen overeen met de tegenwoordige ‘nikab’, een soort boerka, maar dan als een los kledingstuk.

“De enkelkettinkjes” (vers 20) zorgen ervoor dat ze kleine en sierlijke pasjes maken. “De gordels” zijn de sieraadgordels die de bruid op de dag van haar bruiloft draagt (Jr 2:32; vgl. Js 49:18). “De amuletten” tonen hun bijgeloof, want ze dragen die om hen te beschermen tegen bezweringen van tovenaars. “De omslagdoeken” (vers 22) zijn wijde omslagdoeken, zoals Ruth er een draagt als ze in haar mooiste kleren naar Boaz gaat (Ru 3:15).

Uit de beschrijving van enkele genoemde kledingstukken blijkt een vermenging van elementen die ook in de priesterkleding zitten met elementen die bij de afgoderij horen. Zo worden “de hoofddoeken” (vers 20) en “de onderkleding” (vers 23) ook genoemd als priesterkleding (Ex 39:28; 29:5,8). Kleding spreekt in de Schrift van het gedrag dat we vertonen. Door hun kleding lijken de vrouwen van Jeruzalem op een versierde kerstboom. Ze kleden zich zo, om de aandacht en genegenheid van de volken om hen heen op zich te vestigen. Het komt niet in hen op om in hun gedrag de HEERE te behagen.

De HEERE zal een totale omkering bewerken (vers 24). Hij zal alles waarmee de vrouwen zichzelf behangen, als vuilnis van hen wegnemen. Hoe jammerlijk zullen ze er dan uitzien en zich voelen! Een vrouw die tot bekering kwam en haar opmaak niet meer op haar gezicht deed, vertelde dat ze zich in het begin ‘naakt’ voelde. Zo zal het ook met deze vrouwen gaan.

In bloemrijke, krachtige taal stelt de HEERE voor hoe Hij alles wat zij bedoelen om aantrekkelijk voor anderen te zijn, zal maken tot iets wat anderen zal afstoten. Ze zal er jammerlijk uitzien door mishandeling en te vies zijn om aan te pakken. Zo zal de geur van parfum, de “balsemgeur”, vervangen worden door “stank”, bijvoorbeeld van etterende wonden. De “gordel” waarmee zij pronken, zal veranderen in een “touw” waarmee ze in gevangenschap worden meegesleept.

Hun fraaie “haarvlechten” zullen worden afgeschoren. “Kaalheid” betekent voor een vrouw een grote smaad. Kaalscheren gebeurt bij gevangen vrouwen (Dt 21:12). Hun “schoonheid” zal ontsierd worden door “een brandmerk” dat op hun lichaam met een brandijzer wordt aangebracht. Het is het onuitwisbare merkteken dat ze in slavernij zijn (vgl. Ne 9:36).

Hun “mannen” naar wie zij niet luisteren, maar over wie zij integendeel heersen en van wie zij zich bedienen (Am 4:1b{40}), zullen door het zwaard omkomen (vers 25). Hun “helden”, van wie ze denken dat die hen wel zullen beschermen, zullen in de strijd gedood worden. De “poorten” (vers 26), de plaatsen van rechtspraak en bewaking, zullen geen veiligheid en bescherming meer bieden. De vijand zal er bezit van nemen. Dat zal ongeveer honderdvijftig jaar hierna gebeuren, als Juda door Babel wordt belegerd en veroverd en in ballingschap wordt weggevoerd. Als resultaat zal de stad “neerzitten op de aarde”, een toonbeeld van grote rouw en uiterste rampspoed (Jb 2:13{41}).

Jesaja 4

Js 4:1 | Smeekbede van de dochters van Sion

1  Op die dag zullen zeven vrouwen
één man vastgrijpen
[en] zeggen: Ons [eigen] brood zullen wij eten
en met onze [eigen] kleren zullen wij ons kleden.
Laat ons slechts uw naam mogen dragen.
Neem onze smaad weg!

Dit vers hoort nog bij het vorige hoofdstuk en gaat door met de beschrijving van de gevolgen van het Goddelijk oordeel over de trotse, goddeloze dochters van Sion. De uitdrukking “op die dag” (vgl. vers 2) slaat op “het laatste der dagen” (Js 2:2), de eindtijd, hoewel er een voorvervulling zal zijn bij de verwoesting van Jeruzalem door actuele vijanden.

Het lijkt erop dat de dochters van Sion door de verwoesting van de stad weduwen zijn geworden (vgl. Js 3:25). Er zal zo’n tekort aan mannen zijn – de verhouding in de bevolking tussen mannen en vrouwen is dan één op zeven (= veel) –, dat de vrouwen op onnatuurlijke wijze op zoek gaan naar een man, want normaal zoekt de man een vrouw. Zij die in betere tijden hebben gemeend dat meerdere mannen wel bij ieder van hen in het gevlei zouden willen komen, zullen nu met meerderen tegelijk naar de gunst van de eerste de beste man dingen.

Het gaat hun er helemaal niet om dat ze een man willen die voor hen zou kunnen zorgen. Dat hoeft helemaal niet, want ze zullen wel in hun eigen onderhoud voorzien. Ze zullen die man vrijwillig ontheffen van de verplichting die hij volgens de wet heeft om voor zijn vrouw te zorgen (Ex 21:10). Het enige wat zij vragen, is zijn naam te mogen dragen, wat zou gebeuren als hij met haar zou trouwen. Door te huwen neemt een vrouw de naam van haar echtgenoot aan – ook iets wat in onze tijd niet meer vanzelfsprekend is. Ze wil alleen maar dat hij met haar trouwt om daarmee de smaad van het alleen en ongehuwd zijn (Js 54:4) van zich af te wentelen. Ze wordt gedreven door puur egoïsme.

Js 4:2-3 | Christus en Sion

2 Op die dag zal de SPRUIT van de HEERE tot een heerlijk sieraad zijn, en de vrucht van de aarde tot trots en luister voor hen in Israël die ontkomen zijn. 3 Dan zal het gebeuren dat wie in Sion overgebleven is, en wie in Jeruzalem overgelaten is, heilig genoemd zal worden, eenieder die in Jeruzalem ten leven opgeschreven is.

Tegen de zwarte achtergrond van de schildering van de rampspoed van Sion vanwege het oordeel wordt hier vanaf vers 2 een prachtig tafereel van herstel getoond. Na het eerste rechtsgeding met Zijn volk, dat in Jesaja 1 breed wordt uitgemeten, heeft de HEERE al een belofte van herstel gegeven (Js 2:1-4). Dat herstel gaat over dezelfde tijd als hier. Alleen wordt in Jesaja 2 de heerlijkheid van Sion beschreven vanuit het gezichtspunt van de volken, terwijl het hier om de heerlijkheid van Sion gaat vanuit het gezichtspunt van de HEERE.

Jesaja maakt hier weer de grote sprong van de actuele toestand naar de glorieuze tijd onder de regering van de Heer Jezus, want Hij is de HEERE. Zoals zo vaak ziet ook hier de uitdrukking “op die dag” (vers 2) op die tijd. Die uitdrukking staat ook in vers 1 en beschrijft daar de vreselijke gevolgen van het oordeel. Dat zowel vers 1 als vers 2 ermee begint, accentueert het contrast.

Sommige vertalingen hebben in plaats van “de SPRUIT van de HEERE” ten onrechte ‘wat de HEERE doet uitspruiten’. Het gaat namelijk niet om een werk van de HEERE, dat Hij iets doet uitspruiten, maar om een Persoon, “de SPRUIT”, en dat is de Messias. Het woord ‘uitspruiten’, waarvan het woord ‘spruit’ is afgeleid, bevat de gedachte van de kracht van leven (Js 11:1). De uitdrukking ‘spruit’ wordt al door de Aramese Targum gezien als aanduiding van de Messias, dat is de Heer Jezus.

Zowel het Hebreeuwse woord voor ‘spruit’, tsemach, als het Griekse woord ervoor, anatole, betekent tevens opgang. Ook ‘Opgang’ is een naam van de Heer Jezus. Zo noemt Zacharia, de vader van Johannes de doper, Hem (Lk 1:78{42}). Alleen komt normaal gesproken de ‘opgang’ (zon) of de ‘spruit’ (plant) van onder naar boven, terwijl de Heer Jezus de “Opgang uit de hoogte” is. Hij komt van boven naar beneden.

De naam Spruit voor de Heer Jezus komt in verschillende samenstellingen voor en laat ons telkens een andere heerlijkheid van Hem zien die we kunnen verbinden met de evangeliën. Hij wordt genoemd:
1. “De SPRUIT van de HEERE” (Js 4:2). Dit is de Naam die doet denken aan het evangelie naar Johannes. Deze Naam spreekt van Zijn Godheid die op schitterende wijze door Johannes in zijn evangelie wordt beschreven.
2. “Een rechtvaardige SPRUIT” (Jr 23:5; 33:15). Dat staat in verbinding met Hem als de rechtvaardige Koning. Zo zien we Hem in het evangelie naar Mattheüs.
3. “Mijn Knecht, de SPRUIT” (Zc 3:8). In het evangelie naar Markus zien we Hem als Knecht.
4. “Een Man – Zijn Naam is SPRUIT” (Zc 6:12). Dat brengt ons bij het evangelie naar Lukas, want daarin wordt Hij voorgesteld als Mens.

De Heer Jezus zal “tot een heerlijk sieraad zijn” of, zoals ook vertaald kan worden, Hij zal “tot sieraad en tot heerlijkheid zijn” (zie voetnoot HSV). Deze woorden doen ons denken aan de beschrijving van de priesterkleding (Ex 28:2,40). Hij is een heerlijk sieraad voor het overblijfsel. Hij is een sieraad van geheel andere aard dan de sieraden waarmee de verwaande vrouwen van Sion zich tooien (Js 3:16-23).

Ook “de vrucht van de aarde” of “de vrucht van het land” (dat is Israël) is een uitdrukking die we kunnen toepassen op de Messias. Het laat Hem zien als de vlekkeloze Mens, Die voortspruit te midden van alle dood en verwoesting die door het geslacht van de eerste Adam zijn veroorzaakt. Hij is de “wortel uit dorre aarde” (Js 53:2).

Hier zien we Gods wijsheid als antwoord op het probleem van de zonde van Zijn volk. Voor het eerst in dit boek zien we een Persoon naar voren komen Die ten behoeve van het overblijfsel van het volk zal handelen. Hem zullen we vaker ontmoeten.

Hij verbindt Zich in luister met “hen die in Israël ontkomen zijn”, dat is met het gelovig overblijfsel, ofwel het derde deel van het volk dat na de oordelen overblijft (Zc 13:8). Voor hen zal Hij in die tijd “tot trots en luister [letterlijk: heerlijkheid]” zijn. Hij zal hen bevrijden van Zijn vijanden en hun tot Hoofd zijn. Zijn heerlijkheid zal op hen afstralen. Dat zij ‘ontkomen’ zijn, geeft aan hoe heftig en verwoestend de grote verdrukking zal zijn, waarover elders wordt gesproken.

Door Zijn verbinding met hen zal dit overblijfsel “heilig genoemd” worden (vers 3) en in staat zijn om de plaats van Israël in te nemen. Dit gaat verder dan heilig zijn, want het houdt niet alleen een afgezonderde plaats in, maar ook een bijzondere relatie. Het is vergelijkbaar met een meisje dat in de Hebreeuwse taal ‘heilig’ genoemd wordt door haar verbintenis met haar verloofde. Dat het een overblijfsel is, komt treffend tot uiting in de woorden “overgebleven” en “overgelaten”. Zij zijn niet in de oordelen omgekomen en mogen het vrederijk binnengaan (vgl. Mt 24:40-41).

Door de heiligheid die het overblijfsel zal kenmerken, zal Israël beantwoorden aan zijn oorspronkelijke roeping (Ex 19:6a{43}). Het is een uitverkoren overblijfsel dat bestaat uit allen die zijn opgeschreven in het boek van Gods raadsbesluit in verbinding met Jeruzalem (vgl. Lk 10:20{44}; Fp 4:3; Hb 12:23; Op 17:8).

Dit belangrijke thema wordt in Jesaja 40-66 uitvoerig uitgewerkt. In dat gedeelte wordt de plaats van Israël als de falende knecht van de HEERE – Israël dat doof en blind is (Js 42:19) – ingenomen door de volmaakte Knecht van de HEERE, de Heer Jezus. Hij maakt Zich dan een met het gelovig overblijfsel van Israël, waardoor Israël, dan hersteld, opnieuw gezien zal worden als de knecht van de HEERE.

Het is ook onze roeping om volkomen voor God afgezonderd te zijn. Omdat Hij heilig is, moeten wij dat ook zijn: “Weest heilig, want Ik ben heilig” (1Pt 1:16). Daarom worden we vermaand om onszelf te “reinigen van alle bevlekking van [het] vlees en van [de] geest” (2Ko 7:1).

Js 4:4-6 | Sion gereinigd en beschermd

4 Wanneer de Heere de vuilheid van de dochters van Sion afgewassen zal hebben en de vele bloedschuld van Jeruzalem uit het midden ervan weggespoeld zal hebben door de Geest van oordeel en door de Geest van uitbranding, 5 dan zal de HEERE over elke plaats op de berg Sion en over de samenkomsten ervan overdag een wolk scheppen en rook, en ‘s nachts een schijnsel van vlammend vuur; ja, over alles wat heerlijk is, zal een beschutting zijn. 6 Dan zal een hut dienen tot schaduw overdag tegen de hitte, en als toevlucht en schuilplaats tegen de vloed en tegen de regen.

De heiligheid van vers 3 is het resultaat van wat de Heere (Adonai) in vers 4 gaat doen. Het volk dat eerst heeft geweigerd te luisteren naar het gebod om zich te reinigen (Js 1:16), wordt hier weer “dochters van Sion” genoemd (vgl. Js 3:16), want in de komende dag zal de Heere hen Zelf reinigen. Die reiniging is nodig omdat ze vuil geworden zijn door de zonde. Hij zal het volk reinigen door het oordeel, door de doop met vuur door de Geest (Mt 3:11b{45}). De Geest is niet alleen de Geest van genade, maar ook van oordeel en uitbranding. Daarom zal die dag ook – “brandend als een oven” (Ml 4:1) waarvan de hitte vele malen groter is dan van gewoon vuur – komen om alle goddeloosheid in brand te steken en weg te spoelen.

De “vuilheid” wijst op hun innerlijke verdorvenheid die gecamoufleerd wordt door hun feestkleren (Js 3:16-24). “De vele bloedschuld” verwijst naar het geweld tegen de armen en ellendigen van Gods volk (Js 3:13-15). Profetisch zien we hier een verwijzing naar de twee grote zonden van het volk Israël: afgoderij enerzijds en de verwerping (bloedschuld!) van Christus anderzijds. Dit wordt in Jesaja 40-66 uitgewerkt. Pas na de reiniging hiervan kan de HEERE Zijn welbehagen in dit overblijfsel aan hen bekendmaken.

Hij toont Zijn welbehagen in hen door over hen een soort baldakijn te scheppen, dat is een overkapping zoals die wel boven een bruidegom of een troon wordt aangebracht om de luister ervan te vergroten (vers 5). Het woord “scheppen” geeft aan dat het om een luister gaat die door de HEERE voor deze gelegenheid nieuw gemaakt is.

Het is een prachtig beeld om de verhouding tussen de HEERE en Israël te schilderen. Dag en nacht zal deze baldakijn, deze prachtige overkapping, dat hele gebied bedekken. Dit is gelijk aan de wolkkolom en vuurkolom die Israël hebben begeleid gedurende de reis door de woestijn, toen de HEERE ook bij hen was als een bedekking (Ex 13:21; 14:19-20; Nm 9:15). Tevens was Hij ook – alleen tijdens de woestijnreis – bij hen als een pilaar die hen leidde. Op Sion is het volk als het ware op zijn uiteindelijke bestemming aangekomen en blijven deze Goddelijke symbolen van bescherming aanwezig.

In de tijd van de eerste tempel was het heilige der heiligen altijd vervuld met de wolk van Gods heerlijkheid, het teken van Zijn aanwezigheid – alleen bij de inwijding van de tempel vervulde de wolk het hele gebouw. Hier is de wolk over heel Sion aanwezig – “over alles wat heerlijk is” –, waardoor heel de berg Sion als heilige der heiligen aangeduid kan worden, de plaats waar God Zelf aanwezig is.

Het woord “scheppen” wordt ook gebruikt in het scheppingsverhaal in Genesis 1. Dit woord gebruikt Jesaja ook enkele keren in het tweede deel van zijn boek (Js 41:20; 45:8; 48:7; 65:17-18). Hij geeft daarmee aan dat de Schepper Zijn uiteindelijke voornemens op een nieuwe, ongedachte manier verwerkelijkt.

Onophoudelijk zal de HEERE Zijn vreugde vinden in Sion en wat direct aan haar verbonden is. Evenzeer verheugt Hij Zich als Zijn volk daar samenkomt om een feest tot Zijn eer te houden. Aangezien de natuur ook in het vrederijk zowel hitte als regen kan geven, heeft Hij ook voor die omstandigheden voor Sion een schuilplaats gemaakt (vers 6).

Met Jesaja 4 eindigt een deel dat begint met een donkere schildering van de zondige en verdorven toestand van het volk, met als gevolg het oordeel van de HEERE. Daarna wordt ons oog gericht op de heerlijkheid van de SPRUIT van de HEERE in Wie alle hoop wordt gevonden. Daarmee sluit dit gedeelte af. We zullen een dergelijke ontwikkeling in de beschrijving vaker zien.

Jesaja 5

Inleiding

In dit hoofdstuk hebben we drie delen:
1. De HEERE en de mislukte wijngaard Israël (verzen 1-7);
2. een zesvoudig wee over het volk en zijn leiders (verzen 8-23);
3. de oordelen van de HEERE over het volk (verzen 24-30).

Js 5:1-7 | Het lied van de wijngaard

1  Ik wil graag voor mijn Beminde zingen,
een lied van mijn Geliefde over Zijn wijngaard.
Mijn Beminde had een wijngaard
op een vruchtbare heuvel.
2  Hij spitte hem om en zuiverde hem van stenen,
Hij beplantte hem met edele wijnstokken.
In het midden ervan bouwde Hij een toren,
en hakte ook een perskuip daarin uit.
Hij verwachtte dat hij [goede] druiven zou voortbrengen,
maar hij bracht stinkende druiven voort.
3  Nu dan, inwoners van Jeruzalem
en mannen van Juda,
oordeel toch tussen Mij
en Mijn wijngaard.
4  Wat is er nog meer te doen aan Mijn wijngaard,
dan wat Ik eraan gedaan heb?
Waarom heb Ik verwacht dat hij [goede] druiven zou voortbrengen,
terwijl hij [slechts] stinkende druiven voortbracht?
5  Nu dan, Ik wil u graag bekendmaken
wat Ik met Mijn wijngaard ga doen:
Ik zal zijn omheining wegnemen, zodat hij verwoest zal worden;
Ik zal een bres slaan in zijn muur, zodat hij vertrapt zal worden.
6  Ik zal er een wildernis van maken.
Hij zal niet gesnoeid worden of geschoffeld,
maar dorens en distels zullen er opschieten.
En Ik zal de wolken gebieden
geen regen erop te laten neerkomen.
7  Want de wijngaard van de HEERE van de legermachten is het huis van Israël,
en de mannen van Juda zijn Zijn lievelingsplant.
Hij verwachtte goed bestuur, maar zie, [het werd] bloedbestuur,
gerechtigheid, maar zie, [het werd] geschreeuw.

Jesaja, in wie de Geest van Christus spreekt, gebruikt nu een nieuwe manier om Israël aan te spreken, namelijk door een lied. Het is een lied waarin hij de liefde van de HEERE voor Zijn volk bezingt (vers 1). Hij wil graag voor zijn Beminde, de HEERE, zingen. Hij is als de vriend van de Bruidegom die zich over de Bruidegom verheugt (Jh 3:29-30). De HEERE is het voorwerp van zijn lied.

Het is een liefdeslied, net als Hooglied, en gaat over een wijngaard (vgl. Hl 2:15). De identiteit van de betrokkenen blijft echter bedekt. Jesaja noemt geen namen. Deze verhullende verteltrant gebruikt Nathan ook in de geschiedenis die hij aan David vertelt (2Sm 12:1-4). Er wordt niet gezegd wie de “Beminde” en “Geliefde” is en wie de “wijngaard” is. Hierdoor wordt de aandacht van de toehoorders vastgehouden. Naarmate het lied vordert, stijgt hun verontwaardiging over de wijngaard, totdat aan het einde van het gedeelte, in vers 7, als een donderslag bij heldere hemel de ware identiteit van de Beminde en van de wijngaard wordt bekendgemaakt.

In het lied worden we naar een rechtszaal verplaatst (verzen 3-4; vgl. Js 1:18; 3:14-15), waar het lied tot een aanklacht wordt vanwege het gebrek aan reactie op de liefde en het geduld van de Geliefde. Het lied eindigt met het verlaten van de figuurlijke beschrijving om het huis van Israël – want dat is de wijngaard – als het voorwerp van Gods toorn te identificeren (verzen 5-7).

Jesaja zingt over wat de Beminde – dat is, zoals wij weten, de HEERE – voor Zijn volk heeft gedaan. In het beeld van de wijngaard bezingt hij Israël, zoals God het volk zag aan het begin van zijn geschiedenis in het beloofde land. De wijngaard stond op een “vruchtbare heuvel”, dus op vruchtbare grond (Dt 8:7-9), dat is het land Kanaän.

Vervolgens staat er: ”Hij spitte hem om en zuiverde hem van stenen” (vers 2). Dat wil zeggen dat Hij de heidenvolken met hun afgoden uit het land verdreef. Met de “edele wijnstokken” waarmee Hij hem beplantte, worden de Israëlieten bedoeld (Jr 2:21; Ps 80:9-10; Hs 10:1). Verder bouwde Hij in het midden ervan “een toren”, wat ziet op de centrale stad Jeruzalem die Hij bouwde om Zijn Naam daar te vestigen (Sp 18:10{46}; Dt 12:5). Die toren was tevens een wachttoren waar de priesters woonden die moesten waken tegen het binnendringen van verkeerde invloeden.

De “perskuip” die Hij daarin uithakte, ziet op de tempel. Daar zou het volk Hem de vrucht van het land brengen, de offers, om daarmee, door de werking van Zijn Geest, hun aanbidding en lofprijzing tot uiting te brengen. Naar dat heerlijke resultaat zag Hij uit na al het werk dat Hij eraan had besteed. Het slot van het lied is echter een anticlimax. In plaats van goede druiven die Hij op grond van al Zijn inspanningen toch mocht verwachten, bracht de wijnstok stinkende druiven voort.

Nadat Jesaja in zijn lied de uitvoerige beschrijving van de inspanningen van de HEERE voor een optimaal resultaat heeft bezongen, bevinden we ons ineens in een rechtszaal (vers 3). De HEERE spreekt nu Zelf, een spreken dat doorloopt tot vers 7. Hij vraagt “de inwoners van Jeruzalem en de mannen van Juda” in een rechtszaak om te oordelen tussen Hem en Zijn wijngaard. Hij vraagt hun om een uitspraak, waarmee hij hen dwingt de situatie goed op zich te laten inwerken.

Hij is de Aanklager, Die tegelijk Zichzelf verdedigt door hun te vragen wat Hij volgens hen nog meer had kunnen doen dan Hij gedaan heeft (vers 4). Waren Zijn verwachtingen te hoog door goede druiven te verwachten na zoveel zorg eraan besteed te hebben, terwijl hij slechts stinkende druiven voortbracht? De vraag stellen is hem beantwoorden.

De wijze waarop de HEERE deze mensen aanspreekt, is opmerkelijk. Hij stelt Zich op als iemand die een klacht heeft tegen de wijngaard en hun oordeel vraagt. Alsof ze als rechtvaardige rechters bekwaam waren om daar een uitspraak over te doen! Maar de mannen van Juda zijn zelf de planten. Op subtiele wijze vraagt de HEERE eigenlijk om bereidheid tot zelfoordeel. In plaats van een beschuldiging te uiten wordt hun oordeel gevraagd, waardoor de liefde, die de bron is van deze benadering, hoopt op bereidheid tot zelfonderzoek. Maar er komt geen antwoord.

We horen hoe God Zich hardop afvraagt of de wijngaard de vrucht draagt die Hij ervan mocht verwachten na alles wat Hij eraan heeft gedaan. Dit is een beginsel dat algemeen toegepast kan worden, niet alleen op de Joden, maar ook op de gemeente en ook op ieder individueel. Als de gemeente meer heeft ontvangen dan de Joden, heeft God het recht te verwachten dat de gemeente meer voor Hem voortbrengt. Als iemand zegt de heerlijkheid van Christus te kennen, dan mag Hij verwachten dat zijn leven daaraan beantwoordt. Dat is het ware vrucht dragen waarvoor de gelovige op aarde is.

De Aanklager laat vervolgens weten wat Hij met Zijn wijngaard gaat doen (vers 5). Voorafgegaan door een plechtig “nu dan” maakt Hij het vonnis over Zijn waardeloze wijngaard bekend. Een wijngaard die geen vruchten voortbrengt, is immers volledig waardeloos. Het enige waarvoor een wijnstok bruikbaar is, is juist het dragen van vrucht. Het hout ervan is zonder vrucht te waardeloos om ook maar voor iets anders geschikt te zijn dan voor brandhout (Ez 15:2-5).

De Aanklager zal ook Zelf het vonnis voltrekken. Zijn vergelding van hun opstandigheid staat voor de deur en is onafwendbaar. Hij zal hun bescherming, “zijn omheining”, wegnemen, zodat zij een prooi worden voor de heidenen. Daardoor zal het land verwoest worden. Hij “zal een bres slaan in zijn muur”, zodat de vijand kan binnenkomen en hen zal vertrappen.

Hij zal van het hele land “een wildernis” maken (vers 6). Dat zal Hij zo grondig doen, dat er niet “gesnoeid” of “geschoffeld” zal worden, wat betekent dat er geen enkele activiteit zal plaatsvinden met het oog op het dragen van vrucht. Daardoor zal het land in plaats van heerlijke vrucht slechts “dorens en distels” voortbrengen, de symbolen van de zonde (Gn 3:18).

In vers 6b horen de toehoorders ineens dat de wijngaardenier, de beminde die over zijn wijngaard spreekt, de wolken zal gebieden dat er geen regen komt (vgl. Dt 11:17a{47}). Tot nu tot hebben ze naar het lied geluisterd zonder eraan te denken dat de beminde of de wijngaard bepaalde personen voorstellen. Maar nu horen ze iets verbazingwekkends, iets wat hen achterdochtig maakt. Ze horen de wijngaardenier zeggen dat hij de wolken zal “gebieden geen regen erop te laten neerkomen”. Zoiets kan toch alleen de HEERE zeggen? Hoe zou een mens de wolken iets gebieden? Dat kan toch alleen God? En inderdaad, zo is het.

Dit is het moment voor de verklaring van de beeldspraak (vers 7). De Aanklager confronteert het huis van Israël plotseling met het feit dat zij de wijngaard van de vorige verzen zijn en dat Hij, de HEERE, de Beminde is over Wie het lied gaat. Het lijkt alsof we Nathan tegen David horen zeggen, nadat hij zijn gelijkenis heeft verteld: “U bent die man!” (2Sm 12:7a). De Aanklager is niet Jesaja, maar de HEERE Zelf!

Kortom, de wijngaard is Israël, de vreugde van de HEERE en het werk van Zijn handen tot Zijn verheerlijking (Js 60:21; 61:3). De vreugde die Hij in Zijn volk wilde vinden, heeft ook te maken met Zijn liefde voor hen. Zij zijn “Zijn lievelingsplant”. Hij heeft hen uit alle volken uitgekozen om Zijn volk te zijn, het speciale voorwerp van Zijn liefde. Daarom heeft Hij zoveel zorg aan hen besteed. Maar in plaats van recht en gerechtigheid te vinden die Hij als vrucht verwacht heeft, vindt Hij verdrukking en geweld. Daarom is het oordeel over Israël niet meer af te wenden.

Vers 7b is in het Hebreeuws een prachtige woordspeling die in deze vertaling goed wordt weergegeven: “goed bestuur” – “bloedbestuur” (Hebreeuws mispat – mispach); “gerechtigheid” (of: “rechtsbetrachting”) – “geschreeuw” (of: “rechtsverkrachting”) (Hebreeuws tsedakah – tseakah = geschreeuw van onderdrukte personen). Zoals deze woorden op elkaar lijken, zo lijken in zeker opzicht ook de wilde druiven op de goede druiven. Zo lijken ook de boosdoeners godsdienstige mensen, terwijl ze in werkelijkheid vol ongerechtigheid zijn (vgl. Mt 23:28{48}).

De les van dit gedeelte is duidelijk. Het is mogelijk om routinematig godsdienstige handelingen te verrichten, om uiterlijk conform de Schrift te leven, terwijl de werkelijke toewijding van het hart aan Christus ontbreekt. De eerste liefde is weg en daarmee de ware geestelijke kracht. Dit opent de deur naar steeds grovere vormen van kwaad. De Heer staat aan de deur en Hij klopt (Op 3:20). Hij wacht op een antwoord van ieder die er werkelijk naar verlangt om in waarachtigheid, in overeenstemming met Zijn wil en weg, gemeenschap met Hem te hebben.

De wijngaard wordt verwoest, maar niet voorgoed. Later vinden we de belofte dat de wijngaard hersteld zal worden (Js 27:2-6). Dat zal in de eindtijd gebeuren. Het betekent niet dat God tot die tijd zonder wijngaard en zonder vrucht uit de wijngaard is.

In de eerste plaats heeft de Heer Jezus als de ware wijnstok de plaats van het falende Israël ingenomen. Hij zegt van Zichzelf: “Ik ben de ware wijnstok” (Jh 15:1). Zijn leven was een en al vreugde voor God. Hij is de ware ‘lievelingsplant’ van God, want in Hem vindt God al Zijn welgevallen.

In de tweede plaats laat de Heer Jezus in een gelijkenis zien dat de wijngaard, het koninkrijk van God, verbonden zal zijn met een ander volk, de christenheid (Mt 21:33-43). In de christenheid draagt ieder die met de ware wijnstok, Christus, verbonden is, vrucht voor God (Jh 15:2,8).

Js 5:8-10 | Het eerste wee

8  Wee hun die huis aan huis trekken,
veld aan veld voegen,
tot er geen plaats [meer] over is,
en alleen u in het midden van het land gevestigd bent.
9  De HEERE van de legermachten [heeft] tot mij persoonlijk [gesproken]:
Voorwaar, veel huizen zullen tot een woestenij worden,
grote en mooie zullen zonder bewoner zijn!
10  Ja, tien bunders wijngaard zullen [slechts] één bath opleveren,
en een homer zaad zal [maar] een efa opleveren.

Op de gelijkenis van de wijngaard volgt een zesvoudig “wee” over de “stinkende druiven” (vgl. vers 2) die het volk heeft voortgebracht. Hierin pleit God tegen het volk en toont Hij hun hun zonden, hun ‘stinkende druiven’, in bijzonderheden. Deze volgorde zien we ook in het evangelie naar Mattheüs. Eerst vertelt de Heer Jezus een gelijkenis van een wijngaard (Mt 21:33-41). Even verder spreekt Hij een zevenvoudig wee uit over de leiders van het volk (Mt 23:13-36).

Het eerste wee van Jesaja betreft hebzucht en inhaligheid (vers 8; vgl. Js 57:17; Mi 2:2). Deze ‘stinkende druif’ herkennen we in het ongebreidelde materialisme van onze dagen. Het is de drang naar altijd meer. Daarvoor worden zo nodig anderen beroofd van hun bezittingen. Het beeld is egoïsme in zijn hoogste vorm, iemand die zichzelf heeft omgeven met alles wat hij wil en daarin geen ander laat delen. Dit gaat in tegen Gods geboden om niet te stelen en niet te begeren (Ex 20:15,17), waarmee Hij het privébezit van de leden van Zijn volk beschermt. Het is het bezit dat Hij elk lid heeft toevertrouwd.

Zij die zich aan deze inhaligheid schuldig maken, doen de inzetting van de HEERE geweld aan (Nm 36:7; 1Kn 21:1-3), want het land blijft altijd eigendom van de HEERE (Lv 25:23). Aan het teruggeven van het bezit aan de oorspronkelijke eigenaar in het jubeljaar denken ze niet (Lv 25:10,13). Als ze dat wel hadden gedaan, zouden ze rijke vrucht hebben gekregen (Lv 25:18-19).

De HEERE heeft het oordeel over deze handelwijze aan Jesaja persoonlijk meegedeeld – “persoonlijk” is letterlijk “in mijn oren”. Hij heeft te horen gekregen dat de HEERE ervoor zal zorgen dat ze geen profijt van hun inhaligheid zullen hebben (vgl. Hg 1:6,9). Hun mooie huizen zullen worden verwoest en het leven zal eruit verdwijnen omdat de bewoners omkomen (vers 9). Een huis kan nog zo mooi zijn, maar als het leven eruit is verdwenen, is het dood.

Ook het land zal nauwelijks iets opbrengen (vers 10). Een wijngaard van “tien bunders” – een bunder is een hectare – zal slechts tussen de twintig en vijfenveertig liter wijn opleveren – een bath is vermoedelijk tussen de twintig en vijfenveertig liter. En een homer zaad – een homer is vermoedelijk tussen de tweehonderd en vierhonderdvijftig liter – zal slechts een efa opleveren – een efa is vermoedelijk tussen de twintig en vijfenveertig liter. Dat wil zeggen dat het gezaaide slechts tien procent of minder oplevert.

Hierop kunnen we het bekende gezegde toepassen: gestolen goed gedijt niet. De les is: als we vergeten dat alles wat we hebben, toebehoort aan Christus en dat onszelf toe-eigenen, zullen geestelijke dorheid en gebrek ons treffen (vgl. Ps 106:15).

Js 5:11-17 | Het tweede wee

11  Wee hun die 's morgens vroeg opstaan
[en] op sterkedrank uit zijn,
daarmee doorgaan tot de schemering,
[totdat] de wijn hen heeft verhit.
12  Harp en luit, tamboerijn en fluit,
en wijn – [dat] zijn hun drinkgelagen,
maar voor de daden van de HEERE hebben zij geen oog;
het werk van Zijn handen zien zij niet.
13  Daarom zal Mijn volk in ballingschap gaan:
het heeft geen kennis.
Zijn hooggeplaatsten zullen verhongeren,
en zijn [mensen]menigte zal van dorst versmachten.
14  Daarom zal het graf zijn keel wijd opensperren
en zijn muil wagenwijd opendoen,
zodat zijn adel en zijn [mensen]menigte erin neer zullen dalen
met hun gejoel en uitgelaten gehuppel.
15  Dan zal de [gewone] man gebukt gaan,
de man [van aanzien] vernederd worden,
en de ogen van de hoogmoedigen zullen neergeslagen zijn.
16  Maar de HEERE van de legermachten zal verhoogd worden door het recht,
en de heilige God zal geheiligd worden door gerechtigheid.
17  En lammeren zullen er grazen als was het hun weide,
en [van] de puinhopen van de weldoorvoeden zullen vreemdelingen eten.

Het tweede wee (vers 11) komt over de hedonisten, mensen die verslaafd zijn aan genot, de “liefhebbers van genot” (2Tm 3:4). Zij zien het leven als een groot feest en gieten zich de hele dag door vol met bedwelmende “sterkedrank”, die in die tijd werd gemaakt van gegiste dadels, honing en gerst. Een dergelijk leven stinkt, het is te vergelijken met stinkende druiven. In hun leven is niets waarin God vreugde kan vinden. Integendeel, Hij walgt ervan. Mensen die zo leven, zijn aan die manier van leven verslaafd. Iemand die ‘s morgens als hij wakker wordt als eerste naar de fles grijpt, is zeker drankverslaafd (vgl. Pr 10:16b; Hd 2:13-15). Als je bedwelmd bent, vergeet je tenminste de nare dingen van het leven. Het is als opium.

Vanbinnen, innerlijk, bedwelmd en vanbuiten omgeven en verdoofd door lawaai is de ‘ideale’ situatie om ervoor te zorgen dat ze geen oog hebben voor de daden van de HEERE, dat ze daarvoor geen interesse hebben (vers 12; vgl. Am 6:4-5). “Het werk van Zijn handen zien ze niet.” Wat de HEERE doet, gaat volledig aan hen voorbij.

We zien het vandaag hoe mensen volledig opgaan in alcohol en drugs, in heavy metal en death metal muziek die hen ongevoelig maken voor elk signaal dat hen waarschuwt voor de dodelijke gevolgen. Hierdoor zakken zij lager dan de beesten die instinctief nog goede keuzes maken (Js 1:3). Daarbij moet het goed tot ons doordringen dat deze dingen ook te vinden zijn bij hen die zich christen noemen. Het gebruik van sterkedrank en drugs is niet slechts praktijk van de ons omringende wereld, maar komt uitgebreid voor onder christelijke jongeren.

Dit gebrek aan begrip van de daden van de HEERE, het gebrek aan kennis van Hem, wordt hun fataal (vers 13; Hs 4:6a{49}). Zij hebben daardoor niet in de gaten dat ze zullen worden weggevoerd in ballingschap. De elite met een hoog inkomen zal “verhongeren”. De “menigte”, de goddeloze ‘gewone’ bevolking, zal van dorst omkomen.

Ze zullen magere Hein ontmoeten, die beeldend met wijd opengesperde keel en een wagenwijd geopende muil als een gulzig monster klaarstaat om hen te verslinden (vers 14). Zonder dat ze het in de gaten hebben, begeven de adel en de doorsnee mens zich al joelend en uitgelaten huppelend naar dat alles en iedereen verslindende monster. Zo dalen ze dansend en swingend neer in het peilloos diepe zwarte gat.

Dan is het over en uit met al dat gejoel en gehuppel. Van alle hoogmoed van zowel de gewone man als de man van aanzien blijft niets over. Beiden buigen zij hun knieën onder het oordeel. De gewone man heeft net als de aanzienlijke man alleen voor zichzelf geleefd en daarin niet voor de aanzienlijke ondergedaan. Beiden hebben ze in hoogmoed de ogen open gehad voor alles, behalve voor de HEERE. Hun ogen zullen voorgoed neergeslagen zijn (vers 15).

God zal erkenning van Zijn eigenschappen en rechten afdwingen (Fp 2:9-11). De neergang van de hoogmoedige mens is het gevolg van het recht van “de HEERE van de legermachten” (vers 16). Hij zal door de uitoefening van het recht worden verhoogd, wat het contrast met de vernedering van de mens scherp doet uitkomen. Dit scherpe contrast is er ook tussen het onheilige gedrag van de mens en de heiligheid van God, Die hier met nadruk “de heilige God” wordt genoemd. Zijn heiligheid komt tot uiting in het handhaven van Zijn gerechtigheid.

Gerechtigheid en heiligheid zijn de kenmerken van de nieuwe mens, “die overeenkomstig God geschapen is in ware gerechtigheid en heiligheid” (Ef 4:24). Daardoor is de gelovige die bij de gemeente hoort in staat om recht te doen te midden van het kwaad. Terwijl hij door het kwaad omgeven is, kan hij in heiligheid, dat is voor God afgezonderd, leven.

Als het volk is weggevoerd in ballingschap, zullen herders van vreemde volken hun schapen in het verlaten land laten grazen alsof het hun eigen land is (vers 17). Vreemdelingen zullen zich tegoed doen aan wat God voor Zijn eigen volk had bedoeld, maar waaraan Zijn volk zichzelf in onbeteugelde hebzucht tegoed heeft gedaan. Na het oordeel laten ze alles achter en zullen vreemdelingen het opeten. Dit is letterlijk vervuld door de Arabieren die daar eeuwenlang hebben gewoond, terwijl Jeruzalem in handen van islamitische volken was.

Js 5:18-19 | Het derde wee

18  Wee hun die de ongerechtigheid [naar zich toe] trekken met koorden van valsheid,
en de zonde als [met] dikke wagentouwen,
19  die zeggen: Laat Hij haast maken,
vaart zetten achter Zijn werk,
zodat we het zien.
Laat het naderen, laat het komen,
het raadsbesluit van de Heilige van Israël,
zodat wij er kennis mee maken.

Het derde wee wordt uitgesproken over een volgende ‘stinkende druif’ en wel over hen die verslaafd zijn aan ongerechtigheid. Met leugenachtige trucs plegen ze ongerechtigheid (vers 18). Niet zonder sarcasme zet Jesaja het beeld neer van dieren die een last voorttrekken. De last van de ongerechtigheid ligt hoog opgetast op de wagen van de zonde waaraan deze mensen met touwen lopen te trekken. De onderliggende gedachte is dat het bedrijven van kleine ongerechtigheden, “koorden van valsheid”, geleidelijk zal leiden tot grovere ongerechtigheden, “zonde als met dikke wagentouwen”. Ze menen dat zij hun zondige activiteiten zelf in de hand hebben. Maar het is andersom: “Met de banden van zijn zonde wordt hij vastgehouden” (Sp 5:22).

Terwijl ze zo, als slaven van de zonde, in de richting van het oordeel voortploeteren, dagen ze God uit (vers 19). Met snoevende taal tarten ze Hem om Zijn waarschuwingen eens in daden om te zetten: ‘Als je er bent, laat jezelf dan eens zien, doe eens iets!’ Dit is het toppunt van vermetelheid en Godslastering (vgl. Mt 27:42; 2Pt 3:2-3; Pr 8:11; Jr 17:15). Ze schromen niet de Naam van “de Heilige van Israël” te misbruiken en te honen, de Naam die Jesaja steeds gebruikt om Gods heiligheid tegenover de onheiligheid van het volk te laten uitkomen. Het toont hun verharding aan, die Jesaja in het volgende hoofdstuk moet verzegelen (Js 6:9-10).

Js 5:20 | Het vierde wee

20  Wee hun die het kwade goed noemen
en het goede kwaad;
die duisternis voorstellen als licht,
en licht als duisternis;
die bitter voorstellen als zoet
en zoet als bitter.

In dit vers wijst Jesaja op de vierde ‘stinkende druif’: het op zijn kop zetten van morele beginselen. Hierover komt het vierde wee. Willens en wetens keren ze waarden en normen om. Ze draaien alles om wat God heeft gezegd. Wat God kwaad noemt, noemen zij goed en omgekeerd. Dat is een gruwel voor de HEERE (Sp 17:15{50}). Zo doen ze ook met duisternis en licht en met bitter en zoet. Valse leringen worden voorgesteld als waarheid en de waarheid wordt voor leugen uitgemaakt.

Dit is hoogst actueel in onze dagen. Zo moeten homo’s kunnen trouwen en wordt het huwelijk als zodanig als een knellend juk voorgesteld. Abortus, dat wil zeggen moord in de moederschoot, moet kunnen, maar de doodstraf – die God ingeval van moord voorschrijft – wordt als moord en onmenselijk afgeschaft. Het is de dwaze omkering van zaken door de mens zonder God.

Eerst komt steeds het negatieve, waaraan zij een positieve betekenis toekennen. Het gevolg kan niet anders zijn dan dat zij het positieve veranderen in iets negatiefs. We zien dit sterk bij de farizeeën die het werk van de Heer Jezus dat Hij door de Heilige Geest doet, toeschrijven aan Beëlzebub (Mk 3:22-29).

Het is “kwaad en bitter … de HEERE … te verlaten” (Jr 2:19), maar zij zeggen dat het goed is. Zij spreken de duivel na die Eva wijsmaakte dat het niet kwaad was, maar goed om van de verboden boom te eten. Het is “goed dicht bij God te zijn” (Ps 73:28), maar zij verklaren dat tot kwaad. In alles spreken zij de voorschriften en de geopenbaarde wil van de HEERE bewust tegen. Zij verklaren Zijn wil niet alleen als ongeldig, maar zij verdraaien die en gaan er willens en wetens tegenin. Dit is een van de kenmerken van de eindtijd (Rm 1:32).

Js 5:21 | Het vijfde wee

21  Wee hun die in hun [eigen] oog wijs zijn
en naar hun eigen mening verstandig.

Het vijfde wee treft de trots en zelfgenoegzaamheid van hen die wijs zijn in eigen ogen (vgl. Sp 3:7). Ook dit is zo’n ‘stinkende druif’. Iemand die de waarden omkeert, vindt zichzelf wijs en zijn eigen mening verstandig. Iemand die zich beroemt op zijn eigen wijsheid en verstand, produceert een niet te harden stank. Deze houding vloeit voort uit de houding die we onder de twee voorgaande weeën zien. Het is een poging tot zelfrechtvaardiging, die leidt tot het dichtschroeien van het geweten.

Js 5:22-23 | Het zesde wee

22  Wee hun die een held zijn in wijn drinken
en dappere mannen in het mengen van sterkedrank,
23  die de goddelozen in het gelijk stellen voor een geschenk,
maar de rechtvaardigen hun recht ontnemen.

Het zesde wee komt over de leiders van het volk. Ook zij zijn totaal verziekt. Ze worden nu beschreven als de liefhebbers van wijn, de mannen die zich erop beroemen verstand te hebben van het bereiden ervan (vers 22). Wat zij doen, stinkt ook. Met een ondertoon van sarcasme vergelijkt Jesaja deze leiders met “een held” en noemt hij hen “dappere mannen”.

Het zijn de grootdoeners, de branieschoppers, mensen die gemakkelijk omkoopbaar zijn, want ze houden er geen principes op na (vers 23). Door hun benevelde blik hebben ze geen zicht op het recht. Ze nemen het niet zo nauw met het recht en verdraaien het als ze er beter van kunnen worden. Ze zijn verslaafd aan macht en verrijken zichzelf ten koste van de armen. We zien dat bij allerlei heersers door de eeuwen heen. We zien het ook bij de valse herders (Ez 34:1-6) en in de kenmerken van de antichrist (Zc 11:15-17).

De geestelijke tegenhanger van “een held zijn in wijn drinken” is het vervuld zijn met de Heilige Geest (Ef 5:18{51}). Dat leidt tot een helder onderscheidingsvermogen tussen wat van God is en wat niet.

Js 5:24-30 | Het volk uit de verte

24  Daarom, zoals een vuurtong stoppels verteert
en stro door een vlam ineenzinkt,
zo zal hun wortel vermolmd zijn,
en hun bloesem opstuiven als stof,
omdat zij de wet van de HEERE van de legermachten afgewezen hebben
en het woord van de Heilige van Israël verworpen hebben.
25  Daarom is de toorn van de HEERE tegen Zijn volk ontbrand.
Hij heeft Zijn hand tegen hen uitgestrekt;
Hij heeft hen geslagen,
zodat de bergen sidderen,
en hun dode lichamen
als vuilnis midden op straat liggen.
Bij dit alles keert Zijn toorn zich niet af,
en nog is Zijn hand [tegen hen] uitgestrekt.
26  Want Hij zal een banier omhoogheffen voor de heidenvolken van ver weg.
Van het einde der aarde fluit Hij hen naar Zich toe;
en zie, daar komen zij, haastig [en] snel!
27  Onder hen zal niemand vermoeid zijn of struikelen,
niemand zal sluimeren of slapen.
Bij niemand zal de gordel om zijn heupen losraken
of de riem van zijn schoen breken.
28  Hun pijlen zullen scherp zijn,
al hun bogen gespannen,
de hoeven van hun paarden zullen als keisteen beschouwd worden,
de wielen [van] hun [wagens] als een wervelwind.
29  Hun gebrul zal zijn als [dat] van een leeuwin,
zij zullen brullen als jonge leeuwen,
zij zullen grommen, hun prooi grijpen en wegslepen,
en er is niemand die redt.
30  Op die dag zullen zij tegen het [volk] grommen
als het grommen van de zee.
Wanneer men naar de aarde kijkt, zie, duisternis [en] benauwdheid,
en het licht zal door haar rookwolken verduisterd zijn.

Met een tweevoudig “daarom” (verzen 24-25) volgt Gods onherroepelijke oordeel. De wijngaard (verzen 1-7) blijkt totaal verdorven te zijn. Er is maar één remedie: het totale oordeel. Het Goddelijk oordeel over dit alles wordt vergeleken met een “vuurtong” (vers 24), een tong van vuur, die alles waarop zij zich beroemen, zal oplikken alsof het “stoppels” en “stro” is. In dezelfde zin “zal hun wortel vermolmd zijn” en geen levenskracht bezitten om de vruchtboom boven de grond vrucht te laten dragen. Daardoor zal “hun bloesem”, hun pracht en de belofte van vrucht, “opstuiven als stof”. Er komt geen vrucht tevoorschijn en er blijft niets over van wat leek een oogst te gaan worden.

Dit oordeel zal hen treffen omdat ze “de wet van de HEERE van de legermachten afgewezen hebben en het woord van de Heilige van Israël verworpen hebben”. Ze hebben de wet, het geschreven woord van de HEERE, en de mondelinge uitspraken van de Heilige van Israël bij monde van Zijn profeten met verachting behandeld. De titel “de Heilige van Israël”, die door Jesaja regelmatig wordt genoemd, maakt op bijzondere wijze de enorme afstand duidelijk die er is tussen de zonde van de mens en de heiligheid van God.

Hun afwijzing van Hem heeft Zijn toorn doen ontbranden (vers 25). Omdat ze Hem hebben afgewezen, zal Hij een machtige vijand op hen, Zijn volk, afsturen. Door die vijand strekt Hij Zijn hand tegen hen uit om hen te slaan, dat is hen te tuchtigen. De doornhaag en de muren van de wijngaard worden verwijderd waardoor deze vijand ongehinderd kan komen om hen te verwoesten, zoals dat in vers 5 in het lied van de wijngaard is gezegd.

Het doormarcheren van deze vijand – Assyrië, profetisch de koning van het noorden – zal de bergen doen sidderen. Door zijn aanvallen zullen de straten vol lijken liggen alsof het vuilnis is. En dat is nog niet het einde van de oordelen. Het volk zal nog heftiger geslagen worden. Daarom “keert Zijn toorn zich niet af; en nog is Zijn hand [tegen hen] uitgestrekt” (vers 25b), een uitdrukking die de voortgang van Gods oordeel beschrijft (Js 9:11,16,20; 10:4).

In de verzen 26-30 volgt een beschrijving van het binnenvallen van de Assyriërs. De beschrijving ziet ook op de inval van de koning van het noorden in de eindtijd (Dn 11:40). De HEERE geeft het startsein voor het optrekken van de vijand. Hij heft een banier op als teken voor de vijand om naar Jeruzalem te trekken en als Zijn leger tegen Zijn afvallige volk te strijden (vers 26). Wat een verandering vergeleken met de tijd dat Hij hun “Banier” was (Ex 17:15)! Zoals een bijenhouder zijn bijen tot zich fluit, zo zal de HEERE de legers van de vijand als Zijn bijen (Js 7:18) bijeenverzamelen. Ze zullen komen, haastig en snel.

Het is een onvermoeibaar leger omdat het door de HEERE van bovenmenselijke kracht is voorzien (vers 27). Ze hebben geen behoefte aan slaap of rust. Van indutten is geen sprake. Materiaalpech zal niet voorkomen. Wat de HEERE bij Zijn volk in de woestijn deed, doet Hij hier bij het leger dat Hij op Zijn volk afstuurt (vgl. Dt 8:4).

Het is een leger dat volledig op zijn taak berekend is, met soldaten die de wapens voor direct gebruik in de hand hebben (vers 28). Ze gaan razendsnel en zonder angst en zonder mededogen te werk. Het leger valt aan als een leeuw, brult, grijpt zijn prooi en sleept die weg (in gevangenschap) zonder dat er enige mogelijkheid is om te ontkomen en zonder dat iemand te hulp kan komen (vers 29).

De uitdrukking “op die dag” laat zien dat de gebeurtenissen die toen aanstaande waren, zich in de toekomst zullen herhalen en dan tot een definitief resultaat zullen voeren. Het “grommen, als het grommen van de zee” (vers 30) is een aanduiding voor de voorttrekkende legers die als overstromende wateren het land in bezit nemen (vgl. Js 8:7; Dn 9:26). Voor Gods volk zal er in die dag alleen “duisternis [en] benauwdheid” zijn, zonder uitzicht op licht. “Wat zal voor u die dag van de HEERE zijn? Duisternis zal hij zijn en geen licht!” (Am 5:18).

Jesaja 6

Inleiding

Voordat de aangekondigde oordelen (Js 5:26-30) tot uitvoering worden gebracht, neemt de Heilige Geest nu de tijd om de roeping van Jesaja tot profeet te beschrijven. De bedoeling ervan is om te laten zien dat er toch altijd een gelovig overblijfsel wordt gespaard als de HEERE straks gaat oordelen (vgl. Op 7:3; 9:4). Dit overblijfsel vernedert zich onder de tuchtigende hand van de HEERE en beeft voor Zijn woord (Js 66:2b). Jesaja zelf is een type van dit gelovig overblijfsel.

Js 6:1-4 | Jesaja ziet de HEERE in de tempel

1 In het jaar dat koning Uzzia stierf, zag ik de Heere zitten op een hoge en verheven troon, en de zomen van Zijn [gewaad] vulden de tempel. 2 Serafs stonden boven Hem. Ieder had zes vleugels: met twee bedekte [ieder] zijn gezicht, met twee bedekte hij zijn voeten, en met twee vloog hij.
3 De een riep tot de ander:
Heilig, heilig, heilig is de HEERE van de legermachten;
heel de aarde is vol van Zijn heerlijkheid!
4 De deurpinnen in de drempels schudden door de stem van hem die riep, en het huis vulde zich met rook.

Dit hoofdstuk is nauw verbonden met het vorige hoofdstuk. De droevige staat van zaken die in Jesaja 5 wordt beschreven, bestaat tijdens de regering van koning Uzzia. In 739 v.Chr., het sterfjaar van deze koning, krijgt Jesaja een visioen waarin hij de heerlijkheid van de HEERE, de eeuwige Koning ziet. We zien hier direct het grote contrast tussen een aardse koning en de HEERE. Aardse koningen komen en gaan en sterven, troonswisselingen vinden plaats, maar de HEERE is Koning op Zijn troon tot in eeuwigheid.

Het hele tafereel dat Jesaja ziet, is vol van heiligheid. Dat vormt een scherp contrast met de toestand waarin het volk op aarde zich bevindt. Jesaja ziet “de Heere [Adonai, de absolute, soevereine Heer] zitten op een hoge en verheven troon” (vers 1). Het evangelie naar Johannes vertelt ons dat Jesaja hier de heerlijkheid van de Heer Jezus ziet (Jh 12:37-41). Jesaja kan van de heerlijkheid die hij ziet, alleen de “zomen” noemen. De zomen, het onderste deel van Zijn kleed (vgl. Ex 28:33-34), vullen de tempel.

Het verwijst naar de Heer Jezus op aarde. In Hem is God zichtbaar geworden, Die we naar Zijn Wezen niet kunnen zien, omdat Hij “een ontoegankelijk licht bewoont” (1Tm 6:16). “Hij hult Zich in het licht als in een mantel” (Ps 104:2a) en vult Zijn hemelse woonplaats, zoals eens de wolk van Zijn heerlijkheid de tabernakel vulde (Ex 40:35). Toen Mozes en de oudsten de God van Israël zagen, konden ze ook alleen maar beschrijven wat onder Zijn voeten lag (Ex 24:9-10).

Drie keer wordt in deze verzen over ‘vullen’ en ‘vol’ gesproken, waarbij telkens hetzelfde Hebreeuwse woord male wordt gebruikt (verzen 1,3,4). Twee keer staat het in verbinding met de tempel en één keer met de aarde. We zien hier aan de ene kant de alles te boven gaande soevereiniteit van God. Aan de andere kant zien we ook hoe Hij aanwezig is in wat van Hem is. Dat Hij alles te boven gaat, houdt niet in dat Hij er op grote afstand van staat. Hij is aanwezig in Zijn tempel en in Zijn schepping. Zijn verhevenheid boven alles én Zijn betrokkenheid bij alles zijn altijd in volkomen evenwicht in Gods Woord.

De “serafs” (saraf = vurig of branden), de vurige bewakers van de heiligheid van de HEERE (Gn 3:24), wagen het niet deze heerlijkheid te aanschouwen (vers 2; vgl. Hb 12:29). Daarom bedekken zij, als teken van ontzag, met twee van hun vleugels hun gezicht. In het licht van die heerlijkheid geven zij verder de nederigheid van hun verheven dienst aan door met twee andere vleugels hun voeten te bedekken. Met nog weer twee andere, bewegende, vleugels tonen ze de voortdurende bereidheid tot het verrichten van die dienst.

We zien ook eerst de vleugels waarmee ze zichzelf bedekken en daarna de vleugels van de dienst. Dat geeft aan dat dienst alleen kan gebeuren als we onszelf vergeten, onszelf als het ware bedekken. Dat is het geval als we in de tegenwoordigheid van God zijn.

In hun eerbied voor de heiligheid van de HEERE roepen{52} zij elkaar een drievoudig ‘heilig’ toe (vers 3; vgl. Op 4:8). Het drie keer ‘heilig’ is mogelijk een zinspeling op de Goddelijke drie-eenheid. Een drievoudig gebruik van een woord geeft in het Hebreeuws de hoogste vorm, de overtreffende trap aan. Dat zij dit elkaar, de een tot de ander, toeroepen, wijst op de volkomen eenstemmigheid die zij hierover hebben. Er is geen verschil. In de hemel zijn alle hemelbewoners het volmaakt eens over de heiligheid van God. Ze zijn niet bezig met zichzelf, maar met Zijn heerlijkheid en heiligheid. Dat behoort ook bij ons zo te zijn (Ef 5:19{53}).

Het aanschouwen van deze drievoudige heiligheid heeft zo’n geweldige uitwerking op Jesaja, dat dit ook zijn dienst zal kenmerken. ‘Heilig’ betekent ‘een aparte plaats innemen tegenover iets anders’, en dat niet alleen tegenover het kwaad. Zo wordt de zevende dag ‘geheiligd’, dat wil zeggen apart gesteld van de andere dagen (Gn 2:3). De HEERE is ook heilig ten opzichte van de heilige engelen, dat wil zeggen dat Hij volkomen boven hen is verheven in heerlijkheid en majesteit.

De engelen roepen ook uit wat het raadsbesluit van God is en dat is dat Zijn heerlijkheid de hele aarde vervult (Nm 14:21; vgl. Js 11:9; Hk 2:14). Daarmee spreken zij een profetie uit, want het is nog niet zover. De heerlijkheid van de HEERE zal wereldwijd gezien en erkend worden, wat nu nog niet zo is (Jr 31:34; Fp 2:11).

Het Hebreeuwse woord voor “heerlijkheid”, kabod, wordt voor God gebruikt in Zijn openbaring aan Zijn schepselen. Het wezen van Zijn Godheid is ondoorgrondelijk, maar iets van Zijn heerlijkheid kan worden gezien als het Hem behaagt die te openbaren (Ex 33:17-23; Ez 1:28). Op volkomen wijze is die heerlijkheid voor de gelovigen zichtbaar geworden in de Heer Jezus (Jh 1:14{54}; 1Jh 1:1-4).

De uitwerking van dit huldebetoon is overweldigend. Er komt beweging bij de ingang van de tempel (vers 4) en de woonplaats zelf wordt vervuld met de rook (Ex 19:18) van het reukofferaltaar, het symbool van aanbidding. Het spreekt van de persoonlijke heerlijkheden van de Heer Jezus. Zijn heerlijkheid vult het huis.

Dit heeft ook betekenis voor ons. Als de Heer Jezus is gestorven, heeft Hij het werk van God volkomen volbracht. Daardoor is de hemel geopend voor verloste zondaars, zodat zij daar in aanbidding tot God kunnen naderen. De troon van God is nu “de troon van de genade” (Hb 4:16) geworden. Dit geweldige feit van het openstellen van de hemel voor mensen is gepaard gegaan met het beven van de aarde (vgl. Mt 27:51). Als gelovigen het heiligdom binnengaan om God te eren en te smeken, kan daar ook zo’n machtige werking aan verbonden zijn (Hd 4:31{55}).

Ook het vullen van het huis is iets wat we kunnen meemaken. Wanneer Gods Geest op de bijeengekomen discipelen komt, vult Hij het hele huis (Hd 2:1-2). Dat gebeurt omdat zij allen deze gebeurtenis van God hebben verwacht. Ze hebben daarnaar uitgezien, zonder afgeleid te worden door zoveel dingen van de wereld. Als wij in die gezindheid samenkomen en samenzijn en uitzien naar de openbaring van Zijn heerlijkheid, kunnen wij dat ook beleven. Dan zullen wij, net als Maria, met onze aanbidding het huis met de geur ervan vullen (Jh 12:3{56}).

Js 6:5-7 | Zondigheid en verzoening

5 Toen zei ik:
Wee mij, want ik verga!
Ik ben immers een man met onreine lippen
en woon te midden van een volk met onreine lippen.
Mijn ogen hebben namelijk de Koning, de HEERE van de legermachten, gezien.
6 Maar een van de serafs vloog naar mij toe, en hij had een gloeiende kool in zijn hand, [die] hij met een tang van het altaar had genomen.
7 [Daarmee] raakte hij mijn mond aan en zei:
Zie, deze heeft uw lippen aangeraakt.
Zo is uw misdaad [van u] geweken en uw zonde verzoend.

Terwijl de materie in beweging komt als de heerlijkheid van God wordt geopenbaard, blijven de harten van Gods volk hard en bewegingloos. Maar niet dat van Jesaja. Het visioen heeft tot gevolg dat hij voor de HEERE neervalt. De HEERE is “een verterend vuur” (Js 33:14; Hb 12:29). In dit overweldigende licht ziet hij zichzelf als even doemwaardig als het volk.

Hij gaat beseffen dat zijn lot niet afhankelijk is van een aardse koning (vers 1), maar van de HEERE, de hemelse Koning, de driemaal heilige God. Daarom spreekt hij, na de zes weeën over het volk in het vorige hoofdstuk, nu voor de zevende keer een “wee” uit en wel over zichzelf (vers 5).

Het is het ‘wee mij’ van een gelovige die zichzelf leert zien in Gods tegenwoordigheid. Het gaat niet om bepaalde zonden, zoals bij het volk, maar om zijn zondigheid. Dat is een dieper werk. Petrus komt ook tot de overtuiging van zijn zondigheid in tegenwoordigheid van de Heer (Lk 5:8). We zien het ook bij Abraham die zich ook zo voelt in Gods tegenwoordigheid als hij ter wille van Lot voorbede doet voor Sodom (Gn 18:27; vgl. Jb 42:6). Hetzelfde zien we bij Ezechiël als hij geroepen wordt (Ez 1:28), bij Johannes op Patmos (Op 1:17) en bij Saulus als hij onderweg is naar Damascus (Hd 9:3-4) als zij oog in oog komen met de Heer Jezus in Zijn heerlijkheid.

Bij ieder van hen wordt hun verdere dienst door deze verschijning en ontmoeting gekenmerkt. Wij krijgen deze visioenen niet, maar hebben die in het Woord. Door het Woord te lezen zullen we dezelfde ervaring krijgen. We zullen met de ogen van ons hart de heerlijkheid van de Heer aanschouwen en naar dat beeld veranderd worden, zoals ook zij erdoor veranderd zijn. We worden door het lezen van Gods Woord op dezelfde wijze overweldigd als Jesaja en de anderen.

Met de uitroep “wee mij” maakt Jesaja zich een met het zondige volk. Hij voelt zich in de tegenwoordigheid van de HEERE onrein. Hij weet zich geestelijk in dezelfde onreine toestand van melaatsheid als waarin koning Uzzia, genoemd in vers 1, door hoogmoed is terechtgekomen (2Kr 26:19-21; Lv 13:45). Door het oordeel te erkennen dat hij waard is, ontkomt Jesaja aan het oordeel dat God over het hele volk moet brengen. Zelfoordeel is altijd de weg om persoonlijk te ontkomen aan het oordeel waarmee God het geheel moet slaan. God is namelijk altijd gereed om uitredding te schenken. Jesaja krijgt nu deel aan de zekerheid van de verzoening. Hierin is hij een type van het gelovig overblijfsel in de toekomst.

Zo zou het ook altijd met ons moeten zijn. Hoe meer we de kenmerken van het verzoenend werk van Christus en de heerlijkheden van Zijn Persoon gaan begrijpen, hoe meer we ons onze zondigheid bewust zullen worden. Hoe dichter we bij de Heer zijn, hoe groter het besef van onze onwaardigheid zal zijn. We zullen dan ook leren ons een te maken met de toestand waarin onze medeleden van het lichaam van Christus terechtgekomen zijn als ze ontrouw geworden zijn en een zondige weg gaan. We zullen hun zonden leren belijden als de onze. Ezra en Daniël hebben dit geleerd en gedaan (Ea 9:1-15; Dn 9:3-23; vgl. Ne 9:16-37). Zo alleen kunnen we, zoals Jesaja hier, door de Heer geroepen en gebruikt worden tot een echte zegen voor anderen.

Voor een verslagen hart is er onmiddellijk genade (vgl. Js 57:15). Een seraf brengt Jesaja in contact met wat op het altaar ligt (vers 6). Op grond van wat het altaar voorstelt – Christus, Die Zichzelf aan God aanbiedt, wat aan God gelegenheid geeft om verzoening aan te bieden (2Ko 5:20-21{57}) –, wordt Jesaja verzekerd van de verzoening van zijn zonden (vers 7). Door de toepassing van een kool van het reukofferaltaar wordt hij geschikt gemaakt voor zijn dienst. Hij kan nu uitgaan, omgeven door de reuk van het reukofferaltaar (vgl. 2Ko 2:14-16).

In dit gedeelte vinden we zowel een troon als een (reukoffer)altaar. Dit verwijst naar de heerlijkheid van de Heer Jezus als Koning en Priester. Bij Israël zijn koning en priester altijd gescheiden. Als koning Uzzia zich aanmatigt een priesterlijke taak te vervullen, wordt hij melaats (2Kr 26:19). Alleen de Heer Jezus kan, evenals Melchizedek, zowel Koning als Priester zijn.

Js 6:8-10 | Roeping en opdracht

8 Daarna hoorde ik de stem van de Heere. Hij zei: Wie zal Ik zenden? Wie zal er voor Ons gaan? Toen zei ik: Zie, hier ben ik, zend mij. 9 Toen zei Hij: Ga en zeg tegen dit volk:
Luister voortdurend, maar u zult [het] niet begrijpen.
Zie voortdurend, maar u zult [het] niet opmerken.
10  Maak het hart van dit volk vet,
en stop hun oren toe, en sluit hun ogen;
anders zullen zij met hun ogen zien, en met hun oren horen,
en met hun hart begrijpen en zich bekeren, en zal Hij hen genezen.

Jesaja is nu geschikt om zijn ernstige boodschap te brengen. Hij hoort “de stem van de Heere” (Adonai, vers 1) met de vraag wie Hij zal zenden (vers 8). De “Heere”, Die hier voor het eerst spreekt, is God de Heilige Geest (Hd 28:25b-27). Tegelijk is het ook de Heer Jezus, zoals we uit de al aangehaalde tekst uit Johannes 12 weten (Jh 12:41). Dat verklaart waarom in de eerste vraag “Ik”, enkelvoud, en in de tweede vraag “Ons”, meervoud, staat. Het meervoudig ‘Ons’ (vgl. Gn 1:26) veronderstelt dat hier de drie-enige God – Vader, Zoon en Heilige Geest – aan het woord is.

De vraag is niet zozeer een algemene overweging en is ook niet tot meerderen gericht, maar is gericht tot het hart van Jesaja persoonlijk. Het is duidelijk dat de vraag niet gesteld is aan de engelen in de hemel. Als dat zo was, zou het hele hemelse leger zich direct hebben gemeld onder het uitroepen van: ‘Zend mij, zend mij!’ De engelen houden zich echter stil. Niemand anders dan Jesaja is geschikt gemaakt om op deze vraag te antwoorden. Hij is het vat dat gereinigd is en daardoor bruikbaar is voor de Meester (2Tm 2:21).

Jesaja antwoordt dan ook direct. Hij heeft geen vragen of tegenwerpingen en zegt: “Zie, hier ben ik, zend mij.” Geen van “Zijn engelen … die Zijn woord uitvoeren” (Ps 103:20) kan voor deze dienst tot zondige mensen worden gezonden. Alleen een man van wie de lippen eerst onrein zijn, maar nu gereinigd zijn, kan worden gezonden naar een volk met onreine lippen. Met hetzelfde doel zijn ook wij nog op aarde.

Er is niets wat de gemeenschap tussen Jesaja en de Heere verhindert. Als alles uit de weg is geruimd wat onze gemeenschap met de Heer Jezus in de weg staat, kunnen we elke taak die Hij ons opdraagt in Zijn kracht vervullen. Dan zal niets wat Hij van ons vraagt, te zwaar voor ons zijn. We zien hier de volgorde:
1. Eerst overtuigd worden van eigen onwaardigheid in Gods tegenwoordigheid, dan
2. reiniging en dan
3. uitgezonden in de dienst van God.

De opdracht die Jesaja krijgt, is een heel zware (vers 9). Hij moet naar “dit volk” gaan en hun het oordeel van verharding brengen. Door het volk “dit volk” te noemen – en niet te spreken over ‘Mijn volk’ – neemt de HEERE afstand van Zijn volk (verzen 9-10; vgl. Ex 32:9,21,31; Nm 11:11-14).

De boodschap van verharding die Jesaja moet brengen (vers 10), zal later ook door de Heer Jezus aan het volk worden gebracht (Mt 13:10-15). Dat maakt tegelijk duidelijk waarom dit oordeel van de verharding ten diepste over de massa van het volk moet komen: omdat zij de Heer Jezus afwijzen en verwerpen. Die afwijzing en verwerping zijn duidelijk naar voren gekomen in het toeschrijven van het werk van de Geest in Christus aan “Beëlzebul, de overste van de demonen”, dat is aan de satan zelf (Mt 12:22-32).

Nog weer later zal dit vers van Jesaja ook duidelijk maken dat het volk het getuigenis van de Heilige Geest door de mond van Paulus verwerpt (Hd 28:25-27). Daarmee zullen ze het oordeel van de verharding bezegelen.

Ze hebben zo volhard in hun zonde van de verwerping van de HEERE en zijn zo hardnekkig in hun weigering om tot Hem terug te keren, dat de mogelijkheid van bekering en genezing nu voorbij is. Ze zullen de prediking wel horen, maar de geestelijke zin ervan niet verstaan. Ze zullen wel menen dat ze zien, ze zullen zich er zelfs op beroemen dat ze zien, maar hun verwerping van de Heer Jezus zal het bewijs zijn dat ze blind zijn en dat hun zonde blijft (Jh 9:39-41{58}).

Wie onder het oordeel van de verharding valt, is vanaf dat moment niet meer bereikbaar voor het Woord van God. Het hart is van steen geworden. Het is inderdaad waar dat iemand niet meer tot God kan komen als God niet meer aan hem trekt (Jh 6:44). Dan heeft God hem overgegeven aan zichzelf en zijn lusten omdat hij daar zelf voor heeft gekozen (Rm 1:24,26,28). Dit is het oordeel over Israël.

Dat oordeel van verharding is niet over heel Israël gekomen, maar over een deel ervan (Rm 11:25{59}). Dat deel is wel de massa. Het is de ongelovige massa die zich in het land bevindt. Sinds die tijd is evangeliseren onder orthodoxe Joden nagenoeg zonder enig resultaat, vanwege deze verharding. Er komen wel regelmatig Joden tot bekering, er is altijd een rest, ook in deze tijd (Rm 11:5), maar dat zijn uitzonderingen. De massa is verhard.

In het begin van het Zionisme, in de negentiende eeuw, leek er een nationale opwekking onder de Israëlieten te komen. Velen keerden terug naar het land. Sommigen ook kwamen tot bekering. Er kwam geloof in Jezus als de Messias. Aan de hand van hun eigen Geschriften werd en wordt uitgelegd dat de Messias al gekomen is. Maar het overgrote deel van hen die in Israël wonen, moet niets van de Messias Jezus hebben en steunt op eigen kracht en volgt eigen inzichten om de problemen het hoofd te bieden.

Js 6:11-13 | Totdat …

11 Toen zei ik: Hoelang, Heere? Hij zei:
Totdat de steden verwoest zijn,
zodat er geen inwoner [meer] is,
en de huizen, zodat er geen mens [meer] in is,
en het land verworden is tot een woestenij.
12  Want de HEERE zal de mensen ver weg doen gaan,
en de verlatenheid in het land zal groot zijn.
13  Al zal daarin nog een tiende deel [over] zijn,
het zal weer verwoest worden.
[Maar] zoals van de eik en de haageik
na het omhakken een stronk overblijft,
zal hun stronk een heilig zaad zijn.

Hoewel Jesaja gewillig is en bereid om te gehoorzamen, voelt hij het gewicht van deze aankondiging. Zijn reactie laat ook zijn gezindheid zien. Hij gaat niet met vreugde deze boodschap brengen. Hij vraagt hoelang die verblinding of verharding zal duren (vers 11; vgl. Zc 1:12). In de vraag “hoelang, Heere?” beluisteren we het vertrouwen dat hij in de HEERE heeft dat Hij Zijn volk niet voorgoed zal verstoten (vgl. Ex 32:9-14). We herkennen hierin de voorbidder.

In het antwoord van de HEERE horen we inderdaad van een “totdat”. Maar eerst moet het oordeel zijn volle uitwerking hebben (verzen 11-12). Dit duurt zolang totdat het land verwoest en ontvolkt is. Wat dan nog over is, “een tiende deel”, dat we herkennen in de teruggekeerden uit de Babylonische ballingschap, wordt ook weer verwoest (vers 13). Dat is bijvoorbeeld gebeurd in het jaar 70 door de Romeinen die Jeruzalem hebben verwoest en een massaslachting onder de inwoners hebben gehouden. Velen zijn toen gevlucht naar Irak, dat buiten het Romeinse rijk lag.

Ook later zijn velen het land ontvlucht voor allerlei onderdrukkers, onder andere de islamitische. Het land is steeds meer ontvolkt geraakt en ook steeds meer verwoest. Het dieptepunt is rond het jaar 1800. Het aantal Joden in het land wordt in die tijd geschat op slechts vijfduizend. Maar altijd is er een overblijfsel in het land geweest, waarmee het wereldwijd verstrooide volk altijd in verbinding heeft gestaan.

Daarna breekt de tijd van het Zionisme aan, met een eerste golf van Russische Joden die aan het einde van de negentiende eeuw terugkeren naar het land. Die terugkeer is doorgegaan. Daardoor zijn er momenteel rond de drie miljoen Joden uit alle vijf continenten uit allerlei landen teruggekeerd naar het land. Niet alleen de inwoners zijn in de loop van de eeuwen verdreven, ook het land is eeuwenlang verwoest geweest.

In de eindtijd, de tijd die nu aanstaande is, zullen land en volk weer worden verwoest. Als Israël door de grote verdrukking gaat, lijkt er niets meer over te blijven. Maar het overblijfsel zal tot nieuwe bloei komen. Het is ermee als met “de eik en de haageik” waarvan alle takken zijn weggehakt en alleen nog een stukje van de stam over is. In de stronk zit echter leven en daarom zal hij uitspruiten.

Dit uitspruitsel zal “een heilig zaad” zijn, een zaad dat volkomen aan de HEERE zal zijn toegewijd. Dit ziet op het overblijfsel dat de HEERE voor Zichzelf heeft bewaard. Dit komt overeen met de naam van de zoon van Jesaja, Sjear-Jasjub, die betekent dat een rest of een overblijfsel terug zal keren, zich zal bekeren. Het is verbazingwekkend dat de HEERE voor het overblijfsel hetzelfde woord “heilig” (qodes) gebruikt als de Heilige Geest heeft gedaan voor de HEERE Zelf in vers 3. Daardoor komt de verbinding tussen dit overblijfsel en de HEERE sterk tot uitdrukking.

Bovenal ziet het “heilig zaad” op de Heer Jezus, Die uit een naar Jeruzalem teruggekeerd overblijfsel zal worden geboren (Js 11:1). Hij is “dat Heilige Dat geboren zal worden”, zoals door de engel Gabriël tegen Maria is gezegd (Lk 1:35). Het “heilig zaad” Israël is heilig door zijn verbintenis met het ware heilige Zaad, Christus.

Jesaja 7

Inleiding

Hier begint een nieuw gedeelte. Het gaat om de vraag of Israël als knecht van de HEERE voldoet, met als toetssteen of er geloofsvertrouwen is. Dit hoofdstuk laat in Achaz, de koning en vertegenwoordiger van Israël, een beeld zien van een knecht zonder geloofsvertrouwen. Dit verwijst profetisch naar de antichrist bij wie het geloof in de HEERE volkomen ontbreekt. Later zullen we bij Hizkia als vertegenwoordiger van het gelovig overblijfsel het ware geloofsvertrouwen zien (Js 36:1-7,13-22; 37:1-20).

Na de dood van Uzzia (Js 6:1) wordt Jotham koning. Tijdens diens regering, dat is over een periode van vier jaar, heeft Jesaja geen profetie van de HEERE gekregen, althans niet een die moest worden opgeschreven. Hoewel koning Jotham doet wat juist is in de ogen van de HEERE, gaat het volk door met kwaad doen (2Kr 27:2).

Dan komt Achaz, de goddeloze zoon van Jotham, aan de regering. Dat zorgt voor een nieuwe serie profetieën van de HEERE in het gedeelte van Jesaja 7:1-9:6. Het centrale onderwerp daarvan is Immanuel, de Zoon van de maagd, van Wie we in dit hoofdstuk de eerste directe profetie in dit boek hebben (vers 14).

De gebeurtenissen in de komende hoofdstukken tot en met Jesaja 12 zijn min of meer chronologisch.

Js 7:1-2 | Rezin en Pekah tegen Jeruzalem

1 Het gebeurde in de dagen van Achaz, de zoon van Jotham, de zoon van Uzzia, de koning van Juda, dat Rezin, de koning van Syrië, met Pekah, de zoon van Remalia, de koning van Israël, optrok naar Jeruzalem, om er oorlog tegen [te voeren], maar hij was niet in staat er de overwinning op te behalen. 2 Toen het huis van David verteld werd: Syrië is neergestreken op Efraïm, beefde zijn hart en het hart van zijn volk, zoals de bomen in het woud beven voor de wind.

Wat in vers 1 wordt beschreven, vinden we uitvoeriger in 2 Koningen 16 en 2 Kronieken 28 (2Kn 16:5-20; 2Kr 28:5-27). Daar wordt verhaald hoe vanwege de dreiging van het grote rijk Assyrië de kleine koninkrijken Syrië en Efraïm, het tienstammenrijk, een alliantie vormen. Achaz, de koning van Juda, wil daaraan niet meedoen. Daarom vallen Rezin, de koning van Syrië, en Pekah, de koning van Efraïm, Achaz aan. Ze willen hem vervangen door de zoon van Tabeal, van wie we kunnen veronderstellen dat hij een Syrisch gezind man is (vers 6). Achaz raakt in paniek en zoekt zijn toevlucht bij Assyrië (2Kn 16:7). Als Rezin en Pekah hem dan aanvallen, komt Assyrië hem te hulp (2Kn 16:9). Zo wordt het kwaad afgewend en lijkt Achaz in zijn opzet geslaagd.

Achaz is de zoon van de gelovige Jotham en de kleinzoon van de gelovige Uzzia (vers 1). Geloof is echter geen erfgoed. Achaz is namelijk een van de meest goddeloze koningen van Juda. In Gods tucht over hem trekken de koningen van Syrië en Israël samen Juda binnen. Ze hebben wel overwinningen behaald en Juda een grote slag toegebracht, maar een definitieve overwinning hebben ze niet kunnen behalen. Het is niet gelukt Jeruzalem te veroveren.

Als “het huis van David” – Achaz wordt hier gezien als de vertegenwoordiger daarvan – hoort dat er door de bondgenoten een expeditie tegen hen wordt voorbereid, worden Achaz en het volk erg bang (vers 2). Wanneer er wordt gesproken over ‘het huis van David’, is daaraan altijd de gedachte aan de Messias, de Zoon van David, verbonden. Dat is tegelijk de reden waarom er een boodschap van de HEERE volgt.

Het bericht over de op handen zijnde expeditie veroorzaakt een crisis in Juda. Een crisis, ook in ons leven, is een test om te zien hoe erop wordt gereageerd. Gaan we naar de Heer of nemen we onze toevlucht tot een mens en menselijke middelen? Achaz en het volk denken, hoe bang ze ook zijn, niet aan de HEERE. De krachtige boodschap die Hij door Zijn profeet Jesaja laat zenden, verandert daar niets aan. In deze geschiedenis gaat de profetie van de HEERE over het ongeloof in Israël (Js 6:9-10) in vervulling.

Js 7:3-9 | Jesaja naar Achaz gezonden

3 En de HEERE zei tegen Jesaja: Ga nu op weg, Achaz tegemoet, u en uw zoon Sjear-Jasjub, naar het einde van de waterloop van de bovenvijver, bij de weg naar het Blekersveld. 4 Zeg [dan] tegen hem: Beheers uzelf, blijf rustig, wees niet bevreesd, laat uw hart niet week worden voor die twee rokende stukken brandhout, voor de brandende toorn van Rezin en Syrië, en van de zoon van Remalia. 5 Syrië heeft immers kwaad tegen u beraamd, [samen met] Efraïm en de zoon van Remalia, door te zeggen: 6 Laten wij oprukken tegen Juda, het in angst laten verkeren, het onder ons verdelen en de zoon van Tabeal er als koning over aanstellen in het midden van haar.
7  Zo zegt de Heere HEERE:
Dat zal niet bestaan en dat zal niet gebeuren!
8  Want het hoofd van Syrië is Damascus,
en het hoofd van Damascus is Rezin.
En binnen vijfenzestig jaar
zal Efraïm verpletterd worden [en] niet [meer] als volk bestaan.
9  Ondertussen zal Samaria het hoofd van Efraïm zijn
en de zoon van Remalia het hoofd van Samaria.
Indien u niet gelooft,
voorwaar, u zult geen stand houden.

Met het oog op de oorlogsdreiging krijgt Jesaja de opdracht van de HEERE om, samen met zijn zoon Sjear-Jasjub, Achaz tegemoet te gaan (vers 3). De zoon van Jesaja is er niet voor niets bij. Deze zoon is hem, samen met een andere zoon, gegeven “tot tekenen en wonderen in Israël” (Js 8:18). Er staat niet dat de jongen iets zegt of doet. Alleen zijn naam wordt meegedeeld.

Dat is dan ook precies de reden waarom hij erbij is, namelijk vanwege de betekenis van zijn naam. “Sjear-Jasjub” betekent ‘het overblijfsel zal terugkeren’, een naam die erop wijst dat God altijd een overblijfsel naar de verkiezing van Zijn genade zal hebben (Rm 11:5). Hierin zien we een voortzetting van de boodschap van het vorige hoofdstuk over “een stronk”, “het heilig zaad” dat overblijft (Js 6:13).

Als Jesaja zijn zoon aan Achaz voorstelt en diens naam noemt, zal dat voor Achaz een betekenis moeten hebben. Het zal hem ertoe moeten brengen tot de HEERE terug te keren, dat wil zeggen dat hij zich zal moeten bekeren. Het houdt ook de waarschuwing in dat hij, als hij dit weigert, geen deel zal hebben aan het herstel van dat deel van het volk dat aangeduid wordt met ‘overblijfsel’.

De HEERE wijst Jesaja de plaats van de ontmoeting aan. Het is een tweevoudige aanduiding: “Het einde van de waterloop van de bovenvijver” en “bij de weg naar het Blekersveld” (vgl. “de Benedenvijver”, Js 22:9). Daar zal de HEERE Zijn genade aan Achaz bekendmaken. Hij wil hem bemoedigen en zijn angst wegnemen. Achaz zal op de aangegeven plaats aanwezig zijn om te zien hoe hij de watervoorraad veilig kan stellen, wat noodzakelijk is met het oog op de aanstaande belegering van Jeruzalem.

Op exact dezelfde plaats wordt later het geloof van Hizkia op de proef gesteld (Js 36:2). De Heilige Geest vermeldt deze plaats tweemaal uitvoerig met de bedoeling dat wij als lezers deze twee Schriftgedeelten met elkaar zullen vergelijken. De eerste Schriftplaats (hier) laat ongeloof zien en de tweede (Js 36:2) laat geloofsvertrouwen zien. De Heer verwacht geloofsvertrouwen van de Zijnen.

Als het alleen om een geografische plaats zou gaan, zou de plek van ontmoeting met de eerste aanduiding voldoende duidelijk aangegeven zijn. Maar de Heilige Geest geeft nog als nadere aanduiding “bij de weg naar het Blekersveld”. Het “Blekersveld” is het veld waar de bleker de vuile kleding wast en te drogen legt. Kleding die moet worden gewassen, stelt voor dat we onze zondige daden, onze zondige levenspraktijk veroordelen en een gereinigd leven gaan leven. Dan wandelen we op de weg van reinheid en heiligheid (vgl. Js 35:8; 1:18b; 4:4).

In de bleker zien we een beeld van de Heer Jezus. Zijn kleren zijn “blinkend, hel wit, zoals geen volder [= een wolbewerker] op aarde wit kan maken” (Mk 9:3). Zijn kleding, Zijn levenspraktijk behoeft geen reiniging. Hij is bezig ons, de Zijnen, te reinigen, wat we zien in de voetwassing die Hij bij Zijn discipelen doet, opdat ze gemeenschap met Hem en de Vader kunnen hebben (Jh 13:1-10).

In beeld ontmoet Jesaja Achaz op een plaats waar reinheid en heiligheid worden verbonden met God als de oorsprong van zegen. Wie in het geloof bij de zegen van God staat, zal ook rein en heilig willen leven. Ook ziet het geloof dat reinheid en heiligheid nodig zijn om aan Gods zegen deel te krijgen. Wie zich niet om God en Zijn zegen bekommert, is blind voor deze dingen en volgt, zoals Achaz, zijn eigen verduisterde verstand.

In Zijn geduld en goedheid toont de HEERE Zijn genade aan Achaz ondanks diens ongerechtigheid. Hij bewijst Zijn goedertierenheid om hem tot bekering te leiden. Bekeert hij zich niet vanwege de hardheid van een onbekeerlijk hart, dan zal hij te maken krijgen met de strengheid van God (Rm 2:4-5; 11:22). In Zijn goedertierenheid belooft de HEERE hem dat het plan van het noordelijke bondgenootschap niet zal slagen en dat Efraïm verbroken zal worden (verzen 4-9).

Jesaja verzekert hem namens de HEERE dat hij rustig kan blijven (vers 4). Er is geen reden tot paniek. God heeft deze vijanden niet gezonden, dus zullen ze niet in hun voornemen slagen. Wat betekenen die twee vijanden nu helemaal? Ze doen wel alsof ze in “brandende toorn” Juda zullen verteren, maar voor de HEERE zijn het niet meer dan “twee rokende stukken brandhout”, waaruit het vuur is verdwenen en die spoedig tot as zullen vergaan. Hij kent hun plannen tot in bijzonderheden (verzen 5-6) en zal hun raad verijdelen (vers 7). Hij deelt die plannen aan Achaz mee, die daar waarschijnlijk helemaal niets vanaf wist.

Ze zullen beiden slechts blijven regeren over hun oorspronkelijke gebied (vers 8). Hun idee over uitbreiding van hun gebied – ze willen Juda daaraan toevoegen onder de zoon van Tabeal, een door henzelf aangestelde marionetkoning – zal op niets uitlopen. Wie Tabeal of de zoon van Tabeal is, is niet bekend.

Het is weer zo’n dwaas plan om iemand van eigen keus te plaatsen op de troon die door God aan de Zoon van David is beloofd. Daarbij komt nog dat binnenkort het woord over Efraïm zal worden vervuld, dat wil zeggen “binnen vijfenzestig jaar” zal het niet meer bestaan als volk. Dat ziet op de wegvoering van de tien stammen door de koning van Assyrië in 722 v.Chr.

Om zich de toezegging van de HEERE eigen te maken moet Achaz wel zijn vertrouwen stellen op Gods toezegging (vers 9). Hij krijgt dan ook de waarschuwing dat hij van de beloofde zegen zal worden buitengesloten als hij zal volharden in zijn ongeloof. Als hij niet krachtig is in het geloof in wat Jesaja heeft gesproken, zal hij ook niet krachtig zijn in zijn daden.

Het tekstgedeelte “indien u niet gelooft, voorwaar, u zult geen stand houden” (vers 9b), is een sleuteltekst in dit gedeelte. Het is weer een woordspeling. Het wil zeggen: als Achaz geen vast geloof heeft, zal hij ook niet vaststaan. De woorden ‘geloven’ en ‘standhouden’ zijn in het Hebreeuws met elkaar verwant. In het Hebreeuws staat: im lo ta-aminu, ki lo te-amenu. Ta-aminu en te-amenu zijn beide afgeleid van de Hebreeuwse stam aman. Ta-aminu betekent geloven en te-amenu betekent bevestigd. Letterlijk staat er: ‘Als (im) niet (lo) geloven, dan (ki) niet (lo) bevestigd.’ Vrij vertaald is dat: ‘Zonder geloven is er geen stabiliteit.’

Deze waarschuwing dient om ons in positieve zin te herinneren aan de kracht van het geloof. Geloof wordt bemoedigd en krachtiger door moeilijkheden. Geloof ziet dingen onder ogen die voor het natuurlijk verstand onmogelijk zijn. Terwijl geloof rust op de beloften van God, vertrouwt het op Hem dat Hij Zijn raadsbesluit vervult en dat Hij de hindernissen voor Zijn rekening neemt tot Zijn verheerlijking.

Js 7:10-13 | Achaz mag een teken vragen

10 Opnieuw sprak de HEERE tegen Achaz: 11 Vraag voor uzelf een teken van de HEERE, uw God, vraag het beneden in de diepte of boven in de hoogte. 12 Maar Achaz zei: Ik zal [het] niet vragen en de HEERE niet op de proef stellen. 13 Toen zei hij: Luister toch, huis van David, is het u niet genoeg mensen te vermoeien, dat u ook mijn God vermoeit?

Vers 10 is een bewijs dat de voorgaande verzen een spreken van de HEERE is. Jesaja spreekt niet over de HEERE, maar namens de HEERE. De HEERE gaat namelijk “opnieuw” spreken. Het ziet echter niet alleen op het feit van het spreken. Deze woorden geven ook aan dat Hij over verderstrekkende en diepere dingen gaat spreken.

De HEERE zegt tegen Achaz dat hij van Hem een willekeurig teken mag vragen (vers 11). Hij geeft Achaz als het ware een blanco cheque. Om het vertrouwen van Achaz te winnen doet Hij dat als “de HEERE, uw God”. Een teken is iets – een gebeurtenis, een voorzegging of een wonder – wat door de HEERE gegeven wordt als een pand of bevestiging van Zijn woord of boodschap. Het is te vergelijken met een handtekening van een directeur onder een brief die door de secretaresse is geschreven. Een teken is Gods handtekening onder de boodschap van Zijn profeten.

Achaz mag een teken vragen “beneden in de diepte”. Misschien is dit in bedekte termen een protest tegen zijn gewoonte om zijn toevlucht te nemen tot het raadplegen van de doden. Een teken in de diepte zou bijvoorbeeld een aardbeving kunnen zijn. Hij mag ook een teken vragen “boven in de hoogte”, bijvoorbeeld een teken aan de zon of de maan (vgl. Js 38:7-8). De keus is aan hem.

Zijn keus maakt duidelijk dat hij geen echt kind van Abraham is, dat hij niet het geloof van Abraham bezit. Gehuld in een dekmantel van vroomheid getuigt zijn antwoord van eigenwilligheid (vers 12). Het is een huichelachtig antwoord omdat de HEERE Zelf aanbiedt dat hij het Hem mag vragen. Hoe kan zoiets worden afgedaan met een opmerking dat hij de HEERE niet wil verzoeken! Achaz waagt het zelfs om iets uit Gods Woord aan te halen als een dekmantel voor zijn ongeloof (Dt 6:16). Dit is vroom ongeloof.

Hij wil gewoon niet om een teken vragen omdat hij immers Assyrië in de arm heeft genomen. Waarom zou je de HEERE vragen als je hulp van mensen hebt? Dan lever je je toch niet uit aan Hem? Als hij een teken vraagt, betekent dat ook dat de HEERE te dicht bij hem komt. Die gedachte is altijd beangstigend voor iemand die willens en wetens niet wil geloven en die weigert met het ongeloof te breken.

Jesaja verwijt hem zijn gebrek aan vertrouwen (vers 13). Hij spreekt niet de afvallige Achaz persoonlijk aan, maar hij spreekt tot het “huis van David”. Daarmee spreekt hij de koninklijke lijn van voorrechten en eer met alle verdere geslachten aan. Het geeft enerzijds aan hoezeer de koninklijke lijn met een koning als Achaz is afgeweken van wat de HEERE ervoor heeft bedoeld en ervan mag verwachten. Anderzijds toont het vervolg aan dat die lijn niet met de goddeloze, ongelovige Achaz zal eindigen, maar door een genadig ingrijpen van de HEERE zal blijven bestaan.

Door zijn weigering de HEERE op Zijn woord te vertrouwen vermoeit Achaz ten zeerste mensen als Jesaja, en anderen met hem, die treuren over de opstandige houding van de koning. Vermoeit hij nu ook nog de lankmoedige God door een houding van zoveel ongeloof, alsof het voor God onmogelijk zou zijn om in Zijn genade uitkomst te geven?

Js 7:14-16 | Het teken van de Heere

14 Daarom zal de Heere Zelf u een teken geven: Zie, de maagd zal zwanger worden. Zij zal een Zoon baren en Hem de naam Immanuel geven. 15 Boter en honing zal Hij eten, totdat Hij in staat is het kwade te verwerpen en het goede te kiezen. 16 Voorzeker, voordat de jongen in staat is het kwade te verwerpen en het goede te kiezen, zal het land verlaten zijn, namelijk [het land] van de twee koningen voor wie u in angst verkeert.

Als Achaz dan in ongeloof weigert om een teken te vragen, zal de Heere (Adonai) Zelf in Zijn genade een teken geven (vers 14). Dit teken zal niemand anders dan Hij als de soevereine Heer Zelf uitkiezen. Het is een teken dat ver uitgaat boven het ongeloof dat in de dagen van Achaz heerst. Het wordt een blijvend teken. Met dit teken, dat is Christus, zullen de profetieën en beloften die aan ‘het huis van David’ zijn gedaan, in de toekomst hun vervulling vinden. Achaz en mensen van zijn soort zullen de zegeningen en heerlijkheden bij de vervulling ervan niet meemaken en er ook nooit deel aan hebben.

Het woord “zie” waarmee het teken wordt ingeleid, is in Jesaja meestal de inleiding tot iets wat verbonden is met toekomstige omstandigheden. Het is een oproep om in de verte, in de toekomst, te kijken. Wat daar te zien zal zijn, wordt vervolgens voorgesteld. Waar hier het oog van het geloof op wordt gericht, is op de maagd die zwanger zal worden.

Al in het begin van de Bijbel, vlak na de zondeval, heeft God gezegd dat de Overwinnaar van de satan uit een vrouw geboren zal worden (Gn 3:15). Maar de aankondiging daarvan kon pas in het Nieuwe Testament volledig geopenbaard worden: “Maar toen de volheid van de tijd gekomen was, zond God Zijn Zoon, geboren uit een vrouw, geboren onder [de] wet” (Gl 4:4).

Het Hebreeuwse woord voor “maagd” is hier almah en niet betulah. Almah is de jonge vrouw die klaar is voor een huwelijk, ze is geslachtsrijp en heeft het verlangen om te trouwen, maar ze is nog ongehuwd (vgl. Gn 24:43). Betulah is het meer specifieke woord voor ‘maagd’, maar zonder de gedachte aan leeftijd of geslachtsrijpheid (vgl. Jl 1:8). De Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament uit de derde eeuw voor Christus, vertaalt het Hebreeuwse woord almah met parthenos, een woord dat alleen ‘maagd’ kan betekenen. We zien dat in de aanhaling van dit citaat van Jesaja door Mattheüs uit de Septuaginta (Mt 1:23).

De verschillende voorwaarden die met deze profetie samenhangen, maken duidelijk dat de enig mogelijke vervulling ervan wordt meegedeeld in de evangeliën. Daarin wordt duidelijk dat de geboorte van de Heer Jezus de vervulling van deze profetie is (Mt 1:22-23; Lk 1:31-35). Nadat dit teken is vervuld in de komst van Christus, hebben de Joden sluw geprobeerd het maagdelijke aspect van dit woord te verdoezelen. Tot op vandaag worden zij daarin gevolgd door ongelovige christenen.

De Heere zal Zelf als wonderteken geven dat een gewone (ongehuwde) vrouw zwanger zal worden. Maar dat is toch geen wonder? Het is een alledaagse gebeurtenis en daarom een teken van veel lagere kwaliteit dan wat Achaz heeft mogen vragen. Wat is hier dan zo bijzonder aan? Het wonder is dat een maagd zwanger zal worden zonder tussenkomst van een man en dat het Kind Dat geboren zal worden, de Zoon van God zal zijn (Js 9:5; Ps 2:7). Het zal gebeuren doordat de maagd door de Heilige Geest overschaduwd zal worden (Lk 1:35). Dit Kind zal als de ware Zoon van David regeren (Js 11:1-5; Lk 1:31-33).

Het teken is ook verbonden aan een naam, “Immanuel”, wat betekent ‘God met ons’. Die Naam houdt in dat God tot ons komt, dat Hij ons bezoekt, dat Hij onder ons komt om bij ons te zijn en ons te helpen (Lk 1:68,78; 7:16). Die Naam is een grote aanklacht tegen Achaz en zijn handelwijze waardoor hij als het ware zegt: Assyrië met ons.

In de naam Immanuel zien we het teken “beneden in de diepte” (vers 11), want Immanuel – ‘God met ons’, of meer letterlijk ‘met ons is God’ – is God Die neerdaalt om Mens te worden. En als Mens zal Hij nog verder neerdalen in de diepten van het plaatsvervangend oordeel en de dood. In die Naam zien we ook het teken “boven in de hoogte” (vers 11), want Immanuel is niemand minder dan God (Js 8:10). Christus, het teken, is eerst “neergedaald naar de lagere <delen> van de aarde” en daarna “opgevaren boven alle hemelen” (Ef 4:9-10).

Het voedsel dat Hij zal eten, bestaat uit “boter en honing” (vers 15), waarin we het voedsel van het beloofde land samengevat zien (Ex 3:8). Het woord “totdat” kan waarschijnlijk beter worden vertaald met “wanneer”. Het is in elk geval begrijpelijker dat de bedoeling is dat Hij boter en honing zal eten “wanneer” Hij is in staat het kwade te verwerpen en het goede te kiezen.

Boter en honing zijn de enige voedingsmiddelen die beschikbaar zijn als alle akkerbouw door oorlog verwoest is. Het is het voedsel van het arme overblijfsel. We zien daarin een verwijzing naar de omstandigheden van de geboorte en jeugd van Christus. Er is geen welvaart in het huis van Nazareth waar Hij opgroeit. Hij is arm geworden (2Ko 8:9{60}). Israël is arm geworden door hun ongeloof, maar Christus is arm geworden doordat Hij zich een gemaakt heeft met het volk.

Christus is als Baby afhankelijk van de zorg van Zijn ouders, tot de tijd dat Hij in staat is om Zelf te kiezen. Het toont aan dat Hij waarachtig en volkomen Mens is, met uitzondering van de zonde (Hb 4:15). Als Mens neemt Hij toe “in <de> wijsheid en grootte” (Lk 2:52), wat natuurlijk nooit van Hem als de waarachtige, eeuwige God gezegd kan worden. Hij heeft als Mens de ontwikkeling van ieder mens doorgemaakt.

Voordat de jongen, Sjear-Jasjub, de zoon van Jesaja, het kwade weet te verwerpen en het goede te verkiezen, zullen ook de landen Syrië en Israël, het tienstammenrijk, in armoede vervallen zijn (vers 16). De leeftijd waarop een kind het verschil kent tussen goed en kwaad, anders gezegd, dat het geweten gaat werken, kan globaal gesteld worden op een jaar of twee. Dat is de tijdsduur waarbinnen de twee koningen voor wie Achaz nu nog zo bang is, het land zullen verlaten.

Js 7:17-20 | Voorzegging van de inval van Assyrië

17 De HEERE zal over u, over uw volk en over het huis van uw vader dagen doen komen zoals er niet gekomen zijn vanaf de dag dat Efraïm zich van Juda afscheidde, namelijk [de heerschappij van] de koning van Assyrië!
18  Op die dag zal het gebeuren
dat de HEERE de vliegen naar Zich toe zal fluiten
die zich aan het einde van de rivieren van Egypte bevinden,
en de bijen die in het land van Assyrië zijn.
19  Ze zullen komen en allemaal neerstrijken
in de dalen tussen de steile rotswanden, in de kloven van de rotsen,
op alle doornstruiken en op alle drinkplaatsen.
20  Op die dag zal de Heere met een scheermes,
ingehuurd aan de overzijde van de rivier [de Eufraat, namelijk] de koning van Assyrië,
het hoofd- en het schaamhaar afscheren;
en het zal ook de baard wegnemen.

Jesaja heeft voor Achaz een goede boodschap en een slechte boodschap. De goede boodschap is dat Israël en Syrië op korte termijn zullen worden verslagen (vers 16). Dat zal gebeuren door Assyrië (2Kn 16:9). Die boodschap zal Achaz met genoegen hebben aangehoord. Maar dan verandert de toon en krijgt hij ook slecht nieuws te horen en dat is dat Assyrië, op wie Juda zijn vertrouwen heeft gesteld, daarna ook Juda zal binnenvallen (vers 17). Ook hier verbindt Jesaja de gebeurtenissen van zijn tijd met die van de eindtijd.

Hier wordt voor de eerste keer door Jesaja melding gemaakt van Assyrië, de vijand die in de geschiedenis van Israël zo’n grote rol zal spelen. Binnen enkele jaren zal Assyrië Israël, het tienstammenrijk, verslaan. Vervolgens spreekt Jesaja erover dat Assyrië ook Juda zal aanvallen. Wat er dan gebeurt, stelt alles in de schaduw wat er al met Juda is gebeurd sinds de scheuring van het rijk in een noordelijk tienstammenrijk en een zuidelijk tweestammenrijk. Met Efraïm wordt het noordelijke tienstammenrijk bedoeld dat sinds de dagen van de afscheiding onder Rehabeam, de zoon van Salomo, los van Juda staat. Assyrië zal na de wegvoering van de tien stammen ook Juda binnenvallen. Dat zal zijn in de dagen van Hizkia. Hoewel er in die dagen een herstel wordt geschonken, zal dat slechts van tijdelijke aard zijn.

De Egyptenaren, “de vliegen”, en de Assyriërs, “de bijen”, hebben vaak hun strijd om de wereldheerschappij op het grondgebied van Juda uitgevochten. Deze beide grootmachten, tot wie Juda afwisselend om hulp gaat, zullen het land verwoesten en zo de verzen 18-19 vervullen. Om hemel en aarde te scheppen heeft God alleen maar hoeven spreken. Om de instrumenten van Zijn oordeel bijeen te verzamelen hoeft Hij alleen maar te “fluiten” (vers 18).

“Vliegen” en “bijen” zijn insecten die in alle hoeken en gaten doordringen en bij mensen irritatie en pijn veroorzaken. Vliegen brengen vuiligheid en verderf. Bijen zijn agressief en achtervolgen en omsingelen vluchters (Ps 118:12a). De inwoners van Juda zullen proberen om aan de vijandelijke machten te ontkomen. Daarvoor zullen ze zich op allerlei moeilijk toegankelijke plaatsen verbergen (vers 19). Maar geen enkele plaats is veilig, want waar ze ook zijn, de vijanden zullen hen weten te vinden.

De details van de verzen 18-19 zijn in het verleden maar ten dele in vervulling gegaan. Pas in de eindtijd zullen ze volledig worden vervuld. Merkwaardig is dat in vers 18 eerst ‘de vliegen van Egypte’ en pas daarna ‘de bijen van Assyrië’ worden geroepen. Daniël 11 maakt dat duidelijk. We lezen daar dat eerst de koning van het zuiden (Dn 11:40) het initiatief neemt om Israël aan te vallen en pas daarna de koning van het noorden.

Beiden zullen ze Israël aanvallen. Tot nog toe heeft de staat Israël elke oorlog gewonnen, zoals de bevrijdingsoorlog in 1948, de zesdaagse oorlog in 1967, de Yom Kippur oorlog in 1973. Maar deze oorlog zullen ze verliezen, met alle rampzalige gevolgen ervan. In deze oorlog zal de koning van het noorden sterker en gevaarlijker zijn dan de koning van het zuiden, zoals bijen gevaarlijker zijn dan vliegen. Als Israël verwoest is, zal de koning van het noorden doorstoten om de koning van het zuiden te vernietigen (Dn 11:42).

De koning van Assyrië wordt “een scheermes” genoemd dat door “de Heere” (Adonai) is “ingehuurd” (vers 20). Achaz heeft besloten Assyrië te huren, zodat deze hem zal helpen het dreigende gevaar van Syrië en Efraïm af te wenden. De HEERE zal datzelfde Assyrië huren – er ligt een zeker sarcasme in het gebruik van dezelfde woorden – om Juda daarmee te scheren.

Het “hoofdhaar afscheren” is een ontluistering van de positie van het volk; “het schaamhaar afscheren” wijst op een geweldige smaad; “de baard wegnemen” betekent het toebrengen van een grote vernedering aan de mannelijkheid. We kunnen dit zo toepassen dat van Juda het koninklijk gezag (hoofdhaar), de nationale waardigheid (schaamhaar) en de mannelijke kracht (de baard) zullen worden weggenomen.

Als een nazireeër zich heeft verontreinigd in zijn afzondering voor de HEERE, moet hij zijn hoofdhaar afscheren (Nm 6:9). Israël heeft voor de HEERE afgezonderd moeten zijn, maar heeft zich verontreinigd. De melaatse moet zich ook van alle haar ontdoen (Lv 14:9). Zo heeft ook Israël zich verontreinigd en is melaats geworden. Voor de Leviet, de dienaar van de priester, geldt hetzelfde (Nm 8:7). Tot een dienst aan de HEERE is Israël ook niet meer in staat.

Js 7:21-25 | Gevolgen van de inval van Assyrië

21  Op die dag zal het gebeuren
dat een man een jonge koe van de runderen en twee schapen zal houden.
22  En het zal gebeuren dat hij van de veelheid aan melk die zij geven,
boter zal eten;
ja, boter en honing zal ieder eten
die in het midden van het land is overgebleven.
23  Ook zal het op die dag gebeuren
dat elke plaats die daar was
[met] duizend wijnstokken, [ter waarde] van duizend zilverstukken,
zal dienen voor dorens en distels.
24  [Alleen] met pijl en boog zal men daar kunnen komen,
want heel het land zal [vol] dorens en distels zijn.
25  Ook al de [wijn]bergen, die met de schoffel geschoffeld worden,
daar zal geen [mens] komen, [uit] vrees voor dorens en distels.
Het zal echter [alleen nog] kunnen dienen om runderen in te drijven
of om het door kleinvee te laten vertrappen.

Deze verzen beschrijven de gevolgen van de inval van Assyrië, de toestand die zal aanbreken nadat Assyrië in Juda tekeer is gegaan. Deze beschrijving vindt zijn volle vervulling in de toekomst, als de koning van het noorden Israël zal binnenvallen (Dn 11:40-44). Van de overvloed van het land blijft slechts een armzalig restje over, geen grote kudden, slechts één jonge koe en twee schapen of geiten (vers 21).

De bevolking die overblijft, is echter zo gering dat het weinige vee voldoende melk zal geven (vers 22). Een jonge koe geeft zo’n vijf liter melk per dag, kleinvee geeft één liter melk per dag. Van de overgebleven melk kan zelfs boter gemaakt worden. Er is ook voldoende honing in het wild, want in plaats van een land van landbouw zal het land een wildernis zijn.

Het voedsel dat hier wordt genoemd, is ook het voedsel van de Messias (vers 15). Hier wordt de diepe zin daarvan duidelijk. Hier blijkt dat de Messias zich een maakt met het arme en geringe overblijfsel. Vooral in het evangelie naar Lukas zien we hoe de Heer Jezus Zich een maakt met de armen, zoals de arme Jozef en Maria en de arme herders in het veld.

Waar wijngaarden in overvloed waren, groeien nu slechts dorens en distels (vers 23). Hier gebeurt wat Jesaja heeft aangekondigd (Js 5:6). Niet alleen de wijngaarden dienen voor dorens en distels. Heel het land is vol dorens en distels. Wie meent dat de grond iets oplevert, komt beschaamd uit. Het beste is om het land op te gaan met pijl en boog, want dan kan men het wild gedierte verjagen dat in de ontstane wildernis aanwezig zal zijn.

Als een gezelschap van Gods volk de rechte weg van de Heer verlaat, zullen vruchteloze en verderfelijke producten van de menselijke geest tot ontwikkeling komen. Dat zal geestelijke dorheid en pijnlijke ervaringen opleveren in plaats van vruchtbaarheid die God verheerlijkt (Jh 15:8).

Jesaja 8

Js 8:1-4 | Haastig buit spoedig roof

1 Verder zei de HEERE tegen mij: Neem u een groot schrijfbord en schrijf daarop, voor iedereen leesbaar: Maher Sjalal Chasj Baz. 2 Toen nam ik voor mijzelf betrouwbare getuigen: Uria, de priester, en Zacharia, de zoon van Jeberechja. 3 Ik was tot de profetes genaderd, zij werd zwanger en baarde een zoon. Toen zei de HEERE tegen mij: Geef hem de naam Maher Sjalal Chasj Baz. 4 Want voordat het jongetje papa of mama zal kunnen roepen, zal men het vermogen van Damascus en de buit van Samaria vóór de koning van Assyrië dragen.

De gebeurtenissen in dit hoofdstuk staan in nauw verband met die van het vorige hoofdstuk. Het gaat ook hier over de bevrijding van Juda van de dreiging van het Syrisch-Israëlitische bondgenootschap en de daaropvolgende Assyrische invasie die ten slotte ook Juda zal bereiken. Met het oog daarop krijgt Jesaja de opdracht een boodschap op te schrijven en dat zo te doen, dat iedereen in het voorbijlopen er kennis van kan nemen (vers 1; vgl. Hk 2:2{61}). Het moet gemakkelijk leesbaar zijn. Gods waarschuwingen zijn altijd voor iedereen waarneembaar en begrijpelijk. De HEERE zegt tegen hem wat hij moet opschrijven: “Maher Sjalal Chasj Baz”, wat betekent ‘haastig roof spoedig buit’.

Jesaja neemt ook nog twee voor het volk “betrouwbare getuigen: Uria … en Zacharia” (vers 2; vgl. Dt 19:15{62}). Uria betekent ‘de HEERE is mijn licht’ en Zacharia ‘de HEERE gedenkt’. De betekenis van hun namen houdt een hoopvolle boodschap in te midden van de geestelijke duisternis. De namen getuigen ervan dat de HEERE licht geeft op het pad van de gelovige en dat Hij Zijn volk nooit vergeet.

Van Uria weten we dat hij een goddeloze priester is (2Kn 16:10-16). Hij zal dan ook geen betrouwbare getuige zijn vanwege zijn persoonlijke geloofwaardigheid, maar vanwege zijn ambt. Wie Zacharia is geweest, is niet bekend. Bij het volk zullen beide getuigen gezag hebben gehad. Hun getuigenis op de bestemde tijd over wat Jesaja van tevoren heeft verkondigd, zal een bekrachtiging zijn van wat hij op het schrijfbord heeft geschreven.

De HEERE laat de geschreven boodschap van Jesaja bevestigen door een levende boodschap in de persoon van een zoon die Hij belooft hem te geven. Hij zegt tegen hem ook hoe de naam van zijn zoon moet zijn. Om hem die zoon te geven gebruikt de HEERE de natuurlijke omgang tussen Jesaja en zijn vrouw in de geslachtsgemeenschap (vers 3). De HEERE zegent de gemeenschap met zwangerschap en de geboorte van een zoon. Als het kind geboren is, zegt Hij tegen Jesaja dat hij zijn zoon “Maher Sjalal Chasj Baz” moet noemen.

Jesaja’s vrouw wordt hier “de profetes” genoemd. Dat betekent dat zij zelf profetes is in de zin dat zij mededelingen van God krijgt om door te geven, zoals Hulda en Debora. Jesaja en zijn vrouw zijn een prachtig echtpaar dat in eenheid te midden van een afvallig volk de woorden van God doorgeeft.

De HEERE vertelt Jesaja ook waarom hij zijn zoon die naam moet geven. Het heeft te maken met de plannen van Syrië en Israël om Juda binnen te vallen. Jesaja heeft daarover al op een bord geschreven (vers 1). Nu wordt gezegd dat het niet lang op zich zal laten wachten. De HEERE zegt dat Hij uitkomst zal geven en dat snel zal doen. Voordat het kind zijn eerste woordjes, ‘papa’ en ‘mama’, zal kunnen zeggen, zal de koning van Assyrië, Tiglath-Pileser, de hoofdsteden van Syrië en Israël, dat zijn Damascus en Samaria, hebben veroverd (vers 4). Dat wil zeggen dat dit kort na de geboorte van dit tweede kind van Jesaja zal gebeuren.

Js 8:5-8 | Assyrië valt Juda binnen

5 De HEERE sprak opnieuw tot mij:
6  Omdat dit volk versmaadt
de zacht stromende wateren van Siloah,
en er vreugde is bij Rezin en de zoon van Remalia,
7  daarom, zie, doet de Heere over hen opkomen
de machtige, geweldige wateren van de rivier [de Eufraat],
[namelijk] de koning van Assyrië met al zijn luister.
Deze zal buiten al zijn stroom[beddingen] treden,
en over al zijn oevers heenstromen.
8  Hij dringt door tot in Juda, overspoelt het, trekt [er] doorheen,
hij reikt tot aan de hals,
en zijn uitgebreide vleugels
zullen de volle breedte van Uw land innemen, Immanuel!

Wat in de verzen 1-4 staat, is goed nieuws voor Achaz. Er zal voor hem spoedig roof en buit zijn te halen bij de vijanden waar hij zo bang voor is. Maar de HEERE gaat voort met spreken met een nieuwe en ook verrassende mededeling (vers 5). De profetie heeft namelijk nog een aspect, waarin niet direct een bemoediging voor Achaz ligt. Hij krijgt te horen dat het succes van de koning van Assyrië de opstap zal zijn om Juda aan te vallen.

De koning van Assyrië zal dat doen, omdat “dit volk … de zacht stromende wateren van Siloah” heeft versmaad (vers 6). Siloah is een beekje dat voortkomt uit de bron Gihon van de berg Sion en Jeruzalem van water voorziet. Het beekje eindigt bij de vijver Siloam.

Jesaja gebruikt symbolische taal die een geestelijke boodschap bevat. Het volk heeft versmaad wat God in goedheid en genade aan verkwikking tot hen heeft gezonden – “Siloah” betekent ‘uitgezonden’ (Jh 9:7). Die verkwikking is gezonden in de beloften van God van de troon en het nageslacht van David. In plaats van te rekenen op die beloften hebben ze hun hoop op aardse machten gevestigd. Israël steunt immers op Syrië, terwijl Juda op Assyrië steunt.

Bovenal ziet ‘Siloah’ op de Zoon Die door de Vader is gezonden. Hoe zacht zijn er door Hem goedheid en genade in deze wereld gestroomd. Waar deze stroom kwam, bracht hij leven en genezing. Toch werd deze ‘zacht stromende’ rivier van leven en zegen verworpen. Het kruis is daarvan het bewijs. Nu stromen de wateren van Siloah in de Schriften en kan ervan worden gedronken door ieder die dorst heeft (Jh 7:37-38). Helaas moet worden geconstateerd dat deze ‘wateren van Siloah’, het evangelie van de genade van God, ook nu worden versmaad en verworpen.

Israël, met de zoon van Remalia aan het hoofd, is een bondgenootschap aangegaan met Rezin, de koning van Syrië (Js 7:1). Beiden verheugen ze zich daarover. Maar het lachen zal hun vergaan. Juda vertrouwt op de steun van Assyrië. Er kan overigens ook vertaald worden dat ‘er vreugde is over Rezin’ enzovoort. De betekenis is dan dat Juda zich verheugt over de door Jesaja aangekondigde mislukking van het plan dat de bondgenoten hebben gesmeed om Juda te veroveren. In elk geval is het een misplaatste vreugde.

Zowel Juda als Israël met Syrië zullen door toedoen van “de Heere” (Adonai), de soevereine Heerser, overweldigd worden door de koning van Assyrië (vers 7; Js 7:16-17). De koning van Assyrië wordt vergeleken met “machtige, geweldige wateren” die “over al zijn oevers heenstromen”, wat de tegenstelling met de in het vorige vers genoemde “zacht stromende wateren van Siloah” accentueert. Nu ze de zacht stromende wateren van leven en verkwikking hebben veracht, zullen ze de verwoestende wateren van dood en verderf leren kennen. “De rivier” is de gebruikelijke aanduiding voor de Eufraat, waarachter Assyrië ligt.

Toch zal er verschil zijn tussen de overstroming van Israël en die van Juda. Juda zal wel grotendeels worden “overspoeld”, maar niet in zijn geheel. Het is “tot aan de hals” (vers 8). Jesaja ziet het voor zijn geestesoog gebeuren. Hij voelt de benauwdheid als het water tot aan de hals komt. De komst van Assyrië in het land lijkt voor hem ook op de komst van een enorme roofvogel die zijn vleugels over het land uitspreidt om het tot zijn prooi te maken. Overmand door benauwdheid richt hij zich in zijn grote nood plotseling tot de HEERE met de uitroep dat het toch gaat om “Uw land … Immanuel!”.

Het is in de eerste plaats “Uw land”, dat is het land van de HEERE. Immanuel is de HEERE Zelf. Hij is de reden waarom Jeruzalem gespaard zal blijven en dat de stad in de toekomst verlost zal worden. De uitroep van Jesaja is de roep om de Messias, want Hij alleen kan uitkomst geven. Hij is Immanuel, God met ons.

Js 8:9-10 | God verijdelt de raad van de volken

9  Volken, loop te hoop, en word verpletterd!
En neem ter ore, allen die in verre landen zijn,
omgord u en word verpletterd;
omgord u en word verpletterd!
10  Beraam een plan – het zal verijdeld worden!
Spreek een woord – het zal niet tot stand komen!
Want God is met ons.

Als Jesaja – als een type van het gelovig overblijfsel – zo het oog heeft gericht op de heerlijkheid van Immanuel, ziet hij hoe het in de verre toekomst zal gaan. In het licht van Immanuel ziet hij het lot van alle vijanden van Israël als bezegeld. Hij maakt melding van het te hoop lopen van de volken (vers 9; Ps 2:1-5). Zijn uitroep om te hoop te lopen is geen aansporing, maar het vaststellen van wat ze doen. In één adem noemt hij de uitkomst. Ze gorden zich aan om te strijden, ze lopen te hoop, maar direct daarop worden ze verpletterend verslagen. Jesaja zegt als het ware: ‘Lopen jullie maar te hoop, jullie zullen toch verpletterd worden.’

Al hun plannen zullen op niets uitlopen (vers 10). De woorden van hun propaganda werken niets uit. Wat is daarvan de oorzaak? Dat God met Zijn volk is. Het geheim van het mislukken van alle boze plannen van de volken om Gods volk te verdelgen ligt in de grote naam Immanuel, God met ons. Die Naam betekent het oordeel over alle volken die tegen Gods volk zijn opgetrokken, met als gevolg de volledige bevrijding van Israël in de laatste dagen. Welke weg het overblijfsel moet volgen totdat het zover is, wordt vanaf vers 11 vermeld.

Js 8:11-12 | Ga niet in de weg van dit volk

11 Immers, zo heeft de HEERE tegen mij gezegd, toen [Zijn] hand [mij] te sterk werd en Hij mij onderwees [dat ik] niet in de weg van dit volk [moest] gaan:
12  U mag geen samenzwering noemen
alles wat dit volk een samenzwering noemt;
en waar zij voor bevreesd zijn, [daarvoor] mag u niet bevreesd zijn en niet schrikken.

Deze verzen gaan verder met het aan de kaak stellen van “de weg van dit volk”, dat wil zeggen de weg van het vertrouwen op Assyrië in plaats van op God. De HEERE heeft krachtig tot Jesaja laten doordringen dat hij niet in deze “weg van dit volk” moet gaan (vers 11). Een profeet volgt niet de weg van de meerderheid. De uitdrukking dat de hand van de HEERE op de profeet is, geeft aan dat de HEERE de profeet aanzet tot dienst en hem daarvoor ook de kracht geeft (vgl. 1Kn 18:46; 2Kn 3:15; Ez 1:3; 3:14; Jr 15:17). Misschien is er bij Jesaja Goddelijke aandrang nodig geweest voor zijn dienst, omdat het volk zijn woorden steeds verwerpt en hij daardoor moedeloos dreigt te worden.

Het lijkt erop dat Jesaja geneigd is geweest om mee te gaan in het denken van Achaz en Juda die hun kracht in een alliantie, hier vertaald met “samenzwering”, met Assyrië zoeken (vers 12). Het hart van de profeet is van nature niet beter dan het hart van het volk. Hij mag zijn boodschap niet aanpassen of zelfs inslikken. In de toekomst zal ook het overblijfsel afstand moeten nemen van de samenzwering van de antichrist die Israël verbindt met het beest van het herstelde West-Romeinse rijk ofwel Europa.

Wie voortdurend voor de aandacht heeft dat ‘God met ons’ is, is niet bang voor de dingen waar mensen bang voor zijn die geen levend geloof in ‘Immanuel’ hebben. God bemoedigt ieder om op Hem te vertrouwen en geen vertrouwen te stellen op de kracht van menselijke verbonden.

Js 8:13-15 | Een heiligdom én een steen des aanstoots

13  De HEERE van de legermachten, Hem moet u heilig achten;
Hij is uw vrees en Hij is uw verschrikking.
14  Hij zal tot een heiligdom [voor u] zijn,
tot een steen des aanstoots,
en tot een rots waarover men struikelt
voor de beide huizen van Israël,
tot een strik en een val voor de inwoners van Jeruzalem.
15  Velen onder hen zullen struikelen,
vallen en gebroken worden,
verstrikt raken en gevangen worden.

De HEERE wijst Jesaja erop dat hij, in plaats van bang te zijn voor mensen en voor dingen waar mensen bang voor zijn (vers 12), alleen “de HEERE van de legermachten” voor zijn aandacht moet hebben (vers 13). De HEERE van de legermachten is Hij Die beschikt over alle hemelse en ook aardse machten, de goede en ook de boze. Hij heeft alles in de hand.

Hem “heilig achten” wil zeggen, leven in het voortdurende besef dat Hij absoluut gezag en controle heeft over het hart en de wil, zodat die helemaal afgezonderd zijn voor Hem. Dan zullen we voor niets of niemand bang hoeven te zijn. Wat iemand ook van plan is of zegt (vers 10), hij zal niets tegen ons kunnen uitrichten als we Hem heilig achten.

Leven in vrees voor God betekent dat elke activiteit van het leven, de hele wandel, niets bevat wat Hem niet welgevallig is. Het staat hier tegenover het vrezen voor mensen in het algemeen en niet alleen voor de koningen van de wereld. Dat Hij onze “vrees” en “verschrikking” moet zijn, betekent niet dat we voor Hem wegvluchten, maar dat onze houding er een is van eerbied en ontzag.

Het gaat erom dat wij ons in Zijn tegenwoordigheid weten en niet in die van mensen. Het gaat om een heilige vrees voor God tegenover een onheilige vrees voor mensen. Dat is het enige en passende antwoord op de verlossende genade en liefde van Christus (1Pt 3:14b-15a{63}; Js 29:23; vgl. Nm 20:12). Uit de verwijzing van Petrus naar dit vers in Jesaja blijkt dat Christus, of de Messias, Dezelfde is als “de HEERE van de legermachten”.

Het gevolg van het heilig achten van de HEERE is dat Hij tot “een heiligdom” voor het overblijfsel zal zijn (vers 14). “Heiligdom” heeft hier de betekenis van een toevluchtsoord (vgl. Ez 11:16{64}). Zoals de tempel voor Israël bedoeld is als het centrum van hun geestelijk leven, van hun blijdschap in aanbidding en lofprijzing, als een plaats van heiligheid en vrede, en ook van bescherming, zo is Christus dat voor de gelovige. Christus heeft niet alleen een heilige plaats in ons hart, maar Hij Zelf is een heilige plaats waar we kunnen schuilen.

Maar voor de ongelovigen van heel Israël zal Hij “een steen des aanstoots” zijn “en een rots waarover men struikelt” (vers 15; Rm 9:32b-33; 1Pt 2:7-8). In Romeinen 9:33 wordt door Paulus, net zoals Petrus dat doet, wat hier van de HEERE wordt gezegd, toegepast op de Heer Jezus. Het geloof in Christus is de scheidslijn die dwars door Zijn volk loopt. “De beide huizen van Israël” – het tienstammenrijk Efraïm en het tweestammenrijk Juda – en “de inwoners van Jeruzalem” zullen Hem verwerpen. Niet alleen de twee stammen zullen Hem verwerpen, maar ook de tien stammen. Van hen zijn er in de loop van de tijd heel wat in Juda gaan wonen (2Kr 15:9; 30:11; vgl. Lk 2:36-38).

Alle twaalf stammen zullen Hem dan ook verwerpen en wel omdat Hij niet beantwoordt aan wat een Messias in hun ogen moet zijn. Zij komen door hun ongeloof over Hem ten val. Door hun verwerping van Hem zullen velen “vallen en gebroken worden”. Wie niet valt en gebroken wordt, zal “verstrikt raken en gevangen worden”. Een eerste vervulling daarvan gebeurt in het jaar 70 bij de verwoesting van Jeruzalem. In de tijd van de grote verdrukking zal de meerderheid van Israël struikelen, vallen en gevangen worden in de strik van de antichrist.

Js 8:16-18 | Jesaja en zijn kinderen

16  Bind het getuigenis toe! Verzegel de wet onder Mijn leerlingen!
17  Ik zal de HEERE verwachten, Die Zijn aangezicht verbergt voor het huis van Jakob; op Hem zal ik hopen.
18  Zie, ik en de kinderen die de HEERE mij gegeven heeft, dienen tot tekenen en wonderen in Israël,
afkomstig van de HEERE van de legermachten, Die op de berg Sion woont.

Vanwege hun verwerping van de Messias vindt het oordeel van de verblinding plaats. Ze zullen blind en doof zijn voor de woorden van God. Alle studie van de Thora, die in alle onderdelen wijst op de Heer Jezus, door orthodoxe Joden levert hun niets op (Jh 5:39,46-47). Ze ontdekken niets van de Messias. Hun ogen zitten potdicht (2Ko 3:14). Het is het oordeel van de verharding dat voor een deel, dat is de massa, over Israël is gekomen (Rm 11:25). Daarom zullen zij dan ook de antichrist aannemen (Jh 5:43b).

Met “het getuigenis” (vers 16) wordt bedoeld wat door Jesaja is gezegd over Immanuel en de toekomstige toestand van Israël. Het is het profetisch getuigenis. Dat moet veilig en zeker gesteld worden en worden bewaard voor het overblijfsel in die dagen en ook voor het overblijfsel in latere generaties. Dat wordt bedoeld met “bind … toe”. Met “de wet”, dat is de wet van Mozes die door het volk is verworpen (Js 5:24), moet hetzelfde gebeuren, wat wordt aangegeven door de opdracht “verzegel”. Alleen het trouwe overblijfsel, “Mijn leerlingen”, zij die zich door de HEERE door de mond van Jesaja laten onderwijzen, en later de volgelingen van de Messias, zullen zich erdoor laten bemoedigen.

Dit geldt ook voor ons. Nadat Paulus de oudsten van Efeze de komende afval heeft voorzegd, vertrouwt hij hen, en ons, toe aan God en het Woord van Zijn genade (Hd 20:32). Voor allen die trouw willen zijn in een tijd van afval, is het Woord van God vol bemoediging. Naarmate de tijden donkerder worden, zal het Woord van God voor de leerling-discipel steeds waardevoller worden.

Te midden van het volk waarvoor de HEERE Zijn aangezicht vanwege hun zonden heeft verborgen, is Jesaja vastbesloten volhardend op Hem te wachten en naar Hem uit te zien (vers 17). Wachten op de HEERE is, net als bidden, een erkenning van de eigen machteloosheid en het volkomen afhankelijk zijn van Hem. Als de HEERE “Zijn aangezicht verbergt”, wil dat zeggen dat Hij de zegen aan Zijn volk onthoudt. De mens kan Hem dan niet zien. God is er wel, maar de mens neemt die zegen niet waar.

Iedere ware gelovige zal net als Jesaja ondanks het ontbreken van zegen op God vertrouwen en uitzien naar Zijn verlossing. In tijden van nood als gevolg van de zonden van Gods volk, waarin God Zich niet openlijk met Zijn volk verbindt, weet de individuele gelovige dat Gods hart naar hem uitgaat. Hij weet dat, doordat hij put uit het blijvend Woord van God. Dit getuigenis van Gods Woord blijft verzegeld voor de massa van het volk dat in zijn zonden volhardt, het blijft onleesbaar en onbegrepen.

Het laatste deel van vers 17, “op Hem zal ik hopen”, wordt aangehaald in Hebreeën 2. Het wordt daar weergegeven met “Ik zal in Hem vertrouwen hebben” (Hb 2:13a). De Spreker daar is Christus, de Messias. Het citaat bewijst dat Christus waarachtig Mens is. Dat bewijs wordt gezien in het vertrouwen dat Hij als Mens op Zijn God stelt.

Hierin ligt een waardevolle les. Ook wij leven in een toestand van verval en van een weigeren om naar Gods Woord te luisteren. Als wij trouw blijven en in Gods voornemens staan, zullen we juist in deze toestand ons hart des te standvastiger richten op Hem. Ook zal van Hem onze verwachting zijn. Het kan ons terneerdrukken als we de achteruitgang zien van hen die eens mede door onze dienst hoop op vrucht hebben gegeven. Dan wil de Geest van God ons dichter bij de Heer brengen, opdat we onze bronnen zullen vinden in de kracht die Hij heeft om Zijn Naam nog steeds door ons heen te verheerlijken.

De profeet vindt troost in de twee kinderen die de HEERE hem gegeven heeft (vers 18). In de betekenis van de naam van zijn eerste zoon, Sjear-Jasjub (Js 7:3), horen we een woord van genade. Hij is het teken dat ‘een overblijfsel zal terugkeren’. Dat zal in de toekomst gebeuren. In de betekenis van de naam van zijn tweede zoon, Maher Sjalal Chasj Baz (vers 3), horen we een woord van oordeel. Hij is het teken dat er ‘haastig roof spoedig buit’ zal zijn. Dat oordeel zal snel en binnenkort voltrokken worden.

De twee kinderen zijn “tekenen en wonderen” van de verlossing van Israël. “Tekenen” betekent dat hun namen een diepere betekenis hebben die een boodschap van God voor het volk inhoudt. We hebben die betekenis al meerdere keren voor de aandacht gehad. “Wonderen” zijn de aanduiding van de Goddelijke, bovennatuurlijke bron van deze boodschap. De verlossing van Israël zal gebeuren door oordeel over de vijanden. Die vijanden zijn er aan twee kanten. Intern is het de goddeloze massa van het volk en extern zijn het de vijandige omringende volken.

De profeet Jesaja is samen met de kinderen die God hem heeft gegeven ook een type, een zinnebeeld van Christus samen met de kinderen die God Hem heeft gegeven (vgl. Jh 17:2,6,24). Dat zien we in de aanhaling van het eerste deel van vers 18 in Hebreeën 2 (Js 8:18a; Hb 2:13b). Als Mens heeft Christus Zich verbonden met de kinderen die God Hem heeft gegeven, dat is het overblijfsel van Israël. De Geest van God past vers 18a in Hebreeën 2 toe op de geestelijke kinderen van God in deze tijd (Hb 2:13b). Zij staan in verbinding met Christus.

Het gaat niet om ‘kinderen van Christus’ of ‘kinderen van de Heer Jezus’. Zulke uitdrukkingen gebruikt de Bijbel nergens voor gelovigen. Het zijn onjuiste uitdrukkingen. Het gaat hier om de kinderen van God die Hij, God, aan de Heer Jezus heeft gegeven. De natuurlijke kinderen van Jesaja zijn de symbolische vertegenwoordigers van de gelovigen die op dezelfde wijze een getuigenis tegenover de wereld moeten zijn.

Js 8:19-22 | Raadplegen van demonen

19 Wanneer zij dan tegen u zeggen: Raadpleeg de geesten van doden, en waarzeggers met hun gelispel en geprevel – [zeg dan:] Moet een volk zijn God niet raadplegen? [Moet men] voor de levenden de doden [raadplegen]? 20 [Terug] naar de wet en het getuigenis! Als zij niet overeenkomstig dit woord spreken, zal er voor hen geen dageraad zijn. 21 Men zal er terneergedrukt en hongerig rondtrekken. Wanneer het gebeurt dat men hongerlijdt, zal men uitbarsten in woede, en zijn koning en zijn God vervloeken. Of men de blik [nu] naar boven richt, 22 of naar de aarde kijkt, zie, er zal benauwdheid en duisternis zijn, angstaanjagende donkerheid. En men zal voortgedreven worden, het donker in.

Wie niet naar Gods woorden luistert, wendt zich tot machten van de duisternis. Het verschil daartussen is als het verschil tussen de zacht stromende wateren van Siloah en de woeste wateren van Assyrië (verzen 6-7). Het een brengt zegen, het ander verderf. Nu de HEERE Zijn aangezicht verbergt voor het huis van Jakob, zoekt het volk zijn heil bij spiritistische mediums (vers 19). Spiritisme is in Juda doorgedrongen (Js 2:6; 3:2-3). Deze mediums trachten de familie en discipelen van Jesaja te beïnvloeden. Zo ondergaan gelovigen vandaag de dag ook pogingen van boze geesten om hen te beïnvloeden.

Hier zien we dat “de levenden” raad zoeken bij “de doden” en dat terwijl de wet en het getuigenis bij hen zijn waarin het licht van God schijnt. Deze handelwijze wordt door God in Zijn Woord scherp veroordeeld (Lv 20:27{65}; Dt 18:9-12). Wie niet in het Woord van God gelooft, zoekt bij andere bronnen raad en hulp (1Sm 28:6-8). De HEERE verwijt het volk deze handelwijze door twee vragen te stellen, waarvan het antwoord in de vraag opgesloten ligt. In plaats van de levende God te raadplegen worden de dode afgoden geraadpleegd, waarachter boze geesten zitten (1Ko 10:19-20{66}).

Rond elke grote crisis in menselijke aangelegenheden vindt vaak een uitbarsting van spiritisme plaats. Zo is het in Juda en Israël bij de wegvoering. Zo is het in de tijd van de komst van Christus naar de aarde. Zo is het ook vandaag, vlak voor de wederkomst van Christus. In tijden van nood neemt de mens massaal liever de toevlucht tot waarzeggerij dan tot God. Men ziet de onzekerheid van de toekomst en wil daarover informatie. In plaats van zich te wenden tot de God van de waarheid gaat men te rade bij de vader van de leugen. En dat, terwijl God in de heilige Schriften in al het nodige heeft voorzien voor onze leiding en al onze geestelijke behoeften (2Tm 3:16-17).

Het volk wordt op het Woord gewezen (vers 20). Het onderwijs van de wet geeft antwoord op de vragen van het leven en voert tot een leven in het licht (Js 2:5). Wie dat negeert, zal in de eeuwige duisternis terechtkomen. Voor zo iemand is er geen toekomst, “geen dageraad”. De weg naar die vreselijke toekomst is afschuwelijk en wordt alsmaar angstaanjagender (vers 21). Er is gebrek aan alles wat nodig is om te leven. Ook innerlijk is er totale duisternis. De schuld wordt gegeven aan iedereen die in hun ogen de macht heeft verandering in hun ellende te brengen.

In de toekomst zal bij de inval van de koning van het noorden (Dn 11:40-44) de antichrist, die de koning van Israël zal zijn, niets kunnen doen. Het volk zal zich dan realiseren dat hun koning in feite een nietswaardige herder is die de schapen in de steek laat (Zc 11:17) en zal dan hun koning vervloeken. Dat zal ten dele terecht zijn omdat door zijn toedoen de koning van het noorden het land is binnengevallen. Maar in plaats van zich te bekeren en hun schuld te erkennen zullen zij God de schuld van dit alles geven, zoals velen tegenwoordig ook doen. In plaats van de schuld bij zichzelf te zoeken zullen zij hun hart verharden en God vervloeken.

Ze zullen verstoten worden (vers 22). Dit betreft de natie. Ze zullen uit het land van Immanuel uitgedreven worden en weggevoerd worden naar een vreemd en duister land. Daar zullen ze verstoken zijn van alle licht waarin ze, toen ze het tot hun beschikking hadden, weigerden te wandelen. Ze hebben gekozen voor de duisternis en die krijgen zij nu in overvloed. Vanbuiten en vanbinnen, vanboven en vanonder, overal is duisternis en angst.

Js 8:23 | De donkerheid blijft niet

23 Voorzeker, er zal geen donkerheid blijven voor [het land] waarin benauwdheid is.
Zoals Hij in vroeger tijd
minachting heeft gebracht
over het land van Zebulon
en over het land van Naftali,
zo zal Hij in later [tijd] eer bewijzen
aan de Weg van de zee,
de overkant van de Jordaan,
het Galilea [waar] de heidenvolken [wonen].

De diepe duisternis van de vorige verzen heeft niet het laatste woord. Het “voorzeker” waarmee vers 23 begint, luidt een nieuw gedeelte in – in andere vertalingen is dit dan ook Jesaja 9:1 – dat in contrast staat met het vorige gedeelte. Daar gaat het over duisternis die als oordeel over het volk zal komen, terwijl hier God voorziet in een licht dat Hij in de komst van de Messias in de duisternis zal zenden voor hen die Hem willen aannemen. Hij is het licht dat in de duisternis schijnt (Jh 1:5a).

Daarbij heeft Hij vooral “het land van Zebulon” en “het land van Naftali” op het oog. De HEERE heeft over dat gebied “minachting” gebracht. We kunnen daarbij denken aan de tijd dat Salomo Hiram twintig steden in het land Galilea geeft voor diens hulp, steden die door Hiram verachtelijk “het land Kabul”, dat betekent: het land van niets, worden genoemd (1Kn 9:11-15). Hij kan die gift niet waarderen. Verder zien we dat na de scheuring van het rijk het oordeel van de HEERE in verschillende fasen over de tien stammen is gekomen door Assyrië (2Kn 15:29; 17:1-8,22-23). Deze beide stammen, Zebulon en Naftali, zijn als eerste door de Assyriërs veroverd.

In plaats van de smaad uit het verleden, “in vroeger tijd” (vgl. Jh 1:46-47; 4:9), zal de HEERE “in later [tijd]” aan dit gebied “eer bewijzen”. Dat zal gebeuren door de komst van de Messias. Juist in dit gebied, waar de duisternis het diepst is, zal God in de komst van Christus Zijn licht laten schijnen. Dat is dus niet in Jeruzalem, de hoofdstad, maar in het verachte Galilea.

De Christus zal wel in Bethlehem in Juda geboren worden, maar kort na Zijn geboorte zal Hij in Nazareth in Zebulon gaan wonen en daar opgroeien (Mt 2:22-23{67}). Later woont Hij in Kapernaüm (Mt 4:13; 9:1a) dat in Naftali ligt. Daar begint Hij Zijn dienst (Mk 1:21). Hier gaat de profeet weer van de duisternis van de actuele situatie waar de invasie onmiddellijk dreigt, over naar de dagen van het schijnende licht in de komst van Christus in het vlees te midden van het volk, speciaal in Zebulon en Naftali.

Dit gebied wordt met drie namen nader omschreven.
1. “De Weg van de zee” (de Via Maris), dat is de handelsroute tussen Syrië en Egypte door Galilea langs de Middellandse Zee. Dat wijst erop dat er veel heidenen door Galilea trokken.
2. “De overkant van de Jordaan”, dat is oostelijk van de Jordaan, het Overjordaanse.
3. “Het Galilea [waar] de heidenvolken [wonen]”, wat aangeeft dat de streek sterk onder heidense invloed is en er ook vermenging heeft plaatsgevonden van Gods volk met de heidenen.
Alles spreekt van verachting. Maar wat bij Gods volk niet in tel is en voor God in duisternis is, wordt door Hem niet veracht, maar in Zijn genade in Zijn Zoon bezocht. Hij heeft ook de heidenen niet veracht.

Profetisch wijst dit vers op de diepe duisternis waarin het gelovig overblijfsel zal zijn, eerst door de regering van de antichrist en daarna door de inval van Assyrië, hier de koning van het noorden (Dn 11:40-41). Als in de toekomst het ongelovige deel van Israël door de Assyriërs is uitgeroeid – “twee [derde] ervan” (Zc 13:8) – en de donkerheid en benauwdheid het grootst zijn, is daar de belofte: “Voorzeker” zal de HEERE dit noordelijke deel van Israël “eer bewijzen” door de verschijning van Christus. Dan zal Hij verlossing schenken, mede door de vernietiging van het leger van de koning van het noorden. Dat wordt uitvoerig toegelicht in het volgende hoofdstuk.

Jesaja 9

Js 9:1-6 | De verschijning van de Messias

1  Het volk dat in duisternis wandelt,
zal een groot licht zien.
Zij die wonen in het land van de schaduw van de dood,
over hen zal een licht schijnen.
2  U hebt dit volk talrijk gemaakt;
hebt U niet de blijdschap groot gemaakt?
Zij zullen blij zijn voor Uw aangezicht,
zoals men zich verblijdt bij de oogst,
zoals men zich verheugt
wanneer men de buit verdeelt.
3  Want het juk van hun last,
de stok op hun schouders,
en de knuppel van hun slavendrijver
hebt U verbroken als [eens] op Midiansdag.
4  Ja, elke laars,
stampend met gedreun,
[iedere soldaten]mantel,
gewenteld in bloed,
zal verbrand worden,
voedsel voor het vuur.
5  Want een Kind is ons geboren,
een Zoon is ons gegeven,
en de heerschappij rust
op Zijn schouder.
En men noemt Zijn Naam
Wonderlijk, Raadsman,
Sterke God,
Eeuwige Vader,
Vredevorst.
6  Aan de uitbreiding van deze heerschappij
en aan de vrede zal geen einde komen
op de troon van David
en over zijn koninkrijk,
om het te grondvesten
en het te ondersteunen
door recht en gerechtigheid,
van nu aan tot in eeuwigheid.
De na-ijver van de HEERE van de legermachten
zal dit doen.

We komen hier bij het hoogtepunt van het gedeelte dat in Jesaja 7:1 begint. In plaats van het kortzichtige ongeloof van koning Achaz, die zijn volk in diepe duisternis stort, vinden we de Koning Messias, Die, hoewel een Kind, de beloofde Immanuel is. Hij zal alle strijd en ellende beëindigen en een eeuwig koninkrijk introduceren dat gebaseerd is op recht en gerechtigheid.

De eerste vervulling van het laatste vers van het vorige hoofdstuk (Js 8:23) en vers 1 van dit hoofdstuk zien we in Mattheüs 4. De evangelist haalt dit gedeelte van Jesaja aan om het werk van de Heer Jezus in Galilea te beschrijven (Mt 4:12-16{68}). Hij is “een groot licht” dat redding aanbiedt aan mensen die “in duisternis” zijn. Hij is het grote licht, de zon van de vierde scheppingsdag (Gn 1:16), Die alles verlicht (Ml 4:2). Hij schijnt als het licht voor mensen die leven in een land waar “de schaduw van de dood” boven hangt en brengt daar licht en leven (Jh 1:4).

De volle vervulling van deze verzen zal plaatsvinden aan het einde van de gramschap van de HEERE (Js 10:5). Als de koning van het noorden terug is in het land na het verslaan van de koning van het zuiden, zal het oordeel worden voltrokken, niet in Judéa, maar in Galilea. Ook bij de eerste komst van Christus is Zijn dienst vooral in Galilea in het noorden. Het leger van het herstelde West-Romeinse rijk (Europa) en het leger van de koning van het noorden zullen beide door de verschijning van de Heer Jezus worden vernietigd.

Van het moment dat het volk het grote licht ziet, gaat de profeet in de verzen 2-6 naar een nog verder in de toekomst gelegen gebeurtenis. Hij spreekt in die verzen over de verbreking van de macht van de antichrist en de vestiging van het rijk van vrede en gerechtigheid van de Messias. We zien
1. een groot licht (vers 1) in plaats van duisternis (Js 8:23),
2. grote blijdschap (vers 2) in plaats van benauwdheid (Js 8:22),
3. bevrijding (vers 3) in plaats van slavernij en
4. vrede (vers 6) in plaats van strijd (vers 4).

Vers 2 is tot op vandaag nog niet ten volle vervuld. Uit de ballingschap is slechts een overblijfsel teruggekeerd en niet een “talrijk” volk. Onder de elkaar opvolgende heidense overheersers is er nooit een situatie geweest van de vreugde die in dit vers wordt beschreven. Als de Heer Jezus in de toekomst aan het einde van de grote verdrukking komt om persoonlijk Zijn aardse volk te bevrijden, zal er grote blijdschap zijn bij het overblijfsel.

Zij hebben een zeer zware tijd doorgemaakt. Gedurende de grote verdrukking zullen zij een zware vervolging doormaken door de hand van de antichrist, die de koning zal zijn van Israël, met behulp van het beest uit de zee, het herstelde Romeinse rijk (Op 13:1-10). Door de grote verdrukking zal het overblijfsel verstrooid zijn over het hele land (Mt 24:21-22), over de bergen en in de verste schuilhoeken van het land. Maar als de koning van het noorden het land Israël onder de voet loopt, zullen juist deze gevluchte gelovige Israëlieten de slachting overleven – net als de gevluchte christenen in het jaar 70 ten tijde van de verwoesting van Jeruzalem (vgl. Op 12:16-17).

Het volk zal talrijk worden door de terugkeer van het overblijfsel zowel van de twee als van de tien stammen. De blijdschap die er dan is, wordt vergeleken met de blijdschap die er is als de oogst is binnengehaald en als er buit wordt verdeeld. De eerste blijdschap is die over de zegen van het land, de tweede is die over de verslagen vijanden.

De vreugde voor het aangezicht van de Heer mag nu al door ons beleefd worden. Zo zou het altijd moeten zijn. Dat is geen uiting van een natuurlijke vreugde over aardse voorspoed, maar een vreugde in Hem, dat Hij altijd bij ons is.

Vers 3 geeft aan wat de reden is van de vreugde in het vorige vers. Het is de vreugde van de verlossing door de HEERE. Dit vers staat in de voltooide tijd, het zogenaamde profetische perfectum, de profetisch voltooide tijd. Dit houdt in dat de gebeurtenis nog wel moet plaatsvinden, maar zo wordt beschreven alsof die al heeft plaatsgevonden.

“Het juk”, “de stok” en “de knuppel”, de symbolen van de machten die Israël hebben onderdrukt, zijn allemaal verbroken. Het volk is ervan bevrijd. Alle tuchtinstrumenten, het juk van de antichrist op het gelovig overblijfsel en de stok en de knuppel van de omringende vijandige volken op Israël – de koning van het noorden – zijn verbroken.

De “Midiansdag” herinnert aan de overwinning die Gideon op Midian heeft behaald (Ri 7:19-25). Toen verloste de HEERE Zijn volk, niet door de militaire kracht van dat volk, waarop het vandaag zo vertrouwt, maar door Zijn eigen keus van een klein gezelschap. Daardoor konden zij de overwinning niet aan hun eigen kracht toeschrijven (Ri 7:2). Zo zal de Heer Jezus ook in de toekomst verschijnen en in eigen Persoon voor Zijn volk opkomen en daarin worden bijgestaan door een klein overblijfsel dat in de grootste zwakheid is, maar sterk wordt door hun verbinding met Hem.

Dit geldt ook voor ons. Als wij de vijand willen bestrijden in eigen kracht, speelt dat de vijand alleen maar in de kaart. Maar als wij zwak zijn, dan zijn wij sterk (2Ko 12:10; vgl. 2Kr 28:21), want dan is Hij onze kracht. We vermogen alles door Hem Die ons kracht geeft (Fp 4:13).

Bij de beschrijving van vers 4 vinden we opnieuw de profetische Assyriërs, die optrekken voor de grote strijd tegen Israël. De grond dreunt van het stampen van de soldatenschoenen van de legers die optrekken (Jl 3:9-14). De soldatenmantels druipen van het bloed van de slachtoffers dat in deze eindstrijd rijkelijk zal vloeien (Js 63:3; Op 14:20). Kort en krachtig wordt het einde van al dit geweld beschreven. Het zal als “voedsel voor het vuur” verbrand worden. Het oordeel van de HEERE zal alle tegenstand verteren (Js 66:15-16).

Het derde ”want” (vers 5) geeft de reden van de verlossing (verzen 3-4) en de vreugde (vers 2) aan. Er is vreugde doordat God verlossing schenkt, maar hoe doet Hij dat? Het begint allemaal met de geboorte van de Koning Messias, de Christus en eindigt met Zijn eeuwige regering.

In vers 5 wordt in één vers zowel de eerste als de tweede komst van Christus genoemd. Dat er sprake is van een eerste en een tweede komst, komt door de verwerping van de Messias. Als Hij niet was verworpen, zou direct aansluitend op Zijn eerste komst het koninkrijk door Hem zijn gevestigd. Zijn verwerping maakt een tweede komst noodzakelijk.

De ontstane tussentijd is wel door God voorzien, maar niet door Hem voorzegd in het Oude Testament. De gemeente maakt geen deel uit van de profetie, want die is voor de profeten een verborgenheid (Ef 3:5). In de profetie worden de eerste en de tweede komst altijd direct met elkaar verbonden, zonder vermelding van of verwijzing naar de tussentijd waarin wij nu leven, de tijd van het ontstaan en de vorming van de gemeente.

In de verzen 5-6 hebben we een van de rijkste beschrijvingen van Christus in het Oude Testament. De hoop van Israël begint met “een Kind” in de kribbe. De vermelding van Zijn geboorte is een uitweiding van de betekenis van “Immanuel” (Js 7:14). In Jesaja 7:14 wordt over Hem gesproken als een teken. Hier is Hij een gave. Hij is als “Kind … geboren”, dat houdt in dat Hij “aan bloed en vlees” heeft “deelgenomen” (Hb 2:14). Hij is werkelijk en volmaakt Mens, Hij is “[de] Mens Christus Jezus” (1Tm 2:5).

De “ons” onder wie dit Kind geboren is, zijn zij die naar Hem hebben uitgezien, onder wie ook Jesaja zich rekent. We zien hen in het begin van het evangelie naar Lukas, in Jozef en Maria, Zacharia en Elizabeth, de herders, Simeon en Anna. Zij zijn een beeld van het gelovig overblijfsel en de kern van de herboren natie, het hele Israël dat door de grote verdrukking heen behouden zal worden. Het Kind is geboren lang voor die tijd, maar ze zullen Hem begroeten alsof Hij pas geboren is (vgl. Js 66:7-8). Het is de tijd dat God Zijn Zoon opnieuw in de wereld inbrengt, dan om de heerschappij over de wereld te aanvaarden (Hb 1:6).

Vervolgens wordt gezegd dat Hij als “Zoon” is gegeven, wat ziet op Zijn Godheid waardoor Hij het recht heeft om als God macht uit te oefenen. Deze macht en kracht worden uitgedrukt in de constatering ”de heerschappij rust op Zijn schouder”. Als Schepper en Losser (Openbaring 4-5) draagt Hij alle heerschappij en alle last. Alle verantwoordelijkheid ervoor rust op Hem. Maar die taak is niet te groot voor Hem. Hij zal alle problemen oplossen en op volmaakt rechtvaardige wijze Zijn heerschappij uitoefenen. Als Degene Die de verlossing tot stand heeft gebracht, kan Hij zeggen: “Mij is gegeven alle macht in hemel en op <de> aarde” (Mt 28:18). Die macht zal Hij in zegen en in oordeel gebruiken.

In de gelijkenis van het verloren en gevonden schaap die de Heer Jezus vertelt, lezen we dat Hij het schaap “op Zijn schouders” (meervoud) legt (Lk 15:4-6). Voor de heerschappij over de wereld is één schouder genoeg; om een verloren schaap bij de kudde terug te brengen, gebruikt Hij Zijn beide schouders. Ook de hogepriester in het Oude Testament draagt in het beeld van de twee edelstenen met daarin de namen van de twaalf stammen het hele volk op zijn beide schouders (Ex 28:9-13).

Dat Hij de Zoon is Die is “gegeven”, laat zien dat Hij al Zoon is voordat Hij als Kind wordt geboren. Hij is de eeuwige Zoon Die Mens is geworden en op die manier is gegeven. Dat de Zoon is “gegeven”, herinnert ook aan de genade en liefde van God voor verloren mensen: “Want zo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij zijn eniggeboren Zoon heeft gegeven, opdat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft” (Jh 3:16).

De Zoon is niet alleen waardig, Hij is ook bekwaam om heerschappij uit te oefenen. Zijn Naam, die kenmerken van Hem beschrijft, toont dat aan. Zijn Naam is Hij Zelf in Zijn Persoon. Zijn Naam is in de eerste plaats “Wonderlijk” (vgl. Ri 13:18{69}). Hij gaat in Zijn Persoon ons menselijk denken te boven, want “niemand kent de Zoon dan de Vader” (Mt 11:27a; Op 19:12b). Zijn Naam is “Wonderlijk” omdat Hij in Zichzelf wonderlijk is en omdat Hij een wonderlijk werk op het kruis tot eer van God en tot onze redding heeft verricht. Tegenover Hem past ons bovenal eerbied en bewondering.

Direct daarop volgt dat Hij “Raadsman” is. Dat ziet op Zijn wijsheid. Niemand geeft Hem raad, nooit hoeft Hij bij iemand te rade te gaan. “Wie is Zijn raadsman geweest?” (Rm 11:34b). Hij werkt volgens een volmaakt door Hemzelf opgevat plan dat Hij in wijsheid zonder aarzeling uitvoert en zonder dat Hij ooit ergens op terug hoeft te komen. Allen die Hij in Zijn plannen betrekt en aan wie Hij ze bekendmaakt, geeft Hij raad (Js 11:2; Ps 32:8{70}). De raad die Hij geeft, is wonderlijk, hij overstijgt de menselijke vermogens. De beide kenmerken ‘wonderbaar’ en ‘raad’ zien we ook in Jesaja 25 en 28 (Js 25:1; 28:29).

Het is ook mogelijk om die twee uitdrukkingen te beschouwen als één Naam, een dubbelnaam: Wonderbare Raadsman. Die eenheid in de Naam of dubbelnaam zien we ook in de drie volgende Namen: Sterke God, Eeuwige Vader, Vredevorst. De Messias, Hij Die Kind en Zoon is, heeft vier schitterende Namen met in elke Naam een combinatie van Zijn Wezen en een kenmerk dat Zijn heerlijkheid vergroot. Het zijn allemaal erenamen van de Messias.

Hij is in staat om al Zijn voornemens uit te voeren, want Hij is de “Sterke God” (vgl. Js 10:21). Die Naam geeft het grote contrast aan met de falende, zwakke, sterfelijke mens. De Naam “Eeuwige Vader” is letterlijk ‘Vader van de eeuwigheid’. De Heer Jezus, want om Hem gaat het immers in deze beschrijving, is in de Godheid als de eeuwige Zoon duidelijk onderscheiden van de eeuwige Vader. De Naam “Vader” heeft hier dan ook de betekenis van oorsprong, uit Wie iets voortkomt. De Heer Jezus is ‘Vader van de eeuwigheid’ in de zin dat Hij de oorsprong van de eeuwigheid is. Zo vertaalt de Septuaginta dit vers met: Vader van de toekomende eeuw (vgl. Hb 6:5).

Met ‘eeuwigheid’ wordt in het Oude Testament vaak het duizendjarig vrederijk aangeduid. De vele keren dat wordt gezegd “Zijn goedertierenheid is voor eeuwig” (Ps 118:1-4; 136:1-26) zien op die tijd. Het vrederijk is de tijd waarin Hij openlijk als de “Vredevorst” zal regeren. Hij zal iedere opstandeling onderwerpen, elk verstorend element verwijderen en zo vrede voor Zijn volk en alle volken bewerken. Dat is de “vrede op aarde” die de engelen bij Zijn geboorte hebben aangekondigd (Lk 2:14).

Hij wil Zijn vrede nu al geven in het hart van allen die door Hem vrede met God hebben. Als Christus zegt “vrede laat Ik u, Mijn vrede geef Ik u” (Jh 14:27), ziet het eerste ‘vrede’ op vrede met God. Het is de vrede die Christus door Zijn sterven achter’laat’ voor ieder die gelooft. Het tweede ‘vrede’ ziet op de vrede van God die Christus op aarde heeft ervaren door de volmaakte gemeenschap met God en die Hij nu ‘geeft’ aan ieder die zich door Hem laat leiden.

De vrede met God krijgt de zondaar als hij zijn zonden belijdt en gelooft in het werk van de Heer Jezus en dat God dat werk heeft aanvaard (Rm 4:24-25; 5:1). De vrede van God is het deel van de gelovige die alle dingen in het gebed bij God brengt (Fp 4:6-7). Gebed is een van de bewijzen dat iemand zijn leven stelt onder de heerschappij van de Heer Jezus en Hem nu al als Heer erkent, terwijl de wereld dat nog niet doet.

Het gebied van Zijn heerschappij zal zich steeds meer uitbreiden en alles omvattend zijn (vers 6). Het zal hemel en aarde met alle denkbare machten omvatten en erop uitlopen dat God alles en in allen zal zijn (1Ko 15:20-28).

De duur van Zijn heerschappij zal eindeloos zijn (Lk 1:33{71}; Op 11:15). Hij zal niet door een andere heerser worden opgevolgd (Dn 2:44). De belofte dat Hij op de troon van Zijn vader David zal zitten (2Sm 7:16), zal in vervulling gaan. Het is een troon die “tot in alle eeuwigheid” is (Hb 1:8). Zijn eindeloze regering zal uitmonden in “de dag van God” met zijn “nieuwe hemelen en een nieuwe aarde waar gerechtigheid woont” (2Pt 3:13).

Dit schitterende resultaat zal niet door menselijke inspanning worden bereikt. Hier komt geen mens aan te pas. De “na-ijver van de HEERE van de legermachten”, dat is de Heer Jezus, is de drijvende kracht achter alles. Zijn na-ijver is ontbrand toen de eer van Zijn Vader werd aangetast (Jh 2:13-17). Met dezelfde na-ijver waarmee Hij de tempel heeft gereinigd, zal Hij ook de aarde reinigen, die Hem evengoed toebehoort als de tempel (Ps 24:1{72}). Zijn na-ijver is het vuur van Zijn verontwaardiging tegenover allen die Zijn aardse, uitverkoren volk boosaardig hebben behandeld, die hebben getracht het te vernietigen. Zijn na-ijver is ook het vuur van Zijn liefde waarmee Hij Zijn volk zal weldoen. Daarom moet dit vuur alle ontrouwen uit hun midden verteren.

Een dergelijke na-ijver legt Pinehas aan de dag, waarvoor hij wordt geroemd en beloond (Nm 25:6-14). Deze na-ijver van de HEERE voor Zijn volk zien we ook bij Paulus voor de gemeente (2Ko 11:2{73}). Het is een na-ijver waardoor alle elementen worden geoordeeld die de volle toewijding aan de Heer Jezus in de weg staan. Wat geldt voor een plaatselijke gemeente als Korinthe, geldt voor elke plaatselijke gemeente vandaag. Het is ook van toepassing op het leven van iedere individuele gelovige.

Js 9:7-11 | Hoogmoed van Efraïm geoordeeld

7  De Heere heeft een woord gezonden in Jakob,
en het is gevallen in Israël.
8  En heel dit volk zal het weten,
Efraïm en de inwoners van Samaria,
die in hoogmoed en in trots zeggen:
9  Bakstenen [muren] zijn gevallen, maar wij zullen ze [weer] opbouwen met gehouwen stenen.
Wilde vijgenbomen zijn geveld, wij zullen er ceders voor in de plaats zetten.
10  Want de HEERE zal de tegenstanders van Rezin tegen hem opzetten
en Hij zal zijn vijanden ophitsen:
11  de Syriërs vanuit het oosten en de Filistijnen vanuit het westen,
zodat zij Israël verslinden met heel [hun] mond.
Bij dit alles keert Zijn toorn zich niet af;
nog is Zijn hand [tegen hen] uitgestrekt.

De beloften van de verzen 5-6 worden in het volgende gedeelte, Jesaja 9:7 tot Jesaja 10:4, gevolgd door verdere openlijke veroordelingen van het kwaad en waarschuwingen voor het aanstaande oordeel. Het voorgaande gedeelte, Jesaja 6:1 tot Jesaja 9:6, kunnen we zien als een tussenzin, en wel een belangrijke, omdat daarin zoveel over Christus staat. Dit laatste bevestigt alleen maar dat “het getuigenis van Jezus … de geest van de profetie” is (Op 19:10b).

Vanaf Jesaja 9:7 zijn we na een lange tussenzin terug in de sfeer van Jesaja 5. In Jesaja 5 staat de uitdrukking die in het volgende gedeelte, Jesaja 9:7 tot Jesaja 10:4, als een refrein terugkomt: “Bij dit alles keert Zijn toorn zich niet af; nog is Zijn hand [tegen hen] uitgestrekt” (Js 5:25; 9:11,16,20; 10:4). Deze uitdrukking heeft te maken met Gods oordeel over een ontrouw en afvallig volk. Het volk moet daar telkens weer aan worden herinnerd.

Het refrein verdeelt het volgende gedeelte in vier delen. Aan de eerste vermelding van het refrein gaat vooraf dat de Heere (Adonai) een woord in Jakob zendt, een woord dat in Israël valt (vers 7; vgl. Am 3:1; 4:1; 5:1). Hun zondige praktijken maken dit noodzakelijk. Het woord dat tot hen gezonden wordt en op hen valt in overeenstemming met het verbond dat met hen gesloten is, brengt Gods voortdurende wens tot uitdrukking dat ze zich zullen bekeren.

Hun zondige gedrag heeft in overeenstemming met het verbond herhaaldelijk de tuchtiging van de HEERE tot gevolg (Deuteronomium 28-30; 1 Koningen 8; Amos 4). Daarom wordt de uitdrukking ‘woord’ hier door de Septuaginta vertaald met ‘plaag’. Die plagen zullen een hoogtepunt bereiken en bekering bewerkstelligen voordat de beloofde zegen en licht gegeven kunnen worden.

Hoewel het een woord is voor “Jakob” en “Israël”, dat wil zeggen voor “heel dit volk”, betreft het met name “Efraïm en de inwoners van Samaria”, dat wil zeggen de tien stammen (vers 8). De inwoners van Efraïm zijn schuldig aan hoogmoed en grootheidswaanzin. Ze tonen een voortdurende verharding van hun hart. Profetisch zal dan ook vooral het noorden van Israël het zwaar te verduren krijgen door de inval van de koning van het noorden.

Ondanks het falen van het bondgenootschap met Syrië – want dat bondgenootschap heeft niet geholpen om Assyrië tegen te houden – is er geen bekering. De HEERE heeft hen opgeroepen te luisteren naar Zijn roede, Assyrië (Mi 6:9). In plaats daarvan maken ze in hun trots nog grootsere plannen. Ze zullen het nog beter doen dan de vorige keer, de resultaten zullen de voorgaande situatie overtreffen (vers 9). Hoe hardleers, ja, hoe onverbeterlijk is toch de mens.

Assyrië lijkt oppermachtig, maar Israël moet de les leren dat Assyrië slechts een instrument in de hand van de HEERE is. Dit is een les die alle gelovigen van alle tijden ter harte moeten nemen. Het betekent het in praktijk brengen van de oproep: “Vernedert u dus onder de krachtige hand van God” (1Pt 5:6).

Vandaag de dag reageren de mensen precies zo op rampen, die als een roepstem van God om zich te bekeren over de wereld komen. Wat verwoest is, zullen ze met betere materialen en nog groter en luxer weer opbouwen. Het komt ook de economie nog ten goede. Met ditzelfde onverwoestbare enthousiasme pompen de politici zichzelf moed in om het in een volgende regeringsperiode nog beter te doen.

Vanwege de hardnekkige trots van de tien stammen zal de HEERE Zelf nieuwe vijanden tegen hen “opzetten” en “ophitsen”, zodat zij op hen afkomen (vers 10). Hieruit blijkt dat hun machtige vijanden slechts instrumenten zijn in Gods hand. Dat geldt voor Israël ten tijde van koning Pekah, dat geldt straks ook bij de inval van de koning van het noorden.

Hun bondgenootschap met Syrië heeft geen voordeel opgeleverd, maar integendeel nieuwe vijanden. Vijanden van Rezin, de koning van Syrië (Js 7:1) – bedoeld wordt de Syrische vijanden van Rezin die aan de zijde van Assyrië staan – zijn nu ook Israël vijandig gezind. Hier zullen we vooral aan Assyrië kunnen denken. Ook Syrië zelf zal hen aanvallen, vanuit het oosten (vers 11). Uit het westen komen de Filistijnen. Zo zal Israël door hen gulzig worden verslonden. Vanwege de hardnekkige slechtheid van Zijn volk wendt God Zijn toorn niet van hen af en kan Hij Zijn slaande hand niet terugtrekken.

Js 9:12-16 | Onbekeerlijkheid van Efraïm geoordeeld

12  Want het volk bekeert zich niet tot Hem Die het slaat,
en de HEERE van de legermachten zoeken zij niet.
13  Daarom zal de HEERE van Israël kop en staart,
palmtak en riet, op één dag afsnijden.
14  De oudste en aanzienlijke: zij zijn de kop,
en de leugen onderwijzende profeet: hij is de staart.
15  Want de leiders van dit volk zijn misleiders:
wie door hen worden geleid, worden in verwarring gebracht.
16  Daarom zal de Heere Zich niet verblijden over hun jongemannen,
en zal Hij Zich niet ontfermen over hun wezen en hun weduwen,
want zij zijn allen huichelaars en kwaaddoeners
en elke mond spreekt dwaasheid.
Bij dit alles keert Zijn toorn zich niet af;
nog is Zijn hand [tegen hen] uitgestrekt.

In deze verzen geeft de profeet een tweede toelichting op de oorzaken en noodzaak van de Goddelijke oordelen. Omdat ze blijven weigeren zich tot de HEERE te bekeren en Hem te zoeken (vers 12), moet hij ook dit tweede couplet afsluiten met het refrein dat de toorn van de HEERE niet is afgewend en Zijn hand nog steeds in oordeel tegen hen is uitgestrekt (vers 16).

Het oordeel is ditmaal intern en bestaat uit het wegnemen van hun politieke en godsdienstige leiders. “Op één dag” zullen zij aan hun einde komen (vers 13), plotseling, terwijl het toch zo vaak is aangekondigd. De “palmtak” zijn de leiders, het “riet” zijn zij die geleid worden. De leidslieden, “de oudste en aanzienlijke”, zijn “de kop”, de meest verantwoordelijken (vers 14). De valse profeet is “de staart”. Hij wordt verachtelijk vergeleken met de heen en weer bewegende staart van een hond. Zoals het hem uitkomt, profeteert hij. Deze valse profeten laten zich niet door de HEERE leiden, maar door de politieke leidslieden, net als een staart die de gemoedstoestand van de kop weerspiegelt.

Zo brengen de leiders, palmtak ofwel hoge bomen, hen die door hen geleid worden, riet ofwel lage planten, “in verwarring” (vers 15). Hetzelfde doen de misleiders met hen die zich laten misleiden. Ze kunnen de rechte weg, de weg van de HEERE, niet meer ontdekken en daarom ook niet meer gaan.

Het oordeel komt over “hun jongemannen”, de hoop en tegelijk de trots van de natie (vers 16). Zij rekenen op hun eigen kracht. Daarom kan de HEERE Zich niet over hen verblijden, maar moet hen oordelen. Het oordeel komt zelfs over hen naar wie Gods meeste zorg uitgaat, “hun wezen en hun weduwen”, omdat ook zij de misleiders volgen (vgl. Ps 68:6; 146:9). Zij die zich laten misleiden, hebben bewust voor de dwaalweg gekozen. Ze zijn allen – de misleiders en de misleiden – schuldig aan het verlaten van de HEERE en het niet luisteren naar Zijn waarschuwingen. Daarom blijft Zijn toorn over hen en blijft Zijn hand in oordeel tegen hen uitgestrekt.

Js 9:17-20 | Goddeloosheid van Efraïm geoordeeld

17  Want de goddeloosheid brandt als vuur,
verteert dorens en distels,
steekt het struikgewas in het woud aan,
en ze gaan op in een wolk van rook.
18  Door de verbolgenheid van de HEERE van de legermachten zal het land zwartgeblakerd worden
en het volk zal als voedsel worden voor het vuur.
De een zal de ander niet sparen.
19  Hapt men naar rechts, toch lijdt men honger;
eet men naar links, toch wordt men niet verzadigd.
Eenieder zal het vlees van zijn [eigen] arm eten:
20  Manasse [van] Efraïm, Efraïm [van] Manasse;
en die samen zijn tegen Juda.
Bij dit alles keert Zijn toorn zich niet af;
nog is Zijn hand [tegen hen] uitgestrekt.

Voor de derde keer wordt een waarschuwing gegeven van de Goddelijke toorn. De profeet wijst op de goddeloosheid die zij bedrijven en waardoor zij tevens hun eigen ondergang bewerken (vers 17). Vandaag herkennen we dat in de losbandige manier waarop met seksualiteit in het bijzonder en met het leven in zijn algemeenheid wordt omgegaan. Alle grenzen die God daarvoor heeft gegeven, worden vervaagd en ten slotte uitgewist.

Mensen verteren hun eigen leven door hun goddeloze manier van leven. Goddeloosheid doet zijn verterend (“vuur”) en verstikkend (“rook”) werk onder hen. De opstijgende rook is ook een kenmerk van de hel, de plaats waar alle goddeloosheid aan het eeuwige vuur is prijsgegeven (Op 14:11a{74}; 19:3b).

De HEERE zal het land prijsgeven aan burgeroorlog met alle wreedheid, honger en zelfvernietiging die daarbij horen (vers 18). Het land zal zwartgeblakerd worden, waardoor het onmogelijk is er nog iets op te verbouwen. Zoals dorens en distels (vers 17) voedsel zijn voor het vuur, zo is het volk, dat uit verharde zondaars bestaat, voedsel voor het oordeel van de HEERE.

Een van de oordelen waaraan de HEERE Zijn volk prijsgeeft, is dat van een burgeroorlog. Daardoor zal ook het egoïsme de overhand hebben. Niemand gunt een ander een hap brood (vers 19). De nood zal zo groot zijn, dat zelfs de eigen broers niet gespaard worden (vers 20). Manasse, de gedeelde stam met de ene helft in het land en de andere daarbuiten, die daardoor toch de gevolgen van verdeeldheid kent, trekt op tegen de grote leider Efraïm. Efraïm, voor wie het altijd moeilijk is geweest de minste te zijn (Ri 12:1), laat dat niet op zich zitten.

Als ze uitgevochten zijn, keren ze zich samen tegen Juda. Door de verbolgenheid van de HEERE doen ze hun best elkaar van het leven te beroven. Dan klinkt voor de derde keer het refrein dat de toorn van de HEERE niet is afgewend en Zijn hand nog steeds in oordeel tegen hen is uitgestrekt.

Ook onder ons, christenen, kan een broedertwist door de Heer toegelaten worden als een kastijding van Hem, omdat we Hem niet erkennen in ons leven. Als de relatie met Hem niet goed is, heeft dat altijd gevolgen voor de relaties tussen de leden van Zijn volk en tussen de mensen in het algemeen.

Als christenen zich beroemen op uiterlijke godsdienstigheid, terwijl niet wordt geluisterd naar het gebod van de broederliefde, is het gevolg dat ze elkaar bijten en opeten. Wordt dit geen halt toegeroepen, dan zullen ze elkaar verslinden (Gl 5:15{75}). In plaatselijke gemeenten waar zulke situaties worden gevonden, is het belangrijk dit te erkennen als een oordeel van God. Dan kan men zich in nederigheid tot Hem en tot elkaar keren in plaats van zich nog langer op zijn voorrechten beroemen.

Jesaja 10

Js 10:1-4 | Gods toorn over machtsmisbruik

1  Wee hun die verordeningen van onrecht instellen,
en de schrijvers die onheil voorschrijven
2  om de armen van [hun] recht weg te duwen,
en de ellendigen van Mijn volk van het recht te beroven,
zodat weduwen hun buit worden,
en zij wezen uitplunderen.
3  Maar wat zult u doen op de dag van de vergelding,
bij de verwoesting [die] er vanuit de verte aankomt?
Naar wie zult u vluchten om hulp
en waar zult u uw rijkdom laten?
4  Er blijft niets over dan zich onder de gevangenen neer te bukken
en onder de gedoden te vallen!
Bij dit alles keert Zijn toorn zich niet af;
nog is Zijn hand [tegen hen] uitgestrekt.

Deze verzen zijn een vervolg van Jesaja 9. Opnieuw wordt het kwaad duidelijk benoemd. Dit keer zijn het zonden van hen die de macht hebben om wetten uit te vaardigen (vers 1). In de wetten die zij uitvaardigen, schrijven ze onheil voor. In een toepassing voor vandaag zien we, dat wettelijk wordt vastgesteld dat de evolutietheorie moet worden onderwezen op scholen en dat voorlichting over homoseksualiteit op scholen verplicht wordt gesteld.

Wetten moeten dienen tot bescherming van de onderdanen. Maar de vervaardigers van wetten misbruiken hun macht om de sociaal zwakken, “de armen … de ellendigen … weduwen … wezen”, van hun rechten te beroven en hen zelfs uit te buiten en uit te plunderen (vers 2). Dé arme en dé ellendige is wel de Heer Jezus. Hem is ook, tijdens Zijn leven op aarde, door mensen die wetten maken en toepassen, het grootste onrecht aangedaan.

De Heer spreekt over “de schriftgeleerden en de farizeeën”, die “zijn gaan zitten op de stoel van Mozes” (Mt 23:2), wat ziet op het innemen van de plaats van de wetgever. Hij maakt deze lieden zware verwijten: “Zij nu binden zware <en moeilijk te dragen> lasten en leggen ze op de schouders van de mensen” (Mt 23:4). Hij zegt ook van hen dat zij “de huizen van de weduwen opeten” (Mk 12:40). Hij veegt de vloer aan met de heersende klasse, zoals de HEERE dat hier doet. Hetzelfde geldt voor alle godsdienstige heerszucht die zich ten koste van weerloze mensen verrijkt, wat bij uitstek, maar niet uitsluitend, in het rooms-katholicisme gevonden wordt.

Maar “de dag van de vergelding” komt voor hen (vers 3). “De verwoesting die er vanuit de verte aankomt”, de legers van Assyrië, zal hen treffen. “Naar wie” zullen ze dan kunnen “vluchten om hulp”? Als Gods oordeel over deze lieden komt, zullen zij niemand hebben die hen helpt, zoals zij de onderdrukten zonder hulp hebben gelaten. Ze zullen hun rijkdom, waarop ze zich beroemen – mogelijk dat met “uw rijkdom” ook hun nageslacht wordt bedoeld (Hs 9:11) –, geen bescherming kunnen bieden als voor hen “de dag van de vergelding” aanbreekt. Niets anders dan schande en gevangenschap zal hun lot zijn, terwijl velen ook gedood zullen worden (vers 4).

Dan klinkt voor de vierde en laatste keer het refrein dat de toorn van de HEERE niet is afgewend en Zijn hand nog steeds in oordeel tegen hen is uitgestrekt.

Js 10:5-6 | Assyrië als tuchtroede van de HEERE

5  Wee Assyrië, de roede van Mijn toorn;
en Mijn gramschap is een stok in hun hand.
6  Op een huichelachtig volk zal Ik hem afsturen;
tegen het volk waarop Ik verbolgen ben, zal Ik hem bevel geven
om roof te plegen, om buit te roven,
en om het te vertrappen als slijk op straat.

Na het hameren van de HEERE op de zonden van Zijn volk komt hier plotseling het oordeel over de door Hem gebruikte tuchtroede. De koning die de HEERE gebruikt om Zijn volk te kastijden, krijgt ook met de oordelende God te maken omdat hij er niet aan denkt slechts een instrument te zijn. De verzen 5-19 geven er een treffend voorbeeld van hoe de HEERE de heidenvolken heeft gebruikt als een tuchtroede voor Zijn volk. Daarbij heeft Hij hun een verregaand gezag over Zijn volk gegeven. De heidenvolken van hun kant denken echter niet aan God. Zij menen hun eigen plannen uit te voeren en die in eigen kracht te volbrengen. Daarom komt Gods oordeel ook over hen.

Jesaja spreekt het “wee” over Assyrië uit op het moment dat Juda en Achaz nog alles van een bondgenootschap met Assyrië verwachten. De HEERE heeft Assyrië op Zijn volk afgestuurd “als de roede van Mijn toorn” (vers 5). Een roede dient om te tuchtigen. De gramschap van de HEERE stelt Assyrië in staat Juda aan te vallen. Tevens wordt hier uitgebeeld wat in de voor ons nabije toekomst, in de periode van Gods gramschap over Juda, gaat gebeuren. Dan zal het profetische Assyrië, de komende koning van het noorden, als aanvoerder van de Arabische bondgenoten Israël tuchtigen.

De HEERE stuurt deze vijand op Zijn volk af omdat het “een huichelachtig volk” is (vers 6). Het is een volk dat Hem met de lippen eert, terwijl hun hart ver van Hem vandaan is. Hij is zo boos op Zijn volk, dat Hij Assyrië bevel geeft Zijn volk zwaar te laten lijden. Hun zonden zijn zo vreselijk, dat Assyrië Zijn volk moet beroven en vertrappen. Al hun bezit wordt hun ontnomen en alle levens worden “als slijk op straat” vertrapt. Dit is wel een aangrijpende beschrijving van het oordeel dat God over Zijn volk laat komen. Het toont aan hoe getergd God is door de zonden van Zijn volk.

Dit betekent niet dat Assyrië de boosheid van God op Zijn volk kent. Assyrië streeft eigen belangen na en is alleen op eigen voordeel uit. Hij weet er niets van dat hij een instrument in Gods hand is. Zo menen alle ongelovigen dat zij vrij zijn om te doen wat ze zelf willen, terwijl God hen in Zijn soevereiniteit kan gebruiken voor de vervulling van Zijn plannen. Zo verandert God het ‘wee’ over Israël in een ‘wee’ over de vijanden van Israël.

Js 10:7-11 | De beweegredenen van Assyrië

7  Maar zelf meent hij het zo niet,
en [diep in] zijn hart denkt hij zo niet.
Want [het leeft] in zijn hart om weg te vagen
en de volken uit te roeien – niet weinige!
8  Want hij zegt:
Zijn mijn vorsten niet allemaal koningen?
9  Is het Kalno niet [vergaan] als Karchemis,
Hamath als Arpad,
Samaria als Damascus?
10  Zoals mijn hand wist te vinden
de koninkrijken van de afgoden,
hoewel hun beelden [die] van Jeruzalem en [die] van Samaria overtroffen;
11  zoals ik gedaan heb
met Samaria en zijn afgoden –
zou ik zo niet doen met Jeruzalem en zijn afgodsbeelden?

De koning van Assyrië heeft geen enkele verbinding met God. Hij heeft niet de mening van God, maar zijn eigen mening en handelt daarnaar (vers 7). Hij bedenkt in zijn hart niet de dingen van God, maar heel andere dingen. Daarom leeft hij ook in vijandschap tegen God (Rm 8:5-8). Zo zegt de profeet Nahum over Assyrië: “Uit u is iemand voortgekomen die kwaad denkt tegen de HEERE, een verderfelijke raadsman” (Na 1:11). We zien hier dat God het hart en de overwegingen van de goddeloze door en door kent. Alle dingen zijn naakt en geopend voor Zijn ogen, ook de diepst verborgen overleggingen van het hart (Hb 4:12-13{76}; 1Ko 4:5).

Assyrië wil zoveel mogelijk volken wegvagen en uitroeien om zijn gebied te vergroten en zijn heerschappij uit te breiden. Daarom wil hij nu ook Juda inlijven. Hij waant zich superieur. Zijn vorsten zijn allemaal koningen, zo snoeft hij (vers 8). Trots wijst hij op eerder behaalde successen (vers 9). Ook het tienstammenrijk, Samaria, is al in zijn handen.

In zijn grootheidswaan denkt hij nu Jeruzalem te kunnen inlijven. Het is voor hem een stad als andere steden. Voor hem is de God van Israël ook niet meer dan een afgod, ja, eigenlijk nog minder dan de afgoden van andere landen (vers 10; vgl. Js 36:19-20). Daarom meent hij Jeruzalem nog gemakkelijker te kunnen veroveren dan de andere steden die hij heeft veroverd (vers 11). Daar heeft Jeruzalem het ook naar gemaakt. In plaats van een getuigenis te zijn voor Gods Naam, hebben ze God vervangen door afgoden.

De koning van Assyrië spreekt niet eens over zijn goden die hem de overwinning zouden hebben gegeven. Hij pocht erop dat hij alles aan zichzelf te danken heeft, dat hij dat zelf heeft gedaan, “zoals ik gedaan heb”, waarmee hij zichzelf tot een god verklaart.

Js 10:12-15 | De trots van Assyrië

12 Het zal gebeuren, zodra de Heere heel Zijn werk op de berg Sion en in Jeruzalem voltooid heeft, dat Ik de vrucht van de trots van de koning van Assyrië en de glans van zijn hooghartige oogopslag zal vergelden.
13 Want hij zegt:
Door de kracht van mijn hand heb ik [dit] gedaan,
en door mijn wijsheid, want ik ben verstandig.
Ik heb de grenzen tussen de volken weggenomen,
hun voorraden uitgeplunderd,
en als een machtige de [hoog]gezetenen neergehaald.
14  Mijn hand vond, als was het een vogelnest,
het vermogen van de volken.
En zoals men verlaten eieren bijeenraapt,
raapte ík de hele wereld bijeen.
Niemand was er die [zijn] vleugel verroerde,
die [zijn] snavel opende of die [ook maar] piepte.
15  Zou een bijl zich beroemen tegen wie ermee hakt,
of een zaag zich verheffen tegen wie hem trekt?
Alsof een staf regeert over wie hem hanteert,
alsof een stok opheft wie geen stuk hout is.

De HEERE kent al de trotse gedachten van de koning van Assyrië, die net zolang succes zal hebben als het past voor de vervulling van Gods plan. Als Assyrië het werk van de Heere (Adonai) heeft uitgevoerd, zal Hij met de koning van Assyrië afrekenen (vers 12). Zijn werk heeft tot doel dat een overblijfsel uit Zijn volk zich tot Hem bekeert en dat de goddeloze massa wordt geoordeeld. Het vergeldende oordeel over de tuchtroede komt niet zozeer over de persoon van de koning van Assyrië, maar over “de vrucht van de trots … en de glans van zijn hooghartige oogopslag”. Zijn trots drijft hem en zijn hooghartige oogopslag toont de totale afwezigheid van de erkenning van God.

Vaak zien we in de oudtestamentische profetieën dat er sprake is van een directe voorvervulling in de dagen van de profeet, of kort daarna, en een vervulling in de eindtijd, de definitieve vervulling. Dat is ook hier het geval. Assyrië zal Jeruzalem willen innemen, maar door God worden geoordeeld als Hij Zijn werk door middel van deze vijand heeft gedaan door hem te gebruiken als tuchtroede voor Zijn volk. De directe vervulling zien we in de dagen van Hizkia (2Kn 19:35-37). De uiteindelijke vervulling zien we in de toekomst in de opmars en de verdelging van de koning van het noorden (Dn 11:45). Dit zal plaatsvinden als hij en zijn legers terugkeren uit Egypte (Dn 11:40-44).

De koning van Assyrië is vol van zichzelf. Hij spreekt over “de kracht van mijn hand” en “mijn wijsheid” als de middelen waardoor hij zijn successen heeft geboekt (vers 13). Kracht en wijsheid zijn onmisbaar voor een regeerder. De Messias bezit die kenmerken ook (Js 11:2; 1Ko 1:24). Hij gebruikt Zijn kracht in wijsheid. Iemand die zich op deze kwaliteiten beroemt als iets van zichzelf en bij wie kracht vóór wijsheid gaat, is een dwaze snoever en een meedogenloze dictator.

Hij beroemt zich erop dat hij de grenzen, die door God tussen de volken zijn vastgesteld (Dt 32:8{77}; vgl. Jb 24:2a), weggenomen heeft en de volken met het grootste gemak heeft leeggeplunderd. Hij voelt en presenteert zichzelf ook als God als hij zegt dat hij “als een machtige de [hoog]gezetenen neergehaald” heeft. Dat blijkt ook uit de woorden “ik” en “mijn” waarvan de verzen 13-14 vol staan (vgl. Hk 1:11). Het is de taal die ook “de mens van de zonde” (2Th 2:3-4), dat is de antichrist, gebruikt.

Hij gaat door met zichzelf als de onbetwiste heerser te beschrijven tegen wie niemand het waagt zich te verzetten. Hij accentueert zijn verhevenheid door een vergelijking te maken met iemand die eieren uit een vogelnest neemt (vers 14). De vogel op het nest wordt verjaagd en moet machteloos toezien hoe de hand de eieren uit het nest wegneemt. Zo heeft Assyrië het vermogen van de volken weggenomen en de hele wereld bijeengeraapt. Niemand durfde zich tegen zijn acties te verzetten of er zelfs maar tegen te protesteren.

Aan al dat snoeven maakt de HEERE een einde. Hij laat in het beeld van “bijl”, “zaag”, “staf” en “stok” zien dat de koning van Assyrië niet meer dan een stuk gereedschap in Zijn hand is, dat doet wat Zijn uitgestrekte hand wil (vers 15). Net zomin als deze gereedschappen enige inspraak hebben bij hem door wie ze worden gehanteerd, net zomin heeft de koning van Assyrië dat bij de HEERE.

Js 10:16-19 | De HEERE oordeelt Assyrië

16  Daarom zal de Heere, de HEERE van de legermachten,
zijn welgedane vorsten doen uitteren.
Onder zijn rijkdom zal Hij een brand laten woeden,
als een brand van [verzengend] vuur.
17  Want het Licht van Israël zal worden tot een vuur,
zijn Heilige tot een vlam,
en die zal zijn distels en zijn dorens
verbranden en verteren, in één dag.
18  Hij zal ook de luister van zijn wouden en zijn vruchtbare velden
vernietigen met [alles] wat [daar] leeft.
En hij zal zijn als een wegkwijnende zieke.
19  En het overblijfsel van de bomen in zijn bos zal te tellen zijn,
een jongen zou [het aantal] kunnen opschrijven.

Omdat de koning van Assyrië zich zo hoogmoedig heeft geuit en gedragen, zal “de Heere, de HEERE van de legermachten” (vers 16) zijn hoogmoed straffen. Zij die zich te goed doen en er welgedaan uitzien, zullen met de tering worden geslagen. Van hun vet blijft niets over. Ze zullen er mager en schraal uitzien. De verzengende heerlijkheid van de verschijning van de HEERE die zijn rijkdom zal verbranden, wordt treffend voorgesteld in Zijn namen “Licht van Israël” en “zijn Heilige”, dat is de Heilige van Israël (vers 17). Daartegenover zal Assyrië niet meer zijn dan “distels” en “dorens” die voedsel zijn voor het vuur van de HEERE.

Zijn gewapende strijdmacht, “de luister van zijn wouden en zijn vruchtbare velden”, zal ook door de HEERE worden verteerd (vers 18). Alles wat leeft, zal wegkwijnen zoals iemand wegkwijnt die ziek is. Zo zal al de luister van Assyrië vergaan. Wat er nog van het leger over is, is zo gering, dat je bij wijze van spreken niet eens tot tien hoeft te kunnen tellen om het aantal ervan vast te stellen (vers 19). Dit restje maakt geen enkele indruk.

Historisch bezien is Assyrië ‘verteerd’ door de Babyloniërs. Profetisch zal Assyrië, net als ten tijde van koning Hizkia, door de HEERE Zelf op een bovennatuurlijke wijze vernietigd worden. Later worden de Meden en Perzen de ‘zaag’ en de ‘bijl’ voor de Babyloniërs. Zo gaat het door tot het ogenblik komt dat de Heer Jezus Zijn rijk zal oprichten. Dat rijk zal niet verdelgd en opgevolgd worden door een volgend rijk (Dn 2:44).

Js 10:20-23 | Een overblijfsel bekeert zich

20 Op die dag zal het gebeuren dat de rest van Israël en wie van het huis van Jakob ontkomen zijn, niet langer zullen steunen op hem die hen geslagen heeft, maar zij zullen steunen op de HEERE, de Heilige van Israël, in trouw. 21 [Die] rest zal terugkeren, de rest van Jakob, naar de sterke God. 22 Want, Israël, al is uw volk als het zand van de zee, [toch] zal [maar] een rest daarvan terugkeren; [tot] verdelging is vast besloten; het stroomt over van gerechtigheid. 23 Ja, een [vernietigend] einde – en dat is vast besloten – gaat de Heere, de HEERE van de legermachten, in het midden van heel het land ten uitvoer brengen.

Het verslaan van de Assyriërs is een beeld van het verslaan van de verzamelde legers die in de eindtijd tegen Jeruzalem zullen optrekken. “Op die dag” (vers 20) wijst daarnaar vooruit. “Die dag” is geen dag van vierentwintig uur, maar een periode. Het is de periode vanaf het moment dat de Heer Jezus opstaat om Zijn rechten op de aarde op te eisen – Zijn voeten zullen op die dag staan op de Olijfberg (Zc 14:4) – tot en met Zijn regering in het duizendjarig vrederijk.

Het begint met het terugkeren van het overblijfsel, “de rest van Israël”. Als de koning van het noorden vernietigd is door de verschijning van de Heer Jezus, wordt ook het overblijfsel van het tienstammenrijk dat nog in verstrooiing is, bijeenverzameld (Mt 24:31). Israël zal dan niet meer steunen op de heidense macht Assyrië die hem heeft geslagen, maar op “de HEERE, de Heilige van Israël”.

Dat zwakke restant, veelzeggend “de rest van Jakob” genoemd, rekent ook niet meer op eigen kracht en keert terug tot “de sterke God” (vers 21; vgl. 2Kr 30:6). En Wie is “de sterke God”? Niemand anders dan het geboren Kind en de gegeven Zoon, de Messias, de Heer Jezus, Wiens Naam “Sterke God” is (Js 9:5). Opmerkelijk is nog dat de eerste woorden van vers 21, “[die] rest zal terugkeren”, de vertaling zijn van het Hebreeuwse Sjear-Jasjub, de naam van een zoon van Jesaja (Js 7:3).

Dat dit gedeelte niet alleen betrekking heeft op de invasie van Assyrië die spoedig zal plaatsvinden, maar ook vooruitziet naar de eindtijd, is ook duidelijk te zien in de verzen 22-23. Aan het einde van de grote verdrukking komt de “verdelging”. Bij die verdelging komen zowel de ongelovige massa van Israël (Zc 13:8a) als de Assyriërs om. Het volk zal dan zo in aantal zijn afgenomen, dat slechts een handjevol is overgebleven van het eens zo talrijke volk (vers 22; Zc 13:8b-9). Maar dit overblijfsel vormt aan het begin van het vrederijk de kern waaruit opnieuw een talrijk volk zal groeien.

De gerechtigheid van God zal het land overstromen. Alles komt onder Zijn rechtvaardige oordeel. Het is een vernietigend oordeel over alle goddeloosheid (vers 23). Het is vast besloten (Dn 9:26-27), niemand kan het tegenhouden. “De Heere, de HEERE van de legermachten” Zelf zal het doen. Hij doet het “in het midden van heel het land”, dat is het land van Juda.

De apostel Paulus past de verzen 22-23 toe op het overblijfsel dat er in zijn dagen naar de verkiezing van Gods genade is (Rm 9:27-28). Dit overblijfsel maakt in deze tijd deel uit van de christelijke gemeente die bestaat uit gelovigen uit Joden en heidenen die samen opgaan in het ene lichaam dat de gemeente is (Ef 2:13-16).

Js 10:24-27 | Het overblijfsel wordt bevrijd

24 Daarom, zo zegt de Heere, de HEERE van de legermachten: Wees niet bevreesd, Mijn volk dat in Sion woont, voor Assyrië, wanneer het u met de staf zal slaan of zijn stok tegen u zal opheffen, zoals Hij eens bij Egypte deed. 25 Want nog een klein moment – en dan is de gramschap voorbij en [zal] Mijn toorn [zich richten] op hún vernietiging. 26 Dan zal de HEERE van de legermachten over hem de gesel zwaaien, zoals [eens] Midian is geslagen bij de rots Oreb. Zijn staf zal over de zee zijn en Hij zal hem opheffen, zoals Hij eens bij Egypte deed. 27 Op die dag zal het gebeuren
dat zijn last van uw schouder zal afglijden
en zijn juk van uw hals; en [dat] juk zal te gronde gericht worden
omwille van de Gezalfde.

De Heere, de HEERE van de legermachten zegt tegen Zijn volk dat ze niet bang moeten zijn voor de Assyriërs (vers 24). Ze zullen wel komen en hen slaan, maar er komt na “een klein moment” een einde aan de toorn van de HEERE tegen hen (vgl. Js 9:11,16,20; 10:4) en dan zal Zijn toorn zich tegen de Assyriërs richten (vers 25). Zo is het immers ook met de Egyptenaren gegaan? Die hebben hen eerst ook verdrukt, maar daarna heeft Gods hand zich tegen deze vijand van Zijn volk gekeerd (vgl. Js 52:4). Zo zal het ook met Assyrië gaan.

Jesaja herinnert er ook aan hoe Midian is geslagen (vers 26; Ri 7:25; vgl. Js 9:3). Hij herinnert ook nog aan de bevrijding van het volk als ze voor de Schelfzee staan. De Israëlieten kunnen geen kant op. De zee is vóór hen en de farao met zijn leger achter hen. Dan heft Mozes zijn staf op, die hier de staf van de HEERE is, en komt er een pad in de zee. De Israëlieten trekken er doorheen, terwijl de farao en zijn leger in de zee omkomen.

Het is goed eraan te denken hoe God ons in het verleden uit benauwde situaties heeft gered. Dat geeft moed om Hem ook te vertrouwen met het oog op een aanstaande situatie van benauwdheid. In dat vertrouwen vermeldt Jesaja de uitkomst. De last zal van de schouder glijden, het juk zal worden verbroken (vers 27). Het bezwaarde hart lucht op, de gevangenschap en de slavernij zijn voorbij. Innerlijk is er vrede, uiterlijk is er vrijheid, ”omwille van de Gezalfde”, dat wil zeggen omwille van Christus, Die dan in Jeruzalem zal regeren.

Het Assyrië van de eindtijd is dezelfde als de koning van het noorden (Dn 11:1-35) met daarachter het grote rijk van Gog (Rusland). Hij dringt het land binnen en zal alles overstromen. De koning van het noorden is de leider van een coalitie van tien landen (Ps 83:6-9) ten noorden van Israël, alles islamitisch (sjiitisch?) en met een grote haat tegen Israël. Na de vernietiging van de koning van het noorden op de bergen van Israël wordt zijn plaats door Gog – Rusland en zijn bondgenoten – ingenomen. Maar er hoeft geen angst te zijn, want de Heer Jezus zal ook die laatste vijand van Zijn volk volledig verdelgen (Ezechiël 38-39).

Js 10:28-32 | De opmars van Assyrië

28  Hij komt naar Ajath,
trekt Migron door,
te Michmas legt hij zijn uitrusting af.
29  Dan trekken zij de bergpas door:
Geba is ons nachtkwartier!
Rama beeft;
Gibea, [de stad] van Saul, slaat op de vlucht.
30  Gil het uit, dochter van Gallim!
Laïs, sla er acht op!
Arm Anathoth!
31  Madmena vlucht,
de inwoners van Gebim brengen zich in veiligheid.
32  Vandaag nog staat hij in Nob
[en] zwaait met zijn vuist tegen de berg van de dochter van Sion,
de heuvel van Jeruzalem.

In de verzen 28-34 worden eerst de opmars en daarna de vernedering van Assyrië in zijn strijd tegen Juda op aanschouwelijke wijze voorgesteld. Eerst wordt op een levendige manier de onstuitbare opmars van de vijand vanuit het noorden naar Jeruzalem beschreven. In de geest ziet de profeet dat hij via Efraïm het rijk Juda is binnengevallen.

“Ajath”, “Migron” en “Michmas” worden veroverd (vers 28). Ajath (Ai genoemd in Jz 7:2 en Aja in Ne 11:31) is de meest noordelijke van de plaatsen uit de verzen 28-32. Ajath ligt op de grens tussen Efraïm en Benjamin, zo’n vijftien kilometer ten noorden van Jeruzalem. Migron en Michmas liggen enkele kilometers ten zuiden van Ajath. Om de bergpas – een heel steile wadi – over te kunnen steken moet de “uitrusting” (de bagage) in Michmas worden afgelegd. In “Geba”, direct aan de andere zijde van de wadi, brengen ze de nacht door (vers 29). Het bericht van hun opmars veroorzaakt paniek in het hele gebied ten noorden van Jeruzalem.

De profeet is zó bij dit tafereel betrokken, dat hij de ene plaats oproept het uit te gillen en een andere plaats waarschuwt met de uitroep: “Sla er acht op!” (vers 30). Over weer een andere plaats, die mogelijk al onder de voet is gelopen, kan hij slechts een diep medelijden uiten: “Arm Anathoth!” Hij ziet hoe de inwoners van weer andere plaatsen een goed heenkomen trachten te zoeken (vers 31).

Nog dezelfde dag bereiken de Assyrische legers “Nob” (vers 32). Daar gaan zij in stelling liggen. Nob is waarschijnlijk de tegenwoordige berg Scopus, enkele kilometers ten noordoosten van Jeruzalem, direct ten noorden van de Olijfberg. Van hieruit “zwaait” de vijand “met zijn vuist”. De hele veldtocht is gesmeerd verlopen. Er rest alleen de voltooiing ervan: de inname van Jeruzalem. Hij staat op het punt “de dochter van Sion, de heuvel van Jeruzalem” de dodelijke slag toe te brengen. Maar het leger van Assyrië houdt geen rekening met de HEERE Die terugkomt in Jeruzalem. Dat zien we in de volgende verzen.

Js 10:33-34 | De legers van Assyrië verdelgd

33  Zie, de Heere, de HEERE van de legermachten,
zal met geweld de takken afhouwen;
de statige [woud]reuzen zullen worden omgehakt,
en de hoge [bomen] neergeworpen.
34  Hij zal het struikgewas in het woud wegkappen met het ijzer,
en de Libanon zal vallen door de Machtige.

Vlak voor het moment dat de koning van Assyrië meent Jeruzalem in te nemen, verschijnt er Iemand op het toneel met Wie hij geen rekening heeft gehouden. Deze zwaait ook met Zijn hand en slaat hem neer (vers 33). Opnieuw stelt de profeet de Assyrische wereldmacht voor als een bergwoud met hoge bomen (vers 18) en plaatst deze wereldmacht tegenover “de Heere, de HEERE van de legermachten” Die met vervaarlijke kracht deze “statige [woud]reuzen” omhakt.

Eerst heeft Hij Assyrië als Zijn bijl gebruikt om Zijn volk te slaan (vers 15). Nu hanteert Hij Zelf de bijl om Assyrië te slaan. Onder de machtige slagen van Goddelijke kracht zinkt dit trotse rijk, dat zich als de ceders van de Libanon heeft verheven, ineen (vers 34). Hij heeft zichzelf “een machtige” (vers 13) genoemd. Nu valt hij onder de slagen van Hem Die alleen en met recht “de Machtige” kan worden genoemd.

De eerste vervulling hiervan vindt plaats in de dagen van Hizkia (Js 37:36). De eindvervulling vindt plaats aan het einde van de tijd (Dn 11:45). In beide gevallen bedoelt de profetie voor te stellen dat door Gods kracht de hoogheid van de mens wordt vernederd en er aan diens rijk een einde wordt gemaakt. Daardoor wordt de weg vrijgemaakt voor het rijk van God. Dat is het onderwerp van het volgende hoofdstuk.

Jesaja 11

Inleiding

Als de gramschap ten einde is (Js 10:25), als de openbare vijanden vernietigd zijn en Assyrië geoordeeld is (Js 10:5-19), kunnen de Messias en Zijn regering, de bron van de duizendjarige zegen van het volk van God, worden aangekondigd (Jesaja 11-12). De eerste verzen van Jesaja 11 geven ons de kenmerken van de Messias; in de verzen die volgen, zien we de gevolgen van Zijn regering.

Wat we geschiedkundig vinden in de geschiedenis van Hizkia (2Kn 19:32-34), is alleen een voorvervulling – en dat ook slechts gedeeltelijk – van wat profetisch hier beschreven is. De belofte van de HEERE aan het huis van David – dat de overgebleven stronk, na het omhakken van de eik van Isaï, een heilig zaad zal zijn (Js 6:13) – wordt hier verder uitgewerkt. Ook de belofte van Immanuel, God met ons (Js 7:14; 8:10), wordt nu nader toegelicht.

Js 11:1-5 | De Messias en het vrederijk

1  Want er zal een Twijgje opgroeien uit de [afgehouwen] stronk van Isaï,
en een Loot uit zijn wortels zal vrucht voortbrengen.
2  Op Hem zal de Geest van de HEERE rusten:
de Geest van wijsheid en inzicht,
de Geest van raad en sterkte,
de Geest van de kennis en de vreze des HEEREN.
3  Zijn ruiken zal zijn in de vreze des HEEREN.
Hij zal niet oordelen naar wat Zijn ogen zien
en Hij zal niet vonnissen naar wat Zijn oren horen.
4  Hij zal de armen recht doen in gerechtigheid
en de zachtmoedigen van het land zal Hij met rechtvaardigheid vonnissen.
Maar Hij zal de aarde slaan met de roede van Zijn mond
en met de adem van Zijn lippen zal Hij de goddeloze doden.
5  Want gerechtigheid zal de gordel om Zijn heupen zijn,
en de waarheid de gordel om Zijn middel.

Het woord “want” in vers 1 verbindt Jesaja 10 en Jesaja 11 met elkaar. Het beeld van de bomen van het woud (Js 10:33-34) wordt nu doorgetrokken. We zien hier een groot contrast met het eind van het vorige hoofdstuk. Het is het contrast tussen het machtige cederwoud van de Libanon (Js 10:34) en het “Twijgje … uit de [afgehouwen] stronk”, de afgehouwen stam van Isaï (vers 1). Het cederwoud staat symbool voor de macht (het leger) van de koning van Assyrië. De machtige bijl (ijzer, Js 10:34) van de HEERE velt het oordeel over het dichte woud van Assyrië.

De raad van de HEERE wordt echter vervuld door een Twijgje. Het Twijgje is een beschrijving van Christus. Het stelt Zijn nederige geboorte als Nakomeling van het vervallen huis van David voor, dat hier wordt vergeleken met “de [afgehouwen] stronk van Isaï”.

De naam van David wordt niet eens genoemd, maar die van zijn vader Isaï. Dat zegt ons dat de koninklijke familie is teruggezonken tot het onbetekenende van zijn oorsprong. De stronk wijst op het verval van het eens zo machtige koningshuis van David. De nakomelingen van David zijn eigen wegen gegaan. Dat leidt er uiteindelijk toe dat het koningschap van het huis van David eindigt, wat met de wegvoering naar Babel plaatsvindt.

Maar uit de stronk zal een takje, “een Loot”, wortelschieten dat de plaats van deze afgehouwen stam zal innemen. Het gaat hier om de toekomstige Zoon van David (Mt 1:1), de Koning van Israël (Jh 1:50). Die wortel zal vrucht voortbrengen. Die vrucht is de Heer Jezus.

Het Hebreeuwse woord voor ‘loot’ is netzer, dat is afgeleid van het woord natzer, een woord dat terugkomt in het woord Nazareth, waar vervolgens het woord “Nazoreeër” van is afgeleid, een Naam van de Heer Jezus (Mt 2:23{78}). Telkens als we lezen over Jezus als Nazoreeër of Nazarener – niet te verwarren met ‘nazireeër’ (Nm 6:1), dat in het Hebreeuws een ander woord is –, is dat een verwijzing naar Zijn nederige afkomst.

De twee regels van dit vers vormen een parallel. De tweede regel zegt met andere woorden ongeveer hetzelfde als de eerste regel. Het is echter geen loutere herhaling. De tweede regel geeft nadere details, waarmee wordt aangevuld wat in de eerste regel staat. Zo duiden Twijg en Loot dezelfde Persoon aan.

Vers 2 geeft een schitterende beschrijving van de volmaakte eigenschappen en bekwaamheden van Christus. Christus is de Griekse naam die in het Hebreeuws Messias luidt. Zowel Christus als Messias betekent ‘Gezalfde’. Zalving gebeurt met olie. Olie is in de Bijbel een beeld van Gods Geest (Zc 4:2-6). De beschrijving die volgt, laat zien dat Hij niet met olie, maar met de Heilige Geest is gezalfd (Hd 10:38). De zevenvoudige opsomming van namen van de Geest geeft de volheid van Zijn eigenschappen aan (Jh 3:34{79}; Op 1:4; 3:1; 4:5; 5:6). Er is maar “één Geest” (Ef 4:4), maar Die wordt hier gezien in de volkomenheid van Zijn werkingen.

Het eerste wat van de Messias wordt gezegd, “op Hem zal de Geest van de HEERE rusten”, brengt het volkomen welgevallen van de Vader in Hem tot uitdrukking (Mt 3:17{80}). Op Hem vindt de Geest de enig geschikte plaats op aarde om te rusten. We zien hier God, Christus en de Geest (vgl. Op 1:4). Vervolgens worden zes kenmerken genoemd van de Geest Die op Hem rust en wel in drie paren. Die paren worden aan elkaar verbonden door het woord “en”.

Er zijn in totaal zeven namen voor de Heilige Geest Die op de Heer Jezus is gekomen. In beeld zien we hier de zevenarmige kandelaar, die bestaat uit een schacht en zes armen uit zijn zijkanten, waarvan er drie uit de ene kant en drie uit de andere kant van de schacht komen (Ex 25:31-32). In alle lampen is olijfolie, waardoor de lampen branden. Olie is een beeld van de Heilige Geest (1Jh 2:20,27). De algemene naam van de Geest, “de Geest van de HEERE”, kunnen we verbinden met de schacht. De zes volgende namen kunnen we twee aan twee verbinden aan de zes armen die uit zijn zijde komen, drie aan elke kant.

Opmerkelijk is nog de toelichting van de HEERE op het visioen van de profeet Zacharia van de gouden kandelaar en de twee olijfbomen (Zc 4:1-6). Die toelichting luidt: “Niet door macht en niet door kracht, maar door Mijn Geest” (Zc 4:6). Het opmerkelijke hierbij is dat – wat in het Nederlands niet te zien is – deze zin in het Hebreeuws uit zeven woorden bestaat.

“De Geest van wijsheid en inzicht” ziet op de kracht van Zijn denken, Zijn intellectuele vermogen. “Wijsheid” is het vermogen om de natuur van de mensen of dingen zo te onderscheiden dat zij in staat is om de wil van God in de wereld te vervullen (zie Ex 28:3 waar het woord ‘wijsheid’, hokmah, voor het eerst voorkomt). De Messias beoordeelt alle dingen niet met menselijke wijsheid, naar menselijke normen, maar met “de wijsheid die van boven is” (Jk 3:17a), waardoor Hij in staat is om de raad van God te vervullen. “Inzicht” ziet en doorgrondt de essentie van mensen of zaken. Het is het vermogen om ingewikkelde zaken eenvoudig te maken door de verschillende delen ervan op de juiste wijze te begrijpen.

De Messias doorgrondt volkomen wat een mens doet en waarom. Niets is voor Hem verborgen. Een voorafschaduwing hiervan zien we bij Bezaleël (Ex 35:30-31), een man vervuld met de Geest van wijsheid en inzicht, Die hem in staat stelt om een huis voor God te bouwen.

“De Geest van raad en sterkte” heeft meer te maken met de praktijk van het leven. “Raad” is de bekwaamheid om in een bepaalde situatie de juiste conclusies te trekken. “Sterkte” is het vermogen om conclusies, de uitkomst van de beraadslaging, uit te voeren. De uitdrukking ‘raad en sterkte’ wordt ook gebruikt voor strategie en militaire macht (Js 36:5).

“De Geest van de kennis en de vreze des HEEREN” staat in verband met de persoonlijke relatie met de HEERE. “De kennis” is hier het kennen van de HEERE, de kennis die komt door de intieme gemeenschap van liefde. Dit is volmaakt bij de Heer Jezus aanwezig. Hij kent de Vader. “De vreze” is eerbied en ontzag voor Hem, waardoor de Heer Jezus Zich in alles laat leiden, zodat alles wat Hij doet, welgevallig is voor de Vader (Jh 8:29{81}).

De vrees van de Heer is voor ons de basis van alle andere werkzaamheden van de Geest van de Heer in ons leven (Sp 1:7a{82}). De Geest voert altijd tot eerbied voor God en zal nooit amicaal met Hem omgaan, zoals dat bijvoorbeeld in moderne bijbelvertalingen en tijdens sommige bijeenkomsten wel gebeurt.

Het hele leven van de Heer Jezus, de Messias, wordt gekenmerkt door gemeenschap met de Vader (vers 3). Hij leeft in de sfeer van de Vader en alles in Zijn leven is gericht op het doen van de wil van de Vader. Het is Zijn lust, Zijn voedsel, om die wil te doen (Jh 4:34{83}). Dat bepaalt Zijn optreden in Israël en overal en altijd. Nooit oordeelt Hij alleen naar het uiterlijk, zoals wij wel vaak doen. Zijn beoordeling wordt niet bepaald door menselijke maatstaven, door wat Hij ziet of hoort. Hij gaat niet af op indrukken of geruchten. Hij ziet de persoon niet aan. Zijn omgang met de Vader is bepalend voor Zijn beoordeling (Jh 5:30).

Alles, elk deel van Zijn lichaam en elk zintuig, functioneert volmaakt en vertoont dat wat nodig is. Genoemd worden Zijn neus, Zijn ogen en oren, Zijn mond en adem en Zijn lendenen en heupen.

Wat Zijn neus betreft, zien we hier dat de lucht die Hij inademt, doortrokken is van de vreze des HEEREN. Zijn ogen en oren zal Hij niet op een lichtzinnige en oppervlakkige wijze gebruiken, maar voor het juist beoordelen van alle dingen. Hij doet dat grondig en rechtvaardig. Hij ziet daarbij het hart aan.

Het oordeel komt van Zijn lippen en uit Zijn mond en ook daarin zal Hij op een Godwelgevallige wijze dienstbaar zijn. Dat zien we in de gordel die Hij draagt (vgl. Lk 12:37b), terwijl Zijn heupen spreken van de kracht waarmee hij Zijn standvastigheid, Zijn trouw zal tonen. Het vellen van een rechtvaardig oordeel is in de Bijbel een bewijs van wijsheid (1Kn 3:16-28).

Hoewel Hij ook in Zijn Goddelijke alwetendheid niet nodig heeft dat iemand Hem leert, wordt Hij hier voorgesteld als Mens Die Zich in alles laat leiden door Zijn omgang met de Vader. Daardoor komt Hij altijd tot een volmaakte beoordeling. De Vader vertelt Hem wat Hij zeggen en wat Hij spreken moet (Jh 12:49{84}).

Hij maakt de zaak van allen die niet voor zichzelf kunnen opkomen tot de Zijne (vers 4). Hij trekt Zich hun lot aan. Hij doet dat niet op grond van emotie, op grond van een misplaatst medelijden, maar “in gerechtigheid” en “met rechtvaardigheid”. Over de aarde, dat wil zeggen over alle goddelozen (meervoud), zal Hij het oordeel voltrekken met de roede, dat is het zwaard, van Zijn mond. Met de adem van Zijn lippen zal Hij die ene goddeloze, de antichrist, verteren (2Th 2:8). Hij zal hem niet eens aanraken, maar alleen door de adem van Zijn mond doden, dat is door Zijn woord.

In alles zal Hij op volmaakt rechtvaardige wijze te werk gaan (vers 5). De kracht van Zijn optreden – “heupen” en “middel” wijzen op kracht – ligt in Zijn volkomen gerechtigheid en Zijn absolute trouw aan God en de waarheid.

Js 11:6-10 | Het vrederijk

6  Een wolf zal bij een lam verblijven,
een luipaard bij een geitenbok neerliggen,
een kalf, een jonge leeuw en gemest [vee] zullen bij elkaar zijn,
een kleine jongen zal ze drijven.
7  Koe en berin zullen [samen] weiden,
hun jongen zullen bij elkaar neerliggen.
Een leeuw zal stro eten als het rund.
8  Een zuigeling zal zich vermaken bij het hol van een adder,
en in het nest van een gifslang
zal een peuter zijn hand steken.
9  Men zal nergens kwaad doen of verderf aanrichten
op heel Mijn heilige berg,
want de aarde zal vol zijn van de kennis van de HEERE,
zoals het water [de bodem] van de zee bedekt.
10  Want op die dag zal de Wortel van Isaï er zijn,
Die zal staan als banier voor de volken.
Naar Hém zullen de heidenvolken vragen.
Zijn rustplaats zal heerlijk zijn.

Na de beschrijving van de Messias volgt een beschrijving van de heerlijke situatie van vrede die onder de regering van de Messias, de Vredevorst, op aarde in gerechtigheid zal heersen. Gerechtigheid brengt vrede voort (Js 32:1). Alle soorten crises die we nu kunnen meemaken, zoals klimaatcrisis, financiële crisis, sociaal-maatschappelijke crisis, zullen er dan niet meer zijn. Ze zijn allemaal verdwenen omdat ze zijn opgelost door de Messias. De vrede zal op lieflijke wijze ook in het dierenrijk aanwezig zijn (verzen 6-8). Er is niet alleen vrede tussen de dieren, maar ook tussen de mensen en de dieren.

Het tafereel dat hier wordt geschetst, laat zien hoe het vóór de zondeval was. Als de vloek is weggenomen, zal die situatie door de Heer Jezus worden hersteld, zoals Jesaja hier profeteert. Dan zullen “[de] tijden van [de] herstelling van alle dingen” zijn aangebroken, “waarvan God gesproken heeft door [de] mond van Zijn heilige profeten van oudsher” (Hd 3:21), onder wie Jesaja.

De aarde zal dan vrijgemaakt zijn van de vloek die erop rust sinds de mens in zonde is gevallen en waardoor de vrede zo wreed en langdurig is verstoord (Rm 8:19-22{85}). Paulus geeft in Romeinen 8 een detail dat Jesaja niet kent. Daar staat dat het niet alleen om de openbaring van Christus als de “Wortel van Isaï” (vers 10) gaat, maar ook om “de openbaring van de zonen van God” (Rm 8:19), de gelovigen van de nieuwtestamentische gemeente die met Hem verbonden zijn.

Het vrederijk is de regering van de laatste Adam, Christus, Die alles zal herstellen wat de eerste Adam heeft verdorven, hoewel de zonde dan nog niet volledig is afgeschaft. De gerechtigheid heerst, wat wil zeggen dat er nog kwaad aanwezig is, maar dat dan beteugeld is omdat de satan gebonden zal zijn en duizend jaar is opgesloten (Op 20:2-3{86}). Het is wel een herstel van de tijd van vóór de zondeval, waar de dieren zich ook voeden met het kruid van het veld (Gn 1:30). Er is daar geen sprake van dat dieren elkaar verslinden.

De aanjager van het kwaad kan geen kwaad meer aanrichten en geen verderf meer stichten (vers 9). Ook kan hij zijn verduisterende invloed op de kennis van de HEERE niet meer uitoefenen. De hele aarde draagt het kenmerk van “Mijn heilige berg”, dat is de tempelberg, Gods woonplaats op aarde. De hele aarde zal aan God toegewijd zijn en vol zijn van Zijn heerlijkheid (Js 6:3).

Dat is te danken aan “de kennis van de HEERE”. Die kennis zal algemeen bij de bewoners van de aarde aanwezig zijn, en dat niet oppervlakkig, maar diepgaand, als de bodem van de zee. Dit betekent meer dan dat de mensen intellectuele kennis van God bezitten. Het betekent veelmeer dat de mensen overal naar Gods beginselen en naar Zijn Woord zullen leven.

Het gaat om de heerschappij van Christus en de uitwerking daarvan op de aan Hem onderworpen schepping. De gelovigen van de huidige tijd zijn nu al een “nieuwe schepping” (2Ko 5:17) en zijn aan hun Heer onderworpen (2Ko 5:15).

In de verschillende dieren in het vrederijk kunnen we ook verschillende karakters van de vernieuwde verlosten zien, die onder de heerschappij van Christus met elkaar in vrede kunnen leven. Dit onderscheid in karakter zien we al bij de discipelen van de Heer Jezus die allemaal verschillend zijn, maar toch samen Hem volgen. Het is te wensen dat de vrede die straks overal op aarde aanwezig zal zijn, nu al onder de gelovigen in de plaatselijke gemeenten aanwezig is.

In de huidige tijd trekken de discipelen van Christus erop uit, de wereld in, om Christus’ boodschap overal te brengen. Maar “op die dag” (vers 10) zullen alle volken naar Christus vragen. Daartoe zullen de volken naar Jeruzalem optrekken (vgl. Js 2:3). Daar zullen ze van Israël onderwijs ontvangen over Christus, want de Israëlieten zullen “priesters van de HEERE” worden genoemd (Js 61:6).

Christus is het Centrum tot Wie allen komen. Ze zullen Hem zien als de verheerlijkte Mens en Hem erkennen als “de Wortel van Isaï”, dat wil zeggen als Degene aan Wie het huis van David zijn ontstaan te danken heeft (Op 22:16). Bij “Loot” (vers 1) denken we aan Christus als Mens, Die uit het geslacht van David voortkomt. Bij “Wortel” denken we aan Hem in Zijn Godheid, uit Wie het geslacht van David voortkomt. Hij is zowel de Oorsprong als de Nakomeling van het geslacht van David. Als God is Hij de Oorsprong en als Mens is Hij de Nakomeling.

Ze zullen Hem ook zien als de “banier voor de volken”, als Degene Die boven alle volken verheven is en naar Wie alle volken zich zullen richten (Ps 72:8-11,17). Hij is het grote oriëntatiepunt. Bij Hem is rust, een rust die Hij uitspreidt over de hele aarde. Omdat alles op aarde in overeenstemming met Zijn wil is, is de hele aarde “Zijn rustplaats” en daarom een heerlijke rustplaats. Allen die dan op aarde wonen, delen in die rust (Mi 4:2-3).

Het centrum van de rust zal Gods woonplaats Jeruzalem zijn. Dat is de stad die Hij uitgekozen heeft om Zijn Naam daar te laten wonen. Het gebed van David zal dan in vervulling zijn gegaan: “Sta op, HEERE, [ga] naar uw rustplaats” (Ps 132:8a,13-14; 2Kr 6:41). De heerlijkheid van deze rustplaats komt tot uiting in de ‘Sjechina’, dat is de wolk van de HEERE als het zichtbare teken van de heerlijkheid van Zijn tegenwoordigheid.

Paulus citeert vers 10 in Romeinen 15 (Rm 15:12). Hij doet dat om aan te tonen dat niet alleen Israël, maar ook de volken in Gods heilsplan zijn opgenomen. Let wel, het gaat niet om de gemeente. Die is in het Oude Testament een verborgenheid. Waar het hier om gaat, is dat Gods hart ook in het Oude Testament uitgaat naar de volken buiten Israël. Ze hebben zeker een andere plaats dan Israël. Israël was en blijft Gods uitverkoren volk. Dat volk heeft in de heilsgeschiedenis een aparte plaats, maar daarmee heeft God de andere volken niet verworpen.

Js 11:11-14 | Het overblijfsel bijeengebracht

11  En het zal op die dag gebeuren
dat de Heere opnieuw, voor de tweede keer, met Zijn hand
het overblijfsel van Zijn volk zal verwerven,
dat overgebleven zal zijn in Assyrië en in Egypte,
in Pathros, Cusj, Elam,
en in Sinear, Hamath en op de eilanden in de zee.
12  Hij zal een banier omhoogheffen onder de heidenvolken
en Hij zal de verdrevenen van Israël verzamelen
en hen die vanuit Juda overal verspreid zijn, bijeenbrengen
van de vier hoeken van de aarde.
13  Dan zal de afgunst van Efraïm verdwijnen,
en wie Juda in het nauw drijven, zullen uitgeroeid worden.
Efraïm zal niet [langer] jaloers zijn op Juda,
en Juda zal Efraïm niet [meer] in het nauw drijven.
14  Zij zullen op de schouder van de Filistijnen neerstrijken in het westen,
samen zullen zij de mensen van het oosten uitplunderen.
Zij zullen hun hand uitstrekken tegen Edom en Moab,
en de Ammonieten zullen hun gehoorzaam zijn.

“Op die dag” zal “de Heere opnieuw, voor de tweede keer” het verstrooide overblijfsel van Israël en Juda uit alle volken bijeenbrengen (verzen 11-12). De eerste keer heeft Hij dat gedaan door de terugkeer van een overblijfsel uit de Babylonische ballingschap onder Kores (Ea 1:1-3) met later een aanvulling onder Ezra (Ea 7:1,6-8). Het door Hem uit de Babylonische ballingschap bevrijde volk heeft de beloofde zegen van zich gestoten door Hem te verwerpen in Wie alle zegen vervat is.

Als de Heer Jezus regeert, zal Hij al Gods beloften vervullen aan een overblijfsel dat door Hem bijeenvergaderd is “van de vier hoeken van de aarde”, dat is overal vandaan, vanuit de uiterste einden van de aarde. Dit overblijfsel bestaat uit nakomelingen uit “Israël” (de tien stammen) en uit “Juda” (de twee stammen) die overal heen verstrooid waren.

Ze komen uit “Assyrië”, het wereldrijk, waarvan het kerngebied altijd Noord-Irak is geweest, met de steden Assur en Ninevé. Het wereldrijk Assyrië loopt van Noord-Irak tot Pakistan. Ze komen ook uit “Egypte”. “Pathros” betekent het Zuidland, dat is Egypte en dan vooral Onder-Egypte. “Cusj” is Ethiopië en Soedan. Ook daar vandaan zijn in de loop van de tijd al veel Joden naar Israël teruggekeerd.

De terugkeer uit “Elam” zien we in de uittocht uit Perzië, dat is Iran. “Sinear” is het huidige Zuid-Irak met daarin de stad Babel. Sinear is gelijk aan Babel. “Hamath” is het huidige Syrië. Met “de eilanden in de zee” kan Europa bedoeld zijn. Het zijn de landen en eilanden in en direct rond de Middellandse Zee. In de afgelopen tientallen jaren hebben we meegemaakt hoe Joden uit al de genoemde gebieden naar het land Israël zijn gegaan. We kunnen dit zien als een eerste vervulling van wat Jesaja hier profeteert.

Efraïm, het tienstammenrijk, zal niet meer jaloers zijn op de bevoorrechte plaats van Juda, en Juda zal zich niet meer dominant opstellen tegenover Efraïm (vers 13), zoals dat in de tijd van Jesaja wel het geval is. De wortel van jaloersheid (Js 9:20a), die sinds de tijd van de scheuring van het rijk in twee en tien stammen bestaat (1Kn 12:19-20), is eindelijk verdwenen. Efraïm is voorgoed van deze kwaal, jaloersheid, genezen. Ze zullen één volk zijn en als broeders samenwonen (Ez 37:22). Samen zullen zij in navolging van de HEERE en bekleed met Zijn kracht de vijanden, de omringende volken, bestrijden en onderwerpen en zich zo van hun juk ontdoen (vers 14; Mi 5:7-8{87}).

Hier wordt over een overwinning op “de Filistijnen … in het westen” gesproken. Dat ziet op de toekomstige verovering van de Gazastrook. “De schouder” ziet op de westelijke berghelling. Daar zullen de Israëlieten hen in vliegende vaart aanvallen. Verder worden ook Edom, Moab en de Ammonieten onderworpen. Edom is het gebied van Zuid-Jordanië, Moab het gebied van Midden-Jordanië en Ammon het gebied van Noord-Jordanië. Heel Jordanië zal onder hun gezag komen.

Eenheid en eensgezindheid zijn ook voor de geestelijke strijd die wij voeren een absolute voorwaarde (Fp 1:27b{88}).

Js 11:15-16 | Een gebaande weg

15  Dan zal de HEERE de inham van de zee van Egypte met de ban slaan,
en Hij zal Zijn hand opheffen tegen de rivier [de Eufraat] door Zijn sterke wind.
Hij zal haar uiteenslaan in zeven stromen,
en maken dat men er met [zijn] schoenen doorheen kan gaan.
16  Er zal een gebaande weg zijn voor het overblijfsel van Zijn volk,
die overgebleven zal zijn in Assyrië,
zoals het met Israël gebeurde
op de dag dat het wegtrok uit het land Egypte.

De HEERE zal een doorgang maken voor de verdrevenen van Zijn volk om naar het land terug te keren. Hij heeft dat vroeger gedaan door het water van de Rode Zee te laten wijken om Zijn volk vanuit Egypte in de woestijn te voeren (vers 15). Hij heeft daarvoor een krachtige wind gebruikt (Ex 14:21).

Hij zal opnieuw een weg banen voor Zijn volk. Daarvoor zal Hij geografische veranderingen laten plaatsvinden, zodat er een weg zal ontstaan waarlangs ze vanuit Assyrië in het beloofde land kunnen komen (vers 16). Iets dergelijks vinden we ook aan het einde van de grote verdrukking wanneer de Eufraat droogvalt (Op 16:12). Hierdoor is er ook een doorgang voor het volk Israël om hun erfdeel in bezit te nemen, het erfdeel dat de HEERE heeft beloofd aan Abraham, Izak en Jakob (Gn 15:15-21).

Jesaja 12

Inleiding

In het eerste deel van het boek Jesaja (Jesaja 1-12) wordt de aandacht op de verlossing van Juda en Jeruzalem gevestigd. Jesaja 12 is een passend slot van dit deel. Het heeft de vorm van een lied. In de voorgaande hoofdstukken is veel gezegd over de zonden van Gods volk en de waarschuwing van Gods toorn daarover. Er is ook gesproken over de vergeving die God aanbiedt bij berouw en de beloften van een heerlijke toekomst voor Zijn volk. Gods Naam zal verheven zijn en Zijn Koning zal regeren. Daarop sluit de lofpsalm van dit hoofdstuk naadloos aan.

In zekere zin kunnen we het vergelijken met het lied van Mozes in Exodus 15, dat gezongen wordt direct na de doortocht door de Rode Zee. Enkele daarin gebruikte uitdrukkingen komen hier terug.

Het hoofdstuk bestaat uit twee delen. Beide delen beginnen met de woorden: “Op die dag zult u zeggen.” Het eerste deel (verzen 1-3) kijkt terug naar Jesaja 1-11. Het tweede deel (verzen 4-6) kijkt vooruit naar de behoudenis als gevolg van de oordelen over de volken die in Jesaja 13-23 worden beschreven.

Js 12:1-3 | Dankbetoon

1  Op die dag zult u zeggen:
Ik dank U, HEERE, dat U toornig op mij geweest bent,
maar Uw toorn is afgekeerd en U troost mij.
2  Zie, God is mijn heil,
ik zal vertrouwen en geen angst hebben,
want mijn kracht en psalm is de HEERE HEERE,
en Hij is mij tot heil geworden.
3  U zult met vreugde water scheppen
uit de bronnen van het heil.

Op de vooruitblik naar de heerlijke tijd van het vrederijk in het vorige hoofdstuk moet wel een danklied volgen. Dat gebeurt in dit hoofdstuk. We horen de lofzang van het vrederijk. De Geest van Christus legt het verloste volk, het overblijfsel, het derde deel dat aan de oordelen ontkomen is (Zc 13:8) en de zegen geniet, het lied in de mond (vers 1). Het is de aardse tegenhanger van het lied dat de hemelse heiligen zingen voordat de oordelen over de aarde komen (Op 5:9-13; vgl. Op 15:3-4).

Het is een lied in de ‘ik’-vorm. Iedere Israëliet heeft zijn eigen relatie met de HEERE. In dit lied bezingt elk lid van Gods volk dat de HEERE terecht toornig op hem is geweest. Tevens zingen ze het ook samen. Ze zullen Hem er zelfs voor loven dat Hij toornig op hen is geweest, want daardoor heeft Hij hen tot Zichzelf teruggebracht. De toorn van God komt tot uiting door middel van Zijn roede: de Assyriërs (Js 10:5-6). De uitwerking ervan is dat Israël nu de rechtvaardigheid van Gods toorn erkent, een teken van hun bekering en herstel. De roede van God heeft nu zijn doel bereikt.

Tot nog toe is de toorn van God niet afgewend. Maar nu bezingen ze ook het einde van Zijn toorn en de troost die Hij hun daarna heeft gegeven (vgl. Js 40:1-2). Ieder is zich bewust van zijn zonden, maar ook van Gods vergeving. Gods tucht ingeval van zonde is altijd bedoeld om mensen tot omkeer naar Hem toe te brengen. Gods tucht als er geen directe zonde is, is altijd bedoeld om de Zijnen voor zonde te bewaren en hen dicht bij Zich te houden.

Na de erkenning van de rechtvaardige toorn van de HEERE, een toorn die in de gramschap van God (Js 10:5) zijn hoogtepunt heeft gevonden, bezingen zij God en Wie Hij en wat Hij voor hen is (vers 2). Zoals hierboven al is opgemerkt, kunnen we het vergelijken met het lofgezang van Israël nadat het volk uit Egypte is bevrijd (Ex 15:2{89}; Ps 118:14). Hij is het “heil” of de behoudenis van de ontkomen gelovige.

Het woord heil of behoudenis is in het Hebreeuws jeshuah. Het is een woord dat Jesaja meer dan enige andere profeet gebruikt. Daarin herkennen we de naam Jeshua, Jezus, dat betekent ‘Jahweh is heil of behoudenis’. In het woord heil is de naam van de Heer Jezus als het ware verborgen aanwezig. De naam ‘Jezus’ blijft in het Oude Testament verborgen.

Die Naam staat in verbinding met Zijn geboorte (Js 49:1) en wordt daarom ook pas bekendgemaakt als Hij op het punt staat geboren te worden. Aan die bekendmaking wordt direct ook de betekenis van Zijn Naam verbonden: “En u zult Hem de naam Jezus geven, want Hij zal Zijn volk behouden van hun zonden” (Mt 1:21). ‘Behouden’ en ‘heil’ hebben dezelfde grondbetekenis. Het woord heil of behoudenis met die rijke betekenis komt drie keer voor in de verzen 2-3.

In hun dankbaarheid over de behoudenis spreken ze over de “HEERE HEERE”, dus twee keer de naam Jahweh (vgl. Js 26:4), wat Zijn Naam is als de God van het verbond dat Hij met Zijn volk heeft gesloten. Zij zijn aan dat verbond ontrouw geweest, maar Hij heeft alle voorwaarden ervan op Zich genomen en daaraan voldaan. Ze beklemtonen hiermee dat alle zegen alleen te danken is aan de volkomen trouw van de HEERE aan Zijn verbond.

De naam “Jah Jahweh” (HEERE HEERE) is afkomstig uit Exodus 34: “De HEERE HEERE, God, barmhartig en genadig …” (Ex 34:6). Deze Naam benadrukt dat de volkomen trouw van de HEERE aan Zijn verbond gebaseerd is op Zijn barmhartigheid en genade. Het vertrouwen van het gelovig overblijfsel is – net als dat van Hizkia (Jesaja 36-37) – op de HEERE, in tegenstelling tot het vertrouwen van Juda onder koning Achaz (Js 7:10-12), die zijn vertrouwen stelt op de koning van Assyrië.

Als gevolg daarvan kunnen ze nu met vreugde water scheppen (vers 3), dat is zich verkwikken met alles wat de behoudenis voor hen inhoudt. Er zijn zeven feesten van de HEERE, van het Pascha tot en met het Loofhuttenfeest (Lv 23:4-43). Die feesten hebben een betekenis in de heilsgeschiedenis. In de profetische betekenis van die feesten zien we de periode die verloopt van de dood van de Heer Jezus tot het vrederijk. Het Loofhuttenfeest is het grote feest van de vreugde van de eindtijd. In het Jodendom heeft men Jesaja 12 toegepast op het Loofhuttenfeest. De priester haalt bij die gelegenheid elke dag water uit de Siloahbron dat hij onder groot gejuich in een zilveren bak naast het koperen brandofferaltaar uitgiet.

Wij kennen de ware betekenis ervan en weten dat de bron van de behoudenis Christus is (Jh 4:14{90}). We zien dat op het Loofhuttenfeest, als Hij op de laatste, de grote dag van het feest, roept tot ieder die dorst heeft: “Als iemand dorst heeft, laat hij bij Mij komen en drinken” (Jh 7:37b). Hier zien we hoe er uit Hem geput wordt en dat wie het levende water heeft ontvangen als een vat, het door kan geven aan anderen. Elke zegen is in Hem te vinden. Alle bronnen van de gelovige zijn in Hem (Ps 87:7{91}). Wie bij Hem drinkt, kan ook anderen verkwikken.

We zien dit water scheppen uit de bronnen ook in de eindtijd. Daar komt de grote menigte die niemand kan tellen, uit de grote verdrukking en wordt door het Lam gevoerd “naar bronnen van levenswateren” (Op 7:15-17).

Js 12:4-6 | Vreugde-uitingen als getuigenis

4  Op die dag zult u zeggen:
Dank de HEERE, roep Zijn Naam aan,
maak Zijn daden bekend onder de volken,
roep in herinnering dat Zijn Naam hoogverheven is.
5  Zing psalmen voor de HEERE, want Hij heeft zeer grote dingen gedaan.
Laat dit bekend worden over heel de aarde!
6  Juich en zing vrolijk, inwoonster van Sion,
want groot in uw midden is de Heilige van Israël.

Als ze eerst hebben geschept uit “de bronnen van het heil” (vers 3) en vol zijn geworden, worden ze, als ze doorgaan met water scheppen, overlopende vaten. Het overlopende water stroomt naar anderen. Dat zien we vanaf vers 4. Het eerste “op die dag” (vers 1) brengt de vreugde over de eigen behoudenis tot uitdrukking. In het tweede “op die dag” (vers 4) gaat het om de wereldwijde behoudenis van de HEERE.

Het resultaat van alle heerlijke dingen die ze in de voorgaande verzen hebben bezongen, is dat zij elkaar oproepen om de HEERE te loven en om van Zijn daden te getuigen onder alle volken. Iedereen moet weten dat Hij “zeer grote dingen” heeft gedaan (vers 5). Het grootste van al die dingen is wel het werk van de Heer Jezus op het kruis van Golgotha. Op grond daarvan heeft God kunnen besluiten dat de behoudenis tot Israël komt en door de volheid van Israël ook tot de volken gaat (Rm 11:12b).

We vinden hier een voorbeeld van geestelijke groei. Eerst is de gelovige vol vreugde over wat hij zelf heeft ontvangen en over zijn persoonlijke verhouding tot de Heer. Daarna ziet hij in dat het noodzakelijk is dat hij getuigt van de heerlijkheid van God en anderen oproept om zich te bekeren en God de eer te geven. Zo worden zij, nadat ze gedronken hebben uit de bron van de behoudenis, zelf tot stromen van levend water voor anderen (Jh 7:37-38{92}).

Wat is onze reactie op wat de Heer Jezus voor ons heeft gedaan? Wij zouden nog veel enthousiaster Hem moeten eren en veel ijveriger van Hem moeten getuigen dan Israël. De zegen van Israël beperkt zich tot de aarde en is stoffelijk. Onze zegeningen zijn geestelijk, hemels en eeuwig. Als we beseffen waarvan Hij ons heeft bevrijd en wat Hij ons heeft geschonken, kunnen we niet zwijgen.

Deze opdracht krijgt nog meer kracht door de bevestiging dat de “Heilige van Israël” in hun midden is. Deze Naam is weer speciaal voor Jesaja. Zijn aanwezigheid in hun “midden” is “groot” en is reden om te juichen en te jubelen (vers 6).

Hiermee eindigt het en dat is ook het grootste: de Heilige van Israël groot in het midden. Het woord dat wordt gebruikt voor ‘midden’ wordt een aantal keren vertaald met ‘ingewanden’. We zouden kunnen zeggen dat Hij Zich bevindt waar de collectieve gevoelens en genegenheden naar Hem toe hun oorsprong vinden. Iets dergelijks zien we bij gemeente waarvan Christus het centrum is van de vier dimensionale glorie (Ef 3:17-19). Hij wil als zodanig wonen in ons hart waar Hij gekend kan worden in Zijn liefde die de kennis te boven gaat.

De tegenwoordigheid van de Heer Jezus in het midden van de gemeente geeft de gelovigen voor wie dit een werkelijkheid is, echte voldoening. Het bewerkt aanbidding en geeft kracht om van Hem te getuigen. Het werkelijke besef van Zijn aanwezigheid geeft de gemeente vreugde. Als dit besef niet aanwezig is, is het samenkomen alleen routine en bewerkt het niets, niet naar God toe en niet naar de wereld toe.

Jesaja 13

Inleiding

Overzicht hoofddeel 1.2 – Jesaja 13-27

God en de volken

Het tweede gedeelte van het eerste hoofddeel (Jesaja 1-35) omvat Jesaja 13-27 en is als volgt onder te verdelen:

1. Profetie over Babel (Jesaja 13:1-14:23)
2. Profetie over Assyrië (Jesaja 14:24-27)
3. Profetie over de Filistijnen (Jesaja 14:28-32)
4. Profetie over Moab (Jesaja 15:1-16:14)
5. Profetie over Damascus en Efraïm (Jesaja 17:1-14)
6. Profetie over Cusj (Jesaja 18:1-7)
7. Profetie over Egypte (Jesaja 19:1-25)
8. Profetie over Egypte en Cusj (Jesaja 20:1-6)
9. Profetie over Babel (Jesaja 21:1-10)
10. Profetie over Edom (Jesaja 21:11-12)
11. Profetie over Arabië (Jesaja 21:13-17)
12. Profetie over Jeruzalem (Jesaja 22:1-25)
13. Profetie over Tyrus (Jesaja 23:1-18)
14. De (profetische) aarde wordt geoordeeld (Jesaja 24:1-23)
15. Psalmen en voorzeggingen van oordeel en bevrijding (Jesaja 25:1-12)
16. Lofzang, gebed en profetie (Jesaja 26:1-21)
17. Het herstel van Israël (Jesaja 27:1-13)

Inleiding op Jesaja 13

In Jesaja 1-12 is de hand van de HEERE uitgestrekt tegen Zijn volk (Js 5:26), maar in het gedeelte van Jesaja 13-23 is de hand van de HEERE uitgestrekt “tegen alle volken” (Js 14:26). Het gedeelte van Jesaja 13-23 bevat ‘lasten’ betreffende de heidenvolken in het nabije oosten. Het woord ‘last’ komt hier geregeld voor en maakt duidelijk dat deze hoofdstukken één geheel vormen. ‘Last’ betekent dat het Woord als oordeel van God, dat eerst op Israël ‘valt’ (Js 9:7), nu ook als een zwaar gewicht op alle volken valt.

Deze hoofdstukken vormen het antwoord op de oproep: “Maak Zijn daden bekend onder de volken” (Js 12:4b). Voordat de volken de HEERE kunnen loven (Js 12:4a), moeten ze eerst door het oordeel van God gereinigd worden, net als het volk Israël. Het volgende deel, Jesaja 24-27, betreft de hele aarde.

Het gevaar bestaat dat we deze hoofdstukken overslaan als we het boek Jesaja lezen omdat we menen dat er weinig geestelijke winst voor ons in zit. Maar heel de Schrift is door God ingegeven en van nut voor ons (2Tm 3:16). De volken die Israël omringen, worden gezien in hun betrekkingen met Israël. De lasten of Godsspraken over deze volken verbinden de gebeurtenissen die in de dagen van Jesaja aanstaande zijn met het einde van de tijden.

Ze zijn een passend vervolg op het grote onderwerp van de Messiaanse profetieën in Jesaja 7-12. Daarin is voorzegd dat het gezag van de Messias over alle koninkrijken van de wereld zal worden uitgeoefend. Ook zijn daarin vertroostende berichten gegeven met het oog op de uiteindelijke zegen en heerlijkheid van Israël. In overeenstemming daarmee wordt de ondergang van de heidense machten voorzegd. De ene na de andere macht gaat ten onder, waardoor er ruimte komt voor de vestiging van het vrederijk.

Nog eens zij gezegd, dat er steeds aan gedacht moet worden, dat veel uitspraken over een macht een strekking hebben die verder gaat dan het direct aanstaande oordeel over die macht. Dat wil zeggen dat veel in de beschrijving van de ondergang van een macht ook – en soms wel uitsluitend pas – in de eindtijd vervuld wordt en dan met name aan het einde van de ‘grote verdrukking’. Deze periode wordt in dit boek “de gramschap” (van de HEERE) (Js 10:5,25; 26:20) genoemd.

Jesaja 13-14 is de inleiding tot deze periode, terwijl aan het eind van Jesaja 27 kort het vrederijk wordt genoemd. Het gedeelte van Jesaja 14:28-27:13 is een beschrijving van gebeurtenissen in de wereld vanaf de laatste dagen van de grote verdrukking tot het begin van het duizendjarig vrederijk. Ook Israël wordt opnieuw genoemd, maar dan als onderdeel van de wereld.

De volken waarover achtereenvolgens het oordeel wordt uitgesproken, worden geoordeeld vanwege hun afgoderij en hun houding tegenover Israël. De reden dat juist zij worden genoemd, terwijl veel andere volken niet worden genoemd, is de wijze waarop zij zich in het verleden ten opzichte van Gods volk hebben gedragen en dat zij zich daaraan hebben vergrepen. Gods volk is “Zijn oogappel” (Zc 2:8). Dus wie Zijn volk aanraakt, treft de HEERE in Zijn hart.

Van dit oordeel over de omringende volken profeteren ook de twee andere grote profeten, Jeremia en Ezechiël (Jeremia 46-51; Ezechiël 25-32). Jesaja en Jeremia spreken in hun profetieën over de volken vooral over de verwoesting van Babel, hoewel ze ook over andere volken spreken, terwijl Ezechiël vooral spreekt over Gods oordeel over Egypte.

Js 13:1 | De last over Babel

1 De last over Babel, die Jesaja, de zoon van Amoz, gezien heeft.

Na het oordeel over Juda en Jeruzalem dat in de voorgaande hoofdstukken, Jesaja 7-12, voor onze aandacht is geweest, komt nu, in Jesaja 13-27, het oordeel over de volken van de wereld. Als inleiding daarop begint God met het oordeel over Babel (Jesaja 13-14). Het begint met “de last over Babel” (vers 1), want Babel zal de wereldheerschappij van Assyrië tenietdoen en die opvolgen.

Wat Jesaja heeft gezien, wordt “last” genoemd omdat het een woord van God betreft dat de profeet als een last is opgelegd (Jr 23:33-40). De meeste profetieën in de volgende hoofdstukken beginnen met dit woord ‘last’. Nog eens wordt “Jesaja” met name genoemd. Dat hij deze last “gezien heeft”, benadrukt dat het om echte profetie gaat, die is uitgesproken vóór de val van Babel, want in de tijd van Achaz, als Jesaja dit schrijft, is Babel nog lang geen wereldmacht. Het maakt tevens duidelijk dat met Jesaja 13 een nieuw gedeelte begint.

Als in de Schrift over Babel wordt gesproken, kan daarmee zowel de stad als het land worden bedoeld. Babylon is hetzelfde als Babel. Babylon is de Griekse naam en Babel de Hebreeuwse naam. De lezer moet dan zien of daarmee de stad of het land wordt bedoeld. Het eerste koninkrijk dat in de Schrift wordt genoemd, is dat van Babel. Het wordt gesticht door een man die een geweldenaar is, een man van geweld, en een jager, dat wil zeggen een bloed vergietend mens (Gn 10:8-10{93}).

In Babel is het oergezelschap van de mensheid na de zondvloed in eenheid bij elkaar. Als de hele aarde nog één van spraak is, wil de mens in Babel een toren bouwen die tot in de hemel reikt om daarmee zijn macht op aarde te vergroten. God voorkomt dit en verstrooit bij Babel de mensheid door de spraakverwarring (Gn 11:1-9). Daardoor is de mensheid verdeeld over de vijf continenten.

De omverwerping van de macht van Assyrië wordt beschreven in het boek Nahum. Daar lezen we van de val van Ninevé, de hoofdstad van Assyrië. Op het moment dat Jesaja deze profetie uitspreekt, is er van Babel als wereldmacht nog niet veel te bekennen. Dat Jesaja toch met Babel als eerste volk kan beginnen, is alleen omdat hij profetisch de opkomst van Babel ziet en ook die van de volgende rijken. Babel is de macht die het oordeel over Juda zal voltrekken omdat Juda in afgoderij en opstand tegen de HEERE leeft. Babel is tevens de macht die in de eindtijd een verbond zal sluiten met het afvallige Israël onder de antichrist.

De beschrijving van de inname van Babel laat zien dat die zeer gewelddadig gebeurt, anders dan de inname van Babel anderhalve eeuw later, in 539 v.Chr., door de Meden en de Perzen, die nagenoeg geruisloos gebeurt. Dat komt doordat de nadruk hier ligt op de vernietiging van het profetische Babel in de toekomst, namelijk die van het eerste beest, met de tien horens, de leider van het herstelde Romeinse rijk, de verenigde staten van (het ex-christelijke) Europa (Op 13:1-10).

Overigens is Assyrië een type van de toekomstige koning van het noorden, de leider van het (noordoostelijke) Arabische islamitische (sjiitische?) bondgenootschap, ondersteund door Gog en Magog (Rusland). In Psalm 83 wordt opmerkelijk genoeg ook over een bondgenootschap gesproken dat uit tien landen bestaat (Ps 83:6-9).

Ten slotte vinden we de koning van het zuiden – hier niet vermeld, maar wel in Daniël 11 (Dn 11:40) –, waaronder we een bondgenootschap van (zuidelijke) Arabische islamitische (soennitische?) volken kunnen verstaan. Zij zullen als eerste Israël aanvallen, gevolgd door de koning van het noorden. Als de koning van het noorden Israël en vooral Jeruzalem heeft verwoest, zal hij daarna de koning van het zuiden aanvallen en overmeesteren. Daarna zal hij terugkeren naar Israël vanwege de komst van het leger van het beest (Europa) en vernietigd worden door Christus (Dn 11:41-45).

Js 13:2-5 | Werktuigen van Gods toorn

2  Hef op een kale berg een banier omhoog,
verhef [uw] stem tegen hen,
wenk met de hand, zodat zij binnentrekken
door de poorten van de edelen.
3  Ík heb opdracht gegeven
aan Mijn geheiligden;
ook heb Ik Mijn helden opgeroepen om Mijn toorn [uit te voeren]
– zij die uitgelaten zijn over Mijn majesteit.
4  Hoor, rumoer op de bergen,
als van veel volk.
Hoor, gedruis van koninkrijken,
van verzamelde heidenvolken;
de HEERE van de legermachten monstert
de krijgsmacht.
5  Zij komen eraan, uit een ver land,
van het einde van de hemel:
de HEERE en de instrumenten van Zijn gramschap,
om heel het land te gronde te richten.

De profetie begint met een drievoudige oproep of opdracht. Op “een kale berg”, dat is een berg zonder bebossing, dat is zonder iets wat het zicht hindert, moet ten eerste een teken, “een banier” als symbool van strijd, omhoog geheven worden, zodat het goed zichtbaar is (vers 2). Na de banier volgt ten tweede de opdracht tot een roep, “verhef [uw] stem”, en ten derde tot een gebaar, “wenk met de hand”, om daardoor Gods legers tot actie te manen. De roep is bedoeld om de legers in staat van paraatheid te brengen.

De “wenk met de hand” is het teken om hen te laten optrekken om de poorten van Babel binnen te trekken. In deze poorten zitten nu nog de edelen die het stadsbestuur vormen, maar het is tijd dat de veroveraars de macht overnemen. Van enige tegenstand wordt niets vermeld. Babel is ook zonder tegenstand ingenomen.

De opdracht gaat van de HEERE – “Ík”, met nadruk – uit (vers 3). De Meden (vers 17) en Perzen worden tot het vervullen van hun opdracht geroepen. Zij zijn door God uitgekozen om een einde te maken aan de heerschappij van Babel. Daarom noemt God hen “Mijn geheiligden”, want zij zijn door Hem voor dat doel en met die opdracht apart gesteld. Het heeft niets te maken met de personen zelf, dat zij heilig van karakter zouden zijn.

God noemt hen ook “Mijn helden”. Hij maakt hen tot onoverwinnelijke helden, want zij moeten Zijn toorn uitvoeren. De legers van de Meden en de Perzen voldoen “uitgelaten” aan hun opdracht. Ze hebben er zin in omdat de Majesteit van God hen aanspoort. Dat de HEERE Zelf persoonlijk opdracht geeft om Babel te verwoesten, is een aanwijzing dat Hij in de toekomst persoonlijk, en dan zonder toedoen van menselijke instrumenten, het herstelde Romeinse rijk zal vernietigen (Dn 2:45).

Het enkelvoudige geluid van de stem die beveelt, de stem van de HEERE, wordt vervangen door een meervoudig “rumoer op de bergen” (vers 4). Het is het rumoer van de “verzamelde heidenvolken”, de legers die de HEERE heeft afgezonderd om Zijn werk te doen. De legers van de Meden en Perzen komen van heinde en verre als “de instrumenten van Zijn gramschap om heel het land [dat is het Babylonische wereldrijk] te gronde te richten” (vers 5).

Hun gejuich bij de uitvoering van dit werk wil niet zeggen dat zij zich bewust zijn dat ze Gods opdracht uitvoeren of met instemming aan Gods plan meewerken. Zo weten Titus en de Romeinen ook niet dat zij als leger van “de koning” het oordeel over Jeruzalem voltrekken waarover de Heer Jezus in Zijn gelijkenis spreekt (Mt 22:7{94}).

Het gaat om de ondergang van het land Babel (Jeremia 50-51). Babel is wat we vandaag kennen als Zuid-Irak tot aan Bagdad. Assyrië omvat het gebied dat we vandaag kennen als Noord-Irak ten noorden van Bagdad tot aan Pakistan. Medië is verder naar Iran, het tegenwoordige Koerdistan.

Abraham komt uit het land van de Chaldeeën of Babel (Gn 15:7; Hd 7:2-4). Hij heeft zich bekeerd tot de ware God. Zijn nakomelingen worden in ballingschap teruggevoerd naar Babel omdat Israël van de ware God is afgevallen. Zij komen terecht in het land waar hun stamvader vandaan komt en hebben daar de afgoden van Babel gediend. De tijd van de wereldheerschappij van Babel duurt zeventig jaar (Jr 25:11).

Profetisch gezien vormt dit gedeelte over Babel een schaduwbeeld van het toekomstige oordeel over het herstelde Romeinse rijk ofwel de toekomstige verenigde staten van Europa onder leiding van een man die ‘het beest’ wordt genoemd (Op 13:1-10). Dan zal de Heer Jezus Zelf, hoogstpersoonlijk, “uit een ver land, van het einde van de hemel”, komen met de hemelse legermachten om het oordeel over Babel te voltrekken (Op 19:11-21).

Js 13:6-13 | De dag van de HEERE komt

6  Weeklaag, want de dag van de HEERE is nabij;
als een verwoesting van de Almachtige komt hij.
7  Daarom zullen alle handen slap worden
en elk hart van stervelingen zal wegsmelten.
8  En zij zullen verschrikt worden,
smarten en weeën zullen hen aangrijpen,
zij zullen ineenkrimpen als een barende [vrouw].
Verbijsterd zullen zij elkaar aanstaren,
hun gezichten zullen vlammen.
9  Zie, de dag van de HEERE komt, meedogenloos,
met verbolgenheid en brandende toorn,
om van het land een woestenij te maken
en zijn zondaars eruit weg te vagen.
10  Ja, de sterren aan de hemel en hun sterrenbeelden
zullen hun licht niet laten schijnen,
de zon zal verduisterd worden wanneer zij opkomt,
en de maan zal haar licht niet laten schijnen.
11  Ik zal de wereld [haar] slechtheid vergelden,
en de goddelozen hun ongerechtigheid.
Ik zal de trots van de hoogmoedigen doen ophouden,
en de hooghartigheid van de geweldplegers zal Ik vernederen.
12  Ik zal stervelingen schaarser maken dan zuiver goud
en mensen [zeldzamer] dan het fijne goud van Ofir.
13  Daarom zal Ik de hemel doen sidderen,
en de aarde zal lostrillen van haar plaats
om de verbolgenheid van de HEERE van de legermachten,
en om de dag van Zijn brandende toorn.

In deze verzen verplaatst het profetisch toneel zich van de aanstaande ondergang van Babel als schaduwbeeld van de toekomst naar de toekomstige oordelen van God over het herstelde Romeinse rijk en de hele wereld in de eindtijd, dat is naar de komst van “de dag van de HEERE” (vers 6). Het is een dag die niet is tegen te houden of af te wentelen, want hij komt “als een verwoesting van de Almachtige”. Die dag is overduidelijk niet begonnen in 539 v.Chr., wanneer Babel verslagen wordt door de Meden en de Perzen. Dan wordt die stad niet verwoest. Dat gebeurt pas veel later. Nee, die dag zal plaatsvinden in de toekomst met betrekking tot het profetische Babylon (Op 16:19).

Hier vloeit voor het oog van de profeet het oordeel over Babel ineen met het eindgericht over het herstelde Romeinse rijk. In de vervulling liggen er vele eeuwen tussen beide oordelen, maar in wezen zijn ze een. Het een is een type, een voorafschaduwing, van het ander. Babel is het eerste van de vier grote wereldrijken (Dn 2:37-40; 7:1-7) en is een afschaduwing van de laatste vertegenwoordiger van de wereldrijken, dat is het herstelde Romeinse rijk.

In onze dagen zien wij dat steeds meer gestalte krijgen in het verenigd Europa, de Europese Unie. Het is voor God alles één geheel. Het oordeel over Babel is een voorafschaduwing van het oordeel over het beest in de eindtijd. Babel, voorgesteld als vrouw, de grote hoer, en het beest zijn ten nauwste met elkaar verbonden (Op 17:3b{95}). De grote hoer benadrukt het godsdienstige aspect van Babel – de tegenhanger van de bruid –, terwijl het beest het politieke aspect van Babel – de tegenhanger van Jeruzalem, de stad van de grote Koning – benadrukt.

De HEERE zal de grote Naam van Zijn almacht bewijzen in de oordelen die Hij laat komen. In de verzen 7-8 zien we de reacties van de mensen daarop. De handen worden slap, krachteloos. “Elk hart van stervelingen” smelt weg, er is geen enkele moed meer. De verschrikking en verbijstering staan op hun gezichten te lezen. Hun houding van ineenkrimpen als een barende vrouw die in smart en weeën is, past bij de ontzetting en pijn die hen bevangen. Het toont allemaal aan dat ze geen rekening hebben gehouden met een oordelende God.

De zonde van de mens en zijn onbekeerlijkheid zijn er de oorzaak van dat de HEERE op Zijn dag, als Hij de regering in handen neemt, “meedogenloos, met verbolgenheid en brandende toorn” zal oordelen (vers 9). Zijn oordelen treffen zowel “het land” als “de zondaars”. Hij maakt het land tot een woestenij en de zondaars worden uit het land weggevaagd. Hier worden, om het met de gelijkenis van de dolik (een onkruid dat veel op tarwe lijkt) en de tarwe te zeggen, zij die de wetteloosheid doen, verzameld en in de vuuroven geworpen (Mt 13:40-42; 24:40-41).

De hele schepping komt in de duisternis terecht omdat “de sterren aan de hemel en hun sterrenbeelden” en “de maan” hun “licht niet laten schijnen” (vers 10). Als er al hoop is dat de zon bij het aanbreken van de dag zal opkomen, dan blijkt die hoop ijdel te zijn, want “de zon zal verduisterd worden wanneer zij opkomt” (Mt 24:29{96}; Mk 13:24).

Het oordeel over Babel bij de verschijning van Christus in de eindtijd treft de hele “wereld” en niet slechts een bepaald gebied zoals in de tijd van Jesaja (vers 11; vgl. Lk 21:35). Het is ermee als met de zondvloed die ook wereldwijd is. Gods oordeel gaat over de wereld vanwege de “slechtheid” ervan. Die slechtheid komt tot uiting in de “ongerechtigheid” van “de goddelozen”, “de trots van de hoogmoedigen” en “de hooghartigheid van de geweldplegers”. God zal de slechtheid vergelden, de trots doen ophouden en de hooghartigheid vernederen. God heeft op alle kwaad het gepaste antwoord.

Het is ook treffend dat het oordeel over Babel wordt geveld door Kores, die genoemd wordt “Zijn gezalfde” (Js 45:1), een prachtig beeld van Christus (= Gezalfde). De naam Kores betekent ‘zon’, dat is de titel van Christus Zelf (Ml 4:2).

De val van Babel geschiedt onverwachts. Terwijl de stad feestviert, kruipt het leger van de Meden en de Perzen onder de stadsmuur door na eerst de loop van het kanaal dat door de stad stroomt te hebben verlegd. Zo zal de komst van Christus om Babel te verdelgen geschieden als een dief in de nacht, onverwachts.

Vers 12 voorzegt de vermindering van de wereldbevolking in het einde van de tijd, zoals ook de Heer Jezus dit voorzegt (Mt 24:22{97}; Op 6:8; 9:19). Door deze oordelen worden alle goddelozen weggevaagd. Wat overblijft, is een overblijfsel dat bestaat uit “stervelingen”. Dit geeft aan dat zij in zichzelf niet waardevoller zijn dan de goddelozen die zijn omgekomen. Dit overblijfsel is vanwege hun geringe aantal zeldzamer dan de zeldzaamste en kostbaarste metalen. Zij zijn gespaard vanwege hun positieve houding tegenover Israël (vgl. Mt 25:31-41).

Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen de opname van de gelovigen (1Th 4:15-18) en de verschijning van de HEERE om te oordelen in dit gedeelte. Bij de opname worden de gelovigen opgenomen van de aarde en worden ongelovigen achtergelaten. Bij de verschijning van de HEERE, de Heer Jezus, worden de goddelozen door het oordeel weggenomen van de aarde en blijven de gelovigen op aarde achter om het vrederijk binnen te gaan (Mt 24:40-41).

De gevolgen van de oordelen worden in vers 13 nog diepgaander beschreven dan in vers 10. In vers 10 worden de effecten van het oordeel in bepaalde onderdelen van de schepping gezien, terwijl we in vers 13 zien wat de gevolgen van het oordeel zijn voor de hemel en de aarde als geheel. De hemel siddert en de aarde trilt los van haar plaats (Hg 2:7-8; Hb 12:25-29; Zc 14:4-5). Dit zijn de overweldigende gevolgen van het losbreken van “de verbolgenheid van de HEERE van de legermachten” op “de dag van Zijn brandende toorn”. Dit bevestigt de herinnering aan de zondvloed, waarbij ook hemel en aarde in grote beroering zijn gekomen.

Js 13:14-18 | De HEERE bezoekt het kwaad

14  [Iedereen] zal zijn als een opgejaagde gazelle,
als schapen die niemand bijeenbrengt.
Iedereen zal zich wenden naar zijn [eigen] volk,
en iedereen zal vluchten naar zijn [eigen] land.
15  Ieder die aangetroffen wordt, zal worden neergestoken,
en ieder die gegrepen wordt, zal vallen door het zwaard.
16  Hun kleine kinderen zullen verpletterd worden
voor hun ogen,
hun huizen geplunderd
en hun vrouwen verkracht.
17  Zie, Ik zal de Meden tegen hen opzetten,
die zilver niet achten
en op goud niet belust zijn.
18  Maar [hun] bogen zullen jongens verpletteren,
zij zullen geen medelijden hebben met de vrucht van de buik,
hun oog zal geen kind ontzien.

In vers 14 keert de profetie terug naar de verwoesting van Babel. Dat blijkt uit de rest van het hoofdstuk. Alle vreemdelingen die eerst aangetrokken zijn door de rijkdom van Babel en hun voordeel op deze wereldmarkt hebben gezocht, zullen de stad ontvluchten om terug te keren naar hun eigen volk en land. Schichtig als “een opgejaagde gazelle” en verstrooid “als schapen” zonder herder zullen ze willen ontkomen aan de oprukkende legers van de Meden en Perzen. Ook het herstelde Romeinse rijk (Europa) zal bestaan uit mensen uit vele landen. Als straks het oordeel over hen komt, zullen deze mensen vluchten en terugkeren naar hun eigen volk en hun eigen land.

Wie niet vlucht of op de vlucht gegrepen wordt, valt in handen van een vijand die niets en niemand ontziet (verzen 15-18). Wat ze op hun weg tegenkomen, wordt zonder pardon neergestoken of neergeveld door het zwaard (vers 15). Eerbied voor wat anderen toebehoort aan leven, bezit en huwelijk, kennen ze niet (vers 16). De gevoelens die daarbij horen, hebben ze niet. Meedogenloos verpletteren ze kleine kinderen voor de ogen van hun ouders en verkrachten ze vrouwen, ongevoelig voor smeekbeden dat niet te doen.

Ze laten zich niet omkopen, ongevoelig als ze ook zijn voor zilver en goud, dat niets voor hen betekent (vers 17). Hun doel is met meedogenloze wreedheid hun vijanden te verdelgen en ervoor te zorgen dat er ook geen nieuwe aanwas kan komen. Daarom verpletteren ze jongens, doden ze kinderen al in de buik en ontzien ze geen kind dat al geboren is (vers 18).

Js 13:19-22 | Babel volledig verwoest

19  Babel, het sieraad van de koninkrijken,
de luister en de trots van de Chaldeeën,
zal zijn als toen God ondersteboven keerde
Sodom en Gomorra.
20  Niemand zal er verblijven, nooit [meer],
en niemand, van generatie op generatie, zal er wonen.
Geen Arabier zal daar zijn tent opzetten,
en geen herder zal daar neerstrijken.
21  Maar wilde woestijndieren zullen daar neerliggen.
Hun huizen zullen vol zitten met huilende uilen;
struisvogels zullen er wonen
en bokachtigen zullen er rondspringen.
22  Hyena's zullen janken in zijn [verlaten] burchten,
en jakhalzen in zijn paleizen van verlustiging.
Zijn tijd om te komen is nabij,
en zijn dagen zullen niet worden uitgesteld.

In deze verzen wordt het oordeel over Babel beschreven. Babel, dat zichzelf als een sieraad van alle koninkrijken heeft gepresenteerd, zal van al zijn luister en trots worden ontdaan (vers 19). Het zal met Babel gaan als met Sodom en Gomorra die door God ondersteboven zijn gekeerd. Het zal volkomen ontvolkt worden en nooit meer bewoond worden (vers 20). Geen enkele Arabier van de rondtrekkende Arabische nomaden (Bedoeïenen) zal daar nog zijn tent opzetten, want er is niets meer wat voordeel oplevert. Ook is er geen herder meer die er zijn kudde heen zal brengen vanwege de menigte wilde dieren die daar is.

De enige bewoners zullen de wilde dieren zijn (verzen 21-22a). De in deze verzen genoemde dieren die in het gevallen Babel wonen, doen denken aan Openbaring 18 (Op 18:2{98}). Het onderstreept dat de uiteindelijke verwoesting, gelijk aan die van Sodom en Gomorra, in de verre toekomst ligt. De verwoesting op korte termijn wordt aangegeven door de woorden “zijn tijd om te komen is nabij” (vers 22b). De verwoesting van Babel op korte termijn is echter niet zoals de verwoesting van Sodom en Gomorra, want Babel zal herleven. We hebben hier weer het beginsel van de dubbele laag in de profetie, waarbij sprake is van een eerste vervulling in de nabije toekomst en een uiteindelijke vervulling in de, op dat moment nog, verre toekomst.

De sleutel tot de vraag of Babel opnieuw zal verschijnen als machtscentrum en dan zijn uiteindelijke verwoesting zal ondergaan, wordt in het begin van Jesaja 14 gegeven. Het woord “want” waarmee het begint (Js 14:1), geeft aan dat een verklaring volgt van het voorgaande. Jesaja 14 vertelt over de dag van Israëls bevrijding en duizendjarige zegen. Dit is de dag van de HEERE die hun rust geeft van verdriet en vrees en slavernij en waarop zij zich zullen verheugen over de verwoesting van Babel en hun hoon zullen uiten tegenover de stad van de verdrukker.

Een dergelijke uiting is er niet geweest over de verwoesting die nu zo’n tweeënhalfduizend jaar geleden heeft plaatsgevonden. Wel is er in de toekomst sprake van een dergelijke uiting bij de val van de wederopgestane stad (Op 18:20{99}). Dan zal de profetie van dit gedeelte van Jesaja zijn complete vervulling hebben. Europa zal aan het begin van het duizendjarig vrederijk met weinig inwoners overblijven in een verwoeste toestand en zo zal het blijven gedurende heel het vrederijk.

Jesaja 14

Js 14:1 | De HEERE ontfermt Zich over Jakob

1 Want de HEERE zal Zich over Jakob ontfermen en Hij zal Israël nog verkiezen. Hij zal hen neerzetten op hun [eigen] grond. De vreemdeling zal zich bij hen aansluiten en zich bij het huis van Jakob voegen.

Zoals aan het einde van het vorige hoofdstuk is gezegd, geeft het woord “want”, waarmee vers 1 begint, aan dat het onderwerp van het vorige hoofdstuk wordt voortgezet en uitgelegd. Nu wordt de reden gegeven van het oordeel over de heidense heerser dat in het vorige hoofdstuk wordt beschreven. Die reden is dat de HEERE Zich over Jakob, de twaalf stammen, zal ontfermen en Zijn verkiezing van Israël, de twaalf stammen, zal waarmaken. Het oordeel over de heidenvolken zal Zijn volk laten zien dat Hij aan hun kant staat.

De voorvervulling ten tijde van Zerubbabel geldt slechts het tweestammenrijk. De volle vervulling in de toekomst geldt de twaalf stammen van Israël. Ten tijde van Zerubbabel blijft Juda onder het gezag van de volken. In de toekomst zal Israël gezag krijgen over de volken (Js 14:2).

Er zijn in dit verband vier aspecten te onderscheiden:
1. Oordeel over Israël: De heidense heerser is door de HEERE gebruikt om Zijn volk te tuchtigen omdat Zijn volk eigenwillig en opstandig is geworden.
2. Oordeel over de volken: De arrogantie en buitensporige wreedheid van de heidenvolken in hun optreden noodzaken Hem Zijn oordeel over deze volken te brengen als zij hun taak als tuchtroede voor Israël hebben volbracht.
3. Zegen over Israël: De beloften aan de vaderen gedaan, moeten worden vervuld. Dit betekent dat er een herstel van Israël moet plaatsvinden.
4. Zegen over de volken: Als het herstel van Israël heeft plaatsgevonden, zal dit herstelde Israël het instrument zijn waardoor God de heidenvolken zal zegenen.

Zoals de val van Babel een gedeeltelijke zegen voor Juda betekent – Kores geeft hun immers toestemming terug te keren naar het land van de vaderen (Ea 1:1-3) – zo zal het door de Heer Jezus uitgeoefende oordeel over Babel in de eindtijd de volle zegen voor het hele volk tot gevolg hebben. Als het loflied over de val van Babylon wordt gezongen (Op 19:1-6), zal direct daarna de bruiloft van het Lam worden gevierd (Op 19:7-9). Direct na de bruiloft keert Christus naar de aarde terug (Op 19:11) om op Zijn troon in Jeruzalem plaats te nemen en Zijn volk, en de aarde, in zegen te gaan besturen.

Samengevat laat vers 1 op viervoudige wijze zien welke plannen van zegen de HEERE voor Israël heeft bedacht:
1. Hij ontfermt Zich erover en
2. maakt Zijn verkiezing waar,
3. Hij vestigt hen in hun eigen, door Hem aan hen gegeven land en
4. als vreemdelingen de zegen daarvan zien, zullen ze deel van dat gezegende volk willen uitmaken. Deze vreemdelingen wonen te midden van de Israëlieten en zullen zich, net als eens een Rachab en een Ruth, vrijwillig voegen bij het huis van Jakob.

Js 14:2-8 | De rollen omgekeerd

2 De volken zullen hen nemen en naar hun [woon]plaats brengen. Het huis van Israël zal hen in erfelijk bezit nemen als slaven en slavinnen in het land van de HEERE. Zo zullen zij gevangen houden wie hen gevangen hielden en heersen over hun onderdrukkers. 3 En het zal geschieden op de dag waarop de HEERE u rust zal geven van uw smart, uw onrust en de harde slavenarbeid die men u heeft doen verrichten, 4 dat u dit spotlied zult aanheffen op de koning van Babel, en u zult zeggen:
Hoe houdt de onderdrukker op;
opgehouden is de onderdrukking!
5  De HEERE heeft de stok van de goddelozen gebroken,
de staf van de heersers,
6  die volken sloeg in verbolgenheid
[met] slagen zonder ophouden,
die in toorn over de heidenvolken heerste
[met] een vervolging zonder inhouding.
7  [Nu] komt heel de aarde tot rust [en] stilte.
Men breekt uit in gejuich.
8  Zelfs de cipressen verblijden zich over u.
De ceders van de Libanon [zeggen]:
Sinds u daar geveld ligt, klimt niemand omhoog
om ons om te hakken.

God zal, om Zijn voornemen ten aanzien van Zijn volk uit te voeren, de volken gebruiken om Zijn volk naar hun woonplaats te brengen (vers 2). Het is duidelijk dat wat hier wordt gezegd, niet is gebeurd in de dagen van Ezra en Nehemia, wanneer een klein overblijfsel uit Babel terugkeert naar Jeruzalem. Dat is een gedeeltelijke terugkeer, waarbij het teruggekeerde overblijfsel nog onder de macht van de volken blijft (Ea 9:9; Ne 9:36).

Het herstel dat plaatsvindt in de eindtijd, geschiedt in twee stappen. Eerst hebben we de terugkeer van de twee stammen die nu tweeduizend jaar geleden Christus hebben verworpen en door de grote verdrukking zullen gaan. De twee stammen zullen hersteld worden na de tuchtiging door de koning van het noorden en door de verschijning van Christus. Daarna zullen de verloren tien stammen (Dt 28:25; 32:26) terugkeren naar het land Israël en hersteld worden (Ez 37:21). De volken zullen alles doen om deze tien stammen in korte tijd terug te brengen naar het land Israël.

We zien dat wie van de vroegere verdrukkers na Gods oordeel over hen is overgebleven, “slaven{100} en slavinnen” van de Israëlieten zullen worden. De rollen zijn omgekeerd. De verdrukten zijn nu de heersers en zij die hebben geheerst, zijn nu de gevangenen (vgl. 2Th 1:6-7{101}).

De vreugde over de val van het harde regime is groot. Groot is ook de bespotting die over de eens zo machtige koning van Babel komt (verzen 3-4). In het verleden herkennen we deze koning in de persoon van Belsazar (Dn 5:1), maar profetisch zien we in hem de toekomstige heerser van Europa, aangeduid als het beest uit de zee (Op 13:1) en de kleine hoorn van Daniël 7 (Dn 7:8,20,24). We moeten deze persoon, hier aangeduid als de onderdrukker vanwege zijn aandeel in de vervolging van het gelovig overblijfsel, goed onderscheiden van de antichrist, de goddeloze koning van Israël, het beest uit de aarde (Op 13:11).

Jesaja zet aan tot het aanheffen van een spotlied, waardoor de herinnering aan de ondergang van de koning van Babel levend wordt gehouden. Dit spotlied (vers 4) bestaat uit vier coupletten:
1. op aarde: opluchting (verzen 4-8);
2. in het dodenrijk (sheol): verbazing (verzen 9-11);
3. in de hemel: de uitwerping van de satan, de macht achter Babel (verzen 12-15);
4. op aarde: oordeel (verzen 16-21).

Deze omkering van zaken is aan de HEERE te danken (vers 5). Hij heeft die bewerkt, want Hij heeft “de stok van de goddelozen gebroken, de staf van de heersers”. De reden is dat deze tuchtroede geen maat heeft weten te houden en onophoudelijk heeft geslagen en vervolgd (vers 6). Hij is in zijn verbolgenheid en zijn drang naar verwoesting verder gegaan dan de HEERE wilde en is een gesel voor de volken geworden. Als zijn juk verbroken is, heeft de aarde rust en is er alom blijdschap; het gejuich barst los (vers 7).

Zelfs de bomen halen als het ware opgelucht adem (vers 8). De Babyloniërs hadden grote delen woud van de Libanon omgekapt, want het hout konden ze overal voor gebruiken. Nu liggen ze zelf geveld neer, onmachtig om de Libanon te beklimmen en bomen om te hakken.

Js 14:9-21 | De val van de satan

9  Het rijk van de dood beneden raakte om u in beroering,
om [u] tegemoet te gaan, wanneer u zou komen.
Het schudt ter wille van u de gestorvenen wakker,
al de leiders van de aarde.
Het laat van hun tronen opstaan
al de koningen van de volken.
10  Zij zullen allemaal het woord nemen
en zeggen tegen u:
Ook u bent [nu] zo zwak geworden als wij,
u bent aan ons gelijk geworden!
11  Uw trots ligt neergeworpen in het graf,
[met] de klank van uw luiten.
Onder u is [een bed van] maden gespreid,
en wormen zijn uw deken.
12  Hoe bent u uit de hemel gevallen,
morgenster, zoon van de dageraad!
U ligt geveld op de aarde,
overwinnaar over de heidenvolken!
13  En ú zei in uw hart:
Ik zal opstijgen naar de hemel;
tot boven Gods sterren
zal ik mijn troon verheffen,
ik zal zetelen op de berg van de ontmoeting
aan de noordzijde.
14  Ik zal opstijgen boven de wolkenhoogten,
ik zal mij gelijkstellen met de Allerhoogste.
15  Echter, u bent in het rijk van de dood neergestort,
in het diepst van de kuil!
16  Wie u zien, kijken u aan
[en] letten op u:
Is dit [nu] die man die de aarde deed sidderen,
die koninkrijken deed beven,
17  die van de wereld een woestijn maakte,
haar steden met de grond gelijkmaakte,
zijn gevangenen niet losliet [om] naar huis [te gaan]?
18  Alle koningen van de heidenvolken,
allen rusten zij in ere,
ieder in zijn huis.
19  Maar ú bent weggeworpen, [ver] van uw graf,
als een verafschuwde loot
bedolven onder gedoden, die met het zwaard zijn doorstoken
[en] neergedaald in een steengroeve;
[u bent] als een lijk dat is vertrapt.
20  U zult in het graf niet met hen verenigd worden,
want u hebt uw land te gronde gericht
en uw volk gedood.
Voor eeuwig zal niet [meer] genoemd worden
het nageslacht van de kwaaddoeners.
21  Maak de slachtbank voor zijn kinderen gereed
vanwege de ongerechtigheid van hun vaders,
zodat zij niet [meer] opstaan, de aarde in bezit nemen
en het wereldoppervlak vullen met steden.

Dan ontvouwt zich een nieuw tafereel over de definitieve val van Babel. De geesten van de gedode heersers en bevolking van Babel zien we in “het rijk van de dood” (Hebr. sheol, vers 9). De sheol (Gr. hades, Lk 16:23) is de plaats waar de geesten van de gestorvenen heen gaan. Hier betreft het de geesten van hen die verloren zijn. Het is niet de hel (gehenna), maar het dodenrijk.

Zij die daar al zijn, begroeten de nieuwkomer. Er ontstaat beroering als zij zien wie de nieuwkomer is. Ze stoten elkaar aan en wijzen elkaar op hem die daar komt. Tegen de nieuweling wordt gezegd dat hij werd verwacht. Wie in het dodenrijk zijn, weten waarom ze daar zijn en zijn zich er ook van bewust dat allen die zo hebben geleefd als zij, er ook zullen komen. Koningen staan van hun tronen op. In hun verbeelding zijn ze nog steeds heersers. Op aarde zouden ze uit vrees en om te vleien van hun tronen zijn opgestaan, nu doen ze dat spottend.

Dit tafereel maakt duidelijk dat de zielen na de dood zich volledig bewust zijn van hun situatie. Er is een en al activiteit in het dodenrijk. Ze kunnen met elkaar spreken. Ook is er een levendige herinnering aan het leven op aarde (vgl. Lk 16:23-31). Er is geen enkele Schriftplaats die een onbewuste toestand of een zielenslaap leert of zelfs maar veronderstelt.

Er is bij hen die al in het dodenrijk zijn niet het respect voor de nieuwkomer dat er op aarde was. Zij honen de koning van Babel (vers 10) zoals Israël dat eerder doet in een spotlied (vers 4). Ze roepen door elkaar heen dat hij nu een van hen is. Hij staat niet meer boven hen. Van de kracht en trots van de koning van Babel is niets over. Hij is net zo zwak als zij.

Zijn pracht en praal zijn in het graf – niet ‘dodenrijk’, zoals in vers 11 staat – geworpen. Spottend wordt hij herinnerd aan de prachtige muziek die hij tijdens zijn leven genoot (Dn 3:5). Wat hij nu hoort, is het meedogenloze sarcasme van zijn lotgenoten. Op sarcastische wijze trekken zij een vergelijking tussen vroeger op aarde en nu in het dodenrijk. Op aarde lag hij op luxe rustbanken en kussens, terwijl hij zich bedekte met schitterende dekens en spreien. Dat is nu wel anders. Wormen zijn nu zijn bed en hij ligt onder een deken van maden.

Ze houden hem voor hoe hij zichzelf als god zag met zijn plaats in de hemel, maar dat hij daar nu uit is gevallen (vers 12). Het is uit met zijn hoogmoed. Hij, die zichzelf “morgenster, zoon van de dageraad” heeft genoemd, is ontluisterd. Hij is geveld, hij die zich de “overwinnaar over de heidenvolken” heeft genoemd.

Het woord “morgenster” komt van het Latijnse lucifer dat ‘lichtdrager’ betekent. In het Hebreeuws wordt het woord hillel gebruikt, dat zoveel als ‘glanzende’ of ‘lichtende’ betekent. Dat is ook precies de betekenis van het Hebreeuwse woord nahash waarmee de slang in de oorspronkelijke toestand na zijn schepping wordt aangeduid (Gn 3:1). Hier in Jesaja wordt aan deze naam nog de betekenis ‘zoon van de dageraad’ toegevoegd. Dit is slechts een Hebreeuwse poëtische omschrijving voor “morgenster”. Zowel de ‘morgenster’ als de ‘zoon van de dageraad’ is een beschrijving van wat we nu kennen als de planeet Venus.

Als we de betekenissen samenvoegen, zien we tot onze verwondering ‘blinkende morgenster’ als oorspronkelijke naam van onze tegenstander. Het is een naam die twee keer in het boek Openbaring voor de Heer Jezus wordt gebruikt (Op 22:16,17). Kan iemand anders dan Hij die titel dragen? De Zoon van God geeft aan elke titel die door de ontrouw van welk schepsel ook bevlekt is geworden een nieuwe waardigheid. Dat doet Hij door die titel Zelf aan te nemen en die op volkomen wijze te tonen en te ontvouwen.

Als de satan uit de hand van de Schepper is voortgekomen, is hij eerst de glanzende ster van de morgen. Hij is de aanvoerder van de “morgensterren” die “samen vrolijk juichten” (Jb 38:7) bij de schepping van de aarde. De stralende morgen wordt echter spoedig door wolken verduisterd, namelijk door de val van de engelenvorst. Maar God zij geprezen dat een andere ‘blinkende morgenster’ eenmaal de dag van eeuwige rust en eeuwige heerlijkheid op grond van Zijn verlossingswerk zal invoeren. Dan zal Hij het lofgezang te midden van de Zijnen aanheffen (Ps 22:23b).

Het voorgaande maakt duidelijk dat, hoewel wat in dit vers 12 staat in de eerste plaats geldt voor de koning van Babel, we daar bovenuit een beschrijving van de satan aantreffen (Lk 10:18{102}; Op 12:9{103}). De aan hem oorspronkelijk verleende kenmerken van de Heer Jezus heeft hij voor zichzelf gebruikt. Dat heeft hem tot de satan gemaakt, dat ‘tegenstander’ betekent.

In de beschrijving van het oordeel over de koning van Tyrus (Ez 28:11-19) zien we achter de macht van Tyrus dezelfde boze macht als hier achter de macht van Babel. Dat het hier verder gaat dan een beschrijving van de dood van de koning van Babel, blijkt ook uit het feit dat het beest van Openbaring 13 niet een gewone dood zoals hier sterft, maar levend in de poel van vuur geworpen wordt (Op 19:20).

De satan is de inspirator van deze koning, de grondlegger van Babel. Babel is door de satan tot zijn zetel gemaakt om van daaruit de wereld te verderven. De geest van Babel die tot het bouwen van de toren heeft aangezet (Gn 11:1-9), herleeft in Nebukadnezar, de eerste koning van het wereldrijk Babel. Dat zal in nog meer bijzondere mate het geval zijn in zijn laatste vertegenwoordiger op wie deze profetie in zijn volheid betrekking heeft, dat is het beest uit de zee (Op 13:1-10).

Hoogmoed is dé zonde van de satan (verzen 13-14; vgl. 1Tm 3:6{104}). Die zonde heeft zijn val veroorzaakt. Zijn hart heeft zich verheven. Wat hij in zijn hart heeft bedacht, was voor iedereen verborgen, maar niet voor God. Vijf keer lezen we in deze verzen zijn aanmatigende voornemen: “Ik zal.” Hij zag zichzelf als een rijzende ster die steeds hoger ging. Eerst naar de hemel om daar boven Gods sterren, dat zijn Zijn engelen, zijn troon te verheffen (vers 13). Die verheffing diende als opstap naar nog hoger, “naar boven de wolkenhoogten” om zich daar gelijk te stellen met de Allerhoogste (vers 14).

Babel tart God door als Hem te willen zijn en over de uiteinden van de aarde te willen regeren. Hij meent God te kunnen evenaren. Dat streven zal hopeloos falen en definitief gestraft worden. We zien duidelijk hoe achter het hoogmoedige voornemen van de koning van Babel om zich aan God gelijk te maken, dat van de duivel schuilgaat.

De satan heeft zichzelf verhoogd en is vernederd en zal nog meer worden vernederd. Het volkomen contrast hiermee zien we in de Heer Jezus. Hij is de Allerhoogste en Hij heeft Zichzelf vernederd en de gestalte van een slaaf aangenomen. Hij is verhoogd door God in de hemel en zal ook openlijk worden verhoogd op aarde (Fp 2:5-11). In de weg van de duivel en in die van de Heer Jezus zien we de volle waarheid van de woorden van de Heer Jezus: “Want ieder die zichzelf verhoogt, zal worden vernederd; en die zichzelf vernedert, zal worden verhoogd” (Lk 14:11).

Het lot van de koning van Babel is de sheol, “het rijk van de dood”, waar alles eeuwig ellende en jammer is (vers 15). In plaats van op te stijgen boven de hoogste wolken, ligt hij “in het diepst van de kuil”, het graf. Met “wie u zien” (vers 16) worden niet de geesten in het dodenrijk bedoeld, maar de mensen op aarde. Zij uiten hun verbazing over de val van de tiran. Het lijkt alsof ze hun ogen niet kunnen geloven dat deze ellendige de man is voor wie de hele wereld beefde van angst. Is dat de man die alles onder de voet liep en afbrak en iedereen in een ijzeren greep gevangenhield (vers 17)?

Andere koningen hebben een eerbare begrafenis gehad en rusten in een eigen graf (vers 18). Maar het lijk van de koning van Babel – met name Belsazar, de laatste koning (Dn 5:30) – is verachtelijk weggeworpen en niet eens in de buurt van een graf geweest (vers 19). Zo groot is de afschuw over hem. Andere lijken van verslagenen in de strijd zijn in graven geworpen en met stenen bedekt. Zijn lichaam ligt onbegraven en wordt vertrapt.

Hij ondergaat dit lot omdat hij zijn land te gronde heeft gericht en zijn volk heeft gedood (vers 20). De regering van zijn huis zal voorbij zijn. Zijn huis zal roemloos ten onder gaan. In het dodenrijk zal tot in eeuwigheid het geslacht van kwaaddoeners, zijn nageslacht, niet meer genoemd worden. Daar is het voor altijd voorbij met alle glorie van de mens.

Zijn ondergang is een waarschuwend voorbeeld van ondergang voor alle boosdoeners (vers 21). Kinderen die hun vaders volgen in hun ongerechtigheid, zullen op de slachtbank terechtkomen. Zij zullen vallen en niet meer opstaan. Het zal hun onmogelijk zijn zich nog eens van de aarde te verzekeren en daar steden te bouwen tot hun eigen glorie en genot.

Js 14:22-23 | Het definitieve oordeel over Babel

22  Zo zal Ik tegen hen opstaan,
spreekt de HEERE van de legermachten.
Ik zal van Babel naam en overblijfsel uitroeien,
zoon en kleinzoon, spreekt de HEERE.
23  Ik zal het maken tot een bezit voor nachtuilen
en [tot] waterpoelen;
Ik zal het wegvagen met de veger van het verderf,
spreekt de HEERE van de legermachten.

De koning van Babel en zijn nageslacht zijn tegen de HEERE opgestaan. Maar het ogenblik komt dat “de HEERE van de legermachten”, dat is Hij Die alle aardse en ook hemelse machten ver te boven gaat, tegen hen zal opstaan (vers 22). Wie die “hen” zijn, wordt nader aangegeven. Het zijn “naam en overblijfsel” van Babel. Allen die de koninklijke naam dragen, worden uitgeroeid. Van de hele koninklijke familie blijft niemand over. Om het radicale karakter ervan te onderstrepen wordt nog gezegd dat dit zowel zoon als kleinzoon betreft. Ieder die een claim zou kunnen leggen op de troon, zal omkomen. De dynastie houdt eenvoudig op te bestaan.

Hij zal hun verblijfplaats onbewoonbaar voor mensen maken, waar niemand meer zal willen wonen, behalve de onreine nachtuilen (vers 23). De stad zelf vaagt Hij weg “met de veger van het verderf”. Dat wijst erop dat de stad tot stof is verworden dat kan worden weggeveegd. Het vindt alles zijn uiteindelijke vervulling in de eindtijd (Op 18:21{105}).

Js 14:24-27 | Profetie over Assyrië

24  De HEERE van de legermachten heeft gezworen: Voorwaar,
zoals Ik [het] Mij voorgenomen heb, zo zal het gebeuren,
en zoals Ik [het] besloten heb, zal het tot stand komen.
25  Ik zal Assyrië verbreken in Mijn land,
en op Mijn bergen zal Ik het vertrappen.
Dan zal zijn juk van hen afglijden,
en zijn last zal van hun schouder afglijden.
26  Dit is het raadsbesluit dat genomen is over heel het land.
En dit is de hand die uitgestrekt is tegen alle volken.
27  Want de HEERE van de legermachten heeft [het] besloten, wie zou het dan verijdelen?
En Zijn hand is uitgestrekt, wie zou die dan afwenden?

In vers 24 vinden we na het oordeel over Babel de ondergang van Assyrië, waarna nog meer rijken de revue passeren waarmee God zal handelen. Daarmee verplaatsen we ons in het blikveld van de profeet naar het gebied dat wij vandaag kennen als Noord-Irak met nog meer landen van het nabije oosten, zoals Syrië en Iran. Dat er eerst is gesproken over de val van Babel, is een bewijs dat de profetie verband houdt met de laatste dagen, want in de oude tijd is Assyrië eerder dan Babel gevallen. Babel heeft immers Assyrië overwonnen en onderworpen. Dat gebeurde in 612 v.Chr. met de val van Ninevé.

Meer bijzonderheden daarover vinden we in het boek Nahum (vgl. Mi 5:3-5). In het boek Daniël wordt deze vijand ook genoemd en wel onder de naam ‘de koning van het noorden’ (Dn 11:6-15,28,40). Onder het Assyrische rijk vallen de volken van Noord-Irak tot Pakistan, vandaag allemaal islamitische landen, wat hun intense haat tegen Israël verklaart.

Assyrië stelt niet het beest of de antichrist voor, hoewel de geest die hem tot een verklaarde vijand van Gods volk maakt van dezelfde satanische oorsprong is. Profetisch wordt de plaats van de Assyriërs ingenomen door de koning van het noorden die in de toekomst samen met meerdere volken (Ps 83:6-9) tegen Jeruzalem optrekt en bij Jeruzalem verbroken zal worden (Dn 11:45).

Gods handelen met Assyrië begint met de vaststelling van de algemene verklaring van het onwankelbare voornemen van “de HEERE” (Js 46:10; Ps 33:10; Sp 21:30; Hd 2:23; 4:28). Hij is de Alwetende en de Almachtige, Hij is “de HEERE van de legermachten”. Met legermachten worden de sterren bedoeld, maar ook de engelen, Gods hemelse legermachten, en ook de legers van Israël. Hij is ook de Heer van alle legers van de wereld. Al die verschillende legers volvoeren Zijn plan.

Wat Hij Zich voorneemt en beslist, brengt Hij ook, in Christus, tot stand (2Ko 1:20). De mens wikt, maar God beschikt. Niet de mens schrijft de geschiedenis, God doet dat. God weet niet alleen alles, maar Hij bestuurt ook alles, zodat alles precies zo uitkomt als Hij het heeft gepland (Js 44:7). Dit is de soevereiniteit van God. Hij handelt met elk volk naar Zijn eigen voornemen. Uitgangspunt daarbij is hoe een volk zich ten opzichte van Zijn volk heeft gedragen. Alle vijandschap zal Hij vergelden, elke weldaad zal Hij belonen (Mt 25:31-46).

Zoals gezegd, zal de HEERE Assyrië in Israël, nauwkeuriger gezegd, op de bergen van Israël – “in Mijn land en op Mijn bergen” – verdelgen (vers 25). Daardoor zullen het juk en de last die door Assyrië op Israël zijn gelegd, van hen afglijden. Wat een verlichting zal dat geven! In het raadsbesluit van de HEERE wat Hij met Assyrië gaat doen – het verbreken van het juk dat deze vijand Zijn volk heeft opgelegd – is ook opgenomen wat Hij met alle volken zal doen die met Assyrië verbonden zijn (vers 26). [NB Het is beter “heel het land” te vertalen met “heel de wereld”.]

Zo vormen Jesaja 13-14 samen een algemene inleiding voor Gods raadbesluit ten aanzien van de aarde (Jesaja 15-23) om deze klaar te maken voor de regering van Christus. Dat blijkt ook uit het feit dat Babel en Assyrië hier onder één ‘last’ (Js 13:1) vermeld worden, in tegenstelling tot de andere volken (Jesaja 14:28-23:18).

Alle volken zullen zich moeten onderwerpen als Hij oordeelt. De hand van de HEERE die in Jesaja 1-12 in oordeel is uitgestrekt tegen Israël (Js 5:25; 9:12,17,21; 10:4), is nu uitgestrekt tegen alle volken (vers 26). Dat wordt in Jesaja 13-23 uitgewerkt. Wie zal Hem kunnen tegenhouden als Zijn hand in oordeel tegen hen is uitgestrekt (vers 27)?

God is niet als een mens die plannen maakt, maar aan wie het de kracht ontbreekt om ze uit te voeren. Volmaakte wijsheid en absolute kracht zijn in Hem verenigd. Deze wetenschap geeft de gelovige volkomen rust met betrekking tot zijn leven. Op die God kan hij vertrouwen voor zijn hele leven en alles wat er in zijn leven gebeurt.

Js 14:28-32 | Profetie over de Filistijnen

28 In het jaar dat koning Achaz stierf, kwam deze last.
29  Verblijd u niet, heel Filistea,
want de staf die u sloeg, is wel gebroken,
maar uit de wortel van de slang zal een gifslang voortkomen,
en haar vrucht zal een vurige, vliegende draak zijn.
30  Dan weiden de eerstgeborenen van de geringen,
en de armen zullen onbezorgd neerliggen;
maar uw wortel zal Ik van honger laten sterven
en uw overblijfsel zal [die gifslang] doden.
31  Weeklaag, poort! Schreeuw het uit, stad!
Wegsmelten [van angst] moet u, heel Filistea!
Want uit het noorden komt een rookwolk;
en in zijn gelederen blijft niemand achter.
32  Wat zal men dan de gezanten van het volk antwoorden?
Dit: De HEERE heeft Sion gegrondvest;
en in haar vinden de ellendigen van Zijn volk een toevlucht.

De rest van dit hoofdstuk en de komende hoofdstukken beschrijven de verdelging die onder de verschillende volken door de HEERE wordt voltrokken (Js 10:23), indirect door Zijn roede de Assyriërs (Js 10:5,24). De voorvervulling ervan vindt plaats onder enkele koningen van Assyrië, achtereenvolgens Tiglath-Pileser, Salmaneser en ten slotte Sargon. De eindvervulling zal echter plaatsvinden onder leiding van de koning van het noorden (Dn 11:40-44). Achtereenvolgens zullen de Filistijnen (Jesaja 14), Moab (Jesaja 15-16), Damascus (Jesaja 17), Israël (Jesaja 18), Egypte (Jesaja 19) en Cusj (Jesaja 20) slachtoffer zijn van de dadendrang van Assyrië. Ten dele zullen ze, nadat ze veroverd zijn, tot bondgenoten van Assyrië gemaakt worden.

Het begint met de Filistijnen (verzen 28-32). Zij wonen in het westen, in de landstrook aan de Middellandse Zee, de tegenwoordige Gazastrook. De Godsspraak of “last” over de Filistijnen komt tot Jesaja in een nieuw sterfjaar, dat van Achaz (vers 28; vgl. Js 6:1). Na de dood van Achaz komt Hizkia op de troon en hij zal de Filistijnen volkomen verslaan (2Kn 18:8). De vreugde van de Filistijnen is eerst groot, omdat “de staf”, waaronder ze eerst gebukt zijn gegaan, verbroken is (vers 29).

Als verklaring van dit vers is wel gesteld dat met “de staf” het huis van David wordt bedoeld. De grootvader van Achaz, Uzzia, is de staf die hen heeft geslagen (2Kr 26:6). Als gevolg van de ontrouw van het huis van David en Juda is hun staf verbroken en zijn zij hun heerschappij over de Filistijnen kwijtgeraakt. De Filistijnen zijn daar blij over. Hun blijdschap zal echter vergaan, want uit de wortel van de slang (Achaz) zal een adder (Hizkia) voortkomen en uiteindelijk de Messias. Onder Zijn zegenrijke regering zullen “de geringen en de armen” verzadigd worden en veilig zijn (vers 30). De Messias zal bij Zijn komst Israël gebruiken (Jr 51:20-23) om de Filistijnen te vernietigen (Js 11:14; vgl. Zf 2:4).

Voor Juda moet dit een waarschuwing zijn zich niet met de Filistijnen te verbinden en niet in te gaan op verzoeken daartoe om samen sterker te staan tegen Assyrië. Juda, hier “de eerstgeborenen” genoemd, zal ook vernederd worden. Er zullen van de eerstgeborenen, zij aan wie het dubbele deel van de zegen is toegezegd (Dt 21:17), slechts “geringen” en “armen” overblijven. Maar deze armen en kwetsbaren zullen worden geweid en veilig zijn. Ook van Filistea zal na de verdelging nog wel iets overblijven, “uw wortel” en “uw overblijfsel”. Maar de ‘wortel’ zal door honger sterven en het ‘overblijfsel’ zal door het leger van Christus worden gedood (Js 11:14).

Filistea wordt opgeroepen te weeklagen en het uit te schreeuwen (vers 31). De “poort” is de toegang tot de stad. Daar komt de vijand het eerst. De poort, dat is allen die daar de wacht houden, zal geen enkele tegenstand kunnen bieden. Er is alleen weeklagen. De “stad” zal vervolgens worden ingenomen, waardoor de inwoners het zullen uitschreeuwen. Heel Filistea zal door wat er met de stad gebeurt, wegsmelten van angst. Alle verzet is gebroken.

De vijand komt “uit het noorden” als “een rookwolk”. Dat roept het beeld op van een alles verterende brand die met grote vaart komt aanstormen. In de gelederen van de vijand vallen geen gaten. Ze zijn onaantastbaar en overwinnen elke tegenstand zonder zelf verliezen te lijden. De beschrijving past bij de opmars van de koning van het noorden naar Egypte, waarbij hij meerdere landen binnenvalt en verdelgt (Dn 11:40-43). Het is aannemelijk dat hij met Filistea begint.

Filistea heeft gezanten naar Sion gestuurd om een bondgenootschap aan te gaan met Juda om zich samen sterk te maken tegen de oprukkende Assyriërs (vers 32). Maar hun moet geantwoord worden dat de HEERE Sion heeft gegrondvest en dat Juda de hulp van Filistea daarom helemaal niet nodig heeft. De HEERE zal Zelf Zijn ellendig volk weten te beschermen.

Dat zal in de toekomst op nog grootser wijze duidelijk worden en strekken tot een getuigenis voor de Naam van de HEERE. Tegenover de ondergang van de omringende volken die Israël vijandig gezind waren en die er steeds op uit zijn geweest Gods volk en land te verwoesten, staat de grondvesting van Sion.

Gezanten van alle volken, waaronder Filistea, zullen antwoord krijgen op de vraag hoe het mogelijk is dat een zo klein en verdrukt en geplaagd volk zo’n glorieus einde heeft. Het antwoord is dat de HEERE het heeft gedaan. Dat is tevens de garantie dat de ellendigen van Zijn volk, zij die zoveel te lijden hebben gehad, daar nu een definitieve schuilplaats hebben gevonden. Er hoeft geen vrees meer te zijn voor een nieuwe dreiging van gevaar.

Sion is door de HEERE in Zijn genade gegrondvest toen Hij David tot koning maakte. Sion is het symbool van de barmhartigheid en genade van God (vgl. Hb 12:22). In die genade, voorgesteld in Sion, zullen de Godvrezende armen van Gods volk rusten. Dat hebben ze gedaan in het verleden, dat zullen ze doen in de toekomst. Dat mogen wij doen in het heden.

Jesaja 15

Inleiding

Jesaja 15-16 vormen een geheel en bevatten “de last over Moab” (Js 15:1). Een vollediger beschrijving van het oordeel over Moab lezen we in Jeremia 48. Daar zien we dat er voor Moab in de eindtijd toch een herstel is (Jr 48:47{106}). Opmerkelijk daarbij is dat de zinnen in Jeremia veelal gelijk zijn aan de zinnen in Jesaja. Jeremia kent en maakt gebruik van het boek Jesaja. Dit betekent niet dat hij overschrijft, maar dat hij wordt geleid door de Geest om het op dezelfde wijze weer te geven.

Moab ligt ten oosten van de Dode Zee en de Jordaan. Het komt overeen met het tegenwoordige Jordanië. Het is een aan Israël verwant volk, want Lot, de stamvader van Moab, is een neef van Abraham (Gn 12:5). Moab vindt zijn oorsprong in de incest die Lot met zijn oudste dochter pleegt (Gn 19:37). Moab heeft zich steeds vijandig tegenover Israël gedragen. Zo hebben ze eens een goddeloze profeet gehuurd om Israël te vervloeken (Nm 22:4-6). Ook hebben tijdens de woestijnreis van Israël Moabitische vrouwen de mannen van Israël verleid (Nm 31:15-17). In de tijd van de richters heeft Moab Israël achttien jaar lang onderdrukt (Ri 3:12-14).

In hun verwantschap met Gods volk stelt Moab christenen voor die met de mond belijden dat zij christen zijn, maar zich niet hebben bekeerd en geen leven uit God hebben. Zulke christenen, ook wel naamchristenen genoemd, zullen altijd de ware christen vervolgen (vgl. Gl 4:29{107}), hoewel ze zich soms vriendelijk kunnen voordoen.

De beschrijving van “de last over Moab” heeft in poëtisch opzicht een bijzondere stijl. De geïnspireerde dichter-profeet stelt ons in beeldende taal het oordeel over Moab voor, waarbij hij in zijn beeldende taal vaak in korte zinnen de situatie schetst. Daarbij beschrijft hij niet alleen de situatie op een manier dat we die als het ware met onze ogen waarnemen, maar hij spreekt ook onze gevoelens aan. Het hart van de lezer wordt diep getroffen door het angstige gehuil van hen die beroofd en op de vlucht zijn.

We worden herinnerd aan de rechtvaardigheid van het oordeel. De Godvrezende moet altijd aan de kant van God staan als Hij Zijn oordelen in gerechtigheid uitoefent. De lezer wordt echter niet verboden om te rouwen over de gevolgen van de zonden van de mensen. We zien hier dan ook dat de geïnspireerde bladzijde nat is van de tranen van de profeet. Jeremia huilt over Juda (Jr 9:1{108}), maar Jesaja over Moab! De reden ervan is dat het gelovig overblijfsel van Israël tijdens de grote verdrukking zal vluchten naar Moab (Js 16:4).

De profetie over Moab bestaat uit drie delen, met een opschrift (Js 15:1a) en een naschrift (Js 16:13-14). Het eerste deel (Js 15:1b-9) en derde deel (Js 16:6-12) vormen een klaaglied over Moab; het middelste tweede deel is een oproep aan Moab en, tot onze verrassing, ook aan Juda.

Js 15:1 | Verwoesting van Moab

1  De last over Moab.
Voorzeker, in de nacht is het verwoest,
Ar-Moab is uitgeroeid!
Voorzeker, in de nacht is het verwoest,
Kir-Moab is uitgeroeid!

Zoals steeds in de profetie stelt Jesaja een gebeurtenis die in de toekomst zal plaatsvinden, voor alsof die in het heden plaatsvindt. Hij ziet hoe in de nacht Moab is verwoest, ongezien, plotseling en snel (vers 1). “Ar-Moab” is de hoofdstad van Moab; “Kir-Moab” is de burcht vlak bij deze stad. Beide hebben geen enkele bescherming kunnen bieden, maar worden in één nacht verwoest.

De vijand is Assyrië die zowel in de dagen van Jesaja als in de verre toekomst Moab zal verwoesten. Na Filistea is Moab aan de beurt om door de invasie van de koning van het noorden verdelgd te worden.

Js 15:2-4 | Moab in rouw gedompeld

2  Men gaat op naar Baïth en Dibon,
[naar] de hoogten om te wenen.
Over Nebo en over Medeba
zal Moab weeklagen.
Alle hoofden zijn kaal[geschoren],
elke baard is afgesneden.
3  Op zijn straten zijn zij met een rouwgewaad omgord.
Op hun daken
en op hun pleinen is het een en al geweeklaag,
ze dalen in tranen af.
4  Zowel Hesbon als Eleale schreeuwt het uit,
hun stem wordt gehoord tot in Jahaz toe.
Daarom slaan de gewapende mannen van Moab alarm,
zijn ziel siddert in hem.

Om hulp te zoeken bij de goden gaan de Moabieten naar de hoogten, naar hun afgodstempel (vers 2a). “Baïth” betekent huis, in dit geval tempel, het huis van de goden. Daar weeklagen ze over de gevallen steden Nebo en Medeba. Ze uiten hun rouw over de volksramp niet alleen met hun mond door te weeklagen, maar ook door uiterlijke tekenen als het kaalscheren van het hoofd en het afscheren van de baard (vers 2b). Deze rouwgebruiken zijn algemeen, “alle hoofden” en “elke baard”. Ook hun kleding laat hun rouw zien (vers 3). Op alle plaatsen, op straat, op het dak, op het plein, overal is hun rouw te zien en te horen.

Het bezoek aan de afgoden op de hoogten (vers 2) heeft geen enkele verlichting van hun smart opgeleverd, want “ze dalen in tranen af” (vers 3b). In steden als Hesbon en Eleale schreeuwt men het uit (vers 4). Het geschreeuw wordt tot in het in de verte gelegen Jahaz gehoord. Heel Moab siddert en zelfs de strijders zijn met angst vervuld en hebben geen moed om te strijden.

Js 15:5-9 | Op de vlucht

5  – Mijn hart schreeuwt het uit om Moab –
Zijn vluchtelingen zijn al bij Zoar, Eglath Selisia.
Ja, de weg omhoog naar Luhith
gaan zij op met geween.
Ja, op de weg naar Horonaïm
heffen zij een noodgeschrei aan.
6  Voorzeker, de wateren van Nimrim
worden een woestenij,
want het gras is verdord, de grasscheutjes zijn vergaan,
groen is er niet [meer].
7  Daarom zullen zij de overvloed van wat zij hebben vergaard en gespaard,
over de Wilgenbeek brengen.
8  Voorzeker, het geschreeuw doorkruist
het gebied van Moab,
zijn gejammer tot Eglaïm toe,
zijn gejammer tot Beër-Elim toe.
9  Voorzeker, de wateren van Dimon zijn vol bloed.
Ja, Ik zal over Dimon nog meer teweegbrengen:
een leeuw over de ontkomenen van Moab,
en over het overblijfsel van het land.

Jesaja treurt intens over de ondergang van Moab (vers 5). Zijn hart schreeuwt het uit. Hier zien we dat een profetie waarin oordeel over een vijandig volk wordt voorzegd, de gevoelens van de profeet diep raakt (Js 16:9; 21:3,4; 22:4; vgl. Jr 9:1). Net als God heeft Jesaja geen welgevallen in de dood van de goddeloze (Ez 18:23,32).

Het uitspreken van een boodschap namens God is geen mechanische zaak. De dienaar die de boodschap uitspreekt, is er ten volle bij betrokken. Het bijzondere is hier dat het om een heidens volk gaat. Jesaja wordt aangegrepen door medelijden met wat dit volk overkomt. Als wij een boodschap van oordeel moeten doorgeven, hetzij in het evangelie, hetzij voor Gods volk, mag dat niet gevoelloos gebeuren.

In de verzen 5-9 beschrijft Jesaja de vlucht van Moab voor de vijand. “Zoar” is een sterkte in het zuiden. De toevoeging “Eglath Selisia”, een bekende plaats (Jr 48:34), wordt ook wel vertaald weergegeven met ‘driejarige vaars’ (Statenvertaling). Dan is het beeld dat Moab een os in de kracht van zijn leven is die nog niet onder een juk is geweest. Naar deze nog niet veroverde sterkte nemen de vluchtelingen van Moab hun toevlucht voor de vijand uit het noorden.

Dan volgt Jesaja in de geest de vluchtelingen. Ze worden door de vijand opgejaagd naar het zuiden. Eerst hebben ze de helling beklommen naar Luhith in het midden van het land. Daarna zijn ze weer afgedaald naar Horonaïm, al jammerend over de ondergang van het land.

De vijand heeft alles verwoest onder andere door de wateren van Nimrim te dempen met als gevolg dat er niets meer groeit (vers 6). Ook hebben ze in hun opmars niets gespaard, maar alles met hun voeten vertrapt. De weinige bezittingen die de Moabieten hebben kunnen meenemen, dragen ze over de Wilgenbeek (vers 7) om hun toevlucht te nemen tot het gebied van Edom.

Overal in Moab is er luid en wanhopig gejammer (vers 8). Het geschreeuw van de Moabieten doorkruist het hele land. Van Eglaïm tot Beër Elim betekent van het uiterste noorden van Moab tot het uiterste zuiden, net als in Israël van Dan tot Berseba (Ri 20:1). Er is geen plek waar het niet doordringt.

En hoeveel bloed er ook al is gevloeid, het zal nog erger worden (vers 9). Om dit te illustreren verandert de profeet de naam van de stad Dibon in Dimon, een woord dat verwant is aan het woord bloed. In het Hebreeuws luidt het dan: ‘De bloedstad is vol van bloed.’ Ook de vluchtelingen die een overblijfsel zijn, zullen niet ontkomen aan het oordeel dat de HEERE over hen heeft besloten en uitvoert.

Jesaja 16

Js 16:1 | Oproep aan Moab

1  Stuur lammeren
voor de heerser van het land,
van Sela door de woestijn
naar de berg van de dochter van Sion.

Dit hoofdstuk is een direct vervolg op het vorige en vormt er een geheel mee. Met het oog op de komende verdrukking roept Jesaja Moab op zich aan Juda te onderwerpen (vers 1). Vroeger is Moab aan Israël onderworpen geweest (2Sm 8:2) en heeft een schatting aan lammeren en wol moeten betalen, maar het heeft zich aan Israëls macht onttrokken (2Kn 3:4-5).

In feite betekent dit dat aan Moab gevraagd wordt om te kiezen aan de kant van de gelovige Israëlieten te gaan staan ten tijde van de grote verdrukking. Praktisch betekent dit dat zij opgeroepen worden om straks het vluchtende gelovig overblijfsel van Israël (Mt 24:16) op te vangen (vers 4). Zij die aan deze oproep gehoor geven, zullen voor de troon van Christus daarvoor beloond worden (Mt 25:31-40). Alles wat zij aan deze gelovige Israëlieten hebben gedaan, hebben zij gedaan aan Christus Zelf, zonder dat zij het weten.

Als teken van hun keuze om aan de zijde van Israël te staan wordt Moab gezegd weer lammeren te zenden. Hij moet die nu niet naar Samaria zenden, maar “naar de berg van de dochter van Sion”, dat is de tempelberg in Jeruzalem. Deze handelwijze zal voor Moab uitkomst uit de nood betekenen. De nood van Moab wordt, net als van andere volken in de omgeving, veroorzaakt door de inval van de koning van het noorden. Ze zullen als vergoeding voor de betaalde schatting en onderwerping bescherming en veiligheid in Jeruzalem vinden.

Sela is Hebreeuws voor het Griekse Petra, dat rots betekent. Petra ligt in Edom, ten zuiden van Moab. Daar zijn de vluchtelingen vanuit het noorden van Moab heen gevlucht. De vluchtweg van noord naar zuid wordt in het vorige hoofdstuk beschreven.

Js 16:2-3 | Op de vlucht naar Jeruzalem

2  Anders zal het gebeuren dat de dochters van Moab
bij de doorwaadbare plaatsen van de Arnon zijn,
net als vluchtende vogels,
een opgejaagd nest.
3  Schaf raad,
neem een beslissing.
Maak op het middaguur
uw schaduw als de nacht,
verberg de verdrevenen,
verraad geen vluchteling.

Dan ziet de profeet hoe de Moabieten op de vlucht slaan, richting Jeruzalem, opgejaagd door de vijand (vers 2). Het beeld is dat van vogels die van hun nest zijn gejaagd, waardoor hun jongen rondvliegen zonder rustplaats. De tijd komt dat de Moabieten uit hun huizen verdreven worden en dan bescherming nodig zullen hebben. Die wordt hun in vers 1 met de daarbij behorende voorwaarde aangeboden.

In vers 3 wordt zowel Juda als Moab aangesproken om elkaars vluchtelingen op te nemen. Juda moet vluchten ten tijde van de grote verdrukking vanwege de vervolging door de antichrist, terwijl Moab moet vluchten naar Israël vanwege de inval van de koning van het noorden. Ze moeten “op het middaguur” hun “schaduw als de nacht” maken. Ze moeten bescherming bieden door op het heetst van de dag, dat wil zeggen als de vervolging het hevigst is, de vluchtelingen te verbergen voor de vijand zoals een rots verkoelende schaduw biedt op het midden van de dag. Verraad van de schuilplaats van de verdrevenen is verboden.

Js 16:4-5 | Verzoek om bescherming

4  Laat onder u
Mijn verdrevenen verblijven, Moab;
wees voor hen een schuilplaats
tegen de verwoester.
Als de onderdrukker omgekomen is,
[als] het gedaan is met de verwoesting,
[als] de vertrappers weggevaagd zijn van de aarde,
5  dan zal er een troon gevestigd worden in goedertierenheid.
Daarop zal blijvend Iemand zitten
in de tent van David,
Die oordeelt en recht zoekt,
Die snel gerechtigheid brengt.

Hier wordt Moab opgeroepen de verdrevenen van Juda op te nemen (vers 4). De bergen waarover de Heer Jezus in Zijn eindtijdrede spreekt (Mt 24:16), kunnen die van Moab zijn. Daar zullen de verdrevenen van Juda veilig zijn voor “de verwoester”, dat is de koning van het noorden. Hoezeer de verwoester ook tekeer zal gaan, hij zal uiteindelijk in Juda aan zijn einde komen.

Dit betekent dat Jesaja hier vooral de eindtijd voor ogen heeft, een gedachte die aansluit bij wat al eerder in dit boek is genoemd (Js 14:32). Vers 5 bevestigt dat. Als de onderdrukker is geoordeeld, de verwoesting voorbij is en de vertrappers zijn weggevaagd, zal de Messias op Zijn troon plaatsnemen. De “Iemand” Die op de troon zit, is niemand anders dan de Heer Jezus en het kan over niets anders gaan dan over Zijn regering in de eindtijd.

Vlak voordat Hij terugkomt om de vijanden van Zijn volk te oordelen, zullen ook veel Judeeërs op de vlucht slaan en daarmee Zijn woord vervullen. Wat David doet met zijn vader en moeder, terwijl hij op de vlucht is voor Saul, is hiervan een voorafschaduwing (1Sm 22:3-4{109}; vgl. Jr 40:11-12). God noemt Moab ook “Mijn waskom” (Ps 60:10; 108:10), wat erop duidt dat Moab de plaats is, waar Hij het overblijfsel als in een waskom zal reinigen en louteren.

Als dat proces is afgerond, zullen ze terugkeren naar Juda om als Gods strijders mee te helpen met de bevrijding van Juda en Jeruzalem. Als de antichristelijke machten zijn neergeslagen, zal de Zoon van David op de troon plaatsnemen. Hij zal het recht herstellen en handhaven.

Js 16:6-12 | Moab verwoest

6  Wij hebben gehoord van de trots van Moab,
[dat] zeer hoogmoedig is,
van zijn hoogmoed, zijn trots en zijn overmoed;
zijn holle praat is niet gepast!
7  Daarom zal Moab over Moab weeklagen,
allen zullen zij weeklagen.
Aan de rozijnenkoeken van Kir-Hareseth
zult u [zuchtend] terugdenken, volkomen verslagen.
8  Want de velden van Hesbon zijn verkommerd,
de wijnstok van Sibma.
De heersers van de heidenvolken
hebben zijn edele druivenplanten platgeslagen.
Zij reikten tot Jaëzer,
zij verdwaalden [in] de woestijn.
Zijn ranken verspreidden zich
en hingen tot over de zee.
9  Daarom zal ik bij het wenen over Jaëzer
de wijnstok van Sibma bewenen.
Ik maak u doornat met mijn tranen,
Hesbon en Eleale,
want over uw zomervruchten en over uw oogst
is de vreugderoep [weg]gevallen.
10  Zo zijn blijdschap en vreugde weggenomen van het vruchtbare veld,
en in de wijngaarden wordt niet [meer] gezongen, geen juichkreet [meer] geslaakt.
De [druiven]treder perst geen wijn meer in de perskuipen.
Ik heb de vreugderoep doen ophouden.
11  Daarom klagen mijn ingewanden om Moab als een harp,
en mijn binnenste om Kir-Heres.
12  En gebeurt het dat Moab verschijnt
en zich op de hoogte vermoeit
en naar zijn heiligdom komt om te bidden,
dan zal het niets bereiken.

Na het advies aan Moab om zich te onderwerpen aan Sion en een schuilplaats te zijn voor de verdrevenen van Juda keert Jesaja terug naar de kenmerkende houding van Moab. Die houding is er een van hoogmoed, trots, overmoed en ijdel gezwets (vers 6; Jr 48:29-30{110}). Deze houding is er de oorzaak van dat het land zal worden verwoest en dat Moab zal jammeren over zijn lot (verzen 7-8; vgl. Sp 16:18{111}). Jesaja ziet het voor zich. Het grijpt hem aan.

Waar vreugdegejuich zou moeten zijn – de wijnstok is daar het symbool van –, is krijgsgeschreeuw (verzen 9-10). Aan het eind van vers 10 horen we ineens even de HEERE aan het woord in het spreken van Jesaja. Hij zegt dat Hij de vreugderoep heeft doen ophouden. De HEERE is aan het werk in wat Moab overkomt.

Dat brengt Jesaja tot een nieuwe uiting van smart over Moab (vers 11). De tragiek van Moab is dat het niet de toevlucht neemt tot God, maar tot zijn afgoden (vers 12). Hij tobt er zich voor af om in het huis van zijn afgod enige hulp te krijgen. Daar is natuurlijk geen redding te krijgen. Zijn gang naar het heiligdom van zijn god en het gebed tot zijn god zijn totaal nutteloos.

Js 16:13-14 | Het oordeel op korte termijn

13 Dit is het woord dat de HEERE destijds over Moab gesproken heeft. 14 Maar nu spreekt de HEERE: Binnen drie jaar, [gerekend] naar de jaren van een dagloner, zal de luister van Moab geminacht worden, [samen] met de grote [mensen]menigte. Het overblijfsel zal klein [en] gering zijn, en niet veel [betekenen].

Wat Jesaja heeft geprofeteerd over Moab (vers 13), sluit aan bij profetieën die vroeger, “destijds”, over dit volk zijn uitgesproken (Nm 24:17). Het zal in de toekomst allemaal in vervulling gaan.

Ook voor de korte termijn heeft Jesaja een voorzegging: binnen drie jaar zal een oordeel komen (vers 14). Die periode wordt gerekend “naar de jaren van een dagloner”. Dat betekent dat het na precies drie jaar zal zijn, want een dagloner zal geen dag langer werken dan de overeengekomen periode. Hoewel we niet goed weten hoe dat oordeel is voltrokken, is het zeker gebeurd, want God heeft het gesproken. In de eindtijd zal na de inval van Assyrië Moab opnieuw worden geoordeeld door toedoen van het dan herstelde Israël (Js 11:14).

Wel is het duidelijk dat er een groot verschil is tussen het lot van Filistea (Jesaja 14) en het lot van Moab (Jesaja 15-16). Van Filistea zal er in het vrederijk geen overblijfsel zijn, terwijl dat wel van Moab het geval zal zijn. Dat komt doordat Moab ten tijde van de grote verdrukking vluchtelingen uit Israël, het gelovig overblijfsel, heeft opgenomen (vgl. Mt 25:31-40).

Jesaja 17

Inleiding

De profetieën in dit hoofdstuk gaan over twee naties ten noorden van Juda: Damascus (Syrië) en Efraïm (het tienstammenrijk). Deze twee worden tegelijk beschreven vanwege het feit dat zij een bondgenootschap hebben gevormd (Js 7:1). Het is een bijbels beginsel dat wie gemeenschap heeft met de zonden van iemand, ook deelt in het oordeel over die zonden (Op 18:4). Voor het gelovig overblijfsel in de toekomst is dit een waarschuwing om hun vertrouwen niet te stellen op mensen, dat is op Babel, het herstelde Romeinse rijk, Europa.

Js 17:1-3 | Profetie over Damascus

1 De last over Damascus.
Zie, Damascus houdt op een stad te zijn,
het zal een puinhoop worden, een ruïne.
2  De steden van Aroër zullen verlaten worden,
ze zullen voor de kudden zijn.
Die zullen [daar] neerliggen, en niemand zal ze schrik aanjagen.
3  Dan zal de vesting uit Efraïm weggedaan worden,
en het koninkrijk uit Damascus,
en ook het overblijfsel van de Syriërs [zal verdwijnen].
Het zal hun vergaan als de luister van de Israëlieten,
spreekt de HEERE van de legermachten.

Deze verzen geven een korte “last over Damascus” (vers 1). Het oordeel, weer uitgevoerd door Assyrië, komt niet alleen over Damascus, de hoofdstad van Syrië, maar ook over “de steden van Aroër” (vers 2). Het oordeel zal tot gevolg hebben dat het hele gebied geheel verlaten zal zijn, zodat de kudden er kunnen legeren, zonder opgeschrikt te worden.

Damascus is in de dagen van Jesaja verbonden met de tien stammen. Dat komt in vers 3 op tweevoudige wijze tot uiting: “Efraïm” – “Damascus” en “de Syriërs” – “de Israëlieten”. Een gemeenschappelijk voornemen houdt een gemeenschappelijk lot in (Js 7:1,4). Zoals “de luister van de Israëlieten”, die zichtbaar is geweest in de vesting, is verdwenen, zo zal het ook gaan met bondgenoot Syrië. Vanwege die verbinding volgt in de volgende verzen dan ook direct het oordeel over Efraïm.

Js 17:4-6 | Oordeel over Efraïm

4  Op die dag zal het gebeuren
dat de luister van Jakob zal wegteren,
en het vet van zijn vlees zal wegslinken.
5  Het zal hem vergaan zoals [wanneer] een maaier het staande koren bij elkaar pakt,
en met zijn arm de aren oogst.
Ja, het zal hem vergaan zoals [wanneer] iemand aren verzamelt
in het dal Refaïm.
6  Maar een nalezing zal daarvan overblijven, zoals bij het afschudden van een olijfboom:
twee, drie vruchten aan het eind van de bovenste tak,
vier, vijf aan de vruchtdragende takken,
spreekt de HEERE, de God van Israël.

Na het oordeel over Israëls bondgenoot Syrië spreekt Jesaja over het oordeel dat Assyrië over Israël, of Efraïm, zal brengen (2Kn 15:29). Dit gedeelte is het eerste van drie gedeelten die beginnen met “op die dag” (vers 4). De twee andere gedeelten zijn de verzen 7-8 en de verzen 9-11. Die uitdrukking ziet bijna altijd op de eindtijd.

Al de heerlijkheid van Efraïm, “de luister van Jakob”, zal vergaan. “Het vet van zijn vlees” ziet op welvarendheid en voorspoed. Efraïm kent een welvarende tijd onder koning Jerobeam II, maar die voorspoed zal verdwijnen. Het volk zal uitgeteerd zijn. Profetisch gaat het om de verdelging van het noorden van Israël ten tijde van de inval van de koning van het noorden.

De verdelging wordt getekend in drie schilderijen. Het eerste is het beeld van een dikzak die nu uitgemergeld en letterlijk vel over been is, bij wie alle vet van het vlees is weggeslonken. Het vet spreekt van welvaart. Na het oordeel (vers 5) zal er armoede overblijven (vers 6; Lv 19:9; Dt 24:19-22).

Het tweede beeld is dat van de korenoogst. Na de oogst worden de resten door de armen opgeraapt. Wat ingezameld wordt, is heel weinig. Het zeer vruchtbare dal Refaïm (Jz 15:8) ligt vlak bij Jeruzalem, aan de zuidwestelijke kant ervan.

Het derde beeld is dat van de olijvenoogst. Olijven worden geoogst door ze met de hand te plukken en de gevallen vruchten op te rapen. Daarna wordt de boom afgeschud, wat gebeurt door de boom met stokken te slaan (een beeld van oordeel). Na de oogst kun je de rest van de achtergebleven olijven op de vingers van één hand tellen.

De diepere betekenis van de nalezing is dat na het oordeel over de bevolking slechts een gering restje overblijft. Dat zegt “de HEERE, de God van Israël”. Deze Naam herinnert eraan dat de God van de beloften aan de aartsvaders een voornemen heeft dat verder gaat dan de tijdelijke oordelen.

Js 17:7-8 | Bekering van een overblijfsel

7 Op die dag zal de mens de blik richten op Hem Die hem gemaakt heeft, en zijn ogen zullen zien op de Heilige van Israël. 8 Dan zal hij de blik niet richten op de altaren, het werk van zijn handen. En naar wat zijn vingers gemaakt hebben, zal hij niet kijken: de gewijde palen en de wierookaltaren.

Voor de nalezing, dat is het overblijfsel van vers 6, is er hoop. Dat brengt ons weer op een directe manier in verbinding met de verre toekomst, de eindtijd. Dit overblijfsel zal zijn als een mens die na veel afwijking de blik weer op de HEERE richt (vers 7). Dat zal in zijn volheid gebeuren als de Heer Jezus terugkomt en zij zullen zien op Hem “Die zij doorstoken hebben” (Zc 12:10). Dat is bekering.

We zien het bij de verloren zoon die, als hij bij de varkens in de diepste ellende is, “tot zichzelf” komt en weer aan zijn vader denkt (Lk 15:16-18). Hij keert zijn leven in de zonde de rug toe en gaat naar zijn vader. Bij een echte terugkeer hoort onlosmakelijk het opgeven van de afgoderij (vers 8). Door de terreur en het lijden van de oorlog zullen zij zien dat afgoden geen hulp bieden. Deze afgoden zijn ‘made in Israël’ (Js 2:8) en vinden hun hoogtepunt in het beeld van het beest (Op 13:14-15).

Het contrast tussen “Hem Die hem gemaakt heeft” (vers 7) en “wat zijn vingers gemaakt hebben” (vers 8) is opvallend. Wat de HEERE heeft gemaakt, Zijn volk, blijft bestaan; wat de mens heeft gemaakt, zijn afgodsbeeld, zal vergaan. Hij zal er niet meer naar omkijken. Wat is de mens toch dwaas om een relatie aan te gaan met een god die het werk van zijn eigen handen is. In onze tijd herkennen we dit in de moderne theologie.

Js 17:9-11 | Oordeel over de massa

9  Op die dag zullen zijn sterke steden zijn
als een verlaten plek in het woud of [als] een bovenste tak,
die zij achterlieten voor de Israëlieten;
het zal een woestenij zijn.
10  Want u bent de God van uw heil vergeten,
aan uw sterke Rots hebt u niet gedacht.
Daarom poot u wel lieflijke planten
en zet uitheemse stekjes –
11  op de dag dat u ze plant, doet u [ze] opschieten;
in de ochtend doet u uw zaaisel in bloei staan –
[maar] de oogst zal slechts een hoopje zijn, op de dag van ziekte
en niet te bestrijden leed.

In deze verzen zien we, dat terwijl er voor een overblijfsel hoop is, het oordeel over de afvallige massa zal komen omdat zij de God van hun heil of behoudenis vergeten zijn. Hun sterke steden, die zij als een burcht zien en waarin zij zich veilig wanen, zullen hen niet tegen de vijand kunnen beschermen (vers 9). De steden zullen door de koning van het noorden overmeesterd en de inwoners verdreven worden. De steden zullen verlaten zijn en tot een woestenij worden.

Ze hebben “uitheemse stekjes” – vrij vertaald: ‘geïmporteerde stekjes’ – geplant (vers 10). Dat kan in letterlijke zin slaan op het overbrengen van bijvoorbeeld wijnstokken uit een ander land. In geestelijk opzicht betekent het dat ze normen en waarden van heidenvolken hebben overgenomen en vertrouwen in hen stellen. Voor hun welvaart hebben ze methoden (altaren) overgenomen van de omringende volken en vertrouwen in hun macht, terwijl ze aan God voorbijgegaan zijn. Als God wordt vergeten, is het gevolg dorheid en vruchteloosheid. Wie op een menselijke rots vertrouwt en God als zijn “sterke Rots” vergeet, komt bedrogen uit. Maar “wie op de HEERE vertrouwen, zijn als de berg Sion, [die] niet wankelt” (Ps 125:1).

Hetzelfde geldt voor de resultaten van ons werk. Er mag nog zoveel activiteit zijn, er zal geen blijvende vrucht zijn als we vergeten dat we voor alle goeds van Hem afhankelijk zijn. Als we de Bron van onze kracht, de “sterke Rots”, uit het oog verliezen, brengen we “ziekte en niet te bestrijden leed” over onszelf (vers 11). In het “niet te bestrijden leed” kunnen we de wroeging zien dat we Hem niet bij onze plannen hebben betrokken, terwijl we goed wisten bij Wie we moesten zijn. Het is de spijt achteraf van een onomkeerbare beslissing.

In de toekomst zal God hen moeten oordelen. Dat zal gebeuren door deze “dag van ziekte en niet te bestrijden leed” over Zijn volk te brengen, wat gebeurt als de vijandige koning van het noorden als een dijkdoorbraak Israël binnenstroomt. Dat zien we in de volgende verzen.

Js 17:12-14 | Het lot van de plunderaars

12  Wee, het rumoer van vele volken,
ze razen als het razen van de zee;
en [wee], het gedruis van natiën,
zij maken een gedruis als het bruisen van geweldige wateren.
13  Al maken de natiën een gedruis als het bruisen van machtige wateren,
Hij bestraft het,
en ze vluchten, ver weg;
het wordt opgejaagd vóór de wind uit als kaf op de bergen,
vóór de wervelwind uit als werveldistels.
14  Tegen de tijd van de avond, zie, verschrikking!
Voor de ochtend [aanbreekt], is hij er niet meer.
Dit is het deel van hen die ons beroven,
het lot van hen die ons uitplunderen.

Deze verzen wijzen weer op de eindtijd. “Het rumoer van vele volken” wordt voorgesteld als ”het razen van de zee” (vers 12; vgl. Js 57:20; Op 17:15). “Het gedruis van de natiën” wordt voorgesteld als “het bruisen van geweldige wateren”. We zien hier hoe God Zijn controle over de natuur gebruikt om Zijn controle over de geschiedenis uit te beelden. Het gaat hier over het “rumoer van vele volken” die tegen Israël zullen strijden, maar ten diepste samenspannen “tegen de HEERE en tegen Zijn Gezalfde” (Ps 2:1-2).

De nietigheid van al die vijandige machten blijkt als Hij hen “bestraft” (vers 13). Dan vluchten ze ver weg als “kaf” dat “wordt opgejaagd vóór de wind uit” en als “werveldistels” vóór de wervelwind uit. Als Hij opstaat, blijven zij nergens.

“Tegen de tijd van de avond”, aan het einde van een dag van opmars, is er verschrikking als de HEERE verschijnt en de vijand definitief verslaat (vers 14). “Voor de ochtend [aanbreekt]” van de dag waarop de vijand wil aanvallen, “is hij er niet meer”. Door een plotseling ingrijpen van de HEERE is de vijand aan zijn einde gekomen (Js 37:36-38). Zowel in de dagen van Hizkia als in de eindtijd zal zijn droom over het aanbreken van een glorieuze morgen vervliegen.

Eerder gaat het vooral om Assyrië zelf (Js 14:22-24); hier (Js 17:12-14) gaat het om de alliantie van vele volken onder aanvoering van Noord-Arabische en islamitische (mogelijk sjiitische) landen, met daarachter de macht van Rusland (Gog en Magog). Het gaat hier over de Assyrische legers en hun bondgenoten die Juda, “ons”, plunderen en beroven. Profetisch vinden we deze gebeurtenis in het boek Daniël (Dn 11:45).

Als Jeruzalem is omsingeld door de volken, dreigt de nacht over de stad te vallen. Maar dan komt de redding van de HEERE en zal het “geschieden ten tijde van de avond dat het licht blijft” (Zc 14:7). De nacht zal niet over de stad vallen, de dreigende duisternis zal vluchten voor Hem van Wie de voeten op de Olijfberg zullen staan. Dan zal het altijd licht zijn, omdat de “Zon der gerechtigheid” is verschenen (Ml 4:2). Zo is dat gebeurd in het leven van hun voorvader Jakob, nadat hij zijn tijd van ‘grote verdrukking’ heeft gehad: “En de zon ging over hem op, toen hij door Pniël was gegaan” (Gn 32:31).

Jesaja 18

Inleiding

Dit is geen eenvoudig hoofdstuk. Maar dat hoeft ons niet af te schrikken om te proberen de betekenis van de profetie te ontdekken. Het zal ons in elk geval bescheiden houden en ons bewust maken dat we voor de uitleg afhankelijk zijn van de voorlichting van Gods Geest.

Als we bij het onderzoek van het profetische woord op moeilijkheden stuiten, mag ons dat extra aansporen de Heer te vragen ons duidelijkheid te geven. Dan geeft Hij altijd duidelijkheid naar de mate die wij kunnen bevatten en die voor de opbouw van ons geloofsleven nuttig is. Het gaat niet om vermeerdering van verstandelijke kennis van toekomstige gebeurtenissen, maar dat ons hart meer naar Hem zal uitgaan. Een moeilijkheid in de uitleg van de profetie heeft, als het goed is, die uitwerking. Tevens zal het ons voorzichtig maken in bepaalde gevallen al te stellige beweringen te doen.

Dit hoofdstuk is een voortzetting van Jesaja 17. Het begint niet met het woord ‘last’, maar met het woord “wee” dat ook in het vorige hoofdstuk wordt genoemd (Js 17:12), wat op een voortzetting duidt. In Jesaja 17 gaat het om de verdelging van Efraïm door de koning van het noorden; in dit hoofdstuk gaat het om de verdelging van Israël, in dit geval vooral Juda, door dezelfde koning van het noorden. Dit hoofdstuk verklaart hoe de positie van Juda is ten tijde van de aanval van de koning van het noorden.

Js 18:1 | Het land aan de overkant van de rivieren

1  Wee het land van vleugelgegons,
dat aan de overkant van de rivieren van Cusj is,

Opmerkelijk is dat het hoofdstuk niet begint met een nieuwe ‘last’, maar met een “wee” (vers 1). Een ‘wee’ is een aankondiging van een boodschap van oordeel. Zoals hiervoor al is opgemerkt, lijkt dat erop te wijzen dat het een direct vervolg is van het vorige hoofdstuk (Js 17:12-14), waar een ‘wee’ (Js 17:12) wordt uitgesproken over het woeden van de volken.

Het eerste kenmerk van het land waarover Jesaja nu gaat profeteren, vinden we in de aanduiding dat het een land is van “vleugelgegons” of dat “schaduwachtig is aan de frontieren” (Statenvertaling). Een vleugel ziet net als schaduw op bescherming (Ru 2:12; Ps 17:8; 36:8; 57:2). Alleen gaat het hier niet om de vleugel of bescherming van de HEERE. Het is een machtig land dat gekenmerkt wordt door het geluid van vliegende wezens. Kunnen wij hierbij denken aan een luchtmacht? Het woord vleugelgegons is ook verbonden aan het geluid van een sprinkhanenzwerm. Cusj is een land waar veel sprinkhanenplagen voorkomen.

De beschrijving spreekt vervolgens over een land “dat aan de overkant van de rivieren van Cusj” ligt (Gn 10:6; vgl. Zf 3:10). Daarmee wordt niet alleen Ethiopië bedoeld. Tot Cusj behoorden het tegenwoordige Zuid-Egypte, Soedan en Noord-Ethiopië. Het land ligt “aan de overkant van de rivieren” (meervoud). Deze rivieren zijn de Nijl en de Eufraat. De Cusjieten vinden we ook in Mesopotamië, bij de Eufraat en de Tigris.

Verder staat er dat het een land is aan “de overkant” van die beide rivieren. Dat hoeft niet per se te betekenen dat het direct aan de overkant is, want ‘overkant’ kan ook worden vertaald met ‘langs’. Het Hebreeuwse woord me-eber betekent ook ‘tot voorbij’. Dan kan het ook verder weg liggen dan vlak erbij. Het is een ander land dan de landen en volken waarover in de profetieën wordt gesproken en die in de buurt van Israël liggen. Dit land moet ver van Israël vandaan liggen.

Js 18:2 | Gezanten tot Israël

2  dat gezanten zendt over de zee,
en in boten van biezen over het water.
Ga, snelle boden,
naar een volk, getrokken en geplukt,
een volk, gevreesd van toen af en daarna,
een volk van regel op regel en van vertrapping,
bij wie rivieren zijn land beroven.

Dat land zendt “gezanten … over de zee” – wat betekent dat het land niet in de buurt ligt – tot een volk dat “getrokken en geplukt” is (vers 2). Dat sluit precies aan bij het slot van het vorige hoofdstuk. Israël is dat getrokken en geplukte volk. Zijn vijanden hebben het uit zijn land getrokken en kaalgeplukt. Het is een “gevreesd” volk, in de zin van wonderbaar of geducht, omdat het een wonderbare en geduchte God heeft Die een wonderbaar plan heeft met Zijn volk. Het doel van het gezantschap lijkt om Juda te bewegen een bondgenootschap met hem aan te gaan tegen Assyrië.

Het gezantschap van “snelle boden” gebruikt “boten van biezen” (vgl. Jb 9:26a{112}). Het zijn ‘snelle’ boden, want de tijd dringt voor dat land. Juda lijkt een goede bondgenoot, want het heeft een sterk leger en een reputatie die vrees inboezemt. Egypte, Kanaän en de omringende volken hebben het vroeger ondervonden. Dat het om Juda moet gaan, blijkt ook uit de beschrijving dat het een volk van “regel op regel” is omdat God het Zijn wetten, de Thora, met regelgeving heeft gegeven.

Het is ook een volk “van vertrapping”, want het is vele malen in zijn geschiedenis vertrapt. Het is een land dat door rivieren van zijn land wordt beroofd, wat wil zeggen dat Israël vele malen van zijn vrijheid is beroofd door landen aan de rivieren. We kunnen hierbij denken aan Assyrië (Js 8:7; 17:12).

Het verre land aan de andere zijde van de rivieren spant zich in om met de Joden een verbond te sluiten en het lijkt allemaal te slagen. Als de geschiedkundige uitleg van dit gedeelte moeilijk te verklaren is, dan lijkt de profetische uitleg toch duidelijker. Een vergelijking met andere gedeelten uit de Bijbel suggereert – gezien vanuit het perspectief van Jesaja – dat dit verre land mogelijk het toekomstige herstelde Romeinse rijk zal zijn, Europa met bondgenoten. De profeet Daniël spreekt over een verbond voor velen en de vleugel van gruwelen (Dn 9:27) en het eren door de antichrist van de god van de vestingen, dat wil zeggen een sterke militaire macht (Dn 11:38).

Js 18:3 | Israël in zijn land teruggekeerd

3  Alle inwoners van de wereld
en bewoners van de aarde,
wanneer men de banier omhoogheft op de bergen, zult u het zien;
en wanneer men [op] de bazuin blaast, zult u het horen!

Na de beschrijving in de verzen 1-2 komt in dit vers de oproep tot “alle inwoners van de wereld en bewoners van de aarde” om aandachtig te “zien” en te “horen” naar alles wat dit volk uit het verre land met Israël doet. Het zal erin slagen Israël in zijn land te brengen onder een eigen banier of vlag. Dat de banier omhoog gehesen is op de bergen, wil zeggen dat de staat Israël een belangrijk positie gaat innemen in de wereld. Dit kunnen we nu al vaststellen.

Het zal ook de bazuin van vrijheid blazen. Dat is in het jaar 1948 gebeurd voor het oog van de hele wereld. Dit is slechts een voorvervulling van wat nog meer gaat gebeuren (Ez 37:1-28). Alle bewoners van de aarde zullen er getuigen van zijn dat de toekomst aan Israël is (vgl. Js 11:12).

Js 18:4 | De HEERE ziet rustig toe

4  Ja, zo heeft de HEERE tegen mij gezegd:
Ik zal rustig toezien vanuit Mijn [woon]plaats,
als de zinderende hitte bij [zon]licht,
als een nevel van dauw in de hitte van de oogst[tijd].

Vervolgens lezen we in dit vers wat de HEERE tijdens al de activiteiten van het verre volk en van Zijn volk zal doen. Hij zal al die drukte rustig gadeslaan, zonder Zich er mee te bemoeien. Hij houdt Zich stil, het heeft Zijn zegen niet. Het zijn activiteiten waarin Hij niet betrokken wordt. Dat betekent niet dat alles buiten Hem om gaat.

Hoewel Hij er Zelf geen actief aandeel in heeft, staat Hij toe dat al deze handelingen gebeuren. Hij staat het toe omdat het in Zijn plan past. Het gebeurt in Zijn voorzienigheid. Wel is Hij op de achtergrond “als de zinderende hitte bij [zon]licht” en “als een nevel van dauw in de hitte van de oogst[tijd]” bezig Zijn volk voor te bereiden op de zegen van het land.

Profetisch wijst dit op de eerste fase van het herstel van Israël. Vergelijk het visioen van het dal met de dorre doodsbeenderen (Ez 37:1-10). De verspreide beenderen worden hersteld tot lichamen, maar zij zijn nog zonder geest, nog niet levend. Zo is Israël nu terug in het land, maar zonder geestelijk leven.

De boden van het verre land (vgl. Js 39:1-8) mogen haast hebben, de HEERE heeft dat niet. Daarom zou Israël zich ook niet overhaast met dat land moeten verbinden, alsof hun dat enige kracht tegen de oprukkende vijand zou bieden. Steun zoeken bij mensen zal altijd op een teleurstelling uitlopen (Js 20:5-6; Ps 118:8-9). Dat zal het ongelovige Israël in de eindtijd ondervinden. Het zal zwaar te lijden krijgen, ondanks alle gesloten verbonden en toegezegde hulp.

Js 18:5-6 | De HEERE gaat handelen

5  Ja, vóór de oogst, als de bloei voorbij is
en de bloesem een rijpende druif wordt,
zal Hij de ranken met snoeimessen afsnijden
en de takken wegnemen [en] afkappen.
6  Ze zullen tezamen overgelaten worden aan de roofvogels van de bergen
en aan de dieren op de aarde.
De roofvogels zullen er de zomer doorbrengen,
en alle dieren op de aarde de winter.

Dan komt het moment dat Hij aan het werk gaat (vers 5). Als alle inspanningen geslaagd lijken en het doel bijna is bereikt, zal de HEERE plotseling alle boosheid van de omringende volken tegenover Israël de vrije teugel geven. Het snoeimes dat de HEERE gaat gebruiken, is Assyrië ofwel de koning van het noorden (Dn 11:6-15,28,40). Twee derde van Israël zal worden weggesnoeid (Zc 13:8).

Het vriendschappelijke plan van het verre volk dat een groot succes leek te worden, zal ten slotte falen. Hun leger zal te laat in Israël komen. Het volk Israël dat in ongeloof heeft gesteund op de beschermende macht van dit ver weg gelegen land, zal een prooi worden voor de heidenvolken om hen heen die als roofdieren worden voorgesteld (vers 6). Maar dit is niet het einde.

De HEERE stelt Zich voor als enig betrouwbare Toeverlaat. Zijn volk moet leren zien op Hem. Hij blijft rustig, heeft alles onder controle, terwijl de omstandigheden zich ontwikkelen tot de juiste tijd is aangebroken om tussenbeide te treden. Deze tijd wordt figuurlijk als de tijd “vóór de oogst” aangeduid. Dan zal Hij de vijanden van Israël snoeien, ze in hun macht beperken en hun gebied maken tot een woonplaats voor het roofgedierte (verzen 5-6). Hij zal de vijanden, dat is de koning van het noorden ofwel Assyrië in de eindtijd, én de valse bondgenoten, dat is Babel, ofwel het herstelde Romeinse rijk, ofwel het verenigd Europa, verdelgen (Dn 2:45; 11:45).

Dit is het lot van elk volk dat zich tegen Gods volk, dat is het gelovig overblijfsel, keert. Het leert ons dat wij rustig kunnen wachten op Gods tijd om ten gunste van ons tussenbeide te komen. Wij mogen er bij al onze geloofsoefeningen van verzekerd zijn dat alles onder Zijn absolute controle staat. We krijgen met beproevingen en moeilijkheden te maken, opdat wij ons op God zullen werpen in eenvoudige en onwankelbare afhankelijkheid.

Js 18:7 | Geschenken voor de HEERE

7 In die tijd zullen aan de HEERE van de legermachten geschenken worden gebracht door een volk, getrokken en geplukt, een volk, gevreesd van toen af en daarna, een volk van regel op regel en van vertrapping – rivieren beroven zijn land – naar de plaats van de Naam van de HEERE van de legermachten, de berg Sion.

Als de HEERE zo ten gunste van Zijn volk is opgetreden, zal dit volk Hem eren op de plaats die Hij daartoe heeft gegeven: de tempel op de berg Sion. Nadat de wijnstok is gesnoeid, na de verwoesting van Israël door de koning van het noorden, heeft een klein restje de slachting overleefd. Zij die dit kleine restje vormen, zullen zich bekeren en tot vol geloof komen. In het vrederijk zullen zij de HEERE danken en eren door middel van geschenken die zij zullen brengen naar de berg Sion, “de plaats van de naam van de HEERE van de legermachten”.

In vers 7 zien we het begin van het vrederijk is, terwijl de verzen 1-2 ons de vestiging van de staat Israël in ongeloof tonen. Tussen de aanloop naar de vestiging van de staat Israël en de vestiging van het vrederijk ligt de huidige tijd waarin de definitieve vestiging van de staat Israël in ongeloof zich heeft voltrokken op 15 mei 1948.

Dit is achteraf door ons, in de eenentwintigste eeuw, niet moeilijk te herkennen. Maar laten we bedenken dat gelovigen deze uitleg ook al hebben gegeven in het begin van de negentiende eeuw. Toen was er nog geen sprake van de gebeurtenissen nu die de uitleg van toen bevestigen. De omstandigheden leken op het tegendeel van de uitleg te wijzen, maar zij hebben deze gedachten geconcludeerd naar aanleiding van de bestudering van het Woord van God.

In dit verband is het interessant om het korte commentaar door te geven dat J.N. Darby op dit hoofdstuk geeft in zijn commentaar (Synopsis, geschreven rond 1850!):

‘Israël zal hersteld worden door een of andere machtige natie van buiten de grenzen van zijn oude en nationale betrekkingen (de rivieren van het land Cusj, de Eufraat en de Nijl). Maar Jehova blijft op de achtergrond, hoewel Hij alles leidt. Dan, als Israël zal beginnen uit te botten als een wijnstok in het land, zal het ten prooi worden overgegeven aan de volken. Niettemin zal het in die tijd als een offerande aan Jehova gebracht worden en zal het zelf ook een offerande aan Hem brengen.’

Jesaja 19

Inleiding

Nadat in de vorige hoofdstukken de verdelging van Filistea, Moab, Damascus, Efraïm en Juda is verhaald, gaat de koning van het noorden doorstoten naar het zuiden, naar Egypte. De last over Egypte is bijzonder belangwekkend vanwege zijn verbazingwekkende climax. Eerst vinden we dat Egypte, ofwel de koning van het zuiden, Israël gaat aanvallen, echter zonder succes (Dn 11:40a). Maar dan komt Assyrië ofwel de koning van het noorden om Israël aan te vallen en die heeft wel succes (Dn 11:40b). Na de verwoesting en verdelging van Israël (Js 28:22) zal Assyrië verdergaan en ook Egypte aanvallen (Dn 11:42). Egypte wordt vernederd.

We zien hier echter dat het oordeel van God over de Egyptenaren wordt gevolgd door hun berouw en bekering. Ook zien we manifestaties van Gods genade voor hen en hun invoering in het volk van God, samen met hun bittere vijand Assyrië en dat terwijl Israël, Gods uitverkoren volk, zo smartelijk veel van deze beide vijanden heeft geleden.

Js 19:1-10 | Oordeel over Egypte

1 De last over Egypte.
Zie, de HEERE rijdt op een snelle wolk
en komt in Egypte.
De afgoden van Egypte zullen beven voor Zijn aangezicht
en het hart van de Egyptenaren zal smelten in hun binnenste.
2  Dan zal Ik Egyptenaren ophitsen tegen Egyptenaren,
zodat zij zullen strijden, eenieder tegen zijn broeder, en eenieder tegen zijn naaste,
stad tegen stad,
koninkrijk tegen koninkrijk.
3  De geest van de Egyptenaren zal in hun binnenste verward worden.
Ik zal hun plannen in de war brengen.
Dan zullen zij hun afgoden raadplegen, de dodenbezweerders,
de geesten van doden, en de waarzeggers.
4  Ik zal de Egyptenaren overgeven in de hand van harde heren;
een wrede koning zal over hen heersen,
spreekt de Heere, HEERE van de legermachten.
5  Het water uit de zee zal opdrogen,
en de rivier zal verzanden en droogvallen.
6  De rivierarmen gaan stinken;
[het water in] de rivieren van Egypte zakt, ze vallen droog.
Het riet en de biezen verwelken.
7  De papyrusplanten langs de Nijl, aan de monding van de Nijl,
en alles wat ingezaaid is langs de Nijl,
zullen verdorren, verwaaien; en het zal er niet [meer] zijn.
8  Treuren zullen de vissers, en rouwen
allen die vishaken uitwerpen in de Nijl;
en zij die werpnetten uitzetten over het water, zullen verkommeren.
9  De bewerkers van het gekamde vlas zullen beschaamd worden,
evenals de wevers van linnen.
10  Hun wevers zullen verslagen zijn,
alle loonarbeiders zielsbedroefd.

“De last over Egypte” begint met de HEERE Die “op een snelle wolk” in Egypte komt (vers 1; Ps 104:3{113}). Dit geeft aan dat Hij Zijn handelingen door toedoen van Assyrië kort en krachtig zal verrichten. Zowel de Egyptenaren zelf als de afgoden waarop zij steunen – de zon, de Nijl –, worden nietig bij het verschijnen van Zijn majesteit. De afgoden, de demonen die achter deze afgoden zitten, beven en het hart van de Egyptenaren smelt in hun binnenste. Alle roem verdwijnt als sneeuw voor de zon.

Nadat Christus Egypte heeft geoordeeld, lezen we ook dat Hij daarna verschijnt op aarde in Megiddo (Op 16:15-16) en vervolgens naar Edom (Js 63:1) en naar de Olijfberg (Zc 14:4) zal gaan. Het gaat om gebeurtenissen die kort na elkaar zullen plaatsvinden. Zijn komst in die diverse plaatsen geeft aan dat Hij op het punt staat daar waar Hij komt oordelende handelingen te verrichten. Deze oordelen die na het einde van de grote verdrukking worden uitgeoefend, zullen nog een aantal dagen in beslag nemen (vgl. Dn 12:11).

Door Zijn toedoen zullen de Egyptenaren in een burgeroorlog elkaar bestrijden (vers 2). In die situatie zullen ze hun afgoden raadplegen. Ze zullen dodenbezweerders vragen de dood van hen te laten wijken en door het raadplegen van de geesten van doden willen weten wat ze kunnen doen om aan de dood te ontkomen (vers 3). Ook nemen ze hun toevlucht tot waarzeggerij. Maar wat zullen die demonen, die beven voor de majesteit van de HEERE, hun kunnen vertellen? Het zal er alleen maar toe leiden dat het bewijs geleverd wordt van de volledige zinloosheid van dergelijke raadplegingen.

Uit deze chaos komt een heerser, een wrede koning, naar boven die hun het leven nog moeilijker maakt (vers 4). Met deze wrede heerser wordt de toekomstige koning van het noorden bedoeld. Hij is het instrument van “de Heere, HEERE van de legermachten”, Die dit doet, want alleen Hij is zo groot dat Hij de ene machtige natie kan overleveren in de hand van de andere machtige natie.

Rampen en plagen zullen tijdens deze toekomstige oorlog elkaar opvolgen (verzen 5-10; Js 11:15). Door de rampen komt er een tekort aan alle levensbehoeften. De hele economie van Egypte is afhankelijk van de Nijl, die hier gedetailleerd wordt beschreven met de Nijldelta en kanalen die daarvan zijn afgeleid voor de irrigatie van het land. Als de Nijl uitdroogt, is er geen vruchtbaar land meer (verzen 5-6). Er zal geen brood meer gebakken kunnen worden (vers 7). De vrees van Egypte voor de huidige (we schrijven 2014) bouw van een gigantische dam in Ethiopië geeft een indicatie hoe afhankelijkheid Egypte is van de Nijl.

Een uitgedroogde Nijl zorgt er ook voor dat de vissers werkeloos worden (vers 8). Er zal ook geen vis meer te krijgen zijn. Ook de kledingindustrie stort in (vers 9). Voor vlas en linnen, waarvan de grondstoffen ook door de Nijl worden geleverd, zijn geen grondstoffen meer. Allen die daar een boterham in verdienen, worden ontslagen en zitten zonder inkomen (vers 10). Kortom, de drie pilaren van de Egyptische economie, landbouw (verzen 6-7), visserij (vers 8) en textielindustrie (vers 9), worden zwaar getroffen.

Js 19:11-15 | Oordeel over de wijsheid van Egypte

11  De vorsten van Zoan zijn enkel dwazen;
de wijzen, de raadgevers van de farao – [hun] raad is dom.
Hoe kunt u [dan] tegen de farao zeggen:
Ik ben een zoon van wijzen, een zoon van de koningen vanouds?
12  Waar zijn zij dan, uw wijzen?
Laten zij u toch vertellen, als zij [het al] weten,
wat de HEERE van de legermachten besloten heeft over Egypte.
13  De vorsten van Zoan gedragen zich als dwazen, de vorsten van Nof zijn bedrogen;
zij die de hoeksteen zijn van hun stammen, doen Egypte dwalen.
14  De HEERE heeft in hun midden een geest van verwarring ingeschonken;
zij hebben Egypte doen dwalen, in al zijn doen,
zoals een dronkaard zich om en om wentelt in zijn braaksel.
15  En Egypte zal geen werk hebben
dat hoofd of staart, palmtak of riet kan voortbrengen.

De spreekwoordelijke wijsheid van de Egyptenaren (Hd 7:22a{114}; 1Kn 4:30) laat het afweten (vers 11). Zoan en Nof (vers 13) zijn de belangrijkste plaatsen in Beneden-Egypte. Nof (Memphis) is lange tijd de hoofdstad van Egypte geweest; later is ook Zoan (Tanis) zeer belangrijk geworden. De vorsten van deze twee steden blijken voor deze malaise geen oplossingen te hebben. De beleidsmakers, de raad van wijzen, tasten in het duister over de oorzaak van de ellende. De HEERE daagt de Egyptenaren uit hun wijzen te laten opdraven om in het licht van hun wijsheid te vertellen wat Hij heeft besloten over Egypte (vers 12). Dat kunnen ze niet omdat ze Hem buiten hun wijsheid houden.

Paulus neemt dit woord over en zegt dat het in overeenstemming met Gods wijsheid is dat de wereld met haar vermeende wijsheid niet tot de kennis van God is gekomen (1Ko 1:20-21{115}). Vervolgens trekt hij de conclusie dat het God veeleer heeft behaagd om mensen te redden door wat in de ogen van de wereld dwaasheid is: de prediking van het kruis (1Ko 1:23). Dat moet voor een christen een reden te meer zijn om de wereld met zijn schijnwijsheid voor gekruisigd te houden.

Als de Egyptenaren echt wijs zijn, zullen ze inzien en bekendmaken dat deze rampen van de HEERE van de legermachten komen. Ze zullen inzien dat hun wijzen, die de hoeksteen van hun samenleving zijn, op wie alles rust, hen op een doolweg hebben geleid. Dat heeft de HEERE bewerkt, want Hij heeft als een oordeel een geest van bedwelming in hun hoogmoedige leiders gegoten (verzen 13-14).

Daardoor zijn ze als dronkaards in hun eigen uitbraaksel getuimeld. Dat wil zeggen dat ze de ellende waarin ze zijn terechtgekomen, zelf hebben bewerkt. Dwaas vertrouwen in eigen wijsheid leidt niet alleen tot een mislukking om geschikte raad te geven, maar ook tot een wandel die er de oorzaak van is dat anderen op het pad komen dat naar het verderf leidt.

Ze bevinden zich in een toestand waaruit niemand hen kan verlossen (vers 15). De verwarring en uitzichtloosheid zijn zo groot, dat noch de leiders, “hoofd” en “palmtak”, noch iemand van het gewone volk, “staart” en “riet”, een begin van een oplossing kunnen vinden om aan te gaan werken.

Js 19:16-17 | De angst van Egypte

16 Op die dag zullen de Egyptenaren zijn als vrouwen. Zij zullen beven en angstig zijn voor de dreigend heen en weer bewegende hand van de HEERE van de legermachten, die Hij dreigend tegen hen heen en weer beweegt. 17 Het land Juda zal voor de Egyptenaren tot een schrikbeeld zijn. Zo dikwijls iemand hen daaraan zal herinneren, zullen zij [weer] angstig zijn voor het raadsbesluit van de HEERE van de legermachten dat Hij tegen hen genomen heeft.

In de rest van dit hoofdstuk volgen dan zes paragrafen die allemaal beginnen met “op die dag” (verzen 16,18,19,21,23,24), de typische uitdrukking – Hebreeuws be’jom – die de eindtijd aanduidt. Hierin worden de directe gevolgen gezien van de oordelen die hierboven zijn beschreven. Zoals steeds bij de profetie krijgen we ook de gevolgen op de lange termijn te zien, vervullingen die pas in het vrederijk zullen plaatsvinden.

De verzen 16-17 vormen een overgang van het eerste deel van de last met daarin het oordeel naar het tweede deel van de last waarin genade en redding centraal staan. De eerste uitwerking van Gods oordelen over Egypte is dat de Egyptenaren zullen vrezen voor de dreigende hand van de HEERE (vers 16). Dat is de inleiding op hun bekering, want zonder een verbroken hart en een verootmoedigde geest kan er geen bekering komen.

Voor de toekomst wijst Jesaja Juda aan als het Goddelijk instrument voor de uitoefening van Zijn toorn over Egypte (vers 17). Dat zal angst voor Juda bij de Egyptenaren veroorzaken, zoals vroeger (Ex 1:9). Ook in de huidige tijd is men bevreesd voor de militaire kracht van Israël. Vroeger reageerde de koning van Egypte daarop met onderdrukking. Nu dreigt men met totale vernietiging. Men heeft dat ook meerdere keren geprobeerd, bijvoorbeeld in de zesdaagse oorlog in 1967 en later nog een keer in 1973, maar tevergeefs. In de toekomst zal na de mislukte inval in Israël en de inval van de koning van het noorden de houding van Egypte ten opzichte van Israël zodanig veranderd zijn, dat zij zich zullen openstellen voor Gods volk!

Js 19:18 | De taal van Kanaän in Egypte

18 Op die dag zullen er vijf steden in het land Egypte zijn die de taal van Kanaän spreken en die zweren bij de HEERE van de legermachten. Een [ervan] zal genoemd worden: Stad van de zon.

Hier lezen we dat er een tijd zal komen dat een bepaald aantal steden in Egypte “de taal van Kanaän” zal spreken, de taal van Gods volk. Als algemene uitleg en voorvervulling van dit vers wordt gegeven dat veel Joden naar Egypte zijn gegaan, toen de eerste tempel door de Babyloniërs was verwoest. Uit de geschiedschrijving is bekend dat veel Israëlieten in Egyptische steden woonden en daar synagogen bouwden en de wet van Mozes lazen en onderwezen. Omdat in de vroegchristelijke tijd Egypte sterk door het Jodendom beïnvloed was, verbreidde het christelijk geloof zich daar snel.

Toen werd in Egypte “de taal van Kanaän” gesproken, wat betekent dat het geloof in de God van Israël ook cultureel en taalkundig in Egypte aanwezig was. Het betekent ook dat het spreken van de gelovig geworden Egyptenaren aangaf dat zij geestelijk veranderd waren.

In laatste instantie slaat de profetie echter niet op de voorchristelijke tijd en ook niet op de christelijke tijd, maar ziet ze vooruit naar het duizendjarig vrederijk, wanneer Israëlieten en Egyptenaren samen de ene waarachtige God zullen erkennen. De stad met de naam “Stad van de zon” herinnert aan de aanbidding van de zon als afgod. In dit voormalige bolwerk van afgoderij wordt de HEERE als de levende en waarachtige God gediend. De Heer Jezus is “de Zon der gerechtigheid” (Ml 4:2).

Er is wel een toepassing te maken voor ons en onze tijd. Met ‘de taal van Kanaän’ wordt niet een bepaald ‘jargon’ bedoeld, het gebruik van taal en woorden die alleen begrepen worden door beroepsgenoten. Nee, ‘de taal van Kanaän’ is een manier van spreken die de zuiverheid van de hemel ademt. Zodra iemand tot bekering komt en verlost wordt uit de wereld, waarvan Egypte een beeld is, spreekt hij een andere taal. Hij heeft een nieuwe ‘moedertaal’ met een eigen woordenschat, waarmee hij de heilige waarheden van de Schrift onder woorden kan brengen.

De gelovige heeft een nieuwe woordenschat gekregen. Dit zijn woorden waar ‘Egypte’ niets van weet en ook geen woorden voor heeft. Het zijn gewone Nederlandse woorden, maar met een nieuwe betekenis. Er zijn ook veel woorden die hij vóór zijn bekering heeft gebruikt, maar die hij sinds zijn bekering niet meer zal en ook niet meer mag gebruiken. Hij wordt dan ook vermaand: “Laat er geen vuil woord uit uw mond komen, maar veeleer een dat goed is tot opbouwing waar dat nodig is, opdat het genade geeft aan hen die horen” (Ef 4:29; vgl. Ef 5:3-4). Zijn taal maakt duidelijk bij welk ‘land’ hij hoort.

Js 19:19-22 | Egypte aanbidt de HEERE

19 Op die dag zal de HEERE een altaar hebben midden in het land Egypte, en aan zijn grens zal er een gedenkteken voor de HEERE staan. 20 Dit zal zijn tot een teken en getuigenis voor de HEERE van de legermachten, in het land Egypte. Wanneer zij tot de HEERE zullen roepen vanwege [hun] onderdrukkers, zal Hij tot hen een Heiland en Meester zenden; Die zal hen redden. 21 Dan zal de HEERE aan de Egyptenaren bekend worden en de Egyptenaren zullen de HEERE kennen op die dag. Zij zullen [Hem] dienen [met] slachtoffer en graanoffer, en de HEERE gelofte doen en [die] nakomen. 22 Zo zal de HEERE de Egyptenaren geducht treffen en genezen. Zij zullen zich tot de HEERE bekeren en Hij zal Zich door hen laten verbidden; en Hij zal hen genezen.

De invloed van Gods volk zal toenemen. Er zal “op die dag” zelfs een altaar voor de HEERE zijn midden in het land Egypte (vers 19). Daardoor zullen ze van Hem getuigen (vers 20). Er is ook een “gedenkteken” aan zijn grens, wat spreekt van de erkenning dat hun land het eigendom van de HEERE is. Dan neemt de zegen voor Egypte een grote vlucht. De HEERE neemt het voor hen op als er vijanden komen en zij tot Hem bidden. Hij doet Zich aan hen kennen als zijn zij Zijn volk en zij zullen Hem kennen (vers 21). Ze zullen Hem offers brengen en geloften doen, die ze niet nalaten te houden. Vers 22 is een samenvatting van alle voorgaande verzen.

Js 19:23-25 | Egypte en Assyrië dienen de HEERE

23 Op die dag zal er een gebaande weg zijn van Egypte naar Assyrië. De Assyriërs zullen in Egypte komen en de Egyptenaren in Assyrië. De Egyptenaren zullen [samen] met de Assyriërs [de HEERE] dienen. 24 Op die dag zal Israël de derde zijn naast Egypte en Assyrië, een zegen in het midden van de aarde. 25 Want de HEERE van de legermachten zal hen zegenen met de woorden: Gezegend zij Mijn volk Egypte, het werk van Mijn handen Assyrië, en Mijn eigendom Israël!

En nog groter wordt de zegen. De aartsvijanden Egypte en Assyrië worden met elkaar verzoend (vers 23). Beide volken, die met elkaar hebben gestreden om de wereldheerschappij, zijn nu verenigd en zullen samen de HEERE dienen. Een gebaande weg zal hen verbinden. Die weg kan niet anders dan via Israël lopen, een symbool dat alle zegen voor de hele wereld uit Israël voortkomt. Eerst zal die gebaande weg door de rest van de tien stammen gebruikt worden om terug te keren naar Israël (Js 11:16), maar later ook door de volken om naar Israël te reizen om de HEERE te aanbidden. Joden en heidenen genieten samen de zegeningen van het beloofde vrederijk.

Dat Israël de schakel is tussen de beide landen, zien we in vers 24. In plaats van zoals vroeger nu eens aan de een, dan weer aan de ander onderworpen te zijn, zal Gods volk de door de HEERE bedoelde hoogte van macht en heerlijkheid hebben bereikt. Israël zal “een zegen in het midden van de aarde” zijn, de aarde hier vertegenwoordigd door Egypte en Assyrië. Egypte en Assyrië zullen tot de drie belangrijkste landen op aarde behoren. Dit komt alleen omdat de HEERE van de legermachten hen gezegend heeft (vers 25).

Egypte en Assyrië, de vroegere vijanden van Gods volk, krijgen elk een van de eretitels waarmee God Zijn eigen volk noemt. Egypte wordt “Mijn volk” genoemd (Js 1:3) en Assyrië “het werk van Mijn handen” (Js 45:11). Dat wijst erop dat deze nieuwe situatie niet van voorbijgaande aard is. De speciale band van de HEERE met Israël, het hele volk, blijkt uit de naam waarmee Hij Zijn volk ook in het vrederijk noemt: “Mijn eigendom.”

Jesaja 20

Inleiding

Dit hoofdstuk begint niet met een ‘last’, want Cusj is een bondgenoot van Egypte. Daarom zijn dit hoofdstuk en het vorige nauw met elkaar verbonden.

De achtergrond van de opdracht die de HEERE in dit hoofdstuk aan Jesaja geeft, is dat sommigen in Juda hulp verwachten van Egypte en Cusj. Om zich tegen het sterke Assyrië te kunnen verzetten nemen veel landen de toevlucht tot het sluiten van een verbond met landen die diezelfde dreiging zien. Voor Juda zou dit echter een ongehoorzaamheid aan de HEERE zijn en een bewijs van gebrek aan vertrouwen op Hem.

Js 20:1 | Assyrië neemt Asdod in

1 In het jaar van de komst van de opperbevelhebber naar Asdod, toen Sargon, de koning van Assyrië, hem gezonden had en hij tegen Asdod streed en het innam –

Het begint met de verovering van Asdod, een Filistijnse stad, door Assyrië. De opperbevelhebber van de koning van Assyrië neemt Asdod in, ondanks het feit dat Filistea door Egypte wordt gesteund. Filistea ligt vlak bij Juda. De verovering van Asdod moet grote beroering in Juda hebben veroorzaakt. Juda heeft ook behoefte aan de steun van Egypte en Cusj, terwijl toch gebleken is dat de steun van Egypte voor Filistea van geen betekenis is.

Asdod ligt op de weg van Assyrië naar Egypte en kan daarom worden beschouwd als de poort van Egypte. De val van Asdod is een waarschuwing en een teken voor Juda om zijn vertrouwen niet op mensen te stellen, ook niet op Egypte en zijn bondgenoot Cusj. Wie zijn vertrouwen stelt op mensen, zal beschaamd worden.

Js 20:2 | Jesaja beeldt een boodschap uit

2 in die tijd sprak de HEERE door de dienst van Jesaja, de zoon van Amoz: Ga, maak het rouwgewaad van om uw middel los en doe uw schoenen van uw voeten. En hij deed dat. [Daar] ging hij [dan], naakt en barrevoets.

Met het oog op de omstandigheden van het vorige vers krijgt Jesaja een bijzondere opdracht van de HEERE (vers 2; vgl. Ez 4:1-8; Hs 1:2-9). Hij moet de verovering van Egypte en Cusj door Assyrië uitbeelden door maar liefst drie jaar lang zonder mantel en schoenen door Juda te lopen. “Naakt” betekent niet ‘bloot’, maar zonder bovenkleed (vgl. 2Sm 6:20).

Door zonder mantel en schoenen te lopen gedraagt hij zich als een slaaf of een krijgsgevangene. Al die tijd ook is hij blootgesteld aan weer en wind, aan koude en regen. Profeten zijn niet slechts een spreekbuis van God, maar zijn met hun hele persoon bij hun boodschap betrokken (Js 8:18). Voor de eindtijd heeft zijn boodschap ook betekenis, want in de eindtijd zal Assyrië, dat is de koning van het noorden, Egypte ook binnenvallen en veroveren (Dn 11:42{116}).

Js 20:3-6 | Betekenis van het optreden

3 Toen zei de HEERE: Zoals Mijn dienaar Jesaja drie jaar naakt en barrevoets rondloopt, [als] teken en wonder voor Egypte en Cusj, 4 zo zal de koning van Assyrië de gevangenen van Egypte en de ballingen uit Cusj wegvoeren, jong en oud, naakt en barrevoets, de billen bloot, [tot] schande van Egypte. 5 Men zal ontsteld en beschaamd zijn vanwege Cusj, hun verwachting, en vanwege Egypte, hun eer. 6 En de bewoners van deze kuststreek zullen op die dag zeggen: Zie, zo is het [gegaan] met onze verwachting, waar wij naartoe vluchtten om hulp, om gered te worden van de koning van Assyrië! Hoe zullen wíj dan ontkomen?

Als de drie jaren voorbij zijn, wordt de uitleg van deze opdracht gegeven (verzen 3-4). Met zijn optreden heeft Jesaja de boodschap afgegeven dat het volk er net zo uit zal zien als hij, als zij vasthouden aan hun verbond, of de wens daartoe, met Egypte en Cusj. De HEERE zal namelijk deze twee landen, waar Hizkia en Juda hun steun bij zoeken, laten overkomen wat Jesaja heeft uitgebeeld (vers 5).

Wat Jesaja doet, is een teken en wonder voor het volk. Een wonder hoeft niet bovennatuurlijk te zijn. In dit geval kun je ook vertalen: een wonderlijk teken, dat wil zeggen een teken dat bewondering oproept. Een teken wil zeggen dat het wonder een betekenis en boodschap heeft.

Het is een waarschuwing voor het volk van God en in feite voor elk volk en ieder mens om bij bedreiging door een vijand geen steun bij mensen te zoeken (vers 6), maar om in nood de toevlucht te nemen tot God. Egypte kan niet helpen. Een beroep daarop is tevergeefs. Van menselijke hulp zal altijd blijken dat deze volledig tekortschiet (Ps 60:13{117}; Jr 17:5-8).

Jesaja 21

Inleiding

Verdelging: Tot nu toe, Jesaja 14-20, hebben we te maken gehad met indirecte oordelen van de HEERE door Zijn instrument de Assyriërs. Deze oordelen worden genoemd: een “verdelging” die “vast besloten” is (Js 10:22). De Assyriërs, ofwel de koning van het noorden, vallen Israël aan en stoten daarna door naar het zuiden, naar Egypte.

Oogst: In de hoofdstukken die nu volgen, Jesaja 21-24, krijgen we te maken met de directe oordelen van Christus na Zijn verschijning. We krijgen dan oordelen waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen gelovigen die gespaard worden en goddelozen die niet worden gespaard, maar door het oordeel worden weggenomen. Dit is het omgekeerde van wat plaatsvindt bij de opname van de gelovigen, want dan worden de gelovigen weggenomen en de ongelovigen achtergelaten.

Het is als het ware het binnenhalen van de oogst (Mt 13:36-43; Op 14:14-16). Dan wordt het kaf van het koren gescheiden. Trouwens, ook bij de tien plagen van Egypte vinden we eerst oordelen waarbij ook Israël lijdt onder de oordelen, en later de oordelen waarbij Israël wordt gespaard. De oogst begint met het oordeel, door Christus, over Babel, het leger van het beest (Op 19:11-21), en eindigt met het oordeel over de levenden (Mt 25:31-46), waarbij ook als het ware het kaf van het koren wordt gescheiden.

Er staan drie lasten in dit hoofdstuk. Ze betreffen Babel (verzen 1-10), Edom (verzen 11-12) en Arabië (verzen 13-17). We zullen zien dat Babel in de toekomst gelijk is aan het herstelde Romeinse rijk ofwel de verenigde staten van Europa, wellicht met andere westerse bondgenoten. Babel (Rome, Europa) zal een verbond sluiten met de antichrist, de komende valse koning van Israël. Babel, Europa, zal het inmiddels verslagen land Israël te hulp komen en met zijn leger in Israël komen. De koning van het noorden keert dan terug naar Israël. De strijd kan beginnen. Maar dan verschijnt de Heer Jezus!

Js 21:1-2 | Last over de woestijn aan de zee (Babel)

1 De last over de woestijn aan de zee.
Zoals wervelwinden
in het Zuiderland voorbijtrekken,
komt het uit de woestijn,
uit een vreselijk land.
2  Een hard visioen
is mij bekendgemaakt:
de trouweloze handelt trouweloos,
de verwoester verwoest.
Trek op, Elam!
Beleger [Babel], Medië!
Al haar zuchten
heb Ik doen ophouden.

“De woestijn aan de zee” (vers 1) moeten we zoeken in het zuiden van Irak. Het is Babel dat in het Golfgebied ligt (vgl. Jr 51:13a{118},42). We lezen dat Johannes staat op het zand van de zee (Op 12:18). Hier kunnen we zien dat Babel verbonden is met Openbaring 13 en dan met name het beest uit de zee, dat is het herstelde Romeinse rijk in de toekomst. Babel ligt aan de zee, maar het zal spoedig door de Meden worden veroverd en verwoest en tot een woestijn worden. Ook geestelijk gezien is het prachtige, rijke Babel een dorre woestijn (Op 17:3) en worden de volken afgebeeld als de grote wateren, de rusteloze zee (Op 17:1,15).

Het is duidelijk een profetie, want op dat moment is Assyrië nog het machtige wereldrijk. Van Babel is nog niet veel te zien. Het is juist het wezen van de profetie dat God daarin toekomstige gebeurtenissen beschrijft, waarvan nog geen enkel aspect in het heden te ontdekken valt.

Dat geldt evenzo voor de verovering van Babel door de Meden en Perzen. Elam, dat is het zuidwesten van Perzië, trekt samen met Medië (vers 2) met geweld en snel tegen Babel op (Dn 5:28-30). Zo zal de HEERE Zijn volk verlichting geven van het juk van Babel en “al haar zuchten … doen ophouden”.

Het heeft ook allemaal een betekenis voor de eindtijd. Terwijl de koning van het noorden bezig is met de strijd in Egypte (Dn 11:40-44), komt eindelijk het machtige leger van het herstelde Romeinse rijk in het noorden van Israël. Het leger van de koning van het noorden keert dan terug naar Israël. Dan is de tijd aangebroken voor Christus om te verschijnen en persoonlijk het oordeel te vellen over dit rijk, dat typologisch wordt uitgebeeld door Babel (Dn 11:45). Dat wat koning Kores, de koning van het Medisch-Perzische rijk, – door de HEERE “Zijn gezalfde” genoemd (Js 45:1) –, heeft gedaan met Babel in het verleden, zal door Christus (= Gezalfde) in de toekomst gebeuren. Kores is in Jesaja 40-45 een type van Christus.

Js 21:3-4 | De pijn van Jesaja

3  Daarom zijn
mijn lendenen vol pijnscheuten.
Weeën hebben mij aangegrepen
als de weeën van een barende vrouw.
Ik krimp ineen bij het horen,
ik ben verschrikt bij het zien.
4  Mijn hart slaat over,
huiver en angst overvallen mij.
De [avond]schemering, waar ik [anders] zo naar verlang,
maakt Hij voor mij tot een verschrikking.

In de geschiedenis zijn deze verzen als voorvervulling vervuld wanneer een bondgenoot van koning Kores de Pers, koning Darius de Meder, met zijn leger de stad Babel bij verrassing inneemt. Ze beschrijven de gevoelens van de bevolking van de stad tijdens de plotselinge inval van de Meden en de Perzen. Ze beschrijven echter ook de gevoelens van Jesaja die dit als ziener aanschouwt. Tevens is het een beschrijving van de uiting van de gevoelens van het leger van Europa in de toekomst als de Heer hen oordeelt door Zijn verschijning.

Het verschrikkelijke geweld dat Jesaja in het visioen ziet, laat hem niet onberoerd. Als hij al het leed en de ellende ziet die over Babel komen, zelfs al hebben ze het verdiend, grijpt hem dat weer aan (vers 3). De pijn die hij ervaart, is groot. Pijnscheuten schieten door zijn lichaam en beroven hem van de kracht om te lopen. Het is een niet te ontlopen pijn, net als er voor een barende vrouw niet te ontkomen is aan de weeën die bij de bevalling horen. Hij kan het niet van zich afzetten. Hij wordt erdoor beroofd van de genoegens van de rust van de nacht (vers 4).

Welke indruk maakt het op ons als we horen van rampen over volken en landen die de christenen vervolgen? Of wat zijn onze gevoelens als we eraan denken in wat voor leed Israël en de wereld gedompeld zullen worden vlak voor de terugkeer van de Heer Jezus, dat betekent binnenkort (Mt 24:33)?

Js 21:5-9 | Zorgeloosheid en val van Babel

5  Maak de tafel gereed;
spreid de kleden;
eet, drink.
Sta op, vorsten,
bestrijk het schild!
6  Want zo heeft
de Heere tegen mij gezegd:
Ga, zet een wachter uit;
laat hem vertellen wat hij ziet.
7  En ziet hij strijdwagens,
ruiters twee aan twee,
een karavaan ezels,
een karavaan kamelen,
laat hij dan scherp opletten,
zeer scherp!
8  Hij roept: Een leeuw!
Heere, op de wachttoren
sta ik
overdag voortdurend.
En op mijn wachtpost
sta ik
hele nachten door.
9  Zie nu, daar komt het:
strijdwagens, manschappen,
ruiters twee aan twee!
Hij neemt het woord en zegt:
Gevallen, gevallen is Babel!
En alle beelden van zijn goden
heeft Hij tegen de grond stukgebroken.

Wat in deze verzen wordt beschreven, is vervuld bij de val van Babel op 12 oktober 539 v.Chr. en is uitvoerig beschreven door geschiedschrijvers. De Babyloniërs denken in de verste verte niet aan het naderende onheil. Ze leven er zorgeloos op los en doen zich te goed aan rijk voorziene tafels waaraan ze op heerlijke rustbedden aanliggen (vers 5). Terwijl zij feesten, is de vijand bezig hen onverwachts te overvallen. Hij heeft de loop van een kanaal dat door de stad Babel heen stroomt, veranderd en is Babel binnengeslopen door de drooggelegde rivierbedding.

Dit tafereel van zorgeloosheid en de inval van de vijand wordt in Daniël 5 beschreven. Zie ook Jesaja 13-14. Jesaja beschrijft het alsof hij erbij aanwezig is, terwijl het nog honderdvijfenzeventig jaar zal duren voordat het gebeurt. Hij roept hun toe hun gemakzucht te verlaten en zich klaar te maken voor de strijd. Het bestrijken van het schild is het insmeren ervan met olie om de vijandelijke slagen ervan te laten afglijden.

Jesaja moet een wachter uitzetten (vers 6). Het lijkt erop dat hij zelf die wachter is, net als verderop in vers 11 hij zelf ook een wachter is (vgl. Hk 2:1-2). Een wachter is iemand die in de raadsbesluiten van God staat, die weet wat er gaat gebeuren en die uitziet naar die gebeurtenis.

Zo is het ook voor ons. Wie uit de Schrift heeft geleerd wat God heeft voorzegd door Schrift met Schrift te vergelijken, die Zijn voornemen kent en aanvaardt wat hem duidelijk is geworden, is in staat anderen te waarschuwen. Een wachter ziet uit en is in gemeenschap met God.

God zegt waarop hij moet letten (vers 7). Hij moet wel aandachtig en “scherp, zeer scherp” oplettend kijken. Hij bevestigt dat hij dat zal doen op de wachttoren in de nacht (vers 8). Hij is heel waakzaam. Slapen is er niet bij voor wie Gods waarschuwingen en aanwijzingen serieus neemt. Dan ziet hij hoe precies dat gebeurt wat door God is voorzegd (vers 9). Gods werktuigen doen hun werk en brengen Babel ten val.

Met zijn uitroep “een leeuw!” (vers 8) doelt Jesaja op het leger van de Meden en de Perzen. Dat leger is gevaarlijk als een leeuw. De Dode Zee-rollen vermelden ‘ziener’ in plaats van ‘leeuw’ (deze woorden zijn in het Hebreeuws bijna hetzelfde). De tekst moet dan ook vertaald worden met “de ziener roept uit:”.

Babel zal vallen door de “strijdwagens” en de “manschappen” van de Meden en de Perzen (vers 9). Dat de ruiters “twee aan twee” komen, wijst mogelijk op de dubbele nationaliteit, dat is die van de Meden en de Perzen. De val van Babel wordt in het boek Openbaring met dezelfde woorden weergegeven (Op 14:8; 18:2). Dat toont de nauwe verbinding van de profetie van het Oude Testament met die van het Nieuwe Testament. Pas in de eindtijd, bij de verschijning van Christus – de Leeuw uit de stam van Juda (Op 5:5) –, zal deze profetie over de val van Babel zijn volle vervulling vinden.

De volgorde van de gebeurtenissen die Jesaja beschrijft, maakt duidelijk dat het oordeel over Babel (Jesaja 21) pas zal plaatsvinden ná de verdelging van Israël door de koning van het noorden (Jesaja 17-18) en nadat deze koning doorgestoten is om ook Egypte, de koning van het zuiden, en zijn bondgenoten (Jesaja 19-20) te vernietigen.

Js 21:10 | De troost voor Gods volk

10  O mijn gedorste [volk],
graan van mijn dorsvloer;
wat ik gehoord heb
van de HEERE van de legermachten,
de God van Israël,
heb ik u bekendgemaakt.

Hier wordt het dorsen door God duidelijk. Het dorsen is Gods tuchtmiddel voor Zijn volk. Hij gebruikt de heidenvolken als instrument om Zijn volk te dorsen en te slaan (vgl. Js 10:5). Dat is om het van het kaf te ontdoen en het koren over te houden.

Met deze mededeling wil Jesaja zijn volk bemoedigen en waarschuwen. Hij brengt het volk niet een door hemzelf verzonnen boodschap, zoals moderne theologen ons willen laten geloven, maar geeft door wat hij van de HEERE, de God van Zijn volk, heeft gehoord. Van de Heer Jezus lezen we dat Hij spreekt wat Hij bij Zijn vader gezien heeft (Jh 8:38). Ook wij mogen doorgeven wat we van de Heer hebben geleerd en niet onze eigen ideeën en uitleggingen.

Js 21:11-12 | Last over Duma

11 De last over Duma.
Men roept mij uit Seïr toe:
Wachter, hoe staat het met de nacht?
Wachter, hoe staat het met de nacht?
12  De wachter zei:
De morgenstond is gekomen,
maar het wordt ook nacht.
Wilt u vragen, vraag!
Keer terug, kom!

Duma (vers 11) stamt af van Ismaël (Gn 25:12-14). Dat deze profetie over Edom gaat en met Duma Edom wordt bedoeld, blijkt uit de tweede regel, waar “Seïr” wordt genoemd. Seïr ligt in Edom (Gn 36:8). Duma betekent ‘stilte’, dat wil zeggen de stilte van de dood. Het spreekt van de doodsnood die over Edom komt. Ze hebben gehoord wat de grote profeet Jesaja heeft verteld. Ze hebben zijn waarschuwingen gehoord of anderen erover horen vertellen. Ze hebben ook over zijn aankondigingen van oordeel en van behoudenis en uitredding gehoord.

Hierin is Jesaja een type van het gelovig overblijfsel van Israël dat dan het evangelie van het koninkrijk zal verkondigen (Mt 24:14), in dit geval aan de Edomieten. Dit evangelie moeten we duidelijk onderscheiden van het evangelie dat in deze tijd van genade verkondigd wordt, het evangelie van de genade van God (Hd 20:24).

Nu zijn ze nieuwsgierig geworden of hij hun ook iets te vertellen heeft. Daarom stellen ze Jesaja, de wachter, een vraag vanuit Seïr, het gebied waar de Edomieten wonen (Jz 24:4a{119}). Door de herhaling krijgt de vraag extra nadruk. De betekenis van de vraag is symbolisch: Hoever is de nacht al verstreken? Daarin ligt de vraag opgesloten hoelang het nog duurt voordat de dag aanbreekt, dat is de periode van Israëls heerlijkheid waarover de profeten hebben gesproken.

Hoe de vraag aan Jesaja gesteld wordt, wordt niet verteld. Mogelijk heeft Jesaja in een gezicht iemand gezien die hem die vraag stelt. Iets dergelijks zien we ook als Paulus in een gezicht een Macedonische man ziet die hem roept (Hd 16:9).

De Edomieten hebben ook te lijden van de Assyriërs. Zou de profeet uit Juda ook kunnen zeggen hoe lang dat nog voor hen zal duren? Tot twee keer toe stellen ze die vraag. Willen ze echt weten wanneer de morgen komt, dat wil zeggen het vrederijk, de tijd van Israëls heerlijkheid, of gaan ze er spottend van uit dat Jesaja maar wat roept (vgl. 2Pt 3:3-4{120})?

Jesaja geeft hun de verzekering dat de morgen zeker zal komen. Het vrederijk komt, want de “Zon der gerechtigheid” gaat op (Ml 4:2). Maar ook de nacht zal komen. De nacht is hier het oordeel van God over Edom. De dag van Israëls heerlijkheid zal de nacht van het oordeel over Edom zijn.

Jesaja weet het antwoord omdat hij in Gods raadsbesluiten staat (vers 12). Hij geeft ook het antwoord. Hij wijst op de morgenstond van een komende dag en ziet die als al gekomen. Dat zegt de gelovige die God op Zijn Woord vertrouwt en gelooft dat Hij Israël eenmaal in de volle zegen zal invoeren. Maar Jesaja zegt ook dat er een nacht komt.

Dan wordt de Edomiet opgeroepen om terug te keren en te komen. Dat is opnieuw een oproep om zich te bekeren, ook voor de spotters. Zelfs in een boodschap van oordeel blijft God in Zijn lankmoedigheid de mens oproepen om zich te bekeren. Zelfs op de laatste bladzijde van de Bijbel klinkt het nog: “Laat hij die dorst heeft, komen; laat hij die wil, [het] levenswater nemen om niet” (Op 22:17).

Het antwoord van de wachter heeft voor iedere ‘Edomiet’ betekenis. Voor de oprecht vragende ‘Edomiet’ die de boodschap van de wachter aanneemt als namens God gesproken, zal na de nacht de dag aanbreken (Rm 13:12a{121}). Maar voor een spottende ‘Edomiet’ is het nacht en blijft het nacht. Wie echt wil weten hoe de toekomst er uitziet, wat er gaat gebeuren, wordt uitgenodigd daarnaar te vragen. De oprechtheid van de vraag zal ook blijken uit het gehoor geven aan de oproep terug te keren tot God en aan Zijn uitnodiging om bij Hem te komen (Mt 11:28{122}).

We mogen telkens vragen hoe lang het nog duurt voordat het dag wordt. Dat is een bewijs dat we niet leven voor hier-en-nu, maar in het licht van de toekomst. Het is een bemoediging voor de gelovige. Elke keer mogen we het profetische woord bevragen en erdoor bemoedigd worden dat het God niet uit de hand loopt en dat Hij ten slotte al Zijn beloften zal waarmaken. Er ligt ook in opgesloten dat, om het dag te zien worden, het nodig is dat de vraagsteller terugkeert, dat is zich bekeert tot God.

Voor Israël en de wereld zal “een morgen zonder wolken” (2Sm 23:4) aanbreken als de Heer Jezus Zijn vrederijk opricht. Daaraan moet eerst Zijn komst ten oordeel voorafgaan. Israël en de wereld moeten eerst door de nacht van de grote verdrukking heen. Die nacht zal voor allen die zich niet bekeren, overgaan in de eeuwige nacht. Voor allen die zich bekeren, die terugkeren en komen, zal het eeuwig licht zijn.

In dit gedeelte over Duma vinden we een profetische waarschuwing aan Edom. Als Edom niet luistert naar deze waarschuwing, komt de toorn van God over hem door middel van de Assyriërs, de koning van het noorden (Js 10:5). Jesaja vermeldt dat niet uitdrukkelijk, maar we vinden het wel in Obadja (Ob 1:1-9).

Na de verschijning van de HEERE en het herstel van Israël, inclusief de teruggekeerde tien stammen, zal Hij brullen uit Sion (Jl 3:16) en Zijn wijnpersbak treden in het dal van Josafat (Jl 3:12-13). Dan worden de volken in het land van Edom geoordeeld (Js 34:1-15; 63:1-6). Ook dan zal Edom opnieuw worden verwoest.

Ten slotte zal het gelovig overblijfsel van Israël hun erfdeel in bezit nemen door de overgebleven Edomieten volkomen uit te roeien (Js 11:14; 34:6-17; Ez 25:14). Daarom wordt Edom hier Duma genoemd dat, zoals we al hebben opgemerkt, ‘stilte’ betekent in de zin van ‘stilte van de dood’.

Js 21:13-17 | Last over Arabië

13 De last over Arabië.
U moet overnachten in het woud in Arabië,
karavanen van de Dedanieten.
14  [Treed] de dorstige tegemoet,
breng water,
inwoners van het land Tema,
treed de vluchteling met brood voor hem tegemoet.
15  Want zij zijn op de vlucht voor de zwaarden,
voor het getrokken zwaard,
voor de gespannen boog,
en voor de druk van de oorlog.
16 Want zo heeft de HEERE tegen mij gezegd: Nog binnen een jaar, [gerekend] naar de jaren van een dagloner, zal het met al de luister van Kedar gedaan zijn. 17 Het aantal overgebleven boogschutters, de helden van de Kedarenen – het zullen er maar weinig zijn. Want de HEERE, de God van Israël, heeft gesproken.

Het woord “Arabië” (vers 13) is verwant met het woord ‘nacht’ (“overnachten”). Het ‘overnachten’ slaat op het feit dat de Arabieren zullen vluchten voor de vijand. Dat zij niet moeten overnachten op de normale karavaanroutes, maar in het (wilde) woud waar geen oases zijn, onderstreept deze gedachte.

De Dedanieten zijn een handeldrijvende Arabische stam uit het zuiden van Arabië. Handeldrijven houdt in dat ze reizigers zijn met karavanen die hun handelswaar vervoeren naar verre oorden. Het zijn afstammelingen van Abraham en Ketura (Gn 25:1-3). Tema ligt in het noordwesten van Arabië. Jesaja roept de Temanieten op de vluchtelingen aan water en brood te helpen (vers 14). De Dedanieten zijn op de vlucht voor het zwaard van de koning van Assyrië (vers 15). Nu moeten ze overnachten bij de Temanieten, een Ismaëlitische stam, nakomelingen van Abraham en Hagar (Gn 25:12,15).

De Arabieren zijn dan wel aan een onmiddellijk gevaar ontkomen door te vluchten, maar vrij spoedig hierna zullen ze toch door een grote ramp worden getroffen. De tijd wordt weer precies vastgesteld (vers 16; vgl. Js 16:14). Kedar ligt in het noorden van Arabië. Het is bekend om zijn mooie zwarte tenten (Hl 1:5; vgl. Jr 49:28-29). Van die schoonheid zal net als van deze Arabische stammen niet veel overblijven (vers 17).

Jesaja 22

Inleiding

Jesaja 21 spreekt over de verschijning van Christus. Zowel Babel (Europa) als Assyrië (de koning van het noorden) wordt op een bovennatuurlijke wijze vernietigd in het noorden van Israël, in de buurt van Megiddo ofwel Harmagedon. Vervolgens brengt Jesaja 22 ons naar de vestiging van de troon van David in Jeruzalem door Christus. Maar eerst zien we nog hoe de antichrist, die tijdens de grote verdrukking de koning van Israël is, wordt onttroond (vers 19; vgl. Zc 11:17) tijdens de verdelging van Israël door toedoen van de koning van het noorden.

Deze eindtijdprofetieën worden geïllustreerd door de voorvervulling ervan als Jeruzalem ten tijde van koning Zedekia wordt verwoest door koning Nebukadnezar. Die voorvervulling zien we ook in dit hoofdstuk in het afzetten van Sebna, profetisch een type van de antichrist, voor wie dan Eljakim, profetisch een type van Christus, Die dan in Jeruzalem gaat regeren, in de plaats komt.

Js 22:1-7 | Het komende oordeel genegeerd

1 De last over het Dal van het Visioen.
Wat hebt u toch dat u
allen op de daken klimt?
2  Stad vol tumult [en] rumoer,
uitgelaten stad,
uw gevallenen zijn niet gevallen door het zwaard
en zijn [ook] niet gestorven in de strijd.
3  Al uw leiders zijn tezamen gevlucht,
zonder [één] boog[schot] zijn zij gevangengenomen;
al de uwen die werden gevonden, tezamen zijn zij gevangengenomen,
hoe ver zij ook weggevlucht waren.
4  Daarom zeg ik: Wend [uw] blik van mij af,
laat mij bitter wenen;
dring niet aan om mij te troosten
over de verwoesting van de dochter van mijn volk.
5  Want het is een dag van verwarring, vertrapping en ontreddering,
[een dag] van de Heere, de HEERE van de legermachten,
in het Dal van het Visioen; [een dag] waarop muren omver worden gehaald,
en [een dag] van geschreeuw tegen het gebergte.
6  Want Elam neemt de pijlkoker op,
de man en de paarden [staan] bij de strijdwagen,
en Kir ontbloot het schild.
7  Het zal gebeuren dat uw mooiste dalen
vol zullen staan met strijdwagens,
en de ruiters zullen zich in slagorde opstellen tegenover de poort.

We kunnen de last over Jeruzalem, hier genoemd “het Dal van het Visioen” (vers 1; vgl. Jr 21:13), in dit hoofdstuk alleen begrijpen als we de profetische vervulling ervan zien. Anders lijkt deze profetie over Jeruzalem, na Jesaja 7-12, overbodig en niet op zijn plaats te midden van de oordelen over de heidenvolken. Hoewel de stad niet letterlijk in een dal ligt, wordt zij omgeven door bergen (Ps 125:2a{123}). De naam is verbonden aan het Kidrondal bij Jeruzalem.

Een schouwspel doet de inwoners op de daken klimmen, om toch niets van het spektakel te missen. Ontzet vraagt Jesaja zich af wat ze hebben, waarvan ze bezield zijn. Zien ze dan niet dat het oordeel eraan komt? Van een aanstaand oordeel wil men echter niet weten. Het gevaar wordt genegeerd en weggespoeld door vermaak en dat terwijl er, zo verzekert Jesaja de inwoners van Jeruzalem, oordelen over de stad zullen komen (vers 2).

Zoals zo vaak het geval is, gaat het zowel om oordelen die vlak voor de deur staan als om oordelen die in de eindtijd zullen plaatsvinden. Op korte termijn zal de koning van Assyrië Juda binnentrekken, echter zonder Jeruzalem te veroveren (2Kn 18:13). Later zal Babel als voorvervulling van deze profetie Jeruzalem verwoesten. De volle vervulling zal plaatsvinden als de profetische Assyriërs, de koning van het noorden, komen om Jeruzalem te verdelgen. De vernedering zal groot zijn. Leiders zullen vluchten, zodat het leger stuurloos is (vers 3). Niemand zal ontkomen, hoever ze ook gevlucht zijn.

Jesaja is ontzet als hij de verwoesting van de stad voor zijn geestesoog ziet (vers 4). Jeruzalem is in zijn dagen, dat zijn de dagen van Hizkia, niet door Assyrië ingenomen. Door een wonder van Gods genadige ingrijpen is de stad gespaard gebleven. Het heeft de inwoners van de stad echter niet tot inkeer en terugkeer tot God gebracht. Daarom zal de stad verwoest worden, wat zal gebeuren door Nebukadnezar. Jesaja is daar zo diep van onder de indruk, dat hij niet getroost wil worden. Zijn smart is zo groot, dat hij er niemand in kan laten delen. Hij weet dat deze verwoesting van de HEERE komt (vers 5) en daarom rechtvaardig, maar ook zo hevig is.

We zien hier dat God geen vreugde heeft in het oordeel dat Hij over wie dan ook van Zijn schepselen moet brengen. Hij moet zeker oordelen, maar tegelijk is het Zijn vreemd werk (Js 28:21). Dezelfde Geest door Wie de profeet het komende lijden ziet, leidt hem ertoe om erover te huilen.

Dit zien we ook bij Hem, Die de uitstraling is van Gods heerlijkheid en de afdruk van Zijn Wezen. Hij vergiet tranen als Hij het lijden ziet dat over Jeruzalem zal komen en heeft verdriet over de hardheid van hart waardoor de stad weigert onder Zijn vleugels te schuilen (Lk 19:41-42; Mt 23:37). En ook wij mogen niet met een koud hart, zonder medegevoel, spreken over de vreselijke, eeuwige straf die ieder zal ondergaan die weigert zich te bekeren.

Jesaja ziet de vijand zich gereedmaken om het land binnen te vallen (vers 6). De wapens worden opgenomen en de strijdmacht wordt opgesteld. Vanuit strategisch gelegen gebieden als Elam, in het zuidwesten van Perzië, en Kir, in het noorden van Perzië, de Meden, zullen de legers van Assyrië Juda binnentrekken. Daar zullen ze de mooiste dalen van Juda met hun legers vullen (vers 7). De mooie aanblik zal veranderen in een toneel vol dreiging. Ze zullen zich tegenover de poort van Jeruzalem opstellen.

Net als bij de koning van het noorden in de toekomst bestaat het leger van Assyrië dat Jeruzalem aanvalt uit een bondgenootschap van vele volken. Tot deze alliantie horen ook Elam en Kir (verzen 6-7). Elam (Perzië) staat bekend om zijn boogschutters, terwijl Kir (Meden) met ontblote schilden klaarstaat voor de strijd.

Js 22:8-11 | De HEERE genegeerd

8  Men zal ontmantelen wat Juda bescherming biedt.
Op die dag zult u uitkijken
naar het wapenarsenaal in het Woudhuis;
9  en de bressen in de Stad van David ziet u.
Ja, het zijn er vele.
U vangt het water van de Benedenvijver op.
10  U telt de huizen van Jeruzalem
en u breekt huizen af om de muren te versterken.
11  Verder maakt u een reservoir tussen beide muren
voor het water van de Oude Vijver.
Maar u zult geen oog hebben voor Hem Die dit gedaan heeft,
en Hem Die dit in een ver [verleden] gevormd heeft, ziet u niet.

Wat in dit gedeelte wordt beschreven, heeft plaatsgevonden in de tijd van Hizkia (2Kn 20:12-21; 2Kr 32:2-7,30). Dit gedeelte beschrijft hoe er allerlei voorzorgsmaatregelen worden genomen om zich bij een eventuele aanval van Assyrië te verweren. Een stad die een lange belegering voorziet, heeft veel te regelen. Ze moeten zorgen voor wapenvoorraden (vers 8), watervoorraden (vers 9) en versterking van de muren (vers 10).

Hun voorzorgsmaatregelen zijn goed en gepast. Het verkeerde is dat zij alleen dáárnaar “uitkijken”, alleen dáár hun blik op richten (vers 8), in plaats van te vertrouwen op God. Bij het volk is geen geloof, ze hebben “geen oog … voor Hem Die dit heeft gedaan” (vers 11). Ze denken er niet aan dat hun dit alles overkomt uit Zijn hand, om hen tot bekering te brengen. Ze kijken naar menselijke zekerheden en niet naar de HEERE. Ze zien Hem eenvoudig niet.

Dit laatste gedeelte is vooral van toepassing op de antichrist, de komende leider van Israël, die zijn land moet verdedigen tegen de Assyriërs, de komende koning van het noorden. Deze antichrist zal zijn vertrouwen stellen op een bondgenootschap met het beest, de machtige leider van het verenigd Europa. Maar het is tevergeefs. Wat Jeruzalem bescherming biedt, zal worden ontmanteld (vers 8), maar zij hebben geen oog voor Hem Die dit heeft gedaan (vers 11). Het volk luistert niet naar de roede en naar Wie hem voor hen bestemd heeft (Mi 6:9). Uiteindelijk zal de HEERE de koning van het noorden gebruiken als instrument om de antichrist, de valse koning van Israël, te verwijderen (verzen 15-19).

De les van deze verzen is belangrijk. Wat wij in eigen kracht willen doen, is nutteloos en verwoestend. Alleen wat we doen in Gods kracht en door Hem geleid, heeft een goede uitwerking. Het kwaad kan nooit worden tegengegaan met middelen die wij door menselijke wijsheid hebben aangeschaft. Als we God vergeten, voert dat tot een vertrouwen op menselijke bronnen en middelen, wat onvermijdelijk zal eindigen in teleurstelling en ellende.

Js 22:12-13 | De oproep tot bekering genegeerd

12  De Heere, de HEERE van de legermachten,
zal op die dag oproepen
tot wenen en tot rouw,
tot kaalscheren en tot het omdoen van een rouwgewaad.
13  Maar zie, er is vreugde en blijdschap,
men doodt runderen en slacht schapen,
men eet vlees en drinkt wijn. [Men zegt:]
Laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij!

Als ze zo belegerd worden, roept de HEERE op tot verootmoediging, tot berouw en omkeer (vers 12). Maar wat doen ze? Ze geven zich over aan feesten, eten en drinken (vers 13). Ze zijn volkomen zorgeloos met betrekking tot het dreigende gevaar. Daarin lijken zij op Babel dat ook zo lichtzinnig feestviert, terwijl de vijand voor de poort staat (Js 21:5; vgl. Lk 17:26-27{124}). Ze zien de dood zelfs onder ogen.

In plaats van daardoor naar de HEERE uitgedreven te worden is hun tartende reactie: “Laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij!” Het is een beschrijving van de huidige maatschappij waar de mensen ook zo leven. Het is ook de geestelijke toestand van het volk Israël straks onder de regering van de antichrist op het moment van de inval van de koning van het noorden.

Iemand kan alleen maar zo spreken als hij niet gelooft in een opstanding, in een leven na de dood. Paulus haalt deze woorden aan om de dwaasheid aan te tonen van mensen die zeggen dat ze gelovigen zijn, maar de opstanding van Christus loochenen (1Ko 15:32b{125}). Als Christus niet zou zijn opgestaan, ga dan maar je gang, want dan is met de dood alles over en uit. Het is voor ieder denkend mens het toppunt van dwaasheid om dat te geloven, want “Christus is opgewekt uit [de] doden, de Eersteling van hen die ontslapen zijn” (1Ko 15:20). Dit betekent dat een mens zich eenmaal voor Hem zal moeten verantwoorden. Het betekent ook dat alle lijden en smaad die gelovigen nu ondergaan ter wille van hun verbinding met Hem, door Hem eenmaal zal worden beloond.

Js 22:14 | Geen verzoening

14  Maar de HEERE van de legermachten heeft Zich aan mij persoonlijk geopenbaard:
Voorwaar, deze ongerechtigheid wordt voor u niet verzoend, totdat u sterft,
zegt de Heere, de HEERE van de legermachten.

Zelfs als mensen de gedachte aan een dreigend oordeel niet van zich kunnen afzetten, zullen ze de gedachte eraan als een prikkel ervaren om nog te genieten wat er te genieten valt. Zich bekeren met berouw over hun zonden is er niet bij.

Dan komt het ogenblik dat het voor eeuwig te laat is. Dat is ook het geval bij het volk. Het volk is in een zodanige toestand van afval, dat de HEERE hun ongerechtigheid niet kan verzoenen. Ze zullen dan in hun zonden sterven (vgl. Jh 8:24{126}).

Dit is een van de vreselijkste oordelen in het Oude Testament. Dit komt overeen met het moedwillig zondigen (Hb 10:26; Nm 15:30-31), het zondigen met opgeheven hand, met gebalde vuist naar de hemel. Daarvoor is geen zondoffer meer mogelijk. Zo ernstig vat de HEERE de onverschillige houding van het volk op.

Js 22:15-19 | Profetie over Sebna

15 Zo zegt de Heere, de HEERE van de legermachten:
Ga, treed binnen
bij die hofmaarschalk, bij Sebna, het hoofd van de hofhouding, [en zeg:]
16  Wat hebt u hier of wie hebt u hier,
dat u hier voor uzelf een graf hebt uitgehouwen?
Dat houwt zich in de hoogte een graf uit,
hakt zich in de rots een woning uit!
17  Zie, de HEERE werpt u weg met de werpkracht van een man,
en rolt u op als een rol.
18  Hij zal u helemaal ineenrollen tot een kluwen,
als een bal naar een wijd uitgestrekt land werpen.
Daar zult u sterven en daar zullen uw praalwagens zijn,
[u,] schandvlek van het huis van uw heer!
19  Ik zal u wegstoten uit uw ambt;
hij zal u van uw post verdrijven.

Te midden van de vele profetieën over volken en steden profeteert Jesaja in dit en het volgende gedeelte bij wijze van uitzondering over enkele personen. Waarom is dat? Een van de belangrijkste redenen waarom God de koning van het noorden gebruikt om Israël te tuchtigen is om de antichrist, de valse koning van Israël, van de troon te stoten. Daarom horen de profetieën over Sebna en Eljakim juist tot de last over het Dal van het Visioen, dat is over … Jeruzalem!

Eerst schrijft Jesaja over Sebna (verzen 15-19). Bij de lichtzinnigheid van Jeruzalem, beschreven in de vorige verzen, hoort een figuur als Sebna (vers 15). Met een ondertoon van minachting spreekt de HEERE over hem als “die hofmaarschalk”. Hij is de beheerder van de koninklijke goederen. Dat is een belangrijke baan, waaraan veel macht verbonden is. Maar Jesaja is er niet van onder de indruk en gaat op het bevel van de HEERE naar hem toe. Hoewel alleen de opdracht wordt vermeld en niet de uitvoering ervan, is duidelijk dat de profeet de opdracht ook in gehoorzaamheid vervult (vgl. Js 7:3; 8:1).

Sebna leeft naar zijn stand. Hij leeft voor “hier”, een woord dat drie keer in vers 16 voorkomt. Door het drie keer te gebruiken en dat in vragende zin legt de HEERE de klemtoon op de dwaasheid van Sebna alles alleen met de aarde en het hier-en-nu te verbinden. In zijn hoogmoed heeft hij zelfs al voor een rotsgraf gezorgd. Het is een praalgraf, uitgehouwen tussen de graven van de koningen (vgl. 2Kr 32:33). Ook bij zijn dood wil hij met eer behandeld worden.

Van zijn plannen zal echter niets terechtkomen (vgl. Lk 12:20-21{127}) omdat de HEERE hem als een opgerolde bol touw zal wegslingeren (verzen 17-18; vgl. 2Sm 18:17-18). Hij zal niet in het door hem uitgehouwen graf gelegd worden. Hij zal aan zijn einde komen in een vreemd land. In dat land zal van zijn arrogantie niets overblijven. Zijn praalwagens, die zijn luister moeten vergroten, zullen een schandvlek zijn voor “het huis van uw heer”, dat is Hizkia.

In vers 19 zegt de HEERE dat Hij Sebna – die net als Achaz in Jesaja 7 een voorafschaduwing van de antichrist is – met geweld uit zijn functie zal wegstoten. Sebna zal van zijn hoge post worden verdreven. Zo zal de HEERE ook door de koning van het noorden korte metten maken met de antichrist en hem verdrijven van zijn hoge post als koning van Israël.

Sebna zal het leven verlaten zoals hij het heeft geleefd: zonder God en zonder hoop. Zo zal het gebeuren met ieder die een hoge plaats in de wereld heeft gehad, maar met God geen rekening heeft gehouden en zonder geloof in Christus gestorven is. Hij zal als een bal naar een wijd uitgestrekt land geworpen worden. Zo zal het ook de antichrist vergaan.

Js 22:20-22 | Profetie over Eljakim

20  Op die dag zal het gebeuren
dat Ik Mijn dienaar Eljakim, de zoon van Hilkia, zal roepen.
21  Ik zal hem bekleden met uw gewaad,
hem uw gordel ombinden,
en uw heerschappij zal Ik in zijn hand leggen.
Hij zal als een vader zijn voor de inwoners van Jeruzalem
en voor het huis van Juda.
22  En Ik zal de sleutel van het huis van David op zijn schouder leggen.
Als hij opendoet, zal niemand sluiten.
Als hij sluit, zal niemand opendoen.

Als de valse koning van Israël, de antichrist, is onttroond, komt de rechtmatige Koning op Zijn troon. Daarom is Jesaja nog niet klaar met zijn boodschap voor Sebna. De tweede persoon over wie hij schrijft, is Eljakim. De HEERE zegt tegen Sebna dat Eljakim zijn plaats zal innemen (vers 20). Hij noemt Eljakim “Mijn dienaar”. De titel “Mijn dienaar” (of “Mijn knecht”) komen we in het tweede deel van Jesaja meerdere keren tegen als een titel van de Messias (Js 42:1; 49:3; 52:13; 53:11). Eljakim is dan ook een duidelijk type van Christus, de Messias. Eljakim, de dienaar van de HEERE, zal alle kleding van Sebna krijgen, waarmee wordt gezegd dat hij al diens waardigheid en heerschappij overneemt (vers 21).

De vermelding van deze twee personen is hier gedaan omdat Sebna een type is van de antichrist en Eljakim van Christus. De verwoesting van Jeruzalem door de koning van het noorden is door de HEERE toegelaten om de antichrist uit Jeruzalem te verwijderen en zo plaats te maken voor Christus. Dat is de eerste fase van het oordeel over de antichrist. De tweede fase breekt aan bij de verschijning van Christus. Dan zal de Heer Jezus de antichrist (net als Sebna), samen met het beest, als een bal wegwerpen naar een wijd uitgestrekte plaats, namelijk de poel van vuur (Op 19:20).

Eljakim zal “als een vader zijn voor de inwoners van Jeruzalem en voor het huis van Juda”. Dit is een prachtige omschrijving voor deze dienaar van de HEERE. Alles wat Sebna had moeten zijn, maar niet was, zal Eljakim zijn. Uit wat Eljakim allemaal van Sebna overneemt, blijkt de grote macht van deze positie. Zoals Eljakim Sebna vervangt, zo zal Christus de antichrist vervangen.

De sleutelmacht ligt bij Eljakim (vers 22). Wie de sleutel heeft, is in het bezit van alles wat zich achter de deur bevindt die met deze sleutel geopend kan worden. Het is een grote sleutel, die hij op zijn schouder draagt. De sleutel verschaft hem toegang tot alle vertrekken en de schatkamers van de koning. De allerhoogste bevoegdheden liggen in de hand van Eljakim.

Dat Eljakim een duidelijk type van Christus is, zien we in de manier waarop Christus Zich aan de gemeente in Filadelfia voorstelt (Op 3:7{128}; vgl. Op 1:18). De sleutel is de sleutel van het huis van David. In de handen van Christus ligt de bevoegdheid om alle beloften te vervullen die zijn gedaan aan het huis van David. Uiteindelijk zal alleen Christus ten volle vervullen wat aan Eljakim wordt toevertrouwd en van hem wordt gezegd.

De sleutel geeft toegang tot het schathuis van de waarheid van God. Christus is de sleutel tot alle kostbare dingen die God in Zijn Woord heeft opgeslagen. Allen die naar Christus kijken als de door God gegeven Leidsman en Beschermer, zullen toegang tot die schatkamer krijgen. Daarvoor gebruikt Hij ‘huisheren’ die uit deze schat nieuwe en oude dingen voortbrengen (Mt 13:52). Voorwaarde is wel dat de gezindheid van de gemeente in Filadelfia er is, de gezindheid van broederliefde – Filadelfia betekent ‘broederliefde’.

Js 22:23-24 | De vaste pin

23          Ik zal hem [als] een pin vastslaan in een stevige plaats,
zodat hij een erezetel zal zijn voor het huis van zijn vader.
24 Dan zal men heel het gewicht van het huis van zijn vader aan hem hangen, de spruiten en de loten, al het kleine vaatwerk, van het vaatwerk van de schalen tot het vaatwerk van de kruiken toe.

Christus is de “pin” die “in een stevige plaats” is vastgeslagen (vers 23). Hij neemt de ereplaats in te midden van Zijn ‘familie’, dat zijn allen die uit God zijn geboren door het geloof in Zijn Naam (Rm 8:29; Jh 1:12). Als Hij in heerlijkheid verschijnt, zal Zijn heerlijkheid te zien zijn in allen die vast aan Hem verbonden zijn (2Th 1:10). Wie aan Hem verbonden is, “de spruiten en de loten”, dat is wat uit Hem voortspruit, hoeft niet bang te zijn ooit los van Hem te raken. Hij kan het hele gewicht dragen (vers 24; Jh 10:28-29). Zo zal Hij zijn als de Koning van Israël.

Aan de pin worden allerlei voorwerpen gehangen die nodig zijn voor het leven van hen die in tenten wonen, voor pelgrims. Dit laat zien dat alle middelen voor verkwikking en vertroosting die God voor Zijn volk heeft, onder de zekere zorg van Christus zijn.

Js 22:25 | De vaste pin afgebroken en gevallen

25 Op die dag, spreekt de HEERE van de legermachten, zal die pin, vastgeslagen in een stevige plaats, weggenomen worden. Hij zal er afgehakt worden en vallen, en de last die eraan hangt, zal afgesneden worden, want de HEERE heeft gesproken.

Vers 25 is een samenvatting van de profetie over Sebna die wordt ingeleid met de woorden “op die dag”. Het gaat opnieuw over Sebna als een beeld van de antichrist. Hij is de pin die in een hechte plaats vastgeslagen leek te zijn, maar die is afgebroken. Allen die aan hem hebben gehangen, die in hem hebben geloofd en hem zijn nagevolgd, zullen met hem omkomen. “De HEERE heeft gesproken”, daarom zal het zeker zo gebeuren. Het is opnieuw een waarschuwing voor iedere Israëliet om niet voor de antichrist te buigen.

Jesaja 23

Inleiding

Nu de Heer Jezus in het vorige hoofdstuk Zijn rechtmatige plaats als Koning van Israël heeft ingenomen, is er nog een macht in de wereld die ook door Hem geoordeeld zal worden. Het is niet een natie, ook niet een militaire macht, maar een economische macht.

We zien in onze tijd al, dat gebeurtenissen in de wereld niet alleen bepaald worden door militaire of politieke macht, maar ook door economische macht. De Europese Unie bijvoorbeeld is vooral een economische macht. De regering van Christus betekent ook het einde van de economische macht van deze wereld.

Js 23:1-5 | De tijding dat Tyrus verwoest is

1 De last over Tyrus.
Weeklaag, schepen van Tarsis!
Want het is verwoest, zodat er geen huis [meer] staat;
niemand kan erin. Vanuit het land van de Kittiërs
is het hun onthuld.
2  Zwijg, bewoners van de kuststreek!
De kooplieden van Sidon,
die de zee bevaren, hebben u welvaart gebracht.
3  Over de grote wateren
kwam het zaad van Sichor, de oogst van de Nijl was zijn inkomen;
het was de marktplaats voor de heidenvolken.
4  Schaam u, Sidon! Want de zee zegt,
de zeevesting zegt:
Ik heb geen weeën gehad en [ook] niet gebaard,
geen jongemannen grootgebracht,
[geen] meisjes doen opgroeien.
5  Zoals bij de tijding over Egypte
zal men ineenkrimpen bij de tijding over Tyrus.

“De last over Tyrus” is de laatste van de serie lasten over de volken die met de last over Babel is begonnen. Het ‘stadkoninkrijk’ Tyrus lag in het huidige Libanon. Zoals Assyrië de (militaire) wereldmacht voorstelt, zo stelt Tyrus de macht van de handel voor. De invloed die Tyrus door de handel heeft uitgeoefend, is groter dan van welk ander volk ook. Samen met Babel en Egypte is Tyrus de vertegenwoordiger van wat er in de wereld wordt gevonden. Daarmee wordt als het ware de toenmalige wereld geschilderd: de militaire macht, de economische macht en de godsdienstig-politieke macht. Deze factoren zijn ook heden ten dage actueel.

Egypte vertegenwoordigt de wereld als een systeem waar mensen in de duisternis en de slavernij van de zonde leven. Egypte wordt geregeerd door de farao, een beeld van de satan.

Babel vertegenwoordigt de wereld als een godsdienstig systeem dat niet berust op de openbaring van God, maar op een eigenmachtige godsdienst. Dit systeem vindt zijn hoogtepunt in “het grote Babylon, de moeder van de hoeren” – dat is de rooms-katholieke kerk – dat als godsdienstig-politiek systeem de wereld wil regeren, maar dat door diezelfde wereld zal worden geoordeeld (Op 17:5,16).

Tyrus vertegenwoordigt de wereld als een economisch systeem waar mensen zich inspannen om zich te verrijken om te kunnen zwelgen in luxe. Een uitvoerige beschrijving van de weelde van Tyrus vinden we in Ezechiël 26-28. Het is een profetie over de rijkdom van het Romeinse rijk (Europa) in de eindtijd (Op 18:11-16). De kenmerken van Tyrus worden toegepast op Babel. In de eindtijd zullen de verenigde staten van Europa zowel de kenmerken van Babel als die van Tyrus vertonen. Voor God is in dit alles geen plaats. De dag zal spoedig komen dat aan alle consumptiezucht van de mens een einde wordt gemaakt. Dit wordt voorgesteld in het oordeel over Tyrus.

Tyrus wordt hier samen gezien met de oudere stad Sidon, waarvan hier gesproken wordt als een moeder van Tyrus (verzen 4,12). De Heer Jezus noemt beide steden als voorbeelden van goddeloosheid, die echter in hun goddeloosheid nog worden overtroffen door Chorazin en Bethsaïda (Mt 11:21-22{129}). Deze laatste steden verwerpen hun Messias en zullen daarom in de dag van het oordeel zwaarder worden gestraft dan Tyrus en Sidon.

De toekomstige verwoesting van Tyrus wordt ons direct aan het begin al levendig voor ogen geschilderd. De zeelieden die overzee, in het (waarschijnlijk) in Spanje gelegen Tarsis, handel hebben gedreven en met schepen vol grote winst terugvaren, zullen geen thuis meer aantreffen (vers 1). Als ze na een tussenstop in het land van de Kittiërs, dat is Cyprus, afvaren, is dit bericht over Tyrus hun ter ore gekomen.

Dit ontstellende bericht heeft gevolgen voor alle landen waarmee Tyrus handeldrijft (vers 2). Door de verwoesting van Tyrus zijn ook zij hun inkomsten kwijt. Hun handelsrelatie gaat hun meer aan het hart dan een relatie met God. Die relatie interesseert hen helemaal niet, want hun god is Mammon zelf (Mt 6:24). Een grote bron van inkomsten komt uit de graanschuur van Sichor, de opslagplaats van de graanoogst van het Nijlgebied, de graanschuur van de wereld (vers 3).

In vers 4 spreekt de profeet de stad Sidon aan. Op dichterlijke wijze wordt deze stad vergeleken met de zee waarmee de stad ten nauwste verbonden is. De zee is voor Tyrus wat vruchtbare grond is voor andere steden en landen. De stad heeft immers door handel en scheepvaart haar grote rijkdom verkregen. Tyrus is de “zeevesting”. Ze is gebouwd op een rotseiland in de zee.

Door de mond van de zee klagen beide steden dat het is alsof ze nooit kinderen hebben gebaard of grootgebracht, zozeer zijn ze door de verwoesting ontvolkt. Egypte, dat met Tyrus in een nauwe relatie staat vanwege de handel in graan en daar ook aan verdient, is nu zijn belangrijkste klant kwijt en zal beven bij het horen van de verwoesting (vers 5).

Js 23:6-9 | De HEERE heeft het gedaan

6  Steek over naar Tarsis,
weeklaag, bewoners van de kuststreek!
7  Is dit uw uitgelaten [stad],
waarvan de oorsprong in de dagen van weleer ligt,
waarvan de voeten haar ver wegdroegen
om er als vreemdeling te verblijven?
8  Wie heeft dit besloten
over Tyrus, de [stad] die kronen uitdeelt,
waarvan de kooplieden vorsten zijn,
waarvan de handelaars de groten der aarde zijn?
9  De HEERE van de legermachten heeft dit besloten
om de trots van alle sieraad te ontluisteren,
om alle groten der aarde
verachtelijk te maken.

De overgeblevenen hebben geen toekomst meer in Tyrus. Zij krijgen het dringende advies terug naar Tarsis (vers 1) te gaan, nu niet om er handel te drijven, maar om er als vluchteling te gaan wonen (vers 6). Het afscheid van Tyrus is definitief. Ze zullen jammerend vertrekken bij de aanblik van de puinhopen van hun geliefde stad. Ze was eens zo’n bruisende stad met een rijke historie en een grote drang naar uitbreiding (vers 7).

Om het geweten van de luisteraar / lezer wakker te schudden wordt de vraag gesteld hoe de instorting van dit handelsimperium heeft kunnen gebeuren (vers 8). Tyrus wordt in haar grootheid voorgesteld als een macht “die kronen uitdeelt”, dat wil zeggen zijn relaties machtig maakt. Hierachter zien we de satan, die tegen de Heer Jezus kan zeggen dat hij alle macht en heerlijkheid van de wereld kan geven aan wie hij wil (Lk 4:5-6). Het antwoord op de vraag wordt door Jesaja direct gegeven. De HEERE van de legermachten heeft het gedaan (vers 9). De reden wordt erbij gegeven: de trots op eigen schoonheid, het roemen in de eigen bekwaamheden.

De mens heeft de resultaten van de goed draaiende economie tot meerdere eer en glorie van zichzelf gebruikt en geen enkele eer gegeven aan God, Die hem daartoe in staat heeft gesteld. Die hoogmoed wordt door de HEERE ontluisterd. Hij heeft al die mensen aan de top van de macht van de handel verachtelijk gemaakt. Ook de macht achter Tyrus, de satan, die zich ook op zijn eigen schoonheid heeft verheven (Ez 28:17), zal Hij vernederen.

Het is een waarschuwing voor ons, om wat we van de Heer hebben gekregen niet te gebruiken tot onze eigen eer. Dat geldt zowel voor onze lichamelijke als voor onze geestelijke en intellectuele capaciteiten.

Js 23:10-14 | Nieuw woongebied voor Tyrus

10  Overstroom uw land zoals de Nijl, dochter van Tarsis,
er is geen gordel meer!
11  Hij heeft Zijn hand uitgestrekt over de zee,
Hij heeft koninkrijken doen sidderen.
Wat Kanaän aangaat, heeft de HEERE bevel gegeven
om zijn vestingen weg te vagen.
12  Hij zei: U zult niet meer van vreugde opspringen,
geschonden maagd, dochter van Sidon!
Sta op, steek over naar de Kittiërs,
maar ook daar zult u voor uzelf geen rust hebben.
13  Zie, het land van de Chaldeeën.
Dit volk bestaat niet [meer]. Assyrië heeft het [land] bestemd voor de woestijnbewoners.
Zij richtten hun stormtorens op,
slechtten hun paleizen,
[maar] Hij heeft het tot een ruïne gemaakt.
14  Weeklaag, schepen van Tarsis,
want uw vesting is verwoest!

In vers 10 wordt de kolonie van Tyrus “dochter van Tarsis” (verzen 1,6) genoemd. Het rijke verleden is afgesneden. Terugkeer is onmogelijk. Tyrus bestaat niet meer. Het moederland is weg. Er is geen gordel meer (vers 1), geen machten die hen gevangenhouden en over hen heersen. Ze kunnen, net als de Nijl, doen wat ze zelf willen. Ze zullen, zoals de Nijl het land overstroomt en dat vruchtbaar maakt, het land als bron van inkomsten moeten gaan bewerken.

De Septuaginta vertaalt het begin van vers 10 met “bewerk uw land”. Het betekent dat zij in plaats van zeeman nu landbouwer moeten worden. De zee zal hun niet meer als handelsroute kunnen dienen omdat de HEERE daarover Zijn hand heeft uitgestrekt, dat wil zeggen dat Hij het oordeel daarover heeft voltrokken (vers 11). Zijn bevel over Tyrus, aangeduid met de naam “Kanaän” dat ‘koophandel’ betekent, is dat het verwoest zal worden.

Evenals voor Tyrus is ook voor Sidon het baden in weelde en leven in luxe en vertier voorbij (vers 12). De HEERE noemt haar “geschonden maagd, dochter van Sidon”. De stad is onteerd, ontdaan van haar schoonheid en aantrekkelijkheid. Als de Sidoniërs, mogelijk in het gevolg van de vluchtelingen van Tyrus, onderweg Cyprus, “de Kittiërs”, aandoen, zullen ze menen daar aan het onheil ontkomen te zijn. Maar als ze denken daar rust te vinden, zullen ze bedrogen uitkomen. Het volgende vers geeft daar de reden voor. Het land van de Chaldeeën, dat zijn de Babyloniërs, is in die tijd door de Assyriërs verwoest. Op gelijke wijze zal Tyrus verwoest worden, door toedoen van het op dat ogenblik nog verwoeste Babel (vers 13).

Na deze beschrijving van de verwoestingen die worden uitgevoerd op bevel van de HEERE, wordt de oproep van vers 1 herhaald (vers 14).

Js 23:15-18 | Gods volk krijgt de winst van Tyrus

15 Op die dag zal Tyrus vergeten worden voor zeventig jaar – overeenkomstig de levenstijd van één koning. Na verloop van die zeventig jaar zal het Tyrus vergaan als [in] het lied op de hoer:
16  Neem een harp,
ga de stad rond,
vergeten hoer!
Speel mooi,
zing veel,
dan wordt er aan je gedacht.
17 Na verloop van die zeventig jaar zal het gebeuren dat de HEERE naar Tyrus zal omzien. Vervolgens zal zij weer terugkeren naar haar hoerenloon en hoererij bedrijven met alle koninkrijken van de wereld die zich op de aardbodem bevinden. 18 Haar winst en hoerenloon zal echter heilig worden voor de HEERE. Het zal niet opgeslagen of weggelegd worden, maar haar winst zal zijn voor hen die wonen voor het aangezicht van de HEERE, om tot verzadiging te [kunnen] eten en kostbare kleding [te kopen].

De verwoesting van Tyrus zal niet voor altijd zijn. Als Babel zeventig jaar over Tyrus heeft geheerst (vers 15; Ez 29:17-18; Jr 29:10), zal de HEERE een herstel voor Tyrus toestaan. De manier waarop dat wordt verwoord, gaat uit van de gedachte dat Tyrus een hoer is die door haar koophandel met de volken heeft gehoereerd. In het lied van de hoer gaat Tyrus opnieuw naar haar minnaars om de aandacht weer op zichzelf te vestigen en hen weer te verlokken met haar handel te drijven als een aantrekkelijke handelspartner (verzen 16-17). Hiermee wordt niet de handel als zodanig veroordeeld, maar de manier waarop handel wordt gedreven en de handelswaar. Vaak gaat het handeldrijven met letterlijke hoererij gepaard en wordt er gehandeld in vrouwen die als hoer dienst moeten gaan doen.

Ondanks het opnieuw misbruiken van de opgebloeide handel onder de toelating van de HEERE, zal de HEERE er Zijn eigen doel mee bereiken. Een voorbeeld hiervan zien we in de verhouding tussen Hiram, de koning van Tyrus, en Salomo (1Kn 7:13-14). Ook na de terugkeer van een overblijfsel uit Babel naar Jeruzalem leveren Tyrus en Sidon een bijdrage aan de herbouw van de tempel (Ea 3:7). Maar al spoedig heeft hun streven naar winst weer de overhand genomen (Ne 13:16).

Haar hoerenloon, de opbrengst van haar zondige handel, zal de HEERE heilig zijn (vers 18). Dat zal gebeuren in het vrederijk. Dan zal “de dochter van Tyrus met een geschenk” komen (Ps 45:13a). Dat geschenk, en alles wat Tyrus met haar handel heeft verdiend, zal door Hem worden gebruikt “voor hen die wonen voor het aangezicht van de HEERE”. Zijn volk zal zich verzadigen met het voedsel van de volken en zich kleden met de sierlijke kleding van de volken. De rijkdom van de volken zal naar Zijn volk worden gebracht (Js 60:5; Ps 72:10-11{130}).

Alle heerlijkheid van de aarde zal eens worden losgemaakt van de macht van de zonde, waaraan ze nu onderworpen en vastgehecht is. In die tijd, de tijd van het vrederijk, zal alles, ook de wereldeconomie, bijdragen aan de glorie van de Koning der koningen en als een erfenis worden genoten door hen die in gemeenschap met de HEERE leven.

Jesaja 24

Inleiding

De vorige hoofdstukken geven het verslag van de handelingen van God met de afzonderlijke naties ten noorden, ten oosten en ten zuiden van Israël. Dit hoofdstuk beschrijft het oordeel van God over de westerse naties, inclusief Israël, in “de voleinding van de eeuw” (Mt 24:3). Het is de tijd dat Hij, aan Wie “is gegeven alle macht in hemel en op <de> aarde” (Mt 28:18), terugkomt om Zijn koninkrijk te zuiveren (Mt 13:41), waarna Hij Zijn koninkrijk op aarde zal vestigen.

De afzonderlijke naties in Jesaja 13-23 laten de verschillende toestanden zien waarin de wereld als van God vervreemd zich heeft geopenbaard. Dit gebeurt onder invloed van en geleid door geestelijke machten van de boosheid in de hemelse gewesten.
1. Zo stelt Babel het (christelijke) godsdienstige systeem van verderf en verdrukking over de hele aarde voor. Het volk van God is daardoor gevangen.
2. In Assyrië zien we de (islamitische?) vijandschap tegenover Gods volk.
3. Filistea is de voortdurende vijand niet buiten, maar in het land. Zij staan voor naambelijdenis.
4. Moab staat voor menselijke trots en hoogmoed.
5. Damascus is de vijand van Gods volk, maar verbonden met het afvallige deel van dit volk tegen het trouwe deel.
6. In Duma of Edom zien we het zelfvertrouwen van de mens, zijn onafhankelijkheid, die vanuit die positie Gods volk bespot en ermee handelt.
7. Jeruzalem staat voor lippenbelijdenis.
8. Tyrus staat voor de heerlijkheid van de wereld.
9. Egypte is de wereld die zich op zijn wijsheid beroemt, maar waarvan de wijsheid verloren is gegaan.

Van al deze vijanden zal Gods volk worden bevrijd, evenals van alles wat op aarde is en ook van de geestelijke boosheden in de hemelse gewesten en de koningen van de aarde. Maar eerst wordt de profetische aarde gezuiverd. Met ‘profetische aarde’ wordt dat deel van de aarde bedoeld dat in de profetieën wordt genoemd. De profetische aarde is het gedeelte van de aarde dat voor God het meest verantwoordelijk is omdat daar het licht van het evangelie het langst en het helderst heeft geschenen. In onze tijd blijkt echter steeds duidelijker hoe dit evangelie juist daar verworpen wordt (2Th 2:10). Het is het gedeelte van de aarde dat de Heer Zijn (aardse) koninkrijk noemt (Mt 13:41), waarin tarwe en onkruid samen opgroeien.

We herkennen hierin de christelijke westerse wereld. Dit aardse koninkrijk wordt gezuiverd: alle ergernissen worden eruit weggenomen en het onkruid wordt verzameld en weggedaan (vgl. Mt 13:40-41). Op deze wijze wordt de profetische aarde in dit hoofdstuk gezuiverd en zal er ruimte worden gemaakt voor de vestiging van Gods rijk. Alle vijandige machten zullen de Goddelijke vergelding ondergaan op de dag van de HEERE, zoals die in dit hoofdstuk wordt aangekondigd.

Veel ervan doet denken aan de oordelen in het boek Openbaring. Vandaar dat het gedeelte van Jesaja 24-27 ook wel ‘de Openbaring in het klein’ of ‘de Apocalyps van Jesaja’ zijn genoemd. Er is ook een duidelijk verband met Jeremia 4, waar deze oordelen ook worden beschreven (Jr 4:23-31).

Js 24:1-3 | Het oordeel treft de hele aarde

1  Zie, de HEERE maakt het land leeg en verwoest het;
het oppervlak ervan keert Hij ondersteboven, Hij verspreidt zijn inwoners.
2  Het vergaat het volk dan net als de priester,
de knecht als zijn heer,
de slavin als haar meesteres,
de koper als de verkoper,
wie uitleent als wie te leen krijgt,
de schuldeiser als zijn schuldenaar.
3  Het land zal volkomen leeggehaald
en leeggeplunderd worden,
want de HEERE heeft dit woord gesproken.

De uitleg van dit gedeelte hangt af van de vertaling van het Hebreeuwse woord eretz. Het kan worden vertaald door ‘land’, dat wil zeggen het land Israël. Het kan ook worden vertaald door ‘aarde’. In het tweede geval gaat het om het oordeel over de aarde. Omdat Mattheüs 24 (Mt 24:38-41) dit gedeelte verbindt met de zondvloed, kiezen we voor de uitleg voor de vertaling door ‘aarde’. De parallel tussen ‘land’ en ‘[bewoonde] wereld’ in vers 4 in de vertaling die wij gebruiken, de HSV, steunt deze keuze.

Wel moeten we bedenken, dat het hier gaat om de profetische aarde in tegenstelling tot de profetische zee van de volken. We moeten bij de profetische aarde denken aan hen die de liefde tot de waarheid niet hebben aangenomen, dat wil zeggen de westerse, (ex-)christelijke wereld, met name Europa. Bij de profetische zee van de volken gaat het om volken die geen verbinding met God hebben, maar zich tegen Hem en Zijn volk keren.

Alles waardoor de wereld wordt gekarakteriseerd, zal in de eindtijd het oordeel ervaren dat in de openingsverzen van dit hoofdstuk wordt voorzegd. Hier maakt de HEERE geen gebruik van menselijke instrumenten, maar voert Hij het oordeel Zelf uit (vgl. Js 13:9-12; Jd 1:14-15{131}) en door Zijn engelen (vgl. Mt 13:41,49). Alles wordt ondersteboven gekeerd (vers 1).

We gaan als het ware terug naar het begin van de schepping, dat de aarde woest en leeg is (Gn 1:2). De wereld wordt opnieuw woest en leeg, nu door het oordeel van God. Hierdoor kan er, net als in het begin, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde door Hem worden geschapen (Js 65:17). Dat is het vrederijk.

Het is “het uur van de verzoeking, dat over het hele aardrijk zal komen” (Op 3:10). Wat bij de zondvloed is gebeurd (Gn 6:7,17), zal weer gebeuren als de HEERE het aardrijk oordeelt. De mensen zullen geen steun bij elkaar vinden om Gods oordelen te weerstaan of te verdragen. Ieder zal alleen zijn in zijn ellende.

Alle aardbewoners zullen geoordeeld worden. Er zal geen onderscheid zijn in geestelijke of sociale status (vers 2; Rm 2:11), alle lagen van de bevolking worden getroffen. De aarde zal van al haar schoonheid worden ontdaan. Er wordt als het ware een rouwkleed overheen gelegd (vers 3). Dat dit oordeel de hele aarde zeker zal treffen, wordt nog eens bekrachtigd met de woorden “de HEERE heeft dit woord gesproken”.

Js 24:4-6 | De aanleiding tot het oordeel

4  Het treurt, verwelkt – dat land;
hij verkommert, verwelkt – de [bewoonde] wereld;
zij verkommeren – de voornaamsten van de bevolking van het land.
5  Want het land is ontheiligd door zijn inwoners:
zij overtreden de wetten, zij veranderen [elke] verordening,
zij verbreken het eeuwige verbond.
6  Daarom verteert de vervloeking het land
en moeten zijn inwoners boeten.
Daarom zullen de inwoners van het land verbrand worden,
zodat er weinig stervelingen zullen overblijven.

Dan wordt zichtbaar wat voor het geloof nu al waar is, “dat de hele schepping tezamen zucht en tezamen in barensnood is” (vers 4; Rm 8:22). Ook de mensen, en onder hen speciaal de hooggeplaatsten, zullen al hun heerlijkheid verliezen.

Er is sprake van “land” en “wereld”. Met ‘land’ wordt meestal het terrein bedoeld waar Gods regering zichtbaar wordt. Dat terrein wordt ook wel de ‘profetische aarde’ genoemd omdat daar de profetieën betrekking op hebben. Met ‘wereld’ wordt hier hetzelfde terrein bedoeld, maar dan als het terrein waarop de mens zich openbaart in zijn toestand van vervreemding van God.

In vers 5 staat de reden van de oordelen. De mens is er de oorzaak van (Rm 8:20). God heeft Zijn schepping aan algemene wetten en inzettingen onderworpen die als een eeuwig verbond tussen Hem en Zijn schepping gelden (Gn 9:8-10,16). De mens kan ze nooit ongestraft negeren en veranderen (Dn 7:23-26). Bovenal geldt dit voor Israël, Gods volk, dat Hij op een bijzondere manier heeft duidelijk gemaakt op welke wijze het Zijn zegen kan ontvangen. Maar Israël heeft Zijn wet overtreden en Zijn verbond verbroken (Jr 11:10{132}; Dt 31:16,20).

De mens maakt zich drukker om bodem- en luchtverontreiniging dan om de veel tragischere en diepgaandere verontreiniging van zijn eigen moraliteit. Die laatste verontreiniging is minstens zo wijdverspreid en ernstig als in de achtste eeuw voor Christus, in de dagen van Jesaja. Gods algemene instellingen voor het samenleven van de mensen worden stuk voor stuk afgebroken (vgl. Dn 7:23-25). De oordelen, waarvan het “verbrand worden” een beeld is (Op 19:20; 21:8), die op al dit verlaten van de HEERE en Zijn verordeningen volgen, zullen de bevolking van de aarde uitdunnen (vers 6; vgl. Mt 24:22).

Js 24:7-13 | Alle vreugde is verdwenen

7  De nieuwe wijn treurt,
de wijnstok verkommert,
allen die blij zijn van hart, zuchten.
8  De vreugde[muziek] van tamboerijnen houdt op,
het gejoel van uitgelaten [mensen] verstomt,
de vreugde[muziek] van de harp houdt op.
9  Zij zullen geen wijn [meer] drinken onder gezang,
sterkedrank zal bitter zijn voor wie hem drinken.
10  Gebroken is Chaos-stad,
gesloten zijn alle huizen, niemand kan erin.
11  Op straat is er gejammer over de wijn;
alle blijdschap is ondergegaan,
de vreugde uit het land is verdwenen.
12  In de stad is verwoesting overgebleven,
een ruïne; de poort is verbrijzeld.
13  Want het zal op de aarde,
te midden van de volken, zo gaan
als bij het afschudden van een olijfboom,
als bij de nalezing wanneer de wijnoogst ten einde is.

“Nieuwe wijn” en “wijnstok”, symbolen van blijdschap, leveren geen vrucht. Er is geen enkele oorzaak van vreugde, elke blijdschap is verdwenen (verzen 7-9). De muziekinstrumenten, die aan de blijdschap uiting geven, zwijgen (vgl. Op 18:22). De stad – waarschijnlijk Babel – biedt een aanblik van troosteloze verlatenheid (vers 10). Als je door de straten loopt, hoor je slechts gejammer omdat vreugde en vrolijkheid door de oordelen ten onder zijn gegaan (vers 11).

Wat er nog over is, is een puinhoop. De poort die vroeger bewaakt werd, is verbrijzeld (vers 12). De stad biedt geen enkele bescherming meer. Wat voor de stad geldt, geldt voor de hele (profetische) aarde, de huidige westerse beschaving. De oordelen hebben hun lugubere oogst binnengehaald (vgl. Op 14:14-20). De wijnoogst komt overeen met het eindoordeel. Wat overblijft, is slechts hier en daar nog een mens, net zoals er na een oogst nog slechts hier en daar een olijf of een druif is blijven hangen (vers 13; Js 17:6).

Js 24:14-16 | Heerlijkheid voor de Rechtvaardige

14  Zíj zullen hun stem verheffen,
zij zullen vrolijk zingen;
om de majesteit van de HEERE
zullen zij juichen, van de zee af.
15  Eer daarom de HEERE
in [de landen van] het licht,
op de eilanden in de zee
de Naam van de HEERE,
de God van Israël.
16  Vanaf het uiterste einde der aarde
horen wij psalmen
[tot] verheerlijking van de Rechtvaardige.
Maar ik zeg: Ik kwijn weg, ik kwijn weg, wee mij!
De trouwelozen handelen trouweloos,
in ontrouw handelen de trouwelozen trouweloos.

Te midden van de intens trieste aanblik van de oordelen die de aarde zullen treffen, hoort Jesaja ineens gejubel (vers 14). Het is de jubel van het overblijfsel van vers 13. Dit is het overblijfsel uit de tien stammen dat uit alle volken terugkeert naar Israël. Zíj hebben zich in die tijd bekeerd en bezingen de majesteit van de HEERE die in de oordelen te zien is. Hij is de Rechtvaardige in alles wat Hij doet, ook in de oordelen. Alles wat Hij doet, is aanleiding voor lofprijzing.

De HEERE wordt geëerd “in [de landen van] het licht”, dat zijn de landen waar het vuur van Zijn oordeel oplicht (vers 15). Daarmee wordt vooral het oosten (van de profetische aarde) bedoeld, terwijl met “de eilanden van de zee” het westen wordt bedoeld. Zijn oordelen zijn te bejubelen vanwege het reinigende werk dat zij doen. Daardoor wordt de aarde van zondaren bevrijd en kan de Heer Jezus Zijn vrederijk vestigen.

Om zijn geloof te ondersteunen mag Jesaja even over de oordelen heen zien naar het heerlijke eindresultaat. De hele aarde tot het uiterste einde ervan, zal de “verheerlijking van de Rechtvaardige”, dat is de Heer Jezus, met psalmen bezingen (vers 16a; vgl. Op 15:3-4). Niet alleen Zijn oordelen zijn rechtvaardig, maar ook het daaropvolgende vrederijk is gegrond op gerechtigheid.

Na het bemoedigende intermezzo komt Jesaja weer onder de indruk van de ellende die zijn volk, ja, alle bewoners van de aarde zal overkomen, speciaal in de grote verdrukking onder het bewind van de antichrist. Daarover treurt Jesaja en is hij vol ontzetting (vers 16b). Hij spreekt namens het gelovig overblijfsel van het tweestammenrijk dat in de grote verdrukking is geweest: “Ik kwijn weg, ik kwijn weg, wee mij.” Zo hevig zijn zij verdrukt door de “trouwelozen”, dat zijn de antichrist en de afvallige Joden.

Hij spreekt twee keer over “trouweloos” handelen. Het eerste trouweloze handelen is dat Israël zich van de HEERE afwendt en de antichrist aanneemt (Jh 5:43b). Het tweede trouweloze handelen is als de antichrist zijn masker afwerpt en tracht het overblijfsel, de gelovige Joden, uit te roeien. Zo maken zij de maat van hun zonden vol (vgl. 1Th 2:16).

Js 24:17-20 | Nergens bescherming of houvast

17  Angst, valkuil en strik
over u, bewoners van de aarde!
18  En het zal gebeuren dat wie vlucht voor het beangstigende geluid,
neervallen zal in de valkuil;
en wie opklimt uit het midden van de valkuil,
gevangen zal worden in de strik.
Want de sluizen in de hoogte worden geopend
en de fundamenten van de aarde zullen beven.
19  Scheuren, openscheuren zal de aarde,
splijten, opensplijten zal de aarde,
vervaarlijk wankelen zal de aarde,
20  hevig waggelen zal de aarde, als een dronkaard.
Zij zal heen en weer slingeren als een nachthutje,
haar overtreding zal zwaar op haar drukken,
zij zal neervallen en niet meer opstaan.

In de verzen 17-22 beschrijft Jesaja de weeën van de eindtijd en vergelijkt die met valkuilen waarin dieren terechtkomen. De slotoordelen worden voorzegd over de volken die onder de satanische heerschappij van het beest en de valse profeet zijn (Op 13:1,11). Het oordeel komt over “de bewoners van de aarde”. Daarmee worden in Gods Woord steeds ongelovigen bedoeld (Op 3:10) en wel speciaal die van de profetische aarde, het christelijke Westen. Het zijn mensen die de aarde als hun woning beschouwen, die zich thuis voelen op aarde, die als het ware kleven aan de aarde omdat ze daar al hun belangen hebben. Aan de hemel en aan God is geen enkele gedachte.

Er is nergens meer veiligheid te vinden. De mens zal zijn als opgejaagd wild. In zijn wilde vlucht valt hij in een valkuil. Weet hij zich daaruit te bevrijden, dan wacht hem een nieuwe verschrikking, de strik (verzen 17-18; vgl. Am 5:19; 9:1-4). Evenals bij de zondvloed breekt de hemel open, zodat er ontzaglijke watermassa’s op de aarde neerstorten (Gn 7:11). De hemel boven hem ademt een en al dreiging en niets op aarde biedt enig houvast (verzen 19-20).

De aarde wordt in enorme beroering gebracht en zal vervaarlijk wankelen. We kunnen daarbij denken aan een enorme aardbeving (Op 16:17-19), maar ook aan de politieke situatie, die enorm instabiel zal worden. Alle zekerheid en orde zijn dan verdwenen. Dat is het gevolg van de overtreding van de mens, waardoor op de schepping de zware last van de vloek is komen te liggen (Rm 8:20). Vers 20 maakt duidelijk dat het christelijke Westen in het vrederijk nooit meer hersteld zal worden.

Js 24:21-22 | Oordeel over hemel- en aardbewoners

21  Op die dag zal het gebeuren dat de HEERE
de legermacht van de hoogte in de hoogte
en de koningen van de aardbodem op de aardbodem zal straffen.
22      Zij zullen verzameld worden
[als] gevangenen in een kerker,
zij zullen opgesloten worden in een gevangenis,
maar na vele dagen zal er [weer] naar hen omgezien worden.

In vers 21 worden twee groepen genoemd over wie de HEERE bezoeking zal brengen. De ene groep bevindt zich “in de hoogte”, dat is de hemel (vgl. Jb 16:19; Ps 68:19). De andere groep is “op de aardbodem”. De eerste groep bestaat uit de kwade machten in de hemelse gewesten, de gevallen engelen (Lk 10:18; Ef 6:12). Zij hebben de volken aangezet tot hun opstand tegen God. Zij worden uit de hemel geworpen (Op 12:7-10).

De tweede groep zijn de leiders van de opstandige volken. Het zijn alle koningen van de aardbodem onder aanvoering van het beest uit de zee, dat is de leider van het herstelde Romeinse rijk, en het beest uit de aarde, dat is de antichrist, de valse koning van Israël (Op 13:1-10,11-18). Zij hebben zich door hen laten misleiden en zijn daarvoor zelf ten volle verantwoordelijk. Ze komen in de “gevangenis”, dat is voor de demonen de afgrond (Op 20:1-3) en voor de koningen van de aarde, de machthebbers die het nu voor het zeggen hebben, het dodenrijk.

Met die verantwoordelijkheid zullen ze worden geconfronteerd. “Na vele dagen zal er [weer] naar hen omgezien worden”, dat wil zeggen dat er na duizend jaar naar hen wordt omgezien om hen voor de grote, witte troon te laten verschijnen (vers 22; Op 20:11-12). De demonen zullen zonder vorm van proces in de hel worden geworpen. Dit onderscheid in oordeel zien we in Openbaring 19 (Op 19:20-21{133}).

Js 24:23 | De HEERE regeert in Jeruzalem

23  De volle maan zal rood worden van schaamte,
de gloeiende zon zal beschaamd worden,
als de HEERE van de legermachten zal regeren
op de berg Sion, en in Jeruzalem;
en voor Zijn oudsten
zal er heerlijkheid zijn.

Alle hiervoor beschreven oordelen worden uitgevoerd door Christus bij Zijn tweede komst. Aan Hem heeft de Vader immers “macht gegeven oordeel uit te oefenen, omdat Hij [de] Mensenzoon is” (Jh 5:27). Na de oordelen zal Hij Zijn rijk vestigen (vers 23). Hij zal regeren tot in alle eeuwigheid vanuit het nieuwe Jeruzalem (Op 21:2,10), waar zon en maan niet meer nodig zullen zijn (Op 21:23-24). Hij Die Zelf de “Zon der gerechtigheid” is (Ml 4:2), zal de door Hem geschapen zon en maan doen verbleken (Mt 24:29).

De “oudsten” zijn de aardse tegenhangers van de oudsten die we zo vaak in het boek Openbaring tegenkomen, de vierentwintig oudsten. Zij zijn in Openbaring een symbolische voorstelling van de gelovigen uit het Oude en het Nieuwe Testament. Zij zullen delen in de heerlijkheid van de Heer Jezus en met Hem regeren (Op 4:4{134}).

Het kan ook zijn dat met de uitdrukking “voor Zijn oudsten zal er heerlijkheid zijn”, bedoeld wordt dat de oudsten de heerlijkheid van de Heer Jezus zullen zien, omdat Hij vóór hen staat (Op 5:11-14). Ze zijn in dat geval getuigen van Zijn heerlijkheid, wanneer Hij als het Lam staat “op de berg Sion en met Hem de honderdvierenveertigduizend” die “uit de mensen gekocht” zijn (Op 14:1,3).

Jesaja 25

Js 25:1-5 | Het overblijfsel looft de HEERE

1  HEERE, U bent mijn God,
ik zal U roemen, Uw Naam loof ik.
Want U hebt wonderen gedaan.
[Uw] raadsbesluiten zijn van oudsher vast en zeker.
2  Want U hebt van de stad een steenhoop gemaakt,
van de versterkte stad een ruïne,
van de vesting van vreemden [iets wat] geen stad [mag heten];
in eeuwigheid zal zij niet herbouwd worden.
3  Daarom zal een sterk volk U eren,
de stad van gewelddadige volken zal U vrezen.
4  Want U bent voor de geringe een vesting geweest,
een vesting voor de arme in zijn nood,
een toevlucht tegen de vloed, een schaduw tegen de hitte.
Want het razen van geweldplegers is als een vloed [tegen] een muur.
5  Als de hitte in een dorre streek
zult U het gedruis van de vreemden onderdrukken;
[als] de hitte door de schaduw van een [dikke] wolk
zal het gezang van de geweldplegers worden gedempt.

Het is geen wonder dat na de openbaring van de heerlijkheid van de Heer Jezus in Zijn regering in het laatste vers van het vorige hoofdstuk er nu een lofzang volgt. Dit hoofdstuk en het grootste deel van het volgende bestaan uit een danklied. Het danklied in dit hoofdstuk komt uit de mond van Jesaja als de stem van ieder die tot het Godvrezende overblijfsel na de grote verdrukking behoort (vgl. Js 12:1-6). Het is in dit hoofdstuk meer het getuigenis van persoonlijk geloof. In het volgende hoofdstuk is de lofzang niet meer individueel, maar horen we het hele overblijfsel zingen, met Jesaja als het ware als de voorzanger.

Het overgrote deel van het volk Israël, de ongelovige massa, is reeds geoordeeld door toedoen van de Assyriërs. De antichrist is onttroond. Dan komt de oogst van de profetische aarde (Js 24:1-4; Op 14:14-20). Wat overblijft in Israël, is gelouterd. Dit overblijfsel vormt de kern van het nieuwe Israël. Het zijn de honderdvierenveertigduizend verzegelden. Voor hen is “de zangtijd … aangebroken” (Hl 2:12).

Eerst is er de dankbare erkenning dat de HEERE hun God is (vers 1; Hs 2:22; Zc 13:9). Het is de uiting van de gelovige die zich verheugt over zijn persoonlijke relatie met Hem. Het is tegelijk de geest van dankbaarheid die het hele overblijfsel kenmerkt. Zij loven Gods trouw aan Zijn verbond met Zijn aardse volk. Het loven van Zijn Naam is Hem prijzen voor de openbaring van Zijn Wezen.

Die openbaring is te zien in het wonder van het oordeel over Zijn vijanden. Hij heeft de vijandige stad omvergeworpen, de hoofdstad van het wereldrijk, Babel, ofwel het herstelde Romeinse rijk (vers 2). “De versterkte stad” staat symbolisch voor alles wat de mens in zijn hoogmoed op aarde heeft opgebouwd. God zal dat hele systeem oordelen. Het gevolg van Zijn oordelen, “daarom”, is dat “een sterk volk, de stad van gewelddadige volken” – Babel ofwel het herstelde Romeinse rijk – vol ontzag zal zijn voor wat de HEERE heeft gedaan en Hem gedwongen zal eren (vers 3). Alle trotse organisaties van mensen zullen ten onder zijn gegaan. En opnieuw klinkt de verzekering dat Babel nooit meer opgebouwd zal worden.

Het verloste overblijfsel herinnert zich met dankbaarheid hoe de HEERE in de tijd van de grote verdrukking en de heerschappij van de antichrist een sterkte en schuilplaats is geweest (vers 4; Js 32:2; Ps 61:4). Dit vers is voor veel gelovigen in beproevingen tot vertroosting geweest en is het nog steeds voor hen die beproefd worden. Als wij door een tijd van grote beproeving zijn gegaan, kunnen wij ook danken voor Zijn bewaring. Er is geen bitterheid bij het overblijfsel voor wat hun is aangedaan. Dat moet bij ons ook niet zo zijn.

De HEERE heeft het woeden van de vijand onderdrukt, hun overwinningsgezang heeft Hij doen verstommen (vers 5). Hij heeft hun op Zijn tijd een halt toegeroepen. Daarom is niet het hele volk omgekomen en zijn er enkelen gespaard gebleven (Mt 24:22).

Js 25:6-9 | De volken delen in de behoudenis

6  De HEERE van de legermachten zal
op deze berg voor alle volken
een feestmaal met uitgelezen gerechten aanrichten,
een feestmaal met gerijpte wijnen,
met uitgelezen gerechten vol merg,
met gezuiverde gerijpte wijnen.
7  En Hij zal op deze berg verslinden
de sluier waarmee het gezicht van alle volken omsluierd is,
en de bedekking waarmee alle naties bedekt zijn.
8  Hij zal de dood voor altijd verslinden,
de Heere HEERE zal de tranen van alle gezichten afwissen
en de smaad van Zijn volk wegnemen van heel de aarde,
want de HEERE heeft gesproken.
9  Op die dag zal men zeggen:
Zie, Dit is onze God;
wij hebben Hem verwacht, en Hij zal ons verlossen.
Dit is de HEERE, wij hebben Hem verwacht,
wij zullen ons verheugen en verblijden in Zijn heil.

De overgebleven heidenvolken zullen tot de berg Sion komen en mogen delen in het feestmaal dat de HEERE voor Israël heeft bereid (vers 6). De berg is tot een enorme voorhof geworden, waar een grote mensenmassa kan samenkomen. Dat grote platform zal mogelijk zijn ontstaan door de grote aardverschuivingen die tijdens de oordelen de aarde hebben getroffen (Op 6:14; Zc 14:4).

Vers 6 sluit aan op het laatste vers van Jesaja 24 (Js 24:23). Deze maaltijd herinnert aan het dank- of vredeoffer, vooral in verbinding met de feestmaaltijden die worden gehouden ter gelegenheid van het aanstellen van een koning (1Sm 11:15; 2Sm 6:18-19). De wijn is een beeld van de vreugde (Ps 104:15). Er is voedsel en vreugde van de beste soort en in overvloed.

We kunnen hier een geestelijke toepassing maken. “De uitgelezen gerechten vol merg” spreken van de rijke zegeningen die wij in Christus hebben ontvangen, de “onnaspeurlijke rijkdom van Christus” (Ef 3:8). We mogen ons daarmee geestelijk voeden door de Heilige Geest Die deze rijkdom voor ons hart werkelijkheid doet zijn. Als we ons zo voeden met Christus, kan dat niet anders dan blijdschap bewerken, waarvan de “gezuiverde gerijpte wijnen” spreken.

God geeft niet alleen, Hij neemt ook weg. De sluier van ongeloof, die de satan over de volken en over Israël heeft geworpen waardoor ze verblind zijn (2Ko 4:3-4{135}; 3:13-16), zal worden vernietigd (vers 7). De raad van God, die vele eeuwen verborgen is geweest voor de mensen, is nu voor altijd ontsluierd, geopenbaard. Deze raad houdt in dat God in Christus Zijn voornemen vervult om de volken te zegenen door middel van Israël (Ko 1:20; Rm 11:11-15). Verblind door de satan geloven de volken nu nog steeds allerlei onzin, bijvoorbeeld de dwaasheid van de evolutietheorie. De volken wandelen nog steeds “in [de] vruchteloosheid van hun denken, verduisterd in hun verstand” (Ef 4:17-18).

Ook de dood zal zijn prooi moeten teruggeven. Allen die na de opname van de gemeente en tijdens de grote verdrukking zijn omgekomen, zullen opstaan (vers 8; Op 20:4). Vers 8 is een van de weinige verwijzingen in het Oude Testament naar de opstanding. Moderne theologen beschouwen dit als een latere toevoeging ten einde hun stelling te kunnen verdedigen dat de gedachte van opstanding pas later in de geschiedenis van Israël geëvolueerd en tot stand gekomen is.

Paulus trekt zich daar niets van aan. Hij verwijst naar dit vers om aan te tonen dat de dood eenmaal volledig zal worden afgeschaft en niet alleen zoals hier voor de gelovigen uit Israël en de volken (1Ko 15:54{136}). Ook andere gevolgen van de zonde als tranen en smaad zullen er voor Gods volk niet meer zijn (Op 21:4{137}). Profetisch is dit een verwijzing naar het nationale en geestelijke herstel van Israël (Rm 11:15; Js 26:19; Ez 37:1-14; Dn 12:2-3; Hs 6:2).

Het voorgaande is aanleiding voor een nieuwe lofzang. Ze eren de HEERE op Wie ze niet tevergeefs hebben gehoopt. Ze zullen tot de erkenning komen dat de Heer Jezus God is, dat Hij de Immanuel is, de ‘God met ons’. Er is alle reden om te juichen over de verlossing die Hij heeft gegeven (vers 9). Hebben wij niet minstens zoveel reden om te juichen over onze verlossing uit de macht van de zonde? Waar is onze jubelzang van bevrijding?

Js 25:10-12 | Moab vernederd tot in het stof

10  Want de hand van de HEERE zal rusten op deze berg.
Maar Moab zal onder Hem worden vertrapt,
zoals stro vertrapt wordt in de mest.
11  Hij zal Zijn handen te midden van hem uitspreiden,
zoals een zwemmer [ze] uitspreidt om te zwemmen,
en Hij zal zijn hoogmoed vernederen, ondanks zijn listige handelingen.
12  Hij zal uw hoge vestingmuren neerhalen,
neerwerpen, neerstorten ter aarde, tot in het stof.

De hand van de HEERE rust beschermend op “deze berg”, dat is de berg Sion (vers 10a). Dat is niet het geval met Moab, dat hier de hele hoogmoedige en Godvijandige wereld vertegenwoordigt (Js 16:6). Moab is altijd als een doorn in Israëls vlees geweest. Maar Moab gaat nu ten onder in Gods oordeel en zal geen enkele bedreiging meer voor Gods volk vormen (verzen 10b-12). De HEERE zal Zelf alles wegdoen wat de vreugde van die dag van zegen zou kunnen bederven.

Elke poging zich aan dat oordeel te onttrekken zal een diepere vernedering tot gevolg hebben, tot er van Moab ten slotte niets anders overblijft dan stof. Voor ons is dit oordeel over de hoogmoed een waarschuwing om niet hoogmoedig te worden.

Jesaja 26

Inleiding

Dit hoofdstuk bestaat voor het grootste deel uit het lied dat het bevrijde overblijfsel zal zingen bij het ingaan in de duizendjarige vrede en zegen. Het lied wordt ook genoemd: het lied van de twee steden. In dit lied wordt de tegenstelling geschilderd tussen Jeruzalem en Babel, ofwel Rome, onder wiens macht zij geleden heeft. Van nu aan is het niet Babel, maar Jeruzalem, dat ”sterke stad” genoemd mag worden.

Js 26:1-3 | Het lied van de stad Jeruzalem

1  Op die dag zal dit lied gezongen worden in het land Juda:
Wij hebben een sterke stad,
[God] stelt heil
[tot] muren en vestingwallen.
2  Doe de poorten open,
zodat het rechtvaardige volk kan binnengaan,
dat de trouw bewaart.
3  Het is [Uw] vaste voornemen:
U zult volkomen vrede bewaren,
want men heeft op U vertrouwd.

Alleen verloste mensen kunnen zingen, en wel een lied van verlossing. Engelen worden in de Bijbel nooit zingend aangetroffen – ook niet in de velden van Efratha bij de geboorte van de Heer Jezus. De eerste keer dat er sprake is van een lied in de Bijbel, is het lied van Mozes, nadat Israël verlost is uit Egypte (Ex 15:1). Hier, in Jesaja 26, vinden we opnieuw een lied van verlossing.

Het hele land wordt “Juda” genoemd (vers 1), omdat alle macht en heerschappij bij het Joodse gelovig overblijfsel in Juda geconcentreerd zijn. Jeruzalem is “een sterke stad”, waarbij die stad niet haar kracht aan de mens ontleent, maar waarbij in plaats van stenen muren Gods verlossing de kracht is die haar zal dienen tot eeuwige bescherming (vgl. Js 60:18; Zc 2:5). Het is een sterke stad omdat de sterke God daar is. Juda zal daarover zingen. Het is niet meer ‘ik’, zoals in het vorige hoofdstuk, maar “wij”, gemeenschappelijk als volk. Het duizendjarig vrederijk is vol van gezang. Ook de gemeente moet door gezang worden gekenmerkt.

Het overblijfsel van Israël, dat wil zeggen het tienstammenrijk dat verspreid is geweest over de gehele wereld, maar nu bevrijd is en bekeerd is tot de Messias, is “het rechtvaardige volk” (vers 2; Js 60:21). Jeruzalem wordt hier voorgesteld als een nog dunbevolkte stad, waarvan de poorten opengaan om hen die van de einden van de aarde komen in de stad binnen te laten (Ps 118:20{138}), zoals ze ook zijn opengaan om de Messias binnen te laten (Ps 24:7-10). Dit binnengaan zal gebeuren onder het gezang van het gelovig overblijfsel van het tweestammenrijk.

Vers 3 is van toepassing op de leden van de bevrijde natie. Het beschrijft hun kenmerk. Zij hebben op de HEERE vertrouwd en zullen op Hem blijven vertrouwen, ze zullen in hun vertrouwen standvastig zijn. Daardoor hebben ze volkomen vrede, innerlijke rust. Wat vertaald is met “volkomen vrede”, is letterlijk ‘vrede, vrede’ ofwel vrede die werkelijk vrede is (vgl. Js 57:19).

Dit is van toepassing in alle tijden op hen die in plaats van overweldigd te worden door de moeilijkheden of toe te geven aan de druk van geestelijke vijanden en tegenstand van mensen, hun vertrouwen op de Heer stellen en hun gedachten en zinnen op Hem richten. De vrede die daarvan het gevolg is, is niet verkregen door die zich toe te eigenen, maar wordt gegeven door God Zelf (Fp 4:6-7{139}). Het is de vrede die Christus heeft gekenmerkt in Zijn leven op aarde en waarvan Hij zegt: “Mijn vrede geef Ik u” (Jh 14:27), wat wil zeggen: ‘De vrede die de Mijne is, geef Ik jullie.’

Js 26:4-7 | De HEERE effent het pad

4  Vertrouw op de HEERE, tot in eeuwigheid,
want de HEERE HEERE is een eeuwige rots.
5  Voorzeker, Hij haalt ze neer, de bewoners van de hoogte,
de hoogverheven stad;
Hij vernedert haar, Hij werpt haar neer, tot de grond toe,
Hij stort haar neer tot in het stof.
6  De voet zal haar vertrappen,
de voeten van de ellendige,
de voetstappen van de armen.
7  Het pad van de rechtvaardige is geheel effen,
recht is het spoor dat U voor de rechtvaardige baant.

Wie de ervaring van vers 3 kent, kan anderen bemoedigen altijd op de HEERE te vertrouwen (vers 4). Zo iemand heeft Hem leren kennen als de eeuwige rots (Dt 32:4a{140}). Hij is hier meer dan de HEERE, de God Die trouw is aan het verbond. Hij is “de HEERE HEERE”, Jah Jahweh. Dat is de Naam van de HEERE uit Jesaja 12 (Js 12:2). De eerste keer dat deze Naam wordt gebruikt, is in verbinding met de openbaring van Zijn heerlijkheid, als Hij daar Zelf Zijn Naam uitroept: “HEERE, HEERE, God, barmhartig en genadig, geduldig en rijk aan goedertierenheid en trouw” (Ex 34:6).

Deze barmhartige en genadige God is voor Israël en voor iedere gelovige “een eeuwige rots”. Hij is niet alleen de trouwe God van het verbond, Hij is ook de barmhartige en genadige God. Wie op Hem zijn levenshuis bouwt, blijft staande als op een rots.

Vers 5 geeft de reden om de HEERE te vertrouwen en het bewijs van Zijn kracht. Hij werpt elke tegenstand, hoe hoog en groot ook, neer. Met “de bewoners van de hoogte, de hoogverheven stad” worden Babel en haar inwoners bedoeld (Openbaring 17-18). Hij geeft Zijn volk, het overblijfsel, “de ellendige” en “de armen”, de kracht om in die overwinning te staan en de voet op de neergeworpen tegenstanders te zetten (vers 6).

Het pad van de rechtvaardige is geëffend en hij kan nu een recht spoor volgen (vers 7). De effenheid van het pad wordt bepaald door de oprechtheid van hem die dit pad bewandelt. Hij bepaalt op die wijze zelf de kwaliteit en structuur ervan. En als antwoord daarop maakt de HEERE het pad recht. Hij haalt als het ware de bochten eruit. De rechtvaardige gaat het pad dat ook de ware Rechtvaardige gaat, hij wandelt in gemeenschap met Hem. De God van de rechtvaardige is Zelf de Rechtvaardige of de Oprechte.

De woorden “geheel effen” zijn de vertaling van het Hebreeuwse woord yasar dat ‘rechtvaardig’ of ‘oprecht’ betekent. Het wordt ook gebruikt voor
1. Gods woorden: “Want het woord van de HEERE is recht [yasar]” (Ps 33:4), voor
2. Gods oordelen: “En [al] Uw oordelen zijn juist [yasar]” (Ps 119:137) en
3. Gods wegen: “Want al Zijn wegen zijn [een en al] recht [yasar]” (Dt 32:4).

Er wordt in Gods Woord ook verwezen naar een boek met de titel: “Het Boek van de Oprechte [yasar]” (Jz 10:13; 2Sm 1:18). Dat is een titel die ontleend zal zijn aan Hem Die de Oprechte is.

Js 26:8-9 | Zielsverlangen van de Godvrezende

8  Ook in de weg van Uw oordelen, HEERE,
hebben wij U verwacht;
naar Uw Naam en naar Uw gedachtenis
gaat het verlangen van [onze] ziel uit.
9  [Met heel] mijn ziel verlang ik naar U in de nacht,
ja, [met] mijn geest diep in mij zoek ik U ernstig.
Want wanneer Uw oordelen over de aarde [komen],
leren de bewoners van de wereld wat gerechtigheid is.

Ook toen de oordelen van de grote verdrukking over de aarde zijn gegaan, hebben ze, dat is het gelovig overblijfsel, naar Hem uitgezien (vers 8). De Joden hebben nooit uitgezien naar een Goddelijk ingrijpen door hen op te nemen om hun Messias in de lucht te ontmoeten. Ze hebben naar Hem uitgezien als Iemand Die op aarde komt om hun vijanden te oordelen om hen op die manier te bevrijden en hun vervolgens de beloofde zegeningen in hun land te geven. Ze ervaren nu hoe God dit geduld beloont.

Ze hebben niet slechts gewacht op hun bevrijding, maar op de eer van Zijn “Naam” waarvoor ze ook gebeden hebben naar het woord van de Heer Jezus: “Bidt u dan zó: Onze Vader Die in de hemelen bent, moge Uw Naam worden geheiligd” (Mt 6:9). Zijn Naam heeft Hij verbonden aan Zijn beloften. Ze hebben verwacht dat Hij die beloften zal waarmaken. Zijn Naam is alles wat Zijn Persoon bevat.

Ook Zijn “gedachtenis” is het voorwerp van hun zielsverlangen geweest. Dat betekent dat ze aan Zijn daden hebben teruggedacht, dat Hij in het verleden zo vaak uitredding aan Zijn volk heeft gegeven. Dat heeft hun vertrouwen voor de toekomst gegeven. Het verlangen van hun ziel is op Hem gericht, op Zijn Persoon en Zijn daden.

Tijdens de nacht van de oordelen die voor de getrouwen verdrukking betekenen, ja, voor het gelovig overblijfsel van Israël is het ‘de grote verdrukking’, hebben ze naar Hem verlangd (vers 9a). Ze hebben geleerd Hem met een ernstig verlangen te zoeken. Dit is altijd het antwoord van de vertrouwende ziel in tijden van beproeving.

Zo mag de gemeente in de huidige tijd in Zijn Naam vergaderen (Mt 18:20) en samenkomen tot Zijn gedachtenis (1Ko 11:23-25). Dan denken de gelovigen aan Hem en aan Zijn werk dat Hij eens voor hen op het kruis heeft volbracht. Ze denken ook vooruit aan het ogenblik dat Hij komt (1Ko 11:26). Als we denken aan het werk dat Hij eens heeft gedaan, waardoor Hij alles goed heeft gemaakt, bewerkt dat vertrouwen voor de toekomst.

De ongelovige mensen op aarde, die blind zijn voor de gerechtigheid van God, zullen Gods gerechtigheid alleen maar leren kennen door Zijn oordelen op de dag van de HEERE (vers 9b). Ze zullen er dan kennis mee maken. De getrouwen hebben inzicht in de oordelen van de HEERE. Zij zeggen dat Zijn oordelen de aarde treffen. Met “de aarde” wordt vaak het begrensde terrein bedoeld waar Gods orde heerst. Dat is de westerse wereld die christelijk is geweest, en ook Israël. Als met die orde geen rekening wordt gehouden, komen Zijn oordelen daarover.

De uitwerking van die oordelen is voor een veel groter gebied, want door deze oordelen leren “de bewoners van de wereld” wat gerechtigheid is. Met “de wereld” wordt hier het onbegrensde gebied bedoeld, waar ook maar mensen wonen, los van het feit of Hij daar wel of geen verordeningen heeft geboden.

Js 26:10-11 | De goddeloze wordt verteerd

10  [Al] wordt de goddeloze genade bewezen,
hij leert niet wat gerechtigheid is:
in een land van recht bedrijft hij onrecht
en de hoogheid van de HEERE ziet hij niet.
11  HEERE, Uw hand is opgeheven,
[maar] zij zien het niet.
[Toch] zullen zij het zien en beschaamd worden [vanwege] de ijver voor [Uw] volk;
ja, het vuur voor Uw tegenstanders – het zal hen verteren.

De goddeloze gaat aan alle oordelen voorbij, hij laat zich er niet door waarschuwen, hij bekeert zich niet. Met “de goddeloze” (enkelvoud) wordt meestal de antichrist bedoeld. De verharding van de goddeloze is zo groot, dat zelfs al zou er een aanbod van genade komen, hij dat zou afslaan (vers 10). Hij leeft in een land van recht, dat is Juda, maar hij handelt er niet naar. Het ligt dan ook niet aan de omstandigheden, maar aan de onverbeterlijke slechtheid van de mens. Een gunstige omgeving werkt niets uit als het hart niet op God is gericht. Ook al heeft de goddeloze Gods gerechtigheid leren kennen in het oordeel, hij leert het wezen van de gerechtigheid niet kennen. Hij blijft een verklaarde tegenstander van God en Zijn volk.

Gods hand is dreigend opgeheven (vers 11) om hen te slaan die zich met de goddeloze hebben verbonden, dat zijn alle goddelozen die voor de antichrist hebben gekozen (Jh 5:43{141}). Maar ze zijn blind voor de dreiging, ze willen die niet zien. Het ogenblik komt echter onherroepelijk dat ze zullen beseffen dat Gods vuur hen heeft verteerd vanwege hun tegenstand. Dan is het voor eeuwig te laat om zich te bekeren.

De Heer Jezus spreekt over een rijke man die in de eeuwige pijn is (Lk 16:19-31). Deze man vraagt niet om bevrijding uit de hades. Wel wenst hij dat anderen daar niet terecht zullen komen (Lk 16:28). De Heer wijst er dan op dat alleen Gods Woord iemand kan overtuigen tot bekering (Lk 16:31).

Js 26:12 | Vrede voor de Godvrezende

12  HEERE, U zult voor ons vrede beschikken,
want al onze zaken hebt U ook voor ons in orde gebracht.

Tegenover het vreselijke lot van de goddeloze en allen die hem zijn gevolgd, staat het deel van het getrouwe overblijfsel. Over de goddelozen is vuur gekomen (vers 11), over het overblijfsel komt vrede nu de HEERE in het land is (vers 12). Het is de vrede die de HEERE beschikt, niet een vrede die zij zelf hebben bewerkt. Het is de volkomen vrede, de vrede die werkelijk vrede is, die de HEERE geeft aan hen die op Hem vertrouwen (vers 3).

Voor de vrede met God heeft Hij door Zijn Zoon het werk helemaal alleen volbracht. Door het geloof in de Zoon en Zijn werk aan het kruis hebben ze vrede in hun hart met het oog op hun zonden. Hij heeft ook alles gedaan wat nodig is voor hun vrede op aarde door hun bevrijding uit de hand van de vijanden, ook al heeft Hij hen daarbij ingeschakeld. Van hun bijdrage zeggen ze dat Hij het voor hen heeft gedaan (vgl. Ef 2:10{142}). Door dat werk leven ze in vredige omstandigheden op aarde en is er geen vijandige macht meer die deze vrede kan verstoren.

Js 26:13-15 | Herinnering aan ontrouw en genade

13  HEERE, onze God, andere heren dan U hebben over ons geheerst,
door U alleen gedenken wij Uw Naam.
14  Doden zullen niet [her]leven;
gestorvenen zullen niet opstaan.
Daarom hebt U hen gestraft, hen weggevaagd,
elke gedachtenis aan hen doen vergaan.
15  HEERE, U hebt dit volk vermeerderd,
U hebt dit volk vermeerderd, U hebt Uzelf verheerlijkt,
U hebt hen ver weggedaan, [in] alle einden der aarde.

Ze belijden de “HEERE” als “onze God”. Hiermee geven ze uiting aan het herstel van de relatie met Hem. In de Persoon van de eens door hen verworpen Zoon van God erkennen ze nu de HEERE, hun God. Vanuit die herstelde relatie denken ze terug aan de tijd dat andere volken over hen hebben geheerst (vers 13), dat is tijdens “de tijden van de volken”, zoals de Heer Jezus die noemt (Lk 21:24). De oorzaak daarvan is dat ze andere goden (Hebr. ba’alenu = heersen over ons; dit werkwoord is verwant met het woord ba’al dat wijst op de afgoden) zijn gaan dienen. De volken die heersen, zijn er nu nog steeds, want Israël is nog steeds afhankelijk van bevriende machten. Maar dan is die tijd voorbij. Ze huldigen dan alleen de Naam van de HEERE.

De volken die over hen hebben geheerst, zullen niet meer herleven (vers 14). Ze zijn voorgoed verslagen en zullen Gods volk nooit meer onderdrukken. Er zal zelfs niet meer aan hen worden gedacht. [NB Ze zullen wel een keer lichamelijk opstaan, maar dat zal zijn om voor eeuwig geoordeeld te worden (Jh 5:28-29).] Daartegenover staat de vermeerdering van Gods volk (vers 15; Js 9:2). Dat zal tot verheerlijking van de HEERE zijn (Sp 14:28a{143}). Met het oog op die vermeerdering zijn de grenzen van het land weggedaan en verwijd tot aan “alle einden der aarde” (vgl. Js 54:2-3). Tevens is het de vervulling van het landbeloften van God aan Abraham (Gn 13:14-17).

Js 26:16-18 | De nood van het overblijfsel

16  HEERE, in de benauwdheid hebben zij U gezocht,
een fluisterend gebed uitgestort, [toen] Uw vermaning over hen kwam.
17  Zoals een zwangere vrouw die op het punt staat te baren,
ineenkrimpt [en] het uitschreeuwt in haar weeën,
zo waren wij voor Uw aangezicht, HEERE.
18  Wij waren zwanger, wij krompen ineen, [maar] het was als baarden wij wind:
wij hebben het land geen heil gebracht,
wereldbewoners zijn niet geboren.

Deze verzen beschrijven de diepe angsten en smekingen van de Godvrezenden in Israël tijdens “de benauwdheid”, dat is de tijd van het schrikbewind van de antichrist, de tijd van de grote verdrukking, de tijd van benauwdheid voor Jakob (Jr 30:7). Ze herinneren zich hun uiterste hulpeloosheid om zichzelf of anderen te bevrijden. Ze erkennen dat het voor hen een tuchtiging van de HEERE is geweest (vers 16). Ze zijn daarvan zozeer onder de indruk geweest, dat ze niet in hun nood hebben geschreeuwd, maar “een fluisterend gebed uitgestort” hebben. Hun nood is niet alleen veroorzaakt geweest door de vreemde overheersing, maar ook door het verdriet over hun zonden. Nood is vaak voor mensen de aanleiding om God te zoeken. Dit wordt profetisch geïllustreerd door de broers van Jozef die in de gevangenis tot inkeer komen (Gn 42:17-22).

Ze beseffen dat zij voor het aangezicht van de HEERE de pijnen hebben geleden van iemand die in barensnood is (vers 17). Later zullen zij ontdekken dat de Zoon allang geboren is, lang voordat de weeën hen zijn overvallen (Js 66:7). Alle smart leek op het eerste gezicht ook nog tevergeefs, want er is geen kind geboren, maar slechts wind, niets. Zij zijn niet in staat geweest uitredding te geven en er was ook geen uitbreiding van het volk door nieuwe geboorten (vers 18).

Js 26:19 | Geloof in de opstanding

19  Uw doden zullen leven – [ook] mijn dood lichaam – zij zullen opstaan.
Ontwaak en juich, u die woont in het stof,
want Uw dauw zal zijn [als] dauw op jong, fris groen
en de aarde zal de gestorvenen baren.

Vers 19 is het antwoord op de belijdenis van het vorige vers. Het plaatst ons weer terug in de tijd van Jesaja. Het zojuist in geloof gezongen loflied bevat een geweldige bemoediging voor het geloof, namelijk dat God Zijn beloften houdt. Hij doet dat in de opstanding (Hb 11:39-40). Hier vinden we in het Oude Testament de waarheid van de opstanding (vgl. Jb 19:25-27).

Denken aan de opstanding in de toekomst geeft kracht om vandaag te leven vanuit het geloof in de toekomst. In dit geloof roept Jesaja op om te juichen, want in tegenstelling tot de dode onderdrukkers (vers 14) zullen de vromen wel uit de dood opstaan. Jesaja spreekt tot de HEERE over “Uw doden”. Dit zijn “de doden in Christus” (1Th 4:16), “de doden die in de Heer sterven” (Op 14:13). Anders dan in Jesaja 25, waar we een prachtige verwijzing naar de opstanding vinden (Js 25:8), gaat het hier om de herleving van Israël als volk.

Mogelijk bedoelt Jesaja met “Uw doden” de herleving van de verloren en dood gewaande tien stammen van Israël en met “mijn dood lichaam” het herstel van het volk Israël als geheel (Hs 6:2). Israël zal als het ware uit de dood tot leven komen (Ez 37:1-10; Dn 12:2; Rm 11:15). Dat gebeurt als de HEERE de verbinding met Zijn volk weer opneemt, een verbinding die niet definitief is afgebroken, maar tijdelijk onderbroken.

De dauw is een beeld van zegen, van verkwikking en levenwekkende kracht. Zo is de HEERE voor Zijn volk (Hs 14:6a{144}). Dauw, waarmee het nieuw ontstane overblijfsel van Zijn volk wordt bedoeld (Mi 5:6a{145}; Ps 110:3), hoort bij het aanbreken van de dag, bij het licht. De nacht en de dood zijn voorbij. Het leven is hergeven aan wie “woont in het stof”, aan hen bij wie nauwelijks iets van leven meer te zien was. “De aarde zal de gestorvenen baren”, het leven uit de dood kan tevoorschijn komen en ongestoord gaan groeien en bloeien en tot volle rijpheid komen als een vrucht die tot eer is van de HEERE. De aanneming van het overblijfsel is niets anders dan leven uit de doden (Rm 11:15).

Js 26:20-21 | Een klein ogenblik van gramschap

20  Ga, Mijn volk, treed uw kamers binnen,
sluit uw deuren achter u.
Verberg u voor een klein ogenblik,
totdat de gramschap over is.
21  Want zie, de HEERE gaat uit Zijn plaats
om de ongerechtigheid van de bewoners van de aarde aan hen te vergelden.
De aarde zal het bloed dat erop [vergoten is], aan het licht brengen.
Zij zal haar gedoden niet langer bedekt houden.

Totdat de gramschap voorbij is (Zf 3:8), biedt de HEERE Zijn volk – het gelovig overblijfsel, de honderdvierenveertigduizend (Op 7:1-8) – een schuilplaats. Die schuilplaats is tot bescherming tegen Zijn gramschap die voor een kort ogenblik, aan het einde van de drieënhalf jaar grote verdrukking, moet woeden (vers 20; Dn 12:12). Het kwaad op aarde, “de ongerechtigheid” vooral van Zijn afvallige volk die gericht is tegen de getrouwen van Zijn volk, noodzaakt Hem “uit Zijn plaats” te gaan (vers 21). De hemel zal opengaan en Hij zal op aarde verschijnen om te oordelen (Op 19:11-16). Alle zonden zullen aan het licht gebracht worden.

Dit oordeel is een voorafschaduwing van het laatste oordeel, als ook de doden zullen worden geoordeeld (Op 20:11-15). Dan zullen alle onopgeloste moorden opgelost worden. Wat te denken alleen al van de miljoenen die bijvoorbeeld door Stalin en Hitler zijn omgebracht. Ook alle andere vormen van ongerechtigheid die nooit bestraft zijn, zullen aan het licht worden gebracht. Misdadigers die na het plegen van hun misdaden zelfmoord hebben gepleegd, zullen niet langer door de aarde bedekt worden. Allen zullen voor de grote, witte troon worden gedaagd en worden geoordeeld in overeenstemming met hun bedreven ongerechtigheid. De gerechtigheid zal komen en zegevieren. Christus, de Rechtvaardige, heeft het laatste woord.

Jesaja 27

Js 27:1 | De grote tegenstander gedood

1  Op die dag zal de HEERE vergelding doen
met Zijn hard, groot en sterk zwaard
aan de Leviathan, de snelle slang,
ja, de Leviathan, de kronkelende slang;
Hij zal het monster dat in de zee is, doden.

Dit hoofdstuk kan in drie delen worden verdeeld (verzen 1,2-11,12-13), die elk beginnen met “op die dag”, dat is de dag waarop de HEERE komt om de aarde door oordeel te zuiveren van het kwaad. In vers 1 bereikt het oordeel van God over de wereld zijn hoogtepunt en hoort naar zijn inhoud tot het oordeel dat in Jesaja 26 aangekondigd is (Js 26:21).

Het kan zijn dat er in vers 1 sprake is van drie monsters; het kan ook gaan om een driekoppig monster (vgl. Ps 74:13-14{146}). Twee van de monsters worden “Leviathan” genoemd (Jb 40:20-28; 41:1-25). De eerste wordt “de snelle slang” genoemd. Daarmee wordt Assyrië aangeduid. De Tigris, de rivier in Noord-Irak, is een snelstromende rivier. Ninevé, de hoofdstad van Assyrië, ligt aan de Tigris. De tweede wordt “de kronkelende slang” genoemd. De Eufraat is de kronkelende rivier in Zuid-Irak, waar de hoofdstad Babel ligt. Het derde “monster” is “in de zee”. Daarmee wordt Egypte aangeduid (vgl. Js 51:9). De zee is meestal een beeld van de volken, maar hier mogelijk ook een aanduiding voor de Nijl. Het zijn de wereldmachten die in de geschiedenis en profetieën van Israël een grote rol spelen.

We kunnen in de slang en het monster, ofwel de draak, ook de kwade macht achter de schermen zien, die ene “grote draak …, de oude slang, die genoemd wordt duivel en de satan” (Op 12:9a). God zal definitief met deze macht en zijn demonische metgezellen afrekenen.

Js 27:2-5 | De HEERE beschermt Zijn wijngaard Israël

2  Op die dag
zal er een wijngaard zijn van bruisende wijn; zing ervan in beurtzang!
3  Ik, de HEERE, bescherm hem,
elk ogenblik bevochtig Ik hem.
Opdat [de vijand] hem niet kan beschadigen,
bescherm Ik hem nacht en dag.
4  Grimmigheid is er bij Mij niet:
wie zou Mij [als] een doorn [en] distel de strijd laten aanbinden,
zodat Ik hem zou aanvallen
[en] hem tegelijk zou verbranden?
5  Laat men zich liever aan Mijn macht vastklampen,
laat men vrede met Mij sluiten;
vrede moet men met Mij sluiten.

Daar de vernietiging van deze monsters – of de monsterachtige uitingen van één monster – door de HEERE absoluut zeker is, klinkt er opnieuw een profetisch lied waarin de vreugde van het verloste Israël tot uiting komt (vers 2). Het is de vreugde van de HEERE over Zijn volk. Zij zijn een wijngaard die Hij niet aan anderen toevertrouwt die ontrouw zijn (Mt 21:33-39), maar die Hij Zelf constant behoedt en bevochtigt (vers 3). Dit lied is een voortzetting van het lied over de wijngaard in Jesaja 5 (Js 5:1-7). Tegelijkertijd staat deze wijngaard in scherp contrast met die wijngaard.

Zijn grimmigheid is voorbij, want er is niets meer om toornig over te worden (vers 4). Zijn volk beantwoordt aan Zijn doel. Als er vijanden zouden opstaan tegen Zijn volk, dan zou Hij als vuur losbranden en die vijanden als de doorn en de distel verteren. God komt voor Zijn wijngaard op. Wie die wijngaard wil aanvallen, krijgt met Hem te maken. De vijanden doen er beter aan vrede met Hem te sluiten (vers 5). Vrede met Hem sluiten kan door het geloof in de Heer Jezus (Rm 5:1). Dan zullen zij aan Zijn toorn ontkomen (vgl. Ps 2:12{147}), want zelfs in Zijn toorn denkt Hij aan ontfermen (Hk 3:2).

Js 27:6-9 | Israël zal bloeien en groeien

6  In de [dagen] die komen, zal Jakob wortel schieten,
Israël zal bloeien en groeien
en zij zullen het wereldoppervlak met vruchten vervullen.
7  Heeft Hij hem geslagen zoals Hij hem geslagen heeft die hem sloeg?
Is hij gedood zoals zijn gesneuvelden sneuvelden?
8  Door hem op te jagen, te verdrijven, hebt U met hem een rechtszaak gevoerd.
Hij heeft [hem] verdreven door Zijn harde wind, op de dag van de storm uit het oosten.
9  Daarom zal hierdoor de ongerechtigheid van Jakob verzoend worden.
Dit is de volle vrucht: dat Hij zijn zonde zal wegdoen,
wanneer Hij alle altaarstenen zal maken
als stukgeslagen kalksteen;
geen gewijde paal of wierookaltaar zal blijven staan.

Als de Assyriërs definitief vernietigd zijn, als dus de gramschap voorbij is, zal Israël groeien en bloeien en vruchten voortbrengen die tot zegen zijn voor de hele wereld (vers 6). Dit is het begin van het vrederijk. Zo zullen zij in letterlijke zin de “rijkdom van [de] volken” (Rm 11:12) zijn. In geestelijk opzicht is dit Gods bedoeling en verlangen voor de gelovigen in de huidige tijd, totdat de gemeente voltallig is (Jh 15:1-16). Het vullen van de aarde met vrucht stelt de gevolgen voor van het zendingswerk onder alle volken (Rm 15:16).

De HEERE heeft Zijn volk moeten slaan, maar Hij heeft dat niet gedaan op de manier waarop Hij de volken heeft geslagen die Zijn volk hebben geslagen (vers 7). Zijn volk heeft Hij ‘met mate’ (Statenvertaling) geslagen en niet in de volheid van Zijn toorn (vers 8; Ps 118:18{148}). In dat geval zou Hij hen volkomen van de aarde hebben weggevaagd. Nu heeft Hij tegen Zijn volk gestreden door hen met de adem van Zijn mond weg te blazen, waardoor ze verstrooid waren over de hele aarde. Door de wind wordt de oogst als het ware gezuiverd, zoals dat gebeurt bij het wannen en ziften van de tarwe. Zijn doel daarmee is geweest hun ongerechtigheden te verzoenen en hun zonden volledig weg te nemen (vers 9).

De volle vrucht van dit handelen van de HEERE is dat alle afgodsbeelden verbrijzeld en omver gehouwen zijn. Alles wat zij de plaats van de HEERE hebben gegeven, hebben ze weggedaan, zodat Efraïm zal zeggen: “Wat heb ik nog met de afgoden te maken?” (Hs 14:9a).

Js 27:10-11 | Gevolgen van de toorn voor Jeruzalem

10  Want de versterkte stad zal een eenzame [plek] zijn
en de woningen leeg en verlaten als de woestijn.
Daar zullen kalveren grazen,
en daar zullen ze neerliggen en haar takken kaal eten.
11  Zijn haar twijgen verdord, dan worden ze afgebroken.
Vrouwen komen [en] steken ze aan.
Het is immers niet een volk met inzicht.
Daarom zal zijn Maker Zich er niet over ontfermen,
en zijn Formeerder zal het geen genade bewijzen.

De tuchtigende hand van de HEERE zal bewerken dat Israël tot inkeer komt. De verzen 10-11 laten zien wat die tuchtiging inhoudt. Het eens zo sterke en volkrijke Jeruzalem zal een verlaten wildernis lijken (vers 10). Dit is het gevolg van de (eerste) aanval van de Assyriërs ofwel de koning van het noorden (vgl. Zc 13:8-9). Te midden van de puinhopen zal het vee enig groen vinden. De afgevreten takken zullen na verloop van tijd droog genoeg zijn om een vuurtje van te stoken om daarop te koken of te braden wat er nog aan eetbaars is (vers 11).

De oorzaak van deze situatie is hun gebrek aan inzicht (Hs 4:6{149}), waardoor zij de antichrist zijn gaan volgen (Jh 5:43b). Het is een schuldig gebrek aan inzicht. Het is hun kwalijk te nemen dat ze hun “Maker” de rug hebben toegekeerd en hun “Formeerder” zijn vergeten. Daardoor hebben ze zich afgesloten voor Zijn ontferming en genade. Zo hebben ze het voor Hem onmogelijk gemaakt Zich over hen te ontfermen en hen genadig te zijn (2Kr 36:16{150}).

Js 27:12-13 | De HEERE verzamelt Zijn volk

12  Op die dag zal het gebeuren
dat de HEERE de aren zal uitkloppen
[vanaf] de rivier tot aan de Beek van Egypte;
en ú, Israëlieten, zult worden opgeraapt,
één voor één.
13  Op die dag zal het gebeuren
dat op een grote bazuin geblazen zal worden.
Dan zullen zij komen die verloren waren in het land van Assyrië,
die verdreven waren naar het land Egypte.
En zij zullen zich voor de HEERE neerbuigen
op de heilige berg in Jeruzalem.

In deze verzen zien we dat “barmhartigheid triomfeert over oordeel” (Jk 2:13). God ziet altijd een mogelijkheid om Zich te ontfermen. Dat is langs de weg van bekering en berouw die Hij in Zijn volk bewerkt. Als het dorsen van Zijn volk – Juda, het tweestammenrijk – voltooid is en het kaf van het koren is gescheiden, verzamelt Hij de rest van Zijn volk (vers 12; vgl. Mt 24:31). Hij doet dat door de leden van Zijn volk – het tienstammenrijk – één voor één op te rapen en zo te verzamelen. De enkeling gaat niet in de massa op. Niet één zal achterblijven of vergeten worden. Hij zal ze allen verzamelen van tussen de Eufraat en het beloofde land.

Hij zal de verloren tien stammen door “een grote bazuin” uit alle landen naar Zijn land roepen (vers 13; Mt 24:31{151}). Het is de voltooiing van de opstanding van het zolang begraven gelegen Israël. Dit is het grote jubeljaar waarin op de grote Verzoendag elk lid van het volk zijn bezitting zal terugkrijgen (Lv 25:9,13). Petrus noemt het de “tijden van [de] herstelling van alle dingen” (Hd 3:21). Als ze zijn teruggekeerd in het land, zal hun eerste daad zijn zich in aanbidding “voor de HEERE neerbuigen op de heilige berg te Jeruzalem”, samen met hun broeders uit het tweestammenrijk.

Jesaja 28

Inleiding

Overzicht hoofddeel 1.3 – Jesaja 28-35

God en Zijn volk

Het derde gedeelte van het eerste hoofddeel (Jesaja 1-35) omvat Jesaja 28-35 en is als volgt onder te verdelen:

1. Wee over Samaria (Jesaja 28)
2. Wee over Ariël (Jesaja 29)
3. Wee over de opstandige kinderen (Jesaja 30)
4. Wee over hen die de hulp zoeken van Egypte (Jesaja 31)
5. Gods koninkrijk (Jesaja 32)
6. Wee over de verwoester (Jesaja 33)
7. Oordeel over de wereld en Edom (Jesaja 34)
8. Zegen voor Gods volk (Jesaja 35)

Net als de voorgaande gedeelten, Jesaja 1-12 en Jesaja 13-27, begint dit gedeelte met het oordeel van God en loopt het door tot het vrederijk. Het eindigt ook met een loflied en een opsomming van de zegeningen van het vrederijk.

Inleiding op Jesaja 28

Jesaja 28-29 introduceren een serie van profetieën. Profetisch vinden we hier de twee aanvallen (Dn 11:39-44) van de Assyriërs in de tijd van de gramschap van God. Het herstel van Israël vindt tussen deze aanvallen plaats. Na de definitieve vernietiging van de Assyriërs wordt het vrederijk gevestigd.

Dit profetische gedeelte vindt zijn geschiedkundige voorvervulling in de val van Samaria (2Kn 17:1-5,22-23). De eindvervulling van dit gedeelte is de eerste aanval van de koning van het noorden op Israël (Dn 11:40).

Js 28:1-4 | Wee over Samaria

1  Wee de trotse kroon van de dronkaards van Efraïm,
en een verwelkende bloem, een schitterend sieraad
op het hoofd van de vruchtbare vallei van hen die geveld zijn door de wijn.
2  Zie, de Heere heeft iemand die sterk en machtig is
als een hagelstorm, een storm van verderf.
Zoals een vloed van geweldige, [alles] wegspoelende wateren
werpt hij ze hardhandig ter aarde.
3  Met voeten zal vertrapt worden
de trotse kroon van de dronkaards van Efraïm.
4  En de verwelkende bloem van zijn schitterend sieraad
op het hoofd van de vruchtbare vallei
zal zijn als een vroege vijg vóór de zomer:
als iemand die ziet,
slokt hij die meteen op uit zijn hand.

Dit hoofdstuk introduceert een nieuwe serie weeën. In Jesaja 5 horen we zes keer een “wee” en nu komen er tot Jesaja 33 nog eens zes bij. De eerste vijf gaan over Israël en vooral over Juda en Jeruzalem. Het zesde is over Assyrië. Het “wee” wordt over Gods volk uitgesproken vanwege het verlaten van de HEERE. Het betreft de goddelozen van Israël. Zij stellen liever hun vertrouwen op Egypte dan op de HEERE. In de eindtijd zullen zij hun vertrouwen stellen op hun koning, de antichrist, en het verbond met het beest, de komende leider van het herstelde Romeinse rijk, de verenigde staten van Europa.

Dit hoofdstuk kan in drie delen worden verdeeld:
1. verzen 1-13,
2. verzen 14-22,
3. verzen 23-29.

In het eerste deel wordt de ontaarde toestand van de leiders in Israël in die tijd beschreven. In de eerste verzen wordt Samaria openlijk aan de kaak gesteld. Als de hoofdstad van het tienstammenrijk wordt de stad “de trotse kroon” genoemd, waarop het beschonken Efraïm zich beroemt (vers 1). De inwoners van Samaria leven in luxe zelfgenoegzaamheid. De stad, die op een berg ligt en daarom als “op het hoofd” wordt gezien, wordt vergeleken met “een verwelkende bloem”, wat het beeld geeft van glorie die aan het vergaan is. De achtergrond van deze profetie is de voorvervulling wanneer Samaria drie jaar lang belegerd en uiteindelijk verwoest wordt door de Assyriërs (2Kn 17:5).

De vruchtbaarheid van de vallei, waaraan de stad als een hoofdsieraad ligt, gebruiken ze voor de bevrediging van hun eigen behoeften (vgl. Am 4:1). Het maakt hen dronken en daardoor ongevoelig voor het woord van God bij monde van Zijn profeten. Dit alles zal de HEERE met Zijn oordeel slaan. Assyrië zal het instrument zijn waardoor de HEERE het oordeel zal uitvoeren. Assyrië kunnen we hier vereenzelvigen met de komende koning van het noorden, de alliantie van Noord-Arabische (Ps 83:6-9), islamitische landen met steun van Gog (vgl. Dn 8:24). Assyrië wordt weer voorgesteld als “geweldige, [alles] wegspoelende wateren” (vers 2; Js 8:7).

Assyrië zal Samaria onder de voet lopen en hun trots vertrappen (vers 3). Hij zal dat met het grootste gemak doen. Met de stad zal worden afgerekend als met “de verwelkende bloem”. Het zal terloops gebeuren met de snelheid waarmee men een vroege vijg ziet, plukt, in de mond stopt en doorslikt (vers 4), en hij is er niet meer. Wij zouden zeggen: hap, slik, weg. Deze verzen zijn vervuld in 622 v.Chr.

In dit gedeelte ligt voor ons de waarschuwing ons vertrouwen niet te stellen op onze welvaart. We mogen genieten van wat de Heer ons geeft, maar Hij verlangt van ons dat wij eerst Gods koninkrijk en Zijn gerechtigheid zoeken (Mt 6:33). We hebben het immers van Hem gekregen. Als we dat erkennen, zullen we Hem willen eren met wat Hij ons heeft toevertrouwd. Dan zullen we ook aan de minderbedeelden geven.

Profetisch wijst deze aanval (verzen 1-6) op de eerste aanval van de koning van het noorden op Israël (Dn 11:41). Met Efraïm wordt het noorden van Israël bedoeld dat als eerste door deze koning wordt aangevallen. De tien stammen zelf zullen terugkeren na de verschijning van de Heer (Mt 24:29-31). Vanaf vers 7 gaat het om de voortzetting van deze aanval op Jeruzalem.

Js 28:5-6 | Bemoediging voor de getrouwen

5  Op die dag zal de HEERE van de legermachten
tot een schitterende kroon en sierlijke krans zijn voor het overblijfsel van Zijn volk,
6  tot een geest van het recht voor wie zit om recht te spreken,
en tot een kracht voor wie de strijd terugdringt naar de poort.

Hier gaan we naar de toekomst, aangegeven door de uitdrukking “op die dag” (vers 5). De profeet verplaatst ons ineens naar de eindtijd. Op de bedreiging voor de afvalligen volgt weer de bemoediging voor de getrouwen, het overblijfsel, “de rest van Zijn volk”, voor wie de HEERE altijd oog heeft. Hij zal voor hen “een schitterende kroon en sierlijke krans” zijn. Dit is een duidelijke en veelzeggende tegenstelling met de “trotse kroon” die Samaria op het moment van de profetie van Jesaja is en die uiteindelijk een verwelkende bloem blijkt te zijn (vers 1).

Ook zal Hij dit overblijfsel geestelijk ondersteunen bij het nemen van de juiste beslissingen in rechtszaken (vers 6). Tevens zal Hij hun strijders de kracht geven om de binnengedrongen vijand terug te dringen naar de poort en hen de stad uit te jagen. Deze ondersteuning heeft het overblijfsel nodig om in de wedergeboorte (Mt 19:28), dat is in het vrederijk, met de HEERE te kunnen regeren.

Deze bemoediging geldt ook voor allen die vandaag, de tijd waarin de afval hard toeneemt, in de vrees van de Heer willen wandelen. Zij krijgen wijsheid en kracht van de Heer. We moeten erop toezien dat we rechtvaardig leven en overwinningen behalen in de kracht van de Heilige Geest.

Js 28:7-10 | Dronken priesters en profeten

7  Ook dezen [hier] zwalken van wijn,
dwalen rond door sterkedrank.
Priester en profeet zwalken door sterkedrank.
Zij zijn opgeslokt door de wijn,
zij dwalen rond door de sterkedrank.
Zij zwalken bij [het uitleggen van] het visioen,
zij struikelen tijdens [hun] gerechtelijke uitspraak.
8  Ja, alle tafels zitten vol walgelijk braaksel,
geen plek is [schoon].
9  Wie kan Hij [dan] de kennis bijbrengen?
Wie kan Hij [dan] het gehoorde doen begrijpen?
Wie [net] van de moedermelk af zijn,
wie [net] van de borst zijn afgehaald?
10  Want het is gebod op gebod, gebod op gebod,
regel op regel, regel op regel,
hier een beetje,
daar een beetje.

Met “ook dezen” (vers 7) gaat Jesaja nu spreken over het zuidelijke rijk Juda en meer speciaal over de leiders van Jeruzalem, zij die verantwoordelijkheid hebben onder het volk (vers 14). Zij zijn niet beter dan die van Samaria en hebben zelfs een grotere verantwoordelijkheid en daardoor ook een grotere schuld. Jesaja spreekt in krachtiger bewoordingen over hun bedrieglijke visioenen en rechterlijke uitspraken. Hij hekelt in krasse bewoordingen de liederlijke levensstijl die zij erop na houden (vers 8).

Zelfs hun altaren (tafels) zijn door braaksel – Hebreeuws: kotzen – vreselijk verontreinigd. Het gaat dwars in tegen het gebod voor de priesters: “Wijn en sterkedrank mag u niet drinken” (Lv 10:9; Ez 44:21). Het is ook niet slechts een incident, maar het is een gewoonte, een levensstijl geworden. Profetisch gezien zal Jeruzalem eenvoudig vallen daar zij geestelijk gezien in een Godsverduistering zitten, bedwelmd door de wijn van de antichrist. Daarom zal de koning van het noorden met gemak doorstoten naar Jeruzalem.

Hun brallende reactie horen we in de verzen 9-10. In het Hebreeuws klinken deze woorden als het lallen van dronken mensen: “ki tsav latsav, tsav latsav, kav lakav, kav lakav, ze’ir sham, ze’ir sham”. Profetisch zijn deze priesters en profeten van de Joden dronken door te drinken van de wijn van de antichrist, waardoor het hun aan ware Godskennis ontbreekt en zij geestelijk geen enkel onderscheidingsvermogen meer hebben.

Deze dronken priester brult tegen zijn kameraden over Jesaja: ‘Komt hij hier om ons, die kennis hebben, de les te lezen?’ En de dronken profeet, die zich erop beroemt zelf openbaringen te hebben ontvangen, zegt spottend tegen zijn brasgenoten over Jesaja: ‘Wil hij ons laten weten wat een openbaring betekent? Hij denkt zeker dat we een stelletje kleuters zijn! Altijd laat hij zijn wetjes horen, telkens legt hij zijn eisen bij ons neer. Nu eens heeft hij het hier over en dan weer over wat anders. Die man heeft altijd wat te zeuren!’

Ze menen dat zij de verlichte intellectuelen van hun dagen zijn, terwijl ze niet beseffen dat ze inderdaad dwaas en kinderlijk zijn. Daarom spreekt Jesaja hen aan met duidelijke en begrijpelijke taal. Hij zegt inderdaad wat ze wel en wat ze niet mogen doen. Het is een volk van geboden en regels, maar ze hebben die alleen in uitwendige zin.

Js 28:11-13 | Een andere taal als oordeel

11  Ja, met belachelijke klanken
en in een andere taal
zal Hij tot dit volk spreken,
12  tegen wie Hij zei:
Dit is de rust,
geef de vermoeide rust,
en dit is de verademing –
maar zij wilden niet luisteren.
13  Daarom zal voor hen het woord van de HEERE zijn:
gebod op gebod, gebod op gebod,
regel op regel, regel op regel,
hier een beetje,
daar een beetje,
zodat zij, als zij weggaan, achterovervallen,
verpletterd worden, verstrikt raken en gevangen worden.

Omdat ze niet luisteren, vervolgt Jesaja met een oordeelsaankondiging. Als ze dan niet naar de duidelijke taal van de profeet willen luisteren, maar daarover schampere opmerkingen maken, zal er in een onverstaanbare taal tot hen worden gesproken. Dat zal gebeuren als de legers van Assyrië, mensen die een vreemde taal spreken, het land zullen binnenvallen (vers 11).

Paulus haalt de verzen 11-12 aan in verband met het spreken in talen waarop de Korinthiërs zo trots zijn. Maar hij voegt eraan toe dat de talen een teken zijn voor de ongelovigen (1Ko 14:21-22a{152}). Die ongelovigen blijken dan de Israëlieten te zijn, want Paulus haalt dit vers uit Jesaja aan. Hij wil daarmee zeggen dat door dit spreken in talen aan het ongelovige Israël wordt duidelijk gemaakt dat de Heer voortaan in elke menselijke taal geprezen kan worden en niet alleen maar in het heilige Hebreeuws.

Dit houdt – zij het tijdelijk – de verwerping van Israël als speciaal volk van God in. Het spreken in talen is een teken van oordeel en niet van zegen. Dat is de toepassing van dit vers. De uitleg is dat de Assyriërs zullen komen en dat door deze onverstaanbare mensen het oordeel zal komen omdat ze niet hebben geluisterd naar Gods profeten die ze wel hebben verstaan.

Het wonder en teken van de talen gebeurt ook op de Pinksterdag in Jeruzalem (Hd 2:5-12). Er zijn veel Joden uit andere landen aanwezig. Dan horen zij in hun talen en zelfs dialecten over de grote daden van God spreken. Voor de inlandse Joden lijkt het dronkenmanstaal. Slechts een klein deel van de massa, drieduizend, komt tot geloof.

De talen zijn een teken voor de ongelovige Joden. Het is een teken van oordeel. Het spreken in talen mag ook in de gemeente gebeuren, als er (Joodse) ongelovigen zijn die een andere taal spreken, maar dan moet er wel een uitlegger aanwezig zijn, want de gemeente moet stichting ontvangen. Alleen de inhoud bouwt de gemeente op (1Ko 14:20-28).

De HEERE heeft Zijn volk rust en verademing aangeboden, maar daarnaar hebben ze geen oren (vers 12; Js 30:15). Daarom zullen ze gedwongen worden zich te buigen voor wetten en eisen op allerlei terreinen in onderwerping aan een vijand die geen enkel mededogen kent (vers 13). Ze gaan gewoon verder met hun uiterlijke godsdienst en zullen vallen (vgl. Zc 14:2).

Js 28:14-19 | Een verbond met de dood

14  Daarom, hoor het woord van de HEERE,
[u,] spotters,
[u,] heersers over dit volk
dat in Jeruzalem is!
15  Omdat u zegt: Wij hebben
een verbond gesloten met de dood,
en met het rijk van de dood
zijn wij een verdrag aangegaan,
wanneer de [alles] wegspoelende gesel voorbijtrekt,
komt hij niet bij ons,
want van de leugen hebben wij ons toevluchtsoord gemaakt
en in het bedrog hebben wij ons verborgen,
16  daarom, zo zegt
de Heere HEERE:
Zie, Ik leg in Sion een steen ten grondslag,
een beproefde steen,
een kostbare hoeksteen, die vast gegrondvest is.
Wie gelooft, zal zich niet [weg]haasten.
17  Ik stel het recht tot meetlint,
en de gerechtigheid tot paslood.
De hagel zal het toevluchtsoord van de leugen wegvagen,
het water zal de schuilplaats overspoelen.
18  Dan zal uw verbond met de dood tenietgedaan worden,
uw verdrag met het rijk van de dood zal geen stand houden.
Trekt de [alles] wegspoelende gesel voorbij,
dan zult u door hem afgeranseld worden.
19  Zo dikwijls als hij voorbijtrekt,
zal hij u grijpen;
ja, ochtend na ochtend zal hij voorbijtrekken,
bij dag en bij nacht.
Het zal gebeuren dat het begrijpen van het bericht
slechts beroering teweeg zal brengen.

Nadat Jesaja in de vorige verzen over de leiders van Jeruzalem heeft gesproken en wel vooral over de geestelijke leiders, spreekt hij nu tot de politieke leiders, de “heersers over dit volk dat in Jeruzalem is” (vers 14). In de toekomst zijn dit de regeringsambtenaren van de antichrist. Hij noemt hen ronduit “spotters”, verwijzend naar hun eerdere opmerkingen (verzen 9-10) en stelt hun de vermetelheid van hun buitenlandse politiek voor de aandacht. Hun spotternij heeft hen gevoerd tot het uitdagen van God. Uitdagend maken ze er melding van dat ze een “verbond … met de dood” hebben gesloten en dat ze “met het rijk van de dood … een verdrag” zijn aangegaan. Daar rekenen ze op en niet op God. Daarin ligt voor hen hun kracht en niet in God.

Het lijkt erop dat hun politiek als volgt is. Ze hebben steeds met twee vijandelijke grootmachten te maken: Egypte in het zuiden en Assyrië in het noorden. Ze hebben heimelijk met Egypte – door Jesaja “de dood” en “het rijk van de dood” genoemd – een verbond gesloten om zich tegen Assyrië te kunnen verweren (vers 15). Ze zijn gewaarschuwd voor een inval van Assyrië (Js 8:7-8). Door het verbond met Egypte wanen ze zich nu veilig. Als Assyrië als “de [alles] wegspoelende gesel”, – “de roede” (Js 10:5) – komt, hebben ze een schuilplaats. Ze leveren zich liever met huid en haar aan leugen en bedrog uit dan dat ze hun vertrouwen op de HEERE stellen in overeenstemming met de oproep van Jesaja.

Profetisch zal Israël te maken krijgen met twee grootmachten. Het gevaar komt van de eerste, de Assyriërs, dat is de koning van het noorden, een alliantie van Arabische islamitische landen (waarschijnlijk sjiitisch), met daarachter hun machtige bondgenoot Gog, dat is Rusland. Om zich tegen hem te kunnen verweren zal Israël een verbond sluiten met een andere grootmacht, het herstelde Romeinse rijk, de verenigde staten van Europa. Het Woord van God noemt dit verbond een verbond met de dood en het rijk van de dood.

In tegenstelling tot de huichelachtige en daardoor onbetrouwbare politiek wordt de Godvrezende gewezen op een onwankelbare grondslag (vers 16). Daarover spreekt Jakob al in zijn zegenspreuk voor Jozef als hij zegt dat de kracht van Israël komt “van de Machtige van Jakob”, Die als “de rots van Israël” zijn Herder is (Gn 49:24). Deze rots of steen is niemand anders dan Christus, zoals we van de apostel Petrus weten die dit vers van Jesaja in zijn eerste brief citeert (1Pt 2:6).

Van Petrus leren we dat wat waar zal zijn voor het gelovig overblijfsel in de laatste dagen, voor ons nu al waar is. Christus is inderdaad “een beproefde steen”{153}, wat we zien in wat Hem allemaal is overkomen tijdens Zijn eerste komst en verblijf op aarde. Christus is de levende steen tot Wie wij, die van nature stof zijn (Gn 3:19), mogen komen en in verbinding met Hem tot levende stenen worden gemaakt (1Pt 2:4).

Als Hij komt, blijkt dat Hij “een kostbare hoeksteen” is, “een steen ten grondslag”, een steen “die vast gegrondvest is”, letterlijk ‘een gefundeerd fundament’ ofwel een stevig fundament (vgl. Lk 6:46-49). Hoewel Hij nog niet zo is geopenbaard, ziet het geloof het al. Hij is wat de onstabiele mens nodig heeft.

Wie in Hem gelooft, wie op deze grondslag zijn vertrouwen stelt, sluit dan ook geen ijdel verbond en zal niet haasten, maar ziet uit naar Hem, naar Zijn komst. Het Hebreeuwse werkwoord ‘haasten’ betekent ‘weghaasten’, wegkruipen uit schaamte, omdat je beschaamd bent in datgene wat je hebt gemeend te kunnen vertrouwen. De Godvrezende “zal niet beschaamd worden” (vgl. Rm 9:33; 10:11). Christus is altijd de weg tot behoudenis en uitredding.

Wie van de Israëlieten zijn vertrouwen stelt op de kracht van het beest, dat is het herstelde Romeinse rijk, zal beschaamd uitkomen. Wie echter zijn vertrouwen stelt op Christus, zal nooit en te nimmer beschaamd uitkomen, die zal niet weghaasten van schaamte. Dat geldt niet alleen voor Israël in de toekomst, dat geldt ook voor ons nu.

Wat voor de gelovige een vaste grondslag is, betekent voor de ongelovige het oordeel. Als Christus in Sion komt, zal Hij op volmaakt rechtvaardige wijze het recht hanteren (vers 17). “Meetlint” en “paslood” zijn nodig om een goed fundament te leggen. Voordat Christus Zijn koninkrijk kan beginnen, moeten alle overblijfselen van het werk van de antichrist worden verwijderd, zodat een goed fundament kan worden gelegd.

Door Zijn oordelen van hagel en water zal Hij de verbergplaatsen waar de leugen zich ophoudt en de verdragen met de dood wegvagen. Hagel en water zijn twee beelden die al eerder zijn gebruikt om te beschrijven wat de Assyriërs bewerken (vers 2), maar ze worden nu gebruikt om de uitwerking van de komst van de HEERE in het land te beschrijven.

“Het toevluchtsoord van de leugen” en “de schuilplaats” zullen “weggevaagd” en “overspoeld” worden. “Sion zal [als] een akker omgeploegd worden” (Mi 3:12). De leiders en de bevolking zullen door de “wegspoelende gesel” worden “afgeranseld” (vers 18). De Assyriërs van weleer hebben Jeruzalem nooit kunnen veroveren. Hieruit blijkt duidelijk dat de volle vervulling van deze profetieën nog toekomstig is (Zc 13:8; 14:2).

In vers 18 wordt onze blik naast het direct aanstaande oordeel ook gericht op het oordeel in de verre toekomst – voor ons: de nabije toekomst. In de eindtijd zal het verbond van vers 15 een volle vervulling vinden. De dood is de antichrist. In hem is de duivel gevaren die “de macht over de dood had” (Hb 2:14). Het “verbond” dat de goddeloze massa onder aanvoering van de antichrist sluit, is een verbond met de dood. Met het rijk van de dood (sheol) hebben zij een “verdrag” gesloten. Het verdrag (met de dood) is het verbond dat de goddeloze massa van de Joden via hun hoofd, de antichrist, met het herstelde Romeinse rijk, dat is Europa, heeft gesloten.

Dit rijk komt uit de afgrond (Op 17:8). De satan is de inspirator ervan. Vanwege beide verbindingen zal het goddeloze Israël op een afschuwelijke manier Gods oordeel over zich heen krijgen. God zal daarvoor “de alles wegspoelende gesel”, dat is Assyrië, in dit geval de profetische koning van het noorden, ofwel een alliantie van Arabische islamitische landen, gebruiken (Dn 11:40-41). Het voltrekken van het oordeel zal achter elkaar plaatsvinden, “ochtend na ochtend” (vers 19). De leiders, die hebben geweigerd te luisteren naar de waarschuwingen, zullen dan tot hun afgrijzen beseffen dat dit de oordelen zijn waarvan ze hebben gedacht dat die hen toch niet zouden treffen.

Js 28:20-22 | Het vreemde werk

20  Want het bed zal te kort zijn om zich erop uit te strekken,
en de deken te smal om zich erin te wikkelen.
21  Want de HEERE zal opstaan zoals op de berg Perazim.
Hij zal woeden, zoals in het dal van Gibeon,
om Zijn werk te doen
– vreemd zal Zijn werk zijn –
en om Zijn daad te verrichten
– ongewoon zal Zijn daad zijn.
22  Nu dan, spot niet,
anders zullen uw boeien nog strakker aangehaald worden;
want een [vernietigend] einde – en het is vast besloten, heb ik gehoord
van de Heere, de HEERE van de legermachten – [komt] over heel het land.

Ze denken dat ze door Egypte om hulp te vragen zich in een comfortabel bed, onder een behaaglijke deken, tegen het gevaar kunnen beschermen en rust zullen hebben (vers 20). Tot hun ontzetting zullen ze ontdekken dat hun voorzorgsmaatregelen niets baten. Integendeel, het bed zal te kort en de deken te smal zijn. Er is buiten de HEERE geen rust en geen bescherming te vinden. Zo is het altijd met elk lid van Gods volk: vertrouwen op de wereld zal alleen maar schaamte, ellende en rampen bewerken. Geloof overwint. Christus is de vaste grondslag waarop we onze hoop kunnen bouwen.

De HEERE zal tegen Zijn volk handelen met watervloed en hagelstorm (vers 17), zoals Hij dat in het verleden heeft gedaan tegen hun vijanden (vers 21). “Op de berg Perazim” en “in het dal van Gibeon” is de HEERE opgestaan om in het eerste geval David en in het tweede geval Jozua te steunen in hun strijd tegen hun vijanden. Hij is voor David uitgegaan als doorbrekend water (2Sm 5:18-25) en Hij heeft Jozua geholpen door grote hagelstenen (Jz 10:1-11). Maar nu zal Hij een vreemd werk doen. Dat vreemde werk is dat Hij zal opstaan om de vijanden te steunen tegen Zijn volk. Hij zal Zijn eigen volk behandelen alsof het Zijn vijanden betreft. Ze hebben Hem daartoe genoodzaakt, maar het zal een ongewone daad zijn.

Nog eens wordt het volk opgeroepen zich van hun cynische ongeloof te bekeren (vers 22). Doen ze dit niet, dan zullen de banden van hun ellende nog strakker worden aangehaald. Het oordeel over het geheel is vastbesloten; het is een vernietiging over “heel het land”. Het hele land Israël wordt omgeploegd (vgl. vers 24). Voor de enkeling die zich bekeert, is er genade. Maar verder zal de helft van de inwoners van Jeruzalem in ballingschap worden weggevoerd door de profetische Assyriërs (Zc 14:2).

Voor Jesaja is het een uitgemaakte zaak, het staat vast en zeker. Hij heeft het hoogstpersoonlijk van de HEERE, de HEERE van de legermachten gehoord. Daarom is er geen twijfel mogelijk dat het zo zal gaan.

Js 28:23-29 | Het werk van de HEERE is wijs

23  Neem ter ore en luister naar mijn stem,
sla er acht op en luister naar mijn woorden!
24  Ploegt de ploeger heel de dag door om te zaaien?
Blijft hij zijn land [altijd maar] openleggen en eggen?
25  Is het niet zo: heeft hij de bovenlaag ervan geëffend,
dan strooit hij wikke uit, zaait er komijn op,
en zet tarwe op rij, gerst per vak,
en spelt aan de rand?
26  Zijn God onderwijst hem
over de juiste wijze. Hij onderwijst hem.
27  Want men dorst wikke toch niet met een dorsslede,
en rolt over komijn toch geen wagenwiel?
Maar wikke wordt uitgeklopt met een stok,
en komijn met een staak.
28  Broodkoren moet [wel] fijngemaakt worden,
maar hij dorst en dorst
[het] niet voor altijd door;
hij plet het niet met zijn wagenwiel,
met zijn paarden verpulvert hij het niet.
29  Ook dit gaat uit van de HEERE van de legermachten.
Hij is wonderbaar van raad, Hij is groot in wijsheid.

In het derde en tevens laatste gedeelte van dit hoofdstuk gaat het om wat de HEERE te zeggen heeft tegen de enkelingen die trouw gebleven zijn in de tijd van grote nood, als zij lijden ter wille van hun trouw aan Hem. Hij spreekt hen aan met een voor hen vertrouwde stem en met vertroostende woorden (vers 23). Ze worden indringend opgeroepen om aandachtig te luisteren: “neem ter ore … sla er acht op” (vgl. Mk 4:3,9).

Jesaja gebruikt voor zijn vertroostende woorden een gelijkenis. Hij gebruikt het beeld van een landman, zoals ook Paulus wel doet (1Ko 3:7-9). De landman (boer) is hier een beeld van de HEERE. Zijn land stelt het volk Israël voor. De harde grond is het afvallige deel van het volk. De ploeg zijn de Assyriërs. De verschillende zaden zijn de verstrooide stammen van Israël die opnieuw in het land Israël geplant zullen worden.

Zoals de boer niet altijd maar doorgaat met ploegen (vers 24), zo zal de HEERE niet eindeloos tuchtigen. Zowel het ploegen als het tuchtigen is niet het uiteindelijke doel van het werk. De boer heeft met het land een ander doel, een goed doel, voor ogen. Zo ook de HEERE. Daarom is er hoop te midden van de verdrukking. De HEERE heeft voor allen een genadig voornemen en er zal een einde komen aan de tijd van de beproeving.

De boer weet precies op welke manier hij het land moet bewerken voor de verschillende soorten zaad en hoe elke soort gezaaid moet worden (vers 25). Dat heeft hij niet van zichzelf, maar van zijn God Die hem daarvoor onderwijs in de natuur heeft gegeven (vers 26). Waarom is de mens dan zo weerspannig om Gods onderwijs in geestelijke dingen te aanvaarden?

Zoals de boer de grond verschillend bewerkt met het oog op de verschillende soorten zaad, zo bewerkt hij ook de oogst ervan op een verschillende manier (vers 27). Het graan dorst hij, maar dille en komijn zijn te klein om te dorsen. Als hij dat zou doen, zouden ze verpletterd worden. Dus moet hij ze uitkloppen. En ook daarin gaat hij met wijsheid te werk. Hij gaat maar niet eindeloos door met dorsen of kloppen, hij is er niet op uit de oogst te verbrijzelen, want dan maakt hij zijn oogst kapot en is die waardeloos (vers 28).

Als de boer met zoveel inzicht omgaat met de vrucht van zijn werk, zal dan God, Die hem geschapen heeft en dat inzicht heeft gegeven, niet net zo handelen? De trouwe en zwaarbeproefde gelovige mag weten dat de HEERE op dezelfde wijze en met dezelfde wijsheid met hem handelt. Het gaat de HEERE om de oogst, het resultaat. Met het oog daarop bewerkt Hij de grond van het hart van de mens met moeite, overtuiging van zonde, verdriet. Daarin valt dan het goede zaad, met de goede vrucht als resultaat.

Daarom roemt de wijze gelovige in de verdrukking (Rm 5:3), want hij weet dat de Vader de Landman is, Die snoeit opdat hij meer en zelfs veel vrucht zal voortbrengen (Jh 15:1-2,8). Wie door de tucht geoefend is, ontvangt “een vreedzame vrucht van gerechtigheid” (Hb 12:11).

De HEERE gaat niet eindeloos door met tuchtigen. Het doel staat Hem duidelijk voor ogen bij alle handelingen met Zijn volk. Het lijden van de Godvrezende heeft een doel. Dat doel is de loutering van zijn geloof, opdat dit zal blijken te zijn tot lof en heerlijkheid bij de openbaring van Jezus Christus (1Pt 1:6-7{154}).

Alles is in handen van “de HEERE van de legermachten” (vers 29). Al is het niet altijd duidelijk te zien, het geloof mag erop vertrouwen dat Hij “wonderbaar van raad” en “groot in wijsheid” is (Jr 32:18b-19a{155}). Zijn aandacht is voortdurend gericht op het overblijfsel dat Hij wil behouden. Met het oog op hen handelt Hij met wijsheid en met de grootste zorg.

In het proces van ploegen, zaaien en oogsten is alles gericht op de vrucht. Bij de vrucht moet het kaf van het koren worden gescheiden. Het kaf van de ongerechtigheid moet worden gescheiden van het koren van de persoon met wie wordt gehandeld. Dit is geen proces dat altijd maar door gaat. Dat geldt voor Gods handelingen en ook voor de bezigheden van de boer. De HEERE van de legermachten, Die als Schepper de boer het noodzakelijke onderscheidingsvermogen heeft gegeven voor zijn werk, weet met volmaakte wijsheid te handelen als Hij met Zijn volk omgaat. Hij zal hen niet verdelgen. Zij blijven Zijn eigen bezit.

Als het land geploegd en geëgaliseerd is en als het zaad is gezaaid, is daar ten slotte de oogst met de vruchten van het land. Dan zal de HEERE tegen Zijn volk zeggen: “Door Mij is bij u vrucht te vinden” (Hs 14:9d).

Wij mogen weten dat de Heer ook zo met ons bezig is. Hij kastijdt ons “tot ons nut, opdat wij aan Zijn heiligheid deel zouden krijgen” en opdat Zijn kastijdingen “aan hen die erdoor geoefend zijn, een vreedzame vrucht van gerechtigheid” zullen geven (Hb 12:10-11). Hij weet precies wat de Zijnen kunnen verdragen (1Ko 10:13{156}). Hij weet hoe hij met elk zaad, met ieder van de Zijnen, moet omgaan. Ieder die door de Heer gebruikt wil worden, moet dit principe in het oog houden. Dan zal hij, die anderen wil helpen, op een bedachtzame en wijze manier omgaan met ieder die hij wil helpen.

Wat een troost is het te mogen weten dat de weg van God volmaakt is (Ps 18:31). Het is waar: “Hij is wonderbaar van raad, Hij is groot in wijsheid” (vers 29b). Geprezen zij Zijn Naam!

Jesaja 29

Inleiding

Terwijl de koning van het noorden zich in Egypte bevindt, zal er herstel plaatsvinden in Israël door de terugkeer van het overblijfsel uit de twee stammen – en later ook van de tien stammen (Mt 24:31). Door het ingrijpen van de HEERE wordt de vijand die in die tijd tegen Israël optrekt, vernietigd en Israël verlost.

Geschiedkundig vindt een voorvervulling en tevens illustratie hiervan plaats door de wonderbaarlijke vernietiging van het leger van Assyrië en later door de dood van Sanherib, de koning van Assyrië (Js 37:36-38).

Js 29:1-4 | De belegering van Jeruzalem

1  Wee Ariël, Ariël,
de stad waar David zich gelegerd heeft!
Voeg jaar bij jaar,
laat de feesten hun kringloop hebben,
2  toch zal Ik Ariël in het nauw drijven,
er zal geklag en geklaag zijn,
zij zal Mij als een ariël zijn.
3  Want Ik zal u rondom belegeren,
Ik zal u insluiten met bolwerken
en versterkingen tegen u opwerpen.
4  Dan zult u vernederd worden, spreken vanuit de aarde
en gedempt zullen uw woorden klinken uit het stof.
Uw stem vanuit de aarde zal zijn als die van een dodenbezweerder;
en uw woorden klinken piepend uit het stof.

In het begin van Jesaja 28 wordt Samaria vergeleken met een verwelkende bloemenkroon. Dit hoofdstuk begint met de aankondiging van een “wee” over “Ariël”, dat is Jeruzalem (vers 1). Ariël betekent ‘leeuw van God’. Ariël wordt ook wel vertaald met ’[vuur]haard van God’ met de bijbetekenis ‘altaar van God’. In dat geval wordt daar ook Jeruzalem mee bedoeld, maar dan gezien als een offerplaats waar het vuur brandt in de nieuwe tempel (Ez 43:15-16).

‘Leeuw van God’ wijst op de grote macht van de Heer Jezus als Koning (Mt 28:18) die Hij zal gebruiken om vanuit Jeruzalem te regeren. Hij is dan de “Leeuw uit de stam van Juda” (Op 5:5). Het ‘altaar van God’ (Js 31:9; Ez 43:15-16) wijst op Jeruzalem als het toekomstige centrum van de dienst van God. De volken zullen komen om de HEERE daar te aanbidden in de nieuwe tempel.

De HEERE duidt Jeruzalem nader aan als “de stad waar David zich gelegerd heeft”. Dat geeft Zijn innige verbinding ermee aan en wijst ook op de toekomst, wanneer de grote Zoon van David er zal wonen en regeren. Dan zal de HEERE voor die stad zijn, maar nu moet Hij Zich tegen die stad keren om haar te louteren. De aanleiding is hun godsdienstigheid die nog steeds een louter formele aangelegenheid is, waarin niets voor Hem is.

Hij zegt op spottende toon dat ze maar moeten doorgaan met hun formele godsdienstige verplichtingen door hun jaarlijkse feesten te houden. De uitdrukking ‘jaar op jaar’ maakt duidelijk dat deze feesten tot gewoonte, ja, tot sleur zijn geworden, tot niet meer dan een formele afhandeling. Daarop hun vertrouwen stellen is dwaas (vgl. Jr 7:4).

Hij zal hen Zelf in grote benauwdheid brengen (vers 2). Ariël is hier nog geen leeuw, maar een vuurhaard van slachting. Jeruzalem ondergaat hier een diep vernederende behandeling, onder het vuur van Gods toorn. De HEERE zal de stad belegeren, een belegering die Hij door de vijandelijke legers in de eindtijd zal laten plaatsvinden (vers 3). Daarbij moeten we denken aan het tweede beleg van de Assyriërs om Jeruzalem in de eindtijd.

De koning van het noorden zal als hij in Egypte is, geruchten uit het oosten en uit het noorden horen en daarom terugkeren uit Egypte naar Jeruzalem (Dn 11:44). Het feestgewoel en feestgejoel in de stad Jeruzalem (vgl. Js 22:2) zullen veranderen in doodsangst en diep gemompel over de rampen die zich nu dreigen te voltrekken (vers 4).

Js 29:5-8 | De HEERE bevrijdt Jeruzalem

5  Dan zal de menigte van hen die u vreemd zijn, worden als fijn stof,
en de menigte van geweldplegers als voorbijvliegend kaf.
In een ogenblik zal het gebeuren, plotseling.
6  Door de HEERE van de legermachten zult u gestraft worden
met donder, aardbeving en groot geluid,
wervelwind, storm en de vlam van een verterend vuur.
7  Als een droom, een nachtelijk visioen
zal de menigte van al de volken worden die strijden tegen Ariël,
ja, allen die strijden tegen hem en zijn vestingen, en die hem in het nauw drijven.
8  Het zal zijn zoals wanneer een hongerige droomt, en zie, hij eet,
maar als hij ontwaakt, is hij [nog] onverzadigd;
of zoals wanneer een dorstige droomt, en zie, hij drinkt,
maar als hij ontwaakt, zie, hij is uitgeput en [nog] versmacht hij:
zó zal het met de menigte van alle heidenvolken zijn
die strijden tegen de berg Sion.

Dan is er een plotselinge omkeer. De vijanden worden onverwachts zo verpletterend verslagen, dat ze als fijn stof worden dat zo weg te blazen is (vers 5; Dn 11:45). Jesaja richt zich tot de inwoners van Jeruzalem en wil hen deelgenoot maken van wat hij in de geest ziet. Met een plotseling ingrijpen komt de HEERE tussenbeide. Hij grijpt in door donder en bliksem (vers 6) om Jeruzalem te bevrijden uit de benauwdheid. De opgetrokken volken verdwijnen zoals in een droom de verschenen gedaanten verdwijnen (vers 7).

Voor de vijanden is het ook als een droom, maar dan een vreselijke nachtmerrie. Zij dromen van de overwinning, dat ze Jeruzalem in handen hebben, maar ze worden wakker en zien dat ze niets hebben bereikt (vers 8). Dat zal gebeuren als de Heer Jezus in Sion terug is. Een vervulling van deze profetie zal op de korte termijn plaatsvinden als Jeruzalem door de Assyriërs wordt ingesloten (Js 37:33) en het Assyrische leger door de HEERE wordt geslagen (Js 37:36).

Js 29:9-16 | Het oordeel van verblinding

9  Zij aarzelen. Sta daarover verbijsterd.
Zij zijn verblijd. Roep daarom.
Zij zijn dronken, maar niet van wijn;
zij waggelen, maar niet van sterkedrank.
10  Want de HEERE heeft over u uitgegoten
een geest van diepe slaap.
Gesloten heeft Hij uw ogen, de profeten;
en uw hoofden, de zieners, heeft Hij omhuld.
11 Daarom is voor u het visioen van dit alles geworden als de woorden van een verzegeld boek. Men geeft het aan iemand die lezen kan en zegt: Lees dit eens! Maar hij zegt: Dat kan ik niet, het is verzegeld. 12 Of men geeft het aan iemand die niet lezen kan, en zegt: Lees dit eens! Maar hij zegt: Ik kan niet lezen.
13  De Heere zei:
Omdat dit volk tot [Mij] nadert met zijn mond
en zij Mij eren met hun lippen,
maar hun hart ver van Mij houden,
en hun vrees voor Mij
[slechts] een aangeleerd gebod van mensen is,
14  daarom, zie, ga Ik verder
met wonderlijk te handelen met dit volk, wonderlijk en wonderbaar;
want de wijsheid van zijn wijzen zal vergaan
en het verstand van zijn verstandigen zal zich verbergen.
15  Wee hun die zich diep verbergen voor de HEERE
om [hun] voornemen te verbergen;
hun daden vinden in het duister plaats,
zij zeggen: Wie ziet ons
en wie kent ons?
16  U draait [de zaken] om!
Alsof de pottenbakker als gelijk beschouwd kan worden met het leem,
zodat het maaksel over zijn maker zegt:
Hij heeft mij niet gemaakt,
en het gevormde voorwerp over zijn pottenbakker zegt:
Hij heeft er geen inzicht in.

In vers 9 gaat Jesaja opnieuw de toestand van Gods volk beschrijven, de verdrietige morele toestand die Gods ingrijpen door de Assyriërs tot tweemaal toe noodzakelijk maakt. In het vorige hoofdstuk heeft hij de spottende geest en het ongeloof aan de kaak gesteld (Js 28:14), hier wijst hij op de geest van verblinding. Hij zegt hun dat ze in blindheid moeten voortgaan op hun dwaze, zelfgekozen weg. Ondanks al de openbaringen van Gods wil en ondanks de voortdurende boodschappen van Zijn profeten hebben zij zich afgewend en zijn de raadslagen en inbeeldingen van hun eigen hart gevolgd.

Als door wijn beschonken zijn ze beneveld door menselijke tradities die het Woord van God ongeldig verklaren. Zo is het Woord voor hen onverstaanbaar geworden. Dat is niet omdat het Gods Woord zou ontbreken aan duidelijke uitspraken of omdat het onderwijs te ingewikkeld is, maar omdat ze door hun ongeloof blind zijn geworden (vgl. Mt 13:14-15). Het is de weg van verharding. In hun geestelijke roes waggelen ze het oordeel tegemoet.

De verblinding en verdoving zijn ook een oordeel van de HEERE (vers 10). Nadat het volk gekozen heeft om blind te zijn en hun harten heeft verhard, komt het moment dat de HEERE als het ware hun keuze respecteert en tegen hen zegt: ‘Als je kiest om blind te zijn, dan zul je blind zijn. Als je kiest om je hart te verharden, zal Ik je hart verharden.’

Dit vers wordt door Paulus aangehaald om aan te tonen dat er in de tegenwoordige tijd nog steeds van de verharding van het volk sprake is (Rm 11:7-8{157}; 2Ko 3:14). Ze willen niet verstaan, daarom zullen ze niet verstaan. Hun geestelijke gesteldheid is als een diepe slaap, waardoor stemmen niet tot hen doordringen. Hun profeten, zij die de ogen van het volk zijn om te zien wat de HEERE van Zijn volk wil, hebben hun ogen gesloten. Hun hoofden, de zieners, kunnen ook niets zien. Zij die het blinde volk moeten leiden, zijn zelf blind. En hoe kan een blinde een blinde leiden (Mt 15:14-15)?

De geopenbaarde wil van God is voor hen als een verzegeld boek geworden. De een die kan lezen, begrijpt de boodschap ervan niet (vers 11). De ander kan niet lezen en begrijpt de boodschap ook niet (vers 12).

Veel christenen verkeren in een dergelijke toestand als het bijvoorbeeld gaat om het profetische boek van het Nieuwe Testament bij uitstek, het boek Openbaring. Het wordt als een verzegeld boek beschouwd dat men niet kan lezen, of de lezer ziet zichzelf als onbekwaam om het te lezen, ondanks de naam van het boek, ‘Openbaring’ ofwel ‘onthulling’. Mensen die hiermee menen een excuus te hebben gevonden om niet in Gods Woord te lezen, tonen hierdoor aan dat de verblinding haar werk doet.

De lippengodsdienst, waarbij het hart van God is vervreemd (vers 13), is het gevolg van tradities, aangeleerde geboden van mensen. Het hart is de geboorteplaats van de gedachten (Mt 15:19). Het is “arglistig boven alles” en alleen “Ik, de HEERE, doorgrond het hart” tot in de diepste schuilhoeken ervan (Jr 17:9-10). De Heer Jezus haalt deze woorden van Jesaja aan als Hij de godsdienstige leiders verwijt dat zij het Woord van God krachteloos maken door leringen te leren die geboden van mensen zijn (Mt 15:3-9; Mk 7:6-9).

Het resultaat is het verlies van wijsheid en het verborgen blijven van de wil van God (vers 14). Dit is het gevolg van een wonderlijk handelen van God, wonderlijk omdat het een oordeel over Zijn eigen volk is. Hij is tegen Zijn volk. Daarom gaat de HEERE op dezelfde wijze verder handelen als in de afgelopen tweeduizend jaar.

Het woord van vers 14 is ook een woord dat wordt aangehaald door Paulus en wel in verbinding met de prediking van het woord van het kruis (1Ko 1:18-19). Daaruit blijkt dat het in zijn toepassing ook gezag heeft voor de christenheid vandaag. Dit oordeel van verharding dat door Jesaja wordt aangekondigd, gaat ook al verregaand op voor de christenheid, hoewel gelukkig nu nog niet ten volle. Het zal echter wel ten volle gebeuren na de opname van de gemeente (2Th 2:11-12). In de christenheid heeft men ook de Bijbel in handen, terwijl men niet in staat is te lezen of te begrijpen wat God te zeggen heeft, want het hart is van God vervreemd. De zogenaamde wijsheid van vrijzinnige theologen zal Hij als dwaasheid tentoonstellen.

Hoe diep de afvallige kan zinken, laat vers 15 zien. Het is de grootste dwaasheid te veronderstellen dat men zich voor de HEERE kan verbergen als men dat maar diep genoeg doet. Hierover komt het derde “wee”. De profeet is er diep door geschokt. Hij spreekt zijn grote verontwaardiging uit over hun dwaasheid om te veronderstellen dat zij wijzer zijn dan de HEERE (vers 16). De HEERE zegt tegen hen: “U draait [de zaken] om.” Alles is ondersteboven gekeerd. In plaats van hun vertrouwen op de HEERE in de hemel te stellen, stellen zij hun vertrouwen op mensen op aarde. Het is de dwaasheid ten top.

In hun gedachten hebben ze de verhouding tussen het nietige schepseltje en de soevereine Schepper op de kop gezet (vgl. Js 45:9; 64:8; Jr 18:1-6; Rm 9:19-21; Jb 33:13). Ze ontkennen hun relatie met Hem of schrijven Hem minderwaardige kwaliteiten toe. Ze loochenen wat de psalmist met grote vreugde erkent, namelijk, dat de HEERE hem door en door kent (Ps 139:1-4).

Ze zijn als het leem dat zich aanmatigt op hetzelfde niveau als de pottenbakker te zijn en in zijn dwaasheid beweert dat de pottenbakker geen pot van hem heeft gemaakt (Rm 9:21). We herkennen het ook in de dwaasheid van de oerknal- en evolutietheorie die bedacht zijn om God als Schepper te loochenen.

Dit is de verkeerdheid van allen die willen handelen in onafhankelijkheid van God. Ze houden er geen rekening mee dat ze niet geschapen zijn om voor zichzelf te leven, maar om Hem te dienen. Ze loochenen dat Hij hen heeft gemaakt of ze verwijten Hem dat Hij zonder verstand bezig is geweest. Het is het soort mensen dat God de schuld geeft van alle ellende, alsof Hij het door Zijn handelen in de hand heeft gewerkt. Zulke dwaze uitingen tonen aan dat zij er blind voor zijn dat zij door hun ongeloof en eigenzinnigheid alle ellende over zichzelf hebben gebracht. De enige weg tot zegen voor de mens is zich neer te buigen voor de absoluut wijze Schepper en zich te onderwerpen aan Zijn heilige wil.

Js 29:17-24 | Vreugde voor de nederigen

17  Is het niet nog een klein moment
totdat de Libanon zal veranderen in een vruchtbaar veld,
en het vruchtbare veld als een woud beschouwd zal worden?
18  Op die dag zullen de doven horen de woorden van het Boek,
en, [verlost] van donkerheid en duisternis, zullen de ogen van de blinden zien.
19  De zachtmoedigen zullen blijdschap op blijdschap hebben in de HEERE,
en de armen onder de mensen zullen zich in de Heilige van Israël verheugen.
20  Want de geweldpleger zal omkomen, het zal uit zijn met de spotter.
En allen die uit zijn op onrecht, zullen uitgeroeid worden:
21  zij die een mens schuldig verklaren om een woord,
zij die valstrikken leggen voor wie opkomt voor het recht in de poort,
zij die de rechtvaardige wegdrukken, de woestenij in.
22  Daarom, zo zegt de HEERE tegen het huis van Jakob, Hij Die Abraham heeft verlost:
Nu zal Jakob niet beschaamd [hoeven te] worden,
en nu zal zijn gezicht niet wit wegtrekken,
23  want als hij zijn kinderen ziet, het werk van Mijn handen in zijn midden,
dan zullen zij Mijn Naam als heilig erkennen,
zij zullen de Heilige van Jakob als heilig erkennen,
zij zullen bevreesd zijn voor de God van Israël.
24  Wie dwalen in hun geest, zullen tot inzicht komen,
wie morren, zullen onderwijzing aanvaarden.

De HEERE zal hun dwaasheid tentoonstellen. Bij Zijn komst zal Hij de omgekeerde dingen terugdraaien en weer goed zetten (vers 17). Dat doet Hij door het overblijfsel. Hij zal de onvruchtbare wouden van de Libanon vruchtbaar maken en het vruchtbare veld tot een onvruchtbaar woud maken. Met andere woorden: Hij zal een totale omkering van zaken bewerken.

Dat zal Hij doen na “een klein moment” van grote verdrukking (vgl. Js 10:25). Daarop sluit “op die dag” (vers 18) aan. Dat is de periode dat de Heer Jezus over de aarde zal regeren, een periode die nu nog toekomst is. Dan zal Hij ervoor zorgen dat de (geestelijk) doven de Schriftwoorden zullen kunnen horen en dat de (geestelijk) blinden zullen kunnen zien (Js 35:5-6). Dat is de tijd dat niemand tegen de ander hoeft te zeggen ‘ken de HEERE’, want ze zullen Hem allen kennen, vanaf hun kleinste tot hun grootste toe (Jr 31:34). Doofheid en blindheid zijn de twee kenmerken van de geestelijke toestand van het volk Israël (vgl. Js 6:9; 42:19; Mt 12:22; 11:5).

Wat Hij doet aan een overblijfsel, staat in tegenstelling tot het oordeel van verharding en verblinding dat Hij over de massa brengt (verzen 11-12). Dit overblijfsel bestaat uit “de zachtmoedigen” en “de armen” (vers 19). Dat zijn ze geworden omdat ze dat hebben geleerd van de HEERE Zelf, dat is de Heer Jezus (Mt 11:28-29). Zij zullen zich verheugen in “de HEERE” en in “de Heilige van Israël”.

Zo is het ook nu. De zachtmoedigen en armen zijn zij onder de gelovigen die zich bewust zijn van hun geestelijke nood. Zij hebben de grootste vreugde in de Heer Jezus. De Heilige Geest bedient de heerlijkheid van Christus vooral aan hen (Js 61:1; Zf 3:12{158}; Mt 5:3{159},5{160}).

In die tijd zullen “de geweldpleger”, dat zijn de Assyriërs, en “de spotter”, dat is de mens van de zonde, de antichrist, uitgeschakeld zijn (vers 20). Hun honende, Godonterende taal zal niet meer worden gehoord. “Allen die uit zijn op onrecht”, allen die hen volgen en daarom van hetzelfde kwaad bezield zijn, dat is de goddeloze massa, zullen worden uitgeroeid. De verdorvenheid van hun gezindheid blijkt uit hun verwerping en verdraaiing van alles wat eerlijk en recht is (vers 21). “De poort” is de plaats waar wordt rechtgesproken en geregeerd (Dt 21:19-21; Ru 4:1).

De basis van zegen voor het overblijfsel, “het huis van Jakob”, is het verbond van de HEERE met Abraham die Hij uit zijn heidense omgeving heeft verlost (vers 22; Js 51:2). Als het huis van Jakob – dat wil zeggen alle twaalf stammen – eenmaal is bevrijd van schaamte en geweld, zal het zich verblijden in alle verloste kinderen die door het werk van de handen van de HEERE gespaard zijn gebleven (vers 23).

Jakob en zijn kinderen zullen “Mijn Naam”, dat is de Naam van de HEERE, heiligen, dat wil zeggen Zijn Naam boven alle namen groot maken. De Naam van de HEERE wordt geheiligd als Israël terugkeert naar zijn land en hersteld wordt (vgl. Mt 6:9; Ez 36:20-24). Zo zullen ze ook “de Heilige van Jakob” heiligen, die Naam boven alle namen als onvergelijkbaar verheffen. Ook zullen ze voor “de God van Israël” ontzag hebben. Deze drie namen hebben betrekking op één Persoon: de Heer Jezus.

Behalve van lichamelijke kwalen als doofheid en blindheid (vers 18) zal het overblijfsel ook genezen worden van ziekten van de geest (vers 24). In plaats van een dwalende geest zullen ze het juiste inzicht hebben en in plaats van bezield te zijn van een moppergeest die zich beklaagt over de in hun ogen moeilijke of dwaze leringen van Gods Woord, zullen ze met blijdschap onderwijs uit Gods Woord aannemen. Eindelijk is het moment aangebroken dat zij tot de HEERE terugkeren en wordt de bedekking, die er nu nog is bij het lezen van het Oude Testament, weggenomen (2Ko 3:14-16). Dit zal in het vrederijk zijn heerlijke vervulling vinden.

Jesaja 30

Inleiding

Dit hoofdstuk geeft een terugblik naar de periode van Gods gramschap door de Assyriërs. Er zijn twee redenen voor deze tuchtiging van God:
1. Israëls vertrouwen op de macht van Egypte door daarmee een verbond te sluiten (verzen 1-7; vgl. Js 28:15).
2. Hun verwerping van God (verzen 8-12), een beeld van de verwerping van Christus.

Over hun vertrouwen op de macht van Egypte lezen we in vers 2 van dit hoofdstuk: “Mijn mond vragen zij niet.” Als ze dat wel zouden hebben gedaan, zouden zij hebben geweten dat het verboden is om terug te keren naar Egypte (Ex 13:17; Dt 17:16). Bij de zonde van rebellie, waardoor God hen moet tuchtigen door de Assyriërs, komt nog dat ze zondigen door terug te keren naar Egypte, om daarmee een verbond te sluiten. Daarmee tonen ze aan dat zij de HEERE niet vertrouwen (Js 7:9). Ook zien we hier de vlucht van de goddeloze Joden naar Egypte tijdens de inval van de Assyriërs. Dat zal niet helpen, want de Assyriërs zullen doorstoten naar Egypte en hen daar toch te pakken krijgen.

Js 30:1-5 | Tegen het verbond met Egypte

1  Wee de opstandige kinderen,
spreekt de HEERE,
om een plan te maken,
maar niet van Mij uit;
om een verdrag te sluiten,
maar niet [vanuit] Mijn Geest;
[het is] om zonde op zonde
te hopen.
2  Zij gaan om af te dalen naar Egypte
– maar naar [wat] Mijn mond [spreekt], vragen zij niet –
om [zichzelf] in veiligheid te brengen bij de macht van de farao,
en om hun toevlucht te zoeken in de schaduw van Egypte.
3  Maar de macht van de farao zal u tot schaamte zijn,
en de toevlucht in de schaduw van Egypte tot schande.
4  Wanneer zijn vorsten in Zoan geweest zijn,
en zijn gezanten Chanes bereikt hebben,
5  zullen allen beschaamd staan
om een volk dat hun geen nut kan doen,
niet tot hulp of voordeel zal zijn,
maar tot schande en ook tot smaad.

Er wordt nu een “wee” (het vierde) uitgesproken tegen Juda vanwege een plan om hulp te zoeken bij Egypte om zich te beschermen tegen Assyrië (vers 1; 2Kn 18:21). Het is het plan van “opstandige kinderen”, van hen die beweren Gods volk te zijn, maar geen vertrouwen in Hem hebben. Het is een zelfbedacht plan, het is niet door Gods Geest ingegeven. We zien hier dat Jesaja de HEERE en de Geest als eenheid voorstelt. Wat de HEERE doet, doet de Geest.

Met de uitvoering van hun plan maken zij de stapel zonden die er al is nog groter. Als ze op weg gaan naar Egypte om hun plan uit te voeren, laten ze daarmee hun volharding zien in hun opstand tegen de HEERE (vers 2). Ze geven aan de bescherming door de farao en Egypte, de kleine en bedrieglijke “schaduw”, de voorkeur boven het vertrouwen op de bescherming door Hem, “de schaduw van de Almachtige” (Ps 91:1).

Dit vertrouwen op Egypte zal tot schande en smaad worden (vers 3). Hun diplomaten die ze naar Egypte hebben gezonden om in de steden Zoan en Chanes te onderhandelen, zullen geen voordeel behalen, maar hoon (verzen 4-5). Mogelijk kunnen we ook denken aan het vertrouwen dat de afvallige Joden in de nabije toekomst zullen stellen op hun verbond met Europa, dat is het herstelde Romeinse rijk.

Dat Israël niet op God vertrouwt, klinkt als een refrein in dit boek. Ze vertrouwen op Assyrië (Jesaja 7), op Egypte (Jesaja 30) en op Babel, een type van Europa (Jesaja 40-48). Egypte zal ook een toevluchtsoord zijn voor de ongelovige Joden, maar tevergeefs, want Egypte als de koning van het zuiden zal ook lijden van de inval van de Assyriërs, de koning van het noorden (Dn 11:40-43).

Al de plannen die ook wij maken zonder de Heer te raadplegen, kunnen wel eens hetzelfde karakter als de plannen van Israël dragen. Waarop is ons vertrouwen gevestigd?

Js 30:6-7 | Over de dieren van het Zuiderland

6 De last over de dieren van het Zuiderland.
Door een land van benauwdheid en angst,
waar leeuwin en leeuw,
adder en vliegende draak [wonen],
vervoeren zij op de ruggen van ezels hun vermogen,
en op de bulten van kamelen hun schatten,
naar een volk [dat hun] geen nut kan doen.
7  Egypte zal namelijk tevergeefs en voor niets helpen.
Daarom roep Ik hierover uit:
[Dit is nu] Rahab: het blijft stilzitten.

“De last over de dieren van het Zuiderland” betreft de dieren die in het Zuiderland ofwel de Negev woestijn leven (vers 6). Door dit woeste landschap moeten ze met hun lastdieren heen trekken op hun reis naar Egypte. Dat moeten ze doen omdat de gewone paden in handen van de Assyriërs zijn. Het wanhopige Juda is bereid om een gevaarlijke reis te ondernemen en grote schatten te investeren op zoek naar hulp die ijdel zal blijken te zijn. Zo gevaarlijk en onbetrouwbaar als de dieren zijn die ze onderweg tegen kunnen komen, “leeuwin en leeuw, adder en vliegende draak”, zo gevaarlijk en onbetrouwbaar zullen de leiders van Egypte blijken te zijn.

De schatten, die ze op ezels en kamelen vervoeren om zich daardoor van de hulp te verzekeren van een land waaruit de HEERE hen lang geleden heeft bevrijd, zullen hun niet de begeerde hulp opleveren. Het zal allemaal tevergeefs blijken te zijn met alleen maar verlies (vers 7). De taal is hier hakkelend, letterlijk staat er: ‘Egypte? IJdel en leeg, zij helpen …’

“Rahab” is een dichterlijke naam voor Egypte (Js 51:9; Ps 87:4; 89:11). Oorspronkelijk is het een soort monster (Js 27:1) – waarschijnlijk wordt de Behemoth bedoeld (Jb 40:10-19) –, een figuurlijke aanduiding van de satan, een demonische macht. De naam Rahab betekent ‘arrogant’ en typeert het wezen van de satan. Ondanks zijn trots zal Egypte in onmacht stil op zijn plaats blijven zitten en geen hand kunnen uitsteken om Juda te helpen. Het is wat wij noemen ‘een papieren tijger’. Letterlijk kun je vertalen: ´Rahab (het verschrikkelijke monster)? Zij doet niets …´

Js 30:8-11 | Verwerping van het Woord

8  Nu [dan], kom, schrijf het in hun bijzijn op een [schrijf]tafel
en teken het op in een boek,
zodat het blijft staan tot de laatste dag,
voor altijd en eeuwig.
9  Want het is een opstandig volk,
het zijn leugenachtige kinderen,
kinderen die niet willen luisteren naar
de wet van de HEERE;
10  die tegen de zieners zeggen: U mág niet zien;
tegen de schouwers: U mág niet voor ons schouwen wat waar is.
Spreek tot ons vleierijen,
schouw bedriegerijen.
11  Wijk af van de weg,
keer af van het pad,
houd de Heilige van Israël
bij ons vandaan.

Nadat de profeet hun vertrouwen op Egypte veroordeeld heeft, spreekt hij nu over de oorzaak ervan. Die ligt in hun gezindheid. Zij hebben hun vertrouwen namelijk niet op de HEERE gesteld. Dat wordt nu door de HEERE blootgelegd.

Profetie heeft twee vormen: de gesproken vorm en de geschreven vorm. Gesproken profetie is bedoeld voor hen die op dat moment aanwezig zijn en het kunnen horen. Geschreven profetie bereikt veel meer mensen, niet alleen op dat moment, maar ook in de komende generaties.

Jesaja krijgt de opdracht om zijn woorden “in hun bijzijn” op te schrijven (vers 8). Het is in de eerste plaats een belangrijke waarschuwing voor hen. Hij moet zijn boodschap schrijven “op een [schrijf]tafel” en optekenen “in een boek”. Met een ‘tafel’ wordt een kleitablet of stenen tablet bedoeld en met een ‘boek’ worden papyrusrollen bedoeld. Het opschrijven van zijn boodschap onderstreept dat deze waarschuwing om niet naar Egypte te gaan voor hulp niet alleen bedoeld is voor Gods volk in de dagen van Jesaja. Het is ook bedoeld voor Gods volk in alle tijden en vooral het volk Israël in de nabije toekomst.

Gods Woord is voor alle tijden. In de toekomst moet Israël zijn vertrouwen niet stellen op de militaire macht van het herstelde Romeinse rijk, maar op de HEERE (Ps 121:1-2). Wij hebben geen andere maatstaf. Het vertrouwen op God is gegrond op het geschreven Woord van God (Lk 6:47-49).

Hulp vragen bij Egypte – voor ons: bij de wereld – kan slechts in een ramp eindigen. Het vastleggen van de waarschuwing is nodig omdat het volk “een opstandig volk” is (vers 9). De volken in de wereld leggen ook hun overwinningen en voortreffelijke eigenschappen vast. Maar die volken schrijven gewoonlijk geen negatieve dingen over zichzelf. Het Woord van God legt ook de negatieve eigenschappen van het volk van God vast, want het Woord van God is de waarheid.

Het volk bestaat uit “leugenachtige kinderen”, die niet willen luisteren naar het onderwijs van de HEERE. ‘Leugenachtig’ wil hier niet in de eerste plaats zeggen dat zij ‘liegen’, maar dat zij ‘teleurstellen’. Hun weerbarstige verzet om te horen komt telkens weer terug. Het is de grondoorzaak van hun afvalligheid. De profeet moet bij hen niet aankomen met de waarheid (vers 10; Am 2:12b{161}). Die bevalt hun niet. De waarheid brengt hen in het licht van de Heilige van Israël. Dat willen ze niet. Als ze al iets willen horen, dan moet het een boodschap zijn die is aangepast aan hun wensen (2Tm 4:3-4{162}; Mi 2:11).

Ze willen dat profeten als Jesaja en zijn tijdgenoot Micha van richting veranderen. “De Heilige van Israël” moet hun niet onder ogen worden gebracht en daarom moet Hij uit hun ogen verdwijnen (vers 11). Ze gebruiken die Naam, omdat Jesaja die vaak gebruikt in zijn prediking tot hen. Ze zeggen als het ware: ‘Hou nu maar eens op met je gezeur over die Heilige van Israël.’ Ze wensen niet aan die Naam herinnerd te worden of daarmee geconfronteerd te worden. Dit is een dramatische verwerping van de HEERE.

Vrij vertaald zeggen zij tegen de profeet en tegen HEERE: ‘Uit de weg, aan de kant! Opzij!’ Zo zal de geestelijke toestand zijn van de grote massa in Israël tijdens de grote verdrukking. Hun schuld is groot. Zij zullen de antichrist accepteren nadat zij Christus hebben verworpen (Jh 5:43). Daarvoor worden ze door Gods Woord gewaarschuwd in het volgende gedeelte.

Js 30:12-17 | Als het Woord verworpen wordt

12  Daarom, zo zegt de Heilige van Israël:
Omdat u dit woord verwerpt,
op onderdrukking en bedrog vertrouwt
en daarop steunt,
13  daarom zal deze misdaad
voor u zijn
als een zakkende, wijder wordende scheur
in een hoge muur;
plotseling, in een ogenblik,
komt de breuk ervan.
14  Ja, Hij zal hem stukbreken als het breken van een pottenbakkerskruik;
Hij zal hem verbrijzelen en niet sparen,
zodat in zijn gruis
geen scherf gevonden wordt
om vuur uit de haard te halen
of water uit de poel te scheppen.
15  Want zo zegt de Heere HEERE, de Heilige van Israël:
Door terugkeer en rust zou u verlost worden,
in stilheid en vertrouwen zou uw sterkte zijn,
maar u hebt niet gewild.
16  U zegt: Nee!
Te paard zullen wij vluchten.
Daarom zúlt u vluchten.
En op snelle [paarden] zullen wij rijden.
Daarom zullen uw achtervolgers [ook] snel zijn.
17  Duizend [zullen vluchten] voor het dreigen van één;
voor het dreigen van vijf zult u allen op de vlucht slaan,
tot u bent overgebleven
als een paal op een bergtop,
en als een banier op een heuvel.

Dan horen ze uit de mond van “de Heilige van Israël”, Die zij ver van zich vandaan hebben willen houden, het oordeel over al hun weerspannigheid, over hun boze wil om zonder Hem te leven (vers 12). Enerzijds verwerpen zij “dit woord”, dat wil zeggen de onderwijzing van de HEERE. Anderzijds vertrouwen ze op “onderdrukking en bedrog”, dat wil zeggen op de manier waarop ze zich van de vriendschap van Egypte trachten te verzekeren. Met deze handelwijze bewerken ze hun eigen ondergang. Zo is het geweest vóór die tijd, toen zij hun vertrouwen op Assyrië hebben gesteld, en zo zal het zijn in de toekomst, als zij hun vertrouwen zullen stellen op het herstelde Romeinse rijk, Europa (Js 28:15).

Ze menen de bescherming van een muur te hebben, maar ze maken de muur los en zullen worden bedolven onder de val ervan (vers 13). De verplettering zal niet alleen “plotseling, in een ogenblik” zijn, maar ook totaal. Israël zal als pottenbakkerswerk zo tot gruis geslagen zijn, dat er niet eens een stukje scherf voor het meest alledaagse gebruik overblijft (vers 14). De terroristische aanslag op de ‘Twin Towers’ in New York (11-09-2001) en de gevolgen daarvan zijn wellicht een goede illustratie van deze verzen.

Dit is het gevolg van hun weigering om de verlossing te verkrijgen door “terugkeer en rust”. ”Terugkeer en rust” wil zeggen dat ze terugkeren van hun eigen gekozen weg en zich tot God wenden (= bekering) en ophouden met vertrouwen in, ofwel rusten op, hun eigen kracht (vers 15). Dan ligt hun kracht in “stilheid en vertrouwen” en bewandelen ze de weg niet in eigen kracht. Dat geeft de HEERE de gelegenheid om Zijn kracht te laten zien, want Gods kracht wordt in – onze – zwakheid volbracht (2Ko 12:9). “Vertrouwen” betekent dat zij niet meer hun vertrouwen op Egypte stellen, maar tot de HEERE gaan en op Hem vertrouwen.

Jesaja verwijt hun: “Maar u hebt niet gewild” (vgl. Mt 23:37). Ze hebben hun onwil getoond. Dan is alle inspanning tevergeefs en moet de HEERE hen confronteren met de gevolgen van hun boze wil en hen oordelen. Zijn oordeel is dat zij hun zin krijgen. Hun plan zal zich tegen hen keren. Denken ze snel te kunnen vluchten? Dat zal gebeuren, maar hun vijanden zullen sneller zijn (vers 16; 2Kn 25:4-5).

Paarden zijn in die tijd ‘modern’, ze zijn hét middel tot overwinning. Wij zouden tegenwoordig zeggen: ‘Zij vertrouwen op hun ‘Iron Dome’ en kernwapens, in plaats van op de HEERE.’ Maar dan spreekt de HEERE: ´Willen zij een einde maken aan de Heilige van Israël (vers 11)? De Heilige van Israël zal aan hen een einde maken (vers 14)!’

Ze zullen bitter ontgoocheld worden. De angst zal er zo diep inzitten, dat het zien van een enkele vijandige soldaat duizend van hen op de vlucht doet slaan (vers 17; vgl. Dt 32:30{163}; Jz 23:10). En komen de vijanden met zijn vijven, dan gaat het hele volk er vandoor. Als ze gehoorzaam zouden zijn geweest, zou het omgekeerde het geval zijn geweest (Lv 26:8{164}). Nu zal er in het ontvolkte land slechts hier en daar een enkeling overblijven. Het is het toonbeeld van troosteloosheid. Tevens is het een waarschuwing voor ons om niet op mensen te vertrouwen.

Js 30:18-22 | Genade voor Gods volk

18  En daarom wacht de HEERE, opdat Hij u genadig zal zijn;
en daarom zal Hij Zich verheffen om Zich over u te ontfermen.
Voorzeker, de HEERE is een God van recht.
Welzalig zijn allen die Hem verwachten.
19  Want op Sion zal het volk wonen, in Jeruzalem,
u hoeft nooit meer te wenen.
Hij zal u zeker genadig zijn op uw luide roepen:
zodra Hij dat hoort, zal Hij u antwoorden.
20  De Heere zal u wel geven
brood van benauwdheid en water van verdrukking,
maar uw leraren zullen zich niet langer verbergen:
uw ogen zullen uw leraren zien.
21  Met uw [eigen] oren zult u een woord van achter u horen:
Dit is de weg, bewandel die.
[Dit] voor het geval u naar rechts of naar links zou gaan.
22  Dan zult u voor onrein houden uw met zilver bedekte gesneden beelden
en uw met goud overtrokken gegoten beelden.
U zult ze wegwerpen als een menstruatiedoek;
u zult ervan zeggen: Weg [ermee]!

Het is juist de troosteloosheid van vers 17 die de HEERE brengt tot het uitspreken van het verlangen om hen genadig te zijn, terwijl het genadig zijn nog uitgesteld wordt (vers 18). Het Hebreeuwse woord haka betekent wachten met verlangen, een wachten totdat het oordeel volvoerd is. Daarom grijpt de HEERE ook tijdens het beleg door de Assyriërs, de koning van het noorden, niet in. Hij betoont altijd Zijn genade aan een hulpeloos overblijfsel dat in zichzelf geen enkel recht daarop heeft en zich dat ook bewust is.

De schakel tussen de kastijdingen die hiervoor zijn voorgesteld als noodzakelijk vanwege hun verwerping van Hem en Zijn Woord en de aangekondigde ontferming, is dat “de HEERE … een God van recht” is. Het oordeel wordt uitgeoefend, aan Zijn gerechtigheid wordt voldaan. Dan komt het tweede ‘daarom’. “Daarom” kan Hij daarna genade bewijzen.

We kunnen het als volgt samenvatten. Daar zij weigeren om op de HEERE te wachten, moet de HEERE op hen wachten, totdat door de oordelen over hun dwaasheid zij net als de verloren zoon terugkeren tot Hem. Op hun hulpgeroep: ‘Hoe lang HEERE?´ is Zijn antwoord: ‘Zodra jullie gereed en bekeerd zijn.’

Omdat aan Gods heilige eisen is voldaan toen Hij het volle oordeel over de zonde op Christus deed neerkomen, kan Hij genade bewijzen aan ieder die met berouw over zijn zonden een beroep op die genade doet. Het volk moet nog wachten op het betoon van die genade. Ze mogen wel al weten dat die genade aanwezig is. De tijd om hen in genade weer als Zijn volk aan te nemen is nog niet gekomen. Als ze echter in vertrouwen “Hem verwachten”, noemt Hij hen “welzalig”.

Aan dit “welzalig” wordt door de profeet nader inhoud gegeven door hun Gods vertroosting en verhoring voor de tijd van de grote verdrukking in het vooruitzicht te stellen (vers 19). Babel zal nooit herbouwd worden en Ninevé zal verwoest zijn en geen stad meer zijn (Js 13:19-21; Na 1:14), maar de Joden zullen in Sion, in Jeruzalem een eeuwige woonplaats hebben. Op Sion wonen spreekt van Gods genade.

Als het volk Hem en niet een ander volk om hulp vraagt, zal Hij antwoorden met hun deze woonplaats van rust te geven. De bestemming van Israël zal, net als die van ons, een thuis van rust zijn. In Jeruzalem zullen ze die rust vinden na al hun omzwervingen door talloze vreemde landen. Daar ontvangen ze de bewijzen van Goddelijke liefde die voor hen klaarliggen.

Voor een korte tijd zullen zij verdrukking ondergaan, namelijk ten tijde van de grote verdrukking. Dan zullen zij zich voeden met het brood van benauwdheid en drinken van het water van verdrukking (vers 20). Maar na die tijd zal een zegenrijke tijd aanbreken, het vrederijk, waarin Hij hen zal voorzien van leiding en onderwijs door bekwame leraren die Hij zal geven. Hun leraar bij uitstek zal de Heer Jezus zijn, Die ook de “Leraar tot gerechtigheid” (Jl 2:23; vgl. Jb 36:22{165}; Mt 23:10; Jh 3:2; Ps 32:8) wordt genoemd.

Het Hebreeuwse woord dat hier vertaald is met “leraren”, kan zowel met enkelvoud als met meervoud worden vertaald, maar het werkwoord “verbergen” is enkelvoud. Dit laatste versterkt de gedachte dat we hier aan God – in het Hebreeuws is God meervoud – als de Leraar mogen denken.

Hij zal achter hen aangaan en hen op de goede weg doen gaan en hen zo voor afwijkingen bewaren (vers 21). Deze Leraar is voortdurend bij hen. “Een woord van achter u” geeft aan dat Hij dichtbij is en dat kleine aanwijzingen voldoende zijn om hen in de goede richting te leiden. “Naar rechts of naar links zou gaan” is een uitdrukking die de keuzes aangeeft die in het leven gemaakt moeten worden.

Zo is het ook voor ons. De Heer Jezus is altijd bij ons en wil ons voortdurend door Zijn Woord de rechte weg wijzen. Het luisteren naar het onderwijs van Gods Woord houdt ons op de goede weg. Als we naar rechts of naar links zouden willen afwijken, horen we Zijn stem die ons op Zijn weg houdt.

Al deze voorzieningen van de HEERE zullen, samen met de geest van berouw die in hen is, een reinigende werking op hen hebben (vers 22). Gezond onderwijs uit Gods Woord en de Geest van genade in Gods volk zijn de basis voor gezonde geestelijke groei. Het maakt openbaar in het leven wat daarmee in strijd is. Alles wat in strijd is met Gods Woord, zal als een onreine doek worden weggeworpen. Als Gods Woord zijn gezag over ons leven heeft en wij ernaar luisteren, zullen wij ook veel meer met een kordaat ‘Weg ermee!’ alles uit ons leven verwijderen wat verhindert om Gods zegen ten volle te ontvangen.

Js 30:23-26 | De volle zegen van de HEERE

23  Dan zal Hij regen geven over uw zaad
waarmee u het land ingezaaid hebt,
en brood[koren] als opbrengst van het land;
het zal vol en overvloedig zijn.
Op die dag zal uw vee grazen
op wijde weidegronden.
24  De koeien en ezels die het land bewerken,
zullen gezouten voer eten,
dat geschud is met schep en zeef.
25  Er zullen op elke hoge berg
en elke verheven heuvel
beken zijn [en] waterstromen,
op de dag van de grote slachting,
wanneer de torens zullen vallen.
26  Dan zal het licht van de volle maan zijn als het licht van de gloeiende zon,
en het licht van de zon zal zevenmaal [sterker] zijn, net als het licht van zeven dagen,
op de dag dat de HEERE de breuk van Zijn volk zal verbinden
en de wond die het is toegebracht, zal genezen.

Jesaja stelt in deze verzen het volk die zegen voor. Het zijn aardse zegeningen die horen bij een volk dat beloften heeft die allemaal op het leven op aarde betrekking hebben. Hun hele nationale bestaan speelt zich op de aarde af. Deze zegen komt, wanneer de Heer Jezus als de Vredevorst op aarde zal regeren. Na het “brood van benauwdheid en water van verdrukking” dat in schaarste aanwezig was (vers 20), zal er water in overvloed zijn door de regen van de hemel die tevens zal zorgen voor een opbrengst van de akker die “vol en overvloedig” zal zijn (vers 23). Ook het vee zal rijkelijk in de zegen delen en voorzien worden van de beste voeding, een samengestelde en gefermenteerde dierenvoeding die als lekkernij voor het vee geldt. Alles is dan overvloedig en van de allerbeste kwaliteit (vers 24).

Ook op de hoger gelegen plaatsen als bergen en heuvels is overvloedig water aanwezig (vers 25). In de laatste gevechtshandelingen die er ook nog aan het begin van het vrederijk zullen zijn, zijn geen voorzorgsmaatregelen nodig om de watervoorziening veilig te stellen als in de dagen van Hizkia. Bij “de grote slachting, wanneer de torens zullen vallen”, kunnen we denken aan de verdelging van de legers die uit het verre noorden, dat is uit Rusland, naar Gods land zijn opgetrokken (Ez 38:14-23).

Ook de hemellichamen zullen een veelvoud van hun door de zonde getemperde licht uitstralen (vers 26). Letterlijk staat er: ‘Het licht van de ‘witte’ zal zijn als het licht van de ‘hete’, en het licht van de ‘hete’ zal verzevenvoudigd zijn, als het licht van zeven dagen.’ Het is een (figuurlijke) zon die een vreugde voor de mensen zal zijn, niet getemperd door verdriet en smart. Dit zal het gevolg zijn van het herstellende werk van de HEERE, als Hij Zijn volk heeft verlost van smart en lijden. De zon is bovenal de Heer Jezus Zelf, “de Zon der gerechtigheid” (Ml 4:2). Hoewel de vijanden nog niet allemaal vernietigd zijn, is het vooruitzicht dat hier gegeven wordt een geweldige bemoediging voor het gelovig overblijfsel.

Js 30:27-32 | Oordeel en feest

27  Zie, de Naam van de HEERE komt van ver,
Zijn toorn brandt – [de] last is zwaar –
Zijn lippen zijn vol gramschap,
Zijn tong is als verterend vuur.
28  Zijn adem is als een overstromende beek,
[die] reikt tot de hals,
om de heidenvolken te wannen met de wan van nutteloosheid;
en een toom die doet dwalen, ligt op de kaken van de volken.
29  Er zal een lied bij u zijn,
als in de nacht waarin men zich heiligt voor een feest;
en blijdschap van hart, als [bij] iemand die met fluit[spel] voortgaat
om te komen tot de berg van de HEERE, tot de Rots van Israël.
30  De HEERE zal Zijn majestueuze stem doen horen,
Hij zal het neerkomen van zijn arm doen zien
in grimmige toorn: een vlam van verterend vuur,
slagregens, een vloed, hagelstenen.
31  Want door de stem van de HEERE zal Assyrië verpletterd worden,
hij [die] met de roede sloeg.
32  En [over]al waar de [door God] beschikte staf voorbij is getrokken,
[overal] waarop de HEERE die heeft doen rusten,
zullen er tamboerijnen en harpen zijn,
want met [alles] in beroering brengende strijdhandelingen zal Hij hen bestrijden.

Na de beloften over de verlossing van Juda vinden we in de verzen 27-33 een voorzegging van het oordeel van God over de alliantie van vijanden. Niet Egypte, maar God Zelf zal Assyrië vernietigen. Terwijl net als op zoveel andere plaatsen de directe vijand Assyrië is, wijst de profeet ook hier vooruit naar Assyrië in de toekomst. Opmerkelijk is dat vaak, nadat over het oordeel over Assyrië is gesproken, daarop de zegen van het vrederijk volgt.

De HEERE, dat wil zeggen Zijn Naam – dat is alles wat Hij is in Zijn verbinding met Israël –, komt ten oordeel (vers 27). Dat Zijn Naam “van ver” komt, wil zeggen dat Hij ver verwijderd is van de heidenvolken die Zijn volk willen wegvagen van de aardbodem. Dat betreft zowel het Assyrië in de dagen van Jesaja als het Assyrië, de koning van het noorden, in de toekomst.

Zijn komst ten oordeel is verbonden met vuur. We lezen dat “Zijn toorn brandt” en “Zijn tong is als verterend vuur” (vgl. Ml 3:2-3). Vuur jaagt schrik aan en verteert (vgl. 2Th 1:7-8). God is ook voor ons “een verterend vuur” (Hb 12:29). In vers 28 verandert Jesaja het beeld van oordeel door vuur in het beeld van oordeel door water, en vervangt hij “Zijn tong” door “Zijn adem”. De HEERE zal met “Zijn adem” (vgl. 2Th 2:8), die zal zijn als “een overstromende beek” (vgl. Js 8:7-8), de verzamelde volken oordelen. Een overstromende beek is een droge wadi, een droge rivierbedding in de woestijn. Normaliter is deze droog, maar bij een stortregen in de bergen kan hij in enkele minuten tijd tot een alles verwoestende, overstromende beek worden. Evenzo zal Gods oordeel plotseling en allesvernietigend zijn.

Als de HEERE in de nacht komt om de vijanden van Zijn volk te oordelen, zal het overblijfsel van Gods volk liederen zingen (vers 29). Het doet denken aan de nacht van de uittocht uit Egypte waarbij het oordeel over de verdrukkers van Gods volk komt (Ex 12:42) en het lied van de verlossing dat ze na hun bevrijding zingen (Ex 15:1). Ze zingen liederen met het oog op de komende dag. Het is een lied dat de opgang naar Jeruzalem bezingt, nog voordat de opmars erheen is begonnen.

Als “de Rots van Israël”, dat is de HEERE in Zijn onwankelbaarheid, voor hun aandacht staat, kan dit lied in geloof worden gezongen. We zien iets dergelijks bij Josafat die tijdens zijn oorlog het zangkoor vooraan plaatst (2Kr 20:21). We zien het ook bij Paulus en Silas die lofliederen zingen, voordat de aardbeving en de bevrijding plaatsvinden (Hd 16:25-26).

In vers 30 vervolgt Jesaja zijn beschrijving van de komst van de HEERE. Op indrukwekkende wijze beschrijft hij de majesteit van Zijn komst. Het zal Assyrië schrik aanjagen (vers 31; vgl. 1Sm 7:10). Assyrië, dat eens door God als roede is gebruikt om Zijn volk te tuchtigen (Js 10:5), terwijl Assyrië daar zelf een stok en staf voor heeft gebruikt (Js 10:24), zal nu door de HEERE met de roede worden geslagen. Elke slag met Gods stok zal raak zijn. Het slaan zal gebeuren als het ware op de maat van de bevrijdingsliederen die het overblijfsel onder begeleiding van muziekinstrumenten zal zingen (vers 32).

Js 30:33 | De verbrandingsplaats

33  Want de verbrandingsplaats is al eerder gereedgemaakt,
ook voor de koning is hij in gereedheid gebracht. Hij heeft hem diep gemaakt en wijd.
Voor zijn brandstapel is er vuur en hout in overvloed.
De adem van de HEERE zal hem aansteken als een zwavelstroom.

“De verbrandingsplaats” of “Tofet” (vgl. Jr 19:6), staat in verbinding met Gods oordeel over de Assyriërs. De profetische strekking reikt verder. Het is de plaats in het dal van Hinnom bij Jeruzalem waar wrede en afschuwelijke kinderoffers aan Moloch zijn gebracht (2Kn 23:10; Jr 7:31-32). Tofet is niet alleen de bestemmingsplaats van de Assyriërs, hij is het ook van “de koning” ofwel de antichrist (vgl. Dn 11:36).

Op die plaats zal de adem van de HEERE het vuur van Zijn toorn doen ontsteken om de antichrist en ook de vijandelijke legers te verteren (2Th 2:8{166}). De antichrist is de oorzaak van de tuchtiging van de HEERE door middel van Zijn roede, de Assyriërs. Nu de HEERE gereed is met de tuchtiging, worden uiteindelijk zowel de roede als de antichrist naar Tofet gebracht.

Jesaja 31

Js 31:1-3 | Wee over hulp zoeken bij Egypte

1  Wee hun die afdalen naar Egypte om hulp,
die steunen op paarden,
vertrouwen op strijdwagens, omdat er zoveel zijn,
op ruiters, omdat die zeer machtig zijn,
maar die geen acht slaan op de Heilige van Israël
en de HEERE niet zoeken.
2  Echter, ook Hij is wijs, Hij doet het kwaad komen
en neemt Zijn woorden niet terug.
Hij zal opstaan tegen het huis van de kwaaddoeners
en tegen de hulp van hen die onrecht bedrijven,
3  want de Egyptenaren zijn mensen en geen God,
en hun paarden zijn vlees en geen geest.
De HEERE zal Zijn hand uitstrekken,
zodat de helper zal struikelen,
en wie geholpen wordt, zal neervallen,
tezamen zullen zij allen omkomen.

In dit hoofdstuk geeft de HEERE onderwijs aan het overblijfsel van Israël dat overgebleven is na de slachting door de Assyriërs (Zc 13:8-9). Dat derde overgebleven deel moet nu als goud of zilver (Ml 3:3) worden gelouterd. Daartoe moeten zij hun nationale zonden – de verwerping van Christus en het accepteren van de antichrist (Jh 5:43) – belijden en veroordelen.

In Jesaja 7 wordt Achaz bedreigd door Syrië en Efraïm. Achaz vertrouwt echter op Assyrië en niet op de HEERE. Nu er dreiging komt van Assyrië, stelt Juda zijn vertrouwen op Egypte en niet op de HEERE. Tijdens de inval van Assyrië vlucht een deel van het ongelovige volk naar Egypte. Zo zal het ook in de toekomst gebeuren. In die tijd zullen de Joden hun vertrouwen stellen op de antichrist en de militaire macht van Europa, het herstelde Romeinse rijk, en niet op de HEERE. Het gelovig overblijfsel zal als de kern van het nieuwe Israël van God belijden dat het vertrouwen op de mens ijdel, tevergeefs, zinloos is.

De neiging om zijn hoop op de wereld te vestigen is diepgeworteld in het hart van de mens. Daarom komt in dit korte hoofdstuk een herhaling van de waarschuwing daartegen, voorafgegaan door een krachtig “wee”. Opnieuw spreekt Jesaja het “wee” uit over hen die bij Egypte hulp zoeken vanwege hun paarden, strijdwagens en ruiters in plaats van bij de HEERE (vers 1; vgl. Dt 17:16{167}). Vertrouwen op paarden stelt altijd een vals vertrouwen voor (Ps 20:8{168}). God beoordeelt die weg als een “afdalen”. De weg van God af is altijd naar beneden.

Deze verzen worden dan ook geschreven als een klaaglied over iemand die een neergaande weg gaat. God beoordeelt deze personen als mensen “die afdalen”. Ze dalen niet alleen letterlijk af, maar ook in moreel opzicht. “Hun die afdalen” is in het Hebreeuws één zelfstandig naamwoord. Het duidt aan dat het niet een eenmalige daad van afdalen is, maar dat het gaat om mensen die gewend zijn af te dalen, van wie het vertrouwen niet op God gericht is, maar op de mens.

Dit kenmerkt de christenheid vandaag. God is voor veel christenen niet meer dan een woord. Wie op zo’n niet-tastbaar ‘woord’ vertrouwen, zijn in hun ogen mensen die hun ogen voor de werkelijkheid sluiten. Het is natuurlijk net andersom. Als een christen vandaag weer aansluiting bij de wereld zoekt in plaats van in afhankelijkheid van God te leven, doet hij daarmee de Naam van de Heer oneer aan, Die hem uit de wereld heeft verlost en voor Zichzelf heeft gekocht.

Zij mogen dan menen met wijsheid – Egypte symboliseert de wijsheid van de wereld – te handelen, maar, zo klinkt het met een ondertoon van sarcasme, de HEERE is ook wijs (vers 2). Zijn wijsheid komt tot uiting in het oordeel over Egypte (Js 30:14) en over hen die de kracht van Egypte groter achten dan Zijn kracht. In vers 3 spreekt de profeet over de Egyptenaren als “mensen” die schepselen zijn tegenover de volheid van de kracht van God, hun Schepper. Hij spreekt van hun paarden als “vlees” in tegenstelling tot “geest” waarmee geestelijke machten zijn bedoeld. Met de geest die de mens bezit – een dier heeft geen geest –, kan hij met God in verbinding komen.

“De helper [Egypte] en wie geholpen wordt [Juda]”, zullen beiden door het oordeel van de HEERE struikelen, neervallen en omkomen. In de eindtijd zal dit gebeuren met het verenigd Europa en het afvallige Israël dat van Europa zijn hulp verwacht. Hetzelfde geldt voor Egypte waar het afvallige Israël zijn toevlucht zal zoeken tijdens de inval van de Assyriërs.

Vaak vertrouwen ook christenen op hulpmiddelen die hun door de wereld en het vlees worden aangeboden. Voorbeelden zijn gemeenten die worden geleid volgens beginselen die in de zakenwereld worden gebruikt in plaats van dat men bij Gods Woord te rade gaat. Ook zien we dat zij die ten einde raad zijn, met psychotherapeutische middelen worden vertroost, zonder dat er plaats is voor de Heer en de Zijnen. In de prediking van het evangelie worden menselijke reclamemethoden gebruikt om ongelovigen over te halen om christen te worden in plaats van dat Gods Woord met kracht door de Geest wordt gepredikt.

Js 31:4-7 | De zekere bescherming

4  Want zo heeft de HEERE tegen mij gezegd:
Zoals een leeuw
of een jonge leeuw gromt boven zijn prooi
– al wordt tegen hem
een menigte herders samengeroepen,
hij ontstelt niet door hun stemgeluid
en hij krimpt niet ineen voor hun menigte –
zo zal de HEERE van de legermachten neerdalen
om te strijden om de berg Sion en zijn heuvel.
5  Zoals vogels [boven hun nest] vliegen,
zo zal de HEERE van de legermachten Jeruzalem beschermen,
Hij zal het beschermen en redden,
Hij zal het voorbijgaan en bevrijden.
6  Bekeer u tot [Hem] van Wie de Israëlieten diep afvallig geworden zijn,
7  want op die dag zal ieder verwerpen
zijn zilveren afgoden en zijn gouden afgoden,
die uw [eigen] handen voor uzelf hebben gemaakt, [tot] zonde.

Jesaja laat het gelovig overblijfsel weten Wie de HEERE voor hén is. Voor hen is Hij als een leeuw, “de Leeuw uit de stam van Juda” (Op 5:5), die over zijn prooi waakt. Een hongerige leeuw laat zich zijn prooi niet ontroven door wie dan ook en ongeacht hun aantal (vers 4; vgl. Jh 10:28-30{169}). Zo laat de HEERE Zich Jeruzalem niet ontroven, maar daalt uit de hemel neer om haar te beschermen.

Dit is een van de duidelijkste teksten in het Oude Testament over de komst van de Heer Jezus naar de aarde (vgl. Zc 14:4). Het gaat hier om Zijn verschijning om Israël te redden en daarmee de beloften aan Abraham, Izak en Jakob te vervullen. We moeten deze verschijning wel onderscheiden van Zijn komst om de gelovigen thuis te halen (1Th 4:14-18).

De HEERE is niet onder de indruk van het wapengekletter en geschreeuw naar de hemel van de vijanden van Zijn volk, die ook Zijn vijanden zijn. Hij zal neerkomen uit de hemel en hen oordelen (Ps 2:1-6). Hij waakt over Jeruzalem zoals een vogel haar jongen beschermt, terwijl Hij met de snelheid van een vogel haar bevrijdt (vers 5). Hier verandert het beeld van een leeuw in dat van een vogel, maar de boodschap blijft gelijk.

Eerst wordt de HEERE vergeleken met een sterke leeuw, moedig, onbevreesd, machtig. Zo stelt Hij Zich op tegenover de vijanden van Zijn volk. Daarna wordt Hij vergeleken met een zorgzame vogel die zijn nest verdedigt en beschermt (vgl. Ru 2:12{170}; Dt 32:11-12; Mt 23:37). Zo stelt Hij Zich op ten opzichte van Zijn geliefde stad.

De slotregel van vers 5 doet denken aan het Pascha in Egypte. Daar is het oordeel van de HEERE voorbijgegaan aan de huizen waar het bloed aan de deurposten is gestreken en bevrijdt Hij de huizen van Zijn volk uit de macht van Egypte (Ex 12:13,23,27).

Als Jesaja de HEERE zo aan hen heeft voorgesteld, is het hart ontvankelijk gemaakt om de oproep tot bekering te horen en daaraan gevolg te geven (vers 6), want de HEERE geeft alleen uitredding na hun bekering. Geven ze gehoor aan de oproep, dan zullen de afgoden door hen worden weggedaan (vers 7). Een waarachtige bekering bewijst zich door het verwijderen uit het leven van elk dienen en eren van iets of iemand anders dan God (1Th 1:9{171}). De dag komt dat Israël niets meer met afgoden te doen zal hebben, maar alleen zal leven voor de ware God. Dat behoort in het leven van de christen nu al zo te zijn.

Js 31:8-9 | Assyrië valt door de HEERE

8  Assyrië zal vallen door het zwaard, [maar] niet [door dat van] een man;
en het zwaard, [maar] niet [van] een mens, zal hem verslinden.
Hij zal vluchten voor het zwaard
en zijn jongemannen zullen herendienst verrichten.
9  En zijn rots zal van angst verder trekken,
en zijn vorsten zullen ontstellen door de banier,
spreekt de HEERE, Die op Sion een vuur heeft
en in Jeruzalem een oven.

De vijand die Jeruzalem zo benauwt, zal vallen door het zwaard. Dat zwaard wordt niet gehanteerd door een mens. Niet de Egyptenaren zullen Assyrië verslaan. De HEERE zal Zelf het zwaard hanteren om Assyrië te verslaan (vers 8). Op korte termijn zal dat gebeuren bij het beleg van Jeruzalem in de tijd van Hizkia (Js 37:36). In de eindtijd zal het opnieuw en definitief gebeuren door de Heer Jezus als Hij van de hemel komt (Dn 11:45; Op 19:11,15,21). Wat nog over is van de kracht van de naties, voorgesteld in de “jongemannen”, zal in dienst van het volk van God worden gesteld.

“De rots” (vers 9) ziet op de bescherming die Assyrië heeft aangematigd te zijn voor allen die aan hem onderworpen zijn. Deze ‘rots’ zal van schrik vergaan bij het zien van de majesteit van de HEERE. Met de ‘rots’ wordt waarschijnlijk de koning van Assyrië bedoeld. Ook andere leiders van zijn volk zullen de moed verliezen om zijn legers verder aan te voeren in de strijd tegen Jeruzalem. Ze zullen ontdekken dat de HEERE van Sion een verterend vuur doet uitgaan en dat Hij van Jeruzalem een verterende oven heeft gemaakt voor wie daartegen zijn opgetrokken. Dan zal Jeruzalem een waar ‘Ariël’ zijn (Js 29:1). Ze hebben het gewaagd Gods heilige stad te willen verdelgen. Ze zullen er zelf door worden verdelgd.

Jesaja 32

Js 32:1-4 | Het vrederijk

1  Zie, een Koning zal regeren in gerechtigheid,
en vorsten zullen heersen overeenkomstig het recht.
2  [Die] Man zal zijn als een beschutting tegen de wind,
een schuilplaats tegen de vloed,
als waterbeken in een dorre streek,
als de schaduw van een zware rots in een dorstig land.
3  Dan zullen de ogen van wie zien, zich niet afwenden,
en de oren van wie horen, zullen er acht op slaan.
4  Het hart van onbedachtzamen zal inzicht krijgen,
en de tong van stamelaars zal bedreven zijn om duidelijk te spreken.

Het begin van dit hoofdstuk beschrijft de situatie die volgt op de bevrijding van het vorige hoofdstuk, waar Christus gekomen is om Zijn volk uit te redden. Daarop volgt nu de ontmoeting met Christus persoonlijk en de voorzegging van de persoonlijke, duizendjarige regering van Christus (vers 1; vgl. 2Sm 23:3{172}; Jr 23:5). Het overgebleven volk van Israël zal de vermaningen van het vorige hoofdstuk ter harte nemen en zich bekeren. Nu kan Christus Zich aan Zijn volk bekendmaken, net als de onderkoning van Egypte, Jozef, dat heeft gedaan aan zijn broers nadat zij tot inkeer zijn gekomen. Dat zal heel persoonlijk zijn, zonder de aanwezigheid van anderen (vgl. Gn 45:1).

Dit kan nooit op de huidige tijd slaan. De Heer Jezus regeert nu niet in gerechtigheid. Hoe iemand dat kan veronderstellen bij alle oorlogen en alle ellende op aarde, is onbegrijpelijk. De wereld is nog vol ongerechtigheid. Als Hij regeert, zullen er ook “vorsten” zijn die onder Hem “zullen heersen” (Op 5:10{173}; Mt 19:28; 2Tm 2:12; Op 20:6; 22:5).

De koningen van deze wereld, zoals de antichrist en de koning van het noorden, zijn te vergelijken met beesten, draken, roofdieren, tegen wie het volk zich moet beschermen. Daarentegen wordt Christus, de Koning, in dit vers geschilderd als de goede Herder, de Vorst Die Zijn leven inzet tot het welzijn van het volk. Hij is de Herder Die Zijn leven heeft gegeven voor de schapen, de Zoon des Mensen Die gekomen is, niet om gediend te worden, “maar om te dienen en Zijn leven te geven tot een losprijs voor velen” (Mt 20:28).

Christus – Hij is “[die] Man” (vers 2) – zal persoonlijk de bescherming en verkwikking zijn voor hen die aan het begin van het vrederijk nog bedreigd worden door vijandige machten uit het uiterste noorden (Ezechiël 38-39). Mogelijk dat deze bescherming en verkwikking mede worden gegeven door de vorsten die in die tijd met Hem regeren (Mt 19:28{174}).

Van de heersers in de verzen 1-2 gaat de profeet over op het volk (vers 3). Christus doet Zich aan Zijn volk kennen in Zijn Goddelijke almacht als Hij blinden en doven geneest (Mt 11:2-6). Tegelijk zien we daarin Zijn medegevoel. Nergens in het Oude Testament lezen we erover dat een blinde is genezen. Genezing van een blinde wordt dan ook door de Joden gezien als het ultieme teken van de Messias. In wat de Heer Jezus tegen de discipelen van Johannes de doper zegt over Zichzelf, dat Hij de Messias is, noemt Hij in Zijn bewijsvoering als eerste punt dat Hij blinden geneest (Mt 11:5).

Hij bewerkt niet alleen lichamelijke genezing. Weer kunnen zien en weer kunnen horen hebben een geestelijke tegenhanger. De verhindering om inzicht te hebben in Gods gedachten is verdwenen (vers 4; Js 6:9-10). Het oordeel van verharding is opgeheven. Ze hebben inzicht en kennis. En nu de oren weer geopend zijn, kunnen ze horen wat God zegt en zijn ze ook in staat om zonder te stamelen een duidelijk getuigenis af te leggen van de grootheid van de HEERE.

Tevens zijn blindheid en doofheid de geestelijke kenmerken van het volk Israël (Js 42:19; 6:9-10; Hd 28:27). Een knecht die blind en doof is, is voor geen enkele taak geschikt. Maar Christus, de volmaakte Knecht van de HEERE, is gekomen om de blinde en dove knecht Israël te genezen.

Js 32:5-8 | De dwaas en de edelmoedige

5  Een dwaas zal niet langer edelmoedig genoemd worden,
en van een bedrieger zal niet gezegd worden: [Hij is] vrijgevig,
6  want een dwaas spreekt dwaasheid
en zijn hart bedrijft onrecht
door het plegen van goddeloosheid,
het spreken van lastertaal tegen de HEERE,
het onverzadigd laten van de hongerige,
en het de dorstige aan drinken doen ontbreken.
7  De middelen van de bedrieger zijn slecht;
híj beraamt schandelijke plannen
om de ellendigen te gronde te richten door leugenachtige woorden,
en wanneer de arme spreekt, het recht.
8  Maar de edelmoedige beraamt edelmoedige [plannen]
en híj staat voor edelmoedige [daden].

In die tijd zal gerechtigheid heersen en zal er ook een einde zijn gekomen aan een omkering van de waarden en aan de volkomen verkeerde beoordeling van de verhoudingen in Gods volk. Het volk als geheel heeft de dwaze antichrist edel genoemd, en deze “bedrieger” is bij hen in aanzien geweest vanwege zijn bedrieglijke vrijgevigheid (vers 5; Jh 5:43). De verzen 6-7 geven een nadere beschrijving van wat er allemaal in het verdorven hart van de dwaas en de bedrieger beraamd wordt. Daartegenover staat wat de “edelmoedige” bedenkt, wat zijn leven uitstraalt en wat consequent bij hem aanwezig is (vers 8).

In het vrederijk zal alles bij zijn ware naam worden genoemd, net als bij de schepping, waar Adam aan elk wezen de passende naam geeft (Gn 2:19-20a). Er zal geen omkering van zaken meer plaatsvinden. Niemand kan zich anders voordoen dan hij in werkelijkheid is. Dé “edelmoedige” kan niemand anders zijn dan de Heer Jezus. Maar ook iedere gelovige, ieder die Hem als zijn leven heeft en leeft in gemeenschap met Hem, mag zo’n ‘edelmoedige’ zijn. Van de gelovige wordt ook gevraagd “edelmoedige [plannen]” te beramen (Fp 4:8{175}) – en niet het “kwaad tegen elkaar” (Zc 7:10; 8:17) – en te staan voor “edelmoedige daden”.

Js 32:9-14 | Oordeel over zorgeloosheid

9  Zorgeloze vrouwen, sta op,
luister naar mijn stem!
Onbezorgde dochters,
neem mijn woorden ter ore!
10  Over ruim een jaar
zult u sidderen, onbezorgde [dochters],
want het zal gedaan zijn met de wijnoogst;
geen inzameling [van de oogst] zal er komen.
11  Beef, zorgeloze [vrouwen];
sidder, onbezorgde [dochters]!
Trek uw kleren uit, doe alles uit!
Omgord uw heupen [met een rouwgewaad].
12  Men zal rouw bedrijven om de borsten,
om de begerenswaardige akkers,
om de vruchtbare wijnstokken.
13  Op het land van mijn volk
zullen dorens [en] distels opkomen,
ja, op alle vreugdehuizen
[in] de uitgelaten stad.
14  Want het paleis zal verlaten zijn,
het stadsrumoer zal ophouden;
Ofel en wachttoren zullen
tot in eeuwigheid als grotten zijn,
een vreugde voor wilde ezels,
een weide voor kudden.

In vers 9 is Jesaja weer terug in Jeruzalem. Voordat de gerechtigheid gaat heersen in het vrederijk, moet het volk eerst gelouterd worden gedurende de grote verdrukking. In die tijd zal het volk de bede opzenden: “Doorgrond mij, o God, en ken mijn hart, beproef mij en ken mijn gedachten. Zie of er bij mij een schadelijke weg is en leid mij op de eeuwige weg” (Ps 139:23-24). Daartoe wordt de geestelijke toestand van het volk beschreven, een toestand die de loutering door God noodzakelijk maakt.

Jesaja keert zich met scherpe woorden tegen de zelfverzekerde vrouwen in de stad (vgl. Js 3:16-26). Hij veroordeelt hun zorgeloosheid terwijl het oordeel voor de deur staat (vgl. Am 6:1a{176}). Ze maken zich nergens druk om, behalve om hun eigen genot. Ze leven rustig hun leven van luxe en welvaart, zonder enige angst voor het dreigende gevaar. Deze zorgeloosheid en rust zijn niet het gevolg van vertrouwen op de HEERE, maar van hun onverschilligheid aangaande de HEERE en Zijn woorden door de profeet.

Daarom zullen ze binnen niet al te lange tijd – en die tijd wordt vrij nauwkeurig aangeduid – uit die zorgeloosheid worden wakker geschud (vers 10). Het komt nog niet direct, maar het komt zeker. Hun rust zal veranderen in sidderen. Het zal uit zijn met de pret waarin de wijn zo’n belangrijke rol speelt.

Jesaja roept hen op zich te ontkleden, zich te ontdoen van al hun pracht en praal (vers 11). Hij roept op om tot inkeer te komen en droefheid te tonen over de aangenomen levensstijl waarvan de HEERE buitengesloten is (vgl. Lk 15:17-19). Jesaja stelt hun voor hoe het er over niet al te lange tijd zal uitzien (verzen 12-14). Het zal er allemaal troosteloos en hopeloos uitzien.

Er is geen melk meer voor de baby’s; er staat geen goudgeel koren meer op de akkers; er zijn geen wijnstokken meer met hun weelderige vrucht (vers 12). De gevolgen van de zonde, de “dorens [en] distels”, zullen het land vullen en de vreugdehuizen en de uitgelaten stad overwoekeren (vers 13). Alles is verlaten als hun koning weg is en het volk uit hun huizen is weggevoerd in ballingschap (vers 14; Zc 14:2b). De stad is een spookstad geworden, zonder enige bescherming. De enigen die er nog wat vreugde beleven zijn de wilde ezels die er misschien nog iets eetbaars kunnen vinden.

Js 32:15-20 | Nog eens het vrederijk

15  Totdat over ons uitgegoten wordt de Geest uit de hoogte.
Dan zal de woestijn tot een vruchtbaar veld worden
en het vruchtbare veld zal als een woud beschouwd worden.
16  Het recht zal wonen in de woestijn
en de gerechtigheid zal verblijven op het vruchtbare veld.
17  De vrucht van de gerechtigheid zal vrede zijn,
en de uitwerking van de gerechtigheid: rust en veiligheid tot in eeuwigheid.
18  Mijn volk zal verblijven in een woonplaats van vrede,
in veilige woningen, in oorden van zorgeloze rust;
19  maar waar men afdaalt in het woud, zal het hagelen
en de stad zal wegzinken in de diepte.
20  Welzalig bent u die aan alle wateren zaait,
die rund en ezel [daarheen] drijft.

Dan klinkt weer het hoopvolle “totdat” (vers 15). Vanaf dit vers kijkt Jesaja weer vooruit naar de situatie die er in het duizendjarig vrederijk zal zijn. Door het woord “ons” vereenzelvigt de profeet zich met het verloste volk, dat is het overblijfsel. Het begint met de uitstorting van de Geest (Ez 36:25-27; Jl 2:28; Zc 12:10; Hd 2:1-4,16) op dit gelovig overblijfsel van Israël.

De Bijbel leert niet alleen een eerste en een tweede komst van de Heer Jezus, maar ook een eerste en een tweede komst van de Heilige Geest. Door de eerste komst van de Heilige Geest is de gemeente ontstaan, Gods hemelse volk, het lichaam van Christus, waarin de Geest sinds die gebeurtenis woont (Hd 2:1-4; 1Ko 12:13). Het volk dat door de tweede komst van de Heilige Geest ontstaat, is een aards volk dat de kern vormt van het volk dat de Heer Jezus als Messias zal erkennen en Zijn zegen zal ontvangen.

Met deze tweede uitstorting van de Heilige Geest zal een overvloed aan vruchtbaarheid (vers 15), gerechtigheid (vers 16) en vrede, rust en veiligheid (verzen 17-18) komen. We moeten wel bedenken dat het hier niet gaat om de inwoning van de Geest, maar om de werking van de Geest in dit verloste volk.

Wat een woestijn is, wordt een vruchtbaar veld. Wat een vruchtbaar veld is, zal nog vruchtbaarder worden. Het recht zal in het vrederijk in de woestijn “wonen” [dat is ‘tabernakelen’, ‘in tenten (wonen)’], dat betekent dat het er zijn rust zal hebben (vers 16). Overal zal op volkomen rechtvaardige wijze recht worden gesproken.

Als gevolg daarvan zal er vrede zijn, waarvoor de volken zich zo lang tevergeefs hebben ingespannen (vers 17), want vrede is gefundeerd op gerechtigheid. Daaruit vloeien weer “rust en veiligheid” voort die geen einde zullen hebben. Dit volk dat in rust woont, zal nog door Gog worden aangevallen (Ez 38:11). Dat zal op hun rust geen enkel effect hebben omdat de HEERE deze vijand naar het land brengt om hem daar te verdelgen.

In vers 18 zoekt de Geest als het ware naar woorden om te beschrijven hoe groot de weldaad is om dan op aarde te wonen. Er is geen enkele angst meer voor een vijandige macht, want de hagel van Gods oordelen zal over hen, het woud (vgl. Js 10:18), worden neergestort en de stad in de diepte doen neerzinken (vers 19). Het aan de wateren gezaaide zaad zal overvloedig vrucht voortbrengen (vers 20). De opbrengst van de bodem zal zo groot zijn, dat de boer zijn werkdieren niet in hun stallen zal hoeven te voeren met stro, maar hen kan drijven naar de overvloed die langs de wateren is opgekomen om zich daaraan te goed te doen.

Er is ook een geestelijke toepassing van dit laatste vers. Het zaaien aan alle wateren wijst op de volkomen vrijheid om Gods Woord over de hele wereld uit te zaaien en te onderwijzen. Wie daarmee bezig is, wordt “welzalig” genoemd. Het zaaien aan de wateren wijst erop dat het ook in het vrederijk noodzakelijk is het evangelie te prediken, omdat ieder mens die geboren wordt, als zondaar geboren wordt en zich moet bekeren.

“Rund en ezel” staan symbool voor het bezig zijn in de dienst van de Heer, zowel in de prediking van het evangelie als in het onderwijs van de gemeente van God (vgl. 1Ko 9:9-10; 1Tm 5:17-18).

Jesaja 33

Js 33:1-4 | De vijand wordt vergolden

1  Wee u, verwoester, u die [zelf] niet verwoest bent,
en u die trouweloos handelt, al heeft men tegenover u niet trouweloos gehandeld.
Hebt u het verwoesten voltooid, dan zult u [zelf] verwoest worden;
bent u gereed met trouweloos handelen, dan zal men tegen u trouweloos handelen.
2  HEERE, wees ons genadig, op U hebben wij gewacht.
Wees elke morgen hun arm;
ja, ons heil in tijd van benauwdheid.
3  Voor het daverend geluid zullen de volken vluchten;
als U Zich verhoogt, zullen de heidenvolken overal verspreid worden.
4  Dan zal uw buit verzameld worden, [zoals] zwermsprinkhanen zich verzamelen;
zoals sprinkhanen erop afstormen, stormt men erop af.

In Jesaja 28-32 wordt vijf keer een “wee” uitgesproken over Israël en Juda (Js 28:1; 29:1,15; 30:1; 31:1). Het zesde “wee” wordt nu uitgesproken over de “verwoester”, dat is Assyrië, en “u die trouweloos handelt”, dat is de antichrist (vers 1; vers 13). Dit zijn de twee vijanden waarmee het overblijfsel in de eindtijd te maken krijgt, de ene vijand vanbuiten en de andere vijand vanbinnen.

Weer kijkt de profetie vanuit de tijd van Jesaja ook vooruit naar de toekomstige en uiteindelijke omverwerping van de antichristelijke machten en naar de dag van Sions bevrijding. Het oordeel over Assyrië en de antichrist gebeurt naar het beginsel dat een mens oogst wat hij heeft gezaaid (Gl 6:7-8{177}). Dat geldt net zo goed voor volken als voor afzonderlijke personen.

Aan de definitieve afrekening door de HEERE met Assyrië en de antichrist gaat een tijd vooraf dat deze vijanden Gods volk in grote nood zullen brengen. Met het oog op hun dreiging zal het volk bidden en smeken om verlossing (vers 2). Jesaja vertolkt in de eerste en de laatste regel van vers 2 de stem van het overblijfsel in de grote verdrukking, de “tijd van benauwdheid”. Hij maakt zich een met hen en voelt hun nood als de zijne. Daarom spreekt hij in die regels over “ons” en “wij”. Ze hebben niet altijd op de HEERE gehoopt, maar als ze zich hebben bekeerd, hopen ze op Hem. Dan leven ze uit genade.

In de middelste regel van vers 2 smeekt Jesaja de HEERE om “elke morgen hun arm” te zijn. Daar is hij hun voorbidder en vraagt hij de HEERE met het oog op wat ze dagelijks nodig hebben. Hij vraagt voor hen om Zijn dagelijkse ondersteuning, want ze zijn in die tijd van grote nood afhankelijk van Zijn macht. Zonder Zijn macht zijn ze machteloos. De bede “geef ons vandaag ons toereikend brood” (Mt 6:11), zal dan actueel zijn. De biddende houding van Jesaja is een voorafschaduwing van de houding van het gelovig overblijfsel.

De HEERE heeft beloofd dat Hij Israël zal beschermen (Js 31:4-5). Daarom is de uitkomst zeker, niet alleen in de dagen van Hizkia, maar ook in de eindtijd. De vijandige volken, de heidenvolken, die tegen Israël zijn opgetrokken, zullen verstrooid worden doordat de HEERE Zich verheft (vers 3). Wat deze volken aan buit hebben veroverd, zal door anderen worden weggenomen (vers 4).

Js 33:5-6 | De schat van Juda

5  De HEERE is hoogverheven, want Hij woont [in] de hoogte.
Hij heeft Sion vervuld met recht en gerechtigheid.
6  Hij zal zijn de vastheid van uw tijden,
een rijkdom aan heil, wijsheid en kennis;
de vreze des HEEREN zal zijn schat zijn.

Deze verzen vormen een tussenspel waarin het gaat over de vestiging van het duizendjarig vrederijk. Dat is nog toekomst, want nergens in de geschiedenis van Israël is wat hier staat ooit vervuld. De HEERE zal dan verheven zijn en Zijn rechtmatige plaats innemen te midden van Zijn volk. Sion zal “met recht en gerechtigheid” vervuld zijn. De HEERE zal Zelf de standvastigheid van de tijden van Zijn volk zijn en hen door die tijden heen met “wijsheid en kennis” de inhoud van hun heil of behoudenis leren kennen. Dit zal hun ware rijkdom zijn. Wijsheid en kennis zijn kenmerken die we ook van de Messias, dat is de Heer Jezus, lezen (Js 11:2; 1Ko 1:30{178}).

De schat van Juda zal “de vreze des HEEREN” zijn, in tegenstelling tot het handelen van Hizkia (2Kn 18:13-16). Die schat, “de vreze des HEEREN”, is het beginsel van de wijsheid en het beginsel van de kennis (Sp 1:7; 9:10). Deze vreze des HEEREN wordt gevonden bij gelovigen voor wie Christus de grootste schat is, want in Hem zijn "al de schatten van de wijsheid en kennis verborgen” (Ko 2:3).

Js 33:7-9 | Als de vijand is doorgetrokken

7  Zie, hun allersterksten schreeuwen het uit daarbuiten,
de vredeboden wenen bitter.
8  De gebaande wegen zijn verlaten,
de gebruiker van de weg ontbreekt.
Hij verbreekt het verbond, hij versmaadt de getuigen,
hij acht geen sterveling.
9  Het land treurt, verkommert.
De Libanon staat beschaamd, hij is verwelkt,
Saron is geworden als de Vlakte,
en Basan en Karmel schudden [hun bladeren] af.

De profeet beschrijft vervolgens de beklagenswaardige toestand van Israël. De boden die destijds namens Hizkia met een voorstel voor vrede naar Assyrië zijn gegaan, zijn beschaamd uitgekomen (vers 7; 2Kn 18:14,17). Zij zijn door Sanherib, de koning van Assyrië, bedrogen. De profeet ziet dat Assyrië zich van zijn gedane toezeggingen niets heeft aangetrokken en het verbond heeft verbroken (vers 8).

Door de aanwezigheid van vijandelijke Assyrische benden waagt geen mens zich meer op straat (vgl. Ri 5:6). Jesaja ziet in de geest ook hoe vreselijk deze verwoester (vers 1) tegen steden en mensen tekeer zal gaan. Ook het land krijgt met de binnentrekkende vijand te maken (vers 9). Niet alleen de natuur van Juda en Israël, maar ook die van andere gebieden zal zuchten onder het Assyrische geweld.

Js 33:10-13 | De HEERE staat op

10  Nu zal Ik opstaan, zegt de HEERE,
nu zal Ik verhoogd worden,
nu zal Ik verheven worden.
11  U gaat zwanger van stro, u zult stoppels baren;
uw adem is een vuur dat u verteren zal.
12  De volken zullen verbrande kalk worden,
[als] afgekapte dorens zullen zij met vuur verbrand worden.
13  Hoor, u die ver weg bent, wat Ik heb gedaan,
en u die dichtbij bent, erken Mijn macht!

Het gebed van Hizkia en het gebed van het gelovig overblijfsel in de toekomst worden beantwoord. Het verraad van de koning van Assyrië is in de komende verzen aanleiding voor de HEERE om in te grijpen, ook in de toekomst. Het tijdstip is gekomen dat de HEERE zal “opstaan” en “verhoogd” en “verheven” zal worden (vers 10; vgl. Js 52:13). Dit zijn drie omschrijvingen van Zijn overgaan tot handelen.

Hij treedt sprekend op en verzekert op drievoudige wijze dat Hij “nu” – drie keer in dit vers! – zal ingrijpen. Het Hebreeuwse woord voor nu, attah, klinkt heel krachtig, bijna explosief. Klank en betekenis horen hier op indrukwekkende wijze bij elkaar. Hij zal opstaan van Zijn troon om Zijn vijanden te oordelen. Hij, dat is de Heer Jezus, zal Zich in Zijn volle grootte, in al Zijn majesteit, vertonen.

Dan zal de nietigheid blijken van alles wat Assyrië zich heeft voorgenomen. Wat zij bij zich dragen, hun plannen, blijken niet meer dan “stro” en “stoppels” te zijn, voedsel voor het vuur van Gods oordeel (vers 11). Hun eigen adem wordt door de HEERE als vuur gebruikt om het stro en de stoppels in brand te steken. Niet slechts hun plannen zullen op niets uitlopen, ook zijzelf zullen geoordeeld worden en wel als gevolg van wat ze zich hadden voorgenomen. Zij zullen vallen in de kuil die ze zelf voor anderen hebben gegraven (Sp 26:27).

Het oordeel over de Assyriërs staat symbool voor het oordeel over alle volken (vers 12). De volken “die ver weg” zijn, die niet daadwerkelijk met Assyrië vergaderd zijn, zijn de heidenvolken die na de wereldwijde oordelen op de dag van Gods toorn nog zijn overgebleven (vers 13). Tegen hen wordt gezegd te horen wat Hij heeft gedaan. Zij “die dichtbij” zijn, Juda, worden opgeroepen de macht van de HEERE te erkennen.

Js 33:14-19 | Wonen bij de HEERE

14  De zondaars in Sion zijn angstig,
huiver heeft de huichelaars aangegrepen:
Wie onder ons kan verblijven bij een verterend vuur?
Wie onder ons kan verblijven bij een eeuwige gloed?
15  Hij die wandelt in gerechtigheid en billijk spreekt,
die winstbejag door afpersing verwerpt,
die zijn handen [afwerend] schudt om geen geschenken aan te nemen,
die zijn oor dichtstopt om niet van bloedvergieten te horen,
die zijn ogen sluit om het kwaad niet te zien –
16      die zal wonen op de hoogten;
bergvestingen [op] de rotsen zullen zijn veilige vesting zijn,
zijn brood wordt [hem] gegeven, van water is hij verzekerd.
17  Uw ogen zullen de Koning aanschouwen in Zijn schoonheid.
Ze zullen een wijd uitgestrekt land zien.
18  Uw hart zal de verschrikking overdenken:
Waar is de schrijver? Waar is de betaalmeester?
Waar is hij die de torens telt?
19  Het onbeschaamde volk zult u niet [meer] zien,
het volk met zo'n onbegrijpelijke taal dat je het niet begrijpen kunt,
met die bespottelijke tongval; het is niet te verstaan.

Niet alleen de volken ver weg zijn verbouwereerd. Ook te midden van hen die terugkeren naar Israël bevinden zich nog zondaars (vers 14). Zij moeten uitgezuiverd worden (Ez 20:38). Ook deze weerspannige Israëlieten zullen hun oordeel niet ontlopen (Ez 20:34-38), want er is bij God geen aanneming des persoons.

Vervolgens stelt Jesaja enkele gewetensvragen. Nu door de oordelen de nabijheid van de HEERE bijna tastbaar is, zien de Israëlieten – net als Jesaja zelf in Jesaja 6 – zichzelf in het licht van God. Uiterlijke belijdenis is niet voldoende. Net als bij Johannes de doper, die voor God de weg moest bereiden, worden de harten nu gelouterd.

Het resultaat is een Godvrezend overblijfsel. Zij zullen kunnen wonen bij “een eeuwige gloed” (vgl. Hb 12:29{179}), dat is in de tegenwoordigheid van de Heilige van Israël, omdat er in hen niets te verteren valt. Bij hen zijn de kenmerken aanwezig die in vers 15 worden genoemd (vgl. Ps 15:1-3{180}). Dit behoort ook ons te kenmerken. Daar moeten we maar eens aan denken als we naar een film kijken waarin soms dingen worden getoond en gezegd die hiermee in strijd zijn.

Zij zullen op de hoogten wonen, zij zullen beschermd en gevoed worden (vers 16). Zij zullen hun Koning-Messias in Zijn schoonheid zien als Hij terugkomt om alle beloften te vervullen (vers 17). Zij zullen het grote, uitgestrekte Israël zien zoals dat aan Abraham is beloofd (Gn 15:18). Dat is hun beloning omdat zij hun ogen hebben toegesloten om het slechte niet aan te zien (vers 15).

Ze zullen de verschrikkingen overpeinzen waar ze doorheen zijn gegaan (vers 18). Alle vertegenwoordigers van het schrikbewind waaronder ze hebben gezucht, zullen er niet meer zijn. Ze zijn voorbij, voor altijd. De politieke secretaris die de opgebrachte belasting noteert (“schrijver”), de belastingcontroleur die het gewicht van goud en zilver controleert (“betaalmeester” of ‘weger’) en de militaire commandant die de vestingwerken nagaat (“hij die de torens telt”) komen niet meer opdagen.

Ja, het hele onderdrukkende volk zal uit hun ogen zijn verdwenen (vers 19). Ook hun oren zullen niet meer gekweld worden door het horen van een vreemde taal, want dat betekent dat de vijand bij hen aan de macht is en zij slaven zijn. De vijand is er niet meer en verdwenen is dan ook die onbegrijpelijke taal en die bespottelijke tongval.

Paulus haalt dit vers in gewijzigde vorm aan in een vergelijking tussen de bevrijdende kracht van het kruis en de macht van de wereld (1Ko 1:21). Hij laat zien dat alle macht van de wereld geen mens heeft kunnen bevrijden van zijn zonden, maar hem slechts in slavernij houdt. De wijsheid van God heeft die bevrijding mogelijk gemaakt door het werk van Christus op het kruis. Daardoor kan de gelovige met vrijmoedigheid zeggen: ‘Waar zijn al die vijanden gebleven?’ Dat moet ons overigens niet achteloos maken in ons leven met de Heer, want dan kan zo’n vijand zomaar weer opduiken.

Js 33:20-24 | Heerlijkheid van Sion

20  Aanschouw Sion, de stad van onze samenkomsten.
Uw ogen zullen Jeruzalem zien,
een veilige woonplaats, een tent die niet afgebroken zal worden,
waarvan de pinnen voor altijd niet uitgetrokken zullen worden
en waarvan geen enkel touw gebroken zal worden.
21  Want de HEERE zal daar in [Zijn] macht bij ons zijn.
Het zal een plaats van rivieren, van brede stromen zijn.
Geen roeiboot zal erop varen,
geen statig schip zal er passeren.
22  De HEERE is immers onze Rechter, de HEERE is onze Wetgever,
de HEERE is onze Koning; Híj zal ons verlossen.
23  Uw touwen hangen slap,
ze houden hun mast niet op zijn plaats,
ze spannen het zeil niet uit.
Dan wordt er een rijke buit verdeeld,
[zelfs] verlamden roven buit.
24  Geen inwoner zal zeggen: Ik ben ziek.
[Want] het volk dat daar woont, zal vergeving van ongerechtigheid hebben [ontvangen].

Sion zal worden gezien in heerlijkheid (Ps 48:1-15). Het zal een vredige woonplaats zijn met een duurzame veiligheid die nooit meer in gevaar zal komen (vers 20). Het zal een stad zijn waar de feesten van de HEERE weer zullen worden gehouden. De oorzaak daarvan is dat de HEERE Zelf daar woont (vers 21). De heerlijkheid van de stad wordt luister bijgezet door de overvloed aan wateren. Op die rivieren zullen echter geen vijandige oorlogsschepen varen.

De HEERE is hun “Rechter”, Hij zal het recht uitoefenen over de vijanden. Hij is hun “Wetgever”, Hij geeft Zijn wet in hun harten. Hij is hun “Koning”, de Gezalfde over Sion Die zegenrijk regeert. Hij is ten slotte ook hun Verlosser, Die deze heerlijke toestand tot stand heeft gebracht door Zijn volk te verlossen van hun zonden en hun vijanden (vers 22). Hij is hun volkomen sterkte. In Hem zal Israël zijn Goddelijke Koning hebben, Die alles wat Zijn volk nodig heeft aan dit volk zal schenken. Het is gegrond op een volkomen verlossing.

In zichzelf is het volk zwak en onbekwaam om de staat Israël, alsof het een schip is, varende te houden (vers 23). Toch zal het hun gegeven zijn om de buit van de vijand te verdelen en zullen de verlamden de kracht ontvangen om roof te vergaderen. Lichamelijke en geestelijke ziekten behoren tot het verleden (vers 24). Geen inwoner van Jeruzalem zal ermee te maken hebben. Dit hangt ten nauwste samen met de vergeving van hun ongerechtigheden (Ps 103:3{181}).

Deze toestand is nog niet aanwezig. God wil ons leren, zoals Hij Israël zal leren, dat het onmogelijk is onszelf in eigen kracht te bevrijden. Hij zendt ons zwakheid, opdat we leren in zwakheid sterk te zijn. Jakob heeft dit moeten leren. Toen hij lichamelijk krachteloos werd gemaakt (Gn 32:25), heeft hij geleerd meer dan ooit te steunen op de almachtige kracht van de HEERE.

Paulus heeft leren roemen in zijn zwakheden, “opdat de kracht van Christus op” hem zou wonen (2Ko 12:9). Het woord ‘wonen’ betekent ‘als een tabernakel spreiden over’ of ‘overschaduwen’. Het ziet hier op de rust en bescherming die Christus geeft aan ieder die weet zelf geen kracht te hebben om door beproevingen heen te gaan en daarom bij Hem kracht zoekt. In onze beproevingen en moeiten leren we de liefde van Christus kennen op een manier die onmogelijk is zonder deze oefeningen. Dan zullen we uit ervaring kunnen zeggen: “In dit alles zijn wij meer dan overwinnaars door Hem Die ons heeft liefgehad” (Rm 8:35-37).

Jesaja 34

Inleiding

Jesaja 34 en Jesaja 35 zijn een uitbreiding van de onderwerpen van Jesaja 33, namelijk het oordeel van de dag van de HEERE over de Assyriërs (Jesaja 34) – dat wil zeggen over zijn bondgenoten – en de daaropvolgende duizendjarige zegen van Israël en hun land (Jesaja 35). We vinden er de twee eindbestemmingen van het niet vertrouwen op de HEERE (Jesaja 34) en het wel vertrouwen op de HEERE (Jesaja 35). Ieder mens en elk volk valt óf onder het oordeel óf beërft de zegen.

Jesaja 34 gaat over een dag van wraak waarin een trots land met de ban wordt geslagen tot woestenij, voor altijd. Jesaja 35 gaat over een dag van verlossing, wanneer de woestijn in vruchtbaar land wordt veranderd en er eeuwige vreugde zal zijn.

Js 34:1-4 | Toorn van de HEERE tegen alle volken

1  Kom naar voren, heidenvolken, om te luisteren!
Sla er acht op, natiën!
Laat de aarde luisteren en al wat zij bevat,
de wereld, en alles wat daarop uitspruit!
2  Want de grote toorn van de HEERE [richt zich] tegen alle heidenvolken,
[Zijn] grimmigheid tegen heel hun legermacht.
Hij heeft hen met de ban geslagen,
hen overgegeven ter slachting.
3  Hun gesneuvelden zullen weggeworpen worden,
en van hun dode lichamen zal hun stank opstijgen.
De bergen zullen wegsmelten door hun bloed.
4  Heel het [sterren]leger aan de hemel zal vergaan.
De hemel zal opgerold worden als een boek[rol],
en heel zijn leger zal vallen,
zoals bladeren vallen van een wijnstok,
en zoals [vijgen] vallen van een vijgenboom.

Eerst wordt het oordeel voorgesteld, dit keer niet alleen over Assyrië, maar ook over Edom en feitelijk over de “natiën”, alle volken. Het sluit wel aan op het oordeel over Assyrië, want het gaat om zijn bondgenoten, de alliantie van volken die zich in Edom hebben verzameld. Edom is ook hier het symbool van de volken die Israël haten (Ps 83:6-9). De volken worden gesommeerd te naderen om te horen en op te merken (vers 1), want de HEERE heeft een boodschap voor hen. Hij betrekt de hele schepping als getuige bij wat volgt.

Onder de satanische macht van de draak (Op 12:12-18) zullen de legers van de volken zich vergaderen om in één grote slag de natie Israël weg te vagen (Op 16:12-16). Zij zullen echter op indrukwekkende wijze door de HEERE, dat is de Heer Jezus, in één grote slag zelf worden uitgeroeid (verzen 2-3; Op 19:19-21; Zc 14:3-4).

Het oordeel betreft niet alleen de aarde, maar ook de hemelen en de hemellichamen (vers 4; Mt 24:29{182}; Op 6:13-14; 2Pt 3:10). De uitwerking van Gods handelen lijkt op het afvallen van dorre bladeren of een overrijpe vijg van een boom. Voor de Schepper in Zijn overweldigende majesteit stellen de volken niet meer voor dan een dor blad of een verrotte vijg. In de dag van het oordeel rolt Hij de hemel op als een boekrol (Hb 1:12; Ps 102:27). Dat is het omgekeerde van wat God gedaan heeft bij de schepping. Daar spant Hij in scheppingsmacht “de hemel uit als een tentkleed” (Ps 104:2).

Js 34:5-15 | Het zwaard van de HEERE daalt neer op Edom

5  Want Mijn zwaard is
dronken geworden in de hemel.
Zie, het zal neerdalen op Edom,
op het volk dat Ik geslagen heb met de ban, als een oordeel.
6  Het zwaard van de HEERE zit vol bloed,
het is verzadigd van vet,
van het bloed van lammeren en bokken,
van het niervet van rammen.
Want de HEERE richt een offer aan in Bozra,
een grote slachting in het land Edom.
7  Met hen zullen de wilde ossen neervallen,
en de jonge stieren met de sterke stieren.
Hun land zal doordrenkt zijn met bloed
en hun stoffige [grond] verzadigd van vet.
8  Want het zal zijn de dag van de wraak van de HEERE,
het jaar van de afrekening om de rechtszaak van Sion.
9  Zijn beken zullen veranderd worden in pek,
en zijn stof in zwavel;
ja, zijn land zal worden
tot brandend pek.
10  's Nachts en ook overdag zal het niet geblust worden,
voor eeuwig zal zijn rook opstijgen.
Van generatie op generatie zal het verwoest blijven,
tot in alle eeuwigheden zal niemand erdoorheen trekken.
11  Kauw en nachtuil zullen het in bezit nemen,
ransuil en raaf zullen daar wonen.
Hij zal er het meetlint van de woestheid over uitspannen
en het paslood van de leegte.
12  Zijn edelen – maar zij zijn er niet –
zal men tot het koningschap roepen:
met al zijn vorsten is het gedaan.
13  In zijn paleizen zullen dorens opschieten,
netels en distels in zijn vestingen.
Het zal een woonplaats voor jakhalzen zijn,
een rustplaats voor struisvogels.
14  Wilde woestijndieren zullen [daar] hyena's tegenkomen,
de bok zal naar zijn metgezel roepen;
ja, daar zal het nachtelijk ongedierte tot rust komen
en voor zichzelf een rustplaats vinden.
15  Daar zal de pijlslang nestelen, eieren leggen,
uitbroeden en haar jongen koesteren in haar schaduw;
ja, daar verzamelen zich de wouwen,
de ene bij de andere.

In het eindoordeel over alle volken neemt het oordeel over Edom een speciale plaats in (vers 5). Maar eerst komt het oordeel van de HEERE in de hemel, dat wil zeggen dat Hij bestraffing zal brengen over “de legermacht van de hoogte in de hoogte” (Js 24:21). Zonde is in de hemel begonnen door de opstand van de satan en aan het einde zal de satan uit de hemel worden “neergeworpen op de aarde” (Op 12:9). Vervolgens komt het oordeel over de volken die verzameld zijn in Edom, het volk dat de HEERE noemt: “Het volk dat Ik geslagen heb met de ban.” Wat met de ban geslagen is, behoort aan God. Dat betekent voor alles wat leeft, dat het gedood moet worden.

Edom is hét broedervolk en vertegenwoordigt al die volken die nauw met Israël verbonden hadden moeten zijn, maar zich juist hebben onderscheiden door een diepe haat tegenover Juda te koesteren en te uiten. Daarom is Edom een tegenbeeld van Israël (Gn 25:23; Ml 1:2-3). Ze hebben altijd met intens leedvermaak het leed gadegeslagen dat Israël is aangedaan en ze hebben zelfs met groot genoegen dat leed vergroot (Ob 1:10-15; Am 1:11).

Edom is in die haat en dat leedvermaak de vertegenwoordiger van de haat van de Godvijandige wereldmacht. Alle vijandige machten, zoals Babel en Moab, geven elk een speciale vorm van vijandschap weer die bij alle machten aanwezig is, maar in een bepaald volk bijzonder naar voren komt.

Het zwaard is het zwaard van Gods toorn. Dat het dronken is geworden in de hemel, wil zeggen dat de hemel geheel vervuld is van Gods toorn en door die toorn gezuiverd is. Zó daalt het zwaard neer op Edom en richt een vreselijke slachting aan (verzen 6-7; vgl. Dt 32:41-43). Klein, “lammeren”, “bokken”, “rammen”, dat is de gewone man, en groot, “ossen”, “stieren”, dat zijn de leiders, worden in massa gedood. Het bloed stroomt in grote hoeveelheden (Op 14:20{183}).

Het woord “offer” is in het Hebreeuws zebah. Zebah is de naam van een van de Midianitische vorsten die door de bevrijder Gideon en zijn mannen is gedood, nadat Midian Israël heeft onderdrukt (Ri 8:21). Dit woord voor ‘offer’ komt in de betekenis van Godsgericht slechts drie keer voor in het Oude Testament. Het komt voor in verbinding met Israël (Zf 1:7-8), met Gog (Ez 39:17,19; vgl. Jr 46:10) en hier met Edom.

Bozra is evenals Teman een van de hoofdsteden van Edom. Het is ook een centraal in Edom gelegen vesting. Het is de plaats waar de laatste slachting zal gebeuren, voordat het vrederijk aanbreekt (Js 63:1). Op die plaats hebben de vijanden van Gods volk zich verzameld om tegen Israël strijd te gaan voeren. Hun plan zal niet doorgaan omdat Christus Zelf tussenbeide zal komen. De dag van wraak die de HEERE dan zal houden, is een vergelding voor alle onrecht dat Sion is aangedaan (vers 8). De HEERE komt op voor Sion.

Met de verdelging van de inwoners wordt ook het land verwoest. Edom wordt door het oordeel van de HEERE een gebied dat aan de hel doet denken met altijd brandend vuur en altijd opstijgende rook (verzen 9-10; Js 66:24; Op 14:11{184}; 19:3). Het zal er ook afschuwelijk stinken. Gedurende het hele duizendjarig vrederijk zal het een monument, een waarschuwing en een herinnering zijn aan wat de zonde tot gevolg heeft. Er zal een totale woestenij zijn. Geen mens zal er meer te vinden zijn. Met volstrekte precisie worden de uitgestrektheid en de inhoud van het gebied door de HEERE vastgelegd, wat wordt aangegeven door het gebruik van meetsnoer en paslood (vers 11).

Alle glorie van Edom is ten einde (vers 12). Alle trotse edelen zijn verdwenen. Een nieuwe koning zal zich niet aandienen. De plaatsen van zijn vroegere pracht en praal, de burchten of paleizen, verwilderen en worden behuizingen van allerlei onrein en wild gedierte en een groeiplaats van allerlei onkruid (verzen 13-15). Zoals Jeruzalem een eeuwig erfdeel is voor het volk Israël, zo zal Edom een eeuwig erfdeel zijn voor de wilde dieren van de woestijn.

Naast een letterlijke vervulling van deze oordeelsprofetie kunnen we hier ook een symbolische beschrijving ontdekken van de woestheid en verderfelijkheid waarop alle werken van het vlees en menselijke inspanningen uitlopen. Er is hier ook een woordspeling in het Hebreeuws tussen Adam, dat is ‘mens’, ‘rode aarde’, en Edom dat is ‘rood’.

Js 34:16-17 | Het boek van de HEERE

16  Zoek het na in het boek van de HEERE en lees:
niet één van hen zal er ontbreken,
zij zullen elkaar niet missen,
want Mijn mond heeft het zelf geboden
en Zijn Geest Zelf zal hen bijeenbrengen.
17  Want Hij, Hij heeft voor hen het lot geworpen,
Zijn hand heeft hun het [land] toebedeeld met het meetlint.
Tot in eeuwigheid zullen zij het bezitten,
van generatie op generatie zullen zij er wonen.

Jesaja houdt zijn gehoor – en ons die dit nu lezen – voor dat ze al deze dingen moeten nazoeken “in het boek van de HEERE” en daarin moeten lezen (vers 16). Jesaja is zich bewust dat wat hij schrijft, het woord van de HEERE is. Ieder die in dit boek leest, zal ontdekken dat alles wat Zijn mond heeft geboden, precies zo is gebeurd. Dat is al te zien bij de schepping: “Want Híj spreekt en het is er, Híj gebiedt en het staat er” (Ps 33:9). Niets ontbreekt, niets mist.

Op precies dezelfde wijze zal Zijn profetische Woord in vervulling gaan. Elke vervulling zal beantwoorden aan eerder gedane profetieën. Hij heeft door het lot bepaald (Nm 26:55-56) dat Zijn volk het land zal bezitten en Hij heeft de verdeling ervan vastgelegd (vers 17; vgl. Dt 32:8{185}). Hij heeft ook hier door het lot te werpen bepaald dat de wilde dieren Edom als erfelijk bezit zullen ontvangen. Zo en niet anders zullen zij het bezitten en daar altijd wonen. Hij Die de schepping bestuurt en Zijn schepselen verzorgt, is Dezelfde Die elk detail van de toezegging van Zijn niet te dwarsbomen Woord zal uitvoeren.

De aansporing om na te zoeken in het Woord van God en daarin te lezen is ook tot ons gericht. Het laat zien dat we ons ervoor moeten inzetten om de waarheid van Gods Woord te leren kennen. Het is niet slechts lezen, maar nazoeken en lezen. Het Woord moet bestudeerd worden. We moeten de samenhang ervan leren ontdekken. Wat geldt voor het profetische woord – dat geen gedeelte of vers op zichzelf staat, maar met andere gedeelten of verzen moet worden gelezen en vergeleken (2Pt 1:20{186}) –, geldt voor elke waarheid in de Bijbel. Gods Woord vormt een volmaakt samenhangend geheel.

De aansporing tot nazoeken en lezen mag niet zo worden opgevat dat die alleen voor intellectuelen zou zijn bedoeld. Het hart van ieder kind van God zal zich hierdoor aangesproken weten en willen onderzoeken en lezen, zowel persoonlijk als samen met anderen (Jh 5:39; Hd 2:42; 17:11; 2Tm 2:2).

Jesaja 35

Js 35:1-7 | Israël zal in bloei staan

1  De woestijn en de dorre plaatsen zullen vrolijk zijn,
de wildernis zal zich verheugen en in bloei staan
als een roos.
2  Zij zal welig in bloei staan en zich verheugen,
ja, zij zal zich verheugen en juichen.
De luister van de Libanon is haar gegeven,
de glorie van de Karmel en de Saron.
Ze zullen zien de heerlijkheid van de HEERE,
de glorie van onze God.
3  Versterk de slappe handen,
verstevig de wankele knieën;
4  zeg tegen onbedachtzamen van hart:
Wees sterk, wees niet bevreesd!
Zie, uw God!
De wraak zal komen,
de vergelding van God;
Híj zal komen en u verlossen.
5  Dan zullen de ogen van de blinden worden opengedaan,
de oren van de doven zullen worden geopend.
6  Dan zal de kreupele springen als een hert,
de tong van de stomme zal juichen.
Want in de woestijn zullen wateren zich een weg banen
en beken in de wildernis.
7  Het dorre land zal tot een [water]poel worden,
het dorstige land tot waterbronnen;
op de woonplaats van jakhalzen, [waar] hun rustplaats was,
zal gras zijn, met riet en biezen.

Op de verdelging van de antichristelijke machten door Christus bij Zijn tweede komst, beschreven in het vorige hoofdstuk, zal volgen wat in dit hoofdstuk wordt beschreven: het vrederijk. Na de stormen van het oordeel volgt nu de verkwikkende kalmte van de zegen, ja, de volle blijdschap ervan (vers 10). Het hart van Jesaja zal sneller zijn gaan kloppen, als hij in de geest deze tijd vooruitziet en beschrijft. Het Nieuwe Testament noemt het de tijd dat de schepping zal zijn vrijgemaakt van de slavernij van de vergankelijkheid (Rm 8:21).

In tegenstelling tot de woestenij van Edom zal het land van Israël bloeien als een roos (vers 1). Zo woest en leeg als Edom zal zijn, zo heerlijk is wat de HEERE tot stand brengt in het land van de belofte. Terwijl het land van Edom een woestenij wordt, verandert de woestenij van Israël in een bloeiende tuin. De heerlijkheid van de HEERE en de luister van God zullen geopenbaard worden in de vruchtbaarheid van het land als gevolg van de heersende gerechtigheid (vers 2).

Slappe handen zullen worden gesterkt, knikkende knieën zullen stevig worden (vers 3). De schrijver van de brief aan de Hebreeën moedigt de Hebreeën met dit vers aan, en ook ons, als het ons wel eens te veel dreigt te worden, als we in gevaar komen de moed te verliezen en de hoop op te geven dat de Heer en Zijn rijk komen (Hb 12:12). Als we in het geloof de blik weer richten op wat ons is beloofd, zullen onze slappe handen weer voor de Heer aan het werk gaan en onze knieën weer stevig worden om vastbesloten de weg van navolging van de Heer Jezus te gaan.

Angst zal worden uitgebannen (vers 4). De wraak van hun God over hun vijanden zal worden gevolgd door een definitieve verlossing. “Zie, uw God” geldt de Messias. De Messias Die komt, is God (Js 40:9). Hij zal zowel het oordeel over de vijanden voltrekken als zegen brengen voor het overblijfsel. Blinden en doven zullen genezen worden (vers 5). De kreupele zal springen en de stomme zal zingen (vers 6).

Hoewel zij geen verheerlijkte lichamen zullen hebben, zullen zij wel herstelde, gezonde lichamen hebben, want ziekte moet in het vrederijk wijken. Dat betreft niet alleen lichamelijke genezing. Ook in geestelijk opzicht zal Israël, de blinde en dove knecht van de HEERE (Js 42:19), genezen worden door de Messias, Die de volmaakte Knecht van de HEERE is (Mt 12:17-21).

De Heer Jezus laat bij Zijn eerste komst, tijdens Zijn leven op aarde, daarvan de voorafschaduwing zien, als Hij de ogen van blinden opent en de doven doet horen. Deze wonderen zijn het bewijs dat Hij de beloofde Messias is (Mt 11:4-6{187}). Hij is de Messias, ook al neemt Hij op dat moment nog niet de wereldheerschappij op Zich omdat het volk Hem verwerpt. De wonderen die Hij doet, zijn “[de] krachten van [de] toekomstige eeuw” (Hb 6:5), dat is het duizendjarig vrederijk, waarin die krachten thuishoren. De wonderen die de Heer doet, verwijzen daarnaar. Ze zijn een voorproef van die tijd. Dat is wat Jesaja hier beschrijft. Hij gebruikt het woord “dan”, wat verwijst naar die tijd. Deze wonderwerken zijn niet kenmerkend voor de gemeente.

De vreselijke toestanden van smart in de grote verdrukking zullen plaatsmaken voor de heerlijkheid van God in het geluk van Zijn verlosten. De woestijn, de opengescheurde grond, het dorstige land, het zal allemaal en helemaal vruchtbaar worden (vers 7). De natuur zal de voordelen plukken van het verdwijnen van de geestelijke en menselijke vijandige machten en van de aanwezigheid van de heerlijkheid van de HEERE en Zijn aardse en Zijn hemelse volk.

Js 35:8-9 | De heilige weg

8  Daar zal zijn een effen baan, een weg;
de heilige weg zal hij genoemd worden.
Een onreine zal er niet over gaan,
want hij zal [alleen] voor hen zijn. Wie [deze] weg ook gaat,
zelfs dwazen zullen niet dwalen.
9  Daar zal geen leeuw zijn,
geen verscheurend dier zal erop komen;
ze zullen daar niet aangetroffen worden,
maar de verlosten zullen [die] bewandelen.

De weg, waardoor Gods volk in staat wordt gesteld om omgang met elkaar te hebben en met elkaar te communiceren, zal aan de HEERE geheiligd zijn (vers 8). Het is een weg als de gebaande ofwel brede weg waarop ook andere volken zullen wandelen, een weg die door de woestijn naar Israël loopt (Js 19:23). Het is niet mogelijk een dwaalweg te gaan of elkaar niet te begrijpen. Er is alleen een “heilige weg” te bewandelen, waarop geen onreine kan wandelen. Het is de weg die leidt naar Jeruzalem.

De weg in de tegenwoordigheid van God is altijd de weg van heiligheid. In die dag, als de harten van de mensen naar de HEERE teruggekeerd zijn, zal Hij hen tot Zichzelf leiden langs de weg van heiligheid, naar de berg Sion, waar Zijn troon gevestigd zal zijn en vanwaar Zijn wet over de hele aarde zal gaan.

Die weg is tevens een beeld van de Heer Jezus. Voor ons is Hij de weg tot de Vader (Jh 14:6), tot de gemeenschap met Hem. Door Hem zullen we eeuwig in de tegenwoordigheid van de Vader in het Vaderhuis zijn.

Hij is ook voor Zijn aardse volk de enige weg tot alle aardse zegeningen die ze in het vrederijk zullen genieten. Deze weg is er alleen voor hen die gemeenschap met God hebben, “in hun hart zijn de gebaande wegen” (Ps 84:6). Zo is er ook in het nieuwe Jeruzalem slechts één straat, “de straat … van zuiver goud” (Op 21:21b). Ook daar zal onmogelijk iets onheiligs of onreins kunnen komen, evenmin kan men er dwalen of iets doen wat in tegenspraak is met Gods heerlijkheid, waarvan het goud een beeld is.

Er zal niets zijn wat voor de verlosten gevaar kan opleveren omdat zij in gehoorzaamheid wandelen (vers 9; vgl. 1Kn 13:21-24; Ri 14:5). Hij is alleen voor de verlosten. Zij bewandelen de weg van zegen die de mensen in de voorbije tijden in de wereldgeschiedenis steeds hebben willen aanleggen. Al die inspanningen hebben niets anders dan ellende teweeggebracht omdat alles gebaseerd is op egoïsme en machtsmisbruik. Geen enkele beschaving is in staat gebleken oorlog en ziekte uit te bannen, ondanks alle vredesconferenties en verdragen. Alleen Christus kan en zal orde brengen. Zijn wederkomst is de enige en zekere hoop op duurzame vrede.

Js 35:10 | De vrijgekochten van de HEERE

10  Want wie door de HEERE zijn vrijgekocht, zullen terugkeren;
zij zullen Sion binnenkomen met gejuich.
Eeuwige blijdschap zal op hun hoofd zijn,
vreugde en blijdschap zullen zij verkrijgen,
verdriet en gezucht zullen wegvluchten.

Het gedeelte besluit met een belofte die in Jesaja 51 wordt herhaald (Js 51:11) – waardoor beide hoofddelen van het boek dezelfde boodschap van troost laten horen; dit is een bewijs van de eenheid van het boek. In het vooruitzicht van de hiervoor beschreven heerlijke situatie zullen ”wie door de HEERE zijn vrijgekocht” naar het land terugkeren. Niemand zal achterblijven in het land van zijn ballingschap (Ez 39:28; Mt 24:31).

In plaats van as op hun hoofd als teken van rouw zal er vreugde op hun hoofd zijn. Deze vreugde zal nooit meer verstoord worden. De vreugde van de terugkeer zal vergroot worden door de blijdschap en vreugde die ze zullen ervaren als ze in het land zijn gekomen. Alle leed en de uitingen daarvan zullen dan vergeten zijn; ze zullen bij wijze van spreken bij het zien van al die heerlijke dingen op de vlucht slaan om tot in eeuwigheid nooit meer terug te keren.

Zo eindigt dit derde gedeelte van het boek Jesaja, net als het eerste en het tweede gedeelte (Js 12:1-6; 27:2-13), met het “gejuich” van “eeuwige blijdschap”. Dit doet denken aan de situatie van de nieuwe hemel en de nieuwe aarde die daarna komt: “En ik hoorde een luide stem vanuit de troon zeggen: Zie, de tabernakel van God is bij de mensen en Hij zal bij hen wonen, en zij zullen Zijn volk zijn, en God Zelf zal bij hen zijn, <hun God>. En Hij zal elke traan van hun ogen afwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geschrei, noch pijn zal er meer zijn, <want> de eerste dingen zijn voorbijgegaan” (Op 21:3-4).

Jesaja 36

Inleiding

Overzicht van het tussengedeelte – Jesaja 36-39

Jesaja en Hizkia – Assyrië en Babel

Het tussengedeelte omvat Jesaja 36-39 en is als volgt onder te verdelen:
1. De belegering en bevrijding van Jeruzalem (Jesaja 36-37)
2. De ziekte van Hizkia (Jesaja 38)
3. Het gezantschap uit Babel (Jesaja 39)

Jesaja 36-39 bevatten het historische deel van het boek Jesaja. Ze komen grotendeels overeen met de beschrijving van de geschiedenis van Hizkia in 2 Koningen 18-20 en 2 Kronieken 29-32. De geschiedenissen die in 2 Koningen en 2 Kronieken vermeld staan, zijn een onderdeel van “het gezicht van Jesaja” (Js 1:1; 2Kr 32:32).

Dat deze geschiedenissen ook door Jesaja worden beschreven, betekent dat ze ook een profetische betekenis hebben. De historische beschrijving van de aanval van de Assyrische legers op Gods volk en Gods redding van Zijn volk in Jesaja 36-37 is een voorbeeld van wat in de eindtijd zal gebeuren. Hetzelfde geldt voor Jesaja 38-39, waarin de ziekte tot de dood van Hizkia en zijn herstel en het bezoek van het gezantschap uit Babel worden beschreven. Dat vertelt ons over de ballingschap van het volk en de bevrijding daaruit. Beide gebeurtenissen vinden kort daarna plaats, maar zien ook op de eindtijd.

Jesaja 36-37, waarin het gaat over de invasie en de smadelijke aftocht van de Assyriërs, vormen de historische vervulling en illustratie van wat Jesaja in de voorgaande jaren heeft voorzegd en wat in Jesaja 7-35 staat opgetekend (Js 10:12-19,33-34; 14:24-25; 30:28-31; 31:8). Jesaja 38-39 met daarin het verhaal van de ziekte, het herstel en het falen van Hizkia, vormen de historische basis voor het tweede grote deel van het boek, Jesaja 40-66.

In het profetische voorgaande deel heeft de profeet het doen en laten van de Assyriërs beschreven. Ook heeft hij Gods volk erop gewezen dat deze vijand hen in het nauw zal brengen vanwege hun ontrouw tegenover de HEERE. Hij heeft hen krachtig toegesproken om zich niet tot het sluiten van anti-Assyrische bondgenootschappen te laten misleiden. God gebruikt de Assyriërs als tuchtroede voor Zijn volk. De enige weg om gered en gelukkig te worden is die van bekering en vertrouwen op de HEERE.

Jesaja heeft er ook telkens over gesproken dat de HEERE de Assyriërs zal verdelgen. In Jesaja 36-37 zien we de andere kant. We zien hoe Jesaja Hizkia bemoedigt als deze door de Assyriërs in het nauw wordt gebracht. Hizkia is een vrome koning. Hij is een type van het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst. De HEERE wil Israël redden en als dienaar gebruiken, maar dat kan slechts als Israël de weg van het geloofsvertrouwen wil bewandelen. God bemoedigt altijd hen die op Hem vertrouwen. Voor de ongelovigen heeft God zulke bemoedigingen niet. Zij vertrouwen ook niet op Hem en zoeken hun steun bij bondgenoten.

Js 36:1-3 | Opmars naar Jeruzalem

1 In het veertiende jaar van koning Hizkia gebeurde het dat Sanherib, de koning van Assyrië, optrok tegen alle versterkte steden van Juda en ze innam. 2 De koning van Assyrië zond de commandant van Lachis naar Jeruzalem, naar koning Hizkia, met een sterke legermacht. Hij stelde zich op bij de waterloop van de bovenvijver, op de hoofdweg naar het Blekersveld. 3 Toen ging Eljakim, de zoon van Hilkia, het hoofd van de hofhouding, [de stad] uit naar hem toe, met Sebna, de schrijver, en Joah, de zoon van Asaf, de kanselier.

Hizkia is een vrome koning. De HEERE is met hem. Als Sargon, de vader van Sanherib, vier jaar daarvoor sterft, werpt Juda samen met vele andere volken, waaronder Egypte, het juk van de koning van Assyrië van zich af en dient hem niet meer (vers 5b; 2Kn 18:5-7). Daarom trekt Sanherib tegen Juda op. Hij neemt alle versterkte steden – zesenveertig in getal – in, behalve Jeruzalem (vers 1). De laatste versterkte stad, Lachis, is bijna gevallen. Een belangrijk deel van het leger van Egypte is in de slag bij Eltekeh, dertig kilometer ten westen van Jeruzalem, verslagen. Daarmee zijn de profetieën over Egypte vervuld (Jesaja 20; 30-31).

De opmars naar Jeruzalem in 701 v.Chr. is al eerder door Jesaja beschreven (Js 10:28-32). Jeruzalem wordt op een wonderlijke wijze bewaard en de vijand op een bovennatuurlijke wijze vernietigd (Js 37:36). Uiteindelijk gaat het hier in Jesaja 36-37 om het einde van de tijden van de volken, de volle verlossing van Israël en het begin van het vrederijk.

Aan wat dan in vers 2 volgt, gaat vooraf wat in 2 Koningen 18 staat (2Kn 18:14-16). Daar lezen we dat Hizkia het benauwd krijgt en een gezantschap naar de koning van Assyrië zendt om hem om de voorwaarden te vragen om de dreiging af te kopen. De koning van Assyrië legt Hizkia een zware schatting op die hij met alle mogelijke middelen betaalt. In plaats van nu weg te trekken zendt de koning van Assyrië zijn commandant van Lachis – een belangrijke stad in Judéa tussen Jeruzalem en de Middellandse Zee, die hij heeft ingenomen – met een groot leger naar Jeruzalem (vers 2). Hij pleegt verraad (Js 33:1). Zo is de vijand: na het geld wil hij ook de zielen.

De commandant, Rabsake, ofwel hoofdofficier, stelt zich op bij de plaats waar Jesaja koning Achaz, de vader van Hizkia, heeft ontmoet en hem de opmars van en de verovering van Juda door de koning van Assyrië heeft voorzegd (Js 7:3). De Heilige Geest wijst ons op deze wijze op het contrast tussen het geloof van Hizkia en het ongeloof van Achaz. Het is een plaats die spreekt van reinigen (water) en wit maken (Blekersveld) die beide alleen door geloofsvertrouwen verkregen worden.

Nadat de commandant om de koning heeft geroepen (2Kn 18:18), zendt Hizkia drie voorname ambtenaren (vers 3) naar de plaats van ontmoeting. Hizkia gaat niet zelf, mogelijk ook omdat hij op dat moment ziek is (Js 38:1).

Js 36:4-10 | Redevoering van de commandant

4 Daarop zei de commandant tegen hen: Zeg toch tegen Hizkia: Dit zegt de grote koning, de koning van Assyrië: Wat is dit voor vertrouwen dat u koestert? 5 Ik zeg (maar het is lippentaal): Er is beraad en [gevechts]kracht voor de oorlog. Op wie stelt u nu uw vertrouwen, dat u tegen mij in opstand komt? 6 Zie, u vertrouwt op die geknakte rietstaf, op Egypte. Maar als iemand daarop leunt, dringt hij in zijn hand en doorboort die. Zo is de farao, de koning van Egypte, voor allen die op hem vertrouwen. 7 En als u tegen mij zegt: Wij vertrouwen op de HEERE, onze God – is Hij het niet van Wie Hizkia de hoogten en altaren verwijderd heeft? En heeft [Hizkia] niet en tegen Juda en tegen Jeruzalem gezegd: Voor dit altaar moet u zich neerbuigen? 8 Nu dan, ga toch een weddenschap aan met mijn heer, de koning van Assyrië: ik geef aan u tweeduizend paarden, als u van uw kant daarvoor de ruiters kunt leveren! 9 En hoe zou u [ooit] een aanval kunnen keren van een enkele landvoogd van de geringste dienaren van mijn heer? U vertrouwt voor uzelf echter op Egypte vanwege [zijn] strijdwagens en ruiters. 10 Nu dan, ben ik buiten [de wil van] de HEERE tegen dit land opgetrokken om het te gronde te richten? De HEERE heeft tegen mij gezegd: Trek tegen dit land op en richt het te gronde!

De commandant, die ook Hebreeuws spreekt, begint in deze verzen tegen de afvaardiging van Hizkia een snoevende redevoering. Hij bewijst een geslepen diplomaat te zijn. Hij stelt zijn koning voor in al zijn macht. Tegenover die grootheid plaatst hij de totale hulpeloosheid van alles waarop Hizkia – die hij bewust geen koning noemt – en het volk vertrouwen. Op deze manier wil hij zijn tegenstanders angst aanjagen, zodat ze elke weerstand als zinloos opgeven.

De commandant vertegenwoordigt zijn grote koning en spreekt namens hem (vers 4). Eerst neemt hij het vertrouwen van het volk op de korrel. Als het vertrouwen maar kan worden aangetast, ligt de overwinning zonder langdurige strijd binnen handbereik. Ook voor ons is dit een belangrijke vraag: Waarop is ons vertrouwen gebaseerd? Zodra ons vertrouwen op de Heer weg is, heeft de vijand de overwinning behaald.

De commandant noemt drie dingen waarop Hizkia en het volk volgens hem vertrouwen. Vertrouwen ze soms op propaganda, op stevige uitspraken, op het elkaar moed inspreken (vers 5)? Praten over beleid is niet hetzelfde als het krachtig uitvoeren ervan. Nee, met een grote mond of wollige taal win je geen oorlog. Vertrouwen ze dan op iemand anders? Ja, hij weet het wel, ze vertrouwen op Egypte (vers 6). Maar ook dat vertrouwen zal niet baten. Het zal zich zelfs tegen hen keren. Ze zullen in plaats van erdoor geholpen te worden, erdoor verwond raken.

De commandant praat hier in dezelfde geest tegen het volk als Jesaja dat heeft gedaan met betrekking tot Egypte (Js 30:3,5; vgl. Ez 29:6-7). Dit zal hun vertrouwen een extra knak hebben gegeven. Jesaja heeft Juda op hun vertrouwen op Egypte aangesproken en ernstig voor de gevolgen gewaarschuwd. Nu horen ze het uit de mond van de vijand die Jeruzalem omsingeld heeft. De commandant is dus op de hoogte van hun plan om Egypte als bondgenoot in te schakelen!

Hier zien we dat het zoeken van bescherming bij mensen tegen andere mensen faalt. Alleen als we onze bescherming bij de Heer zoeken, zullen we niet beschaamd uitkomen. Niet dat Hizkia zelf dit verbond heeft gesloten. Dat hebben de verantwoordelijke leiders gedaan die niet het geloof van Hizkia hebben. Toch wordt het tegen Hizkia gezegd, want hij is de koning en daarom eindverantwoordelijk of hij er nu van weet of niet.

De commandant heeft nog een pijl op zijn boog. Met de vorige twee pijlen heeft hij vooral op het volk en zijn leiders gemikt. Nu wil hij Hizkia treffen. Die heeft hoog opgegeven van zijn vertrouwen op de HEERE (vers 7). Het volk heeft hem daarin nagesproken. Maar Wie is eigenlijk die God? Het is een God van Wie je blijkbaar zomaar altaren kunt weghalen en Die daar niets tegen doet. En dan bepaalt Hizkia dat die God ook nog slechts voor één bepaald altaar kan worden aangebeden. Wat is dat voor een God?

Het zaaien van twijfel aangaande God is altijd het sterkste wapen van de satan geweest. Als ons vertrouwen niet is gebaseerd op de God Die Zich heeft geopenbaard in de Bijbel als Zijn volmaakte Woord en in Zijn Zoon Jezus Christus, zal de satan erin slagen twijfel bij ons te zaaien. Er is slechts één voorwerp van aanbidding en dat is de Heer Jezus. Al het andere moet worden verwijderd. De wereld zal dat bekrompenheid noemen; voor de gelovige betekent elke verwijdering van het verkeerde meer vrijheid.

Weer gaat de commandant spotten over de machteloosheid van Hizkia (vers 8). In grote arrogantie stelt hij voor een weddenschap aan te gaan. Hij geeft tweeduizend paarden als Hizkia daarvoor tweeduizend ruiters kan leveren. Daarmee benadrukt hij de hopeloze positie van Hizkia. Daartegenover verheft hij de heldhaftigheid van zelfs de geringste soldaten van het leger van zijn heer (vers 9). Ja, hij wil wel geloven dat Hizkia – in werkelijkheid de leiders van het volk – zijn vertrouwen op Egypte heeft gevestigd (Js 31:1). Hizkia heeft immers zelf geen enkele kracht.

In zijn ontmoedigingsretoriek schiet de commandant zijn laatste pijl af. Die gaat over de wil van de HEERE (vers 10). Misschien heeft hij wel gehoord van de profetie van Jesaja (Js 10:5) en speelt hij daarop in. Heel overtuigd zegt hij dat de HEERE hem heeft gezonden met de opdracht het land te verwoesten. Zo’n verwijzing naar de wil van de HEERE moet Hizkia toch wel het laatste restje moed ontnemen.

Een dergelijke bewering werkt verlammend bij mensen die geen eigen omgang met de Heer hebben en niet zelfstandig met Gods Woord bezig zijn om Zijn wil te leren kennen.

Js 36:11 | Verweer van het gezantschap

11 Toen zeiden Eljakim, Sebna en Joah tegen de commandant: Spreek toch Aramees tegen uw dienaren, want dat verstaan wij. Spreek tegen ons geen Judees ten aanhoren van het volk dat op de [stads]muur is.

Het lijkt erop dat de commandant zijn doel heeft bereikt. De afgevaardigden zijn bang dat het volk onder de indruk zal komen van de toespraak van de commandant. Nederig, bijna slaafs – ze spreken tot hem over zichzelf als “uw dienaren” –, in elk geval in een houding die het volk van God onwaardig is, vragen ze de commandant niet meer in het Judees, Hebreeuws, te spreken, maar in het Aramees. Aramees is in die tijd de taal die door diplomaten wordt gebruikt bij internationaal overleg. De massa van het volk verstaat die taal niet.

Als toepassing kunnen we zeggen dat de vijand gebruikmaakt van een combinatie van bijbelse uitdrukkingen en de moderne theologie om ons geloof te ondermijnen.

Js 36:12-20 | Vervolg van de redevoering

12 Maar de commandant zei: Heeft mijn heer mij [alleen] naar uw héér en naar ú gestuurd om deze woorden te spreken? Is het [ook] niet naar de mannen die [daar] op de muur zitten, [om hun te zeggen] dat zij met u hun [eigen] uitwerpselen zullen eten en hun [eigen] urine drinken? 13 En de commandant stelde zich op, riep met luide stem in het Judees en zei: Luister naar de woorden van de grote koning, de koning van Assyrië! 14 Dit zegt de koning: Laat Hizkia u niet bedriegen, want hij zal u niet kunnen redden. 15 Laat Hizkia u ook niet doen vertrouwen op de HEERE door te zeggen: De HEERE zal ons zeker redden, deze stad zal niet gegeven worden in de hand van de koning van Assyrië. 16 Luister niet naar Hizkia, want dit zegt de koning van Assyrië: Geef u aan mij over, kom uit [de stad] naar mij toe. Dan mag ieder eten van zijn [eigen] wijnstok en ieder van zijn [eigen] vijgenboom, en ieder water drinken uit zijn [eigen] put, 17 totdat ik kom en u meevoer naar een land als uw [eigen] land, een land van koren en nieuwe wijn, een land van brood en wijngaarden. 18 Laat Hizkia u niet misleiden door te zeggen: De HEERE zal ons redden. Hebben de goden van de volken, ieder zijn [eigen] land, gered uit de hand van de koning van Assyrië? 19 Waar zijn de goden van Hamath en Arpad? Waar zijn de goden van Sefarvaïm? Hebben zij Samaria dan soms uit mijn hand gered? 20 Wie onder al de goden van deze landen zijn er die hun land uit mijn hand gered hebben? Zou de HEERE Jeruzalem dan wél uit mijn hand redden?

De commandant gebruikt het onderdanige verzoek van het gezantschap (vers 11) om het volk nog dieper te vernederen (vers 12). Waarvoor zij bang zijn, is precies wat hij wenst. Hij doet er nog een schepje bovenop. Hij schildert de mannen af als zozeer uitgehongerd, dat ze hun eigen ontlasting en urine tot zich nemen. Niet dat dit nu al de situatie is, maar hij voorspelt dat het zo zal worden. Daarom doen ze er beter aan zich maar over te geven. Dan zullen ze het beter krijgen, zoals hij verderop zegt.

De commandant komt nog dichterbij om nog beter gehoord te worden (vers 13). Iedereen moet horen wat de grote koning van Assyrië te zeggen heeft. Hizkia moeten ze niet vertrouwen (vers 14). Dat is een bedrieger die hen niet zal kunnen redden. Ook de praatjes van Hizkia over de HEERE, dat Hij hen zal kunnen redden, moeten ze niet geloven (vers 15).

Dan vraagt de commandant om overgave en om uit de stad naar hem toe te komen (vers 16). Als ze dat doen, mogen ze zich eerst te goed doen aan hun eigen vruchtbomen en aan water uit hun eigen put. Daarna zal hij hun een land geven dat net zo goed is als dat waarin ze nu wonen (vers 17). Daarmee maakt hij een toespeling op de ballingschap, maar stelt die als aangenaam voor.

Weer stelt hij het vertrouwen op de HEERE, waartoe Hizkia heeft opgeroepen, als zinloos voor (verzen 18-20). Nog eens wijst hij op onloochenbare wapenfeiten. In zijn hoogmoed stelt hij de HEERE op één lijn met de machteloze afgoden van andere overwonnen landen. Het is een list van de satan om ook vandaag de God van de Bijbel, de God en Vader van onze Heer Jezus Christus, op één lijn te stellen met de afgoden van bijvoorbeeld de islam en het boeddhisme.

Bij het opsommen van de goden van de diverse landen moet de naam van “Samaria” (vers 19) de gezanten van Hizkia en het volk dat meeluisterde, bijzonder hebben getroffen. Samaria is immers hun broedervolk dat juist vanwege hun afgoderij door de HEERE is overgeleverd in de hand van de koning van Assyrië, die hen heeft weggevoerd en verstrooid.

Js 36:21-22 | Verslag aan Hizkia

21 Maar zij zwegen en antwoordden hem met geen woord, want het gebod van de koning was dit: U mag hem niet antwoorden. 22 Toen kwam Eljakim, de zoon van Hilkia, het hoofd van de hofhouding, met Sebna, de schrijver, en Joah, de zoon van Asaf, de kanselier, in gescheurde kleren naar Hizkia toe. Zij vertelden hem de woorden van de commandant.

De woorden van de commandant hebben niet het door hem beoogde effect. Het volk gaat niet in discussie en raakt ook niet in paniek, maar zwijgt (vers 21). Deze reactie heeft Hizkia bevolen. Dat wil niet zeggen dat de woorden van de commandant helemaal niets hebben gedaan. De afgevaardigden zijn er diep van onder de indruk geraakt (vers 22). Hun gescheurde kleding spreekt van een diepe verontwaardiging over de Godslasterlijke woorden van de commandant. De toestand lijkt hun hopeloos. Zo doen ze Hizkia verslag.

Jesaja 37

Js 37:1-5 | Jesaja wordt om voorbede gevraagd

1 Zodra koning Hizkia [dat] hoorde, gebeurde het dat hij zijn kleren scheurde, zich in een rouwgewaad hulde en het huis van de HEERE binnenging. 2 Verder stuurde hij Eljakim, het hoofd van de hofhouding, Sebna, de schrijver, en de oudsten van de priesters, gehuld in rouwgewaden, naar Jesaja, de profeet, de zoon van Amoz. 3 Zij zeiden tegen hem: Dit zegt Hizkia: Deze dag is een dag van benauwdheid, bestraffing en belediging; ja, de kinderen staan op het punt geboren te worden, maar er is geen kracht om te baren. 4 Misschien zal de HEERE, uw God, de woorden horen van de commandant, die zijn heer, de koning van Assyrië, gestuurd heeft om de levende God te honen, en zal Hij hem straffen om de woorden die de HEERE, uw God, gehoord heeft. Wilt u dan een gebed opzenden voor het overblijfsel dat er [nog] te vinden is? 5 Toen kwamen de dienaren van koning Hizkia bij Jesaja.

Bij het horen van het verslag maakt grote verslagenheid zich van Hizkia meester. Evenals de afgevaardigden hebben gedaan, scheurt Hizkia zijn kleren (vers 1). Hij geeft uiting aan zijn smart en verootmoediging door een rouwgewaad aan te doen. Zo gaat hij het huis van de HEERE binnen om in zijn nood het aangezicht van de HEERE te zoeken.

Hij voelt echter tegelijk behoefte aan de steun van Jesaja (vers 2). Daarom stuurt hij een gezantschap naar Jesaja dat bestaat uit enkele hoge beambten en oudsten van de priesters. Zij zijn evenals Hizkia gekleed in een rouwgewaad. Hun uiterlijk past bij wat zij Jesaja te zeggen hebben. Zij vertellen hem van de zware nood waarin Jeruzalem zich bevindt.

De “benauwdheid” kunnen we verbinden met de gevoelens van personen, de “bestraffing” met wat de stad overkomt en de “belediging” met wat de HEERE wordt aangedaan. De nood drukt zo zwaar, dat er geen kracht is om te baren (vers 3). Het betekent dat zij op dat kritieke moment hulpeloos en krachteloos zijn, waardoor de ondergang vaststaat.

Maar met een voorzichtig “misschien” geven ze aan dat er mogelijk toch nog een sprankje hoop is (vers 4). Er is niets in hun verzoek dat wijst op een eis of dat ze menen recht te hebben op uitredding. Met dit verzoek erkennen ze dat ze alleen op genade hopen. Dit doet denken aan de werkzaamheid van "de Geest van de genade en van de gebeden" (Zc 12:10).

Hun hoop ligt in de trouw van de HEERE aan Zichzelf en aan een door Hem uitverkoren overblijfsel (vgl. Zacharia 13-14). De vijand heeft het gewaagd “om de levende God te honen” (vgl. 1Sm 17:26). Zou Jesaja dan niet willen bidden dat de HEERE om de eer van Zijn Naam het overblijfsel uit de greep van deze vijand bevrijdt? Met deze boodschap komt de afvaardiging bij Jesaja (vers 5).

Js 37:6-7 | Het antwoord van Jesaja

6 En Jesaja zei tegen hen: Dit moet u tegen uw heer zeggen: Zo zegt de HEERE: Wees niet bevreesd voor de woorden die u gehoord hebt, [de woorden] waarmee de knechten van de koning van Assyrië Mij gelasterd hebben. 7 Zie, Ik geef een geest in hem, dat hij een gerucht zal horen en zal terugkeren naar zijn land. Dan zal Ik hem in zijn land door het zwaard neervellen.

Het geloof van Hizkia blijft niet onbeantwoord. God verzuimt nooit iemand te antwoorden die Hem alles overgeeft. Hij heeft beloofd: “Roep Mij aan in de dag van benauwdheid; Ik zal u eruit helpen en u zult Mij eren” (Ps 50:15). Het antwoord dat Jesaja heeft, is bemoedigend. Hij hoeft niet eerst te bidden, want de HEERE heeft hem al een woord gegeven dat hij mag meegeven aan dit gezantschap (vers 6).

Ze mogen naar Hizkia gaan met de bemoedigende boodschap: “Wees niet bevreesd.” Zo heeft Jesaja het eerder ook tegen Achaz gezegd (Js 7:4), maar die heeft helaas met deze bemoediging niets gedaan. Het woord van de profeet heeft alleen een krachtige uitwerking voor wie wil geloven.

Hizkia hoeft niet bang te zijn voor alles wat de boodschappers van de koning van Assyrië hebben gezegd en waarmee ze de HEERE hebben gelasterd. “Ja, hij strekt zijn hand tegen God uit, en hij verheft zich tegen de Almachtige” (Jb 15:25). Hij zal spoedig leren hoe dwaas het is om tegen de Almachtige te strijden. De HEERE zal op eenvoudige wijze een einde maken aan het beleg. Hij zal er gewoon voor zorgen dat deze vijandige koning een gerucht zal horen dat hem naar zijn land zal doen terugkeren (vers 7; vgl. Sp 21:1{188}). Daar zal hij aan zijn einde komen. Zo machtig is de HEERE en zo krachteloos is deze koning.

Js 37:8-13 | Nog een keer de commandant

8 Toen keerde de commandant terug en trof de koning van Assyrië aan, in strijd gewikkeld met Libna. Hij had namelijk gehoord dat hij uit Lachis was vertrokken. 9 Toen [Sanherib] over Tirhaka, de koning van Cusj, hoorde zeggen: Hij is uitgetrokken om tegen u te strijden – toen hij dat hoorde, stuurde hij [opnieuw] gezanten naar Hizkia om te zeggen: 10 Dit moet u tegen Hizkia, de koning van Juda, zeggen: Laat uw God, op Wie u vertrouwt, u niet bedriegen door te zeggen: Jeruzalem zal niet in de hand van de koning van Assyrië gegeven worden. 11 Zie, u hebt zelf gehoord wat de koningen van Assyrië met al de landen hebben gedaan door ze met de ban te slaan. En zou ú [dan] gered worden? 12 Hebben de goden van de volken die mijn vaderen te gronde gericht hebben, hen gered: Gozan, Haran, Rezef en de zonen van Eden die in Telassar waren? 13 Waar is de koning van Hamath, de koning van Arpad, de koning van de stad Sefarvaïm, van Hena en van Ivva?

Na de, blijkbaar negatieve, reactie van Hizkia op de dreigende grootspraak van de commandant keert de commandant terug naar zijn heer om hem verslag te doen (vers 8). De koning van Assyrië bevindt zich dan met een leger te Libna. Na het verslag van de commandant zou de koning zeker tegen Jeruzalem zijn opgetrokken, ware het niet dat hij een gerucht hoort, waardoor hij niet optrekt (vers 9) om, samen met de legermacht die al om Jeruzalem ligt, de stad in te nemen. Dit is een vervulling van het eerste deel van de toezegging van de HEERE in vers 7.

Wat de koning nog wel doet, is Hizkia nog een keer duidelijk voorhouden dat hij niet de illusie moet koesteren dat Jeruzalem gespaard blijft (vers 10). In het vorig hoofdstuk beschuldigt hij Hizkia ervan dat deze zijn volk bedriegt; nu gaat hij een stap verder en beschuldigt hij God ervan dat Hij Hizkia bedriegt. Hij probeert nu nog een keer het geloof van Hizkia te ondermijnen, door hem te schrijven dat zijn vertrouwen op zijn God zinloos zal blijken te zijn. Hizkia heeft toch zeker wel gehoord dat niemand voor de koningen van Assyrië heeft kunnen standhouden (vers 11)? Hij moet niet denken dat hij dan wel gered zal worden.

Het woord “zie” wil zeggen dat wat de koning nu zegt, feiten zijn die iedereen weet. Het sterke argument van de koning bestaat uit concrete feiten die allemaal na te trekken zijn. Al de goden van die volken hebben die volken niets gebaat (vers 12). Voor Sanherib is de God van Israël niet anders dan alle andere goden. Laat Hizkia maar eens vertellen waar al de koningen van die overwonnen volken zijn (vers 13). Hizkia zal in hun lot delen.

Met uitzondering van de levende God is de argumentatie van Sanherib sterk en onweerlegbaar. Maar de uitzondering is geen kleinigheid. Dat de God van Israël, de levende God Die hemel en aarde geschapen heeft, niet meer is dan de afgoden van andere volken, is de grootste vergissing die Sanherib, en met hem de rest van de wereld, kan maken. De koning van Assyrië zal spoedig het verschil leren kennen tussen de dode afgoden van de heidenen en de levende God op Wie Hizkia vertrouwt.

Js 37:14-20 | Het gebed van Hizkia

14 Toen Hizkia de brieven uit de hand van de gezanten had ontvangen en die had gelezen, ging hij op naar het huis van de HEERE. Vervolgens spreidde Hizkia die [brieven] uit voor het aangezicht van de HEERE, 15 en Hizkia bad tot de HEERE: 16 HEERE van de legermachten, God van Israël, Die tussen de cherubs troont, U bent het, U alleen bent de God van alle koninkrijken van de aarde, Ú hebt de hemel en de aarde gemaakt. 17 Neig, HEERE, Uw oor, en luister; open, HEERE, Uw ogen en zie. Hoor al de woorden van Sanherib die hij gestuurd heeft om de levende God te honen. 18 Het is waar, HEERE, de koningen van Assyrië hebben al die landen met hun grondgebied verwoest, 19 en hun goden hebben zij prijsgegeven aan het vuur. Het waren immers geen goden, maar het was het werk van mensenhanden, hout en steen. Daarom hebben zij die vernield. 20 Nu dan, HEERE, onze God, verlos ons uit zijn hand. Dan zullen alle koninkrijken van de aarde weten dat U de HEERE bent, U alleen.

De koning van Assyrië heeft de boodschap van de vorige verzen schriftelijk aan Hizkia gezonden. Als Hizkia de inhoud ervan tot zich heeft genomen, gaat hij weer naar de tempel (vers 14; vers 1). In het begin van de dreiging is Hizkia ook naar de tempel gegaan, maar dan om het goud eruit weg te nemen en dat aan Sanherib te geven om de dreiging af te kopen (2Kn 18:15-16). Nu staat er dat hij ‘opgaat naar het huis van de HEERE’ om zijn nood aan de HEERE voor te leggen.

Eerst legt hij de brieven open voor het aangezicht van de HEERE neer, als het ware om Hem de brieven te laten lezen. Dan bidt hij en legt zijn nood aan de HEERE voor (vers 15). Hij maakt zijn probleem tot een probleem van de HEERE. Het gebed dat Hizkia uitspreekt, is een van de mooiste uitingen van een bezwaard hart die we in de Schrift opgetekend vinden. Het gebed is kort en doelgericht. Het is zuiver in zijn bewoordingen.

Hij begint met de grootheid van de HEERE uit te spreken (vers 16). Bij die grootheid moet elke aardse tegenstand in het niet verdwijnen. Niet dat Hizkia nu geen moeilijkheden meer ziet. Hij vraagt aan die grote God Zich niet blind en doof te houden voor zijn smeking. Hij vraagt de HEERE om al de snoevende woorden die Sanherib over Hem heeft gesproken niet langs Zich heen te laten gaan. Het zijn immers woorden waarmee “de levende God” is gehoond (vers 17)? Het gaat Hizkia niet om wat tegen hem persoonlijk is gezegd, maar om wat tegen de HEERE is gezegd. Hizkia kent de HEERE als de levende God (vgl. vers 4). Dat maakt het grote verschil met de goden van de volken, want dat zijn allemaal dode afgoden.

Hizkia doet niet kleinerend over de overwinningen die de koningen van Assyrië hebben behaald (vers 18). Hij sluit zijn ogen niet voor de feiten en erkent wat waar is in de woorden van de vijand. Dat hun goden hen niet hebben kunnen redden, is voor hem echter geen wonder. Het zijn goden die je in het vuur kunt gooien, omdat het goden zijn die door mensenhanden zijn gemaakt (vers 19). Dat God toch nu Zijn majesteit zal tonen door Zijn hulpeloos volk te verlossen uit de macht van de koning van Assyrië (vers 20). Dat zal een getuigenis zijn voor alle koninkrijken van de aarde dat de HEERE alleen God is! Hizkia zoekt de behoudenis van de volken.

Js 37:21-29 | De HEERE oordeelt Assyrië

21 Toen stuurde Jesaja, de zoon van Amoz, [deze boodschap] naar Hizkia: Zo zegt de HEERE, de God van Israël: Wat u tot Mij gebeden hebt met betrekking tot Sanherib, de koning van Assyrië, [heb Ik gehoord]. 22 Dit is het woord dat de HEERE over hem gesproken heeft:
De maagd, de dochter van Sion, veracht u, zij bespot u,
de dochter van Jeruzalem schudt het hoofd achter u.
23  Wie hebt u gehoond en gelasterd?
Tegen Wie hebt u de stem verheven
en uw ogen hoog[moedig] opgeheven?
Tegen de Heilige van Israël!
24  Door uw dienaren hebt u de Heere gehoond
en gezegd: Met mijn talrijke strijdwagens
heb ík de hoge bergen bestegen,
de flanken van de Libanon.
Ik hak zijn statige ceders, zijn mooiste cipressen om.
Ik kom tot op zijn hoogste top, [tot in] zijn weelderig groeiend woud.
25  Ík heb gegraven en water gedronken,
ik heb met mijn voetzolen alle rivieren van de belegerde plaatsen drooggelegd.
26  Hebt u [dan] niet gehoord dat Ik, [de Heere,] dit lang tevoren gedaan heb,
en dat Ik dit vanaf de dagen van weleer heb bewerkstelligd?
Nu heb Ik het doen komen:
u bent er om de versterkte steden tot puinhopen te verwoesten.
27  Daarom waren hun inwoners machteloos,
waren zij ontsteld en beschaamd,
werden zij [als] gras op het veld
of groene grasscheutjes,
[als] gras op de daken, of een veld koren
voordat het overeind staat.
28  Maar uw zitten,
uw uitgaan, uw [thuis]komen ken Ik,
en uw tekeergaan tegen Mij.
29  Omdat u tegen Mij tekeer bent gegaan,
en uw hoogmoed is opgeklommen [tot] in Mijn oren –
zal Ik Mijn haak in uw neus slaan
en Mijn bit tussen uw lippen,
en Ik zal u doen terugkeren
langs de weg waarover u bent gekomen.

Kort na zijn gebed krijgt Hizkia het antwoord van de HEERE dat Hij aan de profeet Jesaja heeft bekendgemaakt (vers 21). Jesaja brengt Hizkia niet zelf het antwoord, maar laat het door boden overbrengen. Dit antwoord wordt gegeven in de vorm van een spotlied, vergelijkbaar met het slot van het lied van Debora (Ri 5:24-30).

Het gebed van Hizkia is een gebed met een onderwerp. Het betreft “Sanherib, de koning van Assyrië”. Het is goed dat wij ook met concrete onderwerpen naar de Heer gaan en niet in algemene termen bidden. We mogen dan een concreet antwoord verwachten.

Het antwoord bevat dan ook een woord van de HEERE over Sanherib (vers 22). Het antwoord is in de vorm van een gedicht. We zien dat de HEERE niet onder de indruk is van de koning van Assyrië. Integendeel. Hij legt het door Sanherib verachte Jeruzalem woorden van verachting en bespotting in de mond voor deze koning. Meewarig zal Jeruzalem, de dochter Sion, achter hem het hoofd schudden over zijn smadelijke aftocht die de HEERE zal veroorzaken van troepen die zo onoverwinnelijk hebben geleken.

De HEERE neemt de zaak hoog op. De kern van de gehele situatie wordt opgetekend door twee vragen waarin het antwoord opgesloten ligt. Tegen wie zijn die lasterlijke woorden eigenlijk gericht? Tegen het machteloze, kleine overblijfsel? Tegen Hizkia? Nee, de koning van Assyrië heeft het gewaagd zich te verheffen tegen de Heilige van Israël, de driemaal heilige God (vers 23; Jb 15:25{189}).

Door zijn dienaren heeft hij uiting gegeven aan zijn minachting van de Almachtige door te doen alsof de Heere, Adonai, de soevereine Heerser, niet bestaat (vers 24). Hij heeft gehandeld in vertrouwen op eigen kracht en inzicht, vol als hij is van zijn eigen ‘ik’. Vol eigendunk spreekt hij over ‘ik zal dit’ en ‘ik zal dat’ (verzen 24-25). Hij somt op wat hij allemaal heeft gepresteerd.

Al dit hoogmoedige spreken verschrompelt als het “Ik” van de HEERE klinkt (vers 26). De vraag “hebt u het niet gehoord?” benadrukt de onwetendheid over wat de HEERE doet. Deze vraagt stelt Hij hier aan de heidense koning van Assyrië. Straks zal Hij diezelfde vraag aan Zijn volk stellen (Js 40:21,28). Mensen menen in hun hoogmoed de wereldgeschiedenis te kunnen besturen. Ze zullen ontdekken dat God alles bestuurt.

De HEERE heeft doen komen wat Hij langgeleden al van plan was. Daarmee doelt Hij op het gebruik van de Assyriërs voor de uitvoering van Zijn plan. Dat degradeert de machtige koning van Assyrië tot slechts een werktuig in Gods hand dat niets anders doet dan Gods plan uitvoeren (verzen 26-27). Daardoor heeft hij succes in zijn ondernemingen gehad, heeft hij steden kunnen verwoesten en de inwoners ervan kunnen doden. Maar hij heeft niet gedacht aan God Die hem daartoe in staat heeft gesteld.

De HEERE legt het hart en de overleggingen van de koning van Assyrië bloot (vers 28; vgl. Ps 139:2-4; Hb 4:12). De HEERE is de Alwetende. Hij toont aan dat de koning van Assyrië veeleer tegen Hem tekeer is gegaan. Daarmee heeft deze opgeblazen koning zijn eigen oordeel bezegeld. De HEERE heeft zijn hoogmoed gehoord (Ps 94:9a). Hij zal ervoor zorgen dat zijn kracht verbroken zal worden en dat hij de aftocht zal blazen (vers 29).

Js 37:30-35 | De HEERE voor Hizkia

30  En dit zal voor u het teken zijn:
men zal dit jaar eten wat vanzelf gegroeid is,
in het tweede jaar wat daarvan weer opkomt;
in het derde jaar moet u zaaien en maaien,
en wijngaarden planten en de vruchten daarvan eten,
31  want opnieuw zal wat ontkomen, wat overgebleven is van het huis van Juda,
wortel schieten naar beneden toe en vrucht dragen de hoogte in,
32  want van Jeruzalem zal uitgaan wat overgebleven is,
en wat ontkomen is, van de berg Sion.
De na-ijver van de HEERE van de legermachten zal dit doen.
33 Daarom, zo zegt de HEERE over de koning van Assyrië:
Hij zal deze stad niet binnenkomen,
daar geen pijl in schieten,
haar met geen schild tegemoetkomen,
en tegen haar geen belegeringsdam opwerpen.
34 Langs de weg waarover hij gekomen is, zal hij terugkeren, maar deze stad zal hij niet binnenkomen, spreekt de HEERE. 35 Want Ik zal deze stad beschermen door haar te verlossen, omwille van Mijzelf en omwille van David, Mijn dienaar.

In het vorige gedeelte heeft de HEERE over en tot de koning van Assyrië gesproken (vers 22). In vers 30 richt Hij Zich tot Hizkia en belooft hem een teken van de bevrijding. Dit teken komt niet vóór, maar ná de bevrijding. Als het teken in vervulling gaat, is het bewijs geleverd dat de HEERE de verlossing heeft bewerkt. Door de belegering hebben ze niet kunnen oogsten en ook niet kunnen zaaien. Na de bevrijding zullen ze eten wat vanzelf is opgekomen uit de uitgevallen korrels van het voorgaande jaar. Daarna zullen ze weer kunnen zaaien en op de gestelde tijd van de vrucht kunnen eten.

De profeet gebruikt dit als een beeld van het volk zelf. Zoals er een oogst zal overblijven voor het volk, zo zal er van het volk na de oordelen een nieuwe bloeitijd aanbreken (vers 31). Dit zal gebeuren door een overblijfsel, “wat overgebleven is” (vers 31; vers 32), dat uit Jeruzalem zal uitgaan (vers 32). De HEERE zal daar in Zijn na-ijver voor Zijn volk voor zorgen. Dat zal gebeuren nadat de gemeente is opgenomen.

De profetie eindigt met de verzekering dat de koning van Assyrië op geen enkele wijze een bedreiging zal vormen (vers 33). Hij zal geen enkele poging tot verovering kunnen ondernemen, maar van de stad wegtrekken (vers 34). De HEERE neemt de stad in bescherming en zal haar verlossen (vers 35). Daarvoor heeft Hij twee redenen. De eerste reden is Zijn eigen verbinding met de stad. Hij heeft Zijn eer aan haar verbonden en daarom beschermt Hij haar. De tweede reden is Zijn belofte aan Zijn knecht David, de man naar Zijn hart.

Hij heeft Jeruzalem aan David gegeven en in David aan de ware David, de Messias, de komende Koning, Die eenmaal in gerechtigheid in de stad van de vrede zal regeren. De HEERE geeft hier profetisch de belofte van het herstel van Israël in het duizendjarig rijk, onmiddellijk na de bovennatuurlijke vernietiging van de Assyriër.

Js 37:36-38 | De vijanden gedood

36 Toen trok de engel van de HEERE [ten strijde] en sloeg in het legerkamp van Assyrië honderdvijfentachtigduizend [man] neer. Toen men de [volgende] morgen vroeg opstond, zie, het waren allemaal dode lichamen. 37 Daarop brak Sanherib, de koning van Assyrië, op. Hij trok weg en keerde [naar zijn land] terug; en hij bleef in Ninevé. 38 Het gebeurde nu, toen hij zich in het huis van Nisroch, zijn god, neerboog, dat Adrammelech en Sarezer, zijn zonen, hem met het zwaard doodden. Zij ontkwamen naar het land Ararat, en Esar-Haddon, zijn zoon, werd koning in zijn plaats.

Na het uitvoerige antwoord op het gebed van Hizkia doodt de Engel van de HEERE in de volgende nacht honderdvijfentachtigduizend man (vers 36; Js 31:8a). Dit oordeel moet in alle stilte door de HEERE zijn voltrokken. Pas als het morgen wordt, zien de overlevenden het drama dat zich in de nacht heeft afgespeeld en de omvang ervan. De aanblik van dit enorme aantal lijken moet ontzagwekkend zijn geweest. Na dit immense verlies ziet Sanherib zich genoodzaakt de aftocht te blazen en in Ninevé neer te strijken (vers 37).

Deze geweldige slag heeft ook een profetische betekenis. De Engel van de HEERE is de Heer Jezus. Hij voltrekt hier het oordeel. Zo zal Hij dat ook in de eindtijd doen met de koning van het noorden en andere vijandelijke machten (Op 19:19-21). Het wordt zonder omhaal van woorden vermeld.

Van de manier waarop de koning van Assyrië aan zijn einde komt, gaat een luide boodschap uit. Wie God negeert ondanks de vele bewijzen die hij heeft gekregen van Zijn bestaan, vindt zijn einde op het terrein dat hij in plaats van God vereert. De dwaas zoekt zijn heil in de tempel van zijn zelfbedachte en zelfgemaakte god (vers 38). Terwijl hij die dode god in die tempel aanbidt, treft op diezelfde plaats de wraak van de levende God hem door middel van het zwaard waarmee zijn zonen hem vermoorden. Een afgod is zelfs in zijn eigen tempel volkomen machteloos. Niet alleen het Assyrische leger, maar ook de koning ervan valt aan het oordeel van de levende God ten prooi.

Jesaja 38

Inleiding

De persoonlijke geschiedenis van Hizkia in dit hoofdstuk is een aanvulling op de voorafschaduwing van het herstel van Israël in de vorige twee hoofdstukken. In die twee hoofdstukken gaat het over het uiterlijke herstel, terwijl het in dit hoofdstuk over het innerlijke, geestelijke herstel gaat.

Js 38:1-3 | Ziekte en gebed van Hizkia

1 In die dagen werd Hizkia ziek, tot stervens toe. Toen kwam de profeet Jesaja, de zoon van Amoz, bij hem en zei tegen hem: Zo zegt de HEERE: Regel [de zaken] van uw huis, want u zult sterven en niet leven. 2 Daarop keerde Hizkia zijn gezicht om naar de muur en bad tot de HEERE 3 en zei: Och HEERE, bedenk toch dat ik in trouw en met een volkomen hart voor Uw aangezicht gewandeld heb en gedaan heb wat goed is in Uw ogen. En Hizkia huilde erg.

In de dagen van de inval van de koning van Assyrië in Juda en zijn belegering van Jeruzalem, wordt Hizkia ernstig ziek (vers 1). Jesaja moet hem zelfs melden dat hij zal sterven en dat hij met het oog op zijn dood bepaalde zaken moet regelen voor zijn huis. Hij moet zijn testament maken. Daarop wendt Hizkia zijn gezicht af van alles wat hem zou kunnen afleiden – ook mag niemand zijn gezicht zien – en geeft zich over aan gebed (vers 2).

Onder hevig gehuil, wat zijn grote smart laat zien, spreekt hij er tot de HEERE over hoe zijn hart en zijn daden toch volledig op Hem gericht zijn geweest (vers 3). Hij wil zo graag blijven leven. Dat mannen niet huilen, is een dwaze gedachte. Intens verdriet moet niet onderdrukt worden, maar mag worden geuit tegenover de Heer (Kl 2:19).

Voor de Israëliet is de wens om te blijven leven volkomen gerechtvaardigd. Bij trouw is hem immers een lang leven beloofd. Hizkia is trouw geweest. Te moeten sterven heeft iets in zich van de toorn van God. Zo oud is hij ook nog niet, hij is hier rond de veertig jaar. Daarbij komt dat de toestand van het land slecht is en dat hij geen troonopvolger heeft. Hoewel zijn gebed geen duidelijke vraag om verlenging van zijn leven bevat, weet de HEERE wat het hart van Hizkia bezighoudt.

Profetisch gaat het om het werk dat God gaat doen in het hart van het gelovig overblijfsel in de toekomst. Ook zij zullen worden gered van de dood die dreigt door het gevaar van buitenaf, de Assyriër, en het gevaar van binnenuit, het beest en de antichrist. De HEERE laat dit toe om het gelovig overblijfsel te leren bidden met belijdenis van hun zonden – zoals de broers van Jozef in de gevangenis en zoals ook de tien dagen voorafgaand aan de grote Verzoendag gekenmerkt worden door belijdenis van zonden. Deze belijdenis is noodzakelijk vanwege de twee grote zonden van Israël: de verwerping van de Messias en de afgoderij ofwel het aannemen van de antichrist.

Js 38:4-8 | Belofte van genezing en bevrijding

4 Toen kwam het woord van de HEERE tot Jesaja: 5 Ga tegen Hizkia zeggen: Zo zegt de HEERE, de God van uw vader David: Ik heb uw gebed gehoord, Ik heb uw tranen gezien. Zie, Ik zal vijftien jaar aan uw [levens]dagen toevoegen, 6 en Ik zal u uit de hand van de koning van Assyrië redden, evenals deze stad; Ik zal deze stad beschermen. 7 En dit zal voor u het teken zijn van de HEERE, dat de HEERE dit woord dat Hij gesproken heeft, doen zal: 8 Zie, Ik laat op de schaalverdeling van Achaz' [zonnewijzer] de schaduw, die door de zon is gedaald, tien treden teruggaan. En de zon ging [de] tien treden terug die ze op de schaalverdeling was gedaald.

Jesaja mag Hizkia het antwoord van de HEERE op zijn gebed overbrengen (vers 4). Het is een antwoord van genade (vers 5). De HEERE zegt niets over de trouw en het volkomen hart waarop Hizkia een beroep heeft gedaan. Er is ook geen verwijt. De HEERE geeft antwoord als “de HEERE, de God van uw vader David”. Alle ontferming aan ieder die op Hem een beroep doet, is gegrond op de Heer Jezus, de ware David.

De verwijzing dat de HEERE de God van David is, herinnert aan de belofte dat het geslacht van David nooit zal ophouden. Op dat moment heeft Hizkia nog geen zoon die hem kan opvolgen. Manasse wordt pas drie jaar later geboren. De belofte van God van de aankondiging van het sterven en de, als het ware, opstanding van Hizkia, waarvan de derde dag spreekt (2Kn 20:5; Hs 6:2), zijn er een prachtige illustratie van hoe God binnenkort Israël gaat herstellen. Het zal leven uit de doden zijn (Rm 11:15), het herleven van hun doden, het dode lichaam zal opstaan (Js 26:19; Ez 37:1-14; Dn 12:1-3).

God laat Hizkia ook weten dat Hij zijn tranen heeft gezien (vers 5). Hij verzamelt ze zelfs en noteert ze in Zijn register, Zijn Goddelijke bibliotheek (Ps 56:9{190}). Hij schrijft ze niet op omdat Hij ze zou kunnen vergeten, maar om ons te laten zien hoe belangrijk ze voor Hem zijn.

Hizkia krijgt vijftien jaar extra. Ook bevestigt de HEERE de toezegging dat de koning van Assyrië de stad niet in handen zal krijgen (vers 6). Hier blijkt dat de ziekte van Hizkia, zijn gebed en het antwoord daarop chronologisch voorafgaan aan de bevrijding van Jeruzalem die in het vorige hoofdstuk is beschreven. Het gaat de Heilige Geest hier dus om de morele volgorde en niet om de historische.

Hizkia vraagt een teken aan de HEERE, in tegenstelling tot Achaz (Js 7:10-14). Achaz heeft geweigerd om te geloven, Hizkia heeft de wens om de HEERE te vertrouwen. De HEERE zegt een teken toe als bewijs dat Hij zal doen wat Hij heeft gezegd (vers 7). Dit teken bestaat uit een ingreep in de loop van de natuur (vers 8; vgl. Jz 10:12-13a{191}). Zoals het teruggaan van de zon tegen de door God gegeven natuurwetten ingaat, zo zal de HEERE de ziekte van Hizkia tegen de natuur in genezen. De genezing van Hizkia wordt verbonden met Gods macht over de zon. De zon is een beeld van een machthebber. Machthebbers moeten wijken als de HEERE het voor Zijn volk, Zijn overblijfsel, opneemt. God zegeviert over de ziekte van Hizkia en ook over de machthebbers die Zijn volk zo hebben laten lijden.

Door het terug laten gaan van de zon laat de HEERE die dag langer duren dan normaal. Zo wonderlijk als deze ingreep is, zo wonderlijk zal de verlenging van de levensduur van Hizkia zijn. Om dit teken zichtbaar te maken maakt de HEERE gebruik van de zonnewijzer (of: schaalverdeling) van Achaz, de afgodische en goddeloze koning, die deze zonnewijzer als een afgodisch voorwerp heeft gemaakt. De zonnewijzer geeft aan dat de tijd voortschrijdt in de richting van het oordeel. Door Gods macht wordt door de zonnewijzer duidelijk dat Hij de genadetijd langer laat duren en zo het oordeel uitstelt en de genade het oordeel overwint.

Js 38:9-20 | Danklied van Hizkia

9 [Dit] is het geschrift van Hizkia, de koning van Juda, toen hij ziek geweest en van zijn ziekte genezen was:
10  Zelf zei ik: Op de helft
van mijn dagen moet ik heengaan;
in de poorten van het graf word ik beroofd
van de rest van mijn jaren.
11  Ik zei: Ik zal de HEERE, de HEERE, niet zien
in het land van de levenden;
ik zal de mensen niet meer aanschouwen
onder de inwoners van de wereld.
12  Mijn levenstijd is opgebroken, van mij weggerukt,
als een tent van een herder;
ik heb mijn leven opgerold, zoals een wever [doet],
Hij snijdt mij af van het weefgetouw.
Voordat de dag tot nacht wordt, zult U aan mij een einde gemaakt hebben.
13  Ik stelde het me voor, tot de morgen toe:
als een leeuw, zo zal Hij
al mijn beenderen breken.
Voordat de dag tot nacht wordt, zult U aan mij een einde gemaakt hebben.
14  Als een zwaluw [of] kraanvogel, zo piepte ik,
ik kirde als een duif.
Mijn ogen waren smekend opgeslagen naar omhoog:
Heere, ik word neergedrukt; wees U mijn Borg!
15  Wat zal ik spreken? Zoals Hij mij heeft gezegd,
heeft Híj het gedaan.
[Nu] mag ik al mijn jaren gerust verdergaan,
de bitterheid van mijn ziel te boven [gekomen].
16  Heere, bij deze dingen leeft men,
en in al deze dingen is het leven van mijn geest.
Want U hebt mij gezond gemaakt en mij genezen.
17  Zie, tot vrede is de bitterheid voor mij bitter geweest,
want Ú hebt mijn ziel lieflijk omhelsd,
van het graf van de ontbinding vandaan [gehaald].
Want U hebt al mijn zonden
achter Uw rug geworpen.
18  Immers, het graf zal U niet loven,
de dood U niet prijzen;
wie in de kuil neerdalen,
zullen op Uw waarheid niet hopen.
19  De levende, de levende, die zal U loven,
zoals ik vandaag.
De vader zal zijn kinderen
met Uw waarheid bekendmaken.
20  De HEERE was er om mij te verlossen.
Daarom zullen wij mijn snarenspel doen klinken,
al de dagen van ons leven,
in het huis van de HEERE.

Het historisch gedeelte van Jesaja 36-39 vinden we, zoals al opgemerkt, ook terug in 2 Koningen 18-20 en 2 Kronieken 32. Een uitzondering is het bovenstaande gedeelte. Dat maakt meteen duidelijk dat de eerste betekenis van deze dit gedeelte niet praktisch, maar profetisch is. Het is geschreven als een psalm van dankzegging, maar met de structuur van een klaaglied. Het is een begrafenislied dat ineens een geboorte- en levenslied is geworden. Het bestaat ook uit twee gedeelten:
1. Een smeking vanwege de ziekte en het lijden van Hizkia (verzen 10-14).
2. Een danklied vanwege de genezing en nieuw leven van Hizkia (verzen 15-20).

Hizkia ondergaat zijn ziekte en genezing als uit de hand van de HEERE. Het heeft hem in diepe oefeningen gebracht. Hij voelt er behoefte aan deze oefeningen op te schrijven (vers 9). Hierin herkennen we veel van wat we in het boek Psalmen lezen over de gevoelens van het overblijfsel dat in grote nood is. Het is de geest van Christus, Die Zich met het overblijfsel verbindt en Die ook in Hizkia werkt. Het lijden van Hizkia is ook het lijden van het overblijfsel in de grote verdrukking, waarvan zij erkennen dat die over hen komt vanwege hun zonden.

Als zoon van David is Hizkia ook een beeld van de Heer Jezus. Wat hij hier meemaakt, is ook een beeld van wat de Heer Jezus heeft ondergaan. Hij heeft het lijden van de dood gesmaakt (Hb 2:9), niet om Zijn eigen zonden, maar om die van Zijn volk. Hij heeft gesmeekt uit de dood verlost te worden en is eruit verlost (Hb 5:7{192}). Hij heeft verlenging van leven gekregen, niet slechts vijftien jaren, maar tot in eeuwigheid (Hb 7:17{193}).

In vers 10 wordt de dood voorgesteld alsof deze poorten heeft waardoor een mens naar binnen gaat (vgl. Jb 38:17; Ps 9:14). In zijn ziekte ziet Hizkia zich in de kracht van zijn leven met de dood geconfronteerd, waardoor hij zijn jaren niet kan vervullen. Dit sluit aan bij de gevoelens die profetisch van de Heer Jezus staan opgetekend (Ps 102:24-25a{194}; vgl. Lk 23:31). “Op de helft van mijn dagen” is letterlijk ‘op het evenwicht van mijn dagen’. Evenwicht betekent halverwege. Dit is waar voor Hizkia, voor de Heer Jezus, maar ook voor het volk Israël.

In zijn ziekte denkt hij er met smart aan dat dit het einde betekent van zijn gemeenschap met de HEERE en met mensen (vers 11). Hij zal niet meer kunnen opgaan naar de tempel (Ps 27:4). Hij voelt hoe door zijn ziekte zijn lichaam, “tent”, wordt afgebroken en weggerukt (vers 12; vgl. 2Ko 5:1; 2Pt 1:13-14). Hij vergelijkt de HEERE met een wever. Zoals een wever het weefsel oprolt (vgl. Js 22:17-18a) omdat het weven klaar is, zo ziet Hizkia zijn leven als geëindigd. Hij versterkt die gedachte door te spreken over het ‘afsnijden’ van het weefsel van de weversboom.

Hij voelt zich door de HEERE prijsgegeven aan de smarten van de dood zonder tot rust te kunnen komen (vers 13). Hij voelt het ook als iets wat plotseling over hem komt. Aan het eind van zowel vers 12 als vers 13 zegt hij: “Voordat de dag tot nacht wordt, zult U aan mij een einde gemaakt hebben.” Daarmee lijkt hij te wijzen op een plotselinge, dramatische verandering in zijn omstandigheden: ’s morgens is hij nog volkomen gezond, ’s avonds is hij dood.

In weer een ander beeld ziet hij de HEERE als een leeuw die al zijn beenderen verbreekt. Hij ervaart dit handelen van de HEERE zo zwaar, dat hij nog eens zegt dat hij er dag en nacht de pijn van voelt. Hij is er geen seconde vrij van. Hij heeft geen kracht meer om te roepen. Zijn stemgeluid is verzwakt tot het getjilp van een zwaluw en het gekir van een duif (vers 14).

Hizkia vergelijkt zich niet voor niets met deze vogels. Het zijn vogels die op een speciale manier de verbinding met de tegenwoordigheid van de HEERE symboliseren (Ps 84:4; Mk 1:10). Hij verlangt naar de nabijheid van de HEERE, maar hij ervaart afstand en verwerping. Zijn smachtende ogen richten zich omhoog, terwijl hij zijn angst uitspreekt tot de HEERE en Hem vraagt of Hij borg voor hem wil staan (Jb 17:3a{195}) dat hij niet aan het dodenrijk zal worden prijsgegeven.

Nu hij zo zijn gevoelens heeft weergegeven die hij tijdens zijn ziekte heeft gehad, ze als het ware heeft herbeleefd en dat hij nu genezen is, weet hij niet wat hij nog meer moet zeggen (vers 15). De HEERE heeft immers gesproken dat hij zou sterven en ook dat hij beter zou worden. Hij is hersteld en na het bittere zielenleed zal hij nog jaren mogen leven.

Hij leeft bij dit handelen van de HEERE met hem (vers 16). Wat hij van de HEERE heeft gekregen, heeft hem zijn geestkracht teruggegeven. Dat is niet alleen door het feit en het moment van de genezing, maar ook al op het moment dat de HEERE hem de toezegging heeft gedaan. Het gezegde ‘hoop doet leven’ is waar voor allen die erop blijven vertrouwen dat God al Zijn beloften zal inlossen.

Er heeft een geweldige verandering plaatsgevonden. De bittere beproeving is veranderd in heil (vers 17). Het heil of de behoudenis is zo groot, omdat de beproeving zo groot en bitter is geweest. Hizkia weet dat hij dicht bij het graf is geweest, bij het moment dat zijn leven daarin zou komen. Dat heeft niets te maken met volkomen ophouden te bestaan. Het gaat om het verdwijnen van het wereldtoneel. Hij zou in het graf verdwijnen en niet meer gezien worden. Het zou lijken alsof hij niet meer bestond, maar de HEERE heeft hem van dat lot gered.

Hij ziet daarin het bewijs dat de HEERE al zijn zonden achter Zijn rug heeft geworpen (vgl. Mi 7:19{196}). Als Hizkia zou zijn gestorven, zou hij de HEERE niet meer op aarde kunnen prijzen (vers 18). Hij weet nog niet dat de gestorven gelovigen leven in de tegenwoordigheid van de Heer Jezus (Lk 23:43). En Paulus verlangt er zelfs naar om heen te gaan om de volmaakte gemeenschap met Hem genieten (Fp 1:23).

De verwachting van de oudtestamentische gelovigen was wel dat zij eens zullen opstaan en de zegen van de gemeenschap met de HEERE zullen genieten (Jb 19:25-27; Ps 17:15). Voor Hizkia is het loven van de HEERE verbonden aan het leven op aarde (vers 19). Dat wil hij ook doorgeven aan zijn kinderen, aan de volgende generatie (Ps 22:31-32; 71:18). Een vader is iemand die aan zijn kinderen vertelt over de trouw van de Heer.

Hoewel wij als nieuwtestamentische gelovigen, dat is als leden van de gemeente, niet met de aarde maar met de hemel verbonden zijn, moet ons leven op aarde toch ook dit grote kenmerk hebben: dat het een voortdurende lofzang is op de heerlijkheid van de Heer Jezus (Hb 13:15; 1Pt 2:5). Wij mogen op aarde beginnen met iets wat we tot in alle eeuwigheid zullen voortzetten en dat is: de Vader “aanbidden in geest en waarheid” (Jh 4:23). Laten we dat doorgeven aan de volgende generaties, totdat de Heer komt om ons te halen.

In vers 20 verplaatst Hizkia zich terug naar het moment dat Jesaja hem namens de HEERE meedeelt dat hij beter zal worden. Hizkia is daarover zo verheugd, dat hij zijn hele volk – wat blijkt uit het woord “wij” – betrekt in de blijdschap daarover. De plaats waar die blijdschap wordt geuit, is het huis van de HEERE. Het is ook geen kortstondige uiting, maar een uiting die er “al de dagen van ons leven” zal zijn.

Js 38:21-22 | Geneesmiddel en teken

21 Jesaja had namelijk gezegd: Laat men een klomp vijgen nemen en [die] als een pleister op de zweer leggen; dan zal hij genezen. 22 En Hizkia had gezegd: Wat is het teken dat ik naar het huis van de HEERE zal opgaan?

Hizkia heeft gebeden om genezing en Jesaja heeft Hizkia de verhoring van zijn gebed meegedeeld. Jesaja heeft geen gebedsgenezing campagne op touw gezet om de al toegezegde genezing met vertoon te omlijsten. Hij heeft voor de genezing een middel gebruikt dat bekend is om zijn genezende werking (vers 21). Hizkia had een boosaardige zweer, en er is verondersteld dat de vijgenkoek het gif aantrok dat in het lichaam was. In elk geval is de genezing gebeurd door de kracht die de HEERE aan die vijgenkoek heeft gegeven.

De toezegging van de genezing is niet onvoorwaardelijk door Hizkia geloofd, maar heeft nog enige zwakheid van zijn geloof aan het licht gebracht. Hij heeft dan wel de belofte gekregen dat hij beter zou worden en het medicijn mocht dan wel zijn aangebracht, maar hij heeft ook gevraagd of er nog een teken kon worden gegeven (vers 22). De reden dat hij beter wilde worden, spreekt wel van liefde voor de HEERE. Hij wilde namelijk beter worden om te kunnen opgaan naar het huis van de HEERE.

Jesaja 39

Inleiding

Dit hoofdstuk is van belang omdat wij in het tweede hoofddeel van Jesaja, Jesaja 40-66, niet meer in de dagen van Hizkia zijn, ook niet in die van Jesaja, maar in dagen die verder in de toekomst liggen. Het gaat om dagen dat Israël in Babylonische ballingschap is en wel tegen het einde daarvan. Om die profetieën te begrijpen moeten we ons naar het einde van de Babylonische ballingschap verplaatsen. Daarvoor moet eerst wat in Jesaja 39 wordt aangekondigd, in vervulling zijn gegaan. Jeruzalem moet verwoest zijn en alle schatten en heel het volk van Juda moeten weggevoerd zijn naar Babel.

Dit hoofdstuk beantwoordt de vraag waarom de God, Die in staat is om Juda te verlossen uit de hand van Assyrië, nu Juda heeft laten wegvoeren naar Babel. We zien hier ook de noodzaak van de verlossing die in Jesaja 40-66 wordt beschreven.

Jesaja spreekt in het tweede deel van zijn boek tot een volk dat nog in ballingschap weggevoerd moet worden, terwijl hij dat doet op een manier die de indruk geeft dat die ballingschap bijna ten einde is. De boodschap is deze, dat God een bijzonder werktuig heeft uitverkoren om aan het Babylonische rijk een einde te maken. Dit werktuig is Kores, de Pers. Door dit werktuig zal God een terugkeer van een overblijfsel naar Zijn land bewerken. In Kores kunnen we een type van Christus zien, Gods volkomen Dienaar, Die de uiteindelijke, echte verlossing voor Israël tot stand zal brengen.

Js 39:1-2 | Het gezantschap uit Babel

1 In die tijd stuurde Merodach-Baladan, de zoon van Baladan, de koning van Babel, [gezanten met] brieven en een geschenk naar Hizkia, want hij had gehoord dat hij ziek geweest en hersteld was. 2 Hizkia verblijdde zich over hun [komst]. Hij liet hun zijn schathuis zien: het zilver, het goud, de specerijen, de kostbare olie, heel zijn wapenhuis en alles wat in zijn schatkamers te vinden was. Er was niets in zijn huis en in heel zijn koninkrijk dat Hizkia hun niet liet zien.

De koning van Babel, dat toen nog een onbeduidend rijk was, vindt in de ziekte en genezing van Hizkia aanleiding om hem een brief en een geschenk te zenden (vers 1). Ook het wonder van het teruggaan van de zonnewijzer heeft bij hem vragen opgeroepen (2Kr 32:31a{197}). Mogelijk wil hij bij Hizkia steun zoeken in zijn strijd tegen de Assyriërs. Nog meer lijkt het erop dat hij spionnen heeft gezonden om te zien wat Hizkia allemaal aan schatten en wapens in huis heeft. Maar achter dit alles staat God Die Hizkia op de proef wil stellen (2Kr 32:31b{198}).

Hizkia gaat met deze brief niet de tempel in om hem aan de HEERE voor te leggen, zoals hij wel met de dreigbrieven van de koning van Assyrië heeft gedaan (Js 37:14). Dit is een gevaar waaraan we allen bloot staan. Als de wereld ons bedreigt, gaan we naar de Heer, maar als de wereld ons vleit, voelen we ons vereerd en gaan we met de wereld mee. Als de wereld ons de hand van vriendschap reikt in plaats van de vuist van vijandschap tegen ons te ballen, zijn we snel geneigd de uitgestoken hand te aanvaarden. Het is een van de grootste gevaren die ons kan bedreigen om ons als getuige van onze hemelse Heer uit te schakelen.

Hizkia voelt zich gestreeld door dit bezoek (vers 2). Hij probeert een zo goed mogelijke indruk op het gezantschap te maken. Daarvoor laat hij al zijn schatten zien, zonder iets achter te houden. Daar hoort ook zijn wapenarsenaal, “wapenhuis”, bij. Hij doet daarbij alsof het allemaal van hem is en laat de HEERE erbuiten. Babel is voor Hizkia een machtige bondgenoot tegen Assyrië. Hizkia stelt nu zijn vertrouwen op mensen in plaats van op de HEERE.

De schatten die Hizkia laat zien, hebben een geestelijke betekenis. “Zilver” is in de Schrift een beeld van de prijs die voor de verzoening is betaald. “Goud” spreekt van de heerlijkheid van God. “Specerijen” stellen de verschillende heerlijkheden van de Heer Jezus voor. “Olie” is een beeld van de Heilige Geest.

Wat Hizkia doet, is waartegen de Heer Jezus waarschuwt: “Werpt uw parels niet voor de varkens” (Mt 7:6a). De Heer Jezus waarschuwt ervoor dat niet te doen, want de varkens – een beeld van de heidenen – zullen de parels vertrappen, zich omkeren en verscheuren wie hun de parels toewerpt. Dit is wat met Hizkia, dat wil zeggen zijn nageslacht, zal gebeuren.

Hetzelfde zal met ons gebeuren als we kostbare geestelijke waarheden – waarvan de schatten van Hizkia een beeld zijn – als ons eigen bezit gaan beschouwen en vergeten dat we ze van de Heer hebben gekregen. Dan gaan we ermee ‘showen’ en zullen ze ons worden afgenomen door hen op wie wij er indruk mee willen maken.

Js 39:3-4 | Jesaja komt bij Hizkia

3 Toen kwam de profeet Jesaja bij koning Hizkia. Hij zei tegen hem: Wat hebben die mannen gezegd en waarvandaan zijn zij naar u toe gekomen? Hizkia zei: Zij zijn uit een ver land naar mij toe gekomen, uit Babel. 4 Hij zei: Wat hebben zij in uw huis gezien? Hizkia zei: Zij hebben alles gezien wat er in mijn huis is. Er is niets in mijn schatkamers dat ik hun niet heb laten zien.

De handelwijze van Hizkia komt voort uit zelfverheffing (2Kr 32:25{199}). Hij vergeet dat hij alles aan de HEERE te danken heeft. Daarom komt Jesaja naar hem toe (vers 3). Jesaja vraagt aan hem wat die mannen hebben gezegd en vanwaar ze zijn gekomen. Op de eerste vraag geeft de koning geen antwoord, op de tweede wel. Dan vraagt Jesaja wat ze hebben gezien. Uit het antwoord van Hizkia blijkt hoezeer hij zich gevleid heeft gevoeld door het bezoek uit het verre Babel (vers 4). Kent hij de profetieën niet die Jesaja over het Godvijandige Babel heeft uitgesproken (Js 14:1-6)?

Hizkia voelt zich blijkbaar niet schuldig. Ook de vragen van Jesaja dringen niet door tot zijn geweten. De geest van het gezantschap uit Babel hangt nog om hem heen. Hij heeft zich ervoor opengesteld omdat hij is vergeten dat hij voor het aangezicht van de HEERE leeft. Dat maakt hem ongevoelig voor het feit dat met Jesaja de HEERE tot hem komt en spreekt.

Babel, dat betekent ‘verwarring’, stelt de christenheid voor als een systeem dat wil heersen. Om dat te realiseren trachten de verschillende kerkelijke leiders van de diverse richtingen allerlei afspraken te maken. Dit zien we in het streven naar oecumene en in de wereldraad van kerken. Als ware gelovigen zich laten verleiden daaraan mee te doen, komt dat doordat ze hun hemelse roeping zijn vergeten.

De vleierij van de christelijke wereld is een groot gevaar. Ze kan de bijbelkennis en de geestelijke schatten van hemelsgezinde gelovigen goed gebruiken. Zij etaleren die ook graag als ze daartoe worden uitgenodigd. Dan laat de christelijke wereld ons zien wat ze ons heeft te bieden: aantrekkelijke muziek, klinkende namen, veel schittering, spectaculaire genezingen, bereikte resultaten op sociaal gebied en een programma voor wereldverbetering. Het doet een beroep op ons gevoel, onze ogen en onze oren. Als we ons daarvoor openstellen, zal ons geweten ongevoelig worden voor de tegenwoordigheid van God.

Js 39:5-8 | De wegvoering naar Babel voorzegd

5 Toen zei Jesaja tegen Hizkia: Hoor het woord van de HEERE van de legermachten. 6 Zie, er komen dagen dat alles wat er in uw huis is en wat uw vaderen tot op deze dag hebben opgeslagen, naar Babel zal worden weggevoerd. Er zal niets overblijven, zegt de HEERE. 7 [Bovendien] zullen zij [een aantal] van uw zonen meenemen, die uit u zullen voortkomen, die u verwekken zult; zij zullen hovelingen worden in het paleis van de koning van Babel. 8 Hizkia zei tegen Jesaja: Het woord van de HEERE dat u gesproken hebt, is goed. Hij zei ook: Maar laat er in mijn dagen duurzame vrede zijn!

Jesaja moet namens de HEERE Hizkia het oordeel aanzeggen voor wat hij heeft gedaan (vers 5). Alles wat het gezantschap heeft gezien, zal naar Babel worden weggevoerd. Evenals Achaz op Assyrië heeft vertrouwd, maar door hem zou worden benauwd (Js 7:17), zo zal het heulen van Hizkia met Babel tot gevolg hebben dat alle schatten, die hij vol trots heeft getoond, naar Babel zullen worden weggevoerd (vers 6). Ook zijn nageslacht zal dit lot ondergaan (vers 7). Hun ontrouw en die van het hele volk waarover zij koning zijn, zal de wegvoering onvermijdelijk maken. Ongeveer vijfennegentig jaar later zal Nebukadnezar zorgen voor de vervulling van de woorden van Jesaja en in enkele wegvoeringen alles meenemen (2Kr 36:18{200}; Dn 1:2).

Hizkia buigt zich onder dit oordeel en aanvaardt het als “goed” (vers 8). Ook voorziet hij dat het in zijn dagen nog vrede zal zijn. Het lijkt niet gepast om hem hierbij van zelfzucht te beschuldigen en ook van ongevoeligheid voor zijn nageslacht. Het is meer zo, dat hij zich bewust is dat de HEERE niet met hem heeft gehandeld naar wat hij verdient, maar hem uit genade geeft dat hij de rest van zijn leven in vrede mag doorbrengen (2Kr 32:26{201}).

Jesaja 40

Inleiding

Overzicht hoofddeel 2.1 – Jesaja 40-48

De soevereiniteit en belofte van de HEERE

Het eerste gedeelte van het tweede hoofddeel (Jesaja 40-66) omvat Jesaja 40-48 en is als volgt onder te verdelen:
1. Goed nieuws voor Jeruzalem (Jesaja 40:1-11)
2. God, de Onvergelijkbare (Jesaja 40:12-31)
3. God, de Heer van de geschiedenis voor Zijn volk (Jesaja 41:1-29)
4. De Knecht van de HEERE (Jesaja 42:1-25)
5. Genade overvloedig en veracht (Jesaja 43:1-28)
6. Israëls grote God en de dwaasheid van afgoderij (Jesaja 44:1-23)
7. Gods handelingen door Kores voor Jeruzalem (Jesaja 44:24-45:25)
8. De nutteloze afgoden en de HEERE Almachtig (Jesaja 46:1-13)
9. De val van het trotse Babel (Jesaja 47:1-15)
10. Gods voornemen van genade (Jesaja 48:1-22)

Inleiding op Jesaja 40

Met Jesaja 40 begint het tweede grote hoofddeel van Jesaja dat doorloopt tot het einde van het boek. Dit tweede hoofddeel begint met de belofte van de voorloper, Johannes de doper (Js 40:3), en eindigt met de nieuwe hemel en de nieuwe aarde (Js 66:22).

Het eerste hoofddeel heeft vooral als onderwerp de vroegere geschiedenis van Israël en zijn toekomst, evenals die van de volken waarmee het te doen heeft. Het gaat hier om het werk van God om Israël als volk te verlossen van de macht van de volken – voorgesteld door Assyrië – en het herstel van Israël als natie. In het tweede hoofddeel gaat het vooral om het werk van God in de harten, om het hart naar Hem te doen keren. Daarvoor moet het volk worden verlost uit de macht van Babel, profetisch de godsdienstige macht van de toekomst.

Dit tweede hoofddeel is in drie delen onder te verdelen. Elk deel bevat negen hoofdstukken:
1. Jesaja 40-48
2. Jesaja 49-57
3. Jesaja 58-66

Het onderwerp door al deze hoofdstukken heen is tweeledig. Ze bevatten de oproep tot bekering en de belofte van bevrijding. In verbinding met het eerste onderwerp, de oproep tot bekering, sluit elk deel af met een ernstige waarschuwing aan het adres van de goddelozen (Js 48:22; 57:21; 66:24). Deze gelijkluidende waarschuwing markeert de indeling in drie delen van elk negen hoofdstukken.

De oproep tot bekering is gebaseerd op de trouw van God. God blijft trouw ondanks onze ontrouw. Dat blijkt uit Jesaja 7-39. Voor ieder die Hem wil vertrouwen, zoals koning Hizkia (Js 37:1-4,14-20), is er altijd verlossing. Hetzelfde geldt ten aanzien van Israël (Js 44:24-26). Het dienen van de HEERE is voor Israël alleen mogelijk als het volk leert te vertrouwen op de onverdiende genade van God, een God Die ondanks hun ongehoorzaamheid verlossing aanbiedt, zonder geld en zonder prijs (Js 55:1).

In het eerste deel, Jesaja 40-48, spreekt de profeet het volk aan vanwege hun afgoderij. Hij stelt het volk twee contrasten voor:
1. het contrast tussen de HEERE, de God van Israël, en de afgoden en
2. het contrast tussen Israël en de heidenen.
Afgoderij is de eerste grote zonde van Israël, met name van het tienstammenrijk.

In het tweede deel, Jesaja 49-57, is zijn aanklacht dat zij de Messias hebben verworpen. In dit deel stelt hij het contrast voor tussen het lijden van de Knecht van de HEERE en Zijn toekomstige heerlijkheid. De verwerping van de Messias is de tweede grote zonde van Israël, met name van het tweestammenrijk, Juda.

In het derde deel, Jesaja 58-66, laat hij het contrast zien tussen de huichelachtigen en opstandigen, de afvalligen die de antichrist volgen, en de getrouwen en vervolgden, het gelovig overblijfsel van Israël.

In elk van de drie delen zien we een aspect van het handelen van de drie-enige God:
1. De Persoon van de Verlosser – door God voorgesteld (Jesaja 40-48).
2. Het werk van de verlossing – uitgevoerd door de Zoon, de volmaakte Knecht van de HEERE (Jesaja 49-57).
3. De verlossing – door de Heilige Geest bewerkt (Jesaja 58-66).

Het handelen van God voor Israël zal geschieden in genade en liefde (vgl. Jr 31:2-3{202}). In dit tweede grote hoofddeel van Jesaja zien we het resultaat van dit handelen van God in de harten van het gelovig overblijfsel van Israël.

Het eerste gedeelte (Jesaja 40-48) spreekt over verschillende heerlijkheden. We lezen over de heerlijkheid
1. van de HEERE (Jesaja 40; zie Js 40:5),
2. van Zijn raad (Jesaja 41),
3. van Zijn genade (Jesaja 42-43; zie Js 43:25),
4. van Zijn beloften (Jesaja 44-45) en
5. van Zijn macht (Jesaja 46-48).

Het beroemde, ongeëvenaarde Jesaja 53 is het middelste hoofdstuk van het tweede (middelste) deel van deze drie delen van Jesaja.

Nu vanuit het eerste deel van Jesaja (Jesaja 1-39) duidelijk is hoe de ware toestand van het volk Israël is, komt de vraag of dit het einde is van het boek Jesaja. Heeft het oordeel over Israël – Maher Sjalal Chasj Baz, betekent ‘Snelroof Vlugge Buit’, de naam van de tweede zoon van Jesaja (Js 8:1) – het laatste woord? Het antwoord is een verrassend néén. God is niet een God bij Wie het oordeel het laatste woord heeft. Hij is een God van heil – dat betekent immers de naam ‘Jesaja’. Dat wordt nu in het tweede deel van Jesaja, Jesaja 40-66, getoond waar de betekenis van de naam van de eerste zoon van Jesaja, Sjear-Jasjub (Js 7:3) – betekent ‘een rest zal terugkeren’ – in vervulling zal gaan.

De verzen 1-11 vormen de inleiding van een nieuw gedeelte. In vier evenwichtige coupletten wordt een fundament gelegd voor de boodschap die in de rest van het boek aan ons wordt gegeven. Daarin zien we bevestigd dat de boodschap voortaan niet meer het oordeel, maar
1. het herstel van Israël is (verzen 1-2);
2. dat het herstel een persoonlijk ingrijpen is van God (verzen 3-5);
3. dat geen macht van mensen dit zal kunnen tegenhouden (verzen 6-8);
4. dat daardoor het evangelie van Gods macht en barmhartigheid verkondigd wordt (verzen 9-11).

Js 40:1-2 | Troost voor Gods volk

1  Troost, troost Mijn volk,
zal uw God zeggen,
2  spreek naar het hart van Jeruzalem
en roep haar toe
dat haar strijd vervuld is,
dat haar ongerechtigheid verzoend is,
dat zij uit de hand van de HEERE het dubbele ontvangen heeft
voor al haar zonden.

Deze twee verzen zijn in feite de titel van het tweede grote deel van het boek. Dit hoofdstuk begint met woorden die een grote bemoediging betekenen voor het lijdende gelovig overblijfsel nu en in profetisch opzicht ook in de grote verdrukking. De profeet Jesaja krijgt de opdracht het volk van God te troosten. God wil door Zijn profeten Zijn volk troosten (vgl. 1Ko 14:3). Hun wordt troost toegezegd door hun God Die de dringende noodzaak daartoe kent (vers 1). Vandaar de herhaling van het woord ‘troost’. Het is de vervulling van de belofte van Jesaja 12 (Js 12:1).

Troost betekent letterlijk ‘diep zuchten, opluchting’. Daarom wordt dit tweede deel van Jesaja ook wel ‘het Troostboek’ genoemd met Jesaja 53 als centrum en hoogtepunt. Het is ook tekenend dat de woonplaats van de Heer Jezus op aarde het dorp Kapernaüm is. Kapernaüm betekent ‘dorp van de vertroosting’. De woorden “zal uw God zeggen” houden in dat deze troost alleen wordt toegezegd aan hen die in betrekking staan tot God, tegen wie “uw God” gezegd kan worden. Deze woorden houden ook de zekerheid van de vertroosting in, want God zegt het.

Het bevel tot vertroosting krijgt extra nadruk door eraan toe te voegen dat moet worden gesproken “naar het hart van Jeruzalem”. Dat wil zeggen dat er vertroostend tot Jeruzalem moet worden gesproken omdat God door de vertroosting het hart wil winnen (vers 2; vgl. Gn 50:21{203}; Ru 2:13; Hs 2:13). De tijd van haar lijden is namelijk bijna volbracht en haar ongerechtigheid is geboet. De straf zit er bijna op en ze kan binnenkort vrij uitgaan, weg uit Babel, terug naar Gods land en stad.

De oproep “roep haar toe” heeft de betekenis ‘verklaar!’, ‘proclameer!’ Vervolgens worden drie dingen genoemd:
1. De tijd van haar lijden is volbracht. De straf – dat is lijdenstijd, strijd, oorspronkelijk militaire dienst – zit erop en ze kan vrij uitgaan, weg uit Babel, terug naar Gods land en stad.
2. Haar ongerechtigheid is verzoend – Hij is “om onze ongerechtigheden verbrijzeld” (Js 53:5a).
3. Zij heeft dubbel ontvangen voor al haar zonden – de ballingschap en de grote verdrukking hebben hun werk gedaan in hart en geweten, zoals dat destijds bij de broers van Jozef is gebeurd in de gevangenis (Genesis 44-45).

De grondslag voor de verzoening zal gelegd worden door de Heer Jezus, de Knecht van de HEERE, op het kruis (Js 53:1-12). Gods heiligheid is bevredigd door de verzoening die zal worden aangebracht door het werk van Zijn Zoon, waarvan de waarde voor Hem al van tevoren vast staat. Op grond daarvan kan Hij ook in de periode vóór het kruis de zonden voorbij laten gaan, zonder ze toe te rekenen (Rm 3:25). Nu ze haar ongerechtigheid heeft erkend, is er volkomen vergeving.

Ze heeft ontvangen voor “al haar zonden”. Er is niets meer wat nog oordeel vereist. Dat zij “het dubbele ontvangen” heeft voor haar zonden – dat is, dat ze het volle pond heeft ontvangen (Js 61:7; Jr 16:18) –, is in overeenstemming met de wet (Ex 22:4). Er is niet alleen verlies van goederen te vergoeden, maar er is ook emotionele schade aangericht – God is onteerd – waaraan tegemoet moet worden gekomen. Het kan hier betekenen dat het oordeel tot de volle maat is uitgeoefend over de dubbele zonde die zij heeft begaan: afgoderij (Jesaja 40-48) en verwerping van de HEERE en Zijn wet en Woord (Jesaja 49-57). Daar komt dan nu een dubbele troost, “troost, troost”, voor in de plaats.

In het Nieuwe Testament openbaart God Zich in drie Personen als Trooster. God de Vader is “de God van alle vertroosting” (2Ko 1:3). De Heilige Geest wordt door de Heer Jezus enkele keren “Trooster” genoemd (Jh 14:16,26; 15:26; 16:7). De Heer Jezus wordt ook de Trooster genoemd. Het woord ‘voorspraak’ in 1 Johannes 2 kan ook vertaald worden met ‘trooster’ (1Jh 2:1). Ook het feit dat de Heer de Heilige Geest “een andere Trooster” noemt (Jh 14:16), betekent dat Hij tot de komst van de Heilige Geest voor Zijn discipelen de Trooster is.

Het kenmerk van de Heer Jezus is “om alle treurenden te troosten” (Js 61:2b). Zo mogen wij ons in onze weg op aarde verheugen in het grote voorrecht van de blijvende tegenwoordigheid van de drie-enige God Die ons troost als we teleurstellingen ervaren.

In de eindtijd is ook sprake van een dubbel lijden van het overblijfsel. Het volk is nu al vele eeuwen in ballingschap onder de volken. Velen zijn al teruggekeerd in het land, velen zullen nog terugkeren. Alleen gebeurt alles nu nog in ongeloof. Vanwege de verwerping van de Messias en het ten top voeren van de afgoderij in het aanvaarden van de antichrist, een mens die van zichzelf verklaart dat hij God is en een beeld voor het beest in de tempel opricht (Op 13:14), zal het volk nog een vreselijke tijd meemaken. Die tijd staat bekend als ‘de grote verdrukking’.

God zal de volken tegen Zijn volk verzamelen en Zijn volk door de volken tuchtigen. Onder die tucht zal het gelovig overblijfsel evengoed lijden als de goddeloze massa. Maar het overblijfsel zal dubbel lijden. Zij zullen lijden zowel van de vijanden die van buiten Israël het land binnenvallen als van de antichrist en de goddeloze massa die zich in Israël bevinden. In het vrederijk zal dit overblijfsel dubbele vergoeding krijgen (Js 61:7).

Js 40:3-5 | Bereid de weg van de HEERE

3  Een stem van iemand die roept
in de woestijn:
Bereid de weg van de HEERE,
maak recht in de wildernis
een gebaande weg voor onze God.
4  Alle dalen zullen verhoogd worden,
alle bergen en heuvels zullen verlaagd worden;
wat krom is, zal recht worden;
wat rotsachtig is, zal tot een vlakte worden.
5  De heerlijkheid van de HEERE zal geopenbaard worden,
en alle vlees tezamen zal [het] zien,
want de mond van de HEERE heeft gesproken.

De troost van vers 1 is niet gebaseerd op de goede werken van het volk. Het is ook niet doordat de ballingschap lang genoeg geweest is en de straf voldoende is uitgezeten. Nee, de troost komt door de persoonlijke komst en het ingrijpen van de HEERE: hun God komt (vers 3)!

De terugkeer van een overblijfsel uit Babel naar het beloofde land wordt door de HEERE bewerkt (Ea 1:1), opdat de beloofde Messias aan Zijn volk zal kunnen worden voorgesteld. Door een heraut die hier wordt voorgesteld als “een stem van iemand die roept in de woestijn” – letterlijk “een stem … roepende …” –, kan de komst van de HEERE aangekondigd worden, een komst waarmee de volle zegen van God in het vrederijk tot Zijn volk kan komen.

Dat zien we gebeuren in de evangeliën. De zegen die wordt aangekondigd, is dat het koninkrijk der hemelen nabijgekomen is (Mt 3:2), omdat de beloofde Koning, de Messias, gekomen is en op het punt staat in het openbaar te verschijnen. De heraut is Johannes de doper. De vier schrijvers van de evangeliën laten daarover geen misverstand bestaan (Mt 3:1-3{204}; Mk 1:1-4; Lk 1:76-78; Jh 1:23). We zien door de aanhaling van vers 3 in het Nieuwe Testament dat door de profeet Jesaja hier de Godheid van de Heer Jezus duidelijk geleerd wordt.

“Bereid” betekent ‘verwijderen van hindernissen’. De ontvangst van de Messias gebeurt, met andere woorden, niet omdat de straf erop zit, maar door het opruimen van hindernissen. “De weg” is de weg van verlossing (Js 11:16) en is vergelijkbaar met de bevrijding uit Egypte. Het is de gebaande weg voor de HEERE, niet een letterlijke weg, maar een geestelijke weg. Op deze weg zal de HEERE komen met verlossing en heil.

Hun geestelijke toestand is als “de woestijn”. Het is het begin van het werk van God in het hart van het volk als het volk zich dat bewust wordt. Ze bevinden zich ver van God en zijn dorstig naar Hem (Ps 63:2{205}; 42:2-3).

De prediking van Johannes de doper heeft echter geen gehoor gevonden. Christus wordt verworpen en daarom kan het beloofde vrederijk niet worden opgericht. Maar Hij zal voor “de tweede keer … verschijnen” (Hb 9:28). Dat zal in de eindtijd gebeuren.

“Alle dalen zullen verhoogd worden”, ziet op allen die in het dal van de vernedering zijn geweest en die uiteindelijk in het vrederijk zullen worden verhoogd (vers 4). Het geldt ook voor hen die zich nu vrijwillig vernederen (Jk 4:10{206}; 1Pt 5:6; Lk 18:14; Jb 5:11). Het verlagen van bergen en heuvels heeft de omgekeerde betekenis. Allen die zichzelf verheffen, zullen worden vernederd.

Wat “krom”, oneffen, ongelijkmatig is, zal “recht”, glad en gelijkmatig worden. Er zal bijvoorbeeld niet meer met dubbele tong worden gesproken. De bedoelingen zullen zuiver zijn. “Wat rotsachtig is”, de ruwe plaatsen waar niets groeit, zal tot een vruchtbare “vlakte” worden. Op plaatsen waar geen leven mogelijk is, zal ieder van het leven kunnen genieten zoals de HEERE het bedoeld heeft.

Bij de prediking van Johannes de doper die de evangelist Lukas heeft opgetekend, verwijst Lukas naar deze verzen van Jesaja (Lk 3:4-6). Lukas is de evangelist die laat zien dat de genade van God voor alle mensen is verschenen. Om die genade te zien en er deel aan te krijgen moet er wel de juiste geestelijke gezindheid zijn.

1. ’Alle bergen en heuvels’ die verlaagd zullen worden, slaat op de hoogmoed van de farizeeën en sadduceeën (Lk 3:7-9). Allen die zichzelf verheffen, zullen vernederd worden.
2. ‘Wat krom is’, slaat op de tollenaars die kromme wegen bewandelen vanwege geldzucht. Zij zullen tot een rechte weg worden als ze niets meer vorderen dan hun is voorgeschreven (Lk 3:5b,12-13).
3. ‘Wat rotsachtig’ of ruw is, slaat op de ruwe soldaten. Johannes houdt hun voor hoe ze “tot vlakke wegen” kunnen worden (Lk 3:5b,14).

In deze veranderde situatie zal de heerlijkheid van de HEERE in de hele schepping zichtbaar worden voor “alle vlees tezamen”, dat wil zeggen voor iedereen die dan leeft (vers 5; Op 1:7a{207}). Dan zullen de woorden van de serafs vervuld worden: “Heel de aarde is vol van Zijn heerlijkheid!” (Js 6:3).

Zo zien we dat
1. de terugkeer uit Babel wordt verbonden met
2. de tijd dat de Heer Jezus in vernedering op aarde komt, wat vanwege Zijn verwerping vervolgens wordt verbonden met
3. Zijn wederkomst in majesteit om te oordelen en te regeren.

De slotregel van vers 5, “want de mond van de HEERE heeft gesproken”, benadrukt de zekerheid van de dingen die hier worden verkondigd. Deze woorden zijn vergelijkbaar met de woorden van de Heer Jezus die we vaak in het evangelie naar Johannes horen: “Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u.”

Js 40:6-8 | Het vlees tegenover het Woord van God

6  Een stem zegt: Roep!
En hij zegt: Wat moet ik roepen?
Alle vlees is gras
en al zijn goedertierenheid als een bloem op het veld.
7  Het gras verdort, de bloem valt af,
als de Geest van de HEERE erover blaast.
Voorwaar, het volk is gras.
8  Het gras verdort, de bloem valt af,
maar het Woord van onze God bestaat voor eeuwig.

Na de beschrijving van de glorieuze staat van dingen in de verzen 3-5, wordt een andere stem gehoord, die de opdracht geeft om te roepen (vers 6). Als reactie daarop klinkt de vraag, wat er dan wel moet worden geroepen. Het eerste roepen, in vers 3, heeft als inhoud de glorie en luister van de HEERE. Dit tweede roepen heeft als inhoud de nietigheid van de mens.

Het antwoord op de vraag wat er moet worden geroepen, is tweevoudig. Er moet een tweevoudige verklaring worden afgelegd. Enerzijds wordt de vergankelijkheid van het vlees verklaard, anderzijds wordt de onvergankelijkheid van het Woord van God verklaard (verzen 7-8; 1Pt 1:23-25). Wat God zegt, dat is Hij (Jh 8:25{208}). Vandaar dat, zoals Hij Zelf eeuwig is, ook Zijn Woord eeuwig is. Het Woord is ook een Persoon (Jh 1:1; Op 19:13).

Alle heerlijkheid waarop de ongelovigen van Israël zich beroemen, zal vergaan, terwijl wat God gezegd heeft en Wie Hij is, eeuwig zullen blijven. Gods Woord wordt tot op het kleinste letterteken vervuld (Mt 5:18{209}). De ongelovige massa zal als het gras verdorren. Dit is een bekend beeld uit Israël van de gevolgen van de hete wind uit de woestijn, de zogenoemde chamsin. Als deze wind waait, is binnen twee dagen alles verdord wat groeit en bloeit. Dat is wat er van de mens zonder God wordt.

Voor de gelovige is het een bemoediging te weten dat het Woord van God als de onwankelbare steun blijft als alle steun in de mens en van de mens wegvalt. De tegenstelling tussen de vergankelijke natuur van de mens en het onvergankelijke Woord van God kan niet sterker worden voorgesteld.

Js 40:9-11 | Zie, hier is uw God

9  Klim op een hoge berg,
Sion, verkondigster van een goede boodschap;
verhef uw stem met kracht,
Jeruzalem, verkondigster van een goede boodschap.
Verhef [die], wees niet bevreesd.
Zeg tegen de steden van Juda:
Zie, uw God!
10  Zie, de Heere HEERE zal komen tegen de sterke,
en Zijn arm zal heersen.
Zie, Zijn loon heeft Hij bij Zich,
Zijn arbeidsloon gaat voor Hem uit.
11  Als een herder zal Hij Zijn kudde weiden:
Hij zal de lammetjes in Zijn arm[en] bijeenbrengen
en in Zijn schoot dragen;
de zogenden zal Hij zachtjes leiden.

Nu alles zo ten goede is gekeerd voor Sion, dat is Jeruzalem, wordt Sion opgeroepen op een hoge berg te klimmen (vers 9). In het vrederijk zal de berg Sion de hoogste zijn van alle bergen (Js 2:2), terwijl heel Juda zal zijn als een vlakte (Zc 14:10). De verkondiging van het evangelie zal van Jeruzalem uitgaan (Hd 1:8{210}). Hier gaat het om de goede boodschap dat God Zelf gekomen is om Israël te verlossen. Dat mag Sion doorgeven aan de andere steden van Juda. Jeruzalem is in het Oude Testament het uitgangspunt voor de openbaring van de heerlijkheid van God.

Door de verwerping van de Heer Jezus is Gods heerlijkheid uit Jeruzalem verdwenen (Ez 10:4,18-19; 11:22-23). Maar nu is God in Christus weer teruggekomen. Daarvan moeten ze als vreugdeboden met kracht en zonder vrees (vgl. 2Tm 1:7) de blijde boodschap uitbazuinen tot alle steden van Juda. Ze mogen het uitroepen: “Zie, uw God!” Het is de geweldige boodschap dat de Messias, Die God is, tot Zijn volk is gekomen en Sion heeft bevrijd. Het gebed van Psalm 14 is verhoord (Ps 14:7{211})! Uit Sion komt de Redder (Rm 11:26).

De oproep “zie” met betrekking tot de Heer Jezus zien we ook op andere plaatsen, waarvan we er enkele kunnen verbinden met de wijze waarop Hij in de evangeliën wordt voorgesteld:
1. Zo lezen we hier: “Zie, hier is uw God” (Js 40:9). Dit verwijst naar het evangelie naar Johannes, waar we de Heer Jezus als God de Zoon zien.
2. We zullen nog horen: “Zie, Mijn Knecht” (Js 42:1). Dit doet ons aan het evangelie naar Markus denken, waar Hij als de Dienaar wordt voorgesteld.
3. Dan horen we nog: “Zie, een Man – Zijn Naam is SPRUIT” (Zc 6:12). Dit herinnert ons aan het feit dat Hij waarachtig Mens is, Die we vooral in het evangelie naar Lukas ontmoeten.
4. Ten slotte klinkt nog: “Zie, uw Koning zal tot u komen” (Zc 9:9). Dit bepaalt ons bij het evangelie naar Mattheüs, waarin Hij als Koning wordt beschreven.

Na het eerste “zie” in vers 9 volgt in vers 10 nog twee keer een “zie” als verzekering dat de Redder werkelijk gekomen is. Door het ene ‘zie’ wordt het oog van de steden van Juda gericht op Hem Zelf, “de Heere HEERE”. Hij zal ook voor hen Zijn kracht tonen en zij zullen meemaken dat Hij Zijn heerschappij aanvaardt. Het andere ‘zie’ vestigt de aandacht op wat Hij bij Zich heeft. Hij heeft “Zijn loon” bij Zich voor de getrouwen – voor de vijanden van Zijn volk heeft Hij vergelding bij Zich. Hij is de Overwinnaar, Hij is de Rechter.

Deze drie keer ‘zie’ laten ons ook zien dat Israël Christus op drie manieren zal leren kennen:
1. “Zie, uw God.” Als Christus wordt geopenbaard aan Israël, zal het volk zich realiseren dat Christus de God van Israël is. Nu loochent Israël de Godheid van de Heer Jezus, maar dan zal de sluier van hun aangezicht worden weggenomen. Op die dag zal het volk zeer gewillig zijn (Ps 110:3). Net als Thomas, die een beeld is van het gelovig overblijfsel van Israël, zullen ze tot de belijdenis komen: “Mijn Heer en mijn God!” (Jh 20:28).

2. “Zie, de Heere HEERE.” Met kracht zal Hij komen, en Zijn arm zal heersen. Israël zal ook ontdekken dat de Heer Jezus ook de soevereine Heerser is, de “Heere” (Adonai), de Koning van Israël en de Koning van de koningen, en de “HEERE” (Jahweh), de God Die al Zijn beloften vervult. Net als Nathanaël, die ook een beeld is van het gelovig overblijfsel van Israël, zullen ze erkennen: “U bent de Zoon van God, U bent de Koning van Israël” (Jh 1:50).

3. “Zie, Zijn loon heeft Hij bij Zich, … als een herder …” (vgl. 1Pt 5:4). Het overblijfsel van Israël zal ook ontdekken dat de Heer Jezus de ware “goede Herder” en de “grote Herder” van Israël is (Jh 10:11; Hb 13:20). Bij Zijn eerste komst komt Hij als de goede Herder, maar wordt Hij verworpen door Israël. Dan geeft Hij Zijn leven voor Zijn schapen, die verstrooid zijn (Jh 11:52). Bij Zijn wederkomst zal Hij de grote Herder zijn, opgestaan uit de doden, en zal Hij de kleinen, het overblijfsel, tot Zich vergaderen (Zc 13:7).

Als de HEERE komt en de oproep “zie, uw God!” klinkt, zien we
1. hoe Israël uit de hand van de HEERE dubbel heeft ontvangen voor al zijn zonden (vers 2);
2. hoe de mond van de HEERE de verzekering geeft dat Zijn heerlijkheid zichtbaar zal zijn (vers 4);
3. hoe de adem van de HEERE alle vijanden en alle ongeloof zal vernietigen (vers 6);
4. hoe de arm van de HEERE verlossing schenkt en tegelijkertijd Zijn schapen teder verzorgt (vers 8).

Hij zal als Herder al Zijn verstrooide schapen bij elkaar brengen en met een speciale zorg omringen (vers 11; Jh 10:11-16). Hij zal Zijn kudde “weiden”, zodat de schapen rust en voedsel krijgen. De kleinen en kwetsbaren zal Hij in Zijn liefdevolle en almachtige armen “bijeenbrengen” om hen te beschermen.

“De zogenden”, zij die de jongen moeten voeden, zal Hij met alle tederheid verder leiden, zonder ze ook maar enigszins op te jagen (vgl. Gn 33:13-14). Zo heeft Hij voor elk lid van het Godvrezend overblijfsel de aandacht die past bij het stadium van de geestelijke groei.

We vinden hierin een voorbeeld voor hen aan wie vandaag de zorg voor de kudde van God is toevertrouwd (1Pt 5:2-3{212}). Er is veel toewijding en onderscheidingsvermogen nodig om dit voorbeeld van de Heer Jezus na te volgen in het omgaan met de verschillende categorieën waaruit de kudde bestaat. De Heer onderwijst ons de noodzaak om met teder medegevoel en genade om te gaan met hen die aan onze zorg zijn toevertrouwd (vgl. Jh 21:15-17).

Js 40:12-18 | God is met niemand te vergelijken

12  Wie heeft de wateren met de holte van zijn hand opgemeten,
of van de hemel met een span de maat genomen,
of het stof van de aarde met een maatbeker gevat,
of de bergen gewogen in een waag,
of de heuvels op een weegschaal?
13  Wie heeft de Geest van de HEERE gepeild
en [wie] heeft Hem [als] Zijn raadsman onderwezen?
14  Met wie heeft Hij beraadslaagd dat hij Hem inzicht zou geven,
Hem het pad van het recht zou leren,
Hem kennis bij zou brengen
of Hem de weg van veel verstand zou doen kennen?
15  Zie, de volken worden beschouwd als een druppel aan een emmer,
als een stofje op de weegschaal.
Zie, Hij heft de eilanden op als fijn stof.
16  De Libanon is niet genoeg om te branden,
zijn dieren zijn niet genoeg voor het brandoffer.
17  Alle volken zijn als niets voor Hem,
zij worden door Hem beschouwd als minder dan niets en [als] leegheid.
18  Met wie zou u God willen vergelijken,
of welke vergelijking zou u op Hem willen toepassen?

De verzen 1-11 van dit hoofdstuk vormen de proloog van dit tweede hoofddeel van het boek Jesaja. Daarin zien we Wie Hij is Die tussenbeide komt voor de verlossing en vertroosting van Zijn volk. Vanaf vers 12 gaat de profeet getuigen van de onvergelijkbare kenmerken van hun Schepper-God Die voor hen zorgt. Ze moeten zich bewust worden van Zijn oneindige grootheid, eigenschappen en kracht.

Zo stelt Jesaja Hem voor in contrast met de afgoden van de volken om hen heen die zij hebben gediend (verzen 15-17) en met de natuur van de afgoden en hun makers (verzen 18-20). Dat voert tot een hernieuwing van vertroostende zekerheden (verzen 29-31). In het licht van de majesteit van God wordt duidelijk hoe nietig de afgoden zijn. Zo gaat het met het evangelie ook. Als de Heer Jezus wordt voorgesteld, verbleekt al het andere omdat niets de voldoening geeft die Hij geeft.

In de verzen 12-14 stelt Jesaja twee series vragen. De eerste serie gaat over Gods almacht (vers 12) en de tweede serie over Gods alwetendheid (verzen 13-14). Eerst geeft hij enkele voorbeelden van Gods almacht (vers 12) tegenover de geringheid van de mens:
1. Wat kan de holte van een mensenhand aan water bevatten? Enkele milliliters? God meet met de holte van Zijn hand alle oceanen en andere watergebieden.
2. Wat kan een mens meten met een span, dat is de afstand tussen duim en pink? Ongeveer twintig centimeter? God meet met een span de hele uitgestrektheid van de hemel.
3. Wat is de inhoud van een menselijke maat? Een paar liter? In de maat van God gaat al het stof van de aarde.
4. Wat kan een mens op een weegschaal afwegen? Een paar kilo? God stelt het gewicht van heuvelen en bergen vast en regelt zo het evenwicht van de aarde.

Gods almacht is onmetelijk groot en indrukwekkend ver verheven boven de mens van wie de mogelijkheden en macht hierbij vergeleken als totaal onbeduidend in het niet verdwijnen. Dat wordt nog extra benadrukt doordat in het Hebreeuws het werkwoord voor ‘meten’ (vers 12) en ‘peilen’ (vers 13) hetzelfde is. De vraag is dan ook: De mens, die niet eens in staat is om de schepping (de wateren) te meten, wil hij de Schepper, de Geest van de HEERE, trachten te meten?

Gods alwetendheid is al even ver verheven boven het weten van de mens (verzen 13-14):
1. Is er buiten de Geest van de HEERE een standaard waarnaar Hij kan handelen, iemand die tegen Hem zegt wat Hij moet doen en hoe Hij het moet doen?
2. Heeft Hij onderwijs van iemand anders nodig om op de juiste wijze op de juiste weg te wandelen naar Zijn doel?

Wat hier van de Geest van de HEERE wordt gezegd, laat zien dat Hij een combinatie van de kundigheden van kennis, wijsheid en verstand bezit. Met andere woorden: Hij heeft geen ‘denktank’, geen hemelse werkgroep of dagelijks bestuur nodig met wie Hij moet overleggen en die Hem adviseert. Hij Die “Wonderlijk” en “Raadsman” (Js 9:5) genoemd wordt, heeft echt geen onderricht nodig van een raadsman.

De vragen lijken op de vragen die God aan Job stelt (Jb 40:1-4,20-25; 41:1-5a). In de aangegeven gedeelten wijst God Job op de verschillen tussen de mens en (onderdelen van) Zijn schepping. Hier in Jesaja vergelijkt God Zich met de mens.

Maar Hij is in nog meer dingen verheven. Zo heeft Hij als de Bestuurder van de volken absolute controle over alles. Deze controle geeft Hem nooit enig probleem en bezorgt Hem nooit een moeilijkheid. Het is met Zijn bestuur over de volken als met een druppel aan een emmer water: die extra druppel bezorgt de drager geen enkele extra last (vers 15). Het is als met een stofje dat neerdwarrelt op een weegschaal: de weegschaal komt er niet door in beweging. Met eilanden handelt Hij als een stofje dat wordt opgetild door een windvlaag en zo wordt weggeblazen.

Als Degene Die alle aanbidding waard is, kan Hem nooit worden gebracht wat Hem werkelijk toekomt. Nooit kan een mens een offer brengen dat volledig tot uitdrukking brengt Wie Hij is. Al het hout van de wouden op de Libanon is eenvoudig niet genoeg om als brandhout te dienen en er zijn niet genoeg dieren om daarop geofferd te worden (vers 16). Het enige hout dat voor God voldoet, is het hout van het kruis van Golgotha. Geen ander offer dan dat van het lichaam van Jezus Christus heeft voor God waarde. Wat de bevoorrechte Jood Hem ook zou kunnen offeren, het schiet altijd tekort bij de heerlijkheid van Zijn Wezen. De heidenvolken tellen al helemaal niet mee vanwege hun verdorvenheid (vers 17).

Is er ook maar iets waarmee God te vergelijken is (vers 18)? De vraag stellen, is hem beantwoorden. De Schepper is met niets van Zijn schepping te vergelijken. In eenvoudige en daardoor krachtige bewoordingen wordt in dit gedeelte de majesteit van de allerhoogste God geschilderd.

Js 40:19-20 | De nietigheid van een afgod

19  De vakman giet het beeld,
de edelsmid overtrekt het met goud
en smeedt [er] zilveren kettingen [voor].
20  Wie te arm is [voor] een hefoffer,
kiest een stuk hout [dat] niet kan verrotten.
Hij zoekt een kundig vakman voor zich uit
om een beeld te vervaardigen dat niet wankelt.

Nadat Jesaja de nietigheid van alle menselijke kunnen en kennen in het licht van Gods almacht en alwetendheid heeft aangetoond, drijft hij op bijtende toon de spot met de afgoden (verzen 19-20). Hij stort zijn sarcasme uit over de afgodenmakers en de afgodenaanbidders. Hij laat zien hoe dwaas het is, iets uit de schepping als god te vereren.

Hij beschrijft twee afgoden. De ene afgod wordt door een vakman uit metaal gegoten en met goud overtrokken en met zilver versierd. De andere afgod is van een arme man die met een stuk hout naar een vakman gaat om er een afgod van te maken die niet wankelt. Beide afgodendienaars gebruiken materiaal dat God heeft geschapen en beide afgoden worden gemaakt door mensen met bekwaamheden die God hun heeft verleend. God is de Schepper van alle dingen en alle mensen en daarom met niemand te vergelijken! Het is toch de dwaasheid ten top als nietige schepselen menen de eeuwige God te kunnen formeren?

Js 40:21-26 | Gods verhevenheid

21  Weet u het niet? Hoort u het niet?
Is het u vanaf het begin niet bekendgemaakt?
Hebt u niet gelet op de fundamenten van de aarde?
22  Hij is het Die zetelt boven de omtrek van de aarde,
waarvan de bewoners als sprinkhanen zijn.
Hij is het Die de hemel uitspant als een dunne doek
en uitspreidt als een tent om in te wonen.
23  Hij is het Die vorsten maakt tot niets,
rechters van de aarde maakt tot leegheid.
24  Ja, zij zijn niet geplant,
ja, zij zijn niet gezaaid,
ja, hun [afgehouwen] stronk wortelt niet in de aarde.
Ook als Hij op hen zal blazen, zullen zij verdorren,
en een storm neemt hen weg als stoppels.
25  Met wie zou u Mij willen vergelijken,
of aan wie ben Ik gelijk?
zegt de Heilige.
26  Sla uw ogen op naar omhoog,
en zie Wie deze dingen geschapen heeft;
Hij is het Die hun leger voltallig tevoorschijn brengt,
ze alle bij name roept
door [Zijn] grote vermogen en [Zijn] sterke kracht;
er ontbreekt er niet één.

In vers 21 stelt Jesaja vier vragen. Het gaat hier niet om zien, maar om horen. Horen is verbonden met het Woord van God (vers 8), gesproken door de mond van de HEERE (vers 6). Het is een contrast met de verzen 19-20 waar gaat om het zien van de afgodsbeelden. Jesaja stelt zijn vragen in een zogenaamde ‘chiastische’ volgorde, waarbij de eerste en de laatste bij elkaar horen evenals de middelste twee. Deze volgorde wordt wel als volgt voorgesteld: a, b, b, a. In vers 21 is de volgorde

a. weten,
---b. horen,
---b. verkondigd,
a. begrip hebben van.

Deze wijze van voorstellen is een krachtige manier van onderwijzen. Hierdoor dringen de vragen diep in het geweten door en dwingen de aangesprokene om er goed over na te denken.
Wie niet uit de schepping weet (a) en erkent dat God de grondvesten van de aarde heeft gelegd, dat Hij alles heeft geschapen – dit wordt in de verzen 22-26 nader aangetoond –,
zal verstoken blijven van de kennis van Zijn wil door de prediking (b) en
door lering (b),
omdat zijn verstand verduisterd (a) is.
De wonderen van de natuur moeten bij ons bewondering voor de Maker bewerken.

In de verzen 22-24 spreekt Jesaja wisselend over Gods positie, kracht en gezag in het waarneembare heelal en de bewoners van de aarde. De hemel is voor Hem als een doek die Hij uitbreidt en als een tent die Hij uitspant, zodat erin kan worden gewoond.

Zij die daarin op aarde wonen, zijn voor Hem als “sprinkhanen” (vgl. Nm 13:33). Ook de machtigsten onder hen, de “vorsten” en “rechters”, zijn als niets en worden “tot leegheid”. Zij hebben zichzelf voorbestemd of zijn door anderen voorbestemd om een glorieuze groei door te maken en tot grote hoogte te stijgen. Macht, grote invloed en veel regeringsbevoegdheden liggen in het verschiet. Maar een plotselinge ingreep van Zijn machtige hand maakt aan die begeerde toekomst een abrupt einde (vgl. Js 11:4; 2Th 2:8).

Evenals in vers 18, waar de uitdaging klinkt na het aangeven van de onbeduidendheid van de naties, klinkt in vers 25 de uitdaging na het aantonen van de eindigheid van de bewoners en de verdwijning van de bestuurders. In vers 18 vraagt Jesaja wie met God te vergelijken is. Het antwoord is dat Hij met niets te vergelijken is. In vers 25 is God Zelf als “de Heilige” aan het woord en stelt dezelfde vraag.

Hij geeft Zelf het antwoord en zegt dat Hij met niemand te vergelijken is, “aan wie ben Ik gelijk?”. Het is alsof Hij zegt: Het getuigt van wijsheid als je je niet aan enigerlei vergelijking waagt. Het gaat niet om Zijn onbegrensdheid en hun nietigheid, maar om Zijn wezenlijke en absolute heiligheid en de zelfverlaging van Zijn verdorven en afgodisch volk.

Voor de derde keer wordt het volk gewezen op de onvergelijkbare macht van God als Schepper (vers 26). Eerder is op God als Schepper gewezen om hen te doordringen van hun eigen nietigheid (vers 12) en om hen eraan te herinneren wat ze van de schepping hadden moeten leren (verzen 21-22). Nu klinkt die verwijzing naar de Schepper als een bevel. Ze moeten naar boven kijken, het heelal in. Dan zien ze die talloze hemellichamen, die in veel godsdiensten als goden worden vereerd. Ze worden allemaal door Hem in hun baan gesteld en gehouden.

Hij kent ze ook allemaal bij naam en commandeert ze, ze staan allemaal onder Zijn bevel. De hemellichamen bestaan en bewegen zich niet uitsluitend via door de Schepper ingestelde natuurwetten. De Zoon van God is ook het onderhoudende Centrum, de Drager en Bestuurder ervan (Ko 1:16-17{213}). Hij is het Die “alle dingen draagt door het woord van Zijn kracht” (Hb 1:3). Alleen een almachtig God is daartoe in staat.

Js 40:27-31 | De eeuwige God geeft de moede kracht

27  Waarom zegt u [dan], Jakob,
en spreekt u, Israël:
Mijn weg is voor de HEERE verborgen
en mijn recht gaat aan mijn God voorbij?
28  Weet u het niet?
Hebt u het niet gehoord?
De eeuwige God, de HEERE,
de Schepper van de einden der aarde,
wordt niet moe en niet afgemat.
Er is geen doorgronding van Zijn inzicht.
29  Hij geeft de vermoeide kracht
en Hij vermeerdert de sterkte van wie geen krachten heeft.
30  Jongeren zullen moe en afgemat worden,
jonge mannen zullen zeker struikelen;
31  maar wie de HEERE verwachten, zullen [hun] kracht vernieuwen,
zij zullen [hun] vleugels uitslaan als arenden,
zij zullen snel lopen en niet afgemat worden,
zij zullen lopen en niet moe worden.

Als God zo machtig verheven is boven de schepping, Zijn schepping, zou Hij dan hen niet kunnen helpen die in nood zijn? Zouden we ons zorgen maken over de plannen van regeerders op aarde, als Hij hen bestuurt? Daarom komt nu een boodschap van troost voor het overblijfsel dat profetisch hun ervaringen vertelt waar ze doorheen gaan in de tijd van de grote verdrukking (vers 27).

Het gelovig overblijfsel wordt hier aangesproken eerst als Jakob en dan als Israël. Dat is om hen te herinneren aan hun ontstaan, aan de ontmoeting van hun stamvader met de HEERE in Pniël (Gn 32:24-31). Die ontmoeting heeft Jakobs leven veranderd. Daar wordt hij van een ‘hielenlichter’ – de betekenis van de naam Jakob – een ‘vorst of strijder Gods’ – de betekenis van de naam Israël. En wanneer gebeurt dat? Dat gebeurt op het moment dat hij om genade smeekt (Hs 12:5).

Het heeft erop geleken dat God hen had prijsgegeven aan de vijand en niet meer aan hen dacht. Ze hebben gedacht dat hun weg, die door de grote verdrukking heen heeft gevoerd, voor Hem verborgen was of door Hem over het hoofd werd gezien. Maar zou Hij, Die de planeten hun weg wijst, niet de weg kennen die de Zijnen gaan? Ze hebben gemeend dat Hij geen oog had voor hun recht en dat Hij hen had overgeleverd aan vijanden die vol van onrecht zijn. Maar zou Hij, die machthebbers en regeerders wegblaast, Zijn overblijfsel dat op Hem vertrouwt het recht onthouden?

De overwegingen die in dit vers tot uitdrukking komen, kunnen ook wij hebben. We vragen ons af: ‘Waarom laat God het toe? Ontbreekt het Hem aan kracht? Heeft Hij geen belangstelling voor ons?’

De gedachte dat Hij hen aan hun lot zou overlaten, is ongegrond. Daarvan moet ook de dubbele vraag van vers 28, dezelfde als in vers 21, hen overtuigen. Als wij onder de druk van de omstandigheden door wanhoop worden overvallen, moeten we weer de hand leggen op de feiten die we hebben aanvaard toen we tot geloof kwamen. Ook mogen we moed putten uit onze ervaringen van Gods barmhartigheden bij eerdere gelegenheden. Hij, de Schepper van alle dingen, “is gisteren en heden Dezelfde en tot in eeuwigheid” (Hb 13:8).

Met dezelfde kracht waarmee Hij de werelden heeft geschapen, staat Hij ons ter beschikking. Hij raakt nooit vermoeid, laat staan oververmoeid. Ook Zijn verstand is ondoorgrondelijk en daarom kent Hij ook ons en onze omstandigheden. Onze grootste beproevingen, of ze nu uit onszelf of van buiten ons komen, kent Hij niet alleen, maar ze staan onder Zijn absolute controle. Hij bepaalt in Zijn wijsheid de tijd en wijze van Zijn tussenkomst en onze bevrijding en dat is anders en hoger dan onze wijsheid.

In plaats van moe te worden geeft Hij kracht aan de vermoeiden (vers 29). Wat wij moeten doen, is ons hart openstellen om kracht te ontvangen. Hij staat altijd klaar om die aan ons te geven als we beproeving ondergaan. Dan maakt Hij tijden van beproeving tot tijden van zegen. Zijn doel is dat wij ons bewust zijn van onze eigen machteloosheid, zodat we een beroep doen op Zijn kracht in plaats van wanhopig te worden onder de verdrukking.

Zelfs de sterkste kan er niet zeker van zijn dat hij altijd van vermoeidheid gevrijwaard zal zijn (vers 30). Die vermoeidheid kan overgaan in moedeloosheid als het uitzicht op uitredding en het zicht op de Redder worden belemmerd. Ook kan een obstakel op zijn weg hem laten struikelen. Door een plotselinge gebeurtenis kan er neerslachtigheid komen. De enige kracht die onuitputtelijk is en voor struikelen en vallen bewaart, is het verwachtend opzien naar de HEERE (vers 31).

Het wachten op de Heer is niet slechts een kwestie van geduld of zelfs van verlangen, maar vooral dat onze hoop op Zijn uitkomst wordt gekenmerkt door vertrouwen. Dan gaan we “van kracht tot kracht” (Ps 84:6-8{214}), waarbij we voortdurend uit de bron van Zijn kracht putten. Met vleugels verheffen we ons boven de moeilijkheden, om boven de mist en duisternis van de aarde uit te stijgen en te komen in het heldere zonlicht van Gods tegenwoordigheid.

Een kenmerk van “arenden” is dat hun verendek regelmatig wordt vernieuwd. Dat is mooi beeld van het putten van nieuwe kracht door hen die de HEERE verwachten (vgl. Ps 103:5{215}). Andere kenmerken van een arend zijn snelheid, scherpe reuk en een scherp oog. Het omhoog gaan is dan ook niet alleen dat we ons verheffen boven de moeilijkheden, maar ook dat we snel inzicht krijgen in de wil en de weg van God met een scherpe blik op Hem Zelf door het geloof. Als dat onze verwachting is, zullen we “snel lopen”, wat inspanning veronderstelt, maar “niet afgemat worden”. We zullen ook “lopen” of wandelen, wat gemeenschap veronderstelt en daarvan “niet moe worden”.

Jesaja 41

Inleiding

Het vorige hoofdstuk laat zien dat niemand de HEERE gelijk is, geen volk, geen afgod. In dit hoofdstuk spreekt de HEERE in het begin rechtstreeks tot de heidenen (vers 1). Hij roept hen op om met Hem in het gericht te gaan in de rechtszaal. In de komende hoofdstukken komt de rechtszaal meerdere keren naar voren. De vraag die moet worden beantwoord, is de vraag van Elia aan het volk Israël: Wie is God: de HEERE of de afgoden zoals Baäl (1Kn 18:21)?

Het feit dat de HEERE van tevoren verklaart een overwinnaar vanuit het oosten te verwekken, is slechts een aanwijzing dat Hij Zelf de ware God is, de verheven Regeerder van alle gebeurtenissen op aarde (verzen 2-4). De afgoderij van de naties zal uiteindelijk Goddelijke oordelen over hen brengen. Israël zal, als Gods uitverkoren volk, daarbij het instrument in Gods hand zijn (verzen 5-16).

De HEERE vergeet ook niet dat Zijn volk nog een bange tijd zal moeten doormaken. Met het oog op die tijd biedt Hij hun een vertroostend vergezicht van de situatie na die bange tijd (verzen 17-20). Dan volgt een andere uitdaging aan de heidenen. Laat ze hun bekwaamheid maar tonen om de toekomst te voorzeggen zoals God dat doet. Zij en hun voorwerpen van aanbidding zullen tot niets worden (verzen 21-29).

God openbaart Zich niet alleen in de schepping, zoals in Jesaja 40, Hij is evenzeer bezig met de mens. In de verzen 1-4 openbaart Hij Zijn gerechtigheid en oordeel aan de volken. Vanaf vers 8 toont Hij Zich in genade aan Israël.

Js 41:1-4 | De HEERE oordeelt de volken

1  Zwijg voor Mij, kustlanden,
laten de volken de kracht vernieuwen.
Laten zij naar voren komen, laten zij dan spreken,
laten wij samen naar voren komen voor het oordeel.
2  Wie heeft vanwaar [de zon] opkomt de rechtvaardige doen opstaan,
hem geroepen om te gaan?
[Wie] heeft heidenvolken aan hem overgeleverd
en doet hem koningen vertreden?
[Wie] heeft [hen] als stof overgeleverd aan zijn zwaard,
als wegwaaiende stoppels aan zijn boog?
3  Hij achtervolgde hen, trok verder in vrede,
over een pad [dat] hij met zijn voeten niet eerder betrad.
4  Wie heeft [dit] bewerkt en gedaan?
[Hij] Die de generaties riep vanaf het begin!
Ik, de HEERE, Die de Eerste ben,
en bij de laatsten ben Ik Dezelfde.

God daagt de kustlanden – waarmee mogelijk de landen aan de Middellandse Zee worden bedoeld en daarmee Europa – en de volken – achter de kustlanden – uit met Hem voor het gerecht te komen (vers 1). Het gaat hier niet om het uitspreken van een veroordeling, maar om te komen tot een beoordeling van feiten en daaruit een conclusie te trekken. Ze moeten eerst zwijgend luisteren naar de feiten. Dan moedigt God hen aan nieuwe kracht te verzamelen om zich op te maken, opdat “zij naar voren komen” tot Hem om vervolgens tot Hem te “spreken”.

God opent het geschil door in de verzen 2-4 uitdagende vragen te stellen en feiten ten behoeve van Zijn zaak vast te stellen. De persoon om wie het gaat, is Kores, de koning van Perzië (Ea 1:1), die in de ongewijde geschiedenis bekend is als Cyrus. Het gaat om een toekomstige gebeurtenis, maar God stelt het voor alsof Hij Kores al op het wereldtoneel heeft geroepen (vers 2). De voltooid verleden tijd waarin de zin gesteld is, geeft aan die toekomstige gebeurtenis de zekerheid van een al gebeurde zaak.

God heeft niet alleen de bekwaamheid om te vertellen wat er in de toekomst gaat gebeuren, maar Hij heeft ook de macht om een man te verwekken die Zijn Goddelijke voornemens zal vervullen. “De rechtvaardige doen opstaan” wil zeggen dat Kores als de overwinnaar dat zal doen wat in overeenstemming is met Gods doel. Daarom zal deze man, Kores, kunnen optreden zonder dat iets of iemand hem kan tegenhouden. “Vanwaar [de zon] opkomt” wijst erop dat hij uit Perzië komt (vers 25). Hij zal zegevierend voortgaan en iedere tegenstander in het stof doen bijten. De weg die hij gaat, is een weg die hij niet zelf heeft bedacht, maar die de HEERE voor hem heeft bepaald en gebaand (vers 3).

Dan klinkt de vraag wie de auteur van dit optreden is en door wie het komt dat Kores zo succesvol is (vers 4). De HEERE geeft Zelf het antwoord. Hij staat Zelf aan de oorsprong en verleent aan Kores de voortgang. Hij is “de Eerste”, dat wil zeggen dat Hij een voorbestaan heeft vóór alle geschiedenis en dat alle dingen onder Zijn controle staan. Hij zal ook alle dingen tot het door Hem bepaalde doel brengen tot het laatste toe. Van begin tot eind is Hij Dezelfde en handelt Hij in volkomen overeenstemming met Zijn Wezen. Tegenover die God en dat handelen hebben de kustlanden en de volken geen weerwoord.

Js 41:5-7 | Nietigheid van de mens en zijn steun

5  De kustlanden zagen het en werden bevreesd,
de einden der aarde beefden;
ze kwamen naderbij en traden toe.
6  De een hielp de ander,
tegen zijn broeder zei hij: Wees sterk!
7  De vakman bemoedigde de edelsmid,
hij die met de hamer gladmaakt, hem die op het aambeeld slaat,
door van het soldeersel te zeggen: Het is goed.
Daarna zette hij het vast met spijkers, zodat het niet zou wankelen.

Terwijl de geroepen kustlanden het optreden van Kores zien, zijn ze bevreesd en beven (vers 5) als God hem de wereldheerschappij tot “de einden der aarde” in handen geeft. Zo zal het hun ook gaan in de eindtijd als door Gods oordelen hun voor altijd het zwijgen wordt opgelegd.

En hoe komt het dat zij zo machteloos zijn tegenover de hiervoor beschreven almacht van God? Omdat ze op elkaar en op hun nietige afgoden steunen (verzen 6-7). Het is bespottelijk om tegenover de almacht van God elkaar als mensen moed in te spreken. Ook wordt weer de spot gedreven met hun afgoden van wie ze hun redding verwachten (Js 40:19-20; Ps 2:4).

Js 41:8-10 | De HEERE bemoedigt Israël

8  Maar u, Israël, Mijn dienaar,
u, Jakob, die Ik heb verkozen,
het nageslacht van Abraham, die Mij liefhad,
9  u, die Ik gegrepen heb van de einden der aarde,
geroepen uit haar uithoeken,
en tegen wie Ik zei: U bent Mijn dienaar,
Ik heb u verkozen, Ik heb u niet verworpen.
10  Wees niet bevreesd, want Ik ben met u,
wees niet verschrikt, want Ik ben uw God.
Ik sterk u, ook help Ik u,
ook ondersteun Ik u met Mijn rechterhand, die gerechtigheid werkt.

Dan richt de HEERE Zich in dit geding met de volken met woorden van troost heel persoonlijk tot Zijn volk, dat wil zeggen tot het Godvrezende overblijfsel (vers 8). Het contrast met de voorgaande verzen wordt scherp aangegeven door de beginwoorden “maar u”. Hij spreekt hen aan als “Israël” en “Jakob” en herinnert hen aan Zijn uitverkiezende genade en de belofte van herstel en bevrijding.

Daarvoor verwijst Hij naar Abraham. Hun vroegste geschiedenis is de garantie voor hun onherroepelijke zegen. Hij spreekt over Abraham als iemand “die Mij liefhad” of, zoals ook vertaald kan worden, “Mijn vriend” (2Kr 20:7; Jk 2:23). Het woord ‘vriend’ betekent iemand die liefheeft en geliefd wordt, iemand met wie je de diepste gedachten van je hart deelt (Jh 15:15b).

De HEERE heeft Zijn volk nooit uit het oog verloren, ook niet toen het verstrooid was. Hij heeft het overal vandaan “gegrepen” om het dicht bij Zich te hebben en “geroepen” tot een volledig andere omgeving (vers 9). Ze zijn in de afgelopen eeuw gekomen uit de verst verwijderde landen, als Rusland en China. Hij wil dat Zijn volk Zijn “dienaar” zal zijn, een volk dat Hem zal dienen. Voor de eerste keer in Jesaja wordt Israël “dienaar” of ‘knecht’ genoemd. Dit zal tot Jesaja 49:6 nog vaak gebeuren. Dit karakter van Israël als dienaar is het resultaat van een handeling van pure genade en niet door enige verdienste van hun kant.

Ze hebben het verdiend om “verworpen” en weggeworpen te worden omdat ze de HEERE zo ontrouw zijn geweest. Maar juist omdat Hij hen heeft “verkozen”, hoeven ze niet bang te zijn (vers 10). De kustlanden hebben alle reden om bevreesd te zijn (vers 5), maar voor Gods volk is daar geen reden voor. Daarom zegt de HEERE: “Wees niet bevreesd.”

Om elke vrees uit te bannen stelt de HEERE Zich aan Zijn volk voor in al Zijn genegenheid voor hen. Hij begint met de toezegging “Ik ben met u”, wat hen verzekert van Zijn tegenwoordigheid en nabijheid (Mt 28:20{216}). Dan zegt Hij: “Ik ben uw God.” Daardoor weten ze dat Hij een betrekking met hen heeft, dat het verbond hersteld is. Uit het Nieuwe Testament weten we dat dit zal gebeuren door de kracht van het bloed van het nieuwe verbond, dat is het bloed van het volmaakte offer van Christus.

Ten slotte geeft Hij een drievoudige verzekering van Zijn kracht die Hij voor hen inzet:
1. “Ik sterk u”, of “Ik heb u gesterkt”, in zwakheden, moeilijkheden en tegenstand en vooral in de grote verdrukking.
2. “Ook help Ik u”, wil zeggen dat God Israël niet sterk zal maken door een engel te zenden (vgl. Ex 33:2), maar door Zelf Israël te helpen (Ex 33:14-17). Hij helpt hen in het gaan van de juiste weg door het geven van leiding, aanwijzingen en bescherming.
3. “Ook ondersteun Ik u met Mijn rechterhand, die gerechtigheid werkt”, laat zien hoe de HEERE Israël zal helpen. Dit veronderstelt Zijn trouw in het vervullen van Zijn beloften. Aan het Hebreeuwse woord voor ‘rechterhand’ is de gedachte aan kracht verbonden.

Het twee keer gebruikte woord “ook” is cumulatief, dat wil zeggen dat het aansluit op het voorgaande en er de volgende zekerheid aan toevoegt, zoals wel wordt gezegd: ‘En dat niet alleen, want daarbij komt nog …’ We moeten dan ook niet verzuimen ons de vertroosting van deze rijke beloften toe te eigenen. Deze vertroosting zal aan ons voorbijgaan als we ze alleen op Israël laten slaan. Ze gaat ons ook voorbij als we in zelfvoldaanheid ons werk voor de Heer doen. Een dienaar van de Heer heeft altijd behoefte aan deze vertroosting als hij zich zijn onwaardigheid en hulpeloosheid bewust is.

Js 41:11-16 | Israël verdelgt zijn vijanden

11  Zie, zij zullen beschaamd en te schande worden,
allen die [in woede] tegen u ontstoken zijn.
Zij zullen worden als niets, zij zullen omkomen,
de mannen die u aanklagen.
12  U zult hen zoeken, maar u zult hen niet kunnen vinden,
de mannen die zich tegen u keren.
Zij zullen worden als niets, als [volstrekt] niets,
de mannen die strijd tegen u voeren.
13  Want Ik ben de HEERE, uw God,
Die uw rechterhand vastgrijpt
[en] tegen u zegt: Wees niet bevreesd,
Ik help u.
14  Wees niet bevreesd, wormpje Jakob,
volkje Israël,
Ík help u, spreekt de HEERE,
uw Verlosser is de Heilige van Israël.
15  Zie, Ik maak u tot een scherpe dorsslede,
een nieuwe, met puntige pinnen.
U zult bergen dorsen en verpulveren,
en heuvels maken als kaf.
16  U zult ze wannen, de wind zal ze opnemen,
en de storm zal ze verspreiden.
Maar ú zult zich verheugen in de HEERE,
in de Heilige van Israël zult u zich beroemen.

Israël, als het volk van God, heeft altijd talrijke en machtige vijanden gehad. Vervolging en tegenstand zullen toenemen en steeds intenser worden naarmate het einde van de tijd nadert. De zojuist vermelde vertroostende beloften voeren in deze verzen tot de zekerheid van de verdelging van de vijanden en een herhaling van de garantie van de toegezegde hulp.

In de verzen 11-12 worden vier beschrijvingen van de vijanden gegeven, van de manier waarop zij zich uiten tegenover Gods volk. Twee van die uitingen zijn in woorden (vers 11) en twee in daden (vers 12).
1. Ze zijn “[in woede] tegen u ontstoken”. Dat duidt aan dat de vurige hitte van de tegenstand van de satan in hen werkzaam is. Maar zij zullen beschaamd en te schande worden.
2. Zij zijn ook “de mannen die u aanklagen”,
3. “de mannen die zich tegen u keren” en
4. “de mannen die strijd tegen u voeren”. Dat geeft hun actieve strijd tegen Gods volk aan.

Maar het zijn slechts “mannen”, die voor de HEERE als “niets, als [volstrekt] niets” zijn. Ze komen om, zijn niet meer te vinden, ja, vernietigd. Zo radicaal is hun ondergang en zo volkomen de bevrijding van het volk van God.

Weer richt de HEERE het oog van Zijn beproefde volk op Zichzelf. Er is niet alleen de belofte van de ondergang van de vijand, de HEERE belooft ook dat Hij de steun en bescherming voor Zijn volk zal zijn (vers 13). Er is niet alleen bevrijding, maar de HEERE zal Israël gebruiken tot vervulling van Zijn voornemen. Daartoe grijpt Hij hun rechterhand. Onze rechterhand is de hand waarmee de meesten van ons het werk doen en staat symbool voor onze activiteiten. Dat God deze neemt, betekent dat wij niets kunnen doen los van Hem. Hij wil dat we ons bewust zijn dat de kracht die we nodig hebben voor alles wat we doen Zijn kracht moet zijn.

Naast het gevoel van de kracht die Hij geeft, geeft Hij ook innerlijk vrede door het uitbannen van vrees. Door Zijn kracht hoeft er geen enkele angst voor welke tegenstander ook maar te zijn. Als Hij helpt, wie kan dan een bedreiging vormen? Nog eens klinkt het “vrees niet” (vers 14). Zijn volk is zo verdrukt en terneergeslagen geraakt, dat het bijna niet durft geloven dat de bevrijding komt.

De HEERE spreekt hen aan als “wormpje Jakob”, want zo voelen ze zich. Een wormpje is een toonbeeld van een hulpeloos, ter aarde geworpen en vertrapt wezen, een voorwerp van verachting (vgl. Jb 25:6{217}). Het is de larve van de kirmizi, een insect met een dieprode kleur. Uit deze larven wordt karmozijn gemaakt. Daartoe moeten deze larven worden verbrijzeld. Karmozijn is dieprood en spreekt van de zonde (Js 1:18). Het verkleinwoord “wormpje” geeft extra verachting aan. Met deze toestand maakte de Messias Zich een in Zijn lijden op het kruis, wat tevens betekent dat Hij hun Verlosser is. Hij is de worm, Hij is vertrapt, ja, Hij is tot zonde gemaakt (Ps 22:7{218}).

De HEERE noemt hen ook “volkje Israël”. Het verkleinwoord “volkje” geeft aan dat ze kwetsbaar en sterfelijk zijn en dat er van het volk Israël niet veel meer over is (zo vertaalt de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Hebreeuwse Oude Testament). Dat is het gevolg van de grote verdrukking die over hen is gekomen waarin de goddeloze massa is omgekomen vanwege hun afval van de HEERE (Dt 4:27{219}). De HEERE vernedert Zijn volk, en ook ons, opdat Hij hen, en ons, kan verheffen.

Voor de derde keer (verzen 10,13,14) zegt Hij dat Hij hen helpt. De garantie is dat Hij, de HEERE, de God van het verbond, het zegt. Een extra garantie ligt in het feit dat hun Verlosser “de Heilige van Israël” is. Hij zet als het ware Zijn handtekening onder de verklaring dat Hij hen zal helpen. Hij wijst Zijn geplaagde volk op Zichzelf. Hij is de altijd bestaande, nooit begonnen, eeuwig zijnde HEERE. Telkens weer spreekt Hij over deze Naam als de basis van de zekerheid van Zijn verlossingswerk. Dat verlossingwerk gaat niet ten koste van Zijn heiligheid. Hij heeft de losprijs voor de verlossing volkomen betaald en heeft uitgeroepen: “Het is volbracht!” (Jh 19:30).

Het woord “Verlosser” is de vertaling van het Hebreeuwse woord goël, eigenlijk ‘de Losser’. Van de dertien keer dat dit woord goël voorkomt in Jesaja, is dit hier pas de eerste keer. De verlossing is altijd gegrond op Zijn genadige vervulling van de verplichtingen van een losser, die een bloedverwant is van wie gelost moet worden (Lv 25:48-49). Door aan bloed en vlees deel te nemen en zo aan ons verwant te worden, heeft Hij, de ware Losser voor ons en Zijn volk, met de prijs van Zijn bloed de verlossing tot stand kunnen brengen (Hb 2:14-15{220}).

De verzen 15-16 beschrijven op een levendige wijze hoe het volk door de HEERE wordt gebruikt om hun vijanden te verslaan. Als een “scherpe dorsslede, een nieuwe”, zullen zij trotse en machtige vijanden, “bergen” en “heuvelen”, vermalen tot kaf dat door de wind wordt opgenomen en weggeblazen. Een dorsslede is vergelijkbaar met grof schuurpapier, maar dan een houten plank in plaats van papier en scherpe stenen in plaats van de korrels van het schuurpapier. Dat het “een nieuwe” dorsslede is, wil zeggen dat de stenen nog niet zijn afgestompt door gebruiksslijtage.

“De wind” en “de storm” van de HEERE zullen het kaf, de restanten van de vijand, volledig wegblazen. Dan zal Zijn volk zich niet beroemen op hun eigen daden, maar juichen in de HEERE, Die dan als Losser zal terugkomen naar Zijn volk. Dan zullen alle hindernissen zijn opgeruimd. Dan zullen ze zich beroemen in Hem, want aan Hem alleen danken ze al hun zegeningen.

Js 41:17-20 | Belofte van zegen

17  De ellendigen en de armen zoeken water, maar het is er niet,
hun tong versmacht van dorst.
Ík, de HEERE, zal hen verhoren,
Ik, de God van Israël, zal hen niet verlaten.
18  Ik zal op kale hoogten rivieren doen ontspringen,
midden in valleien bronnen.
Ik zal de woestijn maken tot een waterpoel,
het dorre land tot waterbronnen.
19  Ik zal in de woestijn de ceder zetten,
de acacia, de mirt en de olie[houdende] boom.
Ik zal in de wildernis de cipres plaatsen,
samen met plataan en dennenboom,
20  opdat men ziet en erkent,
bedenkt en tevens inziet
dat de hand van de HEERE dit gedaan heeft,
en de Heilige van Israël het geschapen heeft.

De HEERE, Die de toekomst kent, denkt met medelijden aan de ellendigen en armen van Zijn volk die nog door grote nood zullen gaan, uitgebeeld door een extreme droogte (vers 17). De dorst hier is een beeld van het smachten naar de HEERE (vgl. Ps 42:2). Hij denkt dan niet alleen aan allen die uit Babel zullen komen, maar aan allen van Zijn volk die in alle tijden verliezen en lijden zullen ontmoeten. Bovenal denkt Hij aan het gelovig overblijfsel in de grote verdrukking. De HEERE belooft hun dat Hij hen zal verhoren en niet zal verlaten. Hij zal hen rijkelijk verkwikken door voorzieningen te ontsluiten op een wijze die alleen Hij kan bewerken (vers 18; Js 12:3; 55:1).

Hoewel dit alles de letterlijke verandering beschrijft van de thuisloze toestand van Israël naar de overvloedige zegen die zij in het vrederijk zullen ontvangen (vgl. Js 35:6-7), hebben deze beloften ook een geestelijke betekenis. Er is een duidelijke verwijzing naar het water waar op bovennatuurlijke wijze in is voorzien tijdens de reis van Gods volk in de woestijn na de bevrijding uit Egypte. Daaraan wordt een geestelijke betekenis toegekend (1Ko 10:4; vgl. Jh 4:14; 7:37-39; Op 22:17).

Vers 19 gaat door met het figuurlijk beschrijven van de veelvoudige voorzieningen van verkwikking en vertroosting voor het volk in de komende dag. Deze volheid wordt aangegeven door zeven soorten bomen te noemen die de HEERE zegt te zullen planten in de woestijn, die daardoor in een waar paradijs zal veranderen. Al deze bomen zijn duurzaam en hebben een aangename geur. Ook dat is een beeld van het voortdurende van het genot van de gemeenschap die de Geest bewerkt en van de aangename geur daarvan.

Deze overvloed van zegen, voorgesteld in deze zeven bomen, is niet het resultaat van menselijke aanplanting. Als deze situatie is aangebroken, zullen allen die ervan zullen genieten zich er op een viervoudige wijze van bewust zijn dat dit alles het gevolg is van de werking van “de hand van de HEERE” en van Zijn scheppende macht (vers 20).

In die viervoudige wijze, “ziet en erkent, bedenkt en tevens inziet”, zit een opklimming. Deze opklimming beschrijft ook wat het resultaat zou moeten zijn als wij de Schrift overdenken en nadenken over Gods handelingen met ons. Het moet ons ertoe brengen achter al de zegen die uit Gods scheppende hand komt, de Schepper van die zegen te zien. Het gaat erom dat de gave ons leidt tot bewondering van de Gever en dat we niet blijven stilstaan bij de gave.

Js 41:21-24 | De HEERE daagt de afgoden uit

21  Kom naderbij [met] uw aanklacht,
zegt de HEERE,
kom [maar] naar voren met uw bewijzen,
zegt de Koning van Jakob.
22  Laten zij naar voren brengen en ons bekendmaken
de dingen die zullen gebeuren.
De dingen van vroeger – wat waren ze? Maak het bekend,
en wij zullen het ter harte nemen
en het einde ervan weten,
of doe ons de komende dingen horen.
23  Maak de dingen bekend die hierna zullen komen,
en wij zullen weten dat u goden bent.
Doe tenminste iets, goed of kwaad,
en wij zullen verschrikt zijn en het tezamen inzien.
24  Zie, u bent minder dan niets,
en uw werk is minder dan een nietig ding;
een gruwel is hij die voor u kiest.

In het begin van dit hoofdstuk verklaart de HEERE het feit van Zijn Godheid in het uitoefenen van Zijn absolute macht om een heerser te verwekken die naties onderwerpt en dat Hij de opkomst en de loop van de generaties bestuurt. Nu verklaart Hij Zijn Godheid door te stellen dat Hij alleen weet heeft van de toekomst en die kan voorzeggen. Eerder heeft Hij de afgodendienaars uitgedaagd, nu daagt Hij de afgoden zelf uit, de goden van de naties.

De HEERE en Zijn volk – want Hij is “de Koning van Jakob” – staan aan de ene kant en de afgodische heidenen staan aan de andere kant (vers 21). Laat hun goden naar voren komen en hun bewijzen aanvoeren dat zij goden zijn, als ze dat kunnen. Laat ze dan “ons” – dat is de HEERE Die als Koning Zijn volk vertegenwoordigt en hen met Zich verbindt – maar eens vertellen hoe de toekomst er uitziet (vers 22). Dat betreft zowel de nabije toekomst, “de dingen die zullen gebeuren”, als de verre toekomst, “de komende dingen”.

Laat ze in elk geval iets doen, of het nu “goed of kwaad” is, opdat ze in elk geval enig teken van leven geven (vers 23; vgl. 1Kn 18:27{221}). Dan hebben we, zegt de HEERE, tenminste een houvast, een gezicht dat we ons kunnen voorstellen, iets waaraan we ons kunnen meten en waar we mogelijk zelfs bang voor moeten worden. Laten de afgoden dan nu spreken om hun godheid te bewijzen! Dat gebeurt natuurlijk niet, want ze kunnen het niet. Vandaar het vernietigend oordeel over hen en hun makers (vers 24).

Js 41:25-29 | De HEERE voorzegt toekomstige dingen

25  Ik doe [iemand] opstaan uit het noorden en hij zal komen:
vanwaar de zon opkomt zal hij Mijn Naam aanroepen;
Hij zal komen, de machthebbers als leem [vertreden]
en zoals een pottenbakker klei treedt.
26  Wie heeft het van het begin af verkondigd, zodat wij het kunnen weten,
of van tevoren, dat wij kunnen zeggen: Het is terecht?
Maar er is niemand die het verkondigt, ook niemand die [iets] horen doet,
ook niemand die uw woorden hoort.
27  [Ik,] de Eerste, [zeg] tegen Sion: Zie, zie ze [daar]!
en tegen Jeruzalem: Ik zal een [Vreugde]bode geven.
28  Want Ik zag toe, maar er was niemand,
zelfs niet onder dezen, er was geen raadsman,
dat Ik hun [iets] zou vragen en zij Mij antwoord zouden geven.
29  Zie, zij allen zijn nietigheid,
hun werken zijn niets,
hun gegoten beelden zijn wind en leegte.

Opnieuw maakt de HEERE duidelijk dat macht en gezag alleen aan Hem toebehoren in de verhevenheid waarin Hij beschikt over nationale en internationale zaken. Daarom herhaalt Hij de profetie over Kores (vers 25). Hij zal hem doen “opstaan uit het noorden en hij zal komen”. Daardoor toont de HEERE weer Zijn alwetendheid en zet Zijn uitdaging van de afgoden voort. Het “noorden” is Medië (vers 2). Niemand anders kan dat doen, niemand van de heidense godheden heeft het bekendgemaakt (vers 26). Niemand heeft er iets van hen over gehoord. Ze hebben zich niet geuit.

Er komt geen antwoord op de uitdaging van de HEERE. Zou er een antwoord gekomen zijn, dan zou hun goddelijke macht zijn erkend. Maar de HEERE spreekt! En als “Eerste” en Enige Die iets kan zeggen, richt Hij het woord tot Sion (vers 27). Zij ontvangen als eerste de belofte van zegen. Alle anderen kunnen alleen herhalen wat Hij al heeft gezegd. Ze kunnen niets nieuws aanvoeren dat Hij niet zou weten.

Met een duidelijke verrukking in het blijvend goede voor Zijn volk belooft Hij Jeruzalem een verkondiger van vreugdevol nieuws te geven. De ‘vreugdebode’ is ook de HEERE Zelf. Met de woorden “zie, zie ze [daar]” roept Hij Sion op om te zien hoe Hij Zijn beloften heeft vervuld, waarbij Hij kijkt naar de toekomstige tijd van de vervulling.

Vers 28 geeft de voorziene uitslag van het rechtsgeding. De afgoden en hun aanbidders zijn stil. Er is geen raadgever om een woord te zeggen. De zaak sluit af met een verklaring van de verachting en toorn van de HEERE (vers 29), die letterlijk luidt: ‘Zie ze allen! Nietigheid! Hun voortbrengsel is niets; wind en verlatenheid zijn hun gegoten beelden.’ Dit is de doodsteek voor afgoderij. Het gelovig overblijfsel is nu overtuigd van de dwaasheid van afgoderij, die in de toekomst tijdens de grote verdrukking op de meest indringende wijze weer de kop zal opsteken (Op 13:14-15).

Jesaja 42

Inleiding

In Jesaja 40-41 gaat het over de grootheid en majesteit van de HEERE God, maar ook over Zijn barmhartigheid om Israël te verlossen. De vraag die nog rest, is: Hoe zal God Zijn belofte van verlossing vervullen? Het antwoord van God is niet in de eerste plaats hoe het gebeurt, maar door Wie Hij Zijn beloften zal vervullen. Het antwoord vinden we in dit hoofdstuk, in de eerste grote profetie en openbaring in dit deel van het boek aangaande Jezus Christus. Alle beloften van herstel en de zegen die daarop volgt, vinden in Hem hun centrum (2Ko 1:20). Later zal de vraag worden beantwoord hoe Hij het gaat doen: door Zijn offerdood (Js 53:1-12).

Nu zien we de vreugde van God de Vader in Hem en welke grote dingen door Hem zullen worden volbracht. Het licht van de heerlijkheid van Zijn Persoon stelt Kores hier in de schaduw, hoewel later meer over hem wordt gezegd. Hier komt Christus voor ons als Degene Die Israël zegent en als de Heiland van de heidenen.

Js 42:1-4 | De uitverkoren Knecht

1  Zie, Mijn Knecht, Die Ik ondersteun,
Mijn Uitverkorene, [in Wie] Mijn ziel een welbehagen heeft;
Ik heb Mijn Geest op Hem gelegd.
Hij zal tot de heidenvolken het recht doen uitgaan.
2  Hij zal niet schreeuwen, Hij zal [Zijn stem] niet verheffen,
Hij zal Zijn stem op straat niet laten horen.
3  Het geknakte riet zal Hij niet verbreken,
de uitdovende vlaspit zal Hij niet uitblussen;
naar waarheid zal Hij het recht doen uitgaan.
4  Hij zal niet uitdoven,
Hij zal niet geknakt worden,
totdat Hij het recht op aarde zal hebben gevestigd.
De kustlanden zullen uitzien naar Zijn onderricht.

Eerst spreekt de HEERE over de Knecht tot Zijn volk (verzen 1-4); daarna spreekt Hij tot de Knecht over Zijn taak (verzen 5-7); ten slotte spreekt Hij opnieuw tot het volk als slotconclusie (verzen 8-9).

Na het “zie” als oproep om de afgoden in hun ijdelheid te zien in het laatste vers van het vorige hoofdstuk (Js 41:29) volgt hier het “zie” om te zien op Hem Die de HEERE uitverkoren heeft (vers 1). Van Israël, de falende knecht van de HEERE, wordt onze blik nu gericht op de trouwe en ware Knecht van de HEERE, de Heer Jezus.

Christus wordt door de HEERE “Mijn Knecht” genoemd. Zelfs het volk weet, als de Heer Jezus is gekomen, dat de Uitverkorene van God Christus Zelf is (Lk 23:35) en niet Israël – zoals veel Joden tegenwoordig beweren. Trouwens, de oproep “zie” is bedoeld om Hem te introduceren, de aandacht op Hem te vestigen, terwijl Israël al eerder is genoemd (Js 41:8) en daarom niet meer geïntroduceerd hoeft te worden. De HEERE roept Zijn volk op om op Hem te zien.

Deze eerste profetie over ‘de Knecht van de HEERE’ begint met het uitspreken van het welbehagen dat God de Vader in Hem heeft. We krijgen een blik in Zijn leven en wat Hem kenmerkt tijdens Zijn dagen in het vlees. We komen in aanraking met Zijn tederheid en ook met Zijn kracht en de grote bevrijding die Hij zal bewerken. “Die Ik ondersteun” ziet op het vertrouwen dat God in Hem heeft dat Hij Zijn dienst zal volbrengen. Ondersteunen doen we iemand in wie we vertrouwen hebben. Ondersteunen wil zeggen je met iemands lot verbinden en hem hulp bieden en kracht verlenen.

In de aanhaling van dit vers in Mattheüs 12 wordt Hij in plaats van “Mijn Uitverkorene”, “Mijn Geliefde” genoemd (Mt 12:18), wat de andere betekenis van het Hebreeuwse woord weergeeft. Die betekenis past bij de eerdere verklaring van de Vader in het evangelie naar Mattheüs (Mt 3:17{222}). Hij is de Uitverkorene in de raadsbesluiten van de Vader.

Het werk dat de Knecht moet doen, kan door niemand anders worden gedaan. Het welbehagen komt tot uiting in de Geest Die de Vader op Hem legt. Het welbehagen is er al voordat de Vader het uitspreekt bij Zijn doop en bij die gelegenheid Zijn Geest geeft (vgl. Js 61:1; Sp 8:30). Het woord ‘welbehagen’ is ook een woord dat vaak verbonden wordt met de “aangename geur” van de offers in het boek Leviticus (Lv 1:9,13,17) en is daarmee ook een verwijzing naar het karakter van het werk dat de Knecht zal gaan doen.

Hier zien we in Jesaja de drie-enige God. Christus neemt het karakter van Knecht aan met het oog op het vervullen van de wil van de Vader, wat Hij doet in de kracht van de Heilige Geest Die op Hem wordt gelegd door de Vader bij Zijn doop. De verklaring “Ik heb mijn Geest op Hem gelegd”, is het centrum van drie grote verklaringen betreffende de Heilige Geest in Jesaja in verbinding met Christus. De eerste spreekt over Zijn vleeswording (Js 11:2). De tweede, hier, wijst op Zijn doop. De laatste verwijst naar het begin van Zijn openbaar optreden (Js 61:1).

Het laatste deel van vers 1, “Hij zal tot de heidenvolken het recht doen uitgaan”, springt ineens vooruit naar de toekomst, naar Zijn tweede komst en het duizendjarig vrederijk, want dat is niet vervuld tijdens Zijn leven op aarde. Door het evangelie wordt Zijn “recht” in de tegenwoordige tijd geopenbaard tot zegen. In de toekomst zal het gebeuren zowel in het oordeel als in het vrederijk daarna. Hoe dat in vervulling zal gaan, heeft de profeet eerder in detail beschreven (Js 2:1-4).

Toch heeft Hij ook tijdens Zijn leven op aarde de heidenen het recht geopenbaard, het recht van God. Hij heeft dat gedaan zowel in oordeel als in genade voor ieder die zich onder dit oordeel heeft gebogen. Een voorbeeld van dit laatste is de Syro-Fenicische vrouw (Mt 15:24-28).

Als Hij op aarde is, “tijdens Zijn dagen in het vlees” (Hb 5:7), vestigt Hij de aandacht niet op Zichzelf (vers 2; Mt 24:5,23). Mensen doen dat vaak in de drie trappen van stemgeluid die worden genoemd: “schreeuwen”, “verheffen”, “doen horen”. Daarentegen is Zijn optreden rustig, vriendelijk en nederig. De genezen kreupele aan het badwater van Bethesda weet niet waar Hij is (Jh 5:13), net zomin als de blindgeborene (Jh 9:12). Verschillende keren zegt Hij tegen hen die Zijn goedheid hebben ervaren dat ze Hem niet moeten bekendmaken.

Hij handelt in volmaaktheid naar het woord dat weldadigheid niet moet worden gedaan “voor het oog van de mensen, om door hen te worden gezien” (Mt 6:1-4). Hij doet het voor Zijn Vader. Is dat ook de gezindheid van ons hart en de kwaliteit van ons werk? Wat Hij brengt, is voldoende en hoeft geen bekrachtiging door een opzichtig optreden of een voor zich uit laten bazuinen. De Heer heeft wel in de straten geleerd (Lk 13:26).

“Hij zal niet schreeuwen”, lijkt in tegenspraak met vers 13, “Hij zal het uitschreeuwen”, maar in beide verzen wordt een verschillend woord voor roepen gebruikt. Het eerste woord heeft te doen met Zijn volk, het tweede met Zijn vijanden. Het eerste geeft Zijn vriendelijkheid en tederheid aan, de afwezigheid van een op zichzelf gerichte luidruchtige demonstratie. Hij dringt Zich niet op. Hij is ook niet gekomen om een revolutie te ontketenen tegen de Romeinen. Het tweede is Zijn stem als Veroveraar, waardoor de vijanden van God ten onder gaan aan het einde van de eeuw.

Vervolgens komt in de verzen 3-4 een serie beloften, weer in chiastische of omgekeerde volgorde (a,b,b,a; zie bij Jesaja 40:21): Eerst is er
a. “het geknakte riet” in vers 3 dat Hij niet zal verbreken en dan
---b. de “uitdovende vlaspit” die Hij niet zal uitblussen. Vers 4 begint met
---b. “niet uitdoven”, waarna volgt
a. “niet geknakt worden”, in de zin van niet ontmoedigd worden.

Hij zal “het geknakte riet” niet verbreken en ook zal Hij Zelf “niet geknakt worden” (a + a), want Hij is in Zichzelf de sterke Die Zich het lot van de geknakte aantrekt. Hij zal de “uitdovende vlaspit”, dat is de bijna uitgedoofde vlaspit, niet helemaal “uitdoven” en ook zal Hij Zelf “niet uitdoven” (b + b), want Hij is in Zichzelf het volle licht dat licht brengt waar het bijna uitgedoofd is. Zo zal Hij ervoor zorgen dat Zijn beproefden in Zijn heerlijkheid zullen delen.

We zien hier Zijn liefdevolle zorg voor ons nu en dat mag ons bemoedigen. Als we ons soms als geknakt riet voelen, alleen maar geschikt om volledig afgebroken te worden of we voelen dat ons licht zo armetierig brandt, laten we dan denken aan Zijn verlangens voor ons. We mogen naar Hem toe gaan om in genade hernieuwd te worden en herstel van krachten van Hem te krijgen.

Er is niets van waarde in geknakt riet. Het doet denken aan het gebroken hart, vertrapt door ruwe behandeling. Zonder enige weerstand wordt het weggeworpen. Het geknakte riet is een beeld van verootmoediging (Js 58:5). Een rietstengel kun je gebruiken als staf, maar een eenmaal geknakte rietstengel is niet meer te gebruiken, ja, het kan je verwonden (Js 36:6). Normaal zou je zo’n stengel weggooien, maar de Knecht doet het anders.

Het geknakte riet is het toonbeeld van zwakheid in een wereld waarin alleen plaats is voor de sterksten. Ook in de gemeente wordt het als niets geacht. Maar de Heer is in staat van dit geknakte riet een muziekpijp te maken of een meetstok voor het nieuwe Jeruzalem (Op 21:15). Hij is gekomen voor hen die gebroken van hart zijn (Js 61:1). Hij legt hun geen ijzeren roede op, maar reikt hun de gouden scepter van Zijn genade toe (Es 5:2). Hij is Zelf verbroken of verbrijzeld (Js 53:5,10; Gn 3:15).

De walmende of uitdovende vlaspit geeft nauwelijks licht en warmte en is ook niet meer in staat een ander aan te steken. Het spreekt van een klein vonkje geloof dat gevonden wordt in het hart van een mensenkind dat het uitroept: “Ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp!” (Mk 9:24). Vaak brandt de liefde in onze harten zo zwak, dat alleen Hij Die alle dingen weet, ook weet dat er toch nog een sprankje liefde aanwezig is (Jh 21:15-17). Zo kan Hij Petrus in zeven weken veranderen van een bijna gedoofde vlam tot een vlam die drieduizend zielen in vlam zet op de Pinksterdag (Hd 2:14,37-41).

Omdat Hij niet geknakt en uitgedoofd wordt, zal Hij het recht op aarde brengen. Hij zal het recht niet door compromissen tenietdoen, maar in trouw en volgens de waarheid uitvoeren. Hij zal ervoor zorgen dat door onderwijs in de wet het recht bekendgemaakt wordt en gehandhaafd blijft. Daarmee voorziet Hij in het verlangen dat er naar dit onderwijs is. Dan zal de vraag: “Waar is de God van het oordeel [of: recht]”? (Ml 2:17) definitief worden beantwoord.

Het recht zal op aarde worden gebracht bij de terugkeer van de Heer Jezus naar de aarde (Ps 72:1-2). De Heer Jezus wacht op het uur van Zijn Vader. Als de satan Hem de koninkrijken van deze wereld aanbiedt, wil Hij die niet ontvangen (Mt 4:8-10). De dag komt dat de belofte van de Vader in vervulling gaat en Hij tegen Hem zegt: “Eis van Mij en Ik zal [U] de heidenvolken [als] Uw eigendom geven, de einden der aarde [als] Uw bezit” (Ps 2:8).

Js 42:5-7 | De Knecht geroepen en Zijn werk

5  Zo zegt God, de HEERE,
Die de hemel heeft geschapen en hem heeft uitgespannen,
Die de aarde heeft uitgespreid en wat daarop uitspruit,
Die de adem geeft aan het volk [dat] daarop is,
en de geest aan hen die daarop wandelen:
6  Ík, de HEERE, heb U geroepen in gerechtigheid,
Ik zal [U] bij Uw hand grijpen,
Ik zal U beschermen en Ik zal U stellen
tot een verbond voor het volk, tot een licht voor de heidenvolken,
7  om blinde ogen te openen,
om gevangenen uit de kerker te leiden,
uit de gevangenis wie in duisternis zitten.

Nadat de HEERE de hoorders heeft opgeroepen Zijn Knecht te aanschouwen, richt Hij Zelf Zich in vers 6 tot Hem. Als inleiding beschrijft Hij Zijn almachtige kracht (vers 5). Hij spreekt van Zichzelf als “God, de HEERE”, Namen die tot uitdrukking brengen dat Hij de Almachtige en de Eeuwige is. Hij verklaart dat Hij de Schepper (of Samensteller) is van hemel en aarde en alles wat de aarde voortbrengt. Hij is ook de Gever van leven en geest aan de mensen. Hiermee wijst de HEERE Zijn Knecht op de kracht die Hij heeft om Hem te ondersteunen. Het klinkt als het “Mij is gegeven alle macht in hemel en op <de> aarde” waarmee de Heer Jezus Zijn discipelen bemoedigt in Zijn opdracht aan hen om al de volken tot discipelen te maken (Mt 28:18-19).

Deze geweldige voorstelling is de basis van wat volgt. Die grote Persoon heeft Zijn Knecht geroepen (vers 6). Het is een roeping “in gerechtigheid”, dat wil zeggen een roeping die volkomen beantwoordt aan al de rechtvaardige eisen die God stelt en waaraan iemand moet voldoen om die roeping te kunnen waarmaken (vgl. Mt 3:15).

Tegelijk belooft de HEERE dat Hij zal helpen en behoeden in het vervullen van de taak waartoe Hij heeft geroepen. Het bij de hand grijpen wijst op Zijn nabijheid, Zijn gunst en genegenheid voor Hem, Zijn raad en leiding en de kracht die de Knecht van Hem als Mens ontvangt om Zijn werk te doen. Hem behoeden wil zeggen dat Hij Zijn Knecht zal beschermen tegen aanvallen tot het de tijd is dat Hij aan Zijn vijanden wordt overgeleverd.

De Knecht is gesteld “tot een verbond voor het volk”, dat is Israël. Hieruit blijkt dat een andere Persoon dan Israël de Knecht is (vgl. Js 41:8-9). In Hem zal alles worden vervuld wat de HEERE Zijn volk heeft beloofd en waartoe Hij Zich door een verbond heeft verplicht. Hij is ook gesteld “tot een licht van de heidenvolken”. Ook de volken zullen door Hem gezegend worden. Hier zien we dat dit veel meer inhoudt dan het herstel van Israël uit de ballingschap. De Knecht komt om licht en behoudenis tot de volken te brengen.

De zegenrijke uitwerking van de positie die de HEERE Hem heeft gegeven, zal in het vrederijk worden waargemaakt door de Heer Jezus, de Knecht van de HEERE. Hij zal ogen openen en vrijheid en licht geven (vers 7), want Israël, zo zien we verderop (vers 18), is een dove en blinde knecht van de HEERE. Het openen van de ogen van blinden is het getuigenis dat de Heer Jezus aan Johannes de doper laat geven als deze vraagt of Hij de Messias is (Mt 11:4-5a{223}).

Nooit zijn in het Oude Testament de ogen van lichamelijk blinden geopend. Een van de kenmerkende tekenen van de Messias is het openen van de ogen van blinden. De geestelijke betekenis van het openen van de ogen van blinden is onwetenden onderwijzen en hen bekendmaken met God en de weg van de behoudenis (Hd 26:18).

We mogen deze dingen in tweede instantie ook op onszelf als dienaren van God toepassen, zoals de Heer Jezus aan Paulus laat zien door dit vers aan te halen voor zijn dienst (Hd 26:16-18). Hij Die ons heeft geroepen, zal onze hand vastpakken en ons behoeden en ons dienaren van Zijn evangelie maken. Hij zal ons in staat stellen licht en vrijheid te brengen aan hen die in geestelijke duisternis en gevangenschap van de zonde zijn.

Js 42:8-9 | Alleen de HEERE kan voorzeggen

8  Ik ben de HEERE – dat is Mijn Naam;
Mijn eer zal Ik aan geen ander geven,
evenmin Mijn lof aan de [afgods]beelden.
9  De voorgaande dingen – zie, ze zijn gekomen!
Nieuwe dingen verkondig Ik;
voordat ze ontkiemen,
doe Ik [ze] u horen.

“HEERE” (vers 8) is de Naam waarmee Hij Zichzelf aan Mozes heeft geopenbaard als garantie dat Hij Zijn woord zal vervullen met betrekking tot Zijn zending (Ex 3:14-15). Die Naam is ook de garantie voor de verlossing van Zijn volk (Ex 6:2-6). Zijn Naam is de garantie van de vervulling van Zijn Woord. Zijn eer geeft Hij niet aan de afgoden van de volken en kan Hij met niemand delen. De Heer Jezus krijgt die eer (Fp 2:9), want Hij is de HEERE.

Op de verklaring van Zijn Naam volgt de gezaghebbende verzekering dat Hij Zijn eer en lof aan niemand en niets anders geeft. Het is een bekrachtiging van de betekenis van Zijn Naam. Zijn ‘eer’ of ‘heerlijkheid’ is de openbaring van Zijn natuur, kenmerken en kracht. De openbaring van Zijn heerlijkheid lokt de lofprijzing uit bij hen aan wie die openbaring wordt gegeven. Heerlijkheid en lof horen bij elkaar en ze horen bij niemand anders dan bij God. Dat moeten alle afgodendienaren weten.

Tegen de achtergrond van het contrast met de afgoden moet ook de tweevoudige verklaring van vers 9 worden gezien. De eerste verklaring gaat over “de voorgaande dingen”. Wat God heeft voorzegd dat zou gaan gebeuren op de tijd die is aangegeven, is ook zo gebeurd. Ook zijn er “nieuwe dingen” aangekondigd (Js 42:1-7) die nog niet zijn vervuld, maar die op hun tijd evengoed in vervulling zullen gaan. De HEERE maakt alles van tevoren bekend. Geen andere god kan dat.

Js 42:10-12 | Oproep om de HEERE te loven

10  Zing voor de HEERE een nieuw lied,
Zijn lof vanaf het einde der aarde,
u die de zee en al wat daarin is, bevaart,
u, eilanden en wie daarop wonen.
11  Laten de woestijn en zijn steden [hun stem] verheffen,
de dorpen [waar] Kedar woont.
Laten zij die in de rotsen wonen, juichen,
het vanaf de bergtoppen uitjubelen.
12  Laten zij de HEERE eer geven,
en Zijn lof op de eilanden verkondigen.

De verzen 10-17 zijn van toepassing op het vrederijk. Dit gedeelte bevat enkele van de ‘nieuwe dingen’ van vers 9. Zo is er, nadat de verlossing is genoemd (vers 9) “een nieuw lied” (vers 10). Het is het lied van lofprijzing dat de volken zullen zingen die zich vroeger in geestelijke duisternis hebben bevonden. Het eerste lied van de Bijbel, het lied van Mozes (Ex 15:1), wordt gezongen door een verlost volk. Dat geldt straks ook voor het lied van Mozes en het Lam (Op 15:3). Dat geldt ook hier in de verzen 10-12. Het werkwoord ‘zingen’ wordt nooit gebruikt voor engelen. Zingen is voorbehouden aan verlosten.

Het is een algemene oproep die over de hele aarde klinkt. De oproep begint bij hen die het verst weg zijn, de zeelieden; hij gaat verder naar hen die vlakblij wonen, namelijk de Arabieren in de woestijn; en hij eindigt bij het Joodse volk dat in de hoge bergen woont.

Vers 11 spreekt over Kedar. Dat is de naam van de tweede zoon van Ismaël (Gn 25:13). In deze naam worden de Arabieren voorgesteld. Het is de verzamelnaam voor de Arabische stammen (Js 21:13-17; Ez 27:21). “Zij die in de rotsen wonen”, wordt ook wel vertaald met ‘bewoners van Sela’, een plaats waar de Edomieten woonden. De woestijn waarvan hier sprake is, is die van Arabië. De Arabieren zullen in de toekomst niet langer de valse profeet Mohammed volgen, maar de HEERE heerlijkheid geven en Zijn lof tot het uiterste van de aarde verkondigen (vers 12).

Js 42:13-17 | De HEERE trekt uit

13  De HEERE zal uittrekken als een held.
Hij zal de strijdlust opwekken als een strijdbare man,
Hij zal juichen, ja, Hij zal het uitschreeuwen,
Hij zal Zijn vijanden overweldigen.
14  Ik heb van oude tijden af gezwegen,
Ik heb Mij stilgehouden, Mij bedwongen.
Als een barende [vrouw] zal Ik het uitschreeuwen.
Ik zal verwoesten, ja, Ik zal tegelijk verslinden.
15  Ik zal bergen en heuvels woest maken
en al hun gras zal Ik doen verdorren.
Ik zal van rivieren eilanden maken
en [water]poelen doen opdrogen.
16  En Ik zal blinden leiden langs een weg [die] zij niet gekend hebben,
Ik zal hen doen gaan op paden die zij niet gekend hebben.
Ik zal vóór hen de duisternis veranderen in licht
en wat krom is in wat recht is.
Deze dingen zal Ik voor hen doen,
Ik zal hen niet verlaten.
17  [Maar] wie op gesneden beelden vertrouwen,
wie tegen gegoten beelden zeggen:
U bent onze goden,
die zullen terugwijken [en] diep beschaamd worden.

De HEERE zal de koning van het noorden tenietdoen (Dn 11:45) – en daarmee de heerschappij van de islam –, evenals de valse profeet van Zijn volk, de antichrist, samen met de tien koningen en het beest dat over hen regeert. Hij zal daartoe als een held uittrekken (vers 13). Als Zijn strijdlust ontbrandt en Hij de strijdkreet doet horen (vgl. Jl 3:16; Jr 25:30), hebben de vijanden geen schijn van kans meer.

Hij heeft Zich lang ingehouden (vers 14) en is niet openlijk tussenbeide gekomen om Zijn verdrukte volk, of het nu Israël of de gemeente betreft, te bevrijden. Dat geeft Zijn lankmoedigheid aan die zo kenmerkend is voor de tegenwoordige tijd waarin Hij het evangelie van Zijn genade laat verkondigen, ondanks alle tegenstand en lastering en afval (2Pt 3:9{224}).

Aan deze tegenwoordige tijd komt een einde. Gods zwijgen is niet eindeloos. Hij zal het uitschreeuwen. Het is alsof alle ingehouden woede over de goddeloosheid van de wereld en alles wat Zijn volk is aangedaan, eruit komt. Met de hitte van Zijn toorn zal Hij “bergen en heuvels”, als een beeld van de vijandige machten, en “al hun gras”, als een beeld van hun voorspoed en hun werken, verteren (vers 15). Alle bronnen van zegen zullen opdrogen, aan elke verkwikking zal een einde komen.

Daartegenover zal Hij Zijn volk barmhartigheid bewijzen. Hij zal hen die verblind zijn door de zonde de ogen openen voor hun nood en hun Zijn behoudenis doen zien (vers 16). Hij zal hen uit de ellende voeren en hen brengen op een weg van licht en zegen, op Zijn eigen weg van gerechtigheid en vrede. Hij zal de duisternis voor hen doen oplichten. De weg zal Hij van hindernissen bevrijden en die glad en begaanbaar maken.

In de eerste plaats ziet dit op de verlossing uit de Babylonische ballingschap en de weg waarlangs ze uit Babel teruggeleid worden naar Jeruzalem (vgl. Js 43:19). Het volk moet begrijpen dat niet Kores, maar de HEERE Degene is Die hen verlost. Kores is slechts een instrument in Zijn hand. Meer nog zal de HEERE in de eindtijd zo handelen ten gunste van Zijn volk. Ook is de beschrijving van Zijn handelen hier zo algemeen, dat we het kunnen toepassen op heel het verlossingswerk van de Heer Jezus – Hij is de HEERE – dat Hij voor Zijn hemelse volk, de gemeente, heeft verricht.

De HEERE onderstreept Zijn woorden met een plechtige dubbele verklaring, één in positieve en één in negatieve zin, waarbij beide verklaringen elkaar versterken: Hij zal het doen én Hij zal hen niet verlaten. Zo wordt elke twijfel uitgesloten.

Dit handelen van de HEERE heeft ook een gevolg voor de afgodendienaars (vers 17). Als ze zien wat Hij heeft gedaan voor hen die hun vertrouwen op Hem stellen, zullen ze vol schrik terugdeinzen en het schaamrood zal hun op de kaken komen. De dwaasheid van hun afgoderij en de nutteloosheid van hun afgoden zullen in het volle licht worden gesteld.

Js 42:18-19 | Doof en blind

18  Doven, hoor!
Blinden, kijk en zie!
19  Wie is er zo blind als Mijn dienaar,
doof zoals Mijn bode [die] Ik zend?
Wie is blind zoals de volmaakte,
blind zoals de knecht van de HEERE?

In vers 7 zien we dat de Knecht van de HEERE de ogen van blinden opent. Hier in vers 18 zien we dat doven horen en blinden zien door het werk van de Knecht of Dienaar van de HEERE. Maar dan zegt vers 19 dat de dienaar van de HEERE blind en doof is. Het is duidelijk dat er in het boek Jesaja sprake is van twee knechten. Er is een knecht die blind en doof is (Js 6:10) en die eerst genezen moet worden voordat hij gebruikt kan worden door de HEERE. Die dienaar of knecht is Israël (Js 43:10). Er is ook een andere Knecht. Dat is niemand anders dan Christus, in Wie God al Zijn welbehagen gevonden heeft.

Deze verzen bevatten een krachtige en leerzame boodschap voor ons die door genade in Zijn dienst zijn geroepen. Veel komt op ons af wat onze blik op de Heer kan verduisteren en ons doof kan maken voor Zijn stem. Het zijn allemaal dingen waarop ons vlees maar al te zeer geneigd is te reageren. We worden op talloze manieren verzocht om te vergeten dat we op aarde zijn om eenvoudig de wil te doen van Hem Die ons heeft geroepen en gezonden. Het doen van onze eigen wil heeft alleen maar verdriet voor ons hart tot gevolg.

Js 42:20-22 | Ziende blind en horende doof

20  U ziet [wel] veel dingen, maar u let er niet op.
Hij doet [zijn] oren [wel] open, toch luistert hij niet.
21  De HEERE was [hem] genegen omwille van Zijn gerechtigheid,
Hij maakte [hem] groot [door] de wet, en luisterrijk.
22  Dit is echter een beroofd en uitgeplunderd volk;
vastgebonden in holen zitten zij allen,
opgesloten in gevangenissen.
Zij zijn een prooi geworden, en niemand redt;
een buit geworden, en niemand zegt: Geef terug!

In vers 20 wordt het verwijt van de blindheid en doofheid van het volk verder toegelicht. Ze zien wel veel, maar de werkelijke inhoud gaat aan hen voorbij omdat ze er niet op letten. Letterlijk staat er dat ze het niet ‘bewaren’ (Statenvertaling) of ‘bewaken’. De uitdrukkingen ‘bewaren’ – Hebreeuws samar – en ‘luisteren’ – Hebreeuws sama – zijn kenmerkend voor het boek Deuteronomium in verband met de wet van God (Dt 28:15; 29:2-4; vgl. Js 6:9-10).

Ze doen hun oren wel open, maar wat ze horen, dringt niet tot hen door. Dat komt omdat hun hart vet is geworden; het is niet op de HEERE gericht en ze jagen alleen hun eigen belangen na. Ze willen niet in Zijn wegen wandelen en zijn niet gehoorzaam aan Zijn wet. Toch is het Zijn voornemen geweest om hun vanuit Zijn Woord, de wet, Zijn heerlijkheid te tonen (vers 21).

Het is Zijn vreugde om hen “groot [door] de wet en luisterrijk” te maken. Dit kan ook vertaald worden met “een grote, heerlijke onderwijzing geven”. Het gaat hier om de wet, echter niet in de beperkte zin van de tien geboden, maar in al de heerlijke uitspraken die een God openbaren Die met Zijn wet, Zijn onderwijzingen, de zegen van Zijn volk op het oog heeft. Zijn gerechtigheid verlangt daarnaar, maar hun ongerechtigheid heeft dat onmogelijk gemaakt.

Het voornemen van God heeft zijn volle vervulling in het volmaakte leven van de Heer Jezus op aarde gevonden. We zien dat het Zijn lust is om Gods wil te doen. Gods wet is in Zijn binnenste en bepaalt Zijn hele leven (Ps 40:9{225}), dat van begin tot eind wordt gekenmerkt door volmaakte gehoorzaamheid (Fp 2:8). De HEERE heeft in de Persoon van Zijn Zoon de wet groot en heerlijk gemaakt, zowel in Zijn leven als in Zijn dood. Bij Hem zien we in alles de heerlijkheid van de wet in contrast met de wegen van het volk aan wie de wet is gegeven.

Het volk bevindt zich in een toestand van verharding. In plaats van God te verheerlijken door de wet te onderwijzen aan de volken om hen heen hebben ze Gods wet, Zijn ‘heerlijke onderwijzing’, naast zich neergelegd. Als gevolg daarvan zijn ze overgeleverd in handen van de heidenvolken. Het is een volk dat “beroofd en uitgeplunderd” is (vers 22). Het is ook een volk dat in kerkerholen en gevangenissen geboeid en opgeborgen is. Er is geen bewegingsvrijheid meer. Ze hebben zelf verlossing nodig.

Dat is ook in geestelijk opzicht het geval als een gelovige buiten de wil en de weg van God gaat leven. Dan zullen geestelijke machten zo iemand beroven van alle christelijke waarden en hem tot een slaaf van de zonde en tot oneer van God maken.

Js 42:23-25 | Indringende vragen

23  Wie onder u neemt dit ter ore?
[Wie] slaat er acht op en hoort wat hierna zal zijn?
24  Wie heeft Jakob tot buit gegeven
en Israël [overgeleverd] aan rovers?
Is het niet de HEERE, Hij tegen Wie wij gezondigd hebben?
Want zij wilden in Zijn wegen niet gaan
en zij luisterden niet naar Zijn wet.
25  Daarom heeft Hij over hem uitgestort Zijn grimmige toorn
en het geweld van de oorlog.
Dit heeft hem rondom in vlam gezet, maar hij merkt het niet op;
het heeft hem in brand gestoken, maar hij neemt het niet ter harte.

Met vers 23 begint het laatste deel van dit hoofdstuk, waarin een laatste serie van indringende vragen wordt gesteld. Deze vragen staan in verband met wat eraan is voorafgegaan en hebben direct te maken met de jammerlijke toestand waarin het volk zich bevindt. De vraag is hier waarom een volk dat bestemd is om een knecht van de HEERE te zijn, aan wie de wet, het onderwijs van God, toevertrouwd is, niet in staat is om deze taak te vervullen, ja, zelf verlossing nodig heeft. Wie van hen zal deze les, deze vraag, ter harte nemen?

Het lijden door de hand van de heidenvolken zal nog groter worden. Slechts een overblijfsel zal in het vervolg luisteren. “Wat hierna zal zijn”, ziet op de toekomst. Het houdt de oproep in om met de toekomst bezig te zijn. De gevolgen daarvan voor het praktische leven zullen niet uitblijven. Alleen het overblijfsel zal erkennen dat het lijden dat over het volk is gekomen, door de HEERE is bewerkt (vers 24).

Zij zullen erkennen dat de ballingschap het gevolg is van hun eigen zonden. De eerste ballingschap is die naar Babel. Daar zijn ze zeventig jaar geweest omdat zij de wet niet hebben gehouden en afgoderij hebben gepleegd. De andere ballingschap is die naar alle uithoeken van de aarde voor een periode die nu al zo’n tweeduizend jaar duurt. Waardoor komt dat? Het is vanwege de verwerping van de Heer Jezus (vgl. Gn 42:21{226}).

Omdat de goddeloze massa van het volk niet wil luisteren, zullen nog intensere plagen hen treffen (vers 25). Nog erger dan de tuchtiging zelf is het niet onderkennen dat de HEERE dit over hen brengt. Deze dingen worden geschreven om ons te leren erkennen dat de kastijdende hand van de Heer in ons leven wordt bestuurd door Zijn genadige voornemen, wijsheid en liefde.

Jesaja 43

Js 43:1-7 | De liefhebbende God

1  Maar nu, zo zegt de HEERE,
uw Schepper, Jakob, uw Formeerder, Israël:
Wees niet bevreesd, want Ik heb u verlost,
Ik heb u bij uw naam geroepen, u bent van Mij.
2  Wanneer u zult gaan door het water, Ik zal bij u zijn,
door rivieren, zij zullen u niet overspoelen.
Wanneer u door het vuur zult gaan, zult u niet verbranden,
geen vlam zal u aansteken.
3  Want Ik ben de HEERE, uw God,
de Heilige van Israël, uw Heiland.
Ik heb Egypte als losgeld voor u gegeven,
Cusj en Seba in uw plaats.
4  Sinds u kostbaar bent in Mijn ogen,
bent u verheerlijkt en heb Ík u liefgehad.
Daarom heb Ik mensen gegeven in uw plaats
en volken in plaats van uw ziel.
5  Wees niet bevreesd, want Ik ben met u.
Vanwaar [de zon] opkomt, zal Ik uw nageslacht halen
en vanwaar [hij] ondergaat zal Ik u bijeenbrengen.
6  Ik zal zeggen tegen het noorden: Geef!
En tegen het zuiden: Weerhoud niet!
Breng Mijn zonen van ver,
en Mijn dochters van het einde der aarde.
7  Ieder die genoemd is naar Mijn Naam,
die heb Ik tot Mijn eer geschapen, die heb Ik geformeerd, ja, die heb Ik gemaakt.

Met de woorden “maar nu” gaat de HEERE ineens van het oordeel over naar de troost (vers 1). Deze uitdrukking is typerend voor Jesaja, hij gebruikt hem vijftien keer, en ook voor Jeremia, die hem twaalf keer gebruikt. De HEERE verlaat Zijn klacht over de verblinde, verharde en onbekeerlijke toestand van Israël om Zijn handelingen in verbinding met Zijn verbond in verleden, heden en toekomst te ontvouwen. In deze en de volgende verzen komt het Goddelijke “Ik” rond de vijfendertig keer voor, wat sterke nadruk legt op het persoonlijk handelen van God.

Die handelingen zijn allemaal gebaseerd op Zijn scheppingsmacht en Zijn verlossende genade. Voor ons, die staan in de vervulling van het verzoenend offer van Christus en de bediening daarvan aan ons door Zijn Heilige Geest, zijn Gods onherroepelijke zekerheden en beloften in dit gedeelte dubbel kostbaar.

Het handelen van God wordt in de verzen 1-7 chiastisch weergegeven. Chiasme is een Hebreeuwse dichtvorm die een symmetrisch spiegelbeeld geeft met nadruk op het middelste gedeelte. De chiastische structuur in deze verzen is als volgt:

a. Vers 1
---b. Vers 2
------c. Vers 3
------c. Vers 4
---b. Verzen 5-6
a. Vers 7

a. Het eerste en het laatste deel van dit gedicht, vers 1 en vers 7 (2 x a.), maken duidelijk dat Israël vanwege zijn speciale band met God Zijn genade zal ervaren. Hij is hun Schepper en zal hen daarom nooit verlaten.
b. Vers 2 en de parallelle verzen 5-6 (2 x b.) geven de bemoediging te mogen weten dat geen macht ooit het uitverkoren volk zal kunnen verdelgen.
c. Ten slotte maken vers 3 en vers 4 (2 x c.) als middelpunt duidelijk hoe kostbaar Israël is voor God. God zal altijd de losprijs betalen die nodig is om Zijn volk te verlossen. Wat een bemoediging!

De verandering van rechtvaardige verontwaardiging naar liefdevolle vertroosting en vertroostende beloften en verzekeringen is buitengewoon betekenisvol. Het laat zien dat het herstel niet kan worden bewerkt door enige verdienstelijke inspanning van de kant van het dwalende volk. Aan hun verschrikkelijke nood kan alleen worden tegemoetgekomen door Goddelijke genade.

De liefde van God is niet sentimenteel. Zijn liefde wordt nooit uitgeoefend ten koste van Zijn heiligheid en gooit het nooit op een akkoordje met Zijn gerechtigheid. De liefde die kastijdt, is van eerdere datum dan de kastijding. Hij heeft Zijn volk lief, voordat het afdwaalt waardoor Zijn kastijding nodig wordt.

In Zijn liefde heeft de HEERE hen geschapen. De uitdrukkingen die hier worden gebruikt, brengen ons terug naar de schepping (Gn 1:1; 2:4-7). Dit maakt duidelijk dat dezelfde God Die de hemel en de aarde geschapen heeft, ook het volk Israël heeft geformeerd. Diezelfde God wil nu Zijn barmhartigheid betonen. Het ontstaan van Israël is een bovennatuurlijke handeling naar aanleiding van een voorgenomen raadsbesluit. Ook heeft Hij hen in Zijn liefde geformeerd.

Dit is een bovennatuurlijk proces dat Hij Zich eveneens had voorgenomen en waarvan Hij getuigt in Zijn handelingen met de aartsvaders en het nageslacht van Jakob. In Zijn liefde heeft Hij hen ook verlost. Steeds weer heeft Hij het volk eraan herinnerd dat niets anders dan Zijn directe macht hen uit Egypte heeft verlost. Ten slotte heeft Hij hen in Zijn liefde geroepen bij hun naam.

Het roepen bij de naam heeft in de Schrift de gedachte aan tederheid die zich verheugt in het bezit van de geroepene. Zo heeft Hij Zijn eigen schapen bij hun naam geroepen en uitgeleid (Jh 10:3). Schepping, verlossing en roeping zijn ook ons deel. Wij zijn geschapen in Christus Jezus (Ef 2:10), verlost door Zijn bloed (Ef 1:7) en geroepen door Zijn genade (Gl 1:15). De bemoediging “wees niet bevreesd” is gebaseerd op de bewijzen van Gods barmhartigheid in het verleden.

De HEERE belooft hun Zijn tegenwoordigheid als zij door het water en door rivieren gaan, wat herinnert aan hun gaan door het water van de Rode Zee en door de rivier de Jordaan (vers 2). Vervolgens verzekert Hij hen ervan dat Hij bij hen zal zijn als ze door het vuur van de ballingschap (Js 42:25) en de grote verdrukking gaan (vgl. Dn 3:25{227}; Ps 66:12{228}).

In dit verband spreekt water voor ons van gevaren die voortkomen uit omstandigheden van het dagelijkse leven, beproevingen van het geloof in de gewone dingen van het leven. Vuur spreekt van vervolging. Beide vormen kunnen in het leven van de gelovige voorkomen. Het zijn hindernissen die we op ons pad tegenkomen om ons in onze weg te blokkeren, maar waar de Heer ons doorheen helpt.

Het is Gods voornemen om de vrees uit ons hart te bannen en ons geloof te versterken door alles wat vervat is in de verzekering: “Want Ik ben de HEERE, uw God” (vers 3). Deze namen spreken van Zijn majesteit en de grootheid van Zijn oneindig Wezen en Zijn almachtige kracht. Hij is hun Verlosser. Maar als Hij hen verlost, doet Hij dat ook als “de Heilige van Israël”. Nooit handelt Hij in strijd met Zijn heiligheid en gerechtigheid; integendeel, Zijn handelen vloeit daaruit voort.

Voor de verlossing van Zijn volk betaalt Hij met andere volken. Als Kores Zijn volk laat gaan, geeft Hij hem er andere volken voor in de plaats. “Een goddeloze is losgeld voor de rechtvaardige” (Sp 21:18). Daarvoor moet Israël wel eerst rechtvaardig voor God staan. Hoe God dat bewerkt, zien we in de volgende hoofdstukken. Nooit zal Hij iemand iets schuldig zijn. Hij handelt zo ten gunste van Zijn volk omdat dit volk kostbaar is in Zijn ogen (vers 4). Hij schat het hoog in en heeft het lief boven andere volken. De gebruikte taal hier is die van een bruidegom tot zijn bruid.

Wat de HEERE doet, is een daad van pure genade, want het volk heeft het niet verdiend. Het is in zichzelf niet beter dan andere volken. Zo mogen we ook aan onszelf denken. We zijn “gerechtvaardigd” en “aangenaam gemaakt” voor God. Dat zijn we niet in onszelf, maar “in de Geliefde” (Ef 1:6b). De Vader heeft ons lief, zoals Hij de Zoon liefheeft (Jh 17:23).

De verzen 5-6 geven aan dat de HEERE Zijn volk vanuit alle windstreken zal verzamelen en hen in Zijn land zal brengen. Dit zal in de eindtijd gebeuren. De heidenvolken ten noorden en ten zuiden van Israël gebiedt Hij om hen, die Hij “Mijn zonen” en “Mijn dochters” noemt, vanuit de uiterste plaatsen naar Zijn land terug te brengen. Als reden voor dit handelen herhaalt Hij de vertroostende boodschap van vers 1.

Hij vereenzelvigt Zich met hen door over hen te spreken als “ieder die genoemd is naar Mijn Naam” (vers 7). Het ziet zowel op identificatie in karakter met Hem Zelf als op bezit van Hem om Zijn heerlijkheid en genade tentoon te spreiden. Ze vormen Zijn bezit om Zijn eer uit te stralen.

Hij heeft hen “geschapen” in een daad van macht waardoor Hij hen als volk heeft doen ontstaan. Dat Hij hen heeft “geformeerd”, ziet op het proces van Zijn genade om wat Hij heeft geschapen zo te veranderen, dat het Zijn heerlijkheid weerspiegelt. Hij heeft hen ook “gemaakt” tot wat ze zijn, wat ziet op de voltooiing van Zijn Goddelijk werk. In deze drie handelingen zit een climax: scheppen, formeren, voleinden.

Deze drie aspecten zijn ook van toepassing op ons, christenen. Ze brengen de wonderen van Gods raadsbesluiten en macht en de rijkdom van Zijn genade tot uitdrukking. Hij heeft ons geschapen in Christus, Hij verandert ons door de werkzame kracht van de Heilige Geest en zal ons volmaken bij de komst van de Heer.

Js 43:8-13 | Niemand is met God te vergelijken

8  Laat het volk dat blind is, al heeft het ogen,
en de doven, al hebben zij oren, uittrekken.
9  Laten alle heidenvolken samenkomen
en de volken zich verzamelen.
Wie onder hen kan dit verkondigen?
Of laten zij ons de dingen van vroeger doen horen.
Laten zij hun getuigen naar voren brengen, opdat zij in het gelijk gesteld worden,
en men zal horen en zeggen: Het is de waarheid!
10  U bent Mijn getuigen, spreekt de HEERE,
en Mijn dienaar die Ik verkozen heb,
opdat u het weet en Mij gelooft,
en begrijpt dat Ik Dezelfde ben:
vóór Mij is er geen God geformeerd
en na Mij zal er geen zijn.
11  Ik, Ik ben de HEERE,
buiten Mij is er geen Heiland.
12  Ík heb verkondigd en Ik heb verlost, en Ik heb [het] doen horen,
en er was geen vreemde [god] onder u.
U bent Mijn getuigen, spreekt de HEERE,
dat Ik God ben.
13  Ook voor de dag er was, ben Ik,
en er is niemand die uit Mijn hand kan redden.
Ik zal werken, en wie zal het keren?

Het bevel in vers 8 wordt niet gegeven om Israël uit ballingschap terug te brengen. Dat is het geval in vers 5. Hier is het een algemene opdracht aan de volken om Zijn volk te laten gaan. Het volk is dan niet langer blind en doof (vgl. Js 42:18).

De heidenvolken worden vergaderd in een rechtszitting (vers 9). Voordat zij de rijkdom van het vrederijk zullen kunnen genieten, zullen zij gebracht moeten worden tot de erkenning van de feiten aangaande de ware God, in tegenstelling tot hun afgoden en bijgeloof. De uitdaging luidt dat de volken maar hun getuigen naar voren brengen, opdat zij gerechtvaardigd worden. Die getuigen zijn er natuurlijk niet. Het enige alternatief is de erkenning, “het is de waarheid” dat er maar één ware en levende God is.

In vers 10 verklaart de HEERE dat het volk Israël Zijn “getuigen” zijn (vgl. Js 44:8). Het volk is altijd Zijn getuige geweest aangaande het bestaan van de HEERE, maar als zij hersteld zijn, zullen zij zowel getuige als dienaar zijn. Zij getuigen van de niet begonnen en zelfstandig bestaande natuur van Zijn Wezen. “Dat Ik Dezelfde ben” of ‘Ik ben Hij’ is de verklaring dat Hij exclusief en eeuwig in het verleden en de toekomst God is.

We zien hier ook het wonder dat een blinde en dove dienaar als getuige geroepen kan worden in deze hemelse rechtszaal. Dit is een aanwijzing dat God een wonder gaat verrichten aan deze dienaar. Aan ons is dit wonder gebeurd, waardoor de Heer tegen ons zegt: “U zult Mijn getuigen zijn” (Hd 1:8).

Omdat Zijn Wezen geen begin en geen einde heeft, is de gedachte aan een ander wezen los van Hem met kenmerken van een godheid een tegenspraak in zichzelf. Hoe leeg en nutteloos zijn dan ook de pogingen van de heidenen om aan te tonen dat de voorwerpen van hun aanbidding ware goden zijn. En dat niet alleen, maar hoe volkomen gedoemd tot falen zal de poging van de mens van de zonde zijn om de onder hem staande volken te dwingen hem als God te vereren (2Th 2:3). Het oordeel over deze godslasterlijke arrogantie zal door de Zoon van God Zelf worden voltrokken (2Th 2:8).

De tweede verklaring dat Zijn aardse volk Zijn getuigen zijn, wordt verbonden met de feiten dat Hij alleen de Heiland is en dat niemand uit Zijn hand kan redden (verzen 11-13). Het feit van het ontstaan van Israël en dat Israël nog steeds bestaat, is het bewijs en getuigenis van het feit dat de God van Israël de enige God is.

Hij is niet alleen de Eeuwige, Hij is ook de Almachtige. Niet alleen kan niemand Hem verhinderen iets te vestigen, maar niemand kan ook veranderen wat Hij heeft gevestigd. Als dit waar is met betrekking tot Zijn aardse, nationale getuigen, laten wij er dan moed en nieuwe kracht uit putten als degenen die Hij heeft geroepen om Zijn getuigen te zijn door het evangelie.

Js 43:14-15 | Het instrument tot verlossing

14  Zo zegt de HEERE,
uw Verlosser, de Heilige van Israël:
Ter wille van u heb Ik [iemand] naar Babel gezonden
en Ik heb hen allen vluchtend doen afdalen,
namelijk de Chaldeeën, in de schepen waarover zij [voorheen] juichten.
15  Ik ben de HEERE, uw Heilige,
de Schepper van Israël, uw Koning.

Met vers 14 begint een nieuw gedeelte dat doorloopt tot Jesaja 44:5. In dit gedeelte laat de HEERE aan de volken zien dat Hij de Verlosser van Israël is. Dat ziet niet alleen op Zijn werk van verlossing in het verleden (vers 18), maar Hij kondigt ook een nieuw werk van verlossing aan (vers 19). De onderwerpen in dit nieuwe gedeelte zijn oordeel (Js 43:14-21), bevrijding (Js 43:22-28) en de uitstorting van de Geest (Js 44:1-5).

Het eerste deel gaat over de uitoefening van de toorn van God over de Chaldeeën die zij over zich hebben afgeroepen door hun mishandeling van Gods volk. “Ter wille van u”, dat wil zeggen ter wille van het voornemen om Zijn volk te verlossen, heeft Hij iemand als voltrekker van Zijn oordeel naar Babel gezonden. Dat blijkt Kores te zijn. Het optreden van deze Kores zal tot gevolg hebben dat hun oorlogsvloot waarover ze jubelen en waarop ze trots zijn, zal worden gedegradeerd tot een vluchtvloot.

Met het oog op hun bevrijding geeft God een viervoudige herinnering aan Zijn volk van Wie Hij is (vers 15):
1. Als de “HEERE” is Hij de God van het verbond.
2. Als “uw Heilige” staat Hij in contrast met hun onheilige verlaten van Hem en het onheilige karakter van hun heidense overheersers. Zijn Naam wordt ontheiligd door de ballingschap, maar die Naam zal weer geheiligd worden door de verlossing van Israël (Ez 36:20-24).
3. Als “de Schepper van Israël” heeft Hij hen geschapen tot Zijn eer en zal Hij nooit toelaten dat zij definitief verworpen worden.
4. Als “uw Koning” zal Hij regeren tot zegen voor Zijn volk, in tegenstelling tot de altijd weer falende koningen van Israël en Juda en de volken van wie zij slaven zijn geworden, en vooral in tegenstelling tot de antichrist, de valse koning van Israël.

Js 43:16-21 | Een weg voor Gods volk

16  Zo zegt de HEERE,
Die een weg maakte in de zee
en een pad in machtige wateren,
17  Die strijdwagens en paarden deed uitrukken,
leger en macht,
zij liggen tezamen neer, zij zullen niet meer opstaan,
uitgedoofd zijn zij, uitgeblust als een vlaspit.
18  Denk niet aan de dingen van vroeger,
let niet op de dingen van het verleden.
19  Zie, Ik maak iets nieuws.
Nu zal het ontkiemen. Zult u dat niet weten?
Ja, Ik zal een weg aanleggen in de woestijn,
rivieren in de wildernis.
20  De dieren van het veld zullen Mij eren –
jakhalzen en struisvogels –
want Ik zal water geven in de woestijn,
in de wildernis rivieren,
om Mijn volk, Mijn uitverkorene, te drinken te geven.
21  Dit volk heb Ik Mij geformeerd.
Zij zullen Mijn lof vertellen.

Hij zal voor hen een weg in de zee banen en een pad door machtige wateren (vers 16). Zo heeft Hij dat vroeger gedaan, toen Hij in de Schelfzee voor hen een pad maakte (Ex 14:21-22). Dit is ook de ervaring van alle heiligen. De wateren van de naties woeden en gaan tekeer, de vijandschap en vervolging nemen toe, maar God heeft een pad voor Zijn volk. Dit pad heeft niet alleen betrekking op bevrijding uit moeilijkheden, maar ook op de verkondiging van het evangelie dat zijn weg gaat tot het vastgestelde einde.

Vers 17 geeft een herinnering, die ook geldt voor de huidige tijd, aan de alles omverwerpende macht van God met betrekking tot de legers van de volken. Wat de heersers ook bedenken, het is de HEERE die “strijdwagen en paarden deed uitrukken”. De rampspoeden van de oorlog zijn Zijn oordelen. Hierdoor wil Hij de harten van de mensen tot bekering brengen. Tevens zal Hij Zijn nationale voornemens vervullen en zal Hij het vuur van de strijd van de vijanden van Zijn aardse volk uitblussen en uitdoven. Zo is het met de farao en zijn ruiters gebeurd (Ex 14:23-31).

Dan mogen ze de droevige tijd van ontrouw en verdrukking vergeten (vers 18). Het kan ook betekenen dat ze niet meer aan vroeger moeten denken alsof God alleen in die tijd handelend voor Zijn volk is opgetreden. Ze mogen zich richten op het nieuwe dat Hij gaat geven (vers 19). Hij is niet alleen de God van het verleden, Hij is ook de God van het heden en van de toekomst.

Laten we deze beloften toepassen op onze eigen ervaringen en de vier zinnen samennemen die bedoeld zijn tot onze troost in tijden van beproeving en moeiten:
1. door de wateren (vers 2) – ze zijn in zichzelf een middel om ons de ervaring te geven van de tegenwoordigheid van de Heer;
2. door het vuur (vers 2) – we worden verzekerd dat Hij ons bewaart;
3. in de zee en in de machtige wateren (vers 16) – hier voorziet God in een weg; moeilijke omstandigheden zijn een middel om ons het bewustzijn te geven van de leiding van God;
4. in de woestijn en in de wildernis (vers 19) – leiding en verkwikking zijn hier ons deel.

De wateren spreken van overweldigende beproevingen; de woestijn en de wildernis spreken van de toestand van de wereld om ons heen die ons, als we ons daar ongevraagd mee bezighouden, geestelijk zal doen lijden en terneerdrukken. Maar God heeft een weg te midden van zulke omstandigheden, een pad van gemeenschap met Hem, een pad van blijdschap en vruchtbaarheid.

In het verleden heeft God tijdens de uittocht een weg door de zee gemaakt en Hij heeft in de woestijn, vanuit de rots, een stroom, een rivier van water gegeven (1Ko 10:4). In de toekomst zal Hij iets nieuws geven. Hij zal een weg in de woestijn maken en rivieren (meervoud) in de wildernis. Het nieuwe houdt een zegen in voor de hele aarde, wanneer Gods aardse volk de zegeningen geniet van Zijn verlossingswerk.

Als het lijden van Israël tot een einde is gekomen, is er ook een einde gekomen aan het lijden van de schepping (Rm 8:21). Omdat God water in de wildernis geeft, zal het gedierte van het veld Hem eren (vers 20; Js 35:1-7). De zegeningen worden niet alleen verleend tot welzijn van mensen en dieren. Het hoofddoel is de eer van God Zelf (vers 21).

Js 43:22-25 | Israël en zijn ongerechtigheden

22  U hebt Mij echter niet aangeroepen, Jakob,
maar u hebt zich tegen Mij vermoeid, Israël.
23  U hebt Mij niet uw brandoffers gebracht van kleinvee
en [met] uw slachtoffers hebt u Mij niet geëerd.
Ik heb u [Mij] niet laten dienen met het graanoffer,
en Ik heb u niet vermoeid met wierook.
24  U hebt voor Mij met geld geen kalmoes gekocht,
en met het vet van uw slachtoffers hebt u Mij niet verzadigd.
Integendeel, u bent Mij tot last geweest met uw zonden,
u hebt Mij vermoeid met uw ongerechtigheden.
25  Ik, Ik ben het Die uw overtredingen uitdelgt omwille van Mijzelf,
en aan uw zonden denk Ik niet.

Het verschil tussen de aanklachten in de verzen 22-24 en de genade en barmhartigheid in vers 25 is groot en opvallend. Het eerste deel verhaalt de ongerechtigheden van Israël die bestaan uit vijf dingen die ze niet hebben gedaan en drie dingen die ze wel hebben gedaan. Hieruit blijkt dat de komende verlossing niet de verdienste van Israël is, noch vanwege hun trouw noch vanwege hun waardigheid. Geestelijk bevinden ze zich op een dieptepunt. In plaats van Hem aan te roepen zijn ze moe van Hem geworden (vers 22). In plaats van offers aan Hem te brengen zijn ze Hem lastiggevallen met hun zonden en hebben ze Hem vermoeid met hun ongerechtigheden.

Vers 23 zegt dat God hun geen last heeft opgelegd, maar in vers 24 zegt Hij dat hun zonden Hem zwaar wegen, als de last op een knecht. Hierbij denken we onwillekeurig aan het kruis. Ten koste van hoeveel heeft de Heer Jezus de last van de zonden van mensen op Zich genomen. We zullen nooit in staat zijn te beseffen hoe groot het gewicht voor God is geweest om Zijn Zoon niet te sparen, maar Hem voor ons over te geven (Rm 8:32).

In het licht hiervan kunnen we beter het contrast met vers 25 begrijpen. De liefde die hierin is geopenbaard, is niet ten koste gegaan van Goddelijke heiligheid en gerechtigheid, maar zij vormen er juist de basis van. “Omwille van Mijzelf” drukt de vrije genade uit waardoor onze zonden zijn verwijderd, want er is niets in de zondaar wat dit verdient. Door de soevereine handeling van Gods genade in de dood van Christus heeft Zijn gerechtigheid met de zonde afgerekend. Zijn genade en liefde hebben de zonde uitgewist.

Vers 25 is dan ook niet slechts een eenvoudige belofte, maar is een onderdeel van een argument. De verlossing van Israël is niet alleen een verlossing van de verdrukking door andere volken, het is ook en vooral een verlossing door vergeving van hun zonden en overtredingen.

Het ziet vooruit naar wat in de brief aan de Romeinen als het evangelie naar voren wordt gebracht. Daarin leren we dat er van de kant van de mens geen enkele verdienste is, dat rechtvaardiging door genade plaatsvindt en dat de voorwaarden berouw en geloof zijn. Door deze oudtestamentische voorbeelden krijgen we een dieper inzicht in de wegen van God met de mens.

Js 43:26-28 | Waarom het oordeel moet komen

26  Breng [het] Mij in herinnering, laten wij samen een rechtszaak voeren;
vertelt u [maar], opdat u in het gelijk gesteld wordt.
27  Uw eerste vader heeft gezondigd,
en uw uitleggers [van de wet] zijn tegen Mij in opstand gekomen.
28  Daarom zal Ik de leiders van het heiligdom ontheiligen,
Jakob prijsgeven aan de ban
en Israël aan beschimpingen.

Met Zijn oproep in vers 26 beveelt de HEERE Zijn volk na te gaan of zij zich kunnen herinneren of er een verdienste van hun kant is, waardoor Hij hen zou kunnen rechtvaardigen. Hij heeft zojuist gesteld dat Hij, en Hij alleen, hun overtredingen kan en wil uitdelgen en hen van hun schuld kan zuiveren. En verder dat, waar dit hun schuld is, Hij dat zal doen niet ter wille van hen, maar ter wille van Zichzelf.

Vereffening van de schuld kan alleen op de grondslag van genade. Het aanbod van genade is vernederend voor de hoogmoed van de mens. Het veronderstelt het totale onvermogen van de mens om zichzelf te redden. Als ze daar anders over denken, laat ze dan hun zaak, als in een gerechtshof, tegenover die van Hem naar voren brengen. Maar Israël kan geen antwoord geven en zwijgt.

Onmiddellijk aansluitend laat de HEERE de onmogelijkheid van hun succes zien. Hun eerste vader heeft gezondigd, waarbij we aan Jakob als de stamvader van het volk moeten denken (verzen 22,28). Hun woordvoerders, tussenpersonen tussen het volk en de HEERE, hebben tegen Hem overtreden (vers 27). We kunnen daarbij denken aan koningen, priesters en profeten. Het volk en ook hun leiders zijn zondaars vanaf het begin en hun hele geschiedenis door. Met het oog op hun volhardende onbekeerlijkheid, vooral van de oversten van het heiligdom, de priesters, is het oordeel onvermijdelijk (vers 28).

De uitdrukking “prijsgeven aan de ban” betekent de vernietiging van een volk dat zo diep in de zonde gezonken is, dat het geen bestaansrecht meer heeft (vgl. Jz 6:17-18,21; 1Sm 15:3). De heilige plaats is onheilig geworden en Israël is als Kanaän en Amalek geworden. Zonde betekent het doel missen ofwel het niet bereiken van Gods heerlijkheid. In plaats van tot eer van God te zijn is het volk tot totale oneer van God geworden. Alleen genade is hun hoop.

Jesaja 44

Js 44:1-5 | De Geest uitgegoten

1  Maar nu, luister, Jakob, Mijn dienaar,
Israël, die Ik verkozen heb!
2  Zo zegt de HEERE, uw Maker
en uw Formeerder van de [moeder]schoot af, Die u helpt:
Wees niet bevreesd, Mijn dienaar Jakob,
Jesjurun, die Ik verkozen heb.
3  Want Ik zal water gieten op het dorstige
en stromen op het droge.
Ik zal Mijn Geest op uw nageslacht gieten
en Mijn zegen op uw nakomelingen.
4  Zij zullen opkomen tussen het gras,
als wilgen aan de waterstromen.
5  De een zal zeggen: Ik ben van de HEERE,
een ander zal [zich] noemen met de naam Jakob,
[weer] een ander zal [met] zijn hand schrijven: Van de HEERE,
en de erenaam Israël aannemen.

De onbegrensde genade van God wordt schitterend gedemonstreerd in de openingsverzen van dit hoofdstuk. De verwijten en aanklachten van Jesaja 43 worden direct gevolgd door zekerheid en belofte, gebaseerd op Gods voorgenomen raadsbesluiten en scheppingshandelingen met betrekking tot het volk. Het is een bewijs dat Hij in de toorn denkt aan ontferming (Hk 3:2).

Het hoofdstuk begint met een Goddelijk “maar” (vers 1), nadat Hij in het laatste vers van het vorige hoofdstuk het oordeel heeft aangekondigd over de hardnekkige zondigheid van het volk (Js 43:28). Dit komt opmerkelijk overeen met het “maar” van het begin van Jesaja 43 (Js 43:1) dat in dezelfde zin aansluit op het laatste vers van het daaraan voorafgaande hoofdstuk (Js 42:25).

De HEERE herhaalt hier Zijn genadige uitspraken van het begin van Jesaja 43, waaraan Hij toevoegt dat Hij Israël heeft “verkozen”. In beide gedeelten gebruikt Hij voor de geboorte van Zijn volk woorden die ook in het verslag van de schepping van de mens voorkomen: scheppen (Gn 1:27), maken (Gn 1:16) en formeren (Gn 2:7). Het maakt Zijn voornemen en belofte aan Jakob onveranderlijk, ondanks het grote verval van Zijn volk.

Hij noemt hen zelfs “Jesjurun” (vers 2), een Hebreeuws woord dat ‘oprecht’ betekent en in de Septuaginta – de Griekse vertaling van het Oude Testament – vertaald is met ‘geliefde’. Het is een benaming die eerder door Mozes is gebruikt (Dt 32:15; 33:5,26) en die vooruitziet naar de toekomstige toestand van gerechtigheid van Israël. Deze naam staat wel in groot contrast met de naam “Jakob” die ‘hielenlichter’ betekent, dat wil zeggen bedrieger (Gn 27:36; 32:28). De HEERE maakt van hen de ‘oprechte’ en daarom kan Hij hen uitredden.

De beloften die volgen, zijn doortrokken van Goddelijke verrukking. De dorstigen worden verzadigd, het zaad van Jakob wordt gezegend door de uitstorting van de Geest – in het beeld van de uitstorting van water (vgl. Jh 7:38-39{229}) –, met als resultaat nationale en geestelijke vruchtbaarheid (verzen 3-4). Die tijd is nabij. De genade zal triomferen. Het is ook een vertroosting voor ons nu. Laten wij als Gods ‘Jesjurun’ wandelen en vervuld zijn met de Geest. Dan brengen wij vrucht voort.

Vers 5 voorzegt het gevolg voor de heidenen van het herstel van Israël. Het drievoudige getuigenis moet worden gelezen in het licht van Psalm 87 (Ps 87:4-5{230}). Daar worden enkele volken genoemd die zullen delen in het voorrecht de HEERE te kennen en die worden opgeschreven als geboren in Sion.

1. Onder de heidenen die in de zegen van het vrederijk zijn, zal de een zeggen dat hij de HEERE toebehoort.
2. Een ander zal de naam van Jakob uitspreken op een wijze die van grote eerbied getuigt. Het is dan niet langer de naam van smaad, van de bedrieger, maar de naam van een volk waaraan de HEERE Zich heeft verbonden als Zijn uitverkoren volk.
3. Weer een ander zal schriftelijk verklaren, “[met] zijn hand schrijven”, dat hij alleen aan de HEERE toebehoort en de naam ‘Israël’ als erenaam aannemen. Door het aannemen van de naam Israël geeft hij aan dat het dragen van die naam een grote eer betekent (vgl. Rm 11:12).
4. Er is een treffende parallel tussen dit vers en het resultaat van het evangelie dat wij prediken. Zoals in de toekomstige dag een heiden zal erkennen dat hij de HEERE toebehoort, zal iemand die zich vandaag bekeert, leren erkennen dat hij het eigendom van de Heer is (1Ko 3:23; Gl 3:29) en zo noemt hij ook de Naam van de Heer (2Tm 2:19).

Js 44:6-8 | Er is geen andere God

6  Zo zegt de HEERE, de Koning van Israël,
zijn Verlosser, de HEERE van de legermachten:
Ik ben de Eerste en Ik ben de Laatste,
en buiten Mij is er geen God.
7  En wie kan, zoals Ik, roepen,
het bekendmaken en het voor Mij uiteenzetten,
sinds Ik een eeuwig volk een plaats gegeven heb?
En laten zij de toekomstige dingen, dat wat komen zal, hun bekendmaken.
8  Wees niet angstig en wees niet bevreesd.
Heb Ik het u van toen af niet doen horen en bekendgemaakt?
Want u bent Mijn getuigen: is er ook een God buiten Mij?
Er ís geen [andere] rots, Ik ken er geen.

In vers 6 spreekt de HEERE er voor de derde keer over dat Hij de “Verlosser” (of: Losser) van Israël is (Js 41:14; 43:14). Dan stelt Hij Zichzelf op weer andere wijzen voor, die tegelijk nieuwe verwijten betekenen voor hun dwaze afgoderij. Hij zegt van Zichzelf: “Ik ben de eerste en Ik ben de laatste.” Dat doet Hij drie keer in Jesaja (Js 41:4; 44:6; 48:12). Ook de Heer Jezus noemt Zichzelf drie keer zo (Op 1:17; 2:8; 22:13), waarmee Hij Zijn Godheid laat zien en tevens de eenheid in de Godheid, het eeuwig voorbestaan en de absolute verhevenheid.

Het geeft aan dat alles wat geschapen is, bezield en onbezield, het bestaan aan Hem te danken heeft en dat het begin, de loop en het einde onder Zijn verheven controle staan. Daardoor mag Israël er zeker van zijn dat alle Goddelijke beloften en toezeggingen vervuld zullen worden, want ze zijn gedaan door Hem, Die hun “Koning”, “de HEERE van de legermachten” is.

In onze omstandigheden is Hij, Die ons heeft verlost, ook de Eerste en de Laatste, want Hij is God de Zoon (Jh 1:1). Hij staat aan het begin en aan het einde, want Hij is de Schepper (Ko 1:16). Hij is ook “de Alfa en de Oméga” (Op 22:13), de eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet, want Hij is het Woord van God (Jh 1:1). Hij staat aan het begin van ons nieuwe leven in Christus, Hij zal met ons zijn en zal al Zijn raadsbesluiten ten aanzien van ons vervullen. Zo is Hij ook het begin, de loop en de voleinding van onze speciale dienst die Hij ons heeft toevertrouwd.

In de verzen 7-8 herhaalt de HEERE wat Hij ook al eerder heeft gezegd (Js 41:22-23; 43:9-10). Er is maar één God, de Eerste en de Laatste, de ene ware God van het verleden, Die in staat is om de toekomst te bepalen en dus ook te verkondigen. Opnieuw spreekt Hij de uitdaging uit of er iemand is die dingen kan verkondigen of verklaren zoals Hij dat doet, en dat in geregelde orde. Hij heeft dat Zelf wel gedaan sinds Hij “een eeuwig volk een plaats gegeven” heeft. Hij heeft profeten onder hen verwekt die “de toekomstige dingen, dat wat komen zal”, hebben verkondigd. Laat de goden en profeten van de heidenvolken zulke dingen maar eens verklaren.

Geen god van de heidenen kan deze uitdaging beantwoorden. Daarom kan Israël vrij van angst zijn en op God vertrouwen, naast Wie er geen andere is. Ondanks alle aanvallen van de satan zijn zij getuigen van Wie Hij is en van het onveranderlijke karakter van Zijn raadsbesluiten. Waarom zouden ze verschrikt zijn en vrezen als Hij hun Rots is (Dt 32:4,15,18,30,31; 1Ko 10:4)? De rots stelt onbeweeglijkheid, kracht en bescherming voor.

Laten wij, die Hij als Zijn getuigen hier heeft gelaten, daar onze steun in vinden. De dingen om ons heen zijn in beweging en onzeker. Alles verandert, regeringen wisselen, maar Hij blijft Dezelfde (Hb 1:12; 13:8).

Js 44:9-20 | De afgoden bespot

9  De makers van beelden, allen zijn zij leegheid,
hun geliefde voorwerpen doen geen nut.
Ja, zijzelf zijn hun getuigen: zij zien niet
en zij weten niet. Daarom zullen zij beschaamd worden.
10  Wie maakt er [nu] een god en giet een beeld
dat geen nut doet?
11  Zie, al hun metgezellen zullen beschaamd worden,
want vaklieden zijn slechts mensen.
Laten zij bijeenkomen, laten zij allen opstaan;
zij zullen angstig zijn, samen zullen zij beschaamd worden.
12  De ijzersmid [smeedt] een bijl,
werkt in de vuurgloed,
vormt het [beeld] met hamers,
bewerkt het met zijn sterke arm;
hij lijdt zelfs honger en heeft geen kracht meer,
hij drinkt geen water en raakt afgemat.
13  De timmerman spant een meetlint uit,
tekent het [hout] af met een krijtstift,
maakt het [glad] met schaven,
tekent het af met een passer
en maakt het naar de vorm van een man,
naar de schoonheid van een mens, om het in een huis te laten wonen.
14  Hij hakt voor zichzelf ceders om,
neemt een cipres of een eik,
en kweekt [die] voor zichzelf op tussen de bomen van het woud;
hij plant een olm en de regen maakt [die] groot.
15  Ze dienen de mens tot brandhout,
hij neemt ervan en warmt zich erbij,
hij steekt het ook aan en bakt brood.
Ook maakt hij er een god van en buigt zich [ervoor],
hij maakt er een gesneden beeld van en knielt ervoor neer.
16  De helft ervan verbrandt hij in het vuur.
Bij die helft eet hij vlees,
braadt een braadstuk en wordt verzadigd.
Ook warmt hij zich en zegt: Ha,
ik word warm, ik zie vuur!
17  Van de rest ervan maakt hij een god, zijn gesneden beeld.
Hij knielt ervoor neer, buigt zich,
bidt het aan en zegt:
Red mij, want u bent mijn god.
18  Zij weten niet en begrijpen niet,
want hun ogen zijn dichtgesmeerd, zodat zij niet zien,
[en] hun harten, zodat zij niet begrijpen.
19  Niemand neemt het ter harte,
er is geen kennis en geen inzicht om te zeggen:
De helft ervan heb ik verbrand in het vuur,
ook heb ik brood gebakken op de houtskool ervan,
ik heb vlees gebraden en gegeten –
en zou ik van het overgebleven [hout] iets gruwelijks maken,
zou ik knielen voor een stuk hout?
20  Hij voedt zich met as, het bedrogen hart heeft hem op een dwaalspoor gebracht,
zodat hij zijn ziel niet redden kan en niet kan zeggen:
Is er geen bedrog in mijn rechterhand?

De hele boodschap van het voorgaande gedeelte is: ‘Vertrouw op Mij, de Rots, en niet op de afgoden.’ Steeds is het volk geneigd maar weer te gaan vertrouwen op de afgoden van de volken. In dit licht volgt in deze verzen in bloemrijke taal een van de treffendste van alle Goddelijke protesten tegen de afgoden en hun makers (vgl. Jr 10:1-16).

Er zijn twee dingen op te merken bij het onderwerp ‘afgoden’. Het ene is dat achter de afgoden demonen schuilgaan (Dt 32:17a{231}; 1Ko 10:19-20{232}; Op 9:20). Dat betekent dat het dienen van afgoden in werkelijkheid het dienen van demonen is. De beelden stellen concrete demonische machten, engelen van de satan, voor. Dit geldt ook en vooral voor het beeld dat de antichrist zal maken (Op 13:14-15).

Het andere is dat afgoden ‘niets’ zijn. Het zijn ‘ijdelheden’, ‘nietigheden’, dat wil zeggen ze stellen niets voor. Wie meent dat het beeld, het maaksel van mensenhanden, kan helpen, is een grote dwaas. Wie de hulp zoekt van de afgoden, zal zelf ook in chaos vervallen. Het wijzen op die dwaasheid, het aantonen van de bespottelijkheid ervan, zal voor hem die dat inziet, ook bevrijding uit de macht van de demonen bewerken.

De HEERE maakt die afgoden belachelijk. In tegenstelling tot Israël als Gods getuige geven de afgodsbeelden getuigenis van hun eigen onmacht (vers 9). Vanuit dit zelfgetuigenis wordt een vernietigende bespotting over de makers ervan uitgegoten. Wat een dwaasheid is het om je eigen god te fabriceren en daar dan iets van te verwachten (vers 10). Het is toch voor ieder weldenkend mens duidelijk dat een dood stuk materiaal niets kan bewerken (vers 11)? God schept de mens, maar deze mensen stellen het andersom: de mens schept met verspilling van al zijn krachten een god – een beeld van metaal of van hout – waarvoor hij het materiaal zelf bewerkt (verzen 12-14).

Zo is de mens ook vandaag bezig zich een god te creëren naar eigen ‘afmetingen’. Niet de Bijbel is norm, maar de eigen beoordeling. De mens wil een god die aan zijn wensen beantwoordt, die zo handelt als hij voor juist houdt. Aan deze afgoderij maken we ons misschien meer schuldig dan we ons bewust zijn. Een god die alleen liefdevol is en het met het kwaad niet zo nauw neemt, is zo’n god van eigen makelij. Hetzelfde geldt voor een god die alleen kan oordelen en van wie geen medelijden te verwachten is.

God veroordeelt hier Israël, dat zich van zijn Maker heeft afgewend om te vervallen tot het heidense gebruik van afgoden. In de verzen 15-17 zien we hoe hetzelfde stuk hout dient tot het voldoen aan zowel de natuurlijke als de godsdienstige behoeften van een mens. Het toont aan dat de zondige mens in zijn dwaasheid de bevrediging van beide behoeften op dezelfde manier najaagt. Het hele gedeelte staat vol van de activiteit van de mens. Ze werken hard, maar zonder verstand, want ze zijn “verduisterd in hun verstand” (verzen 18-19; Ef 4:17-18).

Niemand van hen komt op het idee dat ze met opperste dwaasheid bezig zijn. Ze voeden zich met as, met iets waar alle leven uit verdwenen is, waar niets nuttigs meer in aanwezig is (vers 20). Ze merken niet dat ze zich met bedrog bezighouden. Het is duidelijk dat bidden tot deze beelden, die makelij van mensenhanden zijn, ijdel en nutteloos is.

Het is ermee als met zoveel mensen vandaag die zich ook gewillig door horoscopen en occultisme laten bedriegen, liever dan met de waarheid in aanraking te komen. Ze vragen zich eenvoudig niet af of het ook bedrog zou kunnen zijn. Als ze niet tot bekering komen, zullen ze hun leven niet redden en reddeloos en voor eeuwig verloren gaan.

Het gevaar van afgoderij is ook niet beperkt tot ongelovigen, want ook gelovigen worden gewaarschuwd voor dit gevaar: “Kinderen, wacht u voor de afgoden” (1Jh 5:21). Naast beeldendienst zijn er nog veel zaken die de plaats van de enige ware God kunnen innemen, bijvoorbeeld de Mammon, de god van het geld (Mt 6:24). Daarom klinkt de oproep de geldzucht te ontvluchten (1Tm 6:10-11).

Js 44:21-23 | De HEERE vergeet Zijn volk niet

21  Denk aan deze dingen, Jakob,
Israël, want u bent Mijn dienaar.
Ik heb u geformeerd, u bent Mijn dienaar,
Israël, u zult door Mij niet vergeten worden.
22  Ik delg uw overtredingen uit als een nevel,
en uw zonden als een wolk.
Keer tot Mij terug, want Ik heb u verlost.
23  Zing vrolijk, hemel, want de HEERE heeft het gedaan!
Juich, diepten van de aarde!
Breek uit, bergen, in gejuich,
bossen en elke boom daarin!
Want de HEERE heeft Jakob verlost
en Zich verheerlijkt in Israël.

Dan komen vanaf vers 21, na de activiteiten van de mens in de vorige verzen, de activiteiten van de HEERE. Hij herinnert Zijn volk eraan in gedachten te houden dat Hij, de HEERE, de enige ware God is en dat de afgoden nietigheden zijn. Hij baseert Zijn vermaning op de feiten dat zij hun bestaan als volk te danken hebben aan Zijn bovennatuurlijke werkzaamheid en dat zij als Zijn volk Zijn “dienaar” zijn. Dit tweede feit is een direct contrast met de afgodische slaven van een stuk hout van een boom, als in de vorige verzen beschreven.

Dat brengt Gods hart tot een uiting van oneindige genade. Zijn volk zal niet door Hem worden vergeten. Hij zal hun overtredingen wegvagen als een nevel en hun zonden als een wolk (vers 22). Laten zij tot Hem terugkeren, want Hij heeft hen toch verlost?! Het woord voor ‘uitdelgen’ wordt gebruikt voor het uitdelgen van
1. een naam uit een boek (Ex 32:32-33; Ps 69:29);
2. een vloek (Nm 5:23);
3. de gedachtenis aan een volk (Dt 25:19);
4. zonde of zonden (Ne 4:5; Ps 51:3,11; 109:14; Jr 18:23; Js 43:25; 44:23).

Overtredingen en zonden worden hier duidelijk gezien als zaken die scheiding brengen tussen God en de mens (Js 59:2). Alleen de zuivering door Zijn wind (Jb 37:21{233}) en de zonneschijn van Zijn genade verdrijft de wolk. Alle verwijdering van schuld is alleen mogelijk door het bloed van Christus. Zijn werk ligt ten grondslag aan de toezeggingen die hier worden gedaan door de HEERE. Het onderwerp is hier herstel, het weer tot stand komen van gemeenschap, wat tot uiting komt in de uitnodiging: “Keer tot Mij terug.”

De verzen 21-22 bevatten een zeer weldadige verzekering van de verlossing in het verleden, een belofte van het zich te zullen herinneren in de toekomst en een uitnodiging terug te keren tot de gemeenschap met God die ze in het verleden hadden. Met het oog op die heerlijke uitspraken wordt in een danklied de hele schepping opgeroepen tot vreugdebetoon en om te delen in de gevolgen van de vergeving van Israël (vers 23). De schepping zal ook worden vrijgemaakt van de vloek die er door de zonde op is komen te liggen (Rm 8:21). Vrijheid zal het kenmerk van de heerlijkheid zijn. Het wezen van de heerlijkheid die door de naties zal worden genoten, ligt hierin dat de HEERE Zichzelf in Israël zal verheerlijken. In de komende gedeelten wordt deze gedachte verder toegelicht.

Js 44:24-28 | De HEERE belooft herstel

24  Zo zegt de HEERE, uw Verlosser,
Uw Formeerder van de [moeder]schoot af:
Ik ben de HEERE, Die alles doet:
Die de hemel uitspant, Ik alleen,
Die de aarde uitspreidt door Mijzelf;
25  Die de tekenen van hen die leugens verzinnen verbreekt,
Die de waarzeggers waanzinnig maakt;
Die de wijzen doet terugdeinzen,
Die hun kennis tot dwaasheid maakt;
26  Die het woord van Zijn knecht gestand doet,
en de raad van Zijn boden volbrengt;
Die tegen Jeruzalem zegt: U zult bewoond worden,
en tegen de steden van Juda: U zult herbouwd worden,
en: Ik doe hun puinhopen herrijzen;
27  Die tegen de diepte zegt: Word droog,
uw rivieren zal Ik doen opdrogen;
28  Die over Kores zegt: Hij is Mijn herder,
en hij zal al Mijn welbehagen volbrengen,
door tegen Jeruzalem te zeggen: Word gebouwd,
en [tegen] de tempel: Word gegrondvest.

De Verlosser van Israël, Die Zijn aardse volk vanaf hun bestaan heeft geformeerd voor hun aardse bestaan, is de HEERE Die alles gemaakt heeft (vers 24). Hij heeft Zijn volk geformeerd, maar ook hemel en aarde. Hij kan en wil Israël ook verlossen. Deze verlossing wordt nu toegelicht. Jeruzalem wordt herbouwd en Babel wordt geoordeeld. Deze toelichting begint met “zo zegt de HEERE” als aanduiding van een nieuw gedeelte.

Vers 25 slaat op de Babylonische waarzeggers. Misschien dat de Joden die daar leven ook wel eens in de verleiding komen deze waarzeggers te vragen hoe het allemaal zal gaan. De HEERE zal die weg afsnijden. Hij rekent met deze waarzeggers af met dezelfde macht als waarmee Hij hemel en aarde schiep en maakt hun zogenaamde kennis tot dwaasheid (vgl. 1Ko 1:20b{234}). De HEERE is de Enige Die de toekomst werkelijk voorzegt (Js 41:21-29), terwijl de waarzeggers worden ontmaskerd als bedenkers van leugens.

De HEERE verandert de wijsheid van de wereld in dwaasheid, terwijl Hij het woord van Zijn knecht gestand doet en de aankondiging van Zijn boden volvoert (vers 26; 1Ko 1:21-22). Laten wij, aan wie de boodschap van het evangelie is toevertrouwd, hieruit frisse moed putten. Te midden van godsdienstig bijgeloof en verschillende vormen van tegenstand weten wij dat Zijn Woord niet leeg tot Hem zal terugkeren (Js 55:11). Israël is hier de trouwe knecht, evenals alle trouwe profeten door wie God Zijn boodschap aan Zijn volk en aan de volken geeft. De knecht is ook nu degene door wie God spreekt. Als Zijn Woord getrouw wordt doorgegeven, zal Hij dat gestand doen, omdat het Zijn Woord is.

Om Zijn Woord ten aanzien van Zijn volk in vervulling te laten gaan doet Hij de rivieren van Babylon opdrogen (vers 27). Opnieuw (Js 41:2,25) wordt koning Kores bij name genoemd, zo’n honderdzestig jaar vóór zijn optreden. Dit is een bewijs dat alleen Hij, de enige ware God, Die hemel en aarde geschapen heeft, ertoe in staat is die vooraankondiging te doen.

Wat Kores zal doen in het droogleggen van de rivieren van Babel om het in te nemen, daartoe ontvangt hij van de HEERE het inzicht. Hierdoor krijgt hij de gelegenheid om de ondergang van Babel te bewerken en Jeruzalem te herstellen (vers 28). De HEERE noemt Kores “Mijn herder” omdat hij hierin als werktuig in Zijn hand, hoe zwak ook, een beeld is van de Heer Jezus, Die op volmaakte en definitieve wijze Zijn volk zal bevrijden en zal invoeren in de zegen.

Jesaja 45

Js 45:1-8 | Kores door de HEERE geroepen

1  Zo zegt de HEERE tegen Zijn gezalfde,
tegen Kores, die Ik vastgrijp bij zijn rechterhand,
om de volken vóór hem neer te werpen,
en de lendenen van koningen zal Ik ontgorden;
om deuren voor hem te openen,
poorten zullen niet gesloten worden:
2  Zelf zal Ik voor u uit gaan,
het oneffene zal Ik rechtmaken,
bronzen deuren zal Ik openbreken,
en ijzeren grendels stukbreken.
3  En Ik zal u geven schatten die in het duister zijn,
verborgen rijkdommen,
opdat u zult weten dat Ik de HEERE ben, Die [u] bij uw naam roept,
de God van Israël.
4  Ter wille van Jakob, Mijn dienaar,
Israël, Mijn uitverkorene,
riep Ik u bij uw naam;
Ik gaf u een erenaam, hoewel u Mij niet kende.
5  Ik ben de HEERE, en niemand anders,
buiten Mij is er geen God.
Ik zal u omgorden, hoewel u Mij niet kende,
6  opdat men zal weten, vanwaar de zon opkomt tot waar [hij] ondergaat,
dat er buiten Mij niets is.
Ik ben de HEERE, en niemand anders.
7  Ik formeer het licht en schep de duisternis,
Ik maak de vrede en schep het onheil;
Ik, de HEERE, doe al deze dingen.
8  Druip, hemel van boven,
en laten de wolken gerechtigheid uitgieten,
laat de aarde zich openen.
Laten [de wolken] heil voortbrengen,
en laat [de aarde] tegelijk gerechtigheid doen opkomen.
Ík, de HEERE, heb het geschapen.

Dit hoofdstuk begint met een tweede boodschap van de HEERE over Kores (vers 1). De eerste boodschap is een profetie die zijn komst voorzegt (Js 44:28). Nu is het een woord aan hem persoonlijk. Hij is een heidense heerser, maar de HEERE heeft zijn rechterhand gevat, wat aangeeft dat hij een instrument in de hand van de HEERE is, hoewel hij zich er helemaal niet van bewust is aan een hogere macht onderworpen te zijn (vers 5). Dat is een wereld van verschil met Asaf, die zich ervan bewust is dat de HEERE zijn rechterhand heeft vastgegrepen (Ps 73:23).

De titels die hem worden verleend en de voorzieningen die voor hem worden getroffen, zijn uniek. Iets dergelijks is nooit van enige heidense heerser gezegd. Hij wordt de ‘gezalfde’ van de HEERE genoemd, dat is letterlijk ‘messias’. Eerder heeft de HEERE hem al “Mijn herder” genoemd (Js 44:28). Dat Jesaja de titel ‘gezalfde’ gebruikt voor een heidense heerser, zal bij de Joden verbazing hebben gewekt. Het is immers een titel die is voorbehouden aan priesters, profeten en koningen van Israël. Maar, waarom nu iemand uit de heidenvolken? Dat is nu de boodschap van God, dat Hij niet alleen de God van Israël is, maar van de hele wereld. Hij kan gebruiken wie Hij wil en redden wie Hij wil.

De HEERE zal Kores gebruiken en zijn weg effenen door alle hindernissen voor hem weg te nemen. Hij zal overal kunnen binnendringen (vers 2; vgl. Js 40:4). Door zijn veroveringen zal hij een immense rijkdom verkrijgen (vers 3). De verlossing die Kores teweegbrengt, is een voorafschaduwing van de verlossing die de Heer Jezus, de ware Gezalfde van God, de Messias, zal teweegbrengen bij Zijn wederkomst.

De details van de verzen 1-3 worden gegeven in de profetie van de profeet Daniël. Daar is het wel Darius die Babel inneemt, maar achter hem zien we de rijzende macht van Kores. We zien hoe Belsazar alle kracht wordt ontnomen, hoe de poorten van Babel worden opengebroken, met als resultaat dat alle verborgen schatten in de handen van Kores terechtkomen (Dn 5:25-30).

De HEERE zal dat ook doen, opdat Kores tot de erkenning zal komen dat Híj hem heeft geleid en hem die voorspoed heeft gegeven. Tot die erkenning lijkt hij niet gekomen te zijn. Toch zal hij al die rijkdom en voorspoed krijgen omdat hij, zonder het zelf te weten, de bevrijder van Gods volk is die hen uit de ballingschap in Babel verlost (vers 4; Ea 1:1-4). De bevestiging dat het de HEERE is en niemand anders (vgl. 1Ko 8:4b-6{235}) aan Wie hij zijn voorspoed te danken heeft, staat in vers 5. Het doel dat de HEERE daarbij voor ogen staat, is dat men op de hele aarde zal weten dat alleen Hij de ware en enige God is (vers 6). Het herstel dat Kores aan Gods volk zal verlenen, moet dit resultaat hebben.

“Het licht” en “de duisternis” zijn in Gods hand (vers 7). Bij de schepping van het licht (Gn 1:3) is die van de duisternis, hoewel dat niet uitdrukkelijk zo wordt gezegd, begrepen. Van het licht wordt gezegd dat het goed was (Gn 1:4). Dat wordt niet van de duisternis gezegd. Wel lezen we dat God, als Hij alles ziet wat Hij heeft gemaakt, waaronder ook de duisternis, zag dat het zeer goed was (Gn 1:2-5,31). Dat veronderstelt dat de duisternis niet iets negatiefs is, want de duisternis heeft van God een functie gekregen (vgl. Ps 104:19-24). God, Die in Zijn schepping de duisternis, die in zichzelf niet kwaad is, een plaats heeft gegeven, kan na de zondeval de duisternis wel gebruiken om er iets wat kwaad is, mee te symboliseren. Zo kan Hij, Die boven alles verheven is, “de vrede” maken waar onvrede is, maar ook “het onheil” scheppen en die als straf over de zonde brengen (vgl. Js 10:5-12).

Zo maakt God de mens ook niet goddeloos, maar als hij zich zo openbaart, weet God hem te gebruiken voor zijn doel (Sp 16:4{236}; Am 3:6b{237}). Hier gaat het om oorlogen met zijn vreselijke gevolgen, zoals Kores die zal voeren, en om de vrede die daaruit voor Israël zal voortkomen.

In vers 8 wordt de verklaring van vers 7 toegespitst op de behoudenis en volgt de verzekering dat de HEERE gerechtigheid op aarde zal vestigen als een zegen van de hemel. Daardoor zal ook gerechtigheid op aarde worden voortgebracht. Hierin kunnen we opnieuw in Kores een type herkennen van Christus, de Koning van de gerechtigheid, de ware Melchizedek Die komen zal.

Js 45:9-13 | De HEERE is de Formeerder

9  Wee hem die het tegen zijn Formeerder opneemt
– een potscherf tussen aarden scherven.
Zal het leem soms tegen zijn formeerder zeggen: Wat maakt u?
Of [zal] uw werk [zeggen]: Hij heeft geen handen?
10  Wee hem die tegen [zijn] vader zegt: Wat verwekt u?
Of tegen [diens] vrouw: Wat baart u?
11  Zo zegt de HEERE,
de Heilige van Israël, zijn Formeerder:
Zij hebben Mij naar de toekomstige dingen gevraagd, aangaande Mijn kinderen –
zou u Mij bevel geven aangaande het werk van Mijn handen?
12  Ik heb de aarde gemaakt
en Ik heb de mens daarop geschapen.
Ik ben het, Mijn handen hebben de hemel uitgespannen
en aan heel zijn [sterren]leger geef Ik Mijn bevelen.
13  Ík heb [Kores] doen opstaan in gerechtigheid,
en al zijn wegen zal Ik rechtmaken.
Híj zal Mijn stad bouwen
en hij zal Mijn ballingen vrijlaten,
zonder betaling en zonder geschenk,
zegt de HEERE van de legermachten.

In vers 9 wordt het woord niet meer gericht tot Kores, maar tot hen die kritiek uitoefenen op het handelen van de HEERE. Zij zijn niet tevreden over de gang van zaken. Hoe kan God nu een man als Kores gebruiken? Maar God zegt: ‘Wee, hoe wagen jullie het om aanmerkingen te maken op Mijn bestuur?’ “Wee” is een kreet die bij begrafenissen wordt uitgeroepen, een kreet die de ernst van de zaak laat zien. Hij die over God klaagt, is niet meer dan een scherf onder andere scherven. Het doet denken aan een kom of kruik van aardewerk die kapot is gegaan en waarvan de scherven alleen maar bij elkaar geveegd kunnen worden om weggegooid te worden.

Het is toch opperste dwaasheid dat een pottenbakker van zijn maaksel te horen zou krijgen dat hij niet goed bezig is (Rm 9:20-21{238})? Even dwaas is het als iemand zijn vader en moeder verwijten maakt over een geboorte waaraan hij zelf niets heeft bijgedragen of kunnen bijdragen (vers 10). God is niet alleen de Schepper van alle materie, Hij is ook de Oorsprong van het leven van de mens. Zulke dwazen zouden er beter aan doen echt alles in de handen van de HEERE te leggen en zonder tegenspreken Hem te vertrouwen Die alleen te vertrouwen is, zowel voor het heden als voor de toekomst (vers 11).

Hij heeft alles gemaakt en alles is volledig afhankelijk van Hem (vers 12). Evenzo heeft Hij ook Kores verwekt en de weg voor hem bepaald en gebaand met het oog op het doel dat Hij Zichzelf heeft gesteld (vers 13). Kores zal de stad Jeruzalem herbouwen en niemand anders. Hij zal dat doen omdat de HEERE het wil en niet omdat er een overeenkomst is gesloten waarbij de HEERE voor de verlossing van Zijn volk zou moeten betalen. Aan het voornemen van de HEERE zullen alle hoogmoedige, domme tegenwerpingen niets veranderen. Door Kores zal de HEERE Zijn volk daar brengen.

De Heer geeft ook aan ons herstel om als gemeente te functioneren op de manier die Hem voor ogen staat en met de middelen die Hij verkiest en niet op onze dwaze manier. Wij mogen uit dit gedeelte de bevestiging voor onze harten vinden van het feit dat alles onder de controle staat van de Maker van hemel en aarde en dat Zijn voornemens ten aanzien van de volken onaantastbaar zijn. Deze bevestiging zal ook nuttig zijn om anderen te helpen die zich afvragen of God ten slotte wel sterker zal zijn dan Zijn vijanden en of Hij nog wel uitkomst zal geven.

Js 45:14 | Alleen God is bij Israël

14  Zo zegt de HEERE:
De arbeids[opbrengst] van de Egyptenaren en de koophandel van de Cusjieten,
en de Sabeeërs, mannen van grote lengte,
zullen naar u overgaan en zullen van u zijn.
Zíj zullen u navolgen, in boeien zullen zij overkomen
en voor u zullen zij zich buigen,
zij zullen u smeken en zeggen:
Voorzeker, God is bij u, en niemand anders;
er is geen [andere] God.

In dit vers gaat de boodschap van de HEERE van de nabije toekomst met betrekking tot Kores over naar het herstel van Israël in de eindtijd. De verlossing door Kores is, zoals we eerder hebben gezien, een voorafschaduwing van de verlossing van Israël door Christus in de toekomst, aan het einde van de grote verdrukking. De hier genoemde feiten hebben niet plaatsgevonden in het verleden. Ze zullen pas plaatsvinden bij de wederkomst van Christus. Heidenvolken zullen zich vrijwillig aan Israël onderwerpen en hun afgoderij opgeven. Dit zal gebeuren doordat zij erkennen dat alleen God bij hen is en geen andere God. Dan zal ook de belofte van het verbond vervuld worden dat Israël het hoofd zal zijn van de volken in de wereld (Dt 28:13).

Dit vers vindt voor ons zijn parallel in 1 Korinthiërs 14 (1Ko 14:25{239}; vgl. Op 3:9), waar de apostel Paulus waarschijnlijk deze woorden van Jesaja in gedachten heeft. De Heer wil, dat wat waar zal zijn voor Israël in de toekomstige dag, nu al waar is voor ons. Het doel van ons getuigenis is op te bouwen, te bevestigen. Het is Gods goede welbehagen voor plaatselijke gemeenten om de zielen van onwetende en ongelovige mensen tot Christus te trekken. De Geest van God wil in en door ons gemeenschappelijk werken dat zulke mensen zich bewust worden van de tegenwoordigheid van God en ware aanbidders worden.

Js 45:15-17 | Schaamte bij de afgodenvereerders

15  Voorwaar, U bent een God Die Zich verborgen houdt,
de God van Israël, de Heiland.
16  Zij allen zullen beschaamd en ook te schande worden,
tezamen zullen zij met smaad weggaan, de makers van afgodsbeelden.
17  Israël [echter] wordt door de HEERE verlost:
een eeuwige verlossing.
U zult niet beschaamd en niet te schande worden,
voor eeuwig [niet], nooit!

In vers 15 is Israël aan het woord en niet de heidenen zoals in het vorige vers. Het is geen uiting van een zoekend tasten naar een God Die niet te vinden is omdat Hij Zich van hen heeft afgewend (vgl. Js 57:17), maar dat God in Zijn handelingen en bestuur van wat de volken betreft vaak niet na te gaan is. Hij doet dingen die voor mensen verborgen zijn, maar die Hij aan Zijn volk bekendmaakt. Het menselijk verstand kan Hem hierin niet begrijpen.

Israël zal hoogst verbaasd zijn als ze zullen zien dat volken die in de duisternis van het heidendom hebben gewandeld, naar hen toe zullen komen en zullen erkennen dat God bij hen is. Het is alsof Israël zegt: ‘Werkelijk, U hebt op wonderbare wijze gehandeld, op een manier die ons denken ver te boven gaat.’ Het herinnert aan de uitroep van de apostel over de diepten van de rijkdom van Gods kennis en wijsheid die volgt op het bewijzen van barmhartigheid aan zowel Israël als de heidenen (Rm 11:32-33{240}). Israël spreekt Hem aan met “Heiland” omdat ze in Hem in het vrederijk de Heiland zullen zien Die zowel Israël als de heidenen heeft verlost.

Tot besluit van het gedeelte dat in Jesaja 44:6 is begonnen, volgt nog het grote verschil tussen het lot van de makers van afgoden en de oneindige zegen van Israël (verzen 16-17). Van alles wat God doet, hebben de afgodendienaars en afgodenmakers en waarzeggers niets geweten. Ze staan allemaal beschaamd. Het eindigt met het grote resultaat van al Gods handelingen waar de profeten naar hebben heen gewezen: de bevrijding, heerlijkheid en blijdschap van Israël zonder einde. Hier wijst de profeet weer vooruit naar de verre toekomst, want de verlossing uit Babel is geen eeuwige verlossing.

Js 45:18-19 | Het werk van de HEERE

18  Want zo zegt de HEERE,
Die de hemel geschapen heeft,
die God
Die de aarde geformeerd en haar gemaakt heeft.
Hij heeft haar gegrondvest,
Hij heeft haar niet geschapen opdat zij woest zou zijn,
[maar] Hij heeft haar geformeerd opdat men erop zou wonen:
Ik ben de HEERE, en niemand anders.
19  Ik heb niet in het verborgene gesproken,
in een duistere plaats op aarde.
Ik heb tegen het nageslacht van Jakob niet gezegd:
Zoek Mij tevergeefs.
Ik ben de HEERE, Die gerechtigheid spreekt,
Die bekendmaakt wat billijk is.

In vers 18 wordt de HEERE als Spreker geïntroduceerd. Eerst wordt nog eens naar voren gebracht dat Hij de Schepper van hemel en aarde is. Hij is vormend met de aarde bezig geweest, “geformeerd”, en heeft Zijn werk afgemaakt, “gemaakt”. Hij heeft de aarde niet geschapen, opdat die woest en leeg zou blijven (Gn 1:2). God schept orde in de woestheid en ledigheid. Hij doet geen half werk, maar voltooit wat Hij eenmaal begonnen is (vgl. Fp 1:6).

De schepping van de aarde, zijn vorming en voltooiing, is geen doel op zichzelf. Met de schepping ervan heeft God de mens op het oog. Zo is het ook met de vorming en verlossing van Zijn volk. De HEERE is eenmaal begonnen met de vorming van het volk Israël, Hij zal dat werk ook voltooien. Dat doet Hij door Israël te gaan verlossen. In Babel is het een puinhoop en velen uit de Joden zijn aan die puinhoop en afgodendienst deel gaan nemen. Daar gaat de HEERE verandering in brengen. Hij wil Zijn volk in het volle genot van de zegen brengen. De aarde zal dan bewoond worden op de wijze die God bij de schepping voor ogen heeft gestaan. Dit zal in het vrederijk worden vervuld.

Vanaf het eind van vers 18 tot het eind van het hoofdstuk is de HEERE aan het woord. Hij begint met de bevestiging van wat zojuist is gezegd, dat Hij en uitsluitend Hij God is. Hij heeft niet in het verborgene gesproken, zoals de waarzeggers en tovenaars dat doen vanuit het duistere gebied van de afgrond waar spiritisten en dodenbezweerders zich ophouden (vers 19). God vraagt niet Hem te zoeken zonder er iets van te verwachten. Integendeel, als Hij uitnodigt om Hem te zoeken, spreekt Hij wat recht is. Hij is volkomen betrouwbaar en niet onbetrouwbaar zoals de waarzeggers.

Hij geeft beloften aan hen die Hem zoeken. Hij is een “Beloner … van hen die Hem zoeken” (Hb 11:6). Hij vervult Zijn beloften overeenkomstig Zijn gerechtigheid: Hij spreekt “gerechtigheid”. Hij houdt niemand voor de gek. Zijn woord is zeker, betrouwbaar, je kunt ervan op aan. Al Zijn beloften aan Zijn aardse volk zullen worden vervuld, evenals alle beloften die wij hebben gekregen (2Ko 1:20{241}).

Js 45:20-21 | De afgoden en de HEERE

20  Verzamel u, kom,
treed tezamen naar voren,
u die bent ontkomen aan de heidenvolken.
Zij weten niets,
zij die hun houten beelden [rond]dragen,
of een god aanbidden
[die] niet verlossen kan.
21  Maak bekend en breng naar voren,
ja, beraadslaag samen:
Wie heeft dit van oudsher doen horen?
[Wie] heeft dat van toen af bekendgemaakt?
Ben Ik het niet, de HEERE?
Buiten Mij is er geen andere God,
een rechtvaardig God, een Heiland;
er is niemand behalve Ik.

Net als in de verzen 14-17 gaat het herstel van Israël gepaard met zegen voor de heidenvolken (vers 20). De volken die zijn ontkomen aan de oordelen over de wereld, zijn geen aanbidders van het beest geweest want die zijn allen door het oordeel weggevaagd (Op 14:9-11).

Het gaat hier niet om Israëlieten die ontkomen zijn aan de heidenvolken – wat “ontkomen aan de heidenvolken” zou kunnen suggereren –, maar om heidenen die ontkomen zijn aan de oordelen die over hen zijn gegaan. Zij worden opnieuw door God opgeroepen in een rechtszaak om een uitspraak te doen.

In het licht van die toekomstige zegen hervat God Zijn protest tegen hun afgoden en stelt opnieuw voor hoe dwaas het is om van een afgod verlossing te verwachten. Ook kunnen deze afgoden niets over toekomstige dingen zeggen, iets waartoe God hen weer uitdaagt om hun volkomen onvermogen daartoe duidelijk te maken (vers 21). Alleen Hij is daartoe in staat en niemand anders.

Hij alleen is zowel de rechtvaardige als de verlossende God. Als de rechtvaardige God moet en zal Hij de zonde oordelen. Als de verlossende God verlost Hij door Zijn Zoon, Die aan Zijn rechtvaardige eisen heeft voldaan door het oordeel te ondergaan voor ieder die belijdt een zondaar te zijn.

De God van Israël is de God Die de hemel en de aarde heeft geschapen. Daarom is Hij de enige ware God. Daarom ook is Hij de Enige Die in staat is om Israël te verlossen. Voor de heidenvolken is dit opnieuw een oproep om de God van Israël te erkennen en daarmee deel te krijgen aan de zegeningen van het vrederijk samen met het volk Israël (Op 14:6-7).

Js 45:22-25 | Bij de HEERE is gerechtigheid

22  Wend u tot Mij, word behouden,
alle einden der aarde,
want Ik ben God en niemand anders.
23  Ik heb gezworen bij Mijzelf
– uit Mijn mond is in gerechtigheid
een woord uitgegaan en het zal niet terugkeren –
dat voor Mij elke knie zich zal buigen,
elke tong [bij Mij] zal zweren.
24  Voorzeker, in de HEERE – zal men van Mij zeggen –
zijn rechtvaardige daden en kracht,
tot Hem zal men komen. Maar zij zullen beschaamd worden,
allen die tegen Hem [in woede] ontstoken zijn.
25  [Echter] in de HEERE zal gerechtvaardigd worden en zich beroemen
heel het nageslacht van Israël.

De verklaring van God in de rechtszaak aangaande Zichzelf in het vorige vers wordt gevolgd door de bevelende uitnodiging aan de heidenvolken zich voor verlossing tot Hem te wenden (vgl. Mt 11:28). Daardoor zal men deel krijgen aan de zegeningen van het vrederijk (vers 22). Voor de derde keer verklaart Hij: “Ik ben God en niemand anders.” Na Zijn heerlijke voorstelling in vers 21 als “rechtvaardig God, een Heiland” Die Hij wil zijn voor Jood en heiden, verklaart Hij plechtig door het zweren van een eed dat het ogenblik komt dat Hij wereldwijd zal worden erkend als God (vers 23). Dat zal gebeuren in het duizendjarig vrederijk.

Het buigen van de knie spreekt van de erkenning van en onderwerping aan het gezag van de HEERE in tegenstelling tot het buigen van de knie voor de afgoden en het erkennen van hun gezag. De namen van de afgoden zullen worden uitgeroeid (Zc 13:2). De belijdenis met de tong geeft aan dat men instemt met de onfeilbaarheid en rechtvaardigheid van Zijn oordeel. Dat dit woord niet zal worden herroepen, wil zeggen dat er niet gefaald zal worden in het vervullen van wat is uitgesproken (vgl. Js 55:11).

Paulus haalt dit vers aan in verbinding met een kwalijke eigenschap van ons als gelovigen en wel dat wij anderen zo gemakkelijk beoordelen (Rm 14:10-12{242}). Hij plaatst ons door dit vers van Jesaja als het ware nu al voor de rechterstoel van God. Als we denken aan de rechterstoel van God waar we straks voor zullen staan, zullen we graag nu leven alsof we er nu voor staan. Dan willen we graag nu, op dit moment, al rekenschap geven aan God.

Het resultaat van deze gedachte is dat we tot het oordeel zullen komen dat we elkaar niet (meer) moeten oordelen. Dat zullen we dan aan God overlaten. Ieder persoonlijk zal zich voor God buigen en Hem als God erkennen. Dat maakt ons erg klein. Uit een andere aanhaling die Paulus van dit vers doet, blijkt dat de Heer Jezus Degene is voor Wie elke knie zich zal buigen (Fp 2:10{243}). Dit is weer een bewijs dat de Heer Jezus God is.

De grote erkenning in de toekomende dag is dat alles alleen bij en in de HEERE te vinden is (verzen 24-25). Hij zal in al Zijn kenmerken, kracht en handelingen erkend en aanvaard worden. In deze verzen wordt herhaaldelijk de nadruk gelegd op Gods gerechtigheid als de basis van Zijn handelen. In vers 21 is het gerechtigheid en verlossing. Hier is het gerechtigheid en sterkte (vers 24). Sterkte komt alleen als we in gerechtigheid, op een rechtvaardige wijze voor Hem wandelen. Van alle kanten van de wereld zal men tot Hem komen, maar zij die tegen Hem zijn, zullen beschaamd staan.

Het nakroost van Israël zal gerechtvaardigd worden, niet door werken van de wet, maar “in de HEERE” (vers 25). Zij zullen vol vreugde in Hem hun Messias erkennen door hun verbinding met Hem. In Hem zullen zij zich beroemen en niet in hun eigen verhevenheid en kracht. En Israël zal een geestelijk nageslacht hebben, nakomelingen die allemaal gerechtvaardigd zijn op grond van het verzoenend offer op Golgotha.

Jesaja 46

Inleiding

Met dit hoofdstuk komt er een verandering van onderwerp. Er komen nu drie profetieën over de afgoderij in Babel. Toch is er wel een verbinding met het voorgaande, want de profeet heeft voorzegd wat Israël kan verwachten door het verwekken en de dienst van Kores. Nu gaat Jesaja aantonen wat Kores met Babel zal doen, waardoor de machteloosheid van Babel en zijn afgoden duidelijk wordt. Deze Perzische heerser zal het instrument in de hand van de HEERE zijn tot oordeel over de goden van Babel.

Terzelfder tijd bevatten de drie profetieën zaken die in verbinding met Israël nog toekomst zijn en die een vermaning inhouden voor Gods volk om zich volkomen vrij te houden van de afgoderij. De eerste profetie staat in dit hoofdstuk, de tweede is in Jesaja 47 en de derde in Jesaja 48. De eerste handelt met de goden, de tweede met Babel zelf en de derde met hen die bevrijd worden van Babel en eruit wegtrekken.

De derde en laatste profetie vindt zijn volle vervulling in de eindtijd, als Gods volk wordt opgeroepen weg te trekken uit het profetische Babel, het godsdienstige systeem in de eindtijd (Op 18:4). Dat systeem is voor ons herkenbaar in het naamchristendom met het pausdom aan het hoofd daarvan.

Js 46:1-2 | Afgoden moeten gedragen worden

1  Bel is gekromd, Nebo neergebogen,
hun afgods[beelden] zijn geworden
voor de dieren en voor de beesten;
uw opgeladen pakken zijn een last voor de vermoeide [dieren].
2  Tezamen zijn ze neergebogen, gekromd.
Ze hebben de last niet kunnen redden,
maar zijn zelf in gevangenschap gegaan.

De hoofdgoden van Babel – Bel en Nebo – worden voorgesteld als goden die bezwijken. “Bel” betekent ‘heer’. Het is de titel die Enlil heeft gedragen, de vader van de goden, en later van Marduk, de god van de stad Babel, vergelijkbaar met de afgod Jupiter van de Romeinen. Bel wordt voorgesteld door een groot menselijk beeld met de horens van een stier. Het beeld spreekt van ‘wereldse macht’. “Nebo” is een van de voornaamste afgoden, vergelijkbaar met de afgod Mercurius van de Romeinen. Het is de god van de schrijvers en de intelligentie. Hij is de zoon van Marduk en de beschermer van het koninklijk huis. Het spreekt van ‘wereldse wijsheid’. Hun namen vinden we terug in namen van personen zoals Belsazar en Nebukadnezar.

“De dieren” die hen dragen, zoals kamelen en olifanten, bezwijken, evenals “de beesten” waarop ze geladen worden, zoals paarden en ezels (vers 1). Ondanks alle inspanningen komen deze goden niet op de plaats waar men hen in veiligheid denkt te brengen. In plaats van in een processie te hunner ere te worden rondgedragen – een ritueel dat jaarlijks met Nieuwjaar plaatsvindt – worden ze een buit van de veroveraar (vers 2). Ze zijn in handen van hun vijand Kores gevallen en konden niet worden gered. Zo onmachtig zijn ze. Ze konden zichzelf niet redden, laat staan dat ze anderen zouden kunnen redden.

Js 46:3-4 | De HEERE draagt Zijn volk

3  Luister naar Mij, huis van Jakob,
en heel het overblijfsel van het huis van Israël,
u, die [door Mij] gedragen bent vanaf de [moeder]schoot,
gedragen vanaf de baarmoeder.
4  Tot [uw] ouderdom toe zal Ik Dezelfde zijn,
ja, tot [uw] grijsheid toe zal Ík [u] dragen;
Ík heb het gedaan en Ík zal [u] opnemen,
Ík zal dragen en redden.

De rest van het hoofdstuk bestaat uit drie vermaningen. De eerste is tot Israël (verzen 3-7), de tweede tot de afvalligen van het volk, zij die verbonden zijn met de afgodendienaars (verzen 8-11), de derde tot de opstandigen (verzen 12-13).

In de eerste vermaning wordt het volk herinnerd aan hun unieke oorsprong en ondersteuning. Als het zaad van Abraham zijn ze door God gevormd en gedragen (Dt 1:31{244}; 32:11-12) en heeft Hij voor hen gezorgd vanaf hun prilste bestaan (vers 3). Dat is het verleden. Wat de toekomst betreft, is Hij de Onveranderlijke. Hij belooft dat Hij hen zal dragen (vers 4), een groot contrast met de goden van Babel die gedragen moeten worden (verzen 1-2) en die niet in staat zijn om hun dienaren te helpen en te dragen.

De Heer Jezus is het Die “alle dingen draagt door het woord van Zijn kracht” (Hb 1:3). Hij is het “Die Zelf onze zonden in Zijn lichaam heeft gedragen op het hout” (1Pt 2:24). En Hij is het ook Die als de Hogepriester ons nu op Zijn schouders en op Zijn borst draagt (vgl. Ex 28:12-29). God heeft Zijn volk gedragen op arendsvleugels en het tot Zich gebracht (Ex 19:4{245}). Het is een bemoediging voor het overblijfsel aan wie de HEERE verzekert dat Zijn zorg voor hen in hun oefeningen niet zal falen, hoe lang die ook nodig zal zijn, hoe oud ze ook zullen worden. Het is ook in onze tijd een bemoediging voor iedere oude gelovige.

De vraag vandaag is ook: Dragen wij de dingen die wij verafgoden of draagt God ons? Afgoden als geld en plezier geven geen steun en uitkomst als het leven eindigt. Zij kunnen ons ook niet door de moeilijkheden heen dragen. Maar wie God kent, geopenbaard in Jezus Christus, wordt door Hem naar en over het einde van het leven gedragen om eeuwig bij Hem te zijn.

Js 46:5-7 | De afgoden bespot

5  Met wie wilt u Mij vergelijken en [met wie] op één lijn stellen?
[Met wie] wilt u Mij meten, dat wij elkaars gelijken zouden zijn?
6  Zij schudden goud uit [hun] beurs
en wegen zilver op een weegschaal.
Zij huren een edelsmid, en die maakt er een god van.
Zij knielen, ook buigen zij zich [ervoor] neer.
7  Zij nemen hem op de schouder, zij dragen hem
en zetten hem op zijn plaats.
Daar staat hij [en] van zijn plaats wijkt hij niet.
Ja, roept [iemand] tot hem, hij antwoordt niet,
hij verlost hem niet uit zijn benauwdheid.

Is deze God met iemand te vergelijken of is er iets met Hem gelijk te stellen (vers 5)? De vraag stellen is hem beantwoorden. Stel elke willekeurige afgod naast Hem en de dwaasheid om in die god geld te investeren en hem aan te roepen zal duidelijk worden (verzen 6-7). Het maakt niet uit of het een god van goud voor de rijke of een god van hout voor de arme is, want waar dient een god toe, die je met je mee moet dragen en rondsjouwen? God maakt de goden en hen die daarmee rondsjouwen belachelijk. Je hoop op zulke goden stellen, is wel het domste wat je kunt doen.

Js 46:8-11 | Er is geen andere God

8  Denk hieraan en wees flink;
neem het weer ter harte, overtreders.
9  Denk aan de dingen van vroeger, van oude tijden af,
dat Ik God ben en niemand anders.
[Ik ben] God, en er is er geen als Ik,
10  Die vanaf het begin verkondigt wat het einde zal zijn,
van oudsher [de dingen] die nog niet plaatsgevonden hebben;
Die zegt: Mijn raadsbesluit houdt stand
en Ik zal al Mijn welbehagen doen;
11  Die een roofvogel roept uit het oosten,
een man van Mijn raad uit een ver land.
Ja, Ik heb gesproken, Ik zal het ook doen komen;
Ik heb [het] geformeerd, Ik zal het ook doen.

De tweede vermaning begint met een oproep die is gebaseerd op het voorgaande. Hij is gericht aan hen die zich aan afgoderij overgeven. Laten zij mannen zijn, dat wil zeggen laten ze krachtig zijn in plaats van wankelend (vers 8). Laten ze denken aan wat vroeger is gebeurd, aan de grote waarheden met betrekking tot Zijn Persoon, Hij Die volstrekt uniek is, aan Wie niemand gelijk is (vers 9). Hij bepaalt de loop van de geschiedenis (vers 10). Daarom kan Hij die voorzeggen. Steeds heeft Hij voorzegd hoe het zal gaan. Heeft Hij hen daarin ooit beschaamd? Wat Hij in het verleden heeft gezegd, is allemaal uitgekomen. Laten ze daarom de les van de geschiedenis leren en ter harte nemen.

Dat Hij volmaakt te vertrouwen is, hebben Zijn handelingen in de hele geschiedenis van het volk bewezen. Dat zal ook in de toekomst bewezen worden als Hij de man van Zijn raadsbesluit ten tonele voert (vers 11). Het gaat hier over Kores. Hij is de “roofvogel” uit het oosten, dat is Perzië. Hij is op zoek naar prooi, dat is Babel. Door deze man zal de HEERE het oordeel over de vijanden van Israël brengen en daardoor tevens Zijn volk bevrijden.

Hier is Kores weer een beeld van de Heer Jezus, Die ook uit het oosten zal komen om de vijanden van Zijn volk te oordelen en daardoor Zijn volk te bevrijden en in de zegen te brengen. Met een dubbele toezegging, “Ik zal het ook doen komen” en “Ik zal het ook doen”, stelt de HEERE de vervulling ervan vast.

Het is goed voor de gelovige als hij zich de vroegere dingen herinnert, dat hij van het verleden leert hoe de Heer hem heeft geholpen en geleid en bevrijd. Het wekt de ziel op om Hem te prijzen en het stimuleert het geloof en de hoop voor de toekomst.

Js 46:12-13 | Zijn gerechtigheid is nabij

12  Luister naar Mij, onbuigzamen van hart,
u die ver bent van gerechtigheid:
13  Ik breng Mijn gerechtigheid nabij, zij zal niet ver zijn,
en Mijn heil zal niet uitblijven,
maar Ik zal heil geven in Sion,
aan Israël Mijn luister.

De derde vermaning is gericht tot hen die Gods wil weerstaan. Zij zijn de “onbuigzamen van hart”, de hardnekkigen (vers 12). Hun ongeloof heeft twijfel aan de beloften van God voortgebracht en het verlangen weggenomen om er kennis van te nemen. Als gevolg daarvan zijn zij zonder de redding die Hij geeft op de grondslag van gerechtigheid. Maar er is redding voor hen die Zijn voorwaarden aanvaarden (vers 13). Jesaja is hier weer evangelisch. Hij biedt Gods gerechtigheid aan. Ze kunnen die zo aannemen, zonder daarvoor bepaalde inspanningen te verrichten of een verre reis te maken (vgl. Dt 30:11-14{246}; Rm 10:6-10).

Gerechtigheid is de basis voor redding. God zal aan Sion heil of behoudenis geven en Zijn luister (of: heerlijkheid) zal tot Israël komen. Zijn “heil” is een duidelijke verwijzing naar de komst van de Heer Jezus. Heil of behoudenis is verbonden aan Zijn Naam en Zijn werk. In Hem geeft God behoudenis aan Sion en Zijn luister aan Israël.

Dat zal gebeuren op de grondslag van Zijn gerechtigheid die Hij voor Israël heeft gevestigd. Die grondslag is, net als voor ons, de dood van Christus. De heerlijkheid van de HEERE die het volk zal verlaten (Ez 9:3; 11:23), zal naar hen terugkeren. Dat zal in de volle maat gebeuren, zodat Israël, dat in Goddelijke glans straalt, Zijn heerlijkheid op waardige wijze zal weerspiegelen.

Jesaja 47

Js 47:1-4 | Het oordeel aangezegd

1  Daal af en zit neer in het stof,
maagd, dochter van Babel;
zit neer op de grond, er is geen troon [meer],
dochter van de Chaldeeën.
Want men zal u niet meer noemen:
weekhartig en teergevoelig.
2  Neem de handmolen en maal meel,
neem uw sluier af,
schort de rokken op, maak de benen bloot,
ga door de rivieren.
3  Uw schaamte zal ontbloot worden,
ja, uw schande zal gezien worden.
Ik zal wraak nemen,
en Ik zal [u] niet [als] een mens aanvallen.
4  Onze Verlosser,
HEERE van de legermachten is Zijn Naam,
de Heilige van Israël.

Het vorige hoofdstuk geeft het oordeel over de goden van Babel. Dit hoofdstuk verklaart het oordeel over Babel zelf. De HEERE spreekt Babel rechtstreeks aan. Hij laat haar zien hoe enorm ze zal worden vernederd. Haar trots zal tot in het stof vernederd worden (vers 1). Zij die eerst een koningin en gebiedster is, moet nu het vermoeiende handwerk van een slavin doen. Als een gevangene zal ze worden gedwongen haar zedigheid op te geven en door rivieren te waden (verzen 2-3).

Al deze vernedering heeft Babel te wijten aan zichzelf door haar wrede behandeling van Gods volk. De HEERE wreekt Zich aan hen en bewijst Zich als de Verlosser van Zijn volk (vers 4). Als de “HEERE van de legermachten” bezit Hij absoluut gezag. Als “de Heilige van Israël” geeft Hij aan wat het karakter van Zijn volk moet zijn in hun verbinding met Hem. Ook geeft het de tegenstelling aan met het onheilige karakter van Babel.

Hoewel de HEERE hier tot Babel spreekt, is de boodschap gericht tot Israël, tot hen die ook in de zonde van afgoderij zijn gevallen. Door het einde te zien van de weg van afgoderij moet Israël leren om dit kwaad grondig te veroordelen in hun eigen hart. Zoals vaker gebeurt, wordt ook hier het oordeel beschreven in de voltooid verleden tijd, alsof alles reeds heeft plaatsgevonden.

In de nabije toekomst zal het loflied van vers 4 opnieuw klinken uit de mond van Israël, als de val van Babylon wordt aangekondigd (Op 19:1-3). Babylon is daar in beeld het naamchristendom van Europa, het pausdom, dat eerst macht heeft over het beest, de dictator van het herstelde Romeinse rijk, het verenigd Europa, maar daarna door het beest wordt vernietigd (Op 17:3-4,16).

Js 47:5-7 | Aanleiding tot het oordeel

5  Zit neer in stilzwijgen, ga het duister in,
dochter van de Chaldeeën;
want men zal u niet meer noemen:
gebiedster van de koninkrijken.
6  Ik was zeer toornig op Mijn volk,
Ik ontheiligde Mijn eigendom
en Ik gaf hen over in uw hand,
[maar] u bewees hun geen barmhartigheid,
[ja, zelfs] voor de oude maakte u
uw juk zeer zwaar.
7  U zei: Ik zal voor eeuwig gebiedster zijn.
Tot nog toe hebt u deze dingen niet ter harte genomen,
u hebt niet aan het einde ervan gedacht.

De koning van Babel is wel “koning der koningen” genoemd (Ez 26:7; Dn 2:37), iemand die andere koninkrijken gebiedt. Maar daarmee zal het afgelopen zijn (vers 5). Babel zal in de duisternis gaan om zichzelf te verbergen vanwege de schande waaraan zij ten prooi is gevallen. Dit is haar lot omdat zij haar taak – om in de hand van de HEERE als een tuchtroede te dienen voor Zijn volk – te buiten is gegaan (vers 6). In Zijn toorn heeft God Babel gebruikt om Zijn volk te tuchtigen. Hij heeft zelfs Zijn heiligdom laten ontheiligen. Maar Babel heeft haar eigen beweegredenen gehad in de onderwerping van Israël. Babel zal door God geoordeeld worden vanwege haar behandeling van Zijn volk en Zijn heiligdom (Jr 50:28{247}).

Dit is ook voor ons van belang bij het uitoefenen van tucht in de gemeente. Dat mag slechts in nederigheid gebeuren, in het besef niet beter te zijn dan degene over wie tucht moet worden uitgeoefend. Anders zal Gods tucht zich tegen ons keren en Zijn oordeel ons treffen.

Babel heeft haar macht misbruikt en geen barmhartigheid bewezen aan de grijsaard. Ze is bijzonder gewelddadig tegen Gods volk opgetreden, veel harder dan God heeft gewild. Er is bij haar geen gedachte aan God, maar slechts een op zichzelf gericht zijn (vers 7). Er is ook geen gedachte aan de eindigheid van haar taak, maar ze eigent zich eeuwig gezag toe. In het uitoefenen van macht laat de mens zijn ware aard zien. Hierover kan alleen Gods oordeel komen.

Js 47:8-10 | Het goddeloze karakter van Babel

8  Nu dan, hoor dit, genotzuchtige,
die zo onbezorgd woont,
die in haar hart zegt:
Ik ben het, en niemand anders dan ik,
ik zal niet als weduwe neerzitten
of verlies van kinderen kennen.
9  Maar deze beide dingen zullen u overkomen
in een ogenblik, op één dag:
verlies van kinderen en weduwschap.
Ze zullen in volle omvang over u komen,
vanwege uw vele toverijen
en uw zeer talrijke bezweringen.
10  Want u hebt op uw slechtheid vertrouwd.
U hebt gezegd: Niemand ziet mij.
Uw wijsheid, uw wetenschap,
die heeft u afvallig gemaakt.
U zei in uw hart:
Ik ben het, en niemand anders dan ik.

In deze verzen wordt het goddeloze karakter van Babel verder beschreven. Het is een wellustige, zichzelf verheffende stad die zichzelf goddelijke eigenschappen heeft aangematigd. De uitspraak “ik ben het” (vers 8) kan alleen de HEERE doen, want het geldt alleen voor Hem (Ex 3:14{248}). In het Nieuwe Testament blijkt duidelijk dat alles wat hier over Babel wordt gezegd, in onze tijd moet worden toegepast op de afvallige christenheid, met name de rooms-katholieke kerk (Op 18:7{249}). Zij voelt zich geen weduwe, terwijl de ware gemeente zich wel zo voelt. De ware gemeente leeft in het besef van de afwezigheid van haar Man, de Heer Jezus. Ze mist Hem. Hij is immers niet zichtbaar aanwezig.

De roomse-katholieke kerk echter matigt zich in de persoon van de paus aan dat zij Christus op aarde vervangt, dat Hij aanwezig is. Ze mist Hem niet. Door haar valse voorstelling van zaken houdt ze geen rekening met Hem. In haar verdorvenheid wil ze invloed uitoefenen over de hele aarde. “Daarom zullen haar plagen op één dag komen” (Op 18:8a).

Babel meent dat haar toverijen haar zullen beschermen tegen rampspoed (vers 9). De HEERE lacht erom en spot ermee. Plotseling zal het onheil haar treffen. Kores heeft het land wel geleidelijk ingenomen, maar de stad is op één dag gevallen en ze is alles kwijtgeraakt: man, kinderen en heerlijkheid.

In haar dwaasheid meent ze ook dat niemand haar ziet (vers 10). Nog eens zegt ze in haar aanmatiging goddelijke eigenschappen te bezitten: “Ik ben het.”

Js 47:11-15 | Het onheil is door niets af te weren

11  Daarom zal er onheil over u komen.
Wanneer het aan de dag treedt, zult u niet weten;
rampspoed zal u treffen,
u zult die niet kunnen afkopen;
er zal plotseling verwoesting over u komen,
zonder dat u een vermoeden hebt.
12  Blijf maar bij uw bezweringen
en uw vele toverijen,
waarmee u zich vermoeid hebt vanaf uw jeugd.
Misschien kunt u er baat bij hebben,
misschien zult u zich sterk maken.
13  U bent moe geworden van uw vele plannen.
Laten zij toch opstaan
die de hemel waarnemen,
die naar de sterren kijken,
die bij nieuwe maan voorspellingen doen;
laten zij u verlossen van de dingen die over u zullen komen!
14  Zie, zij zijn als stoppels,
vuur verbrandt hen,
zij kunnen zichzelf niet redden
uit de greep van de vlammen.
Het is geen kolen[gloed] om er zich [bij] te warmen,
[geen] vuur om erbij te zitten.
15  Zó zijn zij voor u [met] wie u zich hebt vermoeid,
[zij met wie] u vanaf uw jeugd zaken gedaan hebt;
ieder dwaalt zijn [eigen] kant uit,
niemand zal u verlossen.

Ze is zo vol van zichzelf, dat ze de gedachte aan de alomtegenwoordige God, voor Wie niets verborgen is, volkomen heeft verbannen. Haar natuurlijke wijsheid en kennis slaat ze zo hoog aan, dat ze niet in de gaten heeft dat ze blind is en dat haar eigen wijsheid en kennis haar tot deze dwaasheden voeren. Daarom zal er een kwaad over haar komen, waarvan ze geen vermoeden heeft en waartegen geen bezwering zal helpen (Dn 5:30). Al haar toverijen zullen nutteloos blijken te zijn (vers 11).

De HEERE spot ermee (vers 12; vgl. 1Kn 18:26-27). Ze heeft immers al zo lang zwarte magie bedreven. Hij zegt: ‘Laat dan maar eens zien wat het waard is, misschien word Ik er wel bang van. Laat anders de sterrenkijkers maar eens voorzeggen hoe ze aan het onheil kan ontkomen (vers 13). Zij beweren toch dat ze uit de stand van de sterren de toekomst kunnen aflezen en leveren elke maand de horoscoop?’ Hoeveel mensen lezen er regelmatig in en kennen er een zekere waarde aan toe.

Babylon is een stad met mensen die de duistere praktijken van spiritisme uitoefenen. Daar vertrouwt de stad ook op. De stad is de thuisbasis van de afgoderij, van de aanbidding van demonische machten. Dit is ook waar van het Babylon in de toekomst, de roomse-katholieke kerk, waarbij we ook het vrijzinnige naamchristendom kunnen betrekken: “En hij riep met krachtige stem de woorden: Gevallen, gevallen is het grote Babylon, en het is een woonplaats van demonen en een bewaarplaats van elke onreine geest en een bewaarplaats van elke onreine en gehate vogel geworden” (Op 18:2).

Laat het duidelijk zijn: ze zijn allemaal als stoppelen die het vuur verbrandt (vers 14). Het vuur van de hel is hun deel. Het is een vuur dat dient om daarin eeuwig pijn te lijden. Dat zal jouw deel zijn als je je niet bekeert tot de ene en waarachtige God, maar je eigen dwaalweg volgt (vgl. Js 53:6a). Dan is er niemand die redt. Alle handelaars zullen hun eigen plaatsen weer opzoeken en Babel aan haar lot overlaten (vers 15).

Jesaja 48

Js 48:1-2 | Israëls belijdenis

1  Hoor dit, huis van Jakob,
u die genoemd wordt met de naam Israël,
en [die] uit de wateren van Juda bent voortgekomen,
die zweert bij de Naam van de HEERE
en [de Naam van] de God van Israël noemt,
[maar] niet in waarheid en niet in gerechtigheid.
2      Ja, ‘van de heilige stad’ noemen zij zich
en zij steunen op de God van Israël,
HEERE van de legermachten is Zijn Naam.

Dit hoofdstuk is speciaal gericht tot de gevangenen uit Juda, “u die … uit de wateren van Juda bent voortgekomen”, dat wil zeggen die hun bron, hun oorsprong, in Juda hebben (vers 1). Het duidt hun natuurlijke afstamming aan. Juda betekent ‘lofprijzing’ (Gn 49:8), wat het doel van hun bestaan voor God aangeeft: een volk dat God prijst. Ze hebben een grote belijdenis – ze worden genoemd “met de naam Israël”, dat betekent ‘strijder Gods’ (Gn 32:28) –, maar hun wegen zijn daarmee niet in overeenstemming. Zij zweren “bij de Naam van de HEERE” en noemen Hem “de God van Israël”, maar ze zijn daarin onwaarachtig.

Ze beroemen zich erop dat ze “van de heilige stad” zijn (vers 2), maar ze gedragen zich onheilig. Ze denken er niet aan dat ze te maken hebben met “de HEERE van de legermachten”, een Naam die eerbied en onderwerping vraagt en niet een uiterlijke godsdienst. De apostel Paulus schrijft later: “Niet allen zijn Israël, die uit Israël zijn” (Rm 9:6b). Hetzelfde geldt helaas ook van veel christenen die wel gedoopt zijn en kerkelijke samenkomsten bezoeken, maar niet wedergeboren zijn en dus geen persoonlijke relatie hebben met de levende God.

Js 48:3-11 | Vroegere en nieuwe dingen

3  De dingen van vroeger heb Ik van oudsher verkondigd,
uit Mijn mond zijn ze voortgekomen en Ik heb ze doen horen.
Plotseling heb Ik ze gedaan en ze zijn gekomen.
4  Omdat Ik wist dat u hard bent,
uw nek een ijzeren pees is,
en uw voorhoofd van brons,
5  daarom heb Ik het u van oudsher verkondigd;
voordat het kwam, heb Ik het u doen horen,
anders zou u zeggen: Mijn afgod heeft die dingen gedaan,
mijn gesneden beeld of mijn gegoten beeld heeft ze geboden.
6  U hebt [het] gehoord, aanschouw dit alles,
en u, zou u het [dan] niet verkondigen?
Van nu af aan doe Ik u nieuwe dingen horen,
verborgen dingen, die u niet geweten hebt.
7  Nu zijn ze geschapen en niet van oudsher;
vóór [deze] dag hebt u er ook niet van gehoord,
anders zou u zeggen: Zie, ik heb ze geweten.
8  Nee, u hebt ze niet gehoord, ook hebt u ze niet geweten,
ook is uw oor van oudsher niet geopend geweest,
want Ik wist dat u volkomen trouweloos handelen zou
en dat u van de [moeder]schoot af een overtreder wordt genoemd.
9  Omwille van Mijn Naam stel Ik Mijn toorn uit,
[omwille van] Mijn roem zal Ik Mij bedwingen, u ten goede,
zodat Ik u niet zal uitroeien.
10  Zie, Ik heb u gelouterd, maar niet als zilver;
Ik heb u beproefd in de smeltkroes van ellende.
11  Omwille van Mij, omwille van Mij doe Ik [het],
want hoe zou [Mijn Naam] ontheiligd worden!
Ik zal Mijn eer aan geen ander geven.

Nu volgt een hernieuwde verklaring van de macht die God alleen heeft om zonder falen toekomstige dingen te verkondigen (verzen 3-6a). Maar er is een verschil met eerdere verklaringen van dit unieke kenmerk van God. In eerdere verklaringen (Js 41:22; 42:9; 43:9) is die verklaring een tegenstelling met de afgoden en de afgodendienaren in Israël (Js 46:9-10). Hier gaat het om de voorzegging van de HEERE met het oog op de afval en verharding van Israël.

Hij heeft verkondigd dat Hij de verlossing zal brengen (vers 3). Maar het volk heeft de nek niet willen buigen om Hem te gehoorzamen. In hun gedachten is geen plaats voor Hem (vers 4). Als Hij, terwijl het volk in zo’n toestand is, toch de aangekondigde verlossing zou volbrengen, zou het nog kunnen gebeuren dat het volk die zou toeschrijven aan de afgoden van Babel (vers 5).

Wat voor de getrouwen een bemoediging is, dat Hij hen zal verlossen, is voor de hardnekkigen een waarschuwing. God zegt de hardnekkigen wat Hij gaat doen, opdat ze het niet in hun hoofd zullen halen de verlossing aan de afgoden toe te schrijven. Hij waakt voor Zijn eer. Hij wil dat ze erkennen dat Hij het is Die het doet (vers 6a).

Verder zal de HEERE hun dingen laten zien die Hij nieuw schept, niet dingen die Hij lang geleden geschapen heeft (verzen 6b-8). De mens is zo slecht, dat hij de kennis die God hem geeft van wat Hij gaat doen, kan misbruiken om wat Hij doet alsnog aan de afgoden toe te schrijven. Die nieuwe dingen hebben betrekking op de bevrijding van Israël uit de macht van Babel. Hij zal die plotseling bewerken.

De HEERE zegt dit alles omdat Hij het hart van Zijn volk kent. Als Hij Zijn volk het loon zou hebben gegeven dat ze verdienen, zou Hij hen hebben verdelgd. Maar Hij kan Zijn barmhartigheid niet verloochenen. Ter wille van Zichzelf heeft Hij Zich bedwongen en hen niet uitgeroeid (vers 9). De zware ballingschap, evengoed als de nog toekomstige grote verdrukking en de tegenwoordige bittere ervaringen, zijn een louteringsproces (vers 10). Hij heeft hen “gelouterd, maar niet als zilver”, want hun waarde gaat die van zilver ver te boven.

De ballingschap heeft hen gezuiverd van afgoderij. Maar daar hun hart niet gereinigd is, hebben zij Christus verworpen. Het huis van Israël is leeg en geveegd en versierd, waarin de demon van de afgoderij zal terugkeren met “zeven andere geesten, … bozer dan hijzelf” (Mt 12:43-45). Ook daarvan moet Israël gereinigd worden. Daartoe zendt God de grote verdrukking. Ook moet de prijs voor de verlossing worden betaald. Het betalen van die prijs is wat de HEERE in dit gedeelte als nieuwe dingen heeft aangekondigd. Dat zal in het volgende deel, Jesaja 49-57, worden toegelicht.

Dit genadige doel staat de Heer voor ogen in de beproevingen die ons deel zijn. Het zal ons in staat stellen om Zijn liefde en genade te waarderen die we daarin ervaren en Hem ervoor te prijzen. We blijven dan bewaard voor wanhoop. Hij wil slechts alle ‘slakken’, het vuil, uit ons geloofsleven verwijderen en ons geloof, dat met goud wordt vergeleken, zuiver goud maken (1Pt 1:7{250}; Zc 13:9).

Aan dit reinigingsproces zal een einde komen en een gezegend resultaat laten zien. Hij zal het doen “omwille van Mij, omwille van Mij”, waarbij de herhaling het grote belang van dit feit onderstreept (vers 11). En wat zal Hij doen? Hij zal Zijn volk bevrijden. De tegenstanders van de HEERE en Zijn volk zullen nooit enige grond vinden om God en Zijn handelingen te beschimpen. Zijn wegen en Zijn handelingen vormen Zijn heerlijkheid die nooit zal worden opgegeven. Alle eer zal alleen aan Hem toekomen en gegeven worden.

Js 48:12-16 | De HEERE in Zijn absolute Godheid

12  Luister naar Mij, Jakob,
Israël, Mijn geroepene:
Ik ben Dezelfde, Ik ben de Eerste,
ook ben Ik de Laatste.
13  Ook heeft Mijn hand de aarde gegrondvest,
en Mijn rechterhand heeft de hemel uitgespannen.
Roep Ik ze,
dan staan ze er tezamen.
14  Kom bijeen, u allen, en luister.
Wie onder hen heeft deze dingen verkondigd?
De HEERE heeft [Kores] lief, hij doet Zijn welbehagen
tegen Babel, en Zijn arm zal [tegen] de Chaldeeën zijn.
15  Ik, Ik heb gesproken, ook heb Ik hem geroepen.
Ik zal hem doen komen, en zijn weg zal voorspoedig zijn.
16  Kom nader tot mij, hoor dit:
Ik heb vanaf het begin niet in het verborgene gesproken;
vanaf de tijd dat het geschied is, ben ik daar.
En nu, de Heere HEERE
heeft mij gezonden, en Zijn Geest.

Een tweede keer wordt het volk opgeroepen om te luisteren (vers 12; vers 1), en ook nog een derde en een vierde keer (verzen 14,16). Bij Zijn tweede oproep stelt de HEERE Zich voor in Zijn absolute Godheid. Hij is “Dezelfde”, de Eeuwige, de Onveranderlijke (Js 41:4; 44:6). Wat hier van de HEERE wordt gezegd, wordt ook van Christus gezegd (Op 1:8,17; 22:13) en bevestigt opnieuw dat de Heer Jezus God is. Hij is “de Eerste”, dat wil zeggen dat Hij aan het begin van de geschiedenis staat. Hij is ook “de Laatste”, wat wil zeggen dat Hij aan het einde van de geschiedenis er nog steeds is.

Ook wijst Hij op Zijn indrukwekkende macht als Schepper (vers 13). Christus is de Schepper (Ko 1:16{251}; Jh 1:3; Hb 1:2). Hij is de God Die alles tot stand brengt. Zo bestuurt God met Zijn machtswoord de hele geschiedenis en leidt haar naar haar voleinding in Christus.

Zijn derde oproep aan het volk om te luisteren is verbonden aan de macht waarmee Hij de gebeurtenissen bestuurt (verzen 14-15). Wie onder alle afgoden is Hem daarin gelijk? Zij hebben het niet kunnen voorzeggen en nog minder kunnen bewerken. Hij heeft Kores lief om het werk dat deze voor Hem zal doen. Hiermee wijst Hij weer op de Heer Jezus en Zijn werk. Kores is door de HEERE als de verwoester van Babel geroepen en Hij zal zijn weg voorspoedig maken.

We zien hier Kores weer als een type van de Heer Jezus. De liefde van God voor Kores herkennen we in de liefde van God de Vader voor Zijn Zoon, die duidelijk beschreven wordt in het evangelie naar Johannes (Jh 3:35; 5:20; 10:17; 15:9; 17:23-26). Zoals Kores destijds Babel heeft geoordeeld en Israël heeft doen terugkeren naar zijn eigen land, zo zal de Heer Jezus Christus het Babylon van de eindtijd oordelen en het gelovig overblijfsel van Israël redden.

De vierde keer dat Hij het volk zegt dat ze moeten horen, is omdat Hij als God Zijn macht heeft bewezen om toekomstige dingen aan te zeggen en die ook te vervullen (vers 16a). Dat heeft God altijd op een duidelijke en open wijze gedaan, in tegenstelling tot het onduidelijke gemompel en gefluister van de afgoden.

De “mij” die in vers 16b wordt genoemd, is een andere dan de “Mij” in het eerste deel van het vers. Daar gaat het om God en dat is altijd de drie-enige God: Vader, Zoon en Heilige Geest. Het slot van vers 16 voert ineens de Knecht van de HEERE sprekend in. De “mij” in vers 16b moet daarom in feite ook met een hoofdletter worden geschreven. Dat Christus aan het woord is, kunnen we concluderen uit een vergelijking met het eerste vers van Jesaja 61 (Js 61:1).

Dit slot levert opnieuw een treffend bewijs van de drie-eenheid van God (vgl. Js 6:8). Er is sprake van de HEERE, dat is God Die wij als Vader mogen kennen, van “Mij”, dat is de Knecht, en van de Geest. Ook in Jesaja 11 en Jesaja 42 vinden we de drie Personen van de Godheid: de HEERE, de Knecht en de Geest (Js 11:2; 42:1). De woorden van de Knecht zijn ongetwijfeld een inleiding op wat Hij over Zichzelf zal verklaren in het volgende hoofdstuk (Js 49:5-6).

Js 48:17-19 | Luisteren naar Geest en Woord

17  Zo zegt de HEERE, uw Verlosser,
de Heilige van Israël:
Ik ben de HEERE, uw God,
Die u leert wat nuttig is,
Die u leidt op de weg [die] u gaan moet.
18  Och, had u maar acht geslagen op Mijn geboden!
Dan zou uw vrede geweest zijn als een rivier
en uw gerechtigheid als de golven van de zee.
19  Dan zou uw nageslacht geweest zijn als het zand
en uw nakomelingen als de korrels ervan.
Hun naam zou niet worden uitgeroeid of verdelgd
van voor Mijn aangezicht.

De HEERE, Die alles heeft klaargemaakt voor de bevrijding van Zijn volk door Kores, heeft Zijn Knecht gezonden (vers 16b), Die handelt door de Heilige Geest om een grote verlossing te bewerken voor Zijn volk (vers 17). Hij wil hen onderwijzen, hun inzicht geven in de weg die ze gaan, opdat het hun goed zal gaan, opdat ze met vreugde en in vertrouwen die weg mogen betreden.

Het is alsof we de Heer Jezus tegen Zijn discipelen horen zeggen: “Leert van Mij” (Mt 11:29), opdat ze rust in hun hart zullen hebben in de moeilijkste omstandigheden. Wie zich door Hem laat leren, zal het goed gaan. Dat het goed met hen zal gaan, is het voornemen van de HEERE voor Zijn volk bij alle beproevingen en bittere ervaringen die zij in de ballingschap zullen hebben.

Dit is het genadige doel van de kastijdingen die God ons geeft. Hij geeft ze “tot ons nut, opdat wij aan Zijn heiligheid deel zouden krijgen” (Hb 12:10). Het gaat hier niet slechts om leiding op zich, maar om tuchthandelingen die ons onderwijs geven. Daardoor houden we op met te doen wat geen nut heeft en zullen we onze dwalende voeten zetten op het pad naar het doel: gelijkvormigheid aan Zijn Zoon (Rm 8:28-29).

Daarom volgt het dringende beroep op een luisterend en gehoorzaam oor (vers 18). Het woord “och” is een emotionele uitspraak van de HEERE, een hartenkreet (vgl. Dt 5:28-29), die we ook horen uit de mond van de Heiland ten aanzien van Jeruzalem (Lk 19:41-42). Hij wil Zijn volk zo graag vrede geven, een vrede die stroomt als een rivier. Vrede en ware voorspoed zijn afhankelijk van een berouwvol hart en een geloof dat het Woord van God aanvaardt en uitvoert.

Vrede wordt vergeleken met het vredig stromen van een rivier, gerechtigheid met de machtige golven van de zee en het nageslacht met de overvloed van zandkorrels (vers 19). Dat zal in het vrederijk werkelijkheid zijn. Zijn vrede en gerechtigheid zijn daar hun deel.

Wat Israël als natie zal beleven, mogen wij geestelijk genieten. Geestelijke vruchtbaarheid is afhankelijk van vrede en gerechtigheid. Als wij bij Zijn Woord leven, zal Zijn vrede ons hart vervullen en kan niets onze gemoedsrust wegnemen (Fp 4:6-7{252}).

Js 48:20-21 | Afzondering van het kwaad

20  Ga weg uit Babel,
vlucht weg van de Chaldeeën,
verkondig met luide vreugdezang,
laat dit horen,
draag het uit
tot aan het einde der aarde,
zeg: De HEERE heeft
Zijn knecht Jakob verlost.
21  En: Zij leden geen dorst,
[toen] Hij hen leidde door de woeste [plaatsen].
Water uit een rots
deed Hij voor hen stromen.
Toen Hij de rots kloofde,
stroomde het water eruit.

Bij het leven in die vrede hoort afzondering van het kwaad als een wezenlijke voorwaarde (vers 20; Js 52:11). Het volk moet uit Babel vertrekken. Het is niet alleen een wegtrekken, maar ook een vlucht. Het gaat ook om een zich innerlijk losmaken van Babel en niet slechts een uiterlijk weggaan. Alle jaren in Babel hebben hen in veel gevallen ook innerlijk bezoedeld.

We herkennen dat in de boeken Ezra en Nehemia. Daarom klinkt door de profeten Haggaï, Zacharia en Maleachi de oproep tot innerlijke omkeer, tot het geestelijk vluchten uit Babel. Dit is ook de oproep tot de gelovigen in onze tijd met betrekking tot de kerk als een instituut waar mensen domineren over anderen.

Wij leven te midden van een christenheid die verontreinigd is door dwaalleer en moreel kwaad die als een kankergezwel voortwoekeren. Daarom moeten wij binnen de godsdienstige verwarring ons afzonderen van wat niet naar de wil en tot eer van de Heer is (Op 18:4{253}). Het is ook goed erop te letten dat bevrijding het gevolg is van afzondering en dat die afzondering gepaard gaat met gejubel en een vreugdevol getuigenis.

Israël krijgt de instructie om het goede nieuws van hun bevrijding “tot aan het einde der aarde” te laten horen. Dit zal het Godvrezende overblijfsel doen in de komende dag. Tot die tijd is het wereldwijde getuigenis van het evangelie aan ons toevertrouwd. De elementen van het evangelie zien we in het water uit de rots voor de dorstigen (vers 21). Dit water wordt vrij aan allen ter beschikking gesteld (Js 55:1; Op 22:17b{254}). Het is het water dat Christus geeft (Jh 4:10{255},13-14), terwijl Hij Zelf ook de rots is (1Ko 10:4{256}).

Js 48:22 | Geen vrede voor de goddelozen

22  Voor de goddelozen is er [echter] geen vrede, zegt de HEERE.

Dit deel van de profetie van Jesaja, Jesaja 40-48, eindigt met in dit vers de ernstige verklaring van de HEERE dat de goddelozen geen vrede hebben. De vrede van de gehoorzamen (vers 18) is de goddelozen onbekend. Vrede is het gevolg van gehoorzaamheid (Jh 14:15,21,23,27). Het lijkt een anticlimax, maar Jesaja verliest bij de behoudenis en de heerlijke dingen die daarmee zijn verbonden de realiteit niet uit het oog. Hij verwijst naar de goddelozen in Israël. Het zijn de mensen die onverschillig zijn tegenover de wil van God, een toestand die een verhindering is om vrede te ervaren en de zegeningen te ontvangen die in vers 18 aan de rechtvaardige zijn beloofd (vgl. Op 22:14-15{257}).

Deze verklaring wordt, met een kleine variatie, aan het einde van Jesaja 57 herhaald als afsluiting van het volgende deel (Jesaja 49-57). Uitvoeriger vinden we deze verklaring aan het einde van het boek, aan het einde van Jesaja 66, als afsluiting van het laatste deel (Jesaja 58-66).

Hier sluit deze verklaring het getuigenis aangaande Babel af dat in Jesaja 46:1 is begonnen en meer in het algemeen het hele deel vanaf Jesaja 40. In het vervolg van het boek wordt er geen melding meer gemaakt van Kores of Babel of van de afgoderij die het onderwerp vormde van het protest van de HEERE. In het volgende deel, (Jesaja 49-57) gaat het niet om de eerste grote zonde van Israël, de afgoderij, maar om de tweede grote zonde van Israël, de verwerping van Christus, de ware Knecht van de HEERE.

Jesaja 49

Inleiding

Overzicht hoofddeel 2.2 – Jesaja 49-57

Het evangelie van de Knecht van de HEERE

Het tweede gedeelte van het tweede hoofddeel (Jesaja 40-66) omvat Jesaja 49-57 en is als volgt onder te verdelen:
1. De Knecht van de HEERE en het herstel van Israël (Jesaja 49:1-26)
2. Israëls zonde en de gehoorzaamheid van de Knecht (Jesaja 50:1-11)
3. Luister! Ontwaak! (Jesaja 51:1-23)
4. Vertrek! (Jesaja 52:1-52:12)
5. De Man van smarten en Zijn rechtvaardiging (Jesaja 52:13-53:12)
6. Gods glorieuze toekomst voor Jeruzalem (Jesaja 54:1-17)
7. Doeltreffendheid van Gods woord van genade (Jesaja 55:1-13)
8. Redding uitgestrekt tot de benadeelden (Jesaja 56:1-8)
9. Gods boodschap voor de goddelozen (Jesaja 56:9-57:21)

Inleiding op Jesaja 49

Het doel van het tweede hoofddeel van Jesaja (Jesaja 40-66) is het werk van God in het hart van Zijn volk om bekering te bewerken. Dan alleen kan God het overblijfsel doen terugkeren en verlossen.

In het eerste onderdeel (Jesaja 40-48) van dit tweede hoofddeel is uitvoerig het contrast tussen God en de afgoden geschilderd. Dit zal in de harten van het overblijfsel een totale veroordeling van afgoderij bewerken, vooral met betrekking tot de afgoderij die openbaar zal worden onder de antichrist in de tijd van de grote verdrukking.

In het tweede onderdeel (Jesaja 49-57) worden de ogen van het overblijfsel, net als de ogen van Saulus uit Tarsus, geopend voor het lijden van Christus, Die zij vervolgd en verworpen hebben. Zij zullen Hem zien, Die zij doorstoken hebben (Zc 12:10; Op 1:7). Dit zal, net als bij Saulus, een totale omkeer bewerken. Zij zullen over Hem een rouwklacht aanheffen als een rouwklacht over een enig kind (Zc 12:10b{258}). Zij zullen zich verootmoedigen.

Net als de broers van Jozef die hun ‘broeder’ als onderkoning van Egypte herkennen en erkennen, zullen zij Christus aanvaarden. Dit herkennen we in de komende hoofdstukken, met als hoogtepunt Jesaja 53. Na het herstel van Israël zien we dan de zegeningen voor Israël (Jesaja 54), om daarna te horen hoe de heidenvolken worden opgeroepen zich bij Israël te voegen om in de zegeningen van het koninkrijk te delen (Jesaja 55-57).

We hebben in dit hoofdstuk, Jesaja 49, de tweede van een viertal profetieën of liederen over de Knecht van de HEERE. De vorige profetie (Jesaja 42) gaat over de Knecht als de Uitverkorene. Hier gaat het over Hem als de Verworpene.

Dit hoofdstuk heeft twee onderwerpen: het getuigenis van de Knecht van de HEERE, Wie Hij is (verzen 1-13), en de vertroostende belofte voor het wanhopige Sion (verzen 14-26). Er is een hernieuwde verbinding van Israël als de knecht van de HEERE met Christus als de volmaakte Knecht van de HEERE. Israël kan niet in die verhouding staan als knecht tot de HEERE los van de vereenzelviging met de ware Knecht Christus als hun Messias op grond van Zijn verzoenend en verlossend werk op Golgotha.

De noodzaak van inkeer voordat herstel mogelijk is, ook na tweeduizend jaar, laat zien dat zonde nooit verjaart. Zo moesten ook de broers van Jozef, na zo vele jaren, eerst tot inkeer komen, voordat de zegeningen konden komen en hun relatie met hun verworpen broer, die inmiddels onderkoning was, hersteld kon worden. Die inkeer bleek pas op het moment dat voor hen de gevoelens van hun vader belangrijker waren dan hun eigen welzijn.

Zo is het ook met het volk Israël nu. Voordat de beloofde zegeningen van God voor dit volk door Hem gegeven kunnen worden, moeten zij eerst in het reine komen met God met betrekking tot de zonde dat zij Christus hebben verworpen. Ook moeten ze gaan zien wat die zonde voor God betekent. Dan zullen ze ineens tot de ontdekking komen dat Christus aan het kruis juist hun zonden heeft uitgedelgd, zoals de broers van Jozef tot de ontdekking zijn gekomen dat door hun verwerping van hem, God hem heeft gebruikt en gezonden om een groot volk te redden (Gn 45:5; 50:20).

Js 49:1-7 | De Knecht van de HEERE

1  Luister naar Mij, kustlanden,
sla er acht op, volken van ver!
De HEERE heeft Mij geroepen van de [moeder]schoot af,
van de baarmoeder af heeft Hij Mijn Naam genoemd.
2  Hij heeft Mijn mond gemaakt als een scherp zwaard,
in de schaduw van Zijn hand heeft Hij Mij verborgen.
Hij heeft Mij gemaakt tot een puntige pijl,
Hij heeft Mij in Zijn pijlkoker gestoken.
3  Hij heeft tegen Mij gezegd: U bent Mijn Knecht,
Israël, in Wie Ik Mij zal verheerlijken.
4  Ik, Ik zei: Voor niets heb Ik Mij vermoeid,
nutteloos en tevergeefs heb Ik Mijn kracht verbruikt.
Voorwaar, Mijn recht is bij de HEERE,
en Mijn arbeidsloon is bij Mijn God.
5  En nu zegt de HEERE,
Die Zich Mij vanaf de [moeder]schoot tot Knecht heeft geformeerd
om Jakob tot Hem terug te brengen
– maar Israël zal zich niet laten verzamelen.
Niettemin zal Ik verheerlijkt worden in de ogen van de HEERE,
en Mijn God zal Mijn kracht zijn.
6  Hij zei: Het is te gering dat U voor Mij een Knecht zou zijn
om op te richten de stammen van Jakob
en om hen die van Israël gespaard werden, terug te brengen.
Ik heb U ook gegeven tot een Licht voor de heidenvolken,
om Mijn heil te zijn tot aan het einde der aarde.
7  Zo zegt de HEERE,
de Verlosser van Israël, zijn Heilige,
tegen de verachte Ziel, tegen Hem van Wie het volk een afschuw heeft,
tegen de Knecht van heersers:
Koningen zullen het zien en opstaan,
vorsten – zij zullen zich [voor U] neerbuigen,
omwille van de HEERE, Die getrouw is,
de Heilige van Israël, Die U verkozen heeft.

Het gaat in dit gedeelte over de blijde boodschap, niet in de eerste plaats voor Israël, maar voor de volken (vers 1; vers 6). Zij worden met de oproep “luister naar Mij” opgeroepen om te luisteren (vers 1; vgl. Js 46:3,12). Het is de taak van het volk Israël als de knecht van de HEERE om de behoudenis van God tot de heidenvolken in de verte te brengen. Israël is geroepen (Js 51:2) om als de knecht van de HEERE Zijn lof te verkondigen (Js 43:21) aan de volken (Rm 2:17-20{259}). Daarin heeft Israël echter jammerlijk gefaald (Rm 2:24{260}). De HEERE roept over deze knecht uit: “Wie is er zo blind als Mijn dienaar, doof zoals Mijn bode [die] Ik zend?” (Js 42:19a).

Net als Adam, de eerste mens, heeft Israël als zoon, knecht en wijnstok gefaald. Maar dan zendt God de Heer Jezus. Hij is de laatste Adam en de tweede Mens (1Ko 15:45-47), de ware Zoon Die Hij uit Egypte heeft geroepen (Mt 2:15), de ware Knecht (Js 42:1; 49:3,5,6,7; 50:10; 53:11) en de ware Wijnstok (Jh 15:1).

De Roepende is hier de ware Knecht van de HEERE, de Messias, Die met Goddelijk gezag de volken oproept om te horen. Met de Geroepene in het tweede deel van vers 1 wordt ook de Heer Jezus bedoeld, de ware Knecht, Die gekomen is in de plaats van Israël. We zien hier het door ons niet te begrijpen wonder van Zijn Persoon. Hij is waarachtig God én waarachtig Mens. Hij is van eeuwigheid God, Die in de tijd op de door God bepaalde tijd Mens geworden is.

Zijn Naam wordt door de HEERE genoemd "van de baarmoeder af". Zijn Naam wordt niet hier genoemd, maar pas net voordat en net nadat Hij verwekt is. Dan wordt zowel tegen Jozef als tegen Maria gezegd dat de Zoon Die geboren zal worden, de naam Jezus moet krijgen (Mt 1:21{261}; Lk 1:35).

Christus is geroepen om heil te brengen voor Zijn volk en ook voor de volken. Dat doet Hij door het zwaard van het Woord van God (vers 2; Ef 6:17; Mt 10:34) te gebruiken. Zijn mond is een scherp zwaard dat onopvallend is, maar altijd tot gebruik gereed tot oordeel van alles wat in strijd is met de wil van God. De farizeeën en sadduceeën hebben de scherpte van Zijn woorden ervaren. Hij is opgegroeid in de schaduw van Gods hand, onder Diens bescherming. Als een puntige pijl heeft God Hem in Zijn pijlkoker verborgen gehouden. De tijd om Zijn vijanden te verslaan was nog niet gekomen.

De vereenzelviging van Christus met Israël komt in vers 3 naar voren. De HEERE zal Zichzelf in Christus als het ware Israël verheerlijken (vgl. Jh 13:31-32). De ware Knecht neemt de plaats van het falende Israël in en geeft het Israël van God zijn ware betekenis. Zo is het ook met Israël dat als wijnstok is mislukt (Js 5:1-7), waarvoor in de plaats de Heer Jezus de ware wijnstok is geworden (Jh 15:1). Israël als wijnstok heeft in Hem zijn ware vrucht aan God gegeven.

Met het oog op de bittere ervaringen die zullen voorafgaan aan de tijd van heerlijkheid voor Israël, de tijd dat God Zich in Zijn volk zal verheerlijken in Christus, staat in vers 4 een uiting van wat op grote verslagenheid lijkt. Hier wordt de verwerping van Christus voorzegd (Jh 1:11). Het lijkt er even op alsof ook deze Knecht tevergeefs bezig is geweest. Toch is het geen uiting van ongeloof of wanhoop, want het hart geeft onmiddellijk uitdrukking aan de zekerheid van de waarheid dat alle recht in Gods hand is (vgl. Mt 11:20-24; Mt 11:25-30).

De dienst die we doen, lijkt vaak weinig of geen resultaat te hebben. Aan de vruchteloosheid worden ook nog eens bijzonder moeilijke omstandigheden en beproevingen toegevoegd die als een enorme last het hart terneer kunnen drukken. Als de satan zijn voornemen zou kunnen uitvoeren, zou hij alles gebruiken om ons in wanhoop neer te werpen om ons te laten ophouden met ons werk. Dan hebben we hier een gedeelte dat door de Geest bedoeld is om ons ertoe te brengen om alle omstandigheden in het licht van alle wijze raadsbesluiten van God te overwegen.

Het gevolg zal zijn dat we te midden van de strijd bemoedigd worden te delen in wat Hem voor ogen staat. We zullen dan weten dat ons recht bij Hem is. Als we ons dat bewust zijn, mogen we, net als de Heer Jezus, alles overgeven "aan Hem Die rechtvaardig oordeelt" (1Pt 2:23b). Dan mogen we erop vertrouwen dat bij Hem de beloning is voor ons schijnbaar vruchteloze werk.

De taal van vers 5 en wat volgt, is duidelijk die van de Messias, Die hier getuigenis geeft van het doel waarvoor Hij Knecht van de HEERE is. Het is duidelijk dat de Knecht hier niet Israël is, want de taak van de Knecht is hier juist om Jakob, de falende knecht, te herstellen (Rm 15:8; Mt 15:24). Alleen Christus kan het werk van terugbrengen en tot Hem vergaderen doen. Dit werk heeft een bijzonder welgevallen voor de Vader Die Hem daarvoor eert. Van het volk heeft Hij die eer niet gekregen.

Tevens is er een voornemen dat nog verder reikt. Dat staat in vers 6. Het verheugde hart van de HEERE ziet uit naar een wereldwijde zegen. Als Israël de Knecht heeft verworpen, zal Hij veel meer krijgen, terwijl ook de zegen voor Israël niet definitief verloren is, maar nog zal komen. Het terugbrengen van Jakob zal gebeuren door het volk uit Babel te bevrijden en door wat zal gebeuren in de eindtijd. Het oprichten van "de stammen van Jakob" betekent het herstel van alle twaalf stammen in het land. In de eindtijd houdt dat ook het herstel van het tienstammenrijk in na de grote verdrukking.

“En om hen die van Israël gespaard werden, terug te brengen”, houdt in dat het overblijfsel van het tweestammenrijk, de Joden, tot inkeer zal komen. Zij hebben Christus verworpen en zij zullen bij het herstel de eerste plaats innemen. In beeld zien we dat in de geschiedenis van Jozef bij Juda die zowel bij de verwerping van Jozef als bij het herstel van de betrekkingen met Jozef een vooraanstaande plaats inneemt (Gn 37:26-27; 44:18-34).

Vers 6 is ook van toepassing op het werk van het evangelie dat in opdracht van de Heer in de hele wereld moet worden gepredikt, tot de einden van de aarde. Zo past Paulus dit vers toe voor vandaag (Hd 13:46-47{262}). Genade kun je niet tegenhouden, net zomin als stromend water. Dat water zal, als het wordt tegengehouden, een andere loop nemen en ergens anders heen gaan.

Zo stroomt de genade van God, die door Israël is verworpen, nu naar de volken. De volle vervulling zal gebeuren in het vrederijk door Christus Die “een licht tot openbaring voor [de] naties en tot heerlijkheid voor Uw volk Israël” (Lk 2:32) zal zijn. Door een licht te zijn voor de volken zal de Knecht de taak van Israël vervullen om tot zegen te zijn in deze wereld.

In vers 7 worden we weer herinnerd aan de tijd van vernedering van de Knecht. De HEERE spreekt een woord rechtstreeks tot Hem. Zijn vernedering is de noodzakelijke basis om het werk van reddende genade tot stand te brengen. Daarom wordt Hij genoemd “de verachte Ziel” (vgl. Js 53:3). Het volk heeft Hem verafschuwd en Hem ook zo behandeld. Als “Knecht van heersers” heeft de Heer Jezus Zich met Zijn volk vereenzelvigd, want dat volk is ook als een knecht onderworpen aan vreemde overheersers (Ne 9:36-37). Er is wel een verschil, want zij zijn onderworpen vanwege hun ontrouw aan hun God, terwijl Christus Zich vrijwillig heeft onderworpen.

Zo heeft Christus Zich in de dagen van Zijn vlees aan de Romeinse overheersers en godsdienstige heersers onderworpen en aan hun wil overgeleverd. Hij lijkt de grote Verliezer, maar het resultaat van dit alles zal worden gezien in de komende heerlijkheid. Dan zullen regeerders het “zien en opstaan” en zich voor Hem, Die Zich eens tot hun Knecht heeft laten maken, “neerbuigen”. Ze zullen ontdekken Wie het is Die zij naar het kruis hebben verwezen. Dit vers 7 is een voorbereiding op wat we zullen tegenkomen in de derde en vierde profetie over de Knecht van de HEERE.

Js 49:8-13 | Bevrijd en op weg naar hun land

8  Zo zegt de HEERE:
In de tijd van het welbehagen heb Ik U verhoord,
en op de dag van het heil heb Ik U geholpen.
Ik zal U beschermen en U geven tot een Verbond voor het volk,
om de aarde [weer] op te richten,
om de verwoeste erfelijke bezittingen te ontvangen,
9  om te zeggen tegen de gevangenen: Ga uit!,
tegen hen die in duisternis verkeren: Kom tevoorschijn!
Op de wegen zullen zij weiden,
op alle kale hoogten zullen hun weidegronden zijn.
10  Zij zullen geen honger hebben of dorst lijden,
hitte en zon zullen hen niet steken,
want hun Ontfermer zal hen leiden,
Hij zal hen zachtjes leiden naar waterbronnen.
11  Ik zal al Mijn bergen tot een weg maken,
Mijn gebaande wegen zullen verhoogd worden.
12  Zie, sommigen zullen van ver komen:
zie, anderen uit het noorden en uit het westen,
en weer anderen uit het land Sinim.
13  Juich, hemel, en verheug u, aarde,
bergen, breek uit in gejuich,
want de HEERE heeft Zijn volk getroost,
Hij zal Zich over Zijn ellendigen ontfermen.

Vers 8 vertelt hoe de HEERE het gebed van Zijn Knecht heeft verhoord als Hij in nederigheid onder Zijn volk is en Hij “met sterk geroep en tranen zowel gebeden als smekingen geofferd heeft aan Hem” (Hb 5:7). Als God Hem uit de doden opwekt, is het “de tijd van het welbehagen”. Dit woord wordt door Paulus toegepast op de gelovigen (2Ko 6:1-2), waardoor wij hier in bedekte termen de verbondenheid van Christus en Zijn gemeente waarnemen, die mag delen in de zegeningen van het nieuwe verbond. Zij die Zijn verwerping delen, mogen troost putten uit deze belofte van een tijd van welbehagen, terwijl zij leven in een periode van verwerping.

Omdat Christus Zich met Israël heeft vereenzelvigd, zullen deze woorden ook waar worden voor het volk dat in zijn herstelde toestand met Hem in gemeenschap is. Dat Christus gesteld is “tot een Verbond voor het volk”, wijst op het nieuwe verbond dat straks gesloten wordt met Israël. Dat verbond is nieuw en beter omdat het gegrond is op het werk van de Heer Jezus op het kruis en rust op de kracht van Zijn gestorte bloed, het bloed van het nieuwe verbond.

De “verwoeste erfelijke bezittingen” wijst op de verwoesting die Israël zal ondergaan door de inval van de koning van het noorden, ofwel het bondgenootschap van de Arabische naties. Dat wat verwoest is, zal hersteld worden, ze zullen het weer “ontvangen”. Elke stam van het volk zal zijn erfelijk bezit terugkrijgen (Lv 25:8-13; Ez 47:13-14; 48:29). De gevangenen in ballingschap zullen bevrijd worden en worden hersteld in hun land. Daar zullen zij zich als Zijn volk openbaren (vers 9a).

De verzen die volgen, geven een prachtige beschrijving van de gevolgen van de tweede komst van Christus. Deze gevolgen gaan ver boven alles uit wat plaatsvindt bij de terugkeer naar het land onder bevel van Kores. Het volk wordt geschilderd als een kudde die naar huis terugkeert en onderweg weide vindt (vers 9b). Ze zullen voldoende voedsel hebben op hun reis naar huis zonder dat ze ver hoeven te gaan om voedsel te vinden. Ze zullen geen honger of dorst kennen en geen last van de hitte hebben (vers 10). Dat is allemaal omdat de HEERE “hun Ontfermer” is Die hen in eigen Persoon zal leiden.

Bij hun terugkeer vanuit alle delen van de wereld zullen hun reizen erdoor gekenmerkt worden dat ze geen onoverkomelijke hindernissen en moeilijkheden zullen ontmoeten (vers 11). De HEERE spreekt met nadruk van “Mijn bergen” en “Mijn gebaande wegen”. Ze zijn Zijn schepping en daarom kan Hij er een verandering in aanbrengen op een wijze dat alles de terugkeer van Zijn volk zal begunstigen en voorspoedig zal maken.

We kunnen dit ook toepassen op onze huidige ervaringen. De bergen van moeilijkheden waarmee we te maken krijgen op ons pelgrimspad, kunnen hoogten worden van gemeenschap met God en van vreugdevolle gemeenschap met Zijn volk. Dat zal zo zijn als we met ons hele hart op de Heer vertrouwen en ons hele wezen aan Hem toevertrouwen voor de vervulling van Zijn wil.

In de komende dag zal Israël vergaderd worden vanuit alle delen van de wereld naar het hun toegewezen aardse centrum (vers 12). Onder “het westen” kunnen we wel West-Europa en de Verenigde Staten van Amerika verstaan en ook gebieden in Afrika. Van de Sinieten is wel verondersteld dat dit inwoners van China zijn. Dit vooruitzicht van een zo weidse en algemene bijeenvergadering bewerkt een oproep tot gejubel en gejuich (vers 13). Alles en iedereen, hemel, aarde en bergen, moeten tot een uitbarsting van vreugde komen over wat de HEERE voor Zijn volk heeft gedaan.

Js 49:14-16 | De HEERE vergeet Zijn volk niet

14  Sion zegt echter: De HEERE heeft mij verlaten,
de Heere heeft mij vergeten.
15  Kan een vrouw haar zuigeling vergeten,
zich niet ontfermen over het kind van haar schoot?
Zelfs al zouden die het vergeten,
Ík zal u niet vergeten.
16  Zie, Ik heb u in beide handpalmen gegraveerd,
uw muren zijn steeds vóór Mij.

Het lijkt alsof het volk dit alles niet kan geloven. Ze klagen erover dat de HEERE hen heeft verlaten in de tijd van de verdrukking die aan de hiervoor beschreven terugkeer voorafgaat. De lange periode van lijden heeft het volk dat gevoel gegeven (vers 14). De verdrukking is rechtvaardig, hun klacht is dat niet. Op de klacht volgt tot vertroosting een uiteenzetting en verzekering van Gods liefde. Die liefde is niet alleen net zo groot als die van een moeder voor haar kind, maar gaat daar nog ver bovenuit ook (vers 15). Dat een moeder haar zuigeling vergeet, is moeilijk voorstelbaar; dat de HEERE Zijn volk vergeet, is volledig onvoorstelbaar.

Verre van Sion – dat wil zeggen haar inwoners – te vergeten, heeft Hij hen onlosmakelijk aan Zich verbonden en staat Hij met Zijn handelingen voor hen garant (vers 16). De Joden hadden een gewoonte om in hun handen of ergens anders het merkteken van de stad en de tempel te zetten als teken van hun toewijding en tot voortdurende herinnering. God neemt in Zijn genade dit beeld over om hun zekerheid te geven. Hij heeft hen in Zijn handpalmen gegraveerd.

Met één hand heeft Hij de aarde gegrondvest (Js 48:13), maar Zijn geliefd volk heeft Hij met Zijn beide handen omgeven (vgl. Jh 10:28-29). Het spreekt zowel van absolute zekerheid, veiligheid en geborgenheid als van het feit dat Hij voortdurend voor hen aan het werk is. Die handen zijn eens voor ons doorboord toen Hij gekruisigd werd. Het spreekt van een volkomen liefde. Daaraan mogen we telkens denken als Hij ons Zijn handen toont (Jh 20:19-29).

In de oudheid was het de gewoonte om de naam van de meester te graveren in de hand van zijn slaven. De slaaf was daardoor onlosmakelijk verbonden met zijn meester. Hier is het andersom. God heeft Zich onlosmakelijk aan hen verbonden. Hij denkt onophoudelijk aan hen en is altijd voor hen bezig. Ze moeten niet denken dat de zaak Hem uit de hand loopt, want zij zijn altijd in Zijn hand. De muren van Sion, hoe verwoest ze ook door de vijand zijn, ziet Hij altijd voor Zich in hun volmaakte, toekomstige staat.

Het in de handpalm gegraveerd zijn veronderstelt de nauwste vereniging met Hem Zelf. Het ziet op Zijn onveranderlijke liefde en op Zijn voortdurende denken aan ons in alles wat Hij voelt en doet. Graveren in de handpalm is ook een uiterst pijnlijke zaak. Hij heeft de pijn op het kruis ervoor over gehad om ons zo met Zich te verenigen.

In al Zijn handelingen denkt Hij aan ieder van de Zijnen. In ons ongeloof en onze vergeetachtigheid verliezen we vaak uit het oog hoe kostbaar we voor Hem zijn in Christus. Gods liefde vindt haar volheid in de liefde van Christus. Die liefde vernemen we als Hij Zijn hart hierover uit tegenover Zijn discipelen. Hij zegt tegen hen: “Zoals de Vader Mij heeft liefgehad, heb Ik u liefgehad; blijft in Mijn liefde” (Jh 15:9).

Js 49:17-21 | Verwondering

17  Uw kinderen zullen zich haasten,
[maar] uw vernielers en verwoesters
zullen van u weggaan.
18  Sla uw ogen op, [kijk] om [u] heen en zie:
zij allen verzamelen zich, komen naar u toe.
[Zo waar] Ik leef, spreekt de HEERE,
voorzeker, u zult zich met hen allen als met een sieraad tooien,
u zult ze ombinden zoals een bruid [doet].
19  Want uw puinhopen, uw woestenijen
en uw vernielde land –
voorzeker, nu zult u te nauw zijn vanwege [zoveel] inwoners,
en wie u verslonden, zullen ver [van u] zijn.
20  Ook zullen de kinderen, van wie u beroofd was,
in uw oren zeggen:
Deze plaats is te nauw voor mij.
Maak plaats voor mij, laat mij [hier] wonen!
21  En u zult zeggen in uw hart:
Wie heeft deze [kinderen] voor mij voortgebracht,
aangezien ik van kinderen beroofd en eenzaam was,
verbannen en verdreven?
Deze [kinderen] – wie heeft ze grootgebracht?
Zie, ik was alleen overgebleven.
Deze [kinderen] – waar waren die?

Deze verzen bevestigen opnieuw de belofte van de uiteindelijke vergadering van de verstrooide verworpenen van het volk terug in hun land. Er vindt een wisseling van de bevolking plaats. De oorspronkelijke bevolking trekt met snelheid het land binnen, en zij die het land hebben veroverd en verwoest, trekken weg (vers 17). De kinderen van wie Sion heeft gedacht dat ze verloren zijn, komen in menigte terug (vers 18). Zij zullen als een versiering voor het land zijn, op dezelfde wijze als een bruid versierd is voor haar man.

De reden, aangegeven door “want” (vers 19), dat de verslinders ver weg verdreven worden, is dat er geen ruimte genoeg zal zijn voor al haar inwoners. Zo talrijk zal het volk zijn, dat er ruimte moet worden gemaakt (vers 20). Het volk van Sion is in ballingschap gegaan, de stad is verlaten en eenzaam geweest (vers 21). Nu is ze omgeven door een menigte van haar kinderen. Met de "verbannen" kinderen kunnen wel de twee stammen bedoeld zijn en met de "verdreven" kinderen de tien stammen. Verwonderd vraagt ze zich af waar ze zijn geweest en waar ze toch vandaan komen. Het antwoord wordt in de volgende verzen gegeven.

Soms maakt de Heer de bedoeling van Zijn handelingen niet openbaar. Hij beproeft daarin ons geloof en laat ons wachten tot de door Hem bepaalde tijd is aangebroken om Zijn handelingen en de betekenis daarvan bekend te maken. De vreugde is veel groter wanneer de ontvouwing komt, dan wanneer er geen duistere omstandigheden zouden zijn geweest. Ook de heerlijkheid van Zijn genade zal veel groter zijn.

Js 49:22-23 | Wie de HEERE verwachten

22  Zo zegt de Heere HEERE:
Zie, Ik zal Mijn hand opheffen naar de heidenvolken,
naar de volken zal Ik Mijn banier omhoogsteken.
Dan zullen zij uw zonen brengen in de armen,
en uw dochters zullen gedragen worden op de schouder.
23  En koningen zullen uw verzorgers zijn
en hun vorstinnen uw voedsters.
Zij zullen zich voor u neerbuigen met het gezicht ter aarde
en zij zullen het stof van uw voeten likken.
U zult weten dat Ik de HEERE ben:
zij zullen niet beschaamd worden die Mij verwachten.

Vanaf vers 22 tot het eind van het hoofdstuk geeft de HEERE antwoord op de verbaasde vragen die bij Sion zijn opgekomen in het vorige vers. Hij laat zien hoe de menigten verstrooide Israëlieten zullen worden bevrijd uit hun ballingschap en van hen die hen onderdrukten en hoe Hij hen in hun land zal brengen. Het kan hier niet gaan om de terugkeer van een klein overblijfsel uit de Babylonische ballingschap. Ook gaat het niet alleen over een uiterlijke terugkeer naar het land, maar ook over een innerlijke omkeer tot de HEERE door geloof in de Verlosser. Wat hier wordt beschreven, zal in de eindtijd plaatsvinden.

De HEERE zal heidense naties gebruiken om deel te nemen in het ten uitvoer brengen van deze verzameling van Zijn volk. Daartoe zal Hij Zijn hand opheffen (vers 22). Het opheffen van de hand veronderstelt een bepaald teken waardoor de volken weten wat ze moeten doen. Het verheffen van een banier komt vaker voor in Jesaja (Js 5:26; 11:10,12; 18:3; 62:10). Het heeft met strijd te maken. Als Hij Zijn banier omhoogsteekt, gaat het om een strijd waarmee Hij te maken heeft en staat tegelijk de uitkomst vast.

De heidenvolken zullen de zonen en dochters in hun armen en op hun schouders terugbrengen. Koningen en vorstinnen zullen zich toewijden aan de zorg voor Gods volk (vers 23). Zij die zelf voorwerpen van eerbetoon zijn, zullen dit volk hun eer betonen. Ze zullen zich daarbij niet als grootmoedige weldoeners opstellen, maar zich aan dit volk onderwerpen tot in het stof, wat een totale omkering van de situatie zal zijn. Tot deze dienst van het reinigen van de voeten zullen zij worden gedwongen. Voor ons geldt dat we het voorbeeld van de voetwassing door de Heer Jezus navolgen en elkaar de voeten wassen zoals Hij dat bij Zijn discipelen heeft gedaan (Jh 13:1-17). Het betekent dat wij elkaar in nederigheid zullen dienen.

Vroeger hebben de machthebbers van de wereld dit volk tot in het stof vernederd, maar nu zijn zij vernederd tot in het stof (Mi 7:17{263}). Zo diep zullen de vijanden zich ook bukken voor de Messias (Ps 72:9{264}), waardoor weer blijkt hoezeer het volk met zijn Messias is verbonden. Israël had een zegen moeten zijn voor de volken. Als ze dat uiteindelijk zullen zijn, zullen de heidenvolken door de HEERE worden gebruikt om Israël te zegenen.

In dit alles zal Sion de HEERE en Zijn wegen erkennen. Ze zullen de geweldige vertroosting ontdekken dat zij die de HEERE verwachten, niet beschaamd worden. Dit is meer negatief, terwijl Jesaja 40 meer positief is, waar aan verwachten ‘kracht’ wordt gekoppeld (Js 40:31). Hier gaat het om de oefening van het geduld, het volharden te midden van moeilijkheden en tegenstand, tot de tijd van de HEERE om te bevrijden is gekomen.

We verwachten het voor nu van Hem in het gebed. We wachten op Hem voor de toekomst. Daarbij mogen we het zekere vertrouwen hebben dat de huidige omstandigheden van beproeving en verdriet zullen veranderen in blijdschap en gekenmerkt zullen zijn door vrede. Deze verandering kan alleen plaatsvinden door de directe en openbare tussenkomst van de Heer Zelf.

Js 49:24-26 | De HEERE: hun Redder en Verlosser

24  Zou een machtig [man] zijn buit ontnomen kunnen worden,
of de gevangenen van een rechtvaardige kunnen ontkomen?
25  Maar zo zegt de HEERE:
Ja, de gevangenen van een machtig [man] zullen [hem] ontnomen worden,
en de buit van een geweldpleger zal ontkomen.
Wie u ter verantwoording roepen, zal Ík ter verantwoording roepen,
uw kinderen zal Ík verlossen.
26  Ik zal hen die u onderdrukken, hun [eigen] vlees te eten geven,
en van hun [eigen] bloed zullen zij dronken worden als van jonge wijn.
En alle vlees zal gewaarworden
dat Ik, de HEERE, uw Heiland ben, uw Verlosser, de Machtige van Jakob.

In deze verzen gaat het over de tirannen met al hun macht en boosaardige bedoelingen. De retorische vraag in vers 24 heeft twee delen. Het eerste deel, het ontnemen van de buit aan de sterke, gaat niet alleen over Babel, maar geldt ook in de toekomst voor de Assyriër, de koning van het noorden, en voor de beide beesten van Openbaring 13 (Op 13:1-10,11-18).

Het tweede deel, het ontkomen van de gevangenen, gaat niet over wettig gevangenen, maar over hen die aan de HEERE toebehoren en in de toekomst uit de hand van de antichrist zullen worden gerukt, die onder invloed van de satan erop uit is de getrouwen om te brengen. Ook gaat het hier om hen die het overblijfsel van de verloren tien stammen vormen en die dan door de volken teruggegeven zullen worden.

De zekerheid wordt gegeven dat de HEERE Zelf hiervoor zal zorgen (vers 25). Dit zal gebeuren als de Heer Jezus voor de tweede keer verschijnt. Dan zal de hele wereld ontdekken en erkennen dat de HEERE de “Heiland” en “Verlosser” van Israël is, “de Machtige van Jakob” (vers 26).

Alle pogingen van de Verenigde Naties om vrede en veiligheid op aarde te vestigen, hoe goed de bedoelingen ook mogen zijn, zijn gedoemd te falen. De laatste grote strijd in de wereld, waarin het Joodse vraagstuk de centrale plaats zal innemen, zal de vervulling van de Schriften duidelijk maken. Die vervulling bestaat daaruit dat gerechtigheid alleen op aarde kan worden gevestigd door de persoonlijke komst van Christus in oordeel over de vijanden van God en in de bevrijding van Zijn volk.

Jesaja 50

Js 50:1-3 | Vragen van de HEERE

1  Zo zegt de HEERE:
Waar is de echtscheidingsbrief van uw moeder
waarmee Ik haar weggezonden heb?
Of wie van Mijn schuldeisers is het
aan wie Ik u verkocht heb?
Zie, om uw ongerechtigheden bent u verkocht,
om uw overtredingen is uw moeder weggezonden.
2  Waarom was er niemand toen Ik kwam?
[Waarom] gaf niemand antwoord toen Ik riep?
Is Mijn hand ten enenmale te kort om te verlossen?
Of is er in Mij geen kracht om te redden?
Zie, door Mijn bestraffing maak Ik de zee droog.
Ik maak rivieren [tot] een woestijn.
Hun vissen stinken, omdat er geen water is,
en ze sterven van dorst.
3  Ik bekleed de hemel met zwart,
bedek hem met rouwgewaad.

In dit hoofdstuk komen twee feiten aan de orde: de verantwoordelijkheid van Israël voor zijn verwerping en de standvastigheid en trouw van de Knecht van de HEERE. In vers 1 stelt de HEERE als een protest twee vragen. Ze houden het verwijt in van de gedachte dat wat het volk is overkomen, het gevolg is van een willekeurig handelen van de HEERE. Maar zo is het niet. Hun toestand hebben ze te wijten aan hun eigen overtredingen.

De eerste vraag is een ontkenning van de HEERE dat Hij de relatie waarin Hij tot Sion, de moeder van Israël, staat, heeft verbroken. Dit is het antwoord van de HEERE op de klacht van Sion: “De HEERE heeft mij verlaten, de Heere heeft mij vergeten” (Js 49:14). Hij heeft Zich aan Sion verbonden en zij kan geen echtscheidingsbrief laten zien als bewijs dat Hij haar heeft weggestuurd. Als dat het geval zou zijn geweest, zou Hij daardoor ook de mogelijkheid hebben weggenomen haar weer tot Zich te nemen in het geval ze met een ander getrouwd zou zijn (Dt 24:1-4). Zij is zelf weggegaan, zij heeft Hem verlaten (vgl. Jr 31:31-32{265}).

De tweede vraag is in zoverre waar dat de HEERE Zijn volk heeft verkocht aan vreemden. Maar dat is niet omdat Hij die vreemden iets schuldig is. Hij kent geen schuldeisers. Ook hier is het vanwege hun eigen ongerechtigheden. Over hun toestand zijn de HEERE geen verwijten te maken. Zeker heeft Hij verstoten en verkocht, maar wel omdat Zijn volk Hem daartoe heeft verplicht. Daarom lijdt de moeder, Sion, door de verdorvenheid van haar kinderen. De HEERE heeft wel een echtscheidingsbrief gegeven aan de tien stammen, die al veel eerder door de Assyriërs zijn weggevoerd en tot nu toe in de verstrooiing zijn (Jr 3:8{266}).

Er zijn nog meer vragen te stellen (vers 2). In het begin is God al vragend tot de mens gekomen als hij in zonde is gevallen (Gn 3:8-9). Later is de HEERE in de profeten tot Zijn volk gekomen om het tot Hem te doen terugkeren (Jr 7:25b-26). Maar is er ook maar iemand geweest die hen heeft ontvangen of naar hen heeft geluisterd?

De gestelde vragen hebben vooral een profetische betekenis met het oog op de eerste komst van de Heer Jezus. Hier wordt voorzegd dat Hij door niemand zal worden ontvangen en dat niemand Zijn oproep tot bekering zal beantwoorden. Dit is de houding van het volk als geheel wanneer Hij tot hen komt (Jh 1:11). De afwijzing van de Messias, het geen aandacht aan Hem schenken, maakte de maat van hun in vers 1 genoemde ongerechtigheden vol.

Hun belijdenis is, dat zij op de Messias wachten. Maar als Hij komt, blijkt dat ze Hem niet willen. Ze willen dat Hij hen van het juk van de Romeinen bevrijdt, maar ze zijn zich niet bewust van het juk van hun zonden waarvan ze bevrijd moeten worden. Hij roept om hen tot Zich te verzamelen, maar aan het einde van Zijn dienst moet Hij zeggen: "En u hebt niet gewild" (Mt 23:37).

Slechts enkele discipelen volgen Hem. Komt dat doordat God weliswaar redding aanbiedt, maar niet in staat is om die te bewerken en tot stand te brengen? Nee, want God, en Hij alleen, heeft de kracht om te redden. Zijn hand is werkelijk niet te kort, dat wil zeggen zonder kracht, om te verlossen (Js 59:1)!

Heeft Hij niet vroeger Zijn volk door Zijn kracht uitgevoerd uit Egypte? Heeft Hij niet door Zijn bestraffing, dat wil zeggen door de kracht van Zijn woord, de Rode zee drooggemaakt, zodat Zijn volk erdoorheen heeft kunnen trekken? Heeft Hij niet in Egypte de rivieren tot een woestenij gemaakt, zodat de vissen erin hebben gestonken en zijn gestorven? Heeft Hij het ook niet duister gemaakt in Egypte (vers 3)? Het is duidelijk dat de zee, de rivieren en de hemelen allemaal onder Zijn bevel staan en dat Hij ermee handelt zoals Hem goeddunkt, ook ten behoeve van Zijn volk.

Js 50:4-7 | De gehoorzame Knecht

4  De Heere HEERE gaf Mij een tong van een die onderwijs ontving,
zodat Ik weet met de vermoeide een woord op de juiste tijd te spreken.
Hij wekt Mij elke morgen, Hij wekt Mij het oor,
zodat Ik hoor als zij die onderwijs ontvangen.
5  De Heere HEERE heeft Mij het oor geopend,
en Zelf ben Ik niet ongehoorzaam,
Ik wijk niet terug.
6  Ik geef Mijn rug aan hen die [Mij] slaan,
Mijn wangen aan hen die [Mij] de baard uitplukken.
Mijn gezicht verberg Ik niet
voor smaad en speeksel.
7  Want de Heere HEERE helpt Mij.
Daarom word Ik niet te schande.
Daarom heb Ik Mijn gezicht gemaakt als hard gesteente,
want Ik weet dat Ik niet beschaamd zal worden.

Hier komen we bij de derde van de vier profetieën over de Knecht van de HEERE (verzen 4-9). In de eerste profetie (Jesaja 42) hebben we Hem gezien als de Uitverkorene en in de tweede als de Verworpene (Jesaja 49). In deze derde zien we Hem als de afhankelijke Knecht, Die gehoorzaam is tot de dood, ja, tot de kruisdood (Fp 2:7-8). Dat staat in tegenstelling tot het volk waarin niemand gehoorzaam is, waarin niemand is die luistert (vers 2). Nu wordt het volk opgeroepen om het voorbeeld van deze volmaakte Knecht na te volgen en naar Hem te luisteren.

In dit gedeelte worden vier keer de namen "Heere HEERE" (Adonai Jahweh) genoemd (verzen 4,5,7,9). Deze namen worden uitgesproken door de Knecht van de HEERE. Elke keer staat Adonai voorop. Adonai ziet op verheven gezag en eigendomsrecht. Deze naam wordt alleen gebruikt als er uiterste eerbied tot uitdrukking moet worden gebracht. Hier zien we hoe de Heer van de heerlijkheid de plaats inneemt van de volmaakte Knecht en de HEERE Adonai noemt, Mijn Heer en Meester.

In vers 4 volgt in de woorden van Christus Zelf een beschrijving van Zijn getuigenis als de Gezondene. De "Mij" in dit vers is geen andere Persoon dan de "Mij" in de vorige verzen. Het is Christus, Die een is met God en Mens is geworden. Uit het volk heeft niemand geantwoord toen God riep, zoals in vers 2 staat, totdat Hij komt. Dan is er Iemand Die luistert als God roept. Hij spreekt over Zijn gehoorzaamheid aan Hem Die Hem heeft gezonden, over Zijn lijden en over Zijn rechtvaardiging.

God spreekt tot de profeten door speciale en tijdelijke openbaringen, door gezichten en dromen. Dat is met de Knecht van de HEERE anders. Hier ontvouwt Hij het geheim van Zijn innerlijke leven in de dagen van Zijn verblijf op aarde en de geheime bron van Zijn dienst en wegen. Wat Hij hier zegt, ademt de vreugdevolle nederigheid en vernedering van de ware Leerling.

Hij “nam toe in <de> wijsheid” (Lk 2:52). In de dagen van de vervulling van deze profetie zegt Hij:
“Mijn leer is niet van Mij, maar van Hem Die Mij heeft gezonden” (Jh 7:16) en:
“Ik spreek, zoals de Vader Mij heeft geleerd” (Jh 8:28) en:
“Wat Ik bij <Mijn> Vader gezien heb, spreek Ik” (Jh 8:38) en:
“De Vader Die Mij heeft gezonden, Die heeft Mij een gebod gegeven wat Ik zeggen en wat Ik spreken moet” (Jh 12:49; 14:10,24).

Hoe Hij de moede ondersteunt met een woord, lezen we in de evangeliën. Zijn woorden zijn "woorden van de genade" (Lk 4:22). We horen ze zowel in Zijn openbare dienst (Mt 11:28) als in de troost die Hij geeft aan een weduwe, aan een zieke, aan een wanhopige en aan een door de wind en golven bedreigde. In de morgen onderwijst Zijn Vader Hem hierover.

De Heer Jezus luistert altijd naar de stem van Zijn Vader. Daar begint Hij de dag mee (Mk 1:35{267}) en dat is de hele dag Zijn houding, Hij "was [steeds in] gebed" (Ps 109:4b). Hij is hierin een voorbeeld voor ons. Het is Zijn vreugde te kunnen zeggen: “Hij heeft Mij niet alleen gelaten, omdat Ik altijd doe wat Hem welbehaaglijk is” (Jh 8:29).

Alleen als we dag aan dag op Zijn stem letten, kunnen wij Zijn wil volvoeren en zijn we in staat om met de apostel te zeggen dat “wij er ook een eer” in stellen “Hem welbehaaglijk te zijn” (2Ko 5:9). Dit is de sleutel van alle dienst voor de Heer. Eerst volgen, dan gezonden worden.

Vers 5 geeft Zijn volmaakte gehoorzaamheid aan. Hij luistert niet alleen, Hij gehoorzaamt ook. Als er wordt gesproken over de oren van de Heiland, heeft dat te maken met de volkomen toewijding aan de wil van de Vader. De Heer Jezus weet al het lijden dat over Hem zal komen en toch gaat Hij met onwrikbare standvastigheid, zonder weerspannigheid, Zijn weg naar het kruis.

We lezen van Hem dat de HEERE Hem Zijn “oren doorboord” heeft, ofwel “geopende oren” gegeven heeft (Ps 40:7; vgl. Hb 10:5). Dat wijst erop dat Hij Mens is geworden om te kunnen gehoorzamen en te kunnen sterven. Hier (Js 50:5) lezen we dat de HEERE Hem “het oor geopend” heeft. Dat spreekt van Zijn leven op aarde dat ook door gehoorzaamheid gekenmerkt wordt. Ten slotte is er ook nog sprake van het doorboren van het oor van de Heer Jezus in het beeld van de Hebreeuwse slaaf (Ex 21:5-6). Dat ziet op het einde van Zijn dienst en leven op aarde, die ook gekenmerkt worden door gehoorzaamheid. Tevens spreekt dat ervan dat Hij eeuwig slaaf zal zijn (Lk 12:37).

Vers 6 verwijst naar wat de mensen met Hem zullen doen (Mt 26:67; 27:30; Mk 15:19; Lk 22:63). De profeet beschrijft in treffende details wat de Heer Jezus als Knecht heeft verdragen, in het bijzonder aan het einde van Zijn dienst op aarde. Hij heeft het verdragen, zonder te wankelen (Lk 9:51{268}), omdat Hij weet dat God Hem zal helpen en dat Hij niet beschaamd wordt (vers 7). Zoals God Israël (Js 43:2,5; 44:2) en Kores (Js 45:1,5) heeft geholpen, zo zal Hij ook Zijn unieke Knecht helpen. Daarom heeft de Knecht Zijn gezicht “gemaakt als hard gesteente”, wat spreekt van Zijn volmaakte volharding in afhankelijkheid. Hij weet dat Hij niet beschaamd zal worden, want Hij geeft alles over aan Hem Die rechtvaardig oordeelt.

Zijn voorbeeld is een aansporing voor ons om na te volgen als we geroepen worden om zware tegenstand te verdragen, zodat we met een standvastig voornemen de opdracht vervullen die de Heer ons heeft toevertrouwd. Wij kunnen nooit lijden zoals Hij, maar ons leven en getuigenis kunnen de kenmerken dragen die ook bij Hem aanwezig zijn geweest in Zijn leven op aarde.

Wij moeten “door veel verdrukking het koninkrijk van God … binnengaan” (Hd 14:22). Maar lijden ter wille van Hem maakt alles tot heerlijkheid en vreugde (1Pt 4:13-14). Hij heeft met vreugde naar de toekomst gekeken (Hb 12:2) en dat mogen wij ook. Het voornemen van de Vader is ons zo’n vertrouwen te geven in Hem en de zekerheid van Zijn hulp, dat we vrij zullen zijn van elke neiging tot wanhoop onder het gewicht van de moeilijkheden. Als we het pad van gehoorzaamheid bewandelen, kunnen we altijd zeker zijn van hulp op dit moment en van bevrijding en overwinning op Zijn tijd en wijze.

Js 50:8-9 | Vertrouwen

8  Hij is nabij Die Mij rechtvaardigt. Wie zal met Mij een rechtszaak voeren?
Laten wij samen opstaan!
Wie heeft een rechtszaak tegen Mij?
Laat hij tot Mij naderen!
9  Zie, de Heere HEERE helpt Mij.
Wie is het die Mij schuldig verklaart?
Zie, zij allen zullen als een kleed verslijten,
de mot zal hen opeten.

De Heer Jezus weet dat ondanks alle beschuldigingen van mensen en geestelijke vijanden Hij triomferend van elke beschuldiging gezuiverd zal worden (vers 8). Hij zegt niet ‘Hij zal Mij rechtvaardigen’, maar “Hij is nabij” Die dat zal doen. Dit verklaart Zijn bewustzijn van de tegenwoordigheid van de Vader, zoals wanneer Hij voor Kajafas en zijn bende en voor Pilatus en zijn soldaten staat. Zijn rechtvaardiging vindt plaats in Zijn opstanding (Rm 1:4; 1Tm 3:16).

Dan zegt Hij voor de tweede keer: “De Heere HEERE helpt Mij” (vers 9; vers 7). Daartegenover zullen alle beschuldigingen en beschuldigers verslijten als een kleed waaraan een mot zijn langzaam maar grondig verwoestend werk heeft gedaan. Dit lot treft alle dwazen en goddelozen die in Hem niets meer zien dan een Mens Die Zich iets aanmatigt wat Hij niet zou zijn. Alleen Hij kan zeggen: “Wie van u overtuigt Mij van zonde?” (Jh 8:46). Hiermee sluit het Zelfgetuigenis van de Messias af.

Paulus, daarin geleid door de Heilige Geest, past de woorden "wie is het die Mij schuldig verklaart", toe op de gelovigen van deze tijd (Rm 8:33-34). Iemand die gerechtvaardigd is in het geloof, wordt gezien als ‘in Christus’. Aangezien geen enkele beschuldiging tegen Hem stand kan houden, is iedere gelovige in Christus buiten elke beschuldiging en veroordeling (Rm 8:1{269}).

Js 50:10 | Bemoediging voor de trouwe gelovige

10  Wie is er onder u die de HEERE vreest,
die luistert naar de stem van Zijn Knecht?
Als hij in duisternissen gaat
en geen licht heeft,
laat hij [dan] vertrouwen op de Naam van de HEERE
en steunen op zijn God.

Het hoofdstuk begint met een verklaring van de HEERE en eindigt daar ook mee. Hij richt Zich in deze slotwoorden eerst tot de gelovige “die de HEERE vreest” en “die luistert naar de stem van Zijn Knecht” (vers 10). Deze twee, het vrezen van God en het luisteren naar Zijn Woord, horen bij elkaar.

Een gelovige kan in duistere omstandigheden wandelen en geen licht hebben en daardoor verzocht worden om wanhopig te worden. Soms lijkt een situatie hopeloos. Hij kan bedolven worden onder een verscheidenheid aan beproevingen. Hier is dan een verlichtende en bemoedigende boodschap: “Laat hij [dan] vertrouwen op de Naam van de HEERE en steunen op zijn God”, zoals de Knecht gedaan heeft. Niemand heeft geleden als Hij en zie hoe God het met Hem ten slotte wel heeft gemaakt omdat de Knecht Zijn weg aan Hem heeft overgegeven.

Zo zal God ook doen met ieder die op Hem vertrouwt en op Hem steunt. Echt geloof is beproefd geloof. Het bewijst zijn werkelijkheid in het doorstaan van een test. God is ten zeerste bevonden een hulp in benauwdheden. Het geloof aanvaardt dit niet slechts als een feit, maar leert steunen op God Zelf en leert de macht en liefde van Gods almachtige arm ervaren. Dan verandert de duisternis in licht. Het hart verheugt zich in het licht van Zijn aangezicht.

Js 50:11 | Dreiging voor de ongelovige

11  Zie, u allen die een vuur aansteekt,
die u met brandpijlen omgordt,
wandel in de vlam van uw vuur
en in de brandpijlen [die] u hebt aangestoken.
Van Mijn hand overkomt u dit.
In smart zult u neerliggen.

De woorden van dit vers worden gericht tot ongelovigen en hun aanmatigend zelfvertrouwen. Zij ontsteken een vuur en wandelen vol trots in het licht van de vlam die zij hebben ontstoken. Dat zien we vandaag – en dat is al zo sinds het kruis – overal om ons heen. Het zal ook in de toekomst gebeuren als de antichrist komt. Ze zullen in het licht van zijn vuur willen wandelen. Hij beweert immers God te zijn. En dat niet alleen, maar hun vuur is ontstoken tegen de HEERE en Zijn Christus.

Goddelijke vergelding is het onvermijdelijke gevolg. Zij moeten lijden van de gevolgen van de brand die ze zelf hebben veroorzaakt. Dit lijden komt van de hand van de HEERE, de hand die Hij in de Messias naar hen heeft uitgestoken om hen te redden, maar die door hen is weggeslagen. Hun activiteiten met al hun boosaardigheid en harteloosheid worden tot een vreselijk einde gebracht en zij liggen in pijn neer. Wat een contrast met de vreugdevolle rust van de gelovige die rust in zijn God.

In de eeuw waarin wij leven heeft de mens een enorm vreugdevuur aangestoken waarvan de vonken in alle richtingen gaan. Het is een vuur waarvan ‘de wetenschap’ de brandstof is. De vonken van menselijke wijsheid worden overal waargenomen, maar hoe snel doven ze uit. Om ons heen worden de menigten bedwelmd en vergiftigd door de ontelbare vonken die uit het vuur van menselijke bedenksels omhoogschieten, waarvan ze menen dat het licht en warmte geeft, terwijl de vonken een seconde later weer uitdoven.

Het is voor ons, net als voor de gelovigen vroeger, een groot voorrecht te wandelen in het wonderbare licht van het evangelie. Daarbij mogen we vervuld zijn van vertrouwen in God dat volmaakt geopenbaard is in de Heer Jezus.

Jesaja 51

Inleiding

Het onderwerp van dit hoofdstuk is de oproep aan het gelovig overblijfsel om tot inkeer te komen en te geloven in de Heer Jezus. Zij geloven in de HEERE en beven voor Zijn woord (Js 66:2), maar zien niet in dat de Heer Jezus hun beloofde Christus, Messias, is. Zoals het geweten van de broers van Jozef is ontwaakt, door hun verblijf in de gevangenis, zo zal het geweten van dit gelovig overblijfsel tot ontwaken worden gebracht.

Hiervoor gebruikt God drie dingen die we in dit hoofdstuk vinden:
1. Zijn woord (verzen 1-8 waarin zij driemaal worden opgeroepen om te luisteren).
2. De verdrukking door het beest uit de zee en het beest uit de aarde (verzen 9-16; Op 13:1-10,11-18).
3. De Assyriërs, de koning van het noorden (verzen 17-23).

Het onderwerp loopt door tot Jesaja 52:12 en is in zeven delen te verdelen. Elk van die gedeelten begint met een gebiedende wijs die vanaf het vierde deel ook nog dubbel wordt uitgesproken.
1. Luister! (Js 51:1) staat in verband met verleden
2. Sla acht! (Js 51:4) staat in verband met de toekomst
3. Luister! (Js 51:7) staat in verband met het heden
4. Ontwaak, ontwaak! (Js 51:9)
5. Ontwaak, ontwaak! (Js 51:17)
6. Ontwaak, ontwaak! (Js 52:1)
7. Vertrek, vertrek! (Js 52:11)

Het begint met een drievoudige oproep tot luisteren naar en acht slaan op het woord (verzen 1,4,7) dat de HEERE tot Zijn volk spreekt. In vers 9 komt een vierde en eerste dubbele oproep. Deze komt van het volk en is gericht tot God om hen te redden van de twee beesten. In vers 17 klinkt de vijfde oproep, waarin de HEERE weer tot Zijn volk spreekt en wel om te ontwaken vanwege Zijn toorn door de koning van het noorden. In de zesde oproep (Js 52:1) spreekt de HEERE opnieuw tot Zijn volk om te ontwaken. De zevende keer (Js 52:11) is een soort samenvatting en climax met ook een dubbele oproep om te vertrekken. Naar deze climax werken de beide hoofdstukken toe.

Het hele gedeelte heeft betrekking op de tijd vlak voor het einde van de ballingschap. Ze moeten wakker worden en zich gereedmaken om te vertrekken uit Babel en terug te gaan naar Jeruzalem. Ook hier is de dubbele bodem, waarin we naast de direct aanstaande voorvervulling ook de eindvervulling opmerken die in verband staat met de eindtijd. Dan zal Israël vanuit de volken teruggaan naar het land en zullen de vijanden worden verdelgd. Ze zullen de vrede en vreugde van het rijk binnengaan. Naast de letterlijke en profetische verklaring is er ook nog de praktische toepassing voor ons.

Js 51:1-3 | Voorbeeld van Abraham en Sara

1  Luister naar Mij, u die de gerechtigheid najaagt,
u die de HEERE zoekt.
Aanschouw de rots [waarin] u uitgehakt bent,
de holte van de put [waaruit] u gegraven bent.
2  Aanschouw Abraham, uw vader,
en Sara, [die] u gebaard heeft.
Want toen hij [nog] alleen was, riep Ik hem,
Ik zegende hem en maakte hem talrijk.
3  Want de HEERE zal Sion troosten,
Hij zal al haar puinhopen troosten.
Hij zal haar woestijn maken als Eden,
haar wildernis als de hof van de HEERE.
Vreugde en blijdschap zal daarin gevonden worden,
dank[zegging] en luid psalmgezang.

Het overblijfsel wordt opgeroepen naar de HEERE te luisteren (vers 1). Luisteren is het kenmerk van het gelovig overblijfsel. De Heer Jezus zegt van Zijn schapen dat zij naar Zijn stem horen (Jh 10:16; vgl. Am 3:12). In Openbaring 2-3 wordt tot zeven keer toe gezegd: “Wie een oor (enkelvoud) heeft, laat hij horen.” Daarin wordt het voorbeeld van de Heiland gevolgd Die Zelf gezegd heeft: “De Heere HEERE heeft Mij het oor geopend” (Js 50:5). Voordat het zaad van het Woord echter kan ontkiemen, moet de grond worden geploegd, dat wil zeggen dat zij, voordat zij luisteren naar het Woord, eerst door moeite en verdrukking moeten gaan.

De HEERE richt Zich tot het gelovig overblijfsel onder Zijn volk dat gerechtigheid najaagt en Hem zoekt. Het ongelovige deel is trots van hart en ver van de gerechtigheid (Js 46:12). Het overblijfsel hongert en dorst naar de gerechtigheid. Tegen hen kan de Heer Jezus zeggen dat ze “gelukkig” zijn (Mt 5:6{270}). Dit verlangen naar gerechtigheid komt voort uit een innerlijke verbinding met Christus, Die de gerechtigheid van God is (1Ko 1:30).

In het vrederijk hoeft er niet naar gerechtigheid te worden gejaagd (Js 32:1), maar nu nog wel. Dat moeten wij doen in de tijd van verval waarin wij leven en daartoe worden wij dan ook aangespoord (2Tm 2:22a{271}). De getrouwen delen in de geest van het geloof door zich te onthouden van aardse genoegens om de voorwerpen van hun verlangens na te jagen.

Abraham is de rots waarin de stenen uitgehakt zijn waarmee het huis van Israël is gebouwd. Sara is de holte van de put waaruit zij gegraven zijn. De verwijzing is hier naar het feit dat Abraham en Sara eenlingen zijn. God heeft Abraham alleen geroepen en hem weten te zegenen en vermenigvuldigen. Dat kan Hij op dezelfde wijze doen met het overblijfsel, dat zich ook als een eenling tussen de massa voelt.

Wat hier als een bemoediging voor het volk is bedoeld, wordt door het ongelovige volk misbruikt om zich in ongehoorzaamheid het land toe te eigenen (Ez 33:24{272}). Het overblijfsel wordt nu bemoedigd om als een eenling niet mee te doen aan de verering van het beeld van het beest die in de tijd van de grote verdrukking algemeen zal zijn. Alleen dan kan de HEERE Zijn zegen geven.

Voor het gelovig overblijfsel is de verwijzing naar Abraham ook nog in andere zin van betekenis. Die heeft te maken met de hoge ouderdom en de onvruchtbare toestand van het huwelijk van Abraham en Sara. In die toestand heeft de HEERE door Zijn eigen bovennatuurlijke kracht in antwoord op het geloof van Abraham gewerkt (vers 2; Rm 4:19-21). Israël heeft er oorspronkelijk ook zo onvruchtbaar en troosteloos uitgezien. Dit is de oorsprong van het volk Israël, en de HEERE roept hen op, in het beeld van de rots en de put, zich dit te herinneren. Zoals de HEERE met de eenling Abraham en de onvruchtbare Sara heeft gedaan, zo zal Hij doen met het verwoeste en eenzame Sion (vers 3).

De Heer Jezus was op aarde ook een Eenling. Hij heeft volmaakt naar gerechtigheid gejaagd en die vervuld, met als hoogtepunt en tegelijk dieptepunt Zijn werk aan het kruis. Het gevolg is een geweldige vrucht. Een ontelbaar aantal mensen is door Hem behouden omdat Hij als de tarwekorrel in de aarde is gevallen en is gestorven (Jh 12:24{273}).

Zoals er vreugde is gekomen bij Sara na een lange periode van onvruchtbaarheid, zo zal Israël na een lange tijd van moeite en verlaten zijn weer blijdschap en vreugde kennen. De vergelijking met Eden toont ook aan dat het om de toekomst gaat, want een dergelijke situatie heeft Israël nooit gekend, zelfs niet in de gloriedagen van Salomo, laat staan in de dagen van Jesaja.

Js 51:4-8 | Het heil van de HEERE is nabij

4  Sla acht op Mij, Mijn volk,
Mijn natie, hoor Mij aan,
want een wet zal van Mij uitgaan
en Mijn recht zal Ik tot rust doen komen tot een licht voor de volken.
5  Mijn gerechtigheid is nabij,
Mijn heil treedt tevoorschijn
en Mijn armen zullen de volken oordelen,
de kustlanden zullen op Mij wachten
en op Mijn arm zullen ze hopen.
6  Sla uw ogen op naar de hemel
en aanschouw de aarde beneden,
want de hemel zal verdwijnen als rook,
de aarde zal verslijten als een kleed,
evenzo zullen haar bewoners sterven.
Maar Mijn heil zal voor eeuwig bestaan,
Mijn gerechtigheid zal niet verbroken worden.
7  Luister naar Mij, u die de gerechtigheid kent,
volk dat Mijn wet in zijn hart heeft,
wees niet bevreesd voor de smaad van stervelingen,
wees niet ontsteld door hun beschimpingen.
8  Want de mot zal hen opeten als een kleed,
de mottenlarve zal hen opeten als wol.
Maar Mijn gerechtigheid zal voor eeuwig bestaan,
en Mijn heil van generatie op generatie.

De HEERE spreekt Zijn volk hier aan met “Mijn volk” (vers 4). Door het zo te noemen bemoedigt Hij het gelovig overblijfsel. Dan heet het volk niet langer “Lo-Ammi”, dat betekent ‘niet Mijn volk’ (Hs 1:9) en rust Gods oordeel er niet langer op. De band tussen Israël en de HEERE is hersteld. Het verbond, dat wil zeggen, het nieuwe verbond, wordt nu gesloten op grond van de prijs die de Middelaar heeft betaald. Dat krijgt Israël pas later in de gaten. Na een terugblik naar het verleden, laat Gods Woord hen nu al blikken naar de toekomst. Het zijn vergezichten die je krijgt als je door Gods Woord een hoogte gaat beklimmen. In deze vergezichten wordt de toestand van het vrederijk voor hun ogen ontvouwd (verzen 5-6).

Het gedeelte dat met vers 4 begint, spreekt van de tijden dat het herstel van Israël zal uitmonden in een zegen voor de hele wereld en later in het verdwijnen van de hele wereld van de oude schepping. De wet hier is niet die van Sinaï, maar staat voor het onderwijs dat God de volken wil geven door middel van Israël. Daardoor wordt Zijn gerechtigheid nabij de volken gebracht en zullen de volken hun hoop stellen op Zijn arm, dat is Zijn kracht, en niet meer vertrouwen op eigen kracht (vers 5; vgl. Js 40:11). “Mijn armen” die volken zullen oordelen, ziet mogelijk op de regering van God die Hij door de verheerlijkte heiligen zal uitoefenen (Mt 19:28).

De macht, “Mijn armen”, die Hij heeft betoond in de uitoefening van Zijn oordeel (Js 51:9; 52:10), zal Hij voor de overgebleven volken, ook die verafgelegen zijn, gebruiken tot zegen en heil (Js 40:10). Niet alleen zal de zonde in het vrederijk nog bestaan, ook is de hele oude schepping erdoor aangetast. De hemelen moeten daarom verdwijnen als rook, de aarde zal in stukken vallen als een kleed dat door de mot is aangetast en de bewoners zullen als muggen sterven (vers 6; vgl. 2Pt 3:13{274}). Daarvan is ook niets vervuld in de dagen van Kores. Zij die behouden zijn, zullen nooit omkomen en Gods gerechtigheid zal eeuwig standhouden.

Voor hen die Gods gerechtigheid kennen, volgt de oproep niet te vrezen voor de smaad van stervelingen (vers 7), want deze verdrukkers zullen omkomen als een kleed dat door de mot en de mottenlarve is verteerd (vers 8). De beeldspraak laat zien dat God kleine, verachtelijke dingen gebruikt om grote voornemens te vervullen. De volgorde hier is redding of heil en gerechtigheid, terwijl in vers 6 de volgorde gerechtigheid en heil is.

Het gelovig overblijfsel zal geweldig lijden onder de macht van het beest. Maar terwijl de mensen zeggen: “Wie is aan het beest gelijk, en wie kan er oorlog tegen voeren?” (Op 13:4), zegt de HEERE: ‘Het zijn slechts stervelingen, je hoeft voor hen niet te vrezen.’ Vrees voor mensen verdwijnt alleen als wij voor het aangezicht van de Heer staan.

Js 51:9-10 | Roep om tussenkomst van de HEERE

9  Ontwaak, ontwaak, bekleed u met kracht,
arm van de HEERE!
Ontwaak als in de dagen van weleer,
[als bij] de generaties van [vroeger] eeuwen!
Bent u het niet die Rahab hebt neergehouwen,
het zeemonster doorboord?
10  Bent u het niet die de zee heeft drooggelegd,
de wateren van de grote watervloed,
die de diepten van de zee gemaakt heeft tot een weg,
zodat de verlosten erdoor konden gaan?

De voorgaande oproep om te luisteren met daarbij de belofte van redding moet in het hart van de getrouwen een verlangen naar de beloofde redding hebben wakker gemaakt (vers 9). Zij weten dat de arm van de HEERE die kan bewerken. Daarom roepen ze Hem op om te ontwaken om hen te hulp te komen. Ze vragen hier om de openbaring van Zijn arm (vers 5), Zijn kracht (Js 53:1). Heeft Zijn arm niet de farao en zijn bende neergeslagen?

Rahab is niet slechts een dichterlijke naam voor Egypte, maar is ook de monsterlijke macht achter Egypte (Ps 87:4; 89:11). De draak ziet op de farao als instrument van de satan. De HEERE heeft Zijn volk toen bevrijd en de zee als vluchtweg drooggelegd (vers 10). Deze herinnering aan de bevrijding in het verleden en de zekerheid van de bevrijding in de toekomst brengen tot de drievoudige uitroep aan de arm van de HEERE om te ontwaken. Rahab is een beeld van het beest in de toekomst (Op 13:1-8) met de draak (de satan) op de achtergrond (Op 12:3-5). Maar de HEERE zal Israël helpen (Op 12:6).

Het is goed voor de gelovige om zich de vroegere barmhartigheden van de Heer te herinneren. Ook is het nodig om niet alleen met het verleden bezig te zijn, maar om de kracht van de hoop zijn reinigend werk te laten doen. Deze dubbele benadering – van verleden en toekomst – levert de kracht om te bidden, niet alleen om te worden bevrijd, maar vooral voor wat dient tot heerlijkheid van God. Dit zal een antwoord van Gods kant geven dat de verwachting van verlossing ver te boven zal gaan.

Js 51:11 | De zekere toekomst voor Gods volk

11  Zo zullen wie door de HEERE zijn vrijgekocht, terugkeren
en met gejuich in Sion komen.
Eeuwige blijdschap zal op hun hoofd zijn,
vreugde en blijdschap zullen zij verkrijgen,
verdriet en gezucht zullen wegvluchten.

Wat in dit vers volgt, wordt in de Schrift nauwelijks overtroffen in de schoonheid van de taal en in de weldadigheid van de verzekering die aan Gods volk wordt gegeven met betrekking tot hun toekomst. Het spreekt alles op een heerlijke wijze van de duizendjarige zegen die door Israël genoten zal worden. Dit vooruitzicht wordt vergroot en versterkt door de terugblik op de beproevingen en het lijden waarin ze zijn geweest.

Te midden van de grote verdrukking zal het overblijfsel in geloof een loflied aanheffen, nog voordat de vijand verbroken is. Het doet denken aan koning Josafat die een loflied aanheft voordat de vijand verslagen is door de HEERE (2Kr 20:21-22) en aan Paulus en Silas die een loflied zingen voordat de aardbeving en de verlossing komen (Hd 16:25-26). Zo is het met het nog veel heerlijker vooruitzicht dat wij mogen genieten als leden van de gemeente. Onze tegenwoordige ervaringen van diepe beproevingen en verdrukking worden verlicht door de hoop, een hoop die ‘elk leed verzacht’.

Js 51:12-16 | De HEERE is voor Zijn volk

12  Ik, Ik ben het Die u troost.
Wie bent u dat u bevreesd bent voor een sterveling, [die] sterven moet,
voor een mensenkind, gras, dat vergaat,
13  en dat u de HEERE vergeet, Die u gemaakt heeft,
Die de hemel uitgespannen heeft
en de aarde gegrondvest,
en dat u voortdurend, de hele dag, angstig bent
vanwege de woede van de onderdrukker,
wanneer hij zich gereedmaakt om [u] te gronde te richten?
Waar is dan de woede van de onderdrukker?
14  De geknevelde zal snel worden losgelaten,
hij zal niet sterven in de put [van ellende],
zijn brood zal [hem] niet ontbreken.
15  Want Ik ben de HEERE, uw God,
Die de zee opzweept, zodat zijn golven bruisen,
HEERE van de legermachten is Zijn Naam.
16  Ik leg Mijn woorden in uw mond,
en bedek u onder de schaduw van Mijn hand,
om de hemel te planten en de aarde te grondvesten,
om te zeggen tegen Sion: U bent Mijn volk.

Deze verzen vervolgen op een andere manier de troost die de HEERE verleent. Velen van Zijn volk zijn in angst voor de verdrukker (Babel), en ongetwijfeld zal de verdrukking door de antichrist, de mens van de zonde in de komende dag (2Th 2:3-4), in de tijd van ‘Jakobs benauwdheid’, hetzelfde gevolg hebben. Op die tijd lijkt dit gedeelte vooral te slaan. Maar als de mens van de zonde er is, is de HEERE er ook met Zijn troost. Daarom spreekt Hij over Zichzelf als hun Vertrooster (vers 12). Als dat zo is, waarom zouden ze dan bang zijn voor een sterfelijk mens?

De tirannie van de antichrist zal van korte duur zijn. De HEERE heeft altijd Zijn eigen wijze en tijd gehad voor de bevrijding van Zijn aardse volk. Vrees is er de oorzaak van dat God wordt vergeten (vers 13). Het zich bewust zijn van de tegenwoordigheid en de kracht van de HEERE is het afdoende afweermiddel voor vrees. Steeds weer herinnert de HEERE Israël eraan dat Hij hun Maker is en dat Hij met Zijn kracht de hemelen heeft uitgebreid en de aarde heeft gegrondvest. Waarom zouden ze dan telkens bang zijn voor de dreiging van de verdrukker, zelfs als hij op hun verderf uit is?

De verdrukker, Babel, zal binnenkort door Kores, de Pers, worden verslagen. Dan zullen de gevangenen vrijgelaten worden (vers 14). Het gaat hier om de direct aanstaande bevrijding uit de Babylonische ballingschap. Deze profetie zal daarnaast zijn uiteindelijke vervulling hebben als de Joden in de toekomst bevrijd zullen worden van het lijden onder de volken vanwege het beest en de antichrist en zij naar hun land zullen terugkeren in de erkenning van hun Verlosser Messias. Kores kunnen we hier weer zien als een beeld van Christus Die als Overwinnaar zal komen.

De HEERE laat zien dat Hij daartoe de macht heeft door erop te wijzen dat Hij de zee opzweept en deze dus in Zijn macht is (vers 15). Het is het beeld van de volkenzee die woedend tekeergaat tegen Zijn volk, wat tevens verwijst naar de komst van het beest uit de zee (Op 13:1). Evenals de letterlijke zee kan Hij ook de volken tot zwijgen brengen (Ps 65:8{275}; Js 17:12-13). In de eindtijd zal de Heer Jezus alle volken oordelen en het zwijgen opleggen door Zijn persoonlijke tussenkomst bij Zijn verschijning.

Vers 16 vertelt hoe de Joden de boodschappers van de HEERE zullen worden. Zij zullen het evangelie van het koninkrijk verkondigen (Mt 24:14). Hij heeft Zijn woorden in hun mond gelegd – hier wordt profetisch de voltooide tijd gebruikt (vgl. Mt 10:19-20). Het resultaat van hun prediking zien wij dan ook in de bekering van vele Joden (Op 7:1-8) en velen uit de heidenvolken (Op 7:9-17).

Hij zal hen bedekken met de schaduw van Zijn hand, zoals Hij ook met de Messias heeft gedaan (Js 49:2). Dat doet Hij niet alleen om hen te beschermen, maar ook om hen geschikt te maken voor het doel dat Hem voor ogen staat. Dat doel is de hemel en de aarde in een toestand te brengen waar Zijn koninkrijk van gerechtigheid en vrede kan worden gevestigd en Zijn volk werkelijk Zijn volk zal zijn. Dan zullen de krachten van de natuur, zowel van de hemel als van de aarde, niet meer gebruikt worden tot uitvoering van de Goddelijke oordelen, zoals zo vaak het geval is geweest en nog zijn zal voordat de Heer in heerlijkheid verschijnt.

De boodschapper van het evangelie van de genade dat vandaag wordt verkondigd, mag deze woorden op zichzelf toepassen in de zekerheid dat de Heer ook hem Zijn woorden in de mond zal leggen. Hij is een boodschapper van de Heer met de boodschap van de Heer. Het ‘planten van de hemel’ wil zeggen dat er een toestand van hemelse zegen wordt bewerkt. Dat gebeurt als het evangelie wordt aangenomen. Het grondvesten van de aarde ziet op het leggen van een basis van gerechtigheid waarop het leven van het geloof zich kan ontwikkelen.

Het getuigenis van de boodschapper is alleen betrouwbaar en effectief als hij vasthoudt aan de waarheid van de Schrift. Ook mag de brenger van het evangelie zich onder Zijn bescherming weten, bedekt onder de schaduw van Zijn hand.

Js 51:17-23 | Einde aan het lijden van Gods volk

17  Ontwaak, ontwaak,
sta op, Jeruzalem!
U die uit de hand van de HEERE gedronken hebt
de beker van Zijn grimmigheid;
de droesem uit de beker van bedwelming hebt u gedronken, opgedronken.
18  Er is niemand die haar zachtjes leidt
van al de kinderen [die] zij heeft gebaard;
er is niemand die haar hand grijpt
onder al de kinderen [die] zij heeft grootgebracht.
19  Deze twee dingen zijn u overkomen.
Wie betuigt u zijn medeleven?
Er is verwoesting en ondergang, honger en zwaard.
[Door] wie zal Ik u troosten?
20  Uw kinderen zijn uitgeput,
zij liggen op de hoeken van alle straten, als een antilope in een net;
zij zijn vol van de grimmigheid van de HEERE,
van de bestraffing door uw God.
21  Daarom, luister toch hiernaar,
u die ellendig bent, dronken, maar niet van wijn.
22  Zo zegt uw Heere, de HEERE en uw God,
Die voor Zijn volk een rechtszaak zal voeren:
Zie, Ik neem de beker van bedwelming uit uw hand,
de droesem van de beker van Mijn grimmigheid –
u zult die voortaan niet meer drinken.
23  Maar Ik zal hem geven in de hand van hen die u bedroeven,
die tegen uw ziel zeiden:
Werp je neer, dan lopen wij over [je] heen.
En u legde uw rug neer als [was u] aarde,
als [was u] de straat voor wie daaroverheen gaan.

Dit laatste deel van het hoofdstuk beschrijft in levendige taal de gevolgen van de oordelen die door de inval van de koning van het noorden over het volk komen. Dit is het gevolg van hun volhardende opstand tegen God met als hoogtepunt de verwerping van Christus. Het volk roept tot de HEERE om te ontwaken en te handelen (vers 9), waarop de HEERE als antwoord Zijn volk toeroept te ontwaken uit de doodsslaap van hun zonde.

Het volk moet ontwaken en zichzelf de vraag stellen waarom deze dingen hun zijn overkomen. Na tweeduizend jaar leed, met als dieptepunt de nazivernietigingskampen, zijn ze teruggekeerd naar het land. Een volgend dieptepunt is de toekomstige koning van de Joden, de antichrist. Hij zal de vreselijkste afgoderij in het land invoeren. Ten slotte zal het volk aangevallen worden door een coalitie onder leiding van de koning van het noorden met als bondgenoten diverse islamitische landen. Deze aanval zal Israël opnieuw miljoenen mensen kosten (Zc 13:8{276}).

Jeruzalem wordt voorgesteld als een vrouw die in bedwelmde toestand op de grond ligt, omdat ze de beker van de grimmigheid van de HEERE heeft gedronken. Niet een van al haar zonen is in staat haar te leiden, haar bij de hand te nemen, haar op te richten (vers 18). Het is de tijd van Jakobs benauwdheid. In korte tijd zal twee derde van het volk, dat is de goddeloze massa, omkomen (Zc 13:8). De profeet ziet geen mogelijkheid haar te troosten in de verwoesting, het verderf, de honger en het zwaard die over haar zijn gekomen (vers 19). Hierin is een tweevoudig leed over haar gekomen: verlies van bezit door verwoesting en verderf, en verlies van leven door honger en zwaard.

Zo vergaat het ook de gemeente van God onder de tuchtiging die Hij over haar moet brengen. Haar geestelijke goederen, zoals het kennen van haar geestelijke zegeningen, worden van haar weggenomen. Ook het geestelijk leven verdwijnt, er is geen groei, geen toename, er zijn geen nieuwe bekeringen. In deze situatie is het belangrijk Gods hand daarin te herkennen.

De zonen van Jeruzalem liggen machteloos terneer, onbekwaam om te helpen, zoals een antilope uitgeput is door het vergeefse gevecht om vrij te komen uit het net van de jager waarin ze gevangenzit (vers 20). Bevrijding kan alleen van God komen. In Zijn medelijden en barmhartigheid belooft Hij die te zullen geven (verzen 21-23). Hij herinnert hen eraan dat zij Zijn volk zijn en Hij beschrijft Zichzelf als hun Pleitbezorger, Die hun zaak verdedigt (vers 22).

Ook zal Hij afrekenen met de volken die Hij heeft gebruikt en nog zal gebruiken tot tuchtroede voor Zijn volk. Die volken hebben daarbij de grenzen van de macht overschreden die hun zijn gesteld. Zij hebben zich in dienst van de vijand laten gebruiken om zijn grimmigheid over Gods volk te laten komen. Daarom zal God de beker van Zijn grimmigheid aan die volken te drinken geven (vers 23). Zij hebben gedacht het volk als stof op de straten te kunnen vertrappen. God zal die situatie omdraaien en de trots van de mens tot volkomen vernedering brengen. Dit zal in de toekomst gebeuren, als de pogingen van de satan om Israël te verdelgen hun hoogtepunt hebben bereikt.

Daarvoor zal Israël eerst – net als de verloren zoon (Lk 15:17-19) – in het reine moeten komen met zichzelf en met de HEERE. Zij moeten – net als Jesaja – zichzelf zien in het licht van een driemaal heilige God (Js 6:2-5), voordat de HEERE hen – net als toen Jesaja – in de toekomst zal kunnen gebruiken als knecht. Zij moeten – net als destijds de broers van Jozef ten aanzien van Jozef – tot erkenning komen dat het leed gekomen is door dat wat zij Christus hebben aangedaan. Dan pas zullen zij – net als de broers van Jozef destijds – tot de ontdekking komen dat God hun zonde van de verwerping van Christus ten goede heeft gekeerd om een groot volk te redden (Gn 50:20).

Jesaja 52

Js 52:1-6 | Sion uit het stof verhoogd

1  Ontwaak, ontwaak,
bekleed u met uw kracht, Sion,
trek uw mooiste kleren aan,
Jeruzalem, heilige stad!
Want voortaan zal in u
geen onbesnedene of onreine meer komen.
2  Schud het stof van u af, sta op,
zet u neer, Jeruzalem,
maak de ketenen [om] uw hals los,
gevangene, dochter van Sion!
3 Want zo zegt de HEERE: Voor niets bent u verkocht, u zult ook zonder geld worden verlost. 4 Want zo zegt de Heere HEERE: Vroeger daalde Mijn volk af naar Egypte om daar als vreemdeling te verblijven, en Assyrië heeft het zonder oorzaak onderdrukt. 5 En nu, wat staat Mij hier [te doen]? spreekt de HEERE. Want Mijn volk is voor niets weggevoerd, zijn overheersers doen [het] weeklagen, spreekt de HEERE, en voortdurend, heel de dag, wordt Mijn Naam gelasterd. 6 Daarom zal Mijn volk Mijn Naam kennen; daarom, op die dag, [zal het weten] dat Ik het Zelf ben Die spreekt: Zie, [hier] ben Ik.

Weer komt de roep van de HEERE tot Sion om te ontwaken (Js 51:17,9) en zich met kracht te bekleden (vers 1). Die kracht is nodig om te vertrouwen op God. Jeruzalem wordt hier Sion genoemd omdat God nu in genade tot Zijn doel gaat komen. Het wordt nu de “heilige stad” genoemd omdat het de stad is van de Heilige Israëls. Evenzo komt de oproep tot Jeruzalem om zich met prachtige kleding te bekleden. .

De kracht of sterkte van de verlosten is de kracht van God die Hij hun door de verlossing schenkt (vgl. Ri 6:12-16; Ps 84:6,8). Dat zal pas ten volle waar worden in de eindtijd, want sinds en ook tijdens Kores, hun bevrijder uit de macht van Babel, is van het bekleden met sterkte geen sprake geweest.

Hij spreekt nog steeds de stad aan. Ze is in een toestand van uiterste verlatenheid en bedekt met stof. Ze is machteloos onder de behandeling van de vijand en beroofd van haar priesterlijke en koninklijke gewaden. In plaats daarvan draagt ze de ketenen van gevangenschap om haar nek (vers 2). Ze moet wakker worden. Ze moet echter niet alleen ontwaken, maar zich ook neerzetten in een positie van rustige waardigheid en gezag; ze moet zich bekleden met geestelijke kracht.

Ze zal weer een feestelijke stad van de HEERE worden. Vreemden zullen niet meer door haar heen trekken. De vreselijke inval van de koning van het noorden is nu voltooid verleden tijd. Hoewel zij opnieuw Jeruzalem bedreigen (Jesaja 37-38), zullen zij net als toen verslagen worden. Geen natie ter wereld zal Jeruzalem meer veroveren, want de HEERE Zelf zal Zich om de heilige stad legeren en haar verdedigen (Js 27:2-3).

Dit is niet vervuld onder de Meden en Perzen en de volgende wereldrijken die steeds over Jeruzalem hebben geheerst tijdens de “tijden van [de] volken” (Lk 21:24). Babel heeft als koningin gezeten, maar zal tot in het stof vernederd worden, terwijl Jeruzalem vanuit het stof zal worden verhoogd om te zitten op de troon van heerlijkheid. Jeruzalem zal haar keten verbreken.

Babel wordt hier niet meer met name vermeld. Eerst wordt zij als religieuze macht verbroken. Vervolgens worden de politieke en godsdienstige macht van de antichrist ofwel het tweede beest verbroken. Ten slotte wordt de politieke macht van het herstelde Romeinse rijk definitief verbroken. De “tijden van [de] volken” (Lk 21:24) zijn dan vervuld en voorbij.

De beloften die volgen in de verzen 3-6, staan, met hun vertroosting, tegen de achtergrond van de voorbije ellende. Het volk van de HEERE wordt eraan herinnerd dat zij “voor niets” zijn verkocht (vers 3). Ze zijn in handen van de volken gegeven, zonder dat de HEERE er voordeel van heeft gehad. Zijn enige doel is om hen tot bekering te brengen onder Zijn kastijdende roede. Er zal voor hun verlossing geen geld worden betaald. Hij zal hun verlossing bewerken door soevereine genade en almachtige kracht. Hun bevrijding zal uitsluitend uit Hem voortkomen. Hij zal dat doen door hun vijand te tuchtigen.

Als illustraties worden de bevrijding uit de macht van het verdrukkende Egypte en Assyrië genoemd (vers 4). De vraag in vers 5 heeft de betekenis: ‘Welk voordeel heb Ik in het midden van Mijn volk?’ Het volk is “voor niets” weggevoerd en hun verdrukkers lasteren voortdurend de Naam van de HEERE. Dit lasteren zal ophouden door het tussenbeide komen van de HEERE in macht en majesteit. Zijn Naam, die door de heidenen zo is gelasterd, zal aan Zijn volk bekendgemaakt worden (vers 6).

Zijn natuur, Zijn kenmerken en Zijn macht, die door Zijn Naam worden vertegenwoordigd, zullen aan hen worden geopenbaard in de dag van hun verlossing. Hij maakt Zich bekend als de ‘Ik ben’, de trouwe God van het verbond. Zijn Zelfopenbaring bewerkt dat zij de stem van hun Verlosser zullen kennen (Js 63:1). Dan zal het gebed “moge Uw Naam worden geheiligd” (Mt 6:9) vervuld worden.

Op deze wijze openbaart de Heer Zich ook aan ons in tijden van verdrukking en moeiten. Hij gebruikt deze omstandigheden als middel om onze kennis van Hem, van Zijn kenmerken, kracht en genade, te doen toenemen. Als we zelf nergens meer toe in staat zijn, maakt Hij Zichzelf aan ons bekend in Zijn almacht. Het gaat ons dan als Petrus die in het water wegzakt, de Heer aanroept en dan de machtige kracht van de arm van de Heer leert kennen en meer dan dat.

Js 52:7-10 | De vrede aangekondigd

7  Hoe lieflijk zijn op de bergen
de voeten van hem die het goede boodschapt,
die vrede laat horen, die een goede boodschap brengt van het goede,
die heil laat horen,
die tegen Sion zegt:
Uw God is Koning.
8  Een stem, uw wachters verheffen [hun] stem,
tezamen juichen zij,
want zij zullen [het] zien, oog in oog,
als de HEERE terugkeert [naar] Sion.
9  Breek uit [in gejubel], juich tezamen,
puinhopen van Jeruzalem,
want de HEERE heeft Zijn volk getroost,
Hij heeft Jeruzalem verlost.
10  De HEERE heeft Zijn heilige arm ontbloot
voor de ogen van alle heidenvolken;
en alle einden der aarde zien
het heil van onze God.

Deze verzen bevatten de triomfantelijke uiting als gevolg van het nieuws van de grote verlossing die voor het volk van de HEERE is bewerkt voor de ogen van alle volken. Oorlogen zijn opgehouden tot het einde van de aarde. Vrede zal heersen omdat God regeert en de HEERE terugkeert naar Sion. De voeten van de boodschapper zijn lieflijk om te zien – niet het geluid van zijn voetstappen, maar de verschijning van zijn voeten –, niet alleen vanwege hun veerkrachtige snelheid, maar ook vanwege de verrukking van het hart die karakter aan hun beweging verleent en de inhoud van de boodschap (vers 7).

Het overblijfsel heeft vurig gebeden om de komst van de HEERE om te verlossen. Nu is dat moment eindelijk aangebroken. De HEERE is gekomen, Hij is onderweg naar Sion. De bergen zijn de bergen van het land en vooral die ten noorden van Jeruzalem. Het zijn de bergen die de HEERE “Mijn bergen” noemt (Js 49:11). Wat natuurlijke obstakels zijn, worden wegen waarlangs Gods heraut komt.

Hij kondigt vrede en heil aan, een totaal andere dan de vrede en veiligheid die de wereld zal uitroepen onder invloed van de satan (1Th 5:3{277}). Er is sprake van “vrede”, “het goede” en “heil”. Vrede met God door het bloed van Christus in plaats van vervreemding; het goede, wat tot nut strekt, in plaats van het verkeerde; heil, niet alleen redding van oordeel, maar ook voortdurende bewaring, tot in eeuwigheid in plaats van oordeel en eeuwig verloren zijn. Het is vrede met God door het offer van het kruis en de vrede van God in het leven met Hem. Er is ook heil, genezing van alle gevolgen van de zonde. Alle verwoestingen en verwondingen die door de zonde zijn aangericht, zullen geheeld worden. Dat is de situatie als God heerst als Koning.

Deze boodschappers van het goede nieuws zijn er ook vandaag. Het citaat van dit vers in Romeinen 10 bevestigt dit (Rm 10:15{278}). In het citaat worden ‘de bergen’ weggelaten. De apostel verheugt zich erover dat hij zo’n boodschapper mocht zijn. Het mag ook onze vreugde zijn om te delen in die activiteit en de vreugde daarvan. De voeten van iemand die uitgaat met het evangelie nabij of ver weg zijn lieflijk in de ogen van Hem Die stierf om de boodschap en de boodschapper uit te kunnen laten gaan.

De wachters in vers 8 die hun stem verheffen, zijn de profeten, zoals Jesaja, die in de verte kijken als vanaf een wachttoren. Gewoonlijk verheffen wachters hun stem om te waarschuwen, maar nu beginnen ze te zingen. De wachters hebben ook geen verschil van mening over wat ze zien, maar zijn daar eenstemmig over. Zij zien hoe de HEERE tot Zijn volk komt, zij zien het licht worden.

Zij moeten worden onderscheiden van de boodschapper van het vorige vers die het nieuws van het koninkrijk verkondigt als Christus is gekomen. Deze trouwe wachters, die van verre de toekomstige gebeurtenissen zien, worden bedoeld in 1 Petrus 1 (1Pt 1:10-12{279}; vgl. Js 21:8,11; Hk 2:1-3). De dag komt dat ze met eigen ogen de terugkeer van de HEERE naar Sion zullen zien. Zij zullen zien hoe de HEERE Sion herstelt, ze zullen oog in oog met dit werk staan (vgl. Nm 14:14). Geen wonder dat ze in vreugdegezang zullen uitbarsten.

In vers 9 worden de puinhopen van Jeruzalem opgeroepen hetzelfde te doen. De taal is levendig, het maakt de heerlijkheid van het herstel na de lange periode van verwoesting zichtbaar. Daar is een tweevoudige reden voor: Gods Woord en Gods werk (vgl. Lk 24:19; Hd 7:22), het woord van vertroosting en het werk van bevrijdende macht. Vertroosting en bevrijding zijn de voortdurende bediening van de Heilige Geest in ons verdriet en onze moeiten, onze beproevingen en gevaren: vertroosting te midden ervan en verlossing eruit. We mogen ons verheugen in de vertroosting van en het vertrouwen op de bevrijding.

Vers 10 is een terugblik vanuit de toekomstige vervulling. Het is het beeld van een strijd, waarbij alle bedekking van Zijn arm is verwijderd om deze in zijn volle kracht te gebruiken. De arm van de HEERE is ontbloot om het overblijfsel te verlossen door zowel Assyrië als Babel te oordelen. De dwaze misvattingen van de volken over God zullen tenietgedaan worden. Hun weigering om Gods Zoon te erkennen zal krachtig worden neergeslagen door Zijn persoonlijke tussenkomst. Zo zullen zij het heil van de God van Israël aanschouwen.

Js 52:11-12 | Oproep uit Babel te vertrekken

11  Vertrek, vertrek, ga daar weg,
raak het onreine niet aan,
ga uit haar midden weg, reinig u,
u die de [heilige] voorwerpen van de HEERE draagt!
12  Maar u zult niet overhaast weggaan,
u zult niet [als] op de vlucht gaan,
want de HEERE zal vóór u uit trekken,
en de God van Israël zal uw achterhoede zijn.

Deze verzen gaan over een andere zijde van de omstandigheden en handelen over de vrijlating van de ballingen. Naar deze oproep hebben de vorige zes oproepen toe gewerkt. Gods volk wordt geboden het terrein van hun ballingschap te verlaten (vgl. Js 48:20). De bevelende taal verwijst naar Babel, maar Babel staat hier voor meer dan alleen de stad. Het spreekt ook van vreselijke afgoderij door toedoen van het beest van het Romeinse rijk en de antichrist, zoals het verband aantoont (Js 2:8-9; Op 13:12-15).

Gods volk wordt bevolen bij het vertrek het onreine niet aan te raken. Ze moeten niets van Babel meenemen. Wat ze moeten meenemen, zijn “de [heilige] voorwerpen van de HEERE” die naar Babel zijn overgebracht. Dit verwijst naar de terugkeer op bevel van Kores en dat de voorwerpen die door Nebukadnezar waren weggenomen, weer worden teruggegeven (Ea 1:7-11). Anders dan hun vlucht uit Egypte zal hun vertrek uit Babel niet in haast of als een vlucht plaatsvinden (Dt 16:3). Het is meer een zegetocht. Hun intocht in het vrederijk zal dat nog meer zijn.

Hun houding zal spreken van volkomen gereed zijn voor het hervatten van de dienst van aanbidding van de HEERE in Zijn tempel. Daarvoor is absolute reinheid vereist. Wel zullen ze Zijn leiding en bescherming nodig hebben en daarvan krijgen ze de verzekering. De Messias zal er Zelf garant voor staan. Hij geeft de belofte: “Want de HEERE zal vóór u uit trekken, en de God van Israël zal uw achterhoede zijn.”

Dit heeft allemaal een directe boodschap voor hen die, omdat ze zelf voorwerpen of vaten zijn, apart gezet zijn om door de Heer gebruikt te worden (2Tm 2:21{280}). Zij hebben de heilige verantwoordelijkheid “zichzelf onbesmet van de wereld te bewaren” (Jk 1:27b) en ook dat zij zich “reinigen van alle bevlekking van [het] vlees en van [de], geest en [de] heiligheid volbrengen in [de] vrees voor God” (2Ko 7:1).

Het is ook van toepassing op het Babel van de eindtijd (Op 18:4a{281}), waarmee wij nu ook al te doen hebben. Het zijn de dingen die vanuit het naamchristendom op ons afkomen en waarmee wij ons niet moeten verontreinigen door opening te geven aan wereldse elementen om die in te voeren in de gemeente.

Js 52:13-15 | Verhoogd en verheven

13  Zie, Mijn Knecht zal verstandig handelen,
Hij zal verhoogd worden en verheven, ja, zeer hoog verheven worden.
14  Zoals velen zich over U ontzet hebben
– zo geschonden was Zijn gezicht, meer dan van iemand [anders],
en Zijn gestalte, meer dan van [andere] mensenkinderen –
15  zó zal Hij vele heidenvolken besprenkelen,
koningen zullen vanwege Hem sprakeloos staan.
Want zij aan wie het niet verteld was, zullen het zien,
en zij die het niet gehoord hebben, zullen het begrijpen.

Hier begint een heel nieuw gedeelte. De indeling in hoofdstukken is hier niet gelukkig. Jesaja 53 moet met vers 13 van dit hoofdstuk beginnen. De laatste drie verzen van Jesaja 52 en heel Jesaja 53 bevatten één groot thema: de lijdende, verworpen, verzoenende en verhoogde Knecht van de HEERE. Dit hele gedeelte vormt het hart van het tweede grote deel van het boek Jesaja. Het staat precies in het midden ervan.

We kunnen wel zeggen dat we in dit gedeelte als het ware het heilige der heiligen binnengaan. Dat maakt het nog meer dan anders nodig dit gedeelte met grote eerbied en diep ontzag biddend te benaderen en in ons op te nemen (vgl. Ex 3:5; Jz 5:15). In het hart van dit gedeelte legt de HEERE Zijn hart bloot. En Wie anders is het hart van God dan de Heer Jezus, Die altijd in de schoot van de Vader was en is? De Heer Jezus is gekomen om Hem in genade te verklaren aan zondige mensen (Jh 1:18). Om Christus en Zijn werk en de heerlijke gevolgen daarvan, zowel voor God als voor ons, gaat het in dit gedeelte.

Tevens is dit het vierde en laatste lied of de laatste profetie over de Knecht van de HEERE. In de vorige drie liederen of profetieën hebben we gezien dat de Knecht de Uitverkorene van God (Js 42:1-9), de Verworpene door Israël (Js 49:1-13) en de afhankelijke en gehoorzame Knecht (Js 50:1-11) is. Nu wordt de bedekking van Israël weggenomen (2Ko 3:16) en wordt de arm van de HEERE geopenbaard.

De uitverkoren en verworpen Knecht, gehoorzaam tot de dood van het kruis, blijkt het Schuldoffer te zijn voor Israël! Hij sterft als het plaatsvervangend offer voor Israël. Zijn bloed is het bloed van het nieuwe verbond. Wat Israël ten kwade heeft bedoeld met de verwerping van Christus, heeft de HEERE ten goede gekeerd. De Knecht blijkt door God gezonden te zijn “om een groot volk in leven te houden” (Gn 50:20).

De broers van Jozef hebben zich niet gerealiseerd dat de machtige onderkoning van Egypte en hun verworpen broer een en dezelfde persoon is. Zo onderkent Israël niet dat de ontblote, machtige arm van de HEERE en de verworpen Jezus van Nazareth een en dezelfde Persoon is. Zo blind zijn zij als de knecht van de HEERE. Een sluier ligt over hun gezicht. Maar de volmaakte Knecht is gekomen om de blinde knecht te genezen, om de sluier van hun gezicht te verwijderen.

Zoals Jozef zich zonder vreemden in een heilige beslotenheid aan zijn broers bekendmaakt (Gn 45:1), zo zal de Knecht Zich bekendmaken aan het gelovig overblijfsel. Net als Thomas, een beeld van het overblijfsel, zullen ze Hem aan Zijn wonden herkennen en zich voor Hem neerbuigen en verklaren: “Mijn Heer en mijn God” (Jh 20:28).

De in totaal vijftien verzen van dit gedeelte zijn in de vorm van een dichtwerk geschreven, bestaande uit vijf coupletten van elk drie verzen. Deze vijf coupletten zijn geschreven in een zogenoemd chiasme, een spiegelbeeldtechniek om de nadruk te leggen op het middelste couplet:
1. de verheerlijking van de Knecht (Js 52:13-15)
---2. het lijden van de Knecht (Js 53:1-3)
------3. de verzoening door de Knecht (Js 53:4-6)
---4 het lijden van de Knecht (Js 53:7-9)
5. de verheerlijking van de Knecht (Js 53:10-12)
a. Het eerste en vijfde couplet gaan over de verheerlijking van de Knecht;
b. het tweede en vierde couplet gaan over het lijden van de Knecht;
c. het middelste couplet gaat over de verzoening door de Knecht.

De HEERE begint met de woorden “zie, Mijn Knecht” (vers 13). Alle aandacht wordt op Hem gericht (vgl. Mt 25:6). Het gaat niet over Israël, maar over de Messias. De verbinding met wat hieraan direct is voorafgegaan, is treffend, al is het in de vorm van een groot contrast. In het voorgaande staat de bevrijding uit de Babylonische ballingschap op de voorgrond, met daarachter de toekomstige en uiteindelijke bevrijding. Bevrijding kan echter alleen worden bewerkt door de Knecht van de HEERE, ongeacht of het gaat om de Jood of om de heiden. Er is geen vervulling mogelijk van welke profetie ook zonder de Heer Jezus en Zijn werk aan het kruis.

Daarom roept God op om naar Hem te zien, eerst in Zijn voorspoedig handelen en dan in Zijn verheven positie (vers 13). Daarna wordt kort melding gemaakt van Zijn vernedering, vooruitlopend op de komende openbaring in macht en heerlijkheid (verzen 14-15). Dit is allemaal, in een compacte vorm, het thema waarover na deze introductie in de volgende twaalf verzen wordt uitgeweid.

“Zie, Mijn Knecht zal verstandig handelen” (vers 13a). Er zijn twee betekenissen van het woord “verstandig”. De eerste is wijsheid – een kenmerk daarvan is voorzichtigheid – en de tweede is voorspoed of succes. Een volledige weergave van de tekst kan zijn: ‘Zal verstandig of wijs handelen, met als gevolg voorspoed.’ Dit beschrijft op een compacte manier Zijn leven op aarde tot en met het kruis, in alles wat Hij zegt en doet, met de voorspoedige gevolgen die daaraan onlosmakelijk verbonden zijn. Hij handhaaft Zijn getuigenis zonder Zijn leven over te geven tot het vastgestelde uur daar is. Nooit is er grotere voorspoed verbonden aan enige handeling dan aan het overgeven van Zijn leven als een gewillig en verzoenend offer (vgl. Js 53:10).

“Hij zal verhoogd worden en verheven, ja, zeer hoog verheven worden” (vers 13b). Het gevolg van Zijn verstandig en voorspoedig handelen is dat God Hem uitermate verhoogd heeft. In die verhoging zijn drie etappen: Zijn opstanding, Zijn hemelvaart en Zijn verheerlijking aan Gods rechterhand (Hd 2:33; Fp 2:9; Hb 1:3,13).

In vers 14 verandert de vorm van een spreken over in een spreken tot om daarna weer te veranderen in een spreken over. De oorzaak van verbazing en ontzetting is het feit van Zijn misvorming. Dat bepaalt ons bij de wreedheden die Hem na Zijn gevangenneming zijn aangedaan. Zijn gezicht en Zijn lichaam zijn op ongeëvenaard gruwelijke wijze bewerkt. De soldaten hebben Hem met een namaakscepter op Zijn gezicht en op Zijn met dorens gekroonde voorhoofd geslagen, totdat Hij niet meer herkenbaar was. De toegediende geseling heeft het vlees zowel van Zijn rug als van Zijn borst weggerukt.

Dit was de Heer Jezus zoals Hij door Pilatus naar buiten werd gebracht en getoond werd aan het volk om hun medelijden op te wekken en te bewerken dat ze niet om nog meer van Zijn bloed zouden vragen. Dat was tevergeefs. Het maakte hun walging van Hem en de roep om Zijn bloed alleen maar groter. Zijn verschijning was zo totaal anders dan wat zij verwacht hadden van de Messias, dat zij met ontzetting naar Hem keken. Zo staarden zij naar Hem (Ps 22:18b{282}).

Terwijl Israël Hem zo verwierp, zal in de komende dag de verachting van de heidenvolken bij monde van Pilatus omslaan in verbazing en ontzetting over Zijn macht en heerlijkheid. Het “zó” van vers 15 sluit aan op het “zoals” van vers 14. De verbazing zal zó groot zijn, dat koningen overvallen zullen worden door sprakeloosheid, met stomheid geslagen door wat ze zien en waarover ze nooit gehoord hebben. De ontzetting over Zijn lijden zal ver overtroffen worden door de ontzetting over Zijn verheerlijking. Het “besprenkelen” – ook vertaald met ‘doen opspringen’ – van “vele heidenvolken”, ziet op de zegen die voortkomt uit Zijn vernedering.

Deze verzen drukken twee keer grote verbazing en ontzetting uit: eerst over de afschuwelijke vernedering van de Messias, daarna over Zijn ontzagwekkende verheerlijking. Nu hebben de machthebbers de mond nog vol met grootspraak (Ps 2:1-3). Dan zullen ze de werkelijkheid en de betekenis van deze verbazingwekkende openbaring vernemen. Ze zullen zien dat het door hen geplaagde en gedrukte volk het door God uitverkoren en geliefde volk is onder een Koning Die Zijn heerlijkheid op dat volk gelegd heeft. Als ze het zullen zien en vernemen, zullen ze ook van harte geloven.

Dit vers slaat echter niet alleen op de toekomst. Paulus past het toe op de prediking van het evangelie in de tijd die ligt tussen het kruis en de wederkomst, dat is de periode waarin wij nu leven. Hij citeert dit vers om het evangelie in steeds verder gelegen plaatsen bekend te maken en zijn zendingsreizen uit te breiden naar gebieden waar het evangelie nog niet verkondigd is (Rm 15:20-21{283}).

Jesaja 53

Js 53:1-3 | Verachting

1  Wie heeft onze prediking geloofd,
en aan wie is de arm van de HEERE geopenbaard?
2  Want Hij is als een loot opgeschoten voor Zijn aangezicht,
als een wortel uit dorre aarde.
Gestalte of glorie had Hij niet;
als wij Hem aanzagen, was er geen gedaante dat wij Hem begeerd zouden hebben.
3  Hij was veracht, de onwaardigste onder de mensen,
een Man van smarten, bekend met ziekte,
en als [iemand] voor wie men het gezicht verbergt;
Hij was veracht en wij hebben Hem niet geacht.

Vers 1 Direct op de verbazing van de aardse heersers vanwege wat ze zien en horen, waarover het laatste vers van het vorige hoofdstuk spreekt (Js 52:15), volgt nu de reden waarom Israël het niet heeft geloofd. De oorzaak ligt bij henzelf. Zij zijn de treurende en berouwvolle sprekers in de volgende verzen. Zij erkennen klagend hun ongeloof. Ze hebben de profeten wel tot hen horen spreken, maar toch niet geloofd. Dit ongeloof in deze prediking belijdt het volk, dat wil zeggen het overblijfsel, hier. Zoiets ‘ongelooflijks’ als het werk van de Messias kan men ook slechts aannemen door het werk van de Heilige Geest, Die ook straks in het overblijfsel, als ze hun Messias zullen zien, verootmoediging en geloof zal werken (Ez 36:25-27; Zc 12:10-14).

Wij zijn door het werk van de Heilige Geest Die van de hemel werd gezonden op deze belijdenis vooruitgelopen. We hebben nu al, en dat zonder dat wij Hem hebben gezien, onze zonden beleden en Hem erkend als de van God gegeven Heiland (Ef 1:12{284}).

Als volk heeft Israël geweigerd de boodschap te geloven die hun is verkondigd. Ze zijn ook blind geweest voor de geopenbaarde arm van de HEERE. Zijn arm spreekt van Zijn geduchte majesteit en macht (Js 40:10; 50:2; 51:5,9; 52:10). Vers 1b kan naar zijn betekenis als volgt gelezen worden: ‘Wie heeft oog voor de openbaring van Gods machtige daden die Hij tot stand heeft gebracht in en aan de Messias?’

In hun ongeloof hebben ze gefaald te erkennen wat Gods macht heeft gewerkt in het lijden en de opstanding van Christus uit de doden (Rm 1:4; Ef 1:20). Straks zal het overblijfsel het zien, als zij zullen zien op Hem Die zij doorstoken hebben (Op 1:7a{285}; Zc 12:10). Ze belijden hier, profetisch door de mond van de profeet, dat ze het niet hebben gezien.

De beide Emmaüsgangers (Lk 24:13-35) zijn ook een type van het gelovig overblijfsel. Zij geloven in de verheerlijkte Christus, maar kunnen niet geloven in een lijdende en gestorven Christus. Zij geloven dat de arm van de HEERE openbaar wordt als Christus regeert, maar zij kunnen en willen niet geloven dat dezelfde arm van de HEERE zich kan openbaren in het lijden en de dood van Christus. Zo heeft de Heer Jezus hen daarom onderwezen: “O onverstandigen en tragen van hart in het geloven van alles wat de profeten hebben gesproken! Moest de Christus dit niet lijden, en [zo] in Zijn heerlijkheid ingaan?” (Lk 24:25-26).

De evangelist Johannes haalt het eerste vers van dit hoofdstuk aan om aan te geven dat het ongeloof van de Joden in de dagen van de Heer Jezus de waarheid van dit vers bewijst en dit vers ook vervult (Jh 12:37-38{286}). Gods Woord bewijst hier trouwens op de duidelijkste manier dat de HEERE over Wie Jesaja spreekt, Dezelfde is als de Heer Jezus. Johannes begint het citaat met: “Heer, wie …?” Hij stelt die vraag als boodschapper van God. Het is ook de vraag van het gelovig overblijfsel dat in de grote verdrukking het evangelie heeft gepredikt en maar zo weinig resultaat ziet.

Het is de constatering van zoveel evangelisten vandaag (Rm 10:16{287}). Als de prediking geen vrucht lijkt op te leveren, is het gevaar groot ontmoedigd te raken. Maar Paulus maakt in dit citaat duidelijk dat het evangelie niet alleen moet worden geloofd, maar ook moet worden gehoorzaamd.

Vers 2 Hier wordt de Messias, Christus, beschreven in Zijn vernedering op aarde. De profeet schrijft in de verleden tijd, alsof de gebeurtenissen al achter hem liggen. Israël heeft de boodschap betreffende de Messias niet geloofd en de kracht van God in en aan Hem niet herkend, omdat Hij een vernederde en voor het vlees onaantrekkelijke Knecht is. Maar Hij groeit op voor Gods aangezicht, dat wil zeggen onder Zijn bescherming en welgevallen (vgl. 1Pt 2:4). God zorgt voor dit tere leven.

De boomstam van Isaï is wel omgehouwen, maar er rest nog een stronk (Js 11:1a), onopvallend en onherkenbaar. De stronk staat in dorre aarde. Dat spreekt van het ongeloof van het volk. Maar uit de wortel van deze stronk groeit een loot (Js 11:1b) – een loot groeit niet aan een boomstam maar aan de wortel van een boom. Er is nog leven. Terwijl Israël het niet opmerkt, groeit de Loot voor het aangezicht van God. Deze onbeduidende Loot is de arm van de HEERE.

Ze hebben zich niet gerealiseerd dat Christus voor Gods aangezicht is opgegroeid. De aangenaamheid van Christus in de dagen van Zijn jeugd en Zijn opgroeien als een tedere loot tot een Man wordt in contrast gesteld met de toestand van dorheid, de godsdienstige onvruchtbaarheid, en slavernij van het volk. Zij hebben niets in Zijn verschijning gezien om een natuurlijke aantrekkelijkheid voor Hem te voelen, niets van pracht of schoonheid waar hun natuurlijke gevoelens zich in hebben verheugd (vgl. 1Sm 16:6-7).

Als ze Hem aanzagen, zagen ze niets om te zien, zo weinig was er wat aantrekkelijk was voor het natuurlijk oog van de mens. Voor het ongeloof was er niets in Hem waardoor Hij opviel tussen de mensen. Er was wel een innerlijke schoonheid bij Hem, maar die bleef verborgen voor de massa van het volk door hun ongeloof en werd alleen door het geloof waargenomen (Jh 1:14{288}). “Het licht schijnt in de duisternis, en de duisternis heeft het niet begrepen” (Jh 1:5).

Vers 3 Als “de onwaardigste onder de mensen” is Hij afgewezen en verlaten door de mensen. Als de “Man van smarten” werd Zijn leven gekenmerkt als dat van iemand die wordt gekarakteriseerd door innerlijke smart in het ervaren van de gevolgen van de zonde en het verdriet om hem heen. Zijn hele bestaan was getekend door smart. Dat Hij “bekend met ziekte” is, kenmerkt Hem als Iemand Die alleen in staat is tot een volkomen bekendheid met alle vormen van ziekte als een gevolg van de zonde.

Het laatste deel van het vers geeft nog krachtiger uitdrukking aan de houding van het volk als geheel. Het toont het karakter van hun verachting. Mensen verbergen hun gezicht voor of wenden zich af van dat wat zij voor ondraaglijk houden om aan te zien. Ze hielden Hem voor een melaatse. Zij beschouwden Hem als niets. Dit alles vermeldt de diepe wroeging waarmee het volk zich later – als hun ogen geopend zijn – hun houding zal herinneren die zij tegenover Hem hebben aangenomen tijdens de dagen van Zijn vlees.

We kunnen de verzen 1-3 als volgt samenvatten:
1. Het verslag over de Knecht dat niet wordt geloofd (vers 1).
2. De Persoon van de Knecht Die niet wordt begeerd (vers 2).
3. De climax is: de Knecht wordt veracht (vers 3).

Js 53:4-6 | Plaatsvervangend lijden

4  Voorwaar, onze ziekten heeft Híj op Zich genomen,
onze smarten heeft Hij gedragen.
Wíj hielden Hem echter voor een geplaagde,
door God geslagen en verdrukt.
5  Maar Hij is om onze overtredingen verwond,
om onze ongerechtigheden verbrijzeld.
De straf die ons de vrede aanbrengt, was op Hem,
en door Zijn striemen is er voor ons genezing gekomen.
6  Wij dwaalden allen als schapen,
wij keerden ons ieder naar zijn [eigen] weg.
Maar de HEERE heeft de ongerechtigheid van ons allen
op Hem doen neerkomen.

We komen nu bij de kern van de boodschap in dit tweede hoofddeel van het boek Jesaja, Jesaja 40-66, dat uit drie delen van elk negen hoofdstukken bestaat. Van deze drie delen zijn we in het middelste deel van negen hoofdstukken, Jesaja 49-58. In dit deel zijn we nu in het middelste hoofdstuk daarvan, Jesaja 53. Dit centrum bestaat uit vijf gedeelten of coupletten van drie verzen, waarvan we nu toe zijn aan het derde en middelste ervan (verzen 4-6). De inhoud ervan is de Heer Jezus Die als de Volmaakte Knecht de plaats inneemt van de falende knecht, Israël, zowel in Zijn leven als in Zijn sterven. In dit hele lied neemt de Knecht in Zijn lijden plaatsvervangend de plaats in van Israël.

Het is voor de duidelijkheid goed erop te wijzen dat het niet een ‘solidair’ lijden met het lijden van de mensheid is, zoals moderne theologen beweren, maar plaatsvervangend lijden voor boetvaardige zondaars. Het is, zoals vers 10 ondubbelzinnig verklaart, een schuldoffer.

Vers 4 In de verzen 4-6 gaat het overblijfsel nog dieper op het onderwerp in. Zij belijden dat Zijn lijden van een totaal andere aard is geweest dan zij hebben verondersteld. Hij heeft niet geleden vanwege Zijn eigen zonden, zoals zij hebben verondersteld. Hij heeft geen Godslastering gepleegd toen Hij Zichzelf Gods Zoon noemde. Christus leed vanwege hún zonden. Het lijden van het kruis komt nu in zicht. De verandering van hun opvatting wordt gekenmerkt door het openingswoord ”voorwaar”.

De verklaring “onze ziekten heeft Híj op Zich genomen, onze smarten heeft Hij gedragen”, brengt nog vollediger tot uitdrukking wat in het vorige vers is genoemd in verbinding hiermee over Hem. Het vertelt hoe de Heer in Zijn eigen Persoon lijden heeft gedragen dat niet van Hem was. Mattheüs haalt dit aan in verbinding met Zijn daden van genezing en bevrijding (Mt 8:16-17). Deze verklaring spreekt niet over Zijn plaatsvervangende verzoening, maar verwijst er wel naar. De Heer Jezus zou geen ziekte hebben kunnen wegnemen, als Hij de kern ervan, de zonde, niet op het kruis had weggenomen.

Vers 4 brengt ons dan ook bij het kruis, want alleen daarnaar kan de uitspraak “een geplaagde, een door God geslagene en verdrukte” verwijzen. “Geplaagde” herinnert aan de plaag van de melaatsheid. Wat bij Hem niet zo was, was wel het geval bij Mirjam (Nm 12:10), Gehazi (2Kn 5:27) en Uzzia (2Kr 26:20). In hun blindheid zagen de Joden Zijn lijden als de straf voor Zijn eigen zonden die volgens hen wel bijzonder talrijk en groot moesten zijn. Daarbij moeten we met name denken aan de beschuldiging van Godslastering, die Hij zou hebben begaan door Zichzelf gelijk te stellen met God.

Vers 5 Maar nu, onder de macht van de openbaring van de grote feiten, komen zij tot een volkomen verandering van hun opvattingen. Dit merken we op een speciale wijze op in de serie nadrukkelijke persoonlijke uitingen in het meervoud die volgen. “Verwond” of ’doorboord’ en “verbrijzeld” zijn de sterkste woorden om een gewelddadige en beangstigende dood te beschrijven. Er ligt nadruk op “onze”.

In duidelijke woorden wordt hier de leer van de plaatsvervanging beschreven: Iemand ontvangt de straf die anderen hebben verdiend in hun plaats, zodat zij daardoor vrij kunnen uitgaan (1Pt 2:24a{289}). Een eenvoudige leer, maar een onvoorstelbare waarheid.

De kastijding die Hem door God is toegediend, is er een die tot onze vrede heeft gediend – het Hebreeuwse woord voor vrede, sjaloom, is samenvattend, en beschrijft niet alleen een vredige toestand, maar een welzijn in het algemeen, welvaart en voorspoed en innerlijke vrede en rust. Het is een straf die deze uitwerking voor ons heeft.

Die merkwaardige tegenstelling is er ook bij de Hem toegebrachte wonden of striemen, waaruit voor ons genezing is voortgekomen. De striemen zijn de striemen die God Hem heeft toegediend (1Pt 2:24b{290}) en niet die van de Romeinse soldaten die Hem hebben gegeseld. Het zijn de striemen van het Goddelijke oordeel. De genezing, de geestelijke gezondheid die wij hebben ontvangen, wordt uitdrukkelijk in direct contrast geplaatst met de verbrijzeling of de slagen van God waaraan Hij onderworpen werd.

Vers 6 Nu komt de climax van de belijdenis vanuit een diep getroffen geweten van de kant van het berouwvolle volk. Wie de Heer verlaat, heeft ook geen contact met anderen. Ieder gaat zijn eigen weg. Zij erkennen dat ze als schapen hebben gedwaald en geven uiting aan hun bewustzijn van de grote genade in het overweldigende feit dat “de HEERE de ongerechtigheid van ons allen op Hem“ heeft “doen neerkomen”. Het is als een enorme last op Hem gevallen. Hij trok Zich ons lot aan, maar wat een enorme zwaarte kwam daardoor op Hem. Al onze zonden werden op Hem gelegd door God. Hij beleed ze allemaal een voor een voor God. Zo is die hele last uit het oog van God verdwenen (vgl. Lv 16:21).

De HEERE neemt hier het initiatief. Hij wilde het lijden van Zijn Knecht ten behoeve van het heil van het zondige, van Hem afgeweken volk. Israël wendde zich van Hém af, maar Hij wendde Zich niet van Zijn volk af. Hij liet de zonde van het volk neerkomen op de Man van Zijn welbehagen. In vers 4 is het plaatsvervangend lijden van de Knecht de keuze van de Knecht Zelf. Hier in vers 6 is het wat de HEERE heeft gekozen om te doen. Het lijden van de Knecht gaat niet buiten de wil van de Knecht en de wil van de HEERE om. Integendeel, het is de uitdrukkelijke wil van de Knecht, Die bij Zijn komen in de wereld zegt: “Zie, Ik kom om Uw wil te doen” (Hb 10:5,9).

Wat het volk straks zal erkennen met betrekking tot het gaan van hun eigen weg, is waar voor het hele menselijke ras. De mens heeft Gods wil vervangen door zijn eigen wil. Hij is zijn “eigen weg” gegaan, waarbij hij zichzelf in het middelpunt heeft geplaatst in plaats van God. In deze algemene toestand van schuld en ellende is de genade van God tussenbeide gekomen. Hij heeft Zijn Zoon gezonden om op Hem het volle gewicht van de ongerechtigheid te leggen (Rm 8:3; 2Ko 5:21) en de rechtvaardige toorn die daarbij past. Ieder mens die belijdenis doet van zijn zonden, mag weten dat Christus dit werk ook voor hem heeft volbracht en deelt in dit genadige handelen van God. De zonden van de onboetvaardige zondaar maken geen deel uit van dit verzoenende werk. [Zie het boekje ‘Verzoening, dwaling en dwaalleer’, de dwaling van de algemene verzoening en de dwaalleer van de alverzoening weerlegd op www.oudesporen.nl.]

Js 53:7-9 | Lijden, dood en begrafenis

7  Toen [betaling] geëist werd, werd Híj verdrukt,
maar Hij deed Zijn mond niet open.
Als een lam werd Hij ter slachting geleid;
als een schaap dat stom is voor zijn scheerders,
zo deed Hij Zijn mond niet open.
8  Hij is uit de angst en uit het gericht weggenomen,
en wie zal Zijn leeftijd uitspreken?
Want Hij is afgesneden uit het land van de levenden.
Om de overtreding van mijn volk is de plaag op Hem geweest.
9  Men heeft Zijn graf bij de goddelozen gesteld,
en Hij is bij de rijke in Zijn dood geweest,
omdat Hij geen onrecht gedaan heeft
en geen bedrog in Zijn mond geweest is.

Vers 7 Het vierde gedeelte of couplet, de verzen 7-9, beschrijft, net als het tweede gedeelte (verzen 1-3), het lijden van de Knecht, maar voegt daar Zijn dood en begrafenis aan toe. Hij werd ”verdrukt”, dat wil zeggen zwaar geslagen en mishandeld zonder Hem iets te besparen. Het ziet ook op het aandrijven of voortjagen van slaven of dieren die met zware lasten zijn beladen (Ex 3:7; Jb 39:10). De Knecht was zo’n ‘lastdier’, maar Hij deed Zijn mond niet open, Hij boog Zich onder de last, Hij leed gewillig en liet het toe dat zij Hem mishandelden. Het lastdier van Bileam opende haar mond toen Bileam haar onterecht sloeg om haar aan te drijven (Nm 22:28; 2Pt 2:16). Jeremia vergelijkt zichzelf ook met een lam, maar hij hield zijn mond niet en riep om wraak (Jr 11:19,20; 12:1-4).

Voor de Heer Jezus was de weg naar de slachtbank vele malen erger. Hij wist volmaakt waar Hij heenging, maar Hij deed Zijn mond niet open. Hij wist alles wat over Hem zou komen (Jh 13:1; 18:4). Er staat twee keer in dit vers dat Hij Zijn mond niet opendeed, waardoor het belang van de vrijwillige overgave van Christus wordt onderstreept. Hij zweeg niet uit zwakte, alsof Hij niet wist wat Hij moest zeggen. Hij wist dat Hij met één woord al Zijn vijanden kon verdelgen (Jh 18:6). Hij zweeg niet uit machteloosheid, maar omdat Hij ervoor koos om te zwijgen. Het hoorde bij Zijn gehoorzaamheid tot de dood, ja, tot de kruisdood (Fp 2:8).

Het ‘scheren’ ziet op het wegnemen van alles wat een mens waardig is. Hij protesteerde niet tegen de mensonwaardige en mensonterende behandeling die men Hem aandeed. Alles brengt Zijn vrijwillige volharding tot uitdrukking op een wijze waarin Hij uniek is. Niemand is met Hem te vergelijken. Het staat duidelijk in treffend contrast met het dwalen van de mens in het begin van vers 6.

Vers 8 Van de onrechtvaardige behandeling en het onrechtvaardige rechterlijke vonnis worden we direct verplaatst naar Golgotha. “Uit de angst en uit het gericht weggenomen” wil zeggen dat Hij ‘door een onderdrukkend / vernederend / onrechtvaardig rechterlijk oordeel’ werd weggenomen (Mt 26:66; 27:22-31; Hd 8:33). Hij kreeg geen eerlijke berechting, maar werd door politieke samenzwering volkomen onterecht veroordeeld.

Hij werd uit de ‘gerechtsverhandeling’ “weggenomen” en naar het kruis gebracht en daar in allerijl gekruisigd, opdat deze afschuwelijke misdaad nog voor de sabbat kon worden afgewerkt. In dit gedeelte gaat het erom dat niemand van Zijn tijdgenoten enig besef heeft gehad, laat staan erover heeft nagedacht, wat Christus heeft doorstaan. Hij is afgesneden uit het land van de levenden en daarmee was voor Zijn tijdgenoten alles voorbij. Het vers eindigt met de erkenning van de werkelijke oorzaak van Zijn lijden.

“Wie zal Zijn leeftijd uitspreken” is niet nauwkeurig vertaald. Het Hebreeuwse woord dor betekent generatie (Gn 6:9). Beter is om te vertalen: ‘Wie zal Zijn generatie vermelden?’ De betekenis is dan: Wie zal Zijn koninklijke afkomst, Zijn rechten als Zoon van David (Mt 1:1), vermelden?

De uitroep “om de overtreding van mijn volk is de plaag op Hem geweest”, komt niet alleen uit de mond van het gelovig overblijfsel van Israël, maar komt hier ook uit de mond van de God van Israël Zelf. Het woord “plaag” (vgl. vers 4) benadrukt dit nog eens, want de plaag is het onheil dat God Zelf gezonden heeft.

De kamerling, die op weg is vanuit Jeruzalem terug naar zijn land, leest juist dit gedeelte als Filippus zich bij hem voegt (Hd 8:30-35). De kamerling vindt de verklaring van wat hij leest niet eenvoudig, maar toch heeft hij nagedacht over wat hij heeft gelezen. Hij begrijpt dat het lam waarover hij leest, Iemand, een Persoon, moet zijn. Zijn vraag daarover is voor Filippus een prachtige aanleiding om hem “Jezus” te verkondigen.

Vers 9 Dit vierde gedeelte (verzen 7-9), dat het karakter van het lijden van de Knecht en de manier waarop Hij is gedood, heeft beschreven, besluit met de vermelding van Zijn begrafenis. Het eerste deel van het vers geeft de bedoeling van de zondaars weer die Hem in de anonimiteit wilden laten verdwijnen, door Hem samen met de twee rovers die met Hem waren gekruisigd in een soort massagraf te begraven. Maar God had het anders bepaald en zorgde voor een passende omgeving. Daarom stond de Romeinse overheid toe dat Zijn lichaam begraven werd door en in het graf van “een rijk man”, Jozef van Arimathéa (Mt 27:57).

Normaal gesproken wordt een graf meerdere keren gebruikt om het dode lichaam tot ontbinding te laten gaan om het daarna in ossuarium (beenderenkist) te bewaren. Alleen een heel rijk mens kan zich laten begraven in een nieuw graf. Het was een graf “waarin nog nooit iemand was gelegd” (Lk 23:53b). Hij Die uit een maagdelijke moederschoot kwam, kon alleen in een maagdelijk graf worden gelegd.

Het woord “dood” is meervoud en geeft uitdrukking aan het gewelddadige karakter, om niet te zeggen de samengebalde natuur, de veelomvattendheid van Zijn dood. Het feit van Zijn volkomen vrij zijn van zonde – “geen zonde gedaan”, “geen bedrog … in Zijn mond” (1Pt 2:22) – maakte het gepast dat Hij een eerbare begrafenis zou hebben in plaats van in een moordenaarsgraf weggeworpen te worden, zoals Zijn vijanden dat in gedachten hadden. Hij kreeg dit eregraf met het oog op de opstanding. De opstanding komt in het volgende gedeelte aan de orde.

Js 53:10-12 | Resultaten voor de Knecht

10  Maar het behaagde de HEERE Hem te verbrijzelen, Hij heeft [Hem] ziek gemaakt.
Als Zijn ziel Zich [tot] een schuldoffer gesteld zal hebben,
zal Hij nageslacht zien, Hij zal de dagen verlengen;
het welbehagen van de HEERE zal door Zijn hand voorspoedig zijn.
11  Om de moeitevolle [inspanning] van Zijn ziel zal Hij het zien,
Hij zal verzadigd worden.
Door de kennis van Hem zal de Rechtvaardige, Mijn Knecht, velen rechtvaardig maken,
want Hij zal hun ongerechtigheden dragen.
12  Daarom zal Ik Hem veel toedelen,
en machtigen zal Hij verdelen als buit,
omdat Hij Zijn ziel heeft uitgestort in de dood,
onder de overtreders is geteld,
[omdat] Hij de zonden van velen gedragen heeft
en voor de overtreders gebeden heeft.

Vers 10 Het laatste deel van het hoofdstuk en tevens het laatste couplet geeft een drievoudig getuigenis betreffende de ervaringen van Zijn ziel. Wij worden in het binnenst heiligdom van Zijn Wezen gebracht. Tot hiertoe hebben we vooral de menselijke en uiterlijke zijde van het lijden van de Knecht gezien. Nu komt de Goddelijke zijde daarvan. Vers 10 en vers 12 spreken van de handelingen van de HEERE met Hem, in rechterlijke zin met het oog op Zijn dood en in compenserende zin met het oog op de beloning. Vers 11 spreekt van het resultaat van Zijn offer tot Zijn eigen voldoening en de rechtvaardigende genade die Hij anderen toedeelt.

Het overblijfsel moet de les leren dat het kruis twee zijden kent. De eerste zijde hebben we uitvoerig gezien, dat is de zijde van de mens. Daarin is de mens in het algemeen en zijn de Joden in het bijzonder verantwoordelijk voor de kruisiging van de Heer Jezus. Dit moet doordringen tot het hart en geweten van het overblijfsel, wat ten volle zal gebeuren als zij Hem zien Die zij doorstoken hebben (Zc 12:10-14). De andere zijde is de zijde van God. God heeft dit lijden willen gebruiken voor een hoger doel (vgl. Gn 45:5{291}; Hd 2:23).

Willen wij net als het overblijfsel begrijpen hoe God zondaars kan rechtvaardigen, dan moeten we Gods zijde van het lijden van de Knecht begrijpen. Dan alleen kunnen we vrede met God hebben en ervaren.

De vermelding “het behaagde de HEERE Hem te verbrijzelen”, spreekt van het vaste voornemen van de HEERE om de zonde van de mens te gebruiken voor de handelingen van Zijn genade. Dat doet Hij door het verzoenend lijden toe te voegen aan het lijden van de zondeloze Knecht aan het kruis. Het behagen van de HEERE ligt in het feit dat door de verbrijzeling van Zijn Zoon Zijn welbehagen “voorspoedig” zal kunnen voortgaan. Het vers begint en eindigt ermee.

Dit ‘behagen’ gaat over het door het oordeel wegnemen van de zonden die waren gelegd op Hem, Die Zelf zonder zonde was. Het gaat over een volle genoegdoening ten aanzien van de eisen van de heilige en rechtvaardige God met betrekking tot de schuld die de zonde heeft teweeggebracht. Die volle genoegdoening is Hem gegeven door het ware Schuldoffer voor de zonde (vers 10), Die de schuld van mensen kan boeten.

“Verbrijzelen” is het vreselijke, vernietigende oordeel over Hem brengen. Hij stierf niet alleen door wat mensen Hem aandeden, maar door wat de HEERE Hem aandeed. Het zou zo gelezen kunnen worden: Het behaagde de HEERE de verbrijzeling van Zijn Christus niet aan mensen over te laten, maar die Zelf uit te voeren. “Hij heeft [Hem] ziek gemaakt” is de aanduiding voor al de smarten van het verzoenend kruislijden.

Het stellen van Zijn ziel tot een schuldoffer wil zeggen dat Hij Zichzelf, Zijn hele Wezen, als slachtoffer aan God offerde om de zondaar van zijn schuld te reinigen. Het schuldoffer werd gebracht met het oog op de eisen van Gods gerechtigheid, om daaraan te voldoen. Dit is de eerste vermelding met betrekking tot Zijn ziel. Deze vrijwillige handeling van het overgeven van Zijn leven, een leven dat God ongeëvenaard verheugde, om aan Gods rechtvaardige eisen met het oog op de schuld van de mens te voldoen, heeft meerdere resultaten. Het zijn resultaten die Christus zal zien in de opstanding.

1. Hij zal nakomelingen of zaad zien (Ps 22:31). Dit is waar de Israëliet naar uitzag als een grote zegen (Gn 48:11; Ps 128:6). Het leek alsof Christus was gestorven. Hier hebben we echter een aanduiding van de grote vreugde van Christus als Hij de ontelbare menigte ziet van Zijn geestelijk nageslacht onder Joden en heidenen (Jh 12:24{292}; Hb 2:13b).

2. Hij zal de dagen verlengen of een lang leven hebben. Dit is een andere zegen die de Israëliet bijzonder op prijs stelde (Ps 91:16; Sp 3:2,16). Hier echter is het een verwijzing naar het eindeloze opstandingsleven van de Heer (Op 1:18{293}).

3. De voorgenomen raadsbesluiten zullen hun vreugdevolle verwerkelijking hebben. “Door Zijn hand” verwijst naar Zijn werk als Voorspraak en Hogepriester en ook naar de uitoefening van Zijn gezag en kracht in Zijn koninkrijk. Het is het welbehagen van de HEERE om Zijn schepselen te zegenen. Dat vindt nu zijn vervulling door Christus.

4. Vers 11 Al de heerlijkheid die volgt, wordt door Hem gezien als het resultaat van Zijn moeitevolle inspanning of lijden, een heerlijkheid die nooit van voor Zijn aandacht zal verdwijnen als volkomen noodzakelijk en volkomen voldoende om Zijn hart te verzadigen in de verlossing van hen die Zijn eigendom zijn geworden.

5. “De moeitevolle [inspanning] van Zijn ziel” ziet op alles wat Hij innerlijk heeft geleden tot op de bodem van Zijn hart, alle strijd en lijden die zich, onttrokken aan het oog van de mens, in Hem hebben afgespeeld. Op grond daarvan zal Hij “het” zien, dat is het licht van de opstanding, na de duisternis van en Zijn dood aan het kruis. Hij zal het zien en “verzadigd worden” (Ps 17:15).

6. Er kon geen rechtvaardiging zijn van anderen, geen toerekening van gerechtigheid, als Hij niet volmaakt rechtvaardig was, want alleen daardoor kon Hij Zichzelf gewillig als zoenoffer geven. “Door de kennis van Hem” kan betekenen ‘door de kennis aangaande of over Hem’ (objectief) of ‘door de kennis die Hem eigen is’, de kennis die Hij Zelf heeft (subjectief). De tweede betekenis heeft onze voorkeur. Het hele gedeelte gaat immers over Hem en Zijn voortreffelijkheden.

7. De betekenis van “rechtvaardig maken” kan ook zijn: zal Hij velen onderwijzen in de gerechtigheid. Door het onderwijs dat Hij geeft, is er geestelijke groei. Die geestelijke groei blijkt uit een steeds meer gelijkvormig worden aan Hem. Hij maakt allen tot rechtvaardigen die door Hem tot God komen, wat alleen kan door wat volgt: dat Hij hun ongerechtigheden zal dragen. Weer worden we teruggevoerd naar het kruis.

Samengevat vinden we in dit laatste punt twee aspecten van het werk van de Heer. Ten eerste heeft Hij in Zijn leven velen onderwezen in de gerechtigheid, zoals in de bergrede (Mattheüs 5-7). Ten tweede heeft Hij in Zijn sterven de ongerechtigheden van hen die geloven op Zich genomen en weggedragen.

Vers 12 Er is nog een heerlijk gevolg van Zijn offerdood. Wat nu volgt, lijkt op de triomftocht van de Romeinen na een behaalde overwinning. Nadat het werk van de Knecht volbracht is, wordt nu opgesomd wat Hij gedaan heeft. Wat er staat over Zijn deel, kan op twee manieren worden vertaald: De HEERE zal Hem een deel geven onder velen; of: Hij ontvangt de velen als een erfdeel: Hij zal de machtigen als een buit verdelen, of beter: Hij zal met machtigen, dat zijn allen die met Hem verbonden zijn, de buit delen. Bij “de buit” kunnen we denken aan de hele schepping.

En weer worden we geleid naar de reden daarvan, dat is Zijn verzoenend offer. De vestiging van Zijn soevereine macht op aarde zal rusten op Zijn volbrachte werk. Al de toekomstige heerlijkheid is een uitvloeisel van en beloning voor wat in vier onderdelen wordt beschreven. Hij
1. heeft Zijn ziel of menselijke leven – dit is de derde vermelding van Zijn ‘ziel’ – uitgegoten in de dood (Jh 10:17; 19:30),
2. is onder de overtreders geteld (Lk 22:37),
3. heeft de zonden van velen gedragen (Hb 9:28) en
4. heeft voor de overtreders gebeden (Lk 23:34a).

De laatste twee onderdelen worden in contrast met de eerste twee geplaatst. De eerste twee onderdelen verwijzen naar de onrechtvaardige mening van hen die Hem veroordeelden en Hem overleverden om gedood te worden. Zij waren zich er niet van bewust dat Hij, in wat Hij leed aan het kruis, de Drager van de zonden “van velen” – dat houdt in: niet van alle mensen, maar alleen van de gelovigen – was. Het laatste onderdeel verwijst speciaal naar Zijn voorbede voor de overtreders, terwijl Hij aan het kruis hing (Lk 23:34a{294}).

Zo bereiken de details van deze profetie in dit hoofdstuk in de laatste drie verzen hun hoogtepunt. Jesaja heeft zelf niet de reikwijdte van zijn profetie begrepen (1Pt 1:10). Maar de Geest van Christus heeft hem tot grote hoogten gebracht door hem zeer gedetailleerd het werk van de Knecht, dat Hij plaatsvervangend als Schuldoffer voor anderen verrichtte, te laten schilderen.

Het hoofdstuk eindigt met het kruis en de voorbede van de Heer Jezus, want dat zal tot in eeuwigheid voor onze aandacht staan als de oorsprong van alle zegen.

Jesaja 54

Inleiding

Dit hoofdstuk is een uitbarsting van gejubel en gejuich na de profetieën over het lijden van de Knecht van de HEEREE, het dragen van de zonden door Hem en Zijn heerlijkheid daarna in het vorige hoofdstuk. Het zijn de heerlijke gevolgen van wat in het vorige hoofdstuk is beschreven, met als kern dat de Messias plaatsvervangend voor Zijn volk heeft geleden en is gestorven. Daarom zijn de gevolgen in de eerste plaats voor dat volk. We zien hier de nakomelingen die de Heer Jezus zal zien (Js 53:10). Als een eerste teken van de volle verlossing horen we het gezang van de verlosten (vgl. Ex 15:1).

Js 54:1-3 | Jubel van de onvruchtbare

1  Zing vrolijk, onvruchtbare, u die niet gebaard hebt,
breek uit in gejuich en jubel het uit, u die geen weeën gekend hebt,
want de kinderen van de eenzame zijn talrijker
dan de kinderen van de getrouwde, zegt de HEERE.
2  Vergroot de plaats voor uw tent,
laat men uw tentkleden wijd uitspannen,
wees niet terughoudend,
verleng uw touwen,
sla uw pinnen vast.
3  Want u zult zich rechts en links uitbreiden,
uw nageslacht zal de heidenvolken in bezit nemen
en de verlaten steden bevolken.

Israël wordt opgeroepen zich te verheugen met gezang omdat haar toestand van onvruchtbaarheid is veranderd in vruchtbaarheid (vers 1). De ervaringen van de onvruchtbare en later toch vruchtbare aartsmoeder Sara zijn daarvan een voorafschaduwing. De verlaten toestand van het volk en hun land zal niet voor altijd zijn. De tijd zal komen dat haar kinderen talrijker zullen zijn dan zij waren vóórdat ze de verlatene was.

Er is ook een toepassing voor ons, gelovigen van de gemeente. Paulus maakt de vergelijking tussen het Jeruzalem dat boven is en het aardse Jeruzalem in de huidige tijd en haalt dan vers 1 van dit hoofdstuk in zijn brief aan de Galaten aan (Gl 4:26-27{295}).

De jubel van vers 1 zal klinken als het aardse Jeruzalem is hersteld in haar relatie met de HEERE. Dat heeft vooral betrekking op het vrederijk. Daarom wordt haar opgedragen de plaats voor haar tent te vergroten en de kleden van haar tentwoning wijd uit te spannen (vers 2). Ze moet haar gebied groter maken om aan de bevolkingsexplosie plaats te kunnen bieden. Die belofte van toename wordt haar gegeven (vers 3). Wat hier gezegd wordt, zien we in de aliyah ofwel de terugkeer van de stammen uit de verstrooiing naar het land.

Paulus, die – opmerkelijk in dit verband – tentenmaker van beroep was (Hd 18:3), heeft zijn gebied voor de verspreiding van het evangelie ook steeds groter gemaakt (2Ko 10:15b-16a{296}). God is een God van uitbreiding. Bij Hem is voor ieder plaats die zich aan Hem overgeeft. Zo zijn er in het Vaderhuis “vele woningen” (Jh 14:2). Israëls gebied zal groter zijn dan in de tijd van Salomo (Gn 15:18; 28:14). Zij zullen het hoofd van de volken worden en regeren over hen die hen hebben onderdrukt (Mi 4:1-3). De door de koning van het noorden verwoeste steden zullen weer bevolkt worden.

Zo zijn de wegen van de Heer. Verruiming zal op verkleining volgen als Zijn tuchtigingen hun werk hebben gedaan. Als de getuchtigde gelovige meer de werkelijkheid leert kennen van wat op Golgotha is volbracht en in zelfoordeel voor Hem buigt, zal geestelijke verruiming het zekere gevolg zijn. Onvruchtbaarheid en verarming maken plaats voor vruchtbaarheid die uitbarst in overvloed tot heerlijkheid van de Heer en tot verrijking en zegen van anderen.

Js 54:4-8 | Ontferming

4  Wees niet bevreesd, want u zult niet beschaamd worden;
word niet rood van schaamte, want u zult niet te schande worden.
Ja, u zult de schande van uw jeugd vergeten,
en niet meer denken aan de smaad van uw weduwschap.
5  Want uw Maker is uw Man,
HEERE van de legermachten is Zijn Naam,
en uw Verlosser is de Heilige van Israël,
de God van heel de aarde zal Hij genoemd worden.
6  Want als een verlaten vrouw,
een bedroefde van geest, roept de HEERE u,
de vrouw van de jeugd, die afgewezen was,
zegt uw God.
7  Voor een klein ogenblik heb Ik u verlaten,
maar in grote barmhartigheid zal Ik u bijeenbrengen.
8  In een stortvloed van grote toorn heb Ik voor u
Mijn aangezicht een ogenblik verborgen,
maar met eeuwige goedertierenheid zal Ik Mij over u ontfermen,
zegt de HEERE, uw Verlosser.

Het gedeelte dat nu volgt, staat vol van de tederste beloften en vertroostingen. We lezen over de “eeuwige goedertierenheid” (vers 8) van de HEERE en van Zijn “grote barmhartigheid” (vers 7) op grond van Zijn verbond en de heerlijke toekomst die voor het volk in het verschiet ligt. Israël hoeft niet langer te vrezen, want het volk zal niet meer beschaamd staan (vers 4).

Het leek erop dat zij voor altijd verlaten was, maar dat zal schijn blijken te zijn. Ook de schande van haar weduwschap zal worden weggenomen. Als verlatene en weduwe zal zij hersteld worden, ze zal weer worden aangenomen en ze zal weer getrouwd worden. Haar toekomst zal zo vreugdevol zijn, dat ze de schande van haar jeugd zal vergeten, dat is de tijd van haar slavernij in Egypte. Daar is ze als een maagd die door de HEERE aan Zichzelf is verbonden met een verbond van liefde (Jr 2:2; Ez 16:60).

Ze zal zich ook niet meer de smaad van haar weduwschap herinneren, dat is de tijd van haar ballingschap in Babel (Jr 51:5), want haar “Man” is niemand anders dan haar “Maker” (vers 5). Hij Die haar Man is geworden, heeft haar ook doen ontstaan. Haar Schepper is een liefdesbetrekking met haar aangegaan. Hij is “de HEERE van de legermachten”, Die de hemelse en aardse legermachten opdraagt wat ze moeten doen.

Hij is ook hun “Verlosser” aan Wie de hele aarde toebehoort en Die daardoor ook in staat is haar van al het nodige te voorzien. Hij is haar Losser, Die haar heeft vrijgekocht uit de macht van al haar vijanden, haar het erfdeel teruggeeft en Zich met haar in de echt verbindt. Hij is wat Boaz voor Ruth was, de Losser, Die ook haar Man is (Ru 4:1-13; Hs 2:15).

Haar relatie met Hem heeft zwaar te lijden gehad vanwege haar ontrouw. Maar de HEERE zal haar terugroepen naar Zichzelf (vers 6). Hij neemt haar terug, zoals een man de vrouw terugneemt die hij in zijn jeugd liefhad. Ze heeft Hem mishaagd, maar zij is niet als een gehate. De HEERE ziet de tijd waarin Hij haar heeft moeten verlaten, de tijd van haar ballingschap die voor haar een lange tijd leek (Kl 5:20{297}), als “een klein ogenblik” (vers 7).

Het mag voor het overblijfsel een lange tijd lijken, er komt een nog veel langere periode, een “eeuwige goedertierenheid” (vers 8), waarin ze Gods “grote barmhartigheid” zullen genieten (Ps 30:6a{298}; vgl. 2Ko 4:17{299}). Dat staat tegenover het korte moment waarop God Zijn toorn uitstort.

Js 54:9-10 | Een onwankelbaar verbond

9  Want dit zal voor Mij zijn [als bij] de wateren van Noach,
toen Ik zwoer
dat de wateren van Noach niet meer over de aarde zouden komen;
zo heb Ik gezworen
dat Ik niet meer op u toornen zal en u niet meer bestraffen zal.
10  Want al zouden bergen wijken
en heuvels wankelen,
Mijn goedertierenheid zal van u niet wijken
en het verbond van Mijn vrede zal niet wankelen,
zegt de HEERE, uw Ontfermer.

Daarna geeft de HEERE de verzekering dat Hij nooit meer toornig op Israël zal zijn, zoals Hij ook een dergelijke verzekering aan Noach heeft gegeven met betrekking tot de zondvloed (vers 9; Gn 9:11{300}). Zoals toen een regenboog die verzekering onderstreepte (Gn 9:16), zo spreekt Hij nu over “het verbond van Mijn vrede” als iets dat nooit zal worden weggenomen. Dat verbond kan er zijn omdat de straf die hun de vrede aanbrengt, op Hem was (Js 53:5). Het verbond kan niet verbroken worden. Het is een eeuwig verbond omdat het is gegrond op het bloed van het nieuwe verbond dat Hij heeft gestort.

Wat er ook mag veranderen of bezwijken, niet Zijn goedertierenheid voor Zijn volk, want Hij is hun Ontfermer (vers 10). Zoals Noach en zijn familie na de zondvloed op een nieuwe aarde komen, zo zal Gods verloste volk na de grote verdrukking op een vernieuwde aarde de zegen van het duizendjarig vrederijk binnengaan.

Js 54:11-17 | Sion onaantastbaar

11  U, ellendige, door stormweer voortgedrevene, ongetrooste,
zie, Ik zal uw stenen leggen in schitterend zilverwit,
Ik zal u grondvesten op saffieren,
12  uw torens maken van kristal,
uw poorten van robijn,
heel uw omwalling van edelsteen.
13  Al uw kinderen zullen door de HEERE onderwezen zijn,
en de vrede van uw kinderen zal groot zijn.
14      U zult door gerechtigheid bevestigd worden.
Houd u ver van onderdrukking, want u zult niet bevreesd zijn,
en [ver] van verschrikking, want zij zal niet tot u naderen.
15  Zie, zij zullen zeker samenscholen – niet door Mijn [toedoen] –
wie tegen u ten strijde trekt, die zal om u ten val komen.
16  Zie, Ík heb de smid geschapen,
die het kolenvuur aanblaast
en wapentuig vervaardigt, geschikt voor zijn doel;
en Ík heb de verwoester geschapen om te gronde te richten.
17  Elk wapentuig [dat] tegen u wordt vervaardigd, zal niets uitrichten,
en elke tong [die] in het gericht tegen u opstaat, zult u schuldig verklaren.
Dit is het erfelijk bezit van de dienaren van de HEERE,
en hun gerechtigheid is uit Mij, spreekt de HEERE.

In deze verzen worden de toekomstige heerlijkheid en het toekomstige geluk van Gods aardse volk beschreven. Dat gebeurt in een prachtige verscheidenheid van wegen die ertoe dienen om de komende bevrijding voor te stellen en de gevolgen daarvan in tegenstelling tot de huidige ellende. Deze laatste toestand zien we in het begin van vers 11.

De “ellendige” of de verdrukte laat zien hoe ze onder de antichrist in de grote verdrukking is geweest. Het “stormweer” stelt de vijandige machten voor – de koning van het noorden – die onder aanvoering van de satan Gods volk hebben gebeukt om het te vernietigen. “Ongetrooste” laat zien dat zij zonder trooster was. Ze moest het oordeel van Lo-Ammi, dat betekent ‘niet Mijn volk’ (Hs 1:9), ondergaan en was daardoor verstoken van de troost van God. Maar de HEERE zal Jeruzalem doen blinken en een onwankelbare grondslag van edelstenen geven. De stenen worden gevat in “schitterend zilverwit” en het fundament bestaat uit “saffieren”.

De bodemschatten, die de mens tot zijn eigen heerlijkheid opdelft, weerspiegelen de kenmerken van God en van Christus en zullen daartoe dienen in het vrederijk. We zien dat bijvoorbeeld in de “poorten van robijn”. De robijn heeft een bloedrode kleur en herinnert aan het bloed van Christus en het werk van de verzoening. Dan beantwoordt al het geschapene onder de heerschappij van de Heer Jezus aan zijn ware bedoeling. De stad zal glanzend stralen vanwege alle aardse heerlijkheid die de HEERE haar heeft gegeven en waarmee Hij haar als een bruid versiert (vers 12; vgl. Op 21:18-21). Al deze heerlijkheid doet denken aan de heerlijkheid van Christus.

In de weerspiegeling van de heerlijkheid van Christus zullen de kinderen van Jeruzalem “zonen” zijn die als leerlingen door de HEERE zijn onderwezen (vers 13). De stenen worden hier “zonen” genoemd. “Kinderen” is hier geen juiste vertaling; in het Hebreeuws is het verschil slechts één letter. Als leerlingen van de HEERE zullen ze lijken op de ware Knecht van de HEERE, de Messias, Die ook de ware Leerling, of Discipel, is geweest (Js 50:4; vgl. Js 8:16). Zij zullen geen menselijk onderwijs nodig hebben om zich als zonen te gedragen.

Door God geleerd (Jh 6:45{301}; 1Th 4:9), zullen ze tot erkenning van zonde komen en zal na de bekering liefde hun gemeenschappelijk kenmerk zijn. Ze zullen elkaar daarover geen onderwijs hoeven te geven (Jr 31:34{302}). Dat onderwijs krijgen zij door hun oog op de volmaakte Leerling of Discipel te richten, de volmaakte Knecht. Al dit geluk, al dit heil, al deze zegen zal genoten worden op basis van Goddelijke gerechtigheid (vers 14).

Ze zullen niet langer worden onderdrukt door vijanden. Verdrukking zal ver van hen verwijderd zijn. Ze hoeven niet bang te zijn voor een herhaling van hun ellende door de hand van volken die door de HEERE waren gezonden, zoals Assyrië en Babel. Wagen de vijanden toch een poging om hen aan te vallen, dan zal dat de val van die volken zelf betekenen en wel door middel van het volk van God (vers 15). Jeruzalem zal onneembaar zijn. Alle dingen zijn in de hand van de HEERE (vers 16). Er is geen macht ter wereld die het tegen God kan opnemen want die macht is door Hem geschapen (vgl. Es 7:6-10).

Dat mag ons tot troost zijn. Hij is altijd sterker dan de macht die tegen ons is. Daarom zal geen wapen dat tegen Zijn volk wordt gesmeed, met succes worden gebruikt (vers 17). Zijn scheppende macht gebruikt Hij om Zijn volk te verdedigen. Hij zal hun tevens de woorden geven om zichzelf te verdedigen tegen elke aanklacht.

De slotregels van het hoofdstuk sommen alle voorgaande beloften op en beschrijven die als “het erfelijk bezit van de dienaren van de HEERE”. Dé Dienaar van de HEERE heeft alles verdiend, het is Zijn rechtvaardige beloning; de dienaren van de HEERE delen erin op grond van genade. Hij heeft er recht op omdat gerechtigheid Hem eigen is; zij krijgen dat recht of die gerechtigheid op grond van genade.

Terwijl de ware Knecht Zelf de Rechtvaardige is, is de gerechtigheid die aan het volk wordt gegeven, gegrond op genade: “Hun gerechtigheid is uit Mij, spreekt de HEERE.” Op deze wijze zal Jeruzalem gevestigd worden. Israël zal niets kunnen claimen als gevolg van eigen verdienste, net zomin als wij, die “gerechtvaardigd zijn door Zijn genade, door de verlossing die in Christus Jezus is” (Rm 3:24), dat kunnen.

Jesaja 55

Js 55:1-3 | Uitnodiging

1  O, alle dorstigen, kom tot de wateren,
en u die geen geld hebt, kom,
koop en eet, ja, kom, koop zonder geld,
zonder prijs, wijn en melk.
2  Waarom weegt u geld af voor wat geen brood is,
en uw arbeid voor wat niet verzadigen kan?
Luister aandachtig naar Mij, eet het goede,
en laat uw ziel vreugde scheppen in de overvloed.
3  Neig uw oor en kom tot Mij,
luister, en uw ziel zal leven;
want Ik zal met u een eeuwig verbond sluiten:
de betrouwbare gunstbewijzen aan David.

Nadat het werk van de Knecht is volbracht (Jesaja 53), kunnen de zegeningen van het nieuwe verbond rijkelijk tot Israël komen (Jesaja 54). De zegeningen stromen dan zo overvloedig, dat ze tot buiten de grenzen van Israël stromen. Voor Israël geldt dat deze dag een dag van blijde boodschap is. Daarom mogen zij zich niet stilhouden (vgl. 2Kn 7:9) en moeten ze de zegeningen doorgeven. Ze nodigen anderen uit (vers 1).

De profeet doet nu een uitnodiging om te komen en deel te nemen aan de geestelijke voorziening die de HEERE heeft getroffen voor hen die zich gewillig afwenden van hun eigen plannen en handelingen om ijverig naar Zijn stem te luisteren. De uitnodiging begint met de uitroep “o” – Hebreeuws hoy. Deze uitdrukking wordt meestal gebruikt voor een rouwklacht of een oordeel, maar is hier positief en is een uitroep voor hen die geestelijk ver weg zijn. In de oproep in vers 1 klinkt drie keer de uitnodiging “kom” – Hebreeuws halach, letterlijk ‘ga’.

De eersten die worden geroepen zijn “alle dorstigen”. Dat wijst, zoals de verzen daarna ook laten zien, op iedereen, zowel de nog verstrooide Israëlieten als alle heidenvolken in de toekomst. De enige voorwaarde om te mogen komen is het hebben van dorst. Dorst is het verlangen naar God (Ps 42:3a{303}). In onze tijd is het op onszelf van toepassing.

Tot de dorstigen klinkt de uitnodiging: “Kom tot de wateren.” Tot welke wateren? Waarheen moeten ze gaan? Het antwoord is: naar de Rots, dat is Christus (1Ko 10:4). Nu de Rots geslagen is (Js 53:10), stroomt het water rijkelijk en kunnen allen die dorst hebben naar de Rots gaan om water te ontvangen (Jh 7:37{304}).

Het tweede “kom” horen we in de uitnodiging om te kopen en te eten, “kom, koop en eet”. Hoe moet dat? Hoe is het heil te verkrijgen? Door te kopen, dat wil zeggen dat er een persoonlijke daad mee gemoeid is. Dat betekent niet dat er een eigen prestatie en goede werken geleverd moeten worden, want het vervolg luidt “koop zonder geld”. Het is echter niet gratis, want de prijs is door een Ander, namelijk de Knecht van de HEERE, betaald. Het is een prijs die zo hoog is, dat niemand anders dan Hij die kon betalen (Ps 49:8-9).

De derde keer is, letterlijk, “kom, koop … wijn en melk”. Wat moeten ze kopen? Wijn en melk. Wijn spreekt van de vreugde van het heil. Voor Israël en de volken in het vrederijk zijn het de zegeningen van het nieuwe verbond, waaronder vergeving van zonden en nieuw leven. Melk spreekt dan van geestelijk voedsel, namelijk het Woord van God dat het nieuwe leven nodig heeft om te groeien (1Pt 2:2{305}).

Het is duidelijk dat het niet gaat om letterlijk water, wijn en melk. Het zijn beelden van hogere dingen dan natuurlijke producten. De ware spijs en de ware drank zijn het vlees en het bloed van de Heer Jezus die Hij aan het kruis heeft gegeven voor het leven van de wereld (Jh 6:51). De HEERE biedt het levenswater aan om niet (Op 22:17b{306}). De geestelijke betekenis van water is genoemd in Jesaja 44, waar verwezen wordt naar de Heilige Geest (Js 44:3; vgl. Jh 7:38-39). Ook de wijn is eerder genoemd (Js 25:6-7) en is een beeld van de vreugde (Ps 104:15{307}). Zo moeten we ook de vermelding van melk begrijpen (zie de vorige alinea).

Er kan gekocht worden “zonder geld, zonder prijs”. Dit is allemaal Goddelijke genade. Het bezit van geestelijke zegeningen is vanuit het oogpunt van de ontvanger alleen afhankelijk van het gevoel van nood en een bereidheid om ze te aanvaarden. Het kopen zonder geld veronderstelt een geestelijk failliet. Er wordt niets meer verwacht van eigen inspanning (Rm 11:6). Israël heeft geld en werk in afgoden geïnvesteerd. Vandaar het ernstige beroep dat tot uitdrukking wordt gebracht aan het begin van het hoofdstuk in de uitroep “o”. Deze uitroep is niet slechts een uitnodiging, maar werpt licht op de staat van zaken van hen die hun eigen belangen najagen in plaats van te luisteren naar de stem van de HEERE.

De HEERE vervolgt Zijn oproep met de genadige woorden van vers 2. De voldoening van de ziel wordt verkregen via de gehoorzaamheid van het geloof. Als we ijverig naar de stem van de Heer luisteren en Zijn wil doen, kunnen we ware geestelijke vreugde genieten. Vaak twijfelen we om Hem te gehoorzamen. Wij geven dan veel tijd en energie aan dingen die ons wel bezighouden, maar geen voedsel zijn voor de ziel, die niet het ware brood voor het hart zijn.

Wat God hier zegt, gaat verder dan alleen tegemoetkomen aan onze nood. Hij wil ons een overvloedige voldoening geven. Dit is “de rijkdom van Zijn genade” (Ef 1:7). Dan vraagt Hij Zijn volk hun oor tot Hem te richten om te luisteren en bij Hem te komen, opdat hun ziel zal leven (vers 3). Iets dergelijks zegt Hij ook tegen de gemeente in Laodicéa (Op 3:20{308}).

De oproep “kom” in vers 3 is de vierde oproep om te komen, na de drie keer in vers 1. Het is nu: “Kom tot Mij.” Nu is het duidelijk. De geslagen Rots, waaruit water komt, en de overvloedige wijn en melk, verwijzen naar en zijn verkrijgbaar bij een Persoon, een Verkoper Die zonder geld verkoopt. Die Persoon is de Knecht van de HEERE, opgestaan uit de doden, Wiens werk is volbracht en Die nu de bron is van alle genade, de bron van al Gods zegeningen.

Hoewel er in deze eerste drie verzen veel is wat op het evangelie kan worden toegepast, is het in de eerste plaats een oproep aan hen die geestelijk ver weg zijn. Het gaat om zielen die herleving nodig hebben en die kan alleen worden beleefd door terug te keren naar de HEERE.

De HEERE verbindt een belofte aan de bekering van Zijn volk. In menselijke aangelegenheden wordt een verbond gemaakt dat door elk van de partijen wordt bekrachtigd. Hier laat de HEERE zien dat Hij vrij is om de zegeningen van het verbond te geven aan hen die tot Hem komen. Dit kan gebeuren omdat een Ander, namelijk de Knecht van de HEERE, de verplichtingen van het verbond op Zich heeft genomen. Daarom is dit verbond in werkelijkheid een belofte die zeker vervuld zal worden (vgl. Gl 3:17-18).

“De betrouwbare gunstbewijzen aan David” zijn volgens Handelingen 13, waar dit vers wordt aangehaald uit de Septuaginta, “de betrouwbare weldadigheden” (Hd 13:34) die gegrond zijn op de opstanding van Christus. De opstanding van Christus maakt de weldadigheden betrouwbaar. Hier zijn de weldadigheden de overvloedige zegeningen van het nieuwe verbond. Paulus gebruikt deze aanhaling als de tweede van drie aanhalingen uit het Oude Testament die bewijzen dat ze zijn vervuld in Christus. De eerste heeft betrekking op Zijn geboorte (Hd 13:33), de tweede op Zijn opstanding (Hd 13:34) en de derde op Zijn onvergankelijkheid (Hd 13:35).

Tevens zien we hier een verwijzing naar de gunstbewijzen van God wat Zijn beloften betreft die Hij aan David beloofd heeft (2Sm 7:12-16). Het verbond van Mozes wordt nu niet meer genoemd, wel het verbond met David. Het is alsof de HEERE hier wil wijzen naar het verbond dat gegrond is op het werk van de Knecht, Die tevens de Zoon van David is.

Js 55:4-5 | Heerschappij van David

4  Zie, Ik heb Hem gegeven als Getuige voor de volken,
als Vorst en Gebieder voor de volken.
5  Zie, U zult een volk roepen dat U niet kende,
en het volk dat U niet kende, zal naar U toe snellen,
omwille van de HEERE, Uw God,
voor de Heilige van Israël, want Hij heeft U verheerlijkt.

Wat David was, zal de ware David zijn. In vers 4 is David een type van Christus, van Hem, Die meer is dan David, de Zoon van David. Christus is de door God gegeven “Getuige voor de volken” en hun “Vorst en Gebieder” (vgl. Ez 34:24; 37:24). David was ‘vorst en gebieder’, maar de Zoon van David is ook “Getuige voor de volken”. Dat is niet zozeer getuige in een rechtszaak, maar een Getuige Die de waarheid van God openbaart aan de volken (Jh 18:37{309}).

Wanneer Christus de wereldheerschappij zal bezitten, zal Hij “een volk roepen dat” Hem “niet kende”, waarmee de heidenen in het algemeen worden aangeduid (vers 5). De heidenen zullen tot Hem snellen vanwege “de HEERE, uw God, voor de Heilige van Israël”, om wat Hij heeft gedaan met Zijn volk. Hem komt daarvoor alle eer toe.

Daarmee is de Zoon van David ook de Zoon van Abraham (Mt 1:1), tegen wie gezegd wordt: “In uw Nageslacht zullen alle volken van de aarde gezegend worden” (Gn 22:18a). In de tegenwoordige tijd, de tijd dat Israël gevallen is, is de behoudenis al tot de volken gekomen. Hoeveel te meer zal de volheid van Israël – en daar gaat het in deze verzen over – tot behoudenis zijn van de volken (Rm 11:11-12).

Js 55:6-9 | Oproep de HEERE te zoeken

6  Zoek de HEERE terwijl Hij te vinden is,
roep Hem aan terwijl Hij nabij is.
7  Laat de goddeloze zijn weg verlaten,
de man van ongerechtigheid zijn gedachten.
Laat hij zich bekeren tot de HEERE, dan zal Hij Zich over hem ontfermen,
tot onze God, want Hij vergeeft veelvuldig.
8  Want Mijn gedachten zijn niet uw gedachten,
en uw wegen zijn niet Mijn wegen,
spreekt de HEERE.
9  Want [zoals] de hemel hoger is dan de aarde,
zo zijn Mijn wegen hoger dan uw wegen
en Mijn gedachten dan uw gedachten.

In vers 6 is er een algemene oproep tot de afgedwaalde om de HEERE te zoeken nu Hij nog te vinden is. Er komt een ogenblik dat de genadetijd afgelopen zal zijn. Dan zullen ze zoeken, maar Hem niet vinden. Al in de dagen van Kores klinkt die oproep. Voor allen die geen gehoor geven en in Babel blijven, wordt de HEERE de vergeten God. Ook voor de Joden en de heidenvolken in de grote verdrukking is deze boodschap een laatste oproep, voordat het te laat is. Er komt een einde aan Gods lankmoedigheid. De deur van de ark gaat een keer dicht. Dat geldt voor de wereld, dat geldt ook voor iedere persoon in zijn of haar leven.

De afgedwaalde wordt opgeroepen “zijn weg” en “zijn gedachten” te verlaten en terug te keren tot de HEERE (vers 7). Bij terugkeer wordt hij opgewacht door een God Die Zich ontfermt en veelvuldig vergeeft – letterlijk ‘Hij vermenigvuldigt de vergeving’. Dat zijn de vrijwilligheid en volheid van de Goddelijke genade voor de waarachtig berouwvolle zondaar.

De gedachten en wegen van de afgedwaalde vormen een groot contrast met de gedachten en wegen van de HEERE (verzen 8-9). Het geheel van deze schitterende profetie aangaande de dood en opstanding van Christus en de heerlijke resultaten daarvan staan volkomen boven alle menselijke gedachten en wegen (1Ko 2:9{310}).

Js 55:10-11 | Gods woord doet wat God behaagt

10  Want zoals regen of sneeuw
neerdaalt van de hemel
en daarheen niet terugkeert,
maar de aarde doorvochtigt
en maakt dat zij voortbrengt en doet opkomen,
zaad geeft aan de zaaier en brood aan de eter,
11  zo zal Mijn woord zijn dat uit Mijn mond uitgaat:
het zal niet vruchteloos tot Mij terugkeren,
maar het zal doen wat Mij behaagt,
en het zal voorspoedig zijn in hetgeen waartoe Ik het zend.

Bij Zijn gedachten en Zijn wegen worden nu Zijn woorden gevoegd, waardoor Hij Zijn gedachten en Zijn wegen openbaart en bekendmaakt. Zoals Hij absolute controle heeft over de regen en de sneeuw en wat de aarde voortbrengt en waaraan de mens volkomen onmachtig is iets te veranderen, zo zal Zijn woord zijn dat uit Zijn mond uitgaat (verzen 10-11). Daarmee worden Zijn gedachten in vervulling gebracht, in genade! Laten we wel bedenken dat Gods gedachten te talrijk zijn om te noemen (Ps 40:6) en dat Zijn gedachten altijd vol vrede en heilrijke toekomst zijn (Jr 29:11).

Het is met Zijn woord als met de regen en de sneeuw waardoor Hij vruchtbaarheid bewerkt. Als ze dat werk hebben gedaan, stijgen ze weer op als damp. Evenzo zal Zijn woord niet terugkeren zonder dat het heeft gedaan waartoe Hij het heeft gezonden. Wie zijn hart als vruchtbare grond opent en het Woord ontvangt en opneemt, zal in zijn leven de uitwerking daarvan laten zien. Het doet er zijn werk. Zijn woord is vruchtbaar en krachtig, dat nooit zal falen in de bedoeling waartoe God het zendt, hetzij in genade hetzij in oordeel (vgl. Hb 6:7-8{311}).

Zijn woord is Zijn boodschapper (Js 9:7; Ps 107:20{312}; 147:15,18). Zijn woord wordt hier als persoon voorgesteld. Het rent als een snelle boodschapper en vervult Gods wil met al de levendige kracht, zowel in de natuur als te midden van de mensen.

Een woord is de uitdrukking van een gedachte. Christus wordt het Woord van God genoemd. Hij heeft God verklaard (Jh 1:18). Door het woord dat van God uitgaat, leeft men (Dt 8:3). Zoals wat uit de bodem van de aarde komt, is voortgebracht door regen en sneeuw, zo is het met de bodem van het hart van de mens en het woord van God.

Js 55:12-13 | Vreugde, vrede en welvaart

12  Want in blijdschap zult u uittrekken
en met vrede voortgeleid worden.
De bergen en de heuvels zullen voor uw ogen uitbreken in gejuich
en alle bomen van het veld zullen in de handen klappen.
13  Voor een doornstruik zal een cipres opkomen,
voor een distel zal een mirt opkomen;
en het zal de HEERE zijn tot een naam,
tot een eeuwig teken, [dat] niet zal worden uitgewist.

In vers 12 past de HEERE genadig de beginselen die verband houden met Zijn Woord toe op de belofte van de onuitsprekelijke zegen voor Israël in de komende dag. Hij maakt Zijn Woord waar aan een overblijfsel naar de verkiezing van de genade dat Hij zal terugbrengen naar het land. Dit zal plaatsvinden als de “tijden van [de] volken” (Lk 21:24) voorbij zijn. Alle activiteiten van het leven zullen door dit overblijfsel zonder vreesachtige haast in vrede worden uitgevoerd. Ze zullen zich nooit meer een weg hoeven te banen door vijandelijke legers heen of voor hen op de vlucht slaan.

Niet alleen de mensheid, ook de natuur zal in harmonie met Gods voornemens van genade zijn gebracht. Er zal een overeenstemming zijn tussen de natuur die juicht (Ps 98:8) en de harten van Gods verlosten die jubelen. In plaats van die jubel zucht de schepping nu nog vanwege de vloek die door de zonde over haar is gekomen (Rm 8:22). Wat aan de zonde herinnert, de “doornstruik” en de “distel” die het gevolg zijn van de zondeval van de mens (Gn 3:18), zal plaatsmaken voor de machtige, onvergankelijke cipres en de nederige, zoetgeurende, altijdgroene mirt (vers 13). Deze bomen zullen een gedachtenis vormen aan al de goedheid van de HEERE. Het geheel van het vrederijk zal een eeuwige gedachtenis aan de HEERE zijn. Zijn heerlijkheid en Zijn kenmerken en handelingen van genade en kracht vormen de zegen van het vrederijk.

Jesaja 56

Js 56:1-2 | Doe gerechtigheid

1  Zo zegt de HEERE:
Neem het recht in acht en doe gerechtigheid,
want Mijn heil is nabij om te komen,
en Mijn gerechtigheid om geopenbaard te worden.
2  Welzalig een sterveling [die] zo handelt,
het mensenkind [dat] daaraan vasthoudt;
die de sabbat in acht neemt, zodat hij die niet ontheiligt,
en die zijn hand ervoor behoedt om enig kwaad te doen.

De openingswoorden van dit hoofdstuk zijn een herhaling van de vermaning in het vorige hoofdstuk (Js 55:6-7). De gedachten en wegen van Israël zijn niet die van de HEERE (Js 55:8). De heerlijke beloften die in dat hoofdstuk volgen, zijn een aansporing voor de goddelozen om hun wegen te verlaten en voor de onrechtvaardigen om hun gedachten prijs te geven.

In het vorige hoofdstuk hebben we de uitnodiging gehoord – vier keer “kom” – om de zegeningen van het nieuwe verbond te kunnen ontvangen. In de komende twee hoofdstukken, Jesaja 56-57, die het slot vormen van het tweede onderdeel, Jesaja 49-57, kunnen we de respons op deze uitnodiging herkennen. Ten eerste in de vrome heidenvolken die in het koninkrijk van God worden ingevoerd, Jesaja 56:1-8, en ten tweede in de goddeloze Israëlieten die verbannen zullen zijn uit datzelfde koninkrijk, Jesaja 56:9 tot Jesaja 57:21. In deze twee groepen herkennen we de vervulling van de woorden van de Heer Jezus tot de hoofdman van Kapernaüm (Mt 8:11-12{313}; 19:30).

Laten zij “het recht” in acht nemen en “gerechtigheid” doen (vers 1). Dan zullen zij in overeenstemming zijn met de eigenschappen en handelingen die voor Gods koninkrijk gelden. De reden waarom zij dit moeten doen, is tweevoudig: het koninkrijk zal spoedig openbaar worden zowel in heil of behoudenis als in gerechtigheid. Als zij zich realiseren hoe nabij Zijn heil is en dat Zijn rechtvaardige handelingen op het punt staan om geopenbaard te worden, dan zullen zij worden aangemoedigd om te volharden.

Een speciale zegen wordt in het vooruitzicht gesteld voor hem die Gods gebod bewaart (vers 2). Van al Gods geboden wordt het sabbatsgebod hier genoemd als illustratie van het in acht nemen van Gods geboden. Dit is de beste toetssteen of iemand echt Gods geboden wil houden. Wie de HEERE liefheeft, zal die houden. Daarnaast is de sabbat ook een teken van het verbond (Ez 20:12{314}) en wel in verbinding met het nieuwe verbond. Het houden van het sabbatsgebod openbaart de gezindheid van het hart dat gerechtigheid wil doen. Het staat open, niet alleen voor de Israëlieten, maar voor iedere “sterveling” (vers 2), dat wil zeggen ook voor hen uit de heidenvolken.

Naast het acht geven op het sabbatsgebod spreekt de HEERE ook over het acht geven op de hand, om daarmee geen kwaad te doen. De hand spreekt van de daden. Wie innerlijk (hart) en uiterlijk (hand) in overeenstemming met God leeft, is “welzalig”.

De sabbat is voor ons de rust in Christus, die we alleen kunnen genieten als onze hand geen kwaad doet.

Js 56:3-8 | Vreemdeling en ontmande

3  Laat de vreemdeling die zich bij de HEERE gevoegd heeft, niet zeggen:
De HEERE heeft mij geheel en al van Zijn volk gescheiden;
laat de ontmande niet zeggen:
Zie, ik ben [maar] een dorre boom.
4  Want zo zegt de HEERE
over de ontmanden die Mijn sabbatten in acht nemen,
verkiezen wat Mij behaagt,
en vasthouden aan Mijn verbond:
5  Ik zal hun in Mijn huis en binnen Mijn muren een plaats en een naam geven,
beter dan [die] van zonen en dan [die] van dochters;
een eeuwige naam zal Ik ieder van hen geven,
[een naam] die niet uitgewist zal worden.
6  En de vreemdelingen die zich bij de HEERE voegen
om Hem te dienen en om de Naam van de HEERE lief te hebben,
om Hem tot dienaren te zijn;
allen die de sabbat in acht nemen, zodat zij hem niet ontheiligen,
en die aan Mijn verbond vasthouden:
7  hen zal Ik ook brengen naar Mijn heilige berg,
en Ik zal hen verblijden in Mijn huis van gebed.
Hun brandoffers en hun slachtoffers zullen welgevallig zijn op Mijn altaar.
Want Mijn huis zal een huis van gebed genoemd worden voor alle volken.
8  De Heere HEERE,
Die de verdrevenen uit Israël bijeenbrengt, spreekt:
Ik zal er tot Hem nog meer bijeenbrengen,
naast hen die [al] tot Hem bijeengebracht zijn.

Vers 3 noemt de twee soorten mensen die buiten de beloften van Israël staan. De eerste is “de vreemdeling”. Dit is de van oorsprong buitenlander, maar die in het land is komen wonen en de HEERE kent. Hij heeft zich aangesloten bij het Joodse volk – zo iemand wordt ‘proseliet’ genoemd – en onderhoudt de Joodse wetten. Zulke mensen zijn er ook in Babel. De vreemdeling zou kunnen denken dat de oproep om terug te gaan naar het land Israël niet voor hem geldt.

Maar hij hoeft niet bang te zijn dat de HEERE hem van Zijn volk zal scheiden en hem zal beroven van de voorrechten die hij heeft genoten. Het “welzalig” van vers 2 geldt voor alle mensen, alle stervelingen, die aan de voorwaarden van vers 1 voldoen. Niet zijn geslachtsregister is bepalend, maar de vraag of hij het recht en de gerechtigheid van vers 1 onderhoudt.

De tweede is de “de ontmande”. De wet verbiedt dat hij, ook al is hij een Israëliet, deel gaat uitmaken van Gods volk (Dt 23:1{315}). Hij kan menen er niet bij te horen omdat hij zijn eigen toestand als ontmande kent. Net als een dorre boom geen vrucht draagt, kan een ontmande geen nageslacht verwekken.

De HEERE heeft echter een bemoedigend woord voor “de ontmanden” die aan Zijn verbond vasthouden (vers 4). Hun vrees zal ongegrond blijken te zijn. Ze mogen in Zijn huis zijn. Hij geeft hun zelfs de belofte van een plaats en een naam die beter zijn dan die van zonen en dochters (vers 5). Ieder die meent slechts een tweederangs gelovige te zijn, iemand die meent achtergesteld te zijn, niet in tel, krijgt hier een extra bemoediging.

Deze bemoediging mogen we dankbaar aanvaarden en aan anderen doorgeven. Elk lid van Zijn volk is er een voor wie de Heer Jezus Zijn leven heeft gegeven. Hun naam zal nooit worden uitgeroeid, maar voor eeuwig bij God bekend zijn (vgl. Op 3:12{316}). Het gaat niet om wie ze van oorsprong zijn, maar wat ze in Hem zijn geworden.

Als zij de sabbat houden (vers 6), zal God hen naar Zijn heilige berg brengen en hun vreugde geven in Zijn huis van gebed (vers 7). Hij zal elke barrière voor gemeenschap tenietdoen. Zij zullen voluit deel uitmaken van de gemeente van Israël. Hun brandoffers en offeranden zal Hij op Zijn altaar aanvaarden, want Zijn huis zal “een huis van gebed genoemd worden voor alle volken” (vgl. Mt 21:13). En Hij Die in de toekomst de verdrevenen bijeenbrengt, zal ook dan nog meerderen bijeenbrengen (vers 8). De HEERE zal deze verdrevenen, de ontmanden, de verstrooiden van Israël, de tien stammen, evenals de anderen, de heidenvolken, bijeenbrengen.

Dat geldt ook voor vandaag. Het evangelie gaat door en elk dag komen in de hele wereld velen tot bekering (Hd 2:47). Zij komen naar Zijn huis, de nieuwtestamentische gemeente van de levende God. De gemeente is ook in de eerste plaats een huis van gebed (1Tm 2:1-2{317}).

Js 56:9-12 | Oordeel over de goddelozen

9  Alle dieren van het veld, kom om te eten,
[ja,] alle dieren in het woud!
10  Zijn wachters zijn allen blind,
zij weten van niets.
Zij allen zijn stomme honden,
zij kunnen niet blaffen;
slaperig liggen zij neer,
zij hebben het sluimeren lief.
11  Deze honden zijn vraatzuchtig,
zij kennen geen verzadiging.
Ja, zij zijn herders
die niet tot inzicht weten te komen.
Zij allen keren zich naar hun [eigen] weg,
ieder [is uit] op eigen gewin, niemand uitgezonderd.
12  Kom, [zeggen zij,] ik zal wijn halen,
en wij zullen ons dronken drinken aan sterkedrank;
en de dag van morgen zal zijn als deze,
[ja,] groter, [nog] veel geweldiger!

Met vers 9 begint een nieuw gedeelte dat doorloopt in Jesaja 57. We zijn in een heel andere sfeer met een heel andere toon. Het gaat niet meer over herstel, maar over oordeel. Terwijl de gelovige heidenvolken en verstotenen gered worden, gaat het oordeel tot de afvalligen in Israël, de volgelingen van de antichrist. De wilde dieren, dat zijn de Assyriërs onder aanvoering van de koning van het noorden, worden opgeroepen om zich tegoed te doen aan het ongelovig deel van het volk Israël (vers 9).

Dat is het gevolg van de houding van hun leiders, die wachters van het volk zijn en die de taak hebben het volk voor gevaar te waarschuwen. De veiligheid van het volk gaat hun echter helemaal niet aan het hart (vgl. Jr 6:17{318}). Ze zijn er blind voor (vers 10). Ze denken alleen aan eigen gemak en genot. Ze dromen, liggen neer, sluimeren en zijn blind voor de geestelijke waarden en realiteit. Van die houding gaat als het ware de oproep uit aan de wilde dieren om hen te komen verslinden. De HEERE oordeelt nooit zonder de rechtvaardigheid van het oordeel te tonen. Dat doet Hij door de morele toestand van het volk en hun leiders te openbaren.

Deze leiders ontwaken alleen uit hun eigen gemak als ze zich kunnen overgeven aan genotzucht, zwelgpartijen en drinkgelagen (vers 11). Het zijn honden die zich volvreten om aan hun genotzucht te voldoen, maar ze kunnen niet blaffen om het volk te waarschuwen. Het zijn waardeloze herders. Ze gaan hun eigen weg, de weg die hun het meeste oplevert. Als er al een gedachte aan morgen is, dan alleen om dan nog meer te zwelgen (vers 12).

Allen die de Heer Jezus een verantwoordelijkheid heeft gegeven om als herders voor Zijn kudde te zorgen, moeten waken voor een geleidelijk afnemen van hun verplichtingen tegenover de kudde. Ze moeten ook waken tegen het heersen over de kudde of het uit zijn op onrechtmatige winst (1Pt 5:2-3{319}).

De geschetste situatie is ook op vandaag van toepassing. Wie heeft nog de moed om geestelijke verantwoordelijkheid te nemen en te waarschuwen voor het verwereldlijken van de gemeente, voor allerlei moderne afgoden als psychologie, welvaartsevangelie, cultische mode, voor wolven in schaapskleren die onder de dekmantel van het christendom dwaalleringen verbreiden? Wie waarschuwt de jonge mensen in de gemeente nog voor de charismatische dwalingen van onze tijd, zoals tongentaal, visioenen en zogenaamde profetische boodschappen? Daar tegenover moet de oproep klinken om zelf Gods Woord te bestuderen om niet ten prooi te vallen aan allerlei wind van leer.

Jesaja 57

Js 57:1-2 | Niemand merkt het op

1  De rechtvaardige komt om,
en er is niemand die het ter harte neemt.
De goedertieren mensen worden weggenomen,
zonder dat er iemand op let
dat de rechtvaardige weggenomen wordt vóór het onheil.
2  Hij zal ingaan [in] de vrede;
zij zullen rusten op hun slaapplaatsen,
[eenieder] die [in] zijn oprechtheid wandelt.

In tegenstelling tot de waardeloze wachters, dat zijn de herders en leiders van het vorige hoofdstuk, die alleen uit zijn op bevrediging van hun eigen buik, is daar “de rechtvaardige” die uitblinkt door het feit dat hij wordt weggenomen, voordat het oordeel van God losbarst (vers 1). Een voorbeeld daarvan is de Godvrezende koning Josia. De goddeloze massa trekt zich echter niets aan van de rechtvaardige, men heeft er geen boodschap aan, men drukt hem weg. Als “de goedertieren mensen” sterven, heeft hun dood en verdwijning geen enkel effect. Men laat zich er niet door waarschuwen dat de Rechter voor de deur staat.

Het kenmerk van de rechtvaardige en de goedertieren mensen is dat zij Godvrezend of vroom zijn. Zij gaan in vrede en rusten in vrede (vers 2). Terwijl de goddelozen te lijden hebben van alles wat er om hen heen en met hen gebeurt, verliezen de vromen niets van wat God hun heeft toegezegd. Zij sterven in geloof en gaan genieten in de eeuwige vrede van de tot volmaaktheid gekomen rechtvaardigen (Hb 12:23).

Het is één ding om te zien dat rechtvaardige mensen sterven en dan vragen te stellen of dat terecht is en de macht van God daarbij te betrekken. Dat probleem houdt de bijbelschrijvers en iedere gelovige wel eens bezig. We zien dat duidelijk in het boek Job. Als het lijden en het wegvallen van goede mensen geen vraag om een verklaring oproept en niets in het hart bewerkt, is dat een ander ding. Dan is het geloof in God in feite vervangen door atheïsme, al houdt men zich ook aan godsdienstige inzettingen. Uit deze atheïstische houding vloeien alle andere boosaardigheden en misbruiken voort waarover de profeet spreekt.

Js 57:3-9 | De zonden van het volk

3  Maar u, kom naderbij,
kinderen van een waarzegster,
gebroed van een overspeler en van iemand die hoererij bedrijft!
4  Over wie verlustigt u zich,
tegen wie spert u [uw] mond wijd open,
steekt u [uw] tong uit?
Bent ú geen kinderen van overtreding,
gebroed van bedrog?
5  U die gloeit [van lust] bij de eiken,
onder elke bladerrijke boom;
u die de kinderen slacht in de beekdalen,
onder [in] de kloven van de rotsen.
6  Bij de gladde [stenen] van de dalen ligt uw deel,
die, die zijn uw lot.
Voor hen ook vergiet u een plengoffer,
hun brengt u een graanoffer.
Zou Ik Mij daarmee laten troosten?
7  Op een hoge en verheven berg
spreidt u uw bed uit;
ook daarheen klimt u op
om een slachtoffer te brengen.
8  Achter de deur en de deurposten
zet u uw gedenkteken neer.
Want van Mij [wendt u zich af], u ontbloot zich en klimt naar boven.
U slaat uw bed wijd open
en [met enkelen] van hen sluit u voor u [een verbintenis].
U hebt hun bed lief, op [elke] plaats die u ziet.
9  U reist met olie naar de koning
en u vermeerdert uw welriekende zalven.
U zendt uw gezanten ver weg
en vernedert u tot de hel toe.

Er volgt een treffende verandering in de uitingen van de profeet. In de voorgaande verzen, vanaf Jesaja 56:9, heeft hij eerst de leiders aangesproken. Nu gaat hij het volk aanspreken. Niet alleen de leiders zijn verantwoordelijk. Hoewel die een grotere verantwoordelijkheid hebben, is het volk ook verantwoordelijk voor de eigen daden. Het volk wordt aangesproken op twee zonden: afgoderij en hoererij. Deze twee worden ook in het Nieuwe Testament wel samen genoemd (Op 2:20{320}; 1Ko 6:9).

Eerst is er een waarschuwing voor de boosdoeners om naderbij te komen om naar de stem van God te luisteren (verzen 3-4). Zij worden aangesproken als “kinderen van een waarzegster” – occultisme, demonenverering – en als “gebroed van een overspeler en van iemand die hoererij bedrijft”, als kinderen van de zonde, leugengebroed. Daaraan ontlenen zij hun karakter, zoals vaker in de Schrift iemands morele karakter getekend wordt door te verwijzen naar zijn vader of moeder of beiden (1Sm 20:30; 2Kn 6:32; Jb 30:8).

Alles wat volgt in de verzen 5-11, is gericht tot hen die in ballingschap zijn gegaan en profetisch tot hen die volgelingen zijn geworden van de antichrist. Ze doen aan verschillende vormen van boomaanbidding, waarbij de verschillende bomen worden gezien als bijzondere behuizingen van verschillende godheden (vers 5). Bij deze afgoderij vinden afschuwelijke rituelen plaats.

In vers 6 is sprake van het aanbidden van stenen en de offers die daarover worden uitgegoten. Dit alles wordt vergeleken met geestelijke hoererij, het ontrouw zijn aan de HEERE (verzen 7-9). Ze vinden rust op verheven plaatsen die ze beklommen hebben om daar offers aan hun afgoden te brengen (vers 7). Ze ondergaan allerlei inwijdingen in de hogere wereld om zich daardoor van zakelijk succes te verzekeren. Dat ze zich daarbij overleveren aan demonische machten, komt niet bij hen op.

Achter de deuren en posten van hun huizen waaraan zij Gods Woord geschreven hebben (Dt 6:6{321},9{322}), hebben zij hun eigen “gedenkteken” neergezet (vers 8). Daar leven ze hun leven van liederlijkheid en hoererij. Het ongelovige Israël gaat in de toekomst met de olie van aanbidding naar “de koning” – of: de Molech –, dat is de antichrist. Aan de Molech worden kinderoffers gebracht (Lv 18:21; 2Kn 23:10). Molech is letterlijk Melech, dat betekent koning, zoals het hier is vertaald. Vandaag worden kinderen opgeofferd aan de afgoden ‘carrière’ en ‘genot’.

Om zich te versterken tegen de vijand zenden ze hun “gezanten ver weg”, om een verbond te sluiten met “de hel” (vers 9; Js 28:15) Het is een verbond met de duivel “die de macht over de dood had” (Hb 2:14) en die zich manifesteert in de gedaante van de heerser van het Romeinse rijk, het beest uit de zee.

Afgoderij en hoererij zijn ook voor ons grote gevaren. Afgoderij is alles wat de levende en waarachtige God in ons leven van de eerste plaats verdringt. De apostel Johannes waarschuwt ons: “Kinderen, wacht u voor de afgoden” (1Jh 5:21). De apostel Paulus spreekt over “de hebzucht, die afgodendienst is” en zegt dat we daar radicaal mee moeten afrekenen (Ko 3:5). Afgoderij hangt ten nauwste samen met hoererij, een aanhangen van iets anders dan God.

Js 57:10-13 | Leugenachtige gerechtigheid

10  Door uw grote reis bent u afgemat,
[maar] u zegt niet: Er is geen hoop [meer].
U hebt [nieuwe] levenskracht gevonden,
daarom bent u niet verzwakt.
11  Maar voor wie bent u beducht of bevreesd geweest?
U hebt immers gelogen
en hebt aan Mij niet gedacht,
[Ik] ben u niet ter harte gegaan.
Is het niet [om]dat Ik heb gezwegen, en dat van oude tijden af,
dat u Mij niet vreest?
12  Ík zal uw gerechtigheid bekendmaken,
en uw daden:
ze zullen u niets baten.
13      Wanneer u roept, laten zij u [dan] redden die door u verzameld zijn.
Maar de wind zal hen allemaal wegvoeren,
een zucht zal hen wegnemen.
Maar wie tot Mij de toevlucht neemt, zal de aarde in erfelijk bezit krijgen
en Mijn heilige berg in bezit nemen.

Al deze slechtheid vereist veel werk en moeite (vers 10), maar die inspanning levert het volk graag. Ze zoeken nieuwe kracht bij de machten van de duisternis en niet bij de HEERE (vgl. Js 40:31). Mogelijk dat hun “grote reis” slaat op het sluiten van een tweede verbond en wel met het verenigd Europa onder leiding van het beest uit Rome (Dn 9:27), met wie Israël de banden steeds sterker aanhaalt.

Ze zijn zo ver van de HEERE afgeweken, dat ze niet meer aan Hem denken (vers 11). In plaats van de hopeloosheid van hun situatie in te zien vinden ze steeds nieuwe krachten om voort te gaan met het sluiten van verbonden met de heidenen. De HEERE heeft niet direct ingegrepen, maar hen op hun weg laten gaan. Hij heeft gezwegen. Omdat Hij nog niet in oordeel tussenbeide komt, vrezen ze God ook niet (Pr 8:11{323}).

Maar Hij blijft niet zwijgen. Als Hij gaat spreken, wijst Hij hen op de dwaasheid van hun handelen. De vermelding “Ík zal uw gerechtigheid bekendmaken” (vers 12), houdt niet in dat zij met wie God een geschil heeft, zelf rechtvaardig zijn. Het tegendeel is het geval. Het betreft wat Israël in zijn blinde toestand beschouwt als zijn eigen gerechtigheid. Het is een leugenachtige gerechtigheid. Het ware karakter daarvan zal door God worden bekendgemaakt, dat betekent door Hem worden tentoongesteld en geoordeeld. Dit wordt bevestigd door wat in vers 13a volgt.

Halverwege vers 13 richt de HEERE Zich tot de getrouwen onder Zijn volk, een rest, een overblijfsel. Voor ons spreekt het “in erfelijk bezit nemen” van het land van het in bezit nemen van de zegeningen in de hemelse gewesten, terwijl het “in bezit nemen” van “Mijn heilige berg” spreekt van het genieten van de gemeenschap met Hem.

Js 57:14-15 | De woonplaats van de HEERE

14  Men zal zeggen:
Verhoog [de weg], verhoog [de weg], bereid de weg,
neem [elk] struikelblok voor Mijn volk van de weg!
15  Want zo zegt de Hoge en Verhevene,
Die [in] de eeuwigheid woont en Wiens Naam heilig is:
Ik woon [in] de hoge hemel en [in] het heilige,
en bij de verbrijzelde en nederige van geest,
om levend te maken de geest van de nederigen,
en om levend te maken het hart van de verbrijzelden.

Met de oproep van vers 14 wordt de weg klaargemaakt voor de terugkeer van het in vers 13 genoemde overblijfsel uit de ballingschap. Zij zullen het land beërven. Jesaja 62 werpt hier licht op (Js 62:10), waar wordt vooruitgezien naar de uiteindelijke vergadering van Israël vanuit de volken. “[Elk] struikelblok” spreekt van elke soort hindernis die de terugkeer van het volk in de weg kan staan.

In het laatste deel van het hoofdstuk geeft de HEERE een boodschap waarin heerlijkheid en genade zijn gecombineerd. Het betreft Zijn tweevoudige woonplaats: de hoge en heilige plaats in de hemel en de verbrijzelde en nederige van geest op aarde (vers 15). Hier is Zijn tweede woonplaats niet de tabernakel of tempel te midden van Zijn volk, maar een overblijfsel met de genoemde kenmerken. Het zijn “de armen van geest” (Mt 5:3). Zulke mensen hebben niets meer aan te bieden dan een volledig failliet van hun leven. Dit laatste zal de toestand zijn van Zijn aardse volk na hun herstel.

Als wij onszelf vernederen “onder de krachtige hand van God” (1Pt 5:6), zal Hij ons verhogen, of zoals Jesaja hier zegt, zal Hij onze geest en ons hart doen herleven. Verbrijzeling en nederigheid zijn als oorzaak en gevolg.

Js 57:16-21 | Vrede voor de Godvrezenden

16  Want Ik zal niet voor eeuwig ter verantwoording roepen
en Ik zal niet voor altijd zeer toornig zijn.
Want de geest zou van voor Mijn aangezicht bezwijken,
de zielen die Ík gemaakt heb.
17  Ik was zeer toornig over de ongerechtigheid van hun winstbejag,
Ik sloeg [het volk], Ik verborg Mij en was zeer toornig.
Maar het ging afkerig verder op de weg van zijn hart.
18  Ik heb zijn wegen gezien,
Ik zal hem genezen, Ik zal hem leiden
en hem vertroosting bieden,
namelijk zijn treurenden.
19      Ik schep de vrucht van de lippen,
vrede, vrede voor wie ver weg is en voor wie dichtbij is,
zegt de HEERE, en Ik zal hem genezen.
20  Maar de goddelozen zijn als een opgezweepte zee,
want die kan niet tot rust komen,
en zijn water woelt modder en slijk op.
21  De goddelozen, zegt mijn God, hebben geen vrede!

Als de HEERE voortdurend zou twisten en altijd toornig zou zijn, dan zou de geest van het voorwerp van Zijn rechtvaardige toorn voor Hem bezwijken (vers 16). Hij heeft de mens niet geschapen om hem te laten sterven. Dat zal wel het lot zijn van de massa die zich niet bekeert. God maakt Zijn plan waar aan een overblijfsel dat de kenmerken vertoont waardoor Hij Zijn ware en volle plaats in hart en leven kan innemen.

Op duidelijke wijze herinnert de HEERE er hier aan dat het bestaan van de ziel te danken is aan Zijn scheppingsmacht. Dit is tegelijk een aandoenlijke oproep tot verbrijzeling en vernedering voor Zijn aangezicht. De HEERE doet de belofte aan Israël dat, nu Hij hen geslagen heeft vanwege hun hebzucht en de afwending van hun hart (vers 17), Hij hen zal genezen, hen zal leiden en vertroostingen zal schenken (vers 18). Dit zal speciaal voor de treurenden zijn, dat zijn zij die treuren over hun eigen afdwaling en niet in de eerste plaats over alle onrecht in de wereld.

De verzen 19-21 laten zien dat het gevolg van Gods handelingen een tweedeling in het volk is. Voor hen die verbrijzeld en nederig zijn, die treuren over hun zonden, zal er “vrede, vrede” zijn in hun verstrooide toestand, zowel voor hem die “ver weg is” als voor hem die “dichtbij is” (vers 19; vgl. Ef 2:17{324}). De verdubbeling van het woord ‘vrede’ betekent dat het om volmaakte en onafgebroken vrede gaat, om “volkomen vrede” (Js 26:3). Dit zal aanbidding en lofliederen voortbrengen. Vandaar dat de belofte van vrede wordt voorgegaan door de vermelding: “Ik schep de vrucht van de lippen.”

Aan de andere kant zijn daar de goddelozen, de onboetvaardigen, de volgelingen van de antichrist, voor wie geen vrede is (verzen 20-21).

Jesaja 58

Inleiding

Overzicht hoofddeel 2.3 – Jesaja 58-66

God als Rechter en Redder

Het derde gedeelte van het tweede hoofddeel (Jesaja 40-66) omvat Jesaja 58-66 en is als volgt onder te verdelen:
1. Het ware vasten (Jesaja 58)
2. Zonde, droefheid en redding (Jesaja 59)
3. De toekomstige heerlijkheid van Sion (Jesaja 60)
4. Het jaar van de gunst van de HEERE (Jesaja 61)
5. Overtuigd gebed voor de toekomst van Sion (Jesaja 62)
6. De HEERE, de Wreker (Jesaja 63:1-6)
7. Een psalm van lofzang en geklaag (Jesaja 63:7-64:12)
8. De grote uiteindelijke beslissingen (Jesaja 65-66)

Inleiding op Jesaja 58

Met Jesaja 58 begint een nieuwe serie profetieën. Het eerste deel ervan lijkt veel op wat hieraan is voorafgegaan, namelijk vermaning, waarschuwing en belofte. De klemtoon ligt in dit gedeelte echter op de toekomstige verwerkelijking van Gods heil. Voor het aardse Israël betekent dat het herstel in het land en het ontvangen van de volle zegen in het duizendjarig vrederijk.

Er is niet meer direct sprake van een vervulling op korte termijn, zoals dat in de voorgaande hoofdstukken wel het geval is. In Jesaja 1-39 gaat het over de dreiging van de koning van Assyrië met een vervulling op korte termijn in de dagen van Hizkia en een volle vervulling in de eindtijd. In Jesaja 40-57 gaat het om de terugkeer uit de ballingschap in Babel met de vervulling op korte termijn in de terugkeer van een overblijfsel naar het land en ook een volle vervulling in de eindtijd. Maar in dit laatste deel van het boek, Jesaja 58-66, gaat het nagenoeg alleen om de vervulling in de eindtijd.

In Jesaja 40-48 gaat het om de eerste grote zonde van het volk Israël, namelijk afgoderij. Dat gedeelte eindigt met de vaststelling dat de goddelozen geen vrede hebben. In Jesaja 49-57 gaat het om de tweede grote zonde van het volk Israël, namelijk de verwerping van Christus en het met open armen ontvangen van de antichrist. Ook dat gedeelte eindigt met de vaststelling dat de goddelozen geen vrede hebben.

Daarom begint Jesaja 58 met een oproep tot verootmoediging, net zoals het bazuingeschal een oproep is tot verootmoediging voorafgaand aan de grote Verzoendag. Vergelijk ook de oproep tot verootmoediging en bekering door Johannes de doper, die een voorbereiding is voor de komst van Christus. Het bazuingeschal gaat gepaard met vasten die zijn climax vindt op de grote Verzoendag. Ook hier vinden we een oproep tot het vasten. De vraag klinkt als het ware: “Hebt u [dan] werkelijk voor Mij gevast?” (Zc 7:5), want de HEERE “vindt vreugde in waarheid in het binnenste” (Ps 51:8a).

Js 58:1-5 | Vasten van het volk

1  Roep luidkeels, houd u niet in,
verhef uw stem als een bazuin,
verkondig Mijn volk hun overtreding,
en het huis van Jakob hun zonden.
2  Hoewel zij Mij dag aan dag zoeken
en vreugde vinden in de kennis van Mijn wegen,
als een volk dat gerechtigheid doet
en het recht van zijn God niet verlaat,
vragen zij Mij om rechtvaardige oordelen.
Zij vinden er vreugde in om tot God te naderen,
3  [terwijl zij zeggen:] Waarom vasten wij, als U het toch niet ziet,
[waarom] kwellen wij onze ziel, als U het toch niet weet?
Zie, op uw vastendag zoekt u [uw eigen] wens,
en beult u al uw arbeiders af.
4  Zie, u vast om te twisten en ruzie te maken
en om goddeloos op de vuist te gaan.
Vast niet zoals heden
als u uw stem wilt laten horen in de hoogte.
5  Zou dit het vasten zijn dat Ik verkies:
dat de mens zich een dag [lang] verootmoedigt,
dat hij zijn hoofd buigt als een riet
en zich neerlegt in rouwgewaad en as?
Noemt u dat vasten
en een dag die de HEERE welgevallig is?

Om de tegenstelling met de toekomst duidelijk te maken moet ook de huidige toestand helder zijn. Daar gaat het in dit hoofdstuk om, dat ook voor ons een grote betekenis heeft. Het gaat over vasten, maar de bedoeling is om het beginsel van de achterliggende huichelachtige, valse vroomheid aan te tonen, een uitwendige godsdienstigheid. Dat wordt ook in de christenheid gevonden. We vinden het niet alleen bij de farizeeën, maar ook bij onszelf. Het gaat hier om mensen die heel oprecht lijken.

De profeet wordt opgeroepen “luidkeels” (letterlijk ‘met de keel’) te roepen en zijn stem als een bazuin te verheffen om Gods volk hun zonden bekend te maken (vers 1). Daarmee onderstreept Jesaja de woorden van de profeet Micha, zijn tijdgenoot (Mi 3:8b{325}). Het gaat hier bij het geluid van de bazuin niet om een zilveren trompet, maar om een ramshoorn. Het geluid moet doordringen tot achter de schijngerechtigheid en godsdienstige maskers waarachter het volk zich schuilhoudt.

In vers 2 spreekt God over de eigen gerechtigheid van Zijn volk. Uiterlijk lijkt alles in orde. Profetisch gaat het hier om de laatste jaarweek uit het boek Daniel (Dn 9:27). Een verbond zal worden gesloten tussen Israël onder de antichrist en het herstelde Romeinse rijk ofwel de verenigde staten van Europa onder aanvoering van het beest uit de zee (Op 13:1-10). De tempel in Jeruzalem is herbouwd en de tempeldienst hervat, iets wat Israël vele eeuwen niet meer heeft gekund (Hs 3:4{326}).

Het lijkt erop dat zij graag tot God naderen. Ze bidden dagelijks. Ook hebben ze belangstelling voor de wegen van de HEERE. Ze willen die graag beter leren kennen en daarvoor lezen ze in de Bijbel. Ze vragen zelfs aan de HEERE om Zijn rechtvaardige verordeningen. Je zou, toegepast op onze tijd, zeggen dat het mensen zijn die graag christelijke samenkomsten bezoeken en ook thuis godsdienstig bezig zijn. Je zou zeggen dat ze God van harte dienen.

Vers 3a maakt echter duidelijk dat hun hart er helemaal niet bij betrokken is. Hun eigen belijdenis van vroomheid wordt een oorzaak om zich te beklagen dat God er geen aandacht aan schenkt. Ze klagen erover dat ze zo weinig van Gods zegen in hun leven merken, waarop ze toch recht hebben vanwege hun geweldige inzet en belangstelling voor Zijn dingen. Dat zou Hij toch moeten belonen door hun een aangenaam leven te geven.

Het feit is dat zij niet in de gaten hebben, hoezeer zij alles doen om zichzelf te behagen en niet God. Met al hun ‘goede’ bedoelingen zijn ze blind voor wat Gód wil. Er ontbreekt aan al die uitwendige godsdienst iets wezenlijks. Het gebed en de verootmoediging die bij vasten horen, zijn afwezig en daarmee het echte zoeken van God. Ze houden vast aan de vorm, maar hun hart is er niet mee in overeenstemming. Het enige vasten dat de Schrift in het Oude Testament vraagt, staat in verbinding met de grote Verzoendag en gaat gepaard met ware verootmoediging (Lv 16:29{327}).

Het soort vasten dat zij erop nahouden, wordt hun door God verweten, want hun vasten is slechts een uiterlijk ritueel (vers 3b). Ze zoeken hun eigen voordeel en zetten hun personeel onder druk om meer te produceren (vers 4; vgl. Jk 5:1-6). Ze hebben ruzie met elkaar. Hoe kan de verhouding met de Heer in orde zijn als we in ruzie met elkaar leven? Dit is niet het vasten dat de HEERE verkiest en Hem welgevallig is (vers 5). Het hoofd laten hangen, in rouwkleding lopen en op as leven lijkt wel heel ootmoedig, maar God verlangt een hart dat verbroken is (Js 57:15).

Js 58:6-7 | Vasten zoals de HEERE het wil

6  Is dit niet het vasten dat Ik verkies:
dat u de boeien van de goddeloosheid losmaakt,
dat u de banden van het juk ontbindt,
dat u de onderdrukten vrij laat heengaan
en dat u elk juk breekt?
7  Is het niet [dit], dat u uw brood deelt met wie hongerlijdt,
en de ellendige ontheemden een thuis biedt,
dat, als u een naakte ziet, u hem kleedt,
en dat u zich voor eigen vlees [en bloed] niet verbergt?

Het vasten dat Hem welgevallig is, zal leiden tot het losmaken van de boeien van goddeloosheid en het vrijlaten van de verdrukten (vers 6). Door het Hem welgevallige vasten als vragen aan Zijn volk voor te houden vraagt de HEERE of zij het met Hem eens zijn dat Zijn maatstaf de juiste is. Het Hem welgevallige vasten zal uitwerken dat zij zorg hebben voor hongerigen, armen en naakten en hun familie (vers 7).

Deze hongerigen, armen en naakten behoren profetisch tot het gelovig overblijfsel van Israël, door de Heer Jezus aangeduid als “de geringsten van deze broeders van Mij” (Mt 25:40). Hieruit blijkt dat het herstel van de offers en de tempeldienst in Jeruzalem na het herbouw van de tempel slechts uiterlijk zal zijn. Ze zijn een vijgenboom die opnieuw is uitgesproten (Mt 24:32), maar nog zonder vrucht is.

De zeven vormen van vasten die de HEERE noemt, vragen een afzien van eigen belangen en een offer in de vorm van tijd, krachten en middelen. In grotere gemeenschappen kunnen sommige broeders en zusters, leden van Gods familie, geestelijk hongerlijden, arm zijn en in de kou staan, terwijl de hoogste waarheden worden verkondigd. Er wordt niet naar hen omgekeken. Soms worden ze niet eens gemist als ze niet in de samenkomst komen. Als er geen zorg wordt besteed aan hen buiten de samenkomsten, hebben de samenkomsten geen betekenis voor Hem.

Js 58:8-12 | Belofte van zegen

8  Dan zal uw licht doorbreken als de dageraad,
en uw herstel snel intreden.
Uw gerechtigheid zal voor u uit gaan
[en] de heerlijkheid van de HEERE zal uw achterhoede zijn.
9  Dan zult u roepen en de HEERE zal antwoorden,
[dan] zult u om hulp roepen en Hij zal zeggen: Zie, [hier] ben Ik.
Als u het juk uit uw midden wegdoet,
het uitsteken van de vinger en het uitspreken van ongerechtigheid;
10  als u uw hart opent voor de hongerigen,
en de verdrukte ziel verzadigt,
dan zal uw licht in de duisternis opgaan,
en uw donkerheid als de middag zijn.
11  En de HEERE zal u voortdurend leiden,
Hij zal uw ziel in dorre streken verzadigen,
uw beenderen kracht geven;
u zult zijn als een bevloeide tuin,
als een waterbron
waarvan het water nooit ontbreekt.
12  En wie uit u [voortkomen], zullen de verwoeste [plaatsen] van weleer herbouwen;
de fundamenten, van generatie op generatie [verwoest], zult u herstellen.
En u zult genoemd worden: hij die bressen dichtmaakt,
hij die paden herstelt, opdat men er [weer kan] wonen.

Als zij in deze dingen in gemeenschap met de HEERE zijn, over vasten denken zoals Hij en daarmee handelen zoals Hij wil, zal hun licht doorbreken en zal er spoedig genezing plaatsvinden van hun ongeneeslijke wond (vers 8; vgl. Js 1:6). De gerechtigheid en de heerlijkheid zullen hen beschermen van voor en achter zoals destijds de wolkkolom bij hen was tijdens de woestijnreis.

Ze zullen Gods welgevallen over zich doen komen. Hun gebed zal door Hem worden verhoord. Hij zal Zichzelf aan hen vertonen als zij niet langer anderen aan zich onderwerpen om over hen te heersen en hen te misbruiken voor het najagen van hun eigen verlangens (vers 9). Ze zullen dan aan anderen geven waarnaar ze zelf verlangen met als gevolg een leven in het licht (vers 10).

Louter uiterlijke godsdienst en uiterlijke gelijkvormigheid aan rituelen zijn gemakkelijk. Daarbij scheppen ze een geest van zelfgenoegzaamheid. Wat echter aan Gods goedkeuring beantwoordt, is gehoorzaamheid aan Zijn Woord. De eerste uitwerking daarvan zal zijn dat het hen in ware oefening van hart voor Zijn aangezicht houdt. Vervolgens leidt dat tot een vervullen van Zijn gerechtigheid in hun wegen en verhoudingen met anderen.

Wij kunnen nauwkeurig geestelijke plichten nakomen, terwijl al die tijd het hart niet recht is voor God omdat er zonde in het leven is die niet aan Zijn alziend oog ontsnapt. Dat is de boodschap van dit gedeelte.

Vers 11 gaat door op wat in vers 8 is gezegd, met beloften van overvloedige zegen als aan de voorwaarden wordt voldaan. De beloften zijn:
1. ononderbroken leiding;
2. verzadiging van de ziel zelfs in extreme droogte en dorheid;
3. het meedelen van kracht aan het gebeente, zodat het lichaam het instrument kan zijn om Zijn wil te vervullen;
4. de groene schoonheid van een besproeide tuin, als een beeld van de schitterende uitingen van de werking van de Geest van God;
5. het uitstromen van zegen door de Heilige Geest, voorgesteld als een bron van water waarvan het water niet teleurstelt.

Wat hier allemaal aan Israël wordt beloofd, wil de Heer in Zijn genade ook nu in het leven van de gelovige geven.

Vers 12 bevat de belofte van nationaal herstel. Zij die uit de ballingschap terugkeren, zullen de oude puinhopen herbouwen op fundamenten die vele geslachten eerder zijn gelegd. Zij zullen de mooie namen “hij die bressen dichtmaakt” en “hij die paden herstelt” krijgen.

Js 58:13-14 | Het houden van de sabbat

13  Indien u uw voet van de sabbat terughoudt,
[ermee ophoudt om] op Mijn heilige dag te doen wat u [zelf] wilt;
[indien] u de sabbat een verlustiging noemt,
opdat de HEERE geheiligd wordt
– die geëerd moet worden –
[indien] u die eert door niet uw [eigen] wegen te volgen,
niet uw [eigen] wensen zoekt of [daarover] een woord spreekt,
14  dan zult u vreugde scheppen in de HEERE,
Ik zal u doen rijden op de hoogten van de aarde
en Ik zal u voeden met het erfelijk bezit van uw vader Jakob,
want de mond van de HEERE heeft gesproken.

Ook aan de beloften van het vorige vers, vers 12, zijn weer voorwaarden verbonden (vers 13). Er moet rekening worden gehouden met wat de HEERE heeft gezegd. De eigen wil mag niet worden gevolgd, het eigen genoegen mag niet worden gezocht, waardeloze woorden mogen niet worden gesproken. Wie van dit alles afstand neemt, zal zich verheugen in de HEERE (vers 14). Het is niet slechts een zaak van het bewaren van een gebod. De HEERE Zelf is onlosmakelijk verbonden aan Zijn wet. Het gebod is niet anders dan de uitdrukking van Zijn eigen kenmerken en eigenschappen.

Onze rust, waarvan de sabbat spreekt, is gelegen in het volbrachte werk van Christus. Het besef daarvan zal ons bewaren voor het najagen van eigen belang. Voor ons is het in die zin elke dag sabbat. We mogen elke dag beleven als een “heilige dag” van de Heer, een dag die niet voor onszelf, maar voor Hem geleefd wordt (2Ko 5:15b{328}). Zo te leven is de ware rust voor de gelovige. Het is het leven vanuit de rust die de Heer Jezus door Zijn dood en opstanding voor ons heeft verworven.

“Vreugde scheppen in de HEERE” is de hoogst mogelijke bezigheid. Het is het voorrecht van de gelovige, hetzij in tijden van gemeenschap en aanbidding, hetzij in de activiteiten van de dienst. Het is mogelijk geworden doordat de Heer Jezus hun Messias is geworden. In verbinding met Hem kunnen ze vreugde scheppen in de HEERE. Maar het is slechts mogelijk als aan de voorgaande voorwaarden wordt voldaan.

Dan zijn er nog meer beloften, die voor Israël letterlijk zijn en voor ons geestelijk. Het “rijden op de hoogten” spreekt van de positie van Israël te midden van andere volken (vgl. Dt 32:13). Toegepast op ons mogen we denken aan onze positie in de hemelse gewesten in Christus.

Het “voeden met het erfelijk bezit” spreekt van het in bezit nemen van de hele erfenis die aan de vaderen is beloofd. Voor ons betekent het dat we mogen denken aan het genieten van de zegeningen die we in Christus in de hemel hebben ontvangen. Zowel voor Israël als voor de gemeente zijn deze zegeningen zeker en vast, “want de mond van de HEERE heeft gesproken”.

Jesaja 59

Js 59:1 | De HEERE kan verlossen en horen

1  Zie, de hand van de HEERE is niet te kort dat ze niet zou kunnen verlossen,
en Zijn oor is niet toegestopt dat het niet zou kunnen horen.

Dit hoofdstuk gaat verder met het onderwerp van overtredingen die de beloofde zegen verhinderen. Het ligt niet aan de HEERE. De Israëlieten denken dat hun offers en tempeldienst in het geheel geen verandering brengen in hun benarde toestand. Misschien denken ze dat Hij niet kan verlossen uit de macht van de koning van het noorden en dat Hij niet in staat is om te horen.

Het probleem ligt echter niet bij Hem, maar bij hen. Hij is machtig om hen te bevrijden uit hun benarde positie van slavernij van de volken. Met Zijn kracht staat Hij hun ter beschikking. Als ze tot Hem roepen om hulp, zal Hij naar hen luisteren. Het gelovig overblijfsel van Israël, “de verstandigen” (Dn 12:3), de maskilim, zal de boodschap van dit vers verkondigen aan het volk.

Js 59:2-8 | Scheiding tussen het volk en God

2  Maar uw ongerechtigheden maken scheiding
tussen u en uw God,
uw zonden doen [Zijn] aangezicht voor u verborgen zijn,
zodat Hij [u] niet hoort.
3  Want uw handen zijn met bloed besmet,
en uw vingers met ongerechtigheid.
Uw lippen spreken leugen,
uw tong brengt onrecht tot uiting.
4  Er is niemand die [bijeen]roept in gerechtigheid
er is niemand die in trouw een rechtszaak voert.
Zij vertrouwen op holle [woorden] en spreken valse dingen.
Zij zijn zwanger van onheil, zij baren ongerechtigheid.
5  Zij broeden eieren van een gifslang uit
en zij weven spinnenwebben.
Wie van hun eieren eet, sterft;
is er een kapotgedrukt, [dan] perst er zich een adder uit.
6  Hun webben zijn niet geschikt voor kleding,
en zij zullen zich niet kunnen bedekken met hun maaksels.
Hun maaksels zijn maaksels van ongerechtigheid;
gewelddadig werk is in hun handen.
7  Hun voeten snellen naar het kwaad,
zij haasten zich om onschuldig bloed te vergieten.
Hun gedachten zijn zondige gedachten,
verwoesting en ondergang [zijn] op hun gebaande wegen.
8  De weg van de vrede kennen zij niet,
er is geen recht in hun sporen.
Zij gaan kromme paden;
ieder die ze betreedt, kent de vrede niet.

Zij hebben door hun zonden een barrière opgericht tussen zichzelf en God (vers 2). Hier vinden we de geestelijke toestand van het volk Israël gedurende de grote verdrukking. Als wij bidden en niet worden verhoord, moeten wij onszelf ook afvragen of er in ons leven zonden zijn, waardoor Hij niet kan verhoren (vgl. Jk 4:3{329}). God en de zonde kunnen niet samengaan. Hij kan de zonden van Zijn volk niet zien, maar verbergt Zijn aangezicht voor hen, zodat zij de vreugde van het licht van Zijn aangezicht moeten missen.

Dan gaat de profeet als een van de maskilim hun uiteenzetten wat er allemaal verkeerd is. Hij wijst op hun slechtheid, hun moorddadige handelen, hun leugens en onoprechtheid (vers 3). Dit vindt plaats omdat zij de HEERE hebben verworpen en zal uitmonden in het vermoorden van Christus. Deze slechtheid zal zich opnieuw openbaren als het volk onder leiding van hun koning, de antichrist, de trouwe gelovige Joden zal vervolgen (Op 13:7; vgl. Ps 10:8-11).

Ze beschuldigen elkaar vals en de rechtspraak is krom. Ze stellen hun vertrouwen op waardeloos gepraat. Wat in hen tot ontwikkeling komt en zich aandient als nieuw leven, blijkt bij de uitwerking ervan slechts onheil te zijn. Zij zijn niet te vertrouwen en zullen met leugen en verraad de ware gelovigen aangeven (Mi 7:1-6). In hun rechtspraak ontbreekt de gerechtigheid, alles is krom (vers 4).

In de verzen 5-6 trekt Jesaja de vergelijking met het uitbroeden van eieren van giftige slangen en het weven van spinnenwebben. Daarmee duidt hij het schadelijke karakter aan van de duivelse leringen die de antichrist zal verkondigen in het land. De eieren van de giftige slang hebben een tweevoudig resultaat. Wie ze eet, sterft; en als iemand op een ei trapt dat wat verder uitgebroed is, dan komt er een adder uit. In beide gevallen is de dood ermee gemoeid.

Hij vergelijkt het handelen van deze instrumenten van de satan ook met het weven van een spinnenweb, wat beeldend het waardeloze en schadelijke van hun activiteiten aangeeft (Jb 8:14{330}). Je kunt er geen kleding van maken, het geeft geen enkele warmte. Zo zijn hun handelingen. Wie in hun web gevangenzit, sterft een langzame dood.

De beschrijving van hun bezigheden in de verzen 7-8 wordt door Paulus aangehaald in Romeinen 3 (Rm 3:15-17). Hij doet dat om de algemene schuld van de mens te beschrijven. Hij schetst het beeld van de zondaar en doet dat aan de hand van deze beschrijving die de HEERE van Zijn volk geeft. Dat geeft aan dat Gods volk zo diep is gezonken, dat het is gezakt tot het niveau van de mens zonder God, ja, tot het niveau van de mens die als God wil zijn (2Th 2:4). Daarmee is de maat van de zonde van de mensheid vol. Jesaja stelt het contrast voor dat er is tussen hun wegen van verwoesting en verderf en de weg van de vrede, zowel in verbinding met God als in verbinding met hun medemens. Wie het pad van de mens van de zonde volgt, kent geen vrede.

Js 59:9-15 | De erkenning van het volk

9  Daarom is het recht ver van ons
en bereikt de gerechtigheid ons niet.
Wij zien uit naar licht, maar zie, er is duisternis;
naar stralend licht, [maar] wij wandelen in donkerheid.
10  Wij tasten als blinden langs de wand,
ja, wij tasten als [mensen] zonder ogen,
wij struikelen midden op de dag, als in de schemering,
wij verkeren, zoals de doden, in woeste plaatsen.
11  Wij grommen allen als beren,
en wij kirren voortdurend als duiven.
Wij zien uit naar recht, maar het is er niet;
naar heil, [maar] dat is ver van ons.
12  Want onze overtredingen zijn talrijk voor U
en onze zonden getuigen tegen ons.
Want onze overtredingen zijn bij ons,
onze ongerechtigheden, wij kennen ze:
13  het overtreden en het liegen tegen de HEERE
en het zich afkeren bij onze God vandaan,
het spreken van onderdrukking en afvalligheid,
het zwanger zijn en melding maken van leugenachtige woorden vanuit het hart.
14  Daarom is het recht teruggeweken,
en de gerechtigheid blijft van verre staan.
Want de waarheid struikelt op de straat,
en wat recht is, kan niet binnenkomen.
15  Ja, de waarheid ontbreekt,
en wie zich afkeert van het kwade, wordt beroofd.
En de HEERE zag het, en het was kwalijk in Zijn ogen
dat er geen recht was.

In de verzen 9-15a gaat de profeet over van het spreken in de derde persoon meervoud, “zij” en “hun”, naar de eerste persoon meervoud, “wij” en “onze”. Hij sluit zichzelf bij het volk in. Eerst staat hij tegenover het volk en spreekt tot hen. Nu staat hij onder het volk en spreekt met en namens hen. De boodschap van God komt tot hun hart net als later de boodschap van Johannes de doper tot het volk komt. Met en namens het volk erkent de profeet de overtreding en bevestigt hij de gevolgen van het oordeel van God over hen (vers 9).

De HEERE treedt niet ten behoeve van Zijn volk tegen Zijn vijanden op (vers 19). Vandaar dat ze nog in duisternis zitten. Ze hopen als ballingen op bevrijding, maar de zaken lijken allemaal erger te worden. Ze tasten als blinden rond, hoewel het klaarlichte dag is, en struikelen (vers 10). Zonder enig uitzicht voelen ze zich als doden.

Twee derde van het volk is uitgeroeid door toedoen van de koning van het noorden met zijn bondgenoten (Zc 13:8-9). Maar nu komt het volk tot inkeer. Het is niet vanwege de onmacht van de HEERE dat dit hen overkomen is, maar hun ongerechtigheden zijn er de oorzaak van. Dat begrijpen zij nu eindelijk.

Zij die in dwaling volharden, zullen geen hulp ondervinden van het licht van Gods waarheid, hoewel het voor hen beschikbaar is. Christus en de Schriften zijn een struikelblok geworden voor de Joden (Jh 5:39-40; 2Ko 3:14,16). In de christenheid is het niet anders. De Schriften worden gelezen, maar niet begrepen. De verblindende macht van uitlegkundige tradities verduisteren het licht van Gods Woord. Mensen die de Bijbel hebben, blijven in godsdienstige slavernij. Ze zijn niet in staat om de waarheid te genieten die hen kan vrijmaken als zij gelovig naar de stem ervan zouden luisteren in plaats van te blijven vasthouden aan de systemen van mensen.

Het eerste deel van vers 11 beschrijft twee toestanden. Het “grommen … als beren” veronderstelt ongeduld; het droevig “kirren … als duiven” veronderstelt wanhoop. Allebei zijn ze het tegendeel van de vrede van de gelovige die voortkomt uit verslagenheid van hart en onderwerping aan Gods wil. Omdat er geen overgave aan de HEERE is, missen zij die vrede en komt er geen recht en blijft de verlossing ver weg.

Nadat zij hun blinde en dode toestand hebben erkend (verzen 9-11), gaat het volk nu zonden belijden en noemen. Deze rampen komen allemaal over hen vanwege hun talrijke overtredingen (vers 12). Dat weten ze en erkennen ze nu ook. Ze weten dat ze als natie enerzijds de HEERE hebben verloochend door Christus, de Immanuel, af te wijzen en dat ze van God zijn afgevallen door de antichrist als koning en god te erkennen. Anderzijds gebruiken ze “leugenachtige woorden” die voortkomen uit een verdorven binnenste en daarmee hun volksgenoten, het gelovig overblijfsel, vervolgen (vers 13).

“Recht” en “gerechtigheid” worden verdrongen door onrecht (vers 14). Op de plaats waar alle mensen elkaar ontmoeten, “op de straat”, worden “waarheid” en “recht” niet staande gehouden (vgl. 1Ko 5:8{331}). Men probeert zichzelf met zoveel mogelijk leugens en onoprechte bedoelingen ten koste van de ander te verrijken. Wie daaraan niet meedoet, wordt zelfs met geweld zijn bezit afhandig gemaakt (vers 15a).

Vanaf vers 15b tot en met vers 19 is het derde deel van dit hoofdstuk. Daarin zien we de houding van de HEERE tegenover hun gedrag en de wijze waarop Hij tussenbeide komt. “Voorbidder” (vers 16) is ook te vertalen met ‘iemand die tussenbeide komt’, een ‘middelaar’. Hij ziet het kwaad dat in de voorgaande verzen is genoemd (vers 15b). Het ontbreken van het recht is een groot kwaad in Zijn ogen. Er is ontzetting bij Hem omdat er geen man van karakter is of iemand die de bekwaamheid heeft om het tij van het kwaad te keren voor het treurende overblijfsel.

Js 59:16-19 | Verontwaardiging van de HEERE

16  Omdat Hij zag dat er niemand was,
ontzette Hij Zich, want er was geen voorbidder.
Daarom bracht Zijn arm Hem heil,
en Zijn gerechtigheid, die ondersteunde Hem.
17  Want Hij trok de gerechtigheid aan als een harnas
en [zette] de helm van het heil op Zijn hoofd.
Het gewaad van de wraak trok Hij aan [als] kleding
en Hij hulde zich in de na-ijver als mantel.
18  Naar de daden, daarnaar zal Hij vergelden,
grimmigheid aan Zijn tegenstanders,
vergelding aan Zijn vijanden.
Aan de kustlanden zal Hij vergelden wat [zij] verdienen.
19  Dan zullen zij de Naam van de HEERE vrezen vanwaar [de zon] ondergaat,
en Zijn heerlijkheid vanwaar de zon opkomt.
Als de vijand zal komen als een rivier,
zal de Geest van de HEERE de banier tegen hem oprichten.

Er is niemand die de kant van God kiest tegen de gruwelen en hun onvermijdelijke gevolgen (vers 16). Hij ziet het kwaad, maar Hij ziet niemand die zich dat aantrekt en er iets aan gaat doen. In de dagen van het gouden kalf is er nog een Mozes die voor het volk tussenbeide treedt, maar hier is niemand (vgl. Op 5:4).

Tot op dit moment is er geen hulp mogelijk. Niet van beneden, en ook niet van boven. Maar nu het volk tot inkeer is gekomen en om genade roept, nu zij tot belijdenis komen met een werkelijk verbroken hart, nu kan hulp van boven komen, nu komt de HEERE Zelf, met ontferming bewogen.

Als dan niemand het voor het volk opneemt – en er is ook niemand die het zou kunnen! (Ps 49:8-9{332}) –, zal Hij het Zelf gaan doen. Hij zal Zelf de Verlosser van Zijn volk zijn (vers 20). Niemand hoeft Hem te helpen. Zijn eigen arm, beeld van Zijn kracht om iets uit te voeren, biedt Hem hulp. Zijn handelen gebeurt op basis van Zijn gerechtigheid. Daar steunt Hij op.

In de daaropvolgende beschrijving van waarmee Hij Zich bekleedt (vers 17), hebben we beelden van de verschillende openbaringen van Zijn kenmerken en macht, de handelingen van Zijn gerechtigheid en Zijn genade. In de kleding wordt het innerlijk openbaar. “De gerechtigheid” is Zijn “harnas”, “het heil” is Zijn “helm”, “de wraak” is Zijn “gewaad” en “de na-ijver” is Zijn “mantel”.

Het is beeldspraak. De HEERE tooit Zich met deze vier eigenschappen. Het herinnert aan de wapenrusting van de gelovige in de brief aan de Efeziërs, waar de kledingstukken bestaan uit de geestelijke wapens die ons ter beschikking staan om de vijand te weerstaan (Ef 6:13-17). Er is wel dit verschil dat de HEERE geen verdediging nodig heeft. Hij gebruikt deze wapens om Zich te wreken op Zijn vijanden.

Als verklaring van de kleding van de HEERE volgt een profetie die de grote toekomstige gebeurtenissen in verbinding met Israël in orde ontvouwt. Ten eerste zal de HEERE handelen met de opstandelingen in Israël en straf uitoefenen over hen in het volk die zich volhardend verbinden met de antichrist. Zij zijn de tegenstanders naar wie in het eerste deel van vers 18 wordt verwezen. Hij zal hen naar hun daden vergelden. In de tweede plaats zullen de oordelen vallen op “Zijn vijanden” in de wereld van de heidenen en “de kustlanden”, die zich allen zullen verzamelen tegen de HEERE en tegen zijn Gezalfde (Ps 2:2{333}).

Door het optreden van de HEERE zal er vrees voor Hem ontstaan bij hen die de toorn van God te duchten hebben, gevolgd door een gedwongen onderwerping aan en erkenning van de rechten van God en Zijn Zoon (vers 19). Deze vijanden zijn de volken die ten strijde gaan tegen Israël onder aanvoering van de Assyriër, de koning van het noorden. Zij zullen komen “als een rivier”.

Js 59:20 | De Verlosser voor Sion

20  En naar Sion zal een Verlosser komen
voor wie zich in Jakob van overtreding bekeren,
spreekt de HEERE.

De oordelen die voor de vijanden hun ondergang betekenen, betekenen voor het overblijfsel verlossing. Voor hen komt Hij als Verlosser. Dit overblijfsel bestaat uit de boetvaardigen in Israël, dat zijn zij die zich in Jakob van overtreding hebben bekeerd. Zij hebben zich bekeerd in het bewustzijn dat zij schuldig zijn aan de verwerping van de Messias.

Js 59:21 | Geest en Woord

21 Wat Mij betreft, dit is Mijn verbond met hen, zegt de HEERE: Mijn Geest, Die op U is, en Mijn woorden die Ik U in de mond gelegd heb, zullen uit Uw mond niet wijken, ook niet uit de mond van Uw nakomelingen, evenmin uit de mond van de nakomelingen van Uw nakomelingen, zegt de HEERE, van nu aan tot in eeuwigheid.

Het hoofdstuk besluit met de belofte van een nieuw verbond. Het is gebaseerd op Gods woord aan Abraham (Gn 17:4{334}). Het overblijfsel krijgt de toezegging dat Gods Geest op hen zal komen. Hier hebben we weer die prachtige combinatie van Geest en Woord. Zij worden vaker samen genoemd en zullen in de eindtijd de kracht van het volk zijn (vgl. Hg 2:6{335}).

Er zal voortdurend een getuigenis van de HEERE worden gegeven. Generatie op generatie zal dat doorgaan tijdens het vrederijk. Het gaat om hen die het vrederijk ingaan en al de volgende geslachten die geboren zullen worden. Zij zelf zullen niet ophouden Zijn Woord te verklaren en getuigenis te geven van Hem. Dat betekent dat gedurende het vrederijk het volk Israël alleen maar zal bestaan uit hen die werkelijk uit God geboren zijn. Wat een machtige belofte. Wat een rijke zegen!

Het is te wensen dat dit voor ons nu al zo is. Als Gods Geest in ons woont en Gods Woord rijkelijk in ons woont, zullen we het getuigenis aangaande de Heer Jezus als ons leven doorgeven aan onze kinderen en kleinkinderen. Het is een van de grootste zegeningen die een gelovige op aarde mag kennen als voor hemzelf waar is dat het leven voor hem Christus is en dat hij ziet dat dit ook voor zijn kinderen en kleinkinderen waar is (2Jh 1:4{336}; 3Jh 1:4).

Jesaja 60

Js 60:1-3 | Het licht breekt door

1  Sta op, word verlicht, want uw licht komt
en de heerlijkheid van de HEERE gaat over u op.
2  Want zie, de duisternis zal de aarde bedekken
en donkere [wolken] de volken,
maar over u zal de HEERE opgaan
en Zijn heerlijkheid zal over u gezien worden.
3  En heidenvolken zullen naar uw licht gaan
en koningen naar de glans van uw dageraad.

Jesaja 60-62 geven een samenvatting van de boodschap van Jesaja 58-66. Ze laten ons het eindresultaat zien van Israël als het volk dat de HEERE gaat herstellen en redden ten einde de behoudenis van God in deze wereld te laten zien. We zien duidelijk dat deze behoudenis niet het resultaat is van het werk van Israël zelf, maar van wat de HEERE bewerkt.

Als resultaat van wat hieraan zojuist is voorafgegaan (Jesaja 58-59), komt er ineens een opwekkende boodschap tot Sion. Lang heeft het in duisternis en verlatenheid verbleven, maar de heerlijkheid van het vrederijk is aanstaande. De nieuwe dag breekt aan en “de Zon der gerechtigheid” zal gaan schijnen (Ml 4:2). Dat is ook in het leven van de zondaar werkelijkheid als het licht gaat schijnen in zijn hart wanneer hij de roep van het evangelie hoort en eraan gehoorzaamt (2Ko 4:4{337},6{338}).

Het licht komt tot Gods volk en wel in de Persoon van de Messias (Js 9:1; 49:6; Jh 1:9). Het bevel “sta op” is een woord waarin de kracht zit om aan het bevel gehoor te geven (vers 1; vgl. Mk 3:5b) en vormt een contrast met hun situatie die in het vorige hoofdstuk wordt beschreven (Js 59:10). Sion moet opstaan uit het stof, waarin het zolang als in een doodsslaap heeft gelegen, om te schijnen, want haar Licht, de Lichtgever, komt, waardoor de heerlijkheid van de HEERE over haar opgaat (vgl. Js 2:5). Het spreekt van het herstel van Israël om eindelijk Gods lichtbaken, een vuurtoren te zijn voor de volken.

Vers 2 openbaart de toestand van de heidenen in hun dikke duisternis die er in het bijzonder zal zijn onder de antichrist. Normaal gesproken is er al weinig kennis van God onder de volken. Alleen de eeuwige kracht van God in de schepping is bij hen bekend (Rm 1:20). Maar zelfs dat zal in de jaren onder de antichrist volledig verdwijnen. Door deze mens, de antichrist, zal er een Godsverduistering zijn die zijn weerga niet kent. Deze mens verklaart van zichzelf dat hij God is (2Th 2:4; Gn 3:5; Hd 12:21-23). Die duisternis zal aanhouden tot de HEERE over Zijn volk zal opgaan en Zijn heerlijkheid over hen gezien zal worden. Dan zullen de volken naar dat licht komen (vers 3).

Totdat de Heer komt om Zijn gemeente tot Zich te nemen, schijnt het licht van het evangelie in de individuele harten, terwijl de volken nog in duisternis liggen. Dit evangelie zal niet alle volken tot het ontvangen van het licht brengen. Pas als Israël hersteld is, zullen de volken het licht van Gods getuigenis ontvangen en de waarheid erkennen aangaande de levende God en Zijn Christus. In Psalm 67 vinden we het gebed van het gelovig overblijfsel van Israël: “God zij ons genadig en zegene ons; Hij doe Zijn aangezicht over ons lichten. Dan zal men op de aarde Uw weg kennen, onder alle heidenvolken Uw heil. De volken zullen U, o God, loven” (Ps 67:2-4a).

Js 60:4-7 | Naar Israël gebracht

4  Sla uw ogen op, [kijk] om [u] heen en zie:
zij allen zijn bijeengekomen, zij komen naar u toe.
Uw zonen zullen van verre komen
en uw dochters zullen op de heup gedragen worden.
5  Dan zult u het zien en stralen,
uw hart zal diep ontzag hebben en zich verruimen,
want de menigte van de zee zal zich naar u toekeren,
het vermogen van de heidenvolken zal naar u toe komen.
6  Een menigte kamelen zal u bedekken,
de jonge kamelen van Midian en Efa.
Zij allen uit Sjeba zullen komen,
goud en wierook zullen zij aandragen,
zij zullen de loffelijke daden van de HEERE boodschappen.
7  Alle schapen van Kedar zullen voor u bijeengebracht worden,
de rammen van Nebajoth staan u ten dienste;
ze zullen als een welgevallig [offer] komen op Mijn altaar
en Ik zal aan Mijn luisterrijk huis aanzien geven.

De volken zullen niet slechts opkomen naar Jeruzalem als het centrum, maar zij zullen ook Gods volk vanuit alle landen waarheen het verstrooid is, daarheen terugbrengen (vers 4; Js 49:22-23). Het gaat hier om de verloren tien stammen. Deze heidenen zullen daarbij zorgzaam te werk gaan. Wat het volk Israël dan zal beleven, zal hun grote, ontroerende vreugde geven (vers 5). De enorme verandering in hun situatie zal niet alleen grote vreugde geven, maar ook een verruiming van hun hart om de oneindige goedheid van God te begrijpen.

De nationale herleving van Israël is al eerder beloofd (Js 26:19). In beeld zien wij dat ook in het visioen van het dal met de dorre doodsbeenderen (Ez 37:1-14,21-22). Daar zien we dat niet alleen het tweestammenrijk, maar ook het tienstammenrijk hersteld zal worden.

De heidenvolken zullen zich inspannen om Gods volk van alle rijkdommen te voorzien (verzen 5-6). “Een menigte kamelen”, symbool voor een florerende economie, wordt ingezet om alles wat waardevol is naar Israël te brengen. Ze komen “uit Sjeba”, het land waar eens een koningin vandaan is gekomen om Salomo te bezoeken, ook met “kamelen, beladen met specerijen, met zeer veel goud, en [met] edelstenen” (1Kn 10:1-2). Net zoals toen Israël bij zijn verlossing uit Egypte de rijkdommen van Egypte meegevoerd heeft (Ex 12:35-36), zullen in de toekomst de tien stammen beladen met het vermogen van de volken terugkeren (vers 5).

De volken die in de onmiddellijke nabijheid van Israël wonen, zullen als eerste tot geloof komen. De namen die hier worden genoemd: Midian, Efa, Sjeba, Kedar en Nebajoth, spreken van de Arabische landen die nu nog moslimlanden zijn, maar in de toekomst ook tot geloof in Christus zullen komen. Zij zullen goud, wierook en kleinvee in overvloed brengen naar Israël.

“Goud en wierook” worden als eerbetoon ook door wijzen uit het oosten als vertegenwoordigers van de volken naar het Kind Jezus gebracht als Hij geboren is (Mt 2:11{339}). Mattheüs noemt ook mirre, die hier ontbreekt. Mirre is daar op zijn plaats, want dat spreekt van het lijden dat de geboren Koning van de Joden zal moeten ondergaan bij Zijn eerste komst. Maar hier is van lijden geen sprake meer, want bij Zijn tweede komst regeert Hij in heerlijkheid. Goud spreekt van Zijn Goddelijke heerlijkheid, Hij is de Immanuel (Mt 1:23), de God met ons. Wierook spreekt van Zijn heerlijkheid als Mens, Hij is de Mens Jezus, Die Zijn volk verlost van hun zonden (Mt 1:21).

Toch zal ook in het vrederijk er altijd de gedachtenis blijven aan het werk dat Christus heeft volbracht aan het kruis. Daarvan spreekt de grote menigte “schapen” en “rammen” die aan het volk van God ten dienste wordt gesteld om op het altaar van de nieuwe tempel een overvloed aan offers te brengen (vers 7). De geur van deze offers zal dit huis omgeven en vullen en aan het “luisterrijk huis” van de HEERE “aanzien” geven. Door dit “welgevallige [offer]” zal God aan Zijn huis de grootste luister en glorie verlenen.

Js 60:8-16 | Volken en koningen dienen Israël

8  Wie zijn dezen, [die] daar komen aangevlogen als een wolk,
als duiven naar hun til?
9  Voorzeker, de kustlanden zullen Mij verwachten,
en de schepen van Tarsis zullen de eerste zijn
om uw kinderen van verre te brengen,
hun zilver en hun goud met hen,
naar de Naam van de HEERE, uw God,
naar de Heilige van Israël, want Hij heeft u verheerlijkt.
10  Vreemdelingen zullen uw muren herbouwen
en hun koningen zullen u dienen,
want in Mijn grote toorn heb Ik u geslagen,
maar in Mijn welbehagen heb Ik Mij over u ontfermd.
11  Uw poorten zullen steeds openstaan;
dag en nacht zullen ze niet gesloten worden,
opdat men het vermogen van de heidenvolken naar u toe zal brengen
en hun koningen [naar u] toe geleid zullen worden.
12  Want het volk en het koninkrijk die u niet zullen dienen, zullen vergaan en die volken zullen totaal verwoest worden.
13  De luister van de Libanon zal naar u toe komen,
cipres, plataan en dennenboom tezamen,
om de plaats van Mijn heiligdom aanzien te geven,
en Ik zal de plaats van Mijn voeten verheerlijken.
14  Ook zullen, zich buigend, naar u toe komen
de kinderen van hen die u onderdrukt hebben,
en allen die u verworpen hebben, zullen zich neerbuigen aan uw voetzolen,
en zij zullen u noemen: Stad van de HEERE,
het Sion van de Heilige van Israël.
15  In plaats van dat u verlaten en gehaat bent geweest,
zodat niemand door [u] heen trok,
zal Ik u tot een eeuwige glorie maken,
[tot] een vreugde van generatie op generatie.
16  U zult de melk van de heidenvolken zuigen,
ja, u zult aan de borst van koningen zuigen;
dan zult u weten dat Ik, de HEERE, uw Heiland ben,
en uw Verlosser, de Machtige van Jakob.

De vraag in vers 8 zouden we best eens verwerkelijkt kunnen zien in de grote aantallen passagiers die in onze tijd met vliegtuigen aankomen in het land. Daardoor is het mogelijk dat grote aantallen Joden in korte tijd naar hun land terugkeren. Toch vormen zij in onze dagen nog maar een voorproefje van de grote terugkeer naar het land die zal plaatsvinden nadat de Heer Jezus op aarde is gekomen, de vijanden heeft verslagen en Zijn rijk heeft gevestigd.

Ze zullen ook met schepen komen vanuit ver weg gelegen landen (vers 9). De HEERE zal die landen het sein geven om Zijn volk te laten gaan. Dat zal niet door politieke besluiten zijn, maar in een bewust handelen met het oog op de eer van de Naam van de HEERE, de God van Israël. Zij zullen hen van goud en zilver voorzien. Tevens zullen de heidenvolken persoonlijk daadwerkelijk meehelpen aan de herbouw van de muren van de stad (vers 10; vgl. Zc 6:15). De hulp van koning Hiram uit Tyrus bij de bouw van de tempel is een voorafschaduwing van de hulp die de volken in de toekomst zullen verlenen bij de bouw van de staat Israël (2Kr 2:3-16).

Het dient alles als een bewijs dat de tijd van toorn en tucht voorbij is en dat de HEERE Zich nu met welbehagen over hen ontfermt. Daarom zullen de poorten voortdurend open kunnen staan (vers 11), wat aangeeft dat er geen kwaad meer te vrezen is en de vrede is aangebroken. De volken kunnen vrij naar binnengaan om dit eertijds zo geplaagde en verdrukte volk eer te bewijzen (vgl. Op 21:25-26{340}).

Vers 12 toont aan dat Gods oordeel tijdens het vrederijk zal komen over volken die een opstandige geest openbaren en die weigeren Israël te ondersteunen (Zc 14:17-19). Volken die wel Israël ondersteunen, zullen echter gezegend worden. Een beginsel dat we ook zien als God Potifar zegent vanwege Jozef (Gn 39:5). Dit bewijst dat het nog niet om de eeuwige toestand gaat, maar om een toestand op aarde waar de Heer Jezus regeert en waar Hij het kwaad direct straft.

In vers 13 wordt in een tussenzin melding gemaakt van de vreugde van de HEERE die Hij heeft in het vooruitzicht van de heerlijkheid van Zijn heiligdom, de prachtige tempel van het vrederijk. Hij noemt die de “plaats van Mijn voeten”, dat is de ark in de tempel (1Kr 28:2{341}; Ps 99:5; 132:7), wat aangeeft dat Hij daar zal wonen (Ex 25:21-22). Het is de plaats van Zijn rust. De bomen van de Libanon, hier “de luister van de Libanon” genoemd, zullen de luister van de tempel vergroten. Mogelijk moeten we hierbij denken aan aanplanting in de omgeving van de tempel, of dat er lanen mee worden opgesierd die naar de tempel voeren.

Dan gaat de HEERE in vers 14 verder met het vertellen over de volken van wie zij in de grote verdrukking zoveel te lijden hebben gehad. Nu zullen hun zonen komen en zich voor hen neerbuigen. Hun vaders zullen zijn weggevaagd door de oordelen in de dag van de HEERE. Ook “allen die u verworpen hebben”, zullen zich voor hen buigen. Dit zijn de mensen die zich niet direct tegen de HEERE en Zijn Gezalfde hebben vergaderd, maar wel Gods volk hebben veracht in de tijd van vijandschap. Deze groepen zullen Jeruzalem “stad van de HEERE, het Sion van de Heilige van Israël” noemen. Wat een verschil met vroeger, toen men er de neus voor heeft opgehaald!

In plaats van verlaten en gehaat te zijn als een versmade, niet beminde vrouw (vgl. Dt 21:15), zal de HEERE de stad “tot een eeuwige glorie maken, [tot] een vreugde van generatie op generatie” (vers 15). De vreugde zal door de geslachten heen gaan. De volken en hun koningen zullen hun levenskracht aan dit volk ter beschikking stellen, zoals een moeder melk aan haar kind geeft (vers 16). Bovenal zullen zij niet meer blind zijn, maar weten dat de HEERE hun Redder is en de machtige Jakobs hun Verlosser.

Js 60:17-20 | De heerlijkheid van de stad

17  In plaats van koper zal Ik goud brengen,
in plaats van ijzer zal Ik zilver brengen,
in plaats van hout koper,
in plaats van stenen ijzer.
En [als] uw opzichter stel Ik vrede aan
en [als] uw opzieners gerechtigheid.
18  Er zal niet meer gehoord worden van geweld in uw land,
van verwoesting of rampen binnen uw grenzen,
maar uw muren zult u noemen Heil,
en uw poorten Lof.
19  De zon zal voor u niet meer zijn tot een licht overdag
en als een schijnsel zal u de maan niet verlichten,
maar de HEERE zal voor u zijn tot een eeuwig licht
en uw God tot uw sieraad.
20  Uw zon zal niet meer ondergaan
en uw maan zal [zijn licht] niet intrekken,
want de HEERE zal voor u tot een eeuwig licht zijn
en aan de dagen van uw rouw zal een einde komen.

Dan zal Israël het rijkste land ter wereld zijn. De stad zal worden herbouwd met onvergankelijke metalen, waarop weer en wind geen enkele invloed hebben (vers 17). Het is glorieus en sterk. Het leven in de stad wordt bepaald door vrede en gerechtigheid. Het zal aangenaam zijn daar te wonen. Geweld en verwoesting zijn afwezig (vers 18). De muren van de stad heten “Heil”, want de stad is onneembaar en de inwoners zijn er volkomen veilig. De poorten van de stad heten “Lof” want God zal daar Zijn Naam voortdurend verheerlijken.

Zon en maan zullen nog wel bestaan, maar niet meer nodig zijn vanwege de geweldige uitstraling die de tegenwoordigheid van de HEERE in de Sjechina, de wolk van de heerlijkheid waarin Hij woont, zal veroorzaken en waarbij ook de gemeente betrokken is (verzen 19-20; vgl. Op 22:5{342}; Mt 17:2; Hd 26:13). Dit zal waarlijk de overwinning van het licht op de duisternis zijn. In zo’n toestand is geen plaats meer voor zoiets als rouw en droefheid. Die zullen wegvluchten om plaats te maken voor eeuwige vreugde (Js 35:10). Vreugde wordt altijd intenser beleefd na een periode van smart en beproeving.

Js 60:21-22 | Alles is het werk van de HEERE

21  Uw volk, zij allen zullen rechtvaardigen zijn,
voor eeuwig zullen zij de aarde in bezit nemen.
Zij zullen een stekje zijn, door Mij geplant,
een werk van Mijn handen, opdat Ik verheerlijkt zal worden.
22  De kleinste zal tot duizend worden
en de minste tot een machtig volk;
Ík, de HEERE, zal dit te zijner tijd spoedig doen komen.

In het vrederijk bestaat het hele volk van God op aarde enkel en alleen uit “rechtvaardigen” (vers 21). De goddeloze massa is omgekomen door de oordelen van God. Wat van Gods volk is overgebleven, zijn alleen zij die met berouw over hun zonden de Messias hebben aangenomen. Dit Israël van God zal het land permanent bezitten.

In het verleden heeft Israël nooit het hele erfdeel in bezit gehad, ook niet ten tijde van Salomo. Maar nu is de tijd aangebroken dat Gods belofte aan Israël in vervulling gaat. Zij zijn het “stekje” dat de HEERE heeft geplant. Het is het woord dat ook voor Christus wordt gebruikt (Js 11:1) en duidt dan ook op de levenseenheid tussen het volk en hun Messias. Zij zullen Zijn heerlijkheid uitstralen tot Zijn verheerlijking.

Het volk zal uitbundig vrucht dragen en tot een machtig volk uitgroeien (vers 22). “De kleinste” kan slaan op iemand met weinig of geen kinderen. Met “de minste” kan de onbeduidendste bedoeld zijn. De toename van de bevolking zal ook een toename van vreugdevolle gemeenschap betekenen. Als de tijd daarvoor is aangebroken, zal dit alles met grote snelheid gebeuren. En het zal zeker gebeuren, want Hij, “de HEERE”, zal het doen.

Jesaja 61

Js 61:1-3 | De blijde boodschap

1  De Geest van de Heere HEERE is op Mij,
omdat de HEERE Mij gezalfd heeft
om een blijde boodschap te brengen aan de zachtmoedigen.
Hij heeft Mij gezonden om te verbinden de gebrokenen van hart,
om voor de gevangenen vrijlating uit te roepen
en voor wie gebonden zaten, opening van de gevangenis;
2  om uit te roepen het jaar van het welbehagen van de HEERE
en de dag van de wraak van onze God;
om alle treurenden te troosten;
3  om aangaande de treurenden van Sion te beschikken dat hun gegeven zal worden
sieraad in plaats van as,
vreugdeolie in plaats van rouw,
een lofgewaad in plaats van een benauwde geest,
opdat zij genoemd worden eiken van de gerechtigheid,
een planting door de HEERE, om Hem te verheerlijken.

Zoals Jesaja 50 en Jesaja 53 ons Christus en Zijn lijden hebben geschilderd, openbaart dit hoofdstuk ons Hem in de volle genade van Zijn Persoon met betrekking tot de zegen voor Israël. Tot het einde van het vorige hoofdstuk is de HEERE de Spreker. Nu komt er een verandering van heerlijkheid. Die verandering zien we in vers 1 van dit hoofdstuk in de verandering van de Spreker Die optreedt. Het is hier niet meer de HEERE, maar het is Christus Die hier spreekt. Dat blijkt uit wat de Heer Jezus in de synagoge in Nazareth zegt, waar Hij aangeeft dat dit Schriftwoord van Jesaja dat Hij zojuist heeft voorgelezen in Hem is vervuld (Lk 4:17-21).

In dit vers vinden we de drie-enige God. De naam “Heere HEERE” is de vertaling van Adonai Jahweh. Deze Naam komt vier keer voor in Jesaja 50 (Js 50:4-9). De zalving vindt plaats bij de doop van de Heer Jezus, als de Heilige Geest in de gedaante van een duif op Hem neerdaalt (Lk 3:21-22{343}). De zalving wordt ook genoemd bij de aankondiging van de Knecht van de HEERE: “Ik heb Mijn Geest op Hem gelegd” (Js 42:1). Zijn zalving betekent Zijn bijzondere toerusting voor Zijn dienst als Koning, Priester en Profeet.

In dit gedeelte van Jesaja leren wij dat de dienst van Christus drievoudig is:
1. een dienst in genade (verzen 1-2a),
2. een dienst om te oordelen (vers 2b) en
3. een dienst om te herstellen (vers 2c).

Het is opmerkelijk dat de Heer Jezus in Nazareth alleen het eerste deel over genade voorleest en dan verklaart: “Heden is dit Schriftwoord in uw oren vervuld” (Lk 4:18-21).

“Zachtmoedigen” heeft te maken met nederigheid, maar hier vooral als het gevolg van het ‘lijden’. De zachtmoedige is iemand die door lijden gevormd is en daardoor klein en afhankelijk is geworden. Een zachtmoedige is verbroken en verbrijzeld door het leed, maar ook innerlijk verbroken door het bewustzijn van de zonden. Daardoor heeft hij zich verootmoedigd en is hij gebroken van hart.

Het “verbinden” van “de gebrokenen van hart” is het verlichting brengen aan hen die in het hart gewond zijn (Ps 147:3{344}). Het evangelie naar Lukas verhaalt deze tedere handelingen van de Heer (Lk 4:40; 7:13-15; 13:11-13; 17:11-19). Zo is het ook met “voor de gevangenen vrijlating uit te roepen”. Het gaat om hen die met ketenen van de zonde en de duivel gebonden zijn. Velen zijn gebonden en verblind door de godsdienstigheid van de farizeeën, schriftgeleerden en sadduceeën.

De Heer Jezus is gezonden om “het jaar van het welbehagen van de HEERE” uit te roepen (vers 2). “Het jaar” staat niet voor een bepaalde tijdsduur, maar voor een periode, en wel een langere periode. Die periode duurt zolang Christus het evangelie predikt aan Israël. Uiteindelijk wordt hiermee het jaar bedoeld waarin alles wat door God aan Israël is beloofd, aan hen zal worden teruggegeven (Lv 25:10,13; 27:24). Dat zal het ware jubeljaar zijn met uitbundige vreugde over dit welbehagen.

De tweede dienst van Christus is om ‘de dag van de wraak’ aan te kondigen. “Het jaar van het welbehagen” staat tegenover de “dag van de wraak”. In Zijn barmhartigheid zal God de uitoefening van Zijn wraak beperken tot een korte periode. De Heer Jezus eindigt de aanhaling van dit gedeelte in de synagoge met “het jaar van het welbehagen”. Hij spreekt niet over de dag van de wraak. Hij is bij Zijn eerste komst op aarde niet gekomen om de dag van wraak aan te kondigen. Later zegt Hij dat er dagen van wraak zullen komen over het volk en dat Jeruzalem door de heidenen zal worden vertreden, totdat de volheid van de volken zal ingaan (Lk 21:22-24).

Hier in Jesaja gaat het om het oordeel over de vijanden van Israël, met name de koning van het noorden. Dit oordeel is ook een van de diensten die de Heer zal uitvoeren. Het is noodzakelijk om Zijn koninkrijk van vrede op te richten. De wereld zal gerechtigheid leren, niet door genade, maar door oordeel (Js 26:9b).

Vers 3 gaat over het derde deel van de dienst van Christus: troost en herstel. Dit zal worden vervuld na de tijd van de “benauwdheid van Jakob” (Jr 30:7), als het Godvrezend overblijfsel door een tijd van ongekende droefheid zal zijn gegaan. Dan zal er sieraad zijn in plaats van as. In het Hebreeuws bestaan de woorden ‘sieraad’ en ‘as’ uit dezelfde letters, maar dan in een andere volgorde: pe’er en epr. Dat betekent dat de HEERE niet vreugde geeft in plaats van droefheid, maar nog meer, dat Hij hun droefheid verandert in vreugde. Dat wat oorzaak is van hun droefheid van nu, zal oorzaak zijn van hun vreugde!

De HEERE, Die als hun Verlosser zal komen bij Zijn tweede komst, zal hun met vreugde vertroosting brengen, waarbij Hij hun een lofgewaad zal geven in plaats van een kwijnende geest. Alle tekenen van rouw worden weggenomen en in plaats daarvan komen tekenen van vreugde. Als een kledingstuk aan een lichaam, zo zal de lof van de verlosten de uiting zijn van de innerlijke jubel. Als olie en wijn tot hun genezing (vgl. Lk 10:34) zal de Heer het ‘welgelukzalig’ van de bergrede (Mattheüs 5-7) tot het gelovig overblijfsel uitspreken. Zij zullen vergeving van hun zonden kennen (Zc 13:1).

Er zou niet zo’n vreugde zijn als er niet eerst zo’n droefheid was geweest. Nooit schijnt de zon helderder dan na een donkere wolk. Er zal ook een geestelijke verandering door de HEERE worden bewerkt. Zij zullen “eiken van de gerechtigheid” worden genoemd. “Eiken” veronderstellen kracht en groenheid. Zo is het met “gerechtigheid” die het volk zal kenmerken. Dat zullen ze niet zelf bewerken, maar het zal “een planting door de HEERE” zijn tot Zijn verheerlijking (vgl. Js 60:21). Het volk wordt gezien als een woud van grote, krachtige bomen die door geen storm of bijl te vellen zijn.

Js 61:4-9 | Herstel van Israël

4  Zij zullen verwoeste [plaatsen] van weleer herbouwen,
de woeste [plaatsen] van vroeger weer oprichten,
de verwoeste steden vernieuwen,
die verwoest lagen, van generatie op generatie.
5  Vreemden zullen klaarstaan en uw kudden weiden,
vreemdelingen zullen uw akkerbouwers en uw wijnbouwers zijn.
6  Ú echter zult genoemd worden: priesters van de HEERE,
men zal u noemen: dienaren van onze God.
U zult het vermogen van heidenvolken eten,
u zult u beroemen in hun luister.
7  In plaats van uw dubbele schaamte en schande
zullen zij juichen over hun deel.
Daarom zullen zij in hun land het dubbele in erfelijk bezit hebben,
zij zullen eeuwige blijdschap hebben.
8  Want Ik, de HEERE, heb het recht lief,
Ik haat roof bij het brandoffer,
en Ik zal geven dat hun werk in waarheid zal zijn
en Ik zal een eeuwig verbond met hen sluiten.
9  Hun nageslacht zal onder de heidenvolken bekend worden,
en hun nakomelingen te midden van de volken.
Allen die hen zien, zullen erkennen
dat zij een nageslacht zijn dat de HEERE heeft gezegend.

Deze verzen voorzeggen het toekomstig herstel van Israël en zijn verheffing tot een plaats van waardigheid, eer en gezag over de volken. Plaatsen die verlaten en woest zijn, zullen vruchtbaar en dicht bevolkt zijn (vers 4). Nu al komen resten van steden door opgravingen bloot, maar dan zullen ze volledig herrijzen. Zij die hen verdrukt hebben, zullen hen dienen en als herders van hun kudden en landbouwers werken (vers 5). Ze zullen dat graag doen omdat ze in de zegen van dit volk willen delen (vgl. Js 14:1-2). Die zegen komt van God. De volken zullen aan de zegen zien dat God met Zijn volk is (Js 60:10; Zc 6:15).

Het is te wensen dat mensen net zo worden aangetrokken door onze openbaring van de zegen die God ons heeft gegeven. Elke openbaring in het vrederijk heeft voor ons zijn tegenhanger in het geestelijk waarmaken van wat onze geestelijke zegeningen zijn. Daarvan is ook de bedoeling dat daarin gezien wordt dat Gód met ons is, dat de aandacht op Hém gericht wordt. Dat zal mensen aantrekken om ook bij die God te horen.

Israël zelf zal zijn wat Gods bedoeling vanaf het begin voor Zijn volk is, namelijk dat zij een priestervolk zijn, een koninkrijk van priesters (vers 6; Ex 19:6a{345}). Zoals de nakomelingen van Aaron priesterdienst hebben uitgeoefend ten behoeve van heel het volk Israël, zo zal heel het volk Israël in de toekomst priesterdienst uitoefenen ten behoeve van de heidenvolken. Wij zijn dat nu al in positie, maar het is Gods bedoeling dat wij dat ook in praktijk brengen.

Al de naties die hun vermogen altijd hebben gebruikt voor zelfverrijking, zullen dit vermogen naar Israël brengen. Israël zal daarvan genieten. Zoals de priesters vroeger hebben geleefd van alles wat het volk Israël hun bracht, tienden en offers, zo zal Israël als geheel leven van alles wat de heidenvolken hun zullen brengen. Alles waarop de heidenen zich hebben beroemd en wat zij zich van de aarde hebben toegeëigend, zal op Israël overgaan onder de zegen en krachtige bediening van Christus.

Dit onderwerp wordt door Paulus in Romeinen 11 beschreven (Rm 11:13-32). Als de val en het huidige verlies van Israël de rijkdom van de volken betekent door het evangelie van de genade, nog veel groter zal het gevolg van hun volheid zijn, dat wil zeggen, de volle nationale voorspoed en welvaart van Israël. Als dienaar van God zal het volk Israël als het ware Levietendienst verrichten ten behoeve van de heidenvolken (Js 2:3), zodat de heidenvolken onderwijs zullen ontvangen ten aanzien van de wegen en de gedachten van de HEERE.

Ze zullen een dubbel bezit krijgen in het land dat zich zal uitstrekken tot ver buiten de oorspronkelijke grenzen (vers 7). Het zal met hen gaan, zoals het ook met Job is gegaan, die na een tijd van rampspoed het dubbele heeft ontvangen (Jb 42:10-12). Waar zij vroeger in verwarring zijn geweest, voorwerpen van smaad en verachting, zullen ze nu vervuld zijn met een uitzonderlijke en oneindige vreugde. Er zal een dubbele vergoeding zijn voor al hun vroegere lijden, zoals zij ook dubbel hebben ontvangen voor al hun zonden (Js 40:2).

In vers 8 maakt de HEERE duidelijk dat in alle zegeningen Gods eigen kenmerken gehandhaafd zullen worden. Hij verklaart dat Hij het recht liefheeft en dat Hij onrechtmatige roof haat. Hij doelt hiermee op de wrede behandeling die Israël van hun tegenstanders heeft ondergaan. In directe tegenstelling daarmee zal Hij “geven dat hun werk in waarheid zal zijn”. Hij zal ervoor zorgen dat hun werk Hem welgevallig zal zijn en in trouw zal worden verricht. Voor de trouw waarmee ze de HEERE hebben gediend, zullen ze door Hem worden beloond (Mt 10:40-42).

Hij zal een eeuwig verbond met hen sluiten met als resultaat dat de volken hen zullen erkennen als een volk dat door de HEERE gezegend is (vers 9). Hun nageslacht zal roemrijk zijn onder alle volken – een volkomen verandering ten opzichte van de huidige toestand.

Js 61:10-11 | Zeer vrolijk in de HEERE

10  Ik ben zeer vrolijk in de HEERE,
mijn ziel verheugt zich in mijn God,
want Hij heeft mij bekleed met de klederen van het heil,
de mantel van gerechtigheid heeft Hij mij omgedaan,
zoals een bruidegom zich bekleedt met priesterlijk [hoofd]sieraad,
en een bruid zich tooit met haar sieraden.
11  Want zoals de aarde haar gewas voortbrengt,
en zoals een tuin het daarin gezaaide doet opkomen,
zo zal de Heere HEERE gerechtigheid doen opkomen
en lof voor alle volken.

De Spreker in deze verzen is Christus Zelf, hoewel in vereenzelviging met het overblijfsel. Namens hen verklaart Hij Zijn vreugde in de HEERE (vers 10). Op die dag komt de vreugde van Christus volkomen overeen met de vreugde van het gelovig overblijfsel. Hij beziet wat in de komende dag zal worden verwerkelijkt als al vervuld.

De klederen van het heil waarmee de Godvrezenden in Israël zijn bekleed, zijn Zijn eigen klederen. Zoals “een bruidegom zich bekleedt met priesterlijk [hoofd]sieraad, en een bruid zich tooit met haar sieraden”, zo zal de HEERE Zich in Zijn heerlijkheid en schoonheid openbaren in verbinding met Zijn verloste volk. Het ombinden van het hoofdsieraad doet Hij zoals een priester dat doet. Dat spreekt van het feit dat het overblijfsel geschikt gemaakt is om als priester voor Gods aangezicht te verschijnen.

Christus zal dan als de ware Melchizedek verschijnen en handelen in de drievoudige hoedanigheid als Koning, Priester en Bruidegom. Met het oog op de gemeente zal Hij ook handelen als koninklijk Priester (Hb 7:17; 9:11) en als haar hemelse Bruidegom (Ef 5:25-32).

Zoals de aarde haar gewas voortbrengt en zoals de tuin ervoor zorgt dat het in haar gezaaide uitspruit, zo zal “de Heere HEERE” ervoor zorgen dat “gerechtigheid” en “lof” (of roem) tot uitbarsting zullen komen tegenover alle volken. God veroorzaakt de ontkieming van het zaad. De Drager van het zaad is de Knecht van de HEERE.

Al deze processen zijn nu door het evangelie werkzaam onder alle volken, maar de directe toepassing hier is op de toestand van Israël in het duizendjarig vrederijk. Dan zal het gebed van Mozes verhoord worden: “De lieflijkheid van de Heere, onze God, zij over ons” (Ps 90:17a). Dan zal Israël de heerlijkheid van de HEERE aan de volken tonen, namelijk ‘gerechtigheid’ en ‘lof’.

Jesaja 62

Js 62:1-2 | Een nieuwe naam

1  Omwille van Sion zal ik niet zwijgen,
omwille van Jeruzalem zal ik niet stil zijn,
totdat haar gerechtigheid opkomt als een lichtglans,
en haar heil als een brandende fakkel.
2  De heidenvolken zullen uw gerechtigheid zien
en alle koningen uw luister;
u zult met een nieuwe naam genoemd worden,
die de mond van de HEERE bepalen zal.

De verzen 1-6 sluiten direct aan op het vorige hoofdstuk. De profeet, als type van de Messias en het gelovig overblijfsel, zal niet zwijgen en niet stil zijn, totdat “haar gerechtigheid” en “haar heil” voor Sion “als een lichtglans” en “als een brandende fakkel” zullen opgaan (vers 1). Hij kan niet stil zijn zolang Sion nog verdrukt wordt. Maar als haar gerechtigheid en haar heil zijn gekomen, zal er een totaal nieuwe situatie voor het volk zijn ontstaan, waarover in het vorige hoofdstuk ook al is gesproken.

Sion ofwel Jeruzalem is de plaats die God heeft uitgekozen om daar Zijn Naam te doen wonen. Daarom zal Christus niet rusten (vgl. Ru 3:18) totdat Sion geworden is tot een hoofdstad voor de volken, zowel religieus als staatkundig (Ps 48:2-3). Daarom zal Christus niet zwijgen, Hij zal spreken tot God en voorbede doen voor het volk, totdat Hij de zaak tot een einde heeft gebracht, totdat al Gods beloften, die ook wat Sion betreft in Hem ja en amen zijn (2Ko 1:20{346}), vervuld zijn.

De volken zullen een Israël zien dat van de HEERE een nieuwe naam heeft gekregen (vers 2). Nu is het nog zo, dat vanwege hen de Naam van God onder de volken wordt gelasterd (Rm 2:24). Dat verandert als Israël weer Gods volk is en een nieuwe naam heeft. Die nieuwe naam van Israël luidt: “DE HEERE ONZE GERECHTIGHEID” (Jr 33:16). Zo zullen de volken Israël noemen, terwijl zij verbaasd zullen kijken naar de gerechtigheid en de luister van dit eens berooide volk. Koningen die het land hebben veroverd en verwoestingen hebben achtergelaten, zullen de herkregen heerlijkheid van dat land bewonderen.

“DE HEERE ONZE GERECHTIGHEID” is echter ook de Naam van God Zelf in het vrederijk (Jr 23:6{347}). De HEERE en Israël hebben dezelfde naam! Dat komt doordat Jeruzalem straks als de aardse bruid van Christus met Hem verenigd zal zijn. Dan mag Israël als Gods verloste volk ook Zijn Naam dragen.

Js 62:3 | Wat Sion voor de HEERE betekent

3  U zult een sierlijke kroon zijn in de hand van de HEERE
en een koninklijke tulband in de hand van uw God.

De beeldspraak waarin de toestand van Sion in dit vers wordt beschreven, is uitzonderlijk mooi. De stad is “een sierlijke kroon” en “een koninklijke tulband”. De “kroon” wordt gedragen door een koning. De “tulband” is wat de hogepriester draagt (Ex 28:4,39; Zc 3:5). Kroon en tulband worden hier niet gezien op het hoofd, maar de kroon is “in de hand van de HEERE” en de tulband is “in de hand van uw God”. De tweede regel van het vers zegt hetzelfde als de eerste regel, maar met andere woorden. Hierdoor wordt de gedachte versterkt. De Naam “HEERE” legt er de nadruk op dat Hij met Zijn volk in een verbondsrelatie staat. Dat Hij ook “uw God” wordt genoemd, benadrukt dat Hij de enige en almachtige God van Zijn volk is.

De kroon en de tulband zijn kroonjuwelen in Zijn hand. Daarmee wil de Schrift zeggen dat in Zijn hand het volk Israël de kenmerken zal vertonen van koning (kroon) en priester (tulband), net als de Heer Jezus Zelf, Die als de ware Melchizedek zowel Koning als Priester zal zijn.

Er worden twee verschillende Hebreeuwse woorden voor “hand” gebruikt. Het eerste woord is de open hand, die macht aangeeft en het tweede woord is de palm van de hand, die aangeeft dat de hand iets laat zien. Samen stellen zij de intense vreugde van het hart van de HEERE voor in het openbaren van Zijn genade en verlossende macht. We mogen hierin de functies van koninklijk gezag en priesterschap zien die beide in Christus zijn verenigd. Israël zal deze tweevoudige hoedanigheid met Christus delen.

Velen hebben geprobeerd, en de antichrist zal dat als laatste proberen (Op 13:11), om gezag uit te oefenen over zowel het burgerlijke als het godsdienstige leven. Maar zoals dat al de hele geschiedenis van de mensheid is gebleken, zal ook de laatste poging van de antichrist mislukken (Ez 21:26). Alleen in Christus zijn deze twee functies op volmaakte manier met elkaar verbonden en worden door Hem op volmaakte manier uitgeoefend (Zc 6:13).

Js 62:4-5 | Sion weer aangenomen

4  Tegen u zal niet meer gezegd worden: verlatene,
en tegen uw land zal niet meer gezegd worden: woestenij,
maar u zult genoemd worden: Mijn welgevallen is in haar,
en uw land: getrouwde;
want de HEERE verlangt naar u,
en uw land zal getrouwd worden.
5  Want [zoals] een jongeman trouwt met een jonge vrouw,
[zo] zullen uw kinderen trouwen met u;
[zoals] een bruidegom zich verblijdt over [zijn] bruid,
[zo] zal uw God Zich over u verblijden.

In de komende dag zal Jeruzalem niet meer de “verlatene” genoemd worden en het land zal niet langer “woestenij” genoemd worden (vers 4). De stad krijgt namen die uiting geven aan de liefde van het hart van de HEERE voor haar. Ze wordt genoemd “Mijn welgevallen is in haar”, wat de vertaling is van hefziba, de naam van de vrouw van Hizkia, de moeder van Manasse (2Kn 21:1) en tijdgenoot van Jesaja.

Hij noemt het land “getrouwde”. Hij heeft het land een tijd niet als zodanig kunnen erkennen vanwege haar ontrouw (vgl. Hs 1:9{348}). Als zij zich heeft bekeerd, zal Hij de huwelijksband, die Hij nooit verbroken heeft, weer openlijk erkennen (vgl. Hs 2:18-19{349}).

Zijn liefde zal net zo sterk en vol zijn als de liefde van een pasgetrouwde (vers 5). De gedachte in elk deel van dit vers is die van het winnen van een onvervreemdbaar recht door de bruidegom om ‘te hebben en te houden’.

Js 62:6-7 | Aanhoudende voorbede

6  Op uw muren, Jeruzalem, heb Ik wachters aangesteld.
Nooit zullen zij zwijgen, heel de dag en heel de nacht niet.
U die [het volk] aan de HEERE doet denken,
gun u geen rust.
7  Ja, geef Hem geen rust,
totdat Hij Jeruzalem gegrondvest heeft
en gesteld heeft
tot een lof op aarde.

Met het oog op dit alles heeft de HEERE wachters op de muren van Jeruzalem aangesteld die dag en nacht bij de HEERE tussenbeide treden voor de stad. Ze roepen tot Hem met het oog op de treurige toestand waarin Jeruzalem verkeert, totdat Zijn voornemens met betrekking tot Zijn aardse volk zijn vervuld (verzen 6-7). De HEERE zegt met het aanstellen van wachters als het ware dat Hij Zelf de voorbede heeft geregeld. De wachters symboliseren hen die bidden voor de vrede van Jeruzalem. Daarmee tonen zij opnieuw aan dat zij verenigd zijn met de HEERE, eensgezind met Hem in het zoeken naar het herstel van Israël (vgl. vers 1).

Die speciale voorbede zou onze voortdurende bezigheid moeten zijn met het oog op onze situatie als gelovigen die ook in een eindtijd leven te midden van de puinhopen van het christelijk getuigenis (1Pt 4:7{350}). Net als zij Hem geen rust gunnen, moeten wij dat ook niet doen, maar voortdurend bij Hem aandringen in de gebeden voor Zijn volk (vgl. Lk 11:5-10; 18:1-8).

Js 62:8-9 | Jeruzalem wordt nooit meer prijsgegeven

8  De HEERE heeft gezworen bij Zijn rechterhand
en bij Zijn sterke arm:
Nooit zal Ik uw koren meer geven
als voedsel aan uw vijanden,
en nooit zullen vreemdelingen [meer] uw nieuwe wijn drinken
waarvoor u zich ingespannen hebt!
9  Maar wie het inzamelen, zullen het eten
en de HEERE prijzen,
en wie hem oogsten, zullen hem drinken
in de voorhoven van Mijn heiligdom.

Deze verzen geven het antwoord op de gebeden. Het antwoord ligt vast, maar Hij wil voor de vervulling van Zijn voornemen de voorbede van de Zijnen gebruiken. De Heer wil gebeden zijn. Het kennen van de wil van God maakt niet passief, maar brengt juist tot het gebed dat die wil ook zal worden uitgevoerd. God spoort door Zijn Geest gelovigen aan om dingen van Hem te bidden die Hij besloten heeft om te geven. Dat is bidden in de Heilige Geest (Jd 1:20).

Hier verklaart de HEERE met een eed dat de heidense machten nooit meer het land zullen plunderen (Js 10:13-14) en de rechtmatige eigenaren zullen beroven van de resultaten van hun gezwoeg (vers 8). Ze zullen genieten van de oogst en de HEERE ervoor loven (vers 9).

Dit herinnert ons er op een krachtige wijze aan dat wij er een gewoonte van zullen maken om de Heer dagelijks te danken voor alles wat Hij ons aan materiële welvaart geeft in de vorm van eten. Onze dankzegging voor de maaltijd mag nooit een formaliteit worden. Het moet komen uit een hart dat zich altijd bewust is van de goedheid van God. Het voedsel dat wij eten wordt “geheiligd door Gods Woord en door gebed” (1Tm 4:4-5).

Verder zullen zij die in de komende dag de wijn hebben ingezameld die “drinken in de voorhoven van Mijn heiligdom”. Zij zullen met vreugde opgaan naar het huis van de HEERE met harten die overstelpt zijn van dankbaarheid.

Js 62:10 | Oproep uit Babel weg te trekken

10  Ga door, ga door, de poorten door,
bereid de weg voor het volk,
verhoog, verhoog de gebaande weg,
zuiver [hem] van stenen,
steek een banier omhoog boven de volken.

Het voortdurend opgaan naar het huis van de HEERE in het vorige vers krijgt in dit vers een levendige vooruitblik in een bevel dat nog moet worden uitgevaardigd. Om in Gods huis te komen en de Messias te zien zal Zijn volk door de poorten van Jeruzalem gaan. De weg daarheen moet worden bereid, dat wil zeggen dat deze van hindernissen moet worden vrijgemaakt (vgl. Js 40:3; 57:14). Er zal een verhoogde baan, een koninklijke weg, worden aangelegd waarlangs men naar Israël gaat. Dit heeft ook een geestelijke toepassing, want ook elke hindernis voor een geestelijke zegen zal uit het hart van Israël worden verwijderd.

Onder de banier van de Messias, dat is onder Zijn bescherming, zullen ze door de landen van heidense volken trekken. Zo zijn wij weggetrokken uit het geestelijk Babylon onder de banier van het evangelie op weg naar het hemelse Jeruzalem, terwijl wij door de wereld trekken waar misleidende struikelblokken uit de weg moeten worden geruimd die onze voortgang willen hinderen.

Alles wat een struikelblok vormt, alles wat het genot van een vrije en voortdurende toegang tot de troon van de genade hindert, alles wat onze gemeenschap met God in de weg staat, moet worden weggedaan. Vaak is er veel rommel die moet worden opgeruimd, zoals wereldse verbindingen en vleselijke verlangens.

Js 62:11-12 | De HEERE komt als Verlosser

11  Zie, de HEERE heeft het doen horen
tot aan het einde der aarde:
Zeg tegen de dochter van Sion:
Zie, uw heil komt,
zie, Zijn loon heeft Hij bij Zich
en Zijn arbeidsloon gaat voor Hem uit.
12  Zij zullen hen noemen: het heilige volk,
de verlosten van de HEERE,
en u zult genoemd worden: Gezochte,
Stad die niet verlaten is.

Deze verzen beschrijven de vervulling van de beloften voor Israël. De stem van de HEERE zal over de hele aarde klinken om bekend te maken dat het heil voor Sion is gekomen (vers 11). Het heil is hier een Persoon. Hij komt! Het ‘heil’ is in het Hebreeuws yasha, een woord dat terugkomt in de naam Jezus. Jezus betekent ‘de HEERE is heil’. Als Hij komt, komt Hij ook met loon voor hen die Hem trouw zijn gebleven (Op 22:12{351}).

De volken zullen Israël erkennen als “het heilige volk, de verlosten van de HEERE” (vers 12). De stad die door niemand is gezocht, maar is veracht, zal “Gezochte, Stad die niet verlaten is”, worden genoemd. Velen zullen naar die stad gaan om haar heerlijkheid en schoonheid te zien. Ze zullen de wonderen van Gods genade en kracht erin geopenbaard zien. De stad zal vol mensen zijn en de straten zullen gevuld zijn met vrolijk spelende jongens en meisjes (Zc 8:4-5{352}).

Jesaja 63

Js 63:1-6 | De HEERE oordeelt de volken

1  Wie is Deze Die uit Edom komt,
in helrode kleding uit Bozra,
Die luisterrijk is in Zijn gewaad,
Die voorttrekt in Zijn grote kracht?
Ik ben het, Die spreek in gerechtigheid,
Die machtig ben om te verlossen.
2  Waarom is dat rood aan Uw gewaad,
en is Uw kleding als [die] van iemand die de wijnpers treedt?
3  Ik heb de pers alleen getreden;
er was niemand uit de volken met Mij.
Ik heb hen vertreden in Mijn toorn,
hen vertrapt in Mijn grimmigheid.
Hun bloed is op Mijn kleding gespat,
heel Mijn gewaad heb Ik besmet.
4  Want de dag van de wraak was in Mijn hart,
het jaar van Mijn verlosten was gekomen.
5  Ik keek rond, maar er was niemand die hielp;
Ik ontzette Mij, want er was niemand die ondersteunde.
Daarom heeft Mijn arm Mij heil verschaft,
en Mijn grimmigheid, die heeft Mij ondersteund.
6  Ik heb de volken vertrapt in Mijn toorn,
Ik heb hen dronken gemaakt in Mijn grimmigheid,
Ik heb hun bloed ter aarde doen neerdalen.

Deze verzen bevatten een dialoog tussen het verloste overblijfsel van Israël, bevrijd van hun grote verdrukking, en de HEERE. Het is de tijd van Christus’ persoonlijke tussenkomst om de heidenen te verslaan die zich onder de antichrist in Israël hebben verzameld. Daarom volgt dit gedeelte terecht na de Goddelijke beloften van het vorige hoofdstuk.

Het Joodse volk, bevrijd van hun vijanden, stelt met verbazing over Zijn kracht en heerlijkheid de vraag Wie de grote Bevrijder is (vers 1). Hij is de Overwinnaar, Die komt aan het hoofd van Zijn legers (Op 19:13-14{353}). Maar waarom komt Hij van Edom en Bozra? Het antwoord op deze vraag vinden we door Psalm 29:1-8 met Daniël 11:45 te vergelijken (Ps 29:1-8; Dn 11:45). In Daniël 11:45 is sprake van de militaire basis van de koning van het noorden, nadat hij van het veroveren van Egypte is teruggekomen. Hij heeft zich daar gelegerd om van daaruit de verzamelde legers van het herstelde Romeinse rijk, dat is West-Europa, te verslaan. Al de heidenvolken zijn dan verzameld voor de oorlog in het dal van Harmagedon (Op 16:16{354}).

Psalm 29 beschrijft profetisch het verslaan van al die naties door de kracht van de stem van de HEERE. Het verslaan begint in Libanon (Ps 29:5-6) en gaat verder naar Kades, waarvan het centrum Bozra in Edom is. De verdelging is snel en compleet. De afstand van Sirjon in Libanon tot Bozra in Edom is, uitgedrukt in stadiën, zestienhonderd stadiën, dat is ongeveer driehonderd kilometer; één stadie is ca. honderdvijfentachtig meter. Dit is precies de afstand die in Openbaring 14 wordt genoemd in een gedeelte dat overeenkomt met wat we hier in Jesaja lezen (Op 14:20{355}). Het gaat in beide gedeelten over de wijnpersbak van de totale, niets sparende toorn van God. De harmonie van de verschillende delen van de Schrift wordt hierdoor weer eens duidelijk geïllustreerd.

In antwoord op de vraag van het volk zegt de HEERE: “Ik ben het, Die spreek in gerechtigheid, Die machtig ben om te verlossen.” “Die spreek” komt overeen met “de stem van de HEERE” in Psalm 29 (Ps 29:3-8; vgl. Ps 2:5) en “het zwaard dat kwam uit de mond van Hem Die op het paard zat” in Openbaring 19 (Op 19:21). Zijn gerechtigheid zal dan geopenbaard worden in de bevrijding van Zijn aardse volk.

In vers 2 stellen ze een nieuwe vraag. Het antwoord van de HEERE in de verzen 3-4 maakt de tijd van de gebeurtenis duidelijk, namelijk dat het gaat om de definitieve vernietiging van de heidense machten vlak voor het vrederijk. Dit levendige beeld van het treden van de wijnpers wordt ook in andere gedeelten beschreven (Jl 3:9-16; Op 14:17-20; 19:15).

Het is het beeld van de oosterse wijnpersbak. De ingezamelde druiven worden met de blote voeten geperst, zodat het rode sap eruit vloeit. De kleding van de wijnperser wordt daardoor besmeurd met het rode sap. Het is er een beeld van dat het oordeel door God Zelf wordt voltrokken. Tevens is daar een woordspeling, want ‘Edom’ betekent ‘rood’. Bozra, de hoofdstad van Edom, is een woord dat verwant is met batsar dat betekent ‘inzamelen van druiven’.

Hier worden jaar en dag weer tegenover elkaar gesteld (vgl. Js 61:2). De tijd van de wraak van de HEERE is kort (Rm 9:28{356}). Tegelijkertijd is deze wraak het begin van een tijdperk waarin de vijand van Israël voorgoed verslagen is: “Het jaar van Mijn verlosten was gekomen.”

Zijn antwoord gaat verder in de verzen 5-6. Het blijkt dat Hij alleen is in Zijn grote liefde voor Zijn volk. Niemand deelt daarin met Hem (vgl. Js 59:16). Waar Hij ook kijkt, er is niemand die Zijn volk helpt. Tot Zijn ontzetting moet Hij constateren dat er niemand is die Zijn volk ondersteunt. Daarom zal Hij alleen de zaak van Zijn volk behartigen en het voor hen opnemen. Als een eenzame, maar oppermachtige Strijder, tegen Wie alle verzet volkomen zinloos is, stort Hij Zijn toorn uit over Zijn vijanden en die van Zijn volk. Hij geeft Zijn vijanden de wijn van Zijn gramschap te drinken, waardoor zij dronken worden en neervallen.

Js 63:7-9 | De trouw van de HEERE bezongen

7  Ik zal de goedertierenheid van de HEERE in herinnering roepen,
de loffelijke daden van de HEERE,
naar alles wat de HEERE voor ons heeft gedaan,
de grote goedheid voor het huis van Israël,
die Hij hun bewezen heeft naar Zijn barmhartigheid
en naar de veelheid van Zijn goedertierenheid.
8  Want Hij zei: Zij zijn immers Mijn volk,
kinderen [die] niet zullen liegen!
Zo werd Hij hun tot een Heiland.
9      In al hun benauwdheid
was Hij benauwd;
de Engel van Zijn aangezicht heeft hen verlost.
Door Zijn liefde en door Zijn genade
heeft Híj hen bevrijd;
Hij hief hen op en droeg hen
al de dagen van weleer.

Vanaf vers 7 lezen we, in een gedeelte dat doorloopt tot het eind van Jesaja 64, wat de Geest van de profetie het overblijfsel in de mond legt. Het wordt uitgesproken door de representant van Zijn volk, ten tijde van de verlossing die in de voorgaande zes verzen is beschreven. In Jesaja 65-66 vinden we het antwoord van de HEERE.

Het is treffend om te zien hoe de Geest al de gevoelens van een trouw Israëlitisch hart, van een beangstigd, maar toch vertrouwend hart tot uitdrukking brengt. Dit hart herinnert zich de goedheden uit het verleden. Het is echter in het heden terneergedrukt door de huidige ellende en erkent de opstandigheid waaraan zij zich schuldig hebben gemaakt. Ondanks dat alles beroept het zich op de onveranderlijke trouw van Gods liefde. Het is een gebed in verbinding met de goedheid van de HEERE die Hij in de verlossing heeft getoond. Daarom begint het met een lofprijzing. Deze taal past ook ons vanwege de hemelse en geestelijke bevrijdingen en zegeningen die ons verleend zijn, naast alle aardse ontfermingen die ons deel zijn.

Dit vers begint en eindigt met de goedertierenheid van de HEERE, dat wil zeggen Zijn trouw aan het verbond, gegrond op het werk van de Middelaar. Dit woord ‘goedertierenheid’, chesed, is de trouw, de genadebewijzen (Js 55:3) die God in Zijn verbond bewijst aan Zijn volk. Het overdenken van de goedertierenheid van de HEERE raakt het hart van het overblijfsel en leidt hen tot bekering (Rm 2:4).

In vers 8 neemt het overblijfsel de woorden van de HEERE in de mond waarin Hij Zijn waardering uit voor Zijn verloste volk. Dit volk is het rechtvaardige overblijfsel dat op Zijn verlossing heeft gewacht in de tijd van de grote verdrukking. Er staat dat het gelovig overblijfsel “kinderen” zijn “[die] niet zullen liegen”. Liegen betekent hier ontrouw aan het verbond met de HEERE. Zij zijn trouw geweest in tegenstelling tot de velen die zich afvallig aan de antichrist hebben gehecht. Vanwege hun trouw is Hij hun Verlosser geworden.

Hoe Hij in die verlossing te werk is gegaan, zegt de profeet in vers 9. In een ver verleden, toen Israël met berouw over hun zonden als gevolg van de kastijding van de HEERE, tot Hem terugkeerde, “kon Zijn ziel de moeite van Israël niet langer verdragen” (Ri 10:16). Zo zullen in de komende tijd van Jakobs benauwdheid Zijn handelingen tot doel hebben zowel het verslaan van hun vijanden als het wegnemen van Zijn kastijdende hand op de vastgestelde tijd.

Deze verklaring openbaart de tedere gevoelens van de HEERE. Zijn tuchtigingen worden altijd in liefde toegediend (Hb 12:5-11). “Want niet van harte verdrukt Hij en bedroeft Hij mensenkinderen” (Kl 3:33). Het smart Hem als zij van Hem afwijken. Het smart Hem ook als Hij gedwongen wordt hen te kastijden.

Dan komt de wijze waarop Hij met Zijn bevrijdende macht te werk is gegaan: “De Engel van Zijn aangezicht heeft hen verlost. Door Zijn liefde en door Zijn genade heeft Híj hen bevrijd.” Hier wordt niet alleen maar gedacht aan de toekomstige verlossing, maar er wordt ook gedacht aan Zijn handelingen in het verleden. De tegenwoordigheid van God bij Zijn volk was in de wolkkolom en de vuurkolom en in de tabernakel, en de Engel was niemand anders dan Christus Zelf (Gn 48:16; Ex 23:20,23; 32:34; 33:2). Zijn aanwezigheid was meer dan het louter tegenwoordig zijn van God in hun midden. Het betekende de openbaring van Hem Zelf in en door de Engel Die hen vergezelde.

Het beeld van het optillen en dragen al de dagen van ouds roept een gedeelte uit het lied van Mozes in herinnering (Dt 32:10-12{357}). Daar verhaalt hij Gods goedheid tijdens hun reis door de woestijn.

Js 63:10-14 | Leiding van de HEERE

10  Zíj daarentegen zijn ongehoorzaam geworden
en hebben Zijn Heilige Geest bedroefd.
Daarom is Hij voor hen veranderd in een vijand,
Hij Zelf heeft tegen hen gestreden.
11  Toch dacht Hij aan de dagen vanouds,
aan Mozes, aan Zijn volk.
[Maar nu,] waar is Hij Die hen deed opgaan uit de zee
met de herders van Zijn kudde,
waar is Hij Die Zijn Heilige Geest
in hun midden stelde,
12  Die Zijn luisterrijke arm heeft doen gaan
aan de rechterhand van Mozes,
Die het water voor hun [ogen] doormidden spleet
om Zich een eeuwige Naam te maken,
13  Die hen deed gaan door de diepe wateren?
Als een paard in de woestijn struikelden zij niet,
14  als een dier [dat] in de vallei afdaalt,
heeft de Geest van de HEERE hun rust gegeven.
Zo hebt U Uw volk geleid
om U een luisterrijke Naam te maken.

Het bedroeven van de Heilige Geest is een zonde waarvoor ook wij worden gewaarschuwd (vers 10; Ef 4:30{358}). Het is een van de bewijzen dat de Heilige Geest niet slechts een kracht is, want die kun je niet bedroeven, maar een Persoon, want alleen een persoon kan bedroefd worden.

De naam “Heilige Geest” komt in het Oude Testament slechts drie keer voor, terwijl die Naam in het Nieuwe Testament juist vaak voorkomt. Daarom is het opmerkelijk dat in deze enkele verzen die Naam twee keer voorkomt. [De derde keer is in Psalm 51 (Ps 51:13)]. Hierdoor weet ook de oudtestamentische gelovige van het bestaan en het werk van de Heilige Geest en wij kunnen er ook veel van leren.

Elke zonde bedroeft de Heilige Geest. Het volk zou niet liegen (vers 8), het zou niet ontrouw worden. Helaas, vers 10 laat zien dat het tegendeel gebeurt en dat het volk daarin volhardt. Dat kan de HEERE niet gelaten aanzien. Zijn houding ten opzichte van hen moet daardoor veranderen van een liefdevolle verzorger die het voor hen opneemt, in een vijand die tegen hen strijdt.

Toch is Hij steeds met Zijn Heilige Geest in hun midden ten goede voor hen werkzaam geweest. Daaraan herinnert Jesaja het volk (verzen 11-14). Deze verzen stellen de andere kant van Gods handelingen voor en wel Zijn barmhartigheid voor hen ten tijde van de verlossing uit Egypte en het geven van rust aan hen, zodat Zijn Naam “luisterrijk” wordt. Aan die luisterrijke Naam herinnert Jesaja de HEERE aan het eind van vers 14, wat de inleiding vormt op het gebed dat volgt.

Jesaja vraagt waar de HEERE is, Die Zijn herders, Mozes en Aäron, aan het hoofd van het volk door de Schelfzee heen heeft gevoerd (vers 11b). Het doet denken aan de Heer Jezus Die als Degene Die uit de doden is teruggebracht “de grote Herder van de schapen” (Hb 13:20) wordt genoemd. Dit is wat in beeld in de Schelfzee wordt voorgesteld en waar Mozes een type is van de Heer Jezus als de Herder van Zijn volk.

Hierna volgt een verwijzing naar de Heilige Geest, wat ook al zo nieuwtestamentisch klinkt, want na de verlossing uit de macht van de zonde en het aannemen van het evangelie komt de Heilige Geest in de gelovige wonen (Ef 1:13{359}). In het Oude Testament woont de Heilige Geest niet in de gelovige, maar Hij werkt in hem. Pas na de dood, opstanding en verheerlijking van de Heer Jezus is de Heilige Geest op aarde komen wonen, in de gemeente en in de gelovige als lid van de gemeente.

Js 63:15-19 | Nood als pleitgrond

15  Kijk [neer] uit de hemel en zie
uit Uw heilige en luisterrijke woning.
Waar zijn Uw na-ijver en Uw machtige daden,
Uw innerlijke bewogenheid
en Uw barmhartigheid? Ze houden zich jegens mij in.
16      Toch bent U onze Vader,
want Abraham weet van ons niet
en Israël kent ons niet.
U, HEERE, bent onze Vader;
onze Verlosser van oude tijden af is Uw Naam.
17  HEERE, waarom doet U ons afdwalen van Uw wegen?
[Waarom] verhardt U ons hart, zodat wij U niet vrezen?
Keer terug omwille van Uw dienaren,
de stammen van Uw eigendom.
18  [Slechts] korte tijd heeft Uw heilig volk [het] in bezit gehad.
Onze tegenstanders hebben Uw heiligdom vertrapt.
19  Wij zijn geworden [als mensen] over wie U van oude tijden af niet hebt geheerst,
die niet naar Uw Naam zijn genoemd.

Tot vers 14 heeft het volk teruggekeken naar de trouw van God en hun eigen ontrouw. Vanaf vers 15 spreekt dit gelovig overblijfsel over hun nood in het heden. Het gebed om verlossing en bevrijding (vers 15) begint met de vraag of de HEERE vanuit “de hemel” wil neerkijken en wil zien uit Zijn “heilige en luisterrijke woning” (vgl. 1Kn 8:44-53).

De vraag geeft aan dat Hij, Die met Zijn volk is geweest en Zijn tegenwoordigheid en kracht heeft geopenbaard, Zich heeft teruggetrokken en nu alleen in Zijn hemelse woonplaats kan worden genaderd. Zijn heiligheid en Zijn luister worden speciaal genoemd vanwege het contrast met de goddeloosheid en schande van het volk. Deze houding van afstand beluisteren we in wat Jesaja zegt, waarbij hij zich met het volk identificeert: “Waar zijn … Uw innerlijke bewogenheid en Uw barmhartigheid? Ze houden zich jegens mij in.”

Als Gods volk in benauwdheid is vanwege hun afdwaling, gaan Gods handelingen in tucht niet ten koste van Zijn medelijden. De HEERE kastijdt wie Hij liefheeft (Sp 3:11-12; Hb 12:6). Hij verlangt ernaar de verdrukking van Zijn volk weg te nemen, maar moet soms Zijn barmhartigheden inhouden. Het is opmerkelijk dat Jesaja van zichzelf spreekt als een voorwerp van deze handelingen en zich op deze wijze met de toestand van het volk een maakt. We zien dit ook bij Mozes (Ex 32:31-32) en bij Paulus (Rm 9:2-3). Zo is het met iedere ware voorspraak in tijden dat het volk van God zich in een geest van afwijking van Hem bevindt.

De profeet doet op diezelfde basis in vers 16 een beroep op de verbinding van God met Zijn volk. Hij doet geen beroep op grond van het verbond van de wet van Mozes (vers 11). Hij doet een beroep op grond van Gods onvoorwaardelijke beloften aan Abraham (Gn 15:17-18). De HEERE heeft Zijn aardse volk verkregen door Zijn scheppende macht en liefdevolle raadsbesluit. Hij is hun Vader.

Dit is niet ‘Vader’ in de nieuwtestamentische zin van het woord. In het Nieuwe Testament is de Vader allereerst de eeuwige Vader van de eeuwige Zoon. Vervolgens is Hij ook de Vader van de gelovigen, die de Zoon als hun leven hebben ontvangen. Zij zijn door het geloof in de Heer Jezus verzegeld met de Heilige Geest en spreken Hem door de Geest met “Abba, Vader” aan (Rm 8:15-16; Gl 4:6). In die verhouding kon de gelovige pas komen, nadat de Heer Jezus het werk op het kruis had volbracht (Jh 20:17).

Jesaja spreekt over de HEERE als de Vader van Zijn volk in de zin van hun oorsprong (vgl. Js 64:8; Dt 32:6; Jr 3:19; 31:9; Ml 2:10; vgl. Ex 4:22; Dt 14:1; Hs 11:1). Abraham en Israël, dat is Jakob, zijn wel hun voorvaders, maar zij hebben niet van het bestaan van het volk als hun nakomelingen geweten. Zij kenden hen niet, zij konden niet naar hen omzien en zich over hen ontfermen. Ontslapen heiligen kunnen geen voorspraak zijn voor wie dan ook.

Met de HEERE is dat echter heel anders. De verhouding tussen Hem en Zijn volk is niet te ontbinden. Daarom zegt Jesaja: “U, HEERE, bent onze Vader.” Hij weet van Zijn volk en kent hen. Hij is hun Verlosser in de raadsbesluiten van oudsher en in Zijn genadige handelingen in het verleden.

Het gebed in vers 17 bevat een treffende smeking. Jesaja legt hiermee niet de verantwoordelijkheid bij God voor de zonde van Zijn volk. God laat alleen hen afdwalen die hardnekkig hebben geweigerd zich aan Zijn geboden te houden. Hij geeft hen over aan de gevolgen van hun eigen gekozen weg, waarop het onmogelijk is om te geloven en in Zijn vrees te wandelen. Een duidelijk voorbeeld hebben we in de farao (Ex 7:13; 8:19,32; 9:7,12). Pas als de farao meerdere malen zelf zijn hart heeft verhard, verhardt God zijn hart.

Het merendeel van het volk heeft een verhard hart. Er zijn echter sommigen die trouw blijven. Met het oog op hen doet de profeet een tweevoudig beroep. Hij vraagt voor hen als “Uw dienaren” en als “de stammen van Uw eigendom”. Het volk heeft slechts voor een “korte tijd” het beloofde land “in bezit gehad” (vers 18). Het volk is langer in ballingschap geweest dan het in het beloofde land heeft gewoond. Tegenstanders als de Babyloniërs en de Romeinen hebben het heiligdom van de HEERE vertrapt.

Met “de tegenstanders” wordt hier de koning van het noorden bedoeld, de Assyriërs, die aan het einde van de grote verdrukking het land en het heiligdom zullen gaan verwoesten. Jesaja erkent ook dat het volk daardoor gelijk is geworden aan de heidenvolken (vers 19) en dat daarom de HEERE hen heeft moeten behandelen als de volken.

Gelovigen moeten ervoor waken dat zij niet de wil van de Heer verlaten en aan de wereld gelijkvormig worden. Aanhoudende lauwheid als in de gemeente in Laodicéa zal ertoe leiden dat zij gaan lijken op de onbekeerde mensen. Dan moet de Heer Zich terugtrekken en gaat Hij buiten de deur staan (Op 3:15a{360},20a{361}).

Jesaja 64

Js 64:1-5 | Roep om Gods optreden

1  Och, dat U de hemel zou openscheuren, dat U zou neerdalen,
dat de bergen voor Uw aangezicht zouden wegsmelten,
2  zoals vuur kreupelhout aansteekt,
[en] vuur het water laat opborrelen,
om Uw Naam aan Uw tegenstanders bekend te maken!
Laat [zo] de heidenvolken voor Uw aangezicht sidderen.
3  Toen U ontzagwekkende dingen deed, [die] wij niet verwachtten,
daalde U neer; voor Uw aangezicht smolten de bergen weg.
4  Ja, van oude tijden af heeft men het niet gehoord,
men heeft het niet ter ore genomen
en geen oog heeft het gezien, behalve U, o God,
[wat] Hij doen zal voor wie op Hem wacht.
5  U ontmoet wie zich [in U] verblijdt, wie gerechtigheid doet,
wie op Uw wegen aan U blijven denken.
Zie, Ú was zeer toornig, want wij hadden gezondigd.
[Maar] in deze [wegen] is de eeuwigheid en zouden wij verlost zijn geweest.

Dit hoofdstuk vervolgt het gebed van de profeet. Hij roept tot God dat Hij Zijn kracht manifesteert tegen Zijn vijanden, zodat de heidense machten – de koning van het noorden en zijn bondgenoten – zullen beven in Zijn tegenwoordigheid (verzen 1-3). De taal herinnert aan de wijze waarop de HEERE Zijn tegenwoordigheid en macht manifesteerde bij de Sinaï. Toen beefde de berg bij Zijn aanwezigheid, Hij daalde neer op de berg in vuur; rook steeg op als uit een oven (Ex 19:16-19). Door toen op deze wijze Zijn Naam aan Zijn volk te openbaren deed Hij hen beven. Zou Hij nu niet Zijn macht en oordeel tegenover Zijn vijanden openbaren? Hij zal dat doen in de eindtijd, als de Heer Jezus terugkomt voor Zijn volk.

De ‘bergen’ spreken van de volken als een gevestigde macht, terwijl het ‘water’ net als de ‘zee’ wijst op dezelfde volken, maar dan in hun onrust en opstand tegen de regering van God (Op 17:15). Het ‘vuur’ spreekt van het oordeel. Dit vuur zal de bergen doen smelten en het water doen opborrelen. Het gelovig overblijfsel vraagt hier in beeldende taal of God de vijand wil oordelen.

Dit gebed is gebaseerd op het feit van de absoluutheid en uniekheid van God en Zijn eigenschappen en van de wegen van genade tegenover hen die in vrees voor Hem wandelen, die Hem in gedachtenis houden en Hem wensen te behagen (verzen 4-5a). Dat Hij hun tegemoetkomt, betekent dat Hij naar voren komt om hun Zijn gunst te bewijzen (vgl. Gn 32:1). Vers 4 wordt door Paulus in 1 Korinthiërs 2 aangehaald (1Ko 2:9), maar hij kan eraan toevoegen: “Want ons heeft God het geopenbaard door de Geest; want de Geest onderzoekt alle dingen, zelfs de diepten van God” (1Ko 2:10). Wij mogen in het geloof nu al de toekomstige dingen zien die Hij heeft bereid voor hen die Hem liefhebben. Hetzelfde geldt voor het gelovig overblijfsel straks.

Wat God heeft bereid voor de Zijnen, hadden we nooit kunnen horen – “ter ore genomen” – van voorgaande generaties. Traditie of overlevering konden dat niet meedelen. Het was ook nooit door ons ontdekt door eigen waarneming – “geen oog heeft het gezien”. Het is ons alleen bekend geworden door de openbaring van God door Zijn Geest, waardoor wij het nu weten.

Voor een ongelovige die de Geest van God niet bezit en alleen maar af kan gaan op zijn denkvermogen, is het ondenkbaar dat de HEERE zou optreden ten behoeve van Zijn volk Israël. Israël heeft gekozen voor de antichrist als zijn koning, de tempel is ontheiligd door de gruwel van de verwoesting, het volk is afgeslacht en het land is verwoest door de aanval van de koning van het noorden. Maar het gelovig overblijfsel rekent op de trouw van God aan Zijn beloften. Het optreden van God ten behoeve van het gelovig overblijfsel gaat ons logisch denkvermogen te boven. Deze raadsbesluiten van God zijn alleen bestemd voor hen die door het geloof Hem vertrouwen, die Hem liefhebben.

De driedelige combinatie van “verblijdt”, “gerechtigheid” en “aan U blijven denken” (vers 5a) heeft een speciale betekenis. Het is mogelijk in gerechtigheid te wandelen door strikt aan godsdienst vast te houden, zonder dat we ons verblijden in de Heer. Het is mogelijk om gerechtigheid te doen, om te doen wat moreel juist is, zonder werkelijk aan God Zelf te denken.

De Heer verheugt Zich in hen die uit ervaring weten wat gemeenschap met Hem is. Zijn oog is op hen die Hem vrezen. Henoch wandelde met God en kreeg zo het getuigenis dat hij God behaagde (Gn 5:22-24; Hb 11:5). Hij verheugde zich in Hem. Daardoor liep zijn leven van getuigenis in een goddeloze wereld uit op zijn overgaan in de directe tegenwoordigheid van God.

Het vertrouwen van het gelovig overblijfsel is gegrond op de erkenning dat het volk gefaald en gezondigd heeft, eerst door de verwerping van Christus en daarna door het ontvangen van de antichrist. Daarmee erkent het overblijfsel dat God rechtvaardig is om hen te oordelen. Tegelijkertijd verwachten zij door het geloof de verlossing door dezelfde God, Die trouw is aan Zijn beloften. Dit wordt onder woorden gebracht in de volgende verzen.

In vers 5b erkent Jesaja de schuld van zijn volk zowel in het verleden als in de toekomst. Als hij de eeuwen durende toestand van hun afval in herinnering brengt, spreekt hij het vragend uit: “En zouden wij verlost zijn geweest?” De zin kan het best als vraag worden opgevat. Het gaat hier niet om ‘wegen’, maar om een zondige toestand waarin het volk al lange tijd is, wat wordt weergegeven met “de eeuwigheid”. In deze retorische vraag ligt de erkenning dat zij geen recht hebben op bevrijding.

Js 64:6-7 | Erkenning van ongerechtigheden

6  Echter, wij zijn allen als een onreine,
al onze rechtvaardige daden zijn als een bezoedeld kleed
wij allen vallen af als een blad
en onze misdaden voeren ons weg als de wind.
7  Er is niemand die Uw Naam aanroept,
die zich beijvert om U vast te grijpen,
want U verbergt Uw aangezicht voor ons
en U doet ons wegkwijnen in de greep van onze ongerechtigheden.

Ze zijn allen onrein geworden (vers 6). Wat zij voor zichzelf eerst als rechtvaardige daden hebben aangezien, hun orthodoxie, daarvan erkennen ze nu dat het voor de HEERE slechts een bezoedeld kleed is. Pas als ze dat erkennen, kunnen ze de “mantel van de gerechtigheid” aandoen die de HEERE hun geeft (Js 61:10). Ze zijn tot de conclusie gekomen dat ze allen als een blad zijn afgevallen en dat hun misdaden hen als de wind hebben weggevoerd bij de HEERE vandaan.

Dit alles verschaft een waarschuwing met betrekking tot de gevolgen van een hardnekkig afwijken van de wegen van God. Bewuste afval leidt tot een vergeten van God. Zo is het in Israël. Er is niemand die Zijn Naam aanroept, die zich ertoe zet om God aan te hangen (vers 7). Ongevoeligheid voor de zonde bewerkt ongevoeligheid voor Gods rechten en voor Zijn barmhartigheden. Het gevolg van hun afvalligheid is dat God Zijn barmhartigheden van hen heeft teruggetrokken, Zijn aangezicht voor hen heeft verborgen en hen heeft verteerd in hun ongerechtigheden.

Js 64:8-12 | De HEERE en Zijn volk

8  Maar nu, HEERE, U bent onze Vader!
Wij zijn het leem en U bent onze Pottenbakker:
wij zijn allen het werk van Uw handen.
9  HEERE, wees niet al te vertoornd
en denk niet voor eeuwig aan de ongerechtigheid.
Zie, aanschouw toch, wij allen zijn Uw volk.
10  Uw heilige steden zijn een woestijn geworden.
Sion is een woestijn geworden,
Jeruzalem een woestenij.
11  Ons heilig, luisterrijk huis,
waarin onze vaderen U prezen,
is met vuur verbrand;
alles wat ons dierbaar was, is tot een puinhoop geworden.
12  HEERE, zou U Zich om [al] deze dingen inhouden?
Zou U zwijgen en ons al te zeer neerdrukken?

In de werkelijkheid en de kracht van de belijdenis in de vorige verzen herinnert de profeet aan de onvervreemdbare verbinding die de HEERE tussen Zichzelf en Zijn volk tot stand heeft gebracht. Hij herinnert ook aan de wijze waarop Hij hen als hun “Pottenbakker” heeft geformeerd (vgl. Jr 18:1-6; Rm 9:19-21) overeenkomstig Zijn eigen raadsbesluit (vers 8). Dit is ware verootmoediging en gebrokenheid (Js 57:15). Deze belijdenis houdt de mogelijkheid in van een herschepping van het verdorven nationale vat. Dat zal zeker het geval zijn als de Verlosser tot Sion komt.

Zover is het nog niet. Het volk zucht onder de kastijdende hand van de HEERE tot Wie zij vertwijfeld roepen om vermindering van de toorn (vers 9). Het overblijfsel herinnert de HEERE er op aandoenlijke wijze aan dat zij toch Zijn volk zijn. Het gaat toch om Zijn volk, Zijn land, Zijn Naam. De vijand is toegelaten onder de vergeldende hand van God om de steden van het land tot een woestijn en Jeruzalem tot een woestenij te maken (vers 10). De woonplaats van God in Sion, waar vroeger de lofzangen tot eer van de HEERE hebben geklonken, is in vlammen opgegaan (vers 11). In vers 12 horen we het slotpleidooi van de profeet voor bevrijding en herstel. Het antwoord daarop komt in de volgende en tevens laatste twee hoofdstukken van dit boek.

Op korte termijn is de verwoesting door Babel een voorvervulling van deze profetieën. De volle vervulling ervan zal echter plaatsvinden in de toekomst, als Israël verwoest wordt door de komende koning van het noorden.

Jesaja 65

Js 65:1-7 | Uitnodiging van de HEERE

1  Ik ben gezocht door hen die [naar Mij] niet vroegen,
Ik ben gevonden door hen die Mij niet zochten.
Tegen het volk dat Mijn Naam niet aanriep
heb Ik gezegd: Zie, [hier] ben Ik, zie, [hier] ben Ik.
2  De hele dag heb Ik Mijn handen uitgespreid
naar een opstandig volk,
dat de weg gaat die niet goed is,
naar hun [eigen] gedachten;
3  een volk dat Mij voortdurend tot toorn verwekt,
recht in Mijn aangezicht,
door offers te brengen in de tuinen
en een reukoffer te brengen op bakstenen.
4  Zij zitten in de graf[spelonken]
en overnachten bij wie [daar] bewaard worden;
zij eten varkensvlees
en er is kooknat van onrein vlees in hun vaatwerk.
5  Zij zeggen: Blijf waar u bent,
nader niet tot mij, want ik ben heiliger dan u.
Dezen zijn rook in Mijn neus,
een vuur dat de hele dag brandt.
6  Zie, het staat geschreven voor Mijn aangezicht.
Ik zal niet zwijgen, maar Ik zal [het] vergelden,
ja, Ik zal [het] vergelden
in hun boezem
7  uw ongerechtigheden en de ongerechtigheden van uw vaderen tegelijk,
zegt de HEERE,
omdat zij reukoffers hebben gebracht op de bergen
en Mij smaadheid hebben aangedaan op de heuvels.
Daarom zal Ik hun [ook] hun eerstverdiende arbeidsloon uitbetalen
in hun boezem.

Het antwoord van de HEERE op de vragen van het gelovig overblijfsel in het vorige hoofdstuk vinden we nu in dit hoofdstuk en vooral in de verzen 8-9. De toestand van het volk was zo slecht, dat eerst een uitleg over het oordeel dat hen trof nodig is. Zo hardnekkig en onophoudelijk weerstonden ze de genade van God.

Paulus haalt de verzen 1-2 in Romeinen 10 aan uit de Septuaginta. Daar zien we dat hij vers 1 gebruikt om dit vers toe te passen op de heidenen (Rm 10:20{362}). Onder de directe leiding van de Heilige Geest heeft de grote apostel van de volken dit vers voor hen gebruikt, terwijl hij vers 2 aanhaalt om de afvallige toestand van Israël te illustreren (Rm 10:21{363}). Door beide verzen aan te halen verbindt Paulus het aannemen van de volken aan de ongehoorzaamheid van Israël (vgl. Hd 13:46{364}).

Het aannemen van de volken geschiedt nu, in de tijd van genade. Het zal ook plaatsvinden in de toekomst. Dan wordt het evangelie van het koninkrijk gebracht en zal een schare die niemand tellen kan dat evangelie aannemen.

In het gedeelte dat volgt, leveren de verzen 3-4 een vreselijke openbaring van de afgodische praktijken van Gods volk, waarmee ze de HEERE krenken. Daardoor komt Israël niet toe aan het ontvangen van de zegeningen die de volken hebben ontvangen.

Het “zitten in de graf[spelonken]” heeft waarschijnlijk te maken met een vorm van spiritisme waarbij getracht wordt contact te krijgen met de doden. Ze gaan in de nacht naar de kerkhoven om boze geesten te raadplegen in plaats van naar de HEERE te vragen. Daarmee verontreinigen zij zich op een gruwelijke manier.

Zij die deze gruwelen bedrijven, beroemen zich als gebruikelijk op hun speciale heiligheid en houden de niet-ingewijden op een afstand door zich als onbenaderbaar voor anderen op te stellen (vers 5). Ze claimen een valse heiligheid. Hun hele gedrag is een stank voor de HEERE. Het maakt dat de maat van hun zonden vol wordt en roept om de ernstigste rechtvaardige vergelding (verzen 6-7).

Hier zien we het farizeïsme ten voeten uit dat zijn dieptepunt bereikte in de kruisiging van Christus. Vandaag is deze heiligheidsleer ook in de belijdende christenheid aanwezig. We zien die daar, waar afzondering wordt geëist vanuit een claim van superieure heiligheid, een ‘ik ben heiliger dan jij’ houding.

Al hun slechte daden staan in een gedenkboek opgetekend dat voor Zijn aangezicht ligt (vgl. Op 20:12). Hij vergeet er niets van en zal elke gruweldaad met een volstrekt rechtvaardig oordeel straffen. Hetzelfde geldt voor de getrouwen die ook mogen weten dat er een gedenkboek is (Ml 3:16). Daarin staat alle trouw vermeld, die ook volstrekt rechtvaardig zal worden beloond.

Js 65:8-10 | Een overblijfsel en hoop

8  Zo zegt de HEERE:
Zoals wanneer er [nog] sap in een druiventros gevonden wordt
en men zegt: Richt hem niet te gronde,
want er is een zegen in,
zo zal Ik doen ter wille van Mijn dienaren.
Ik zal hen niet allen te gronde richten.
9  Ik zal nageslacht uit Jakob doen voortkomen,
uit Juda een erfgenaam van Mijn bergen;
Mijn uitverkorenen zullen het in bezit nemen
en daar zullen Mijn dienaren wonen.
10  Saron zal tot een schaapskooi worden
en het Dal van Achor tot een rustplaats voor rundvee,
voor Mijn volk, dat Mij gezocht heeft.

In tegenstelling tot het voorgaande maakt de HEERE nu melding van het gelovig overblijfsel, van hen die Zijn trouwe dienaren zijn, ter wille van wie Hij geen algemene verwoesting over het volk zal brengen (verzen 8-10). Tot deze verzen spreekt de HEERE over ‘hen’ in onderscheid met de boeteling die zich voor Hem uitspreekt. Nu gaat de HEERE over het overblijfsel spreken, waarom dit waardevol voor Hem is. Zij, die een voorafschaduwing zijn van het Godvrezende overblijfsel in de toekomst ten tijde van de benauwdheid van Jakob, zijn als een rijpe tros druiven te midden van een verdorven wijngaard die zure druiven oplevert. Uit deze tros druiven zal nieuwe wijn komen, wat de vreugde aangeeft die dit overblijfsel voor Gods hart is.

God ziet dit overblijfsel te midden van de algemene ontrouw. Te midden van alle ontrouw zal de HEERE “nageslacht uit Jakob doen voortkomen, uit Juda een erfgenaam van Mijn bergen” [dat is het land Israël, vgl. Ez 6:2-3]; Mijn uitverkorenen zullen het in bezit nemen en daar zullen Mijn dienaren wonen”. De erfgenaam uit Juda is vooral de Messias, maar ook het overblijfsel als verenigd met Hem. Dit overblijfsel is een zaad, een kern, die zal uitgroeien tot een nieuw groot volk in het vrederijk.

In dit verband worden in vers 10 twee plaatsen bijzonder genoemd. “Saron” is de vlakte met rijke weiden en beroemd om zijn bloemen (Js 35:2) en “het Dal van Achor” is het dal van de hoop (Hs 2:14). Het hele gebied zal een tuin van de HEERE worden, een toneel van vruchtbaarheid en productiviteit voor wie zich vernederen voor God over de zonde die heeft plaatsgevonden. Er is altijd hoop voor hen die zich vernederen voor Gods aangezicht en ernaar zoeken in vrees voor Hem te wandelen (Ps 33:18; 39:8).

Js 65:11-16 | De ontrouwen en de getrouwen

11  Maar u die de HEERE verlaat,
u die Mijn heilige berg vergeet,
u die de tafel gereedmaakt voor de [god] Gad,
u die voor [de god] Meni [de bekers] vult [met] gemengde drank,
12  Ik zal u tellen, [maar] voor het zwaard.
U zult allen moeten neerbukken ter slachting,
omdat Ik geroepen heb, maar u niet geantwoord hebt,
[omdat] Ik gesproken heb, maar u niet geluisterd hebt,
maar gedaan hebt wat slecht was in Mijn ogen,
en gekozen hebt voor wat Mij niet behaagt.
13  Daarom, zo zegt de Heere HEERE:
Zie, Mijn dienaren zullen eten,
maar ú zult hongerlijden.
Zie, Mijn dienaren zullen drinken,
maar ú zult dorst hebben.
Zie, Mijn dienaren zullen verblijd zijn,
maar ú zult beschaamd worden.
14  Zie, Mijn dienaren zullen juichen
vanwege een hart vol vreugde,
maar ú zult schreeuwen vanwege een hart [vol] leed,
en vanwege een gebroken geest zult u weeklagen.
15  U zult uw naam voor Mijn uitverkorenen achterlaten als een vloekwoord
en de Heere HEERE zal u doden,
maar Zijn dienaren zal Hij noemen met een andere naam,
16  zodat wie zich zegenen zal op aarde,
zich zal zegenen in de God van de waarheid,
en wie zweren zal op aarde,
zal zweren bij de God van de waarheid,
omdat de benauwdheden van vroeger vergeten zullen zijn,
omdat zij verborgen zullen zijn voor Mijn ogen.

In vers 11 keert de profetie terug tot de schuldigen die in de verzen 1-7 dreigend worden toegesproken. Zij hebben de HEERE verlaten. Ze denken er niet aan om Hem te aanbidden. In plaats daarvan hebben ze de antichrist aangenomen (Jh 5:43) en zich overgegeven aan afgodische offermaaltijden ter ere van het ‘beest’. Twee voorwerpen van eerbetoon worden genoemd: “Gad”, de geluksgod ofwel Jupiter, en “Meni” de god van het noodlot ofwel Venus.

Zo zijn er, ook nu, talloze mensen die menen dat je in het leven geluk moet hebben en dat het leven door het noodlot wordt bestuurd, hetzij goed, hetzij kwaad. Zij menen dat goden als Gad en Meni hun leven beheersen. Voor de een richten zij een tafel aan en voor de ander schenken ze gemengde wijn in. Die tafel is een afgodentafel en de drinkbeker is die van de demonen.

Paulus heeft mogelijk hieraan gedacht als hij opschrijft wat we in 1 Korinthiërs 10 lezen (1Ko 10:20-21{365}). Het is als een afgodisch onheilig avondmaal dat aan de demonen is gewijd. Het is herkenbaar in de christenheid waar veel heidense elementen in de avondmaalsviering zijn opgenomen. Bijzonder sterk is dat in de rooms-katholieke kerk te zien, die “een woonplaats van demonen” (Op 18:2) wordt genoemd.

In overeenstemming daarmee verklaart de HEERE dat Hij hen zal bestemmen of beschikken – een woord dat de gedachte aan ‘noodlot’ bevat – voor het zwaard. Het zwaard dat door de HEERE als instrument wordt gebruikt, is hier de koning van het noorden en zijn, Arabische of islamitische, bondgenoten. Zoals ze zich buigen voor hun beelden voor hun geluk, zo zullen ze moeten neerknielen om geslacht te worden (vers 12).

Door eenzelfde woordgebruik klinkt in deze verklaring van de HEERE ironie door. Hij zegt dat niet het noodlot hun bestemming beschikt, maar Hij! En Hij is zo lankmoedig voor hen geweest. Hij heeft geroepen, maar zij hebben niet geantwoord. Hij heeft gesproken, maar zij hebben geweigerd te luisteren en weloverwogen gekozen voor wat Hem mishaagt.

In de verzen 13-16 stelt de HEERE op levendige wijze het contrast voor tussen deze trouwelozen en Zijn getrouwen die wandelen zoals het Hem behaagt. De trouweloze massa heeft niet geluisterd toen de HEERE riep, maar deze trouwe dienaren, zij die verbonden zijn met dé Dienaar, de Knecht van de HEERE, hebben wel geluisterd. De HEERE komt op voor Zijn dienaren. Met een “zie” wijst hij de ongehoorzamen op hen. Zijn dienaren zullen eten en drinken en zich verheugen en zingen van blijdschap, terwijl zij, die zich van de HEERE afkeerden, gebrek zullen lijden en schaamte en angst en gebrokenheid van geest zullen kennen (verzen 13-14).

De naam van de goddelozen zal een vloek worden (vers 15). Dat verwijst naar de eed die de priester uitsprak tot een vrouw die werd verdacht van overspel en die hij het bittere water dat de vervloeking meebrengt, moest laten drinken (Nm 5:21-24), want Israël heeft als een overspelige vrouw gehandeld. Daarmee in contrast zal de HEERE Zijn dienaren met een andere naam noemen. Die naam zal een zegen zijn (vers 16).

Die zegen wordt verbonden aan “de God van de waarheid”, letterlijk ‘de God van het amen’. Dat wijst op God als de God Die Zijn Woord vervult en de beloften van Zijn verbond zal waarmaken. Voor ons en alle gelovigen van alle tijden zijn alle beloften van God in Christus “ja” en “amen” (2Ko 1:20; vgl. Op 3:14). In de komende dag zal het verloste volk vaststaan in een krachtige en ononderbroken verbinding met de HEERE.

Dit maakt de dwaasheid, zinloosheid en zondigheid duidelijk van het gaan van onze eigen wegen, het uitvoeren van onze eigen voornemens en het najagen van dingen waarin God geen behagen heeft, in plaats van te luisteren naar Zijn stem en ons te verheugen in het doen van Zijn wil. Door onze wandel met God vervult Hij, en zal Hij vervullen, al de beloften van Zijn Woord. Hij beantwoordt vreugdevol vertrouwen in Hem door een ‘amen’ toe te voegen aan Zijn zekerheid. Een gehoorzaam hart en een vertrouwende geest geven vrede en het genot van de zonneschijn van Zijn aangezicht en de rust van een heilige gemeenschap met Hem.

De HEERE geeft de verzekering dat de vroegere benauwdheden, dat wil zeggen de grote verdrukking, een tijd van benauwdheid voor Jakob (Jr 30:7), vergeten zullen zijn en verborgen zullen zijn voor Zijn ogen. In plaats daarvan voorzegt Hij in de volgende verzen de onuitsprekelijke zegen en vreugde die aan het verloste Israël in de komende duizendjarige dag zal worden bediend.

Js 65:17-25 | Hemel en aarde vernieuwd

17  Want zie, Ik schep een nieuwe hemel
en een nieuwe aarde.
Aan de vorige dingen zal niet [meer] gedacht worden,
ze zullen niet [meer] opkomen in het hart.
18  Maar wees vrolijk en verheug u tot in eeuwigheid
[in] wat Ik schep,
want zie, Ik schep Jeruzalem een vreugde
en zijn volk blijdschap.
19  En Ik zal Mij verheugen over Jeruzalem
en vrolijk zijn over Mijn volk.
Geen stem van geween zal erin meer gehoord worden,
of een stem van geschreeuw.
20  Daar zal niet meer zijn
een zuigeling die [maar enkele] dagen [leeft]
of een oude man
die zijn dagen niet zal volmaken,
want een jonge man zal sterven als een honderdjarige,
maar een zondaar, al is hij honderd jaar, zal vervloekt worden.
21  Zij zullen huizen bouwen en [erin] wonen,
zij zullen wijngaarden planten en van hun vrucht eten.
22  In [wat] zij bouwen, zal geen ander wonen,
van [wat] zij planten, zal geen ander eten.
Want de dagen van Mijn volk zullen zijn als de dagen van een boom,
en Mijn uitverkorenen zullen lang genieten van het werk van hun handen.
23  Zij zullen zich niet voor niets vermoeien
of kinderen baren voor iets verschrikkelijks,
want zij zijn het nageslacht van de gezegenden door de HEERE,
en hun nakomelingen met hen.
24  En het zal geschieden dat voordat zij roepen, Ík zal antwoorden,
terwijl zij nog spreken, Ík zal horen.
25  Een wolf en een lammetje zullen gezamenlijk weiden,
een leeuw zal stro eten als een rund,
een slang – zijn voedsel zal stof zijn.
Zij zullen geen kwaad doen en geen verderf aanrichten
op heel Mijn heilige berg, zegt de HEERE.

De nieuwe hemel en de nieuwe aarde betreffen deze schepping die zal worden vernieuwd (vers 17; Ps 104:30b{366}) als de vloek is weggenomen en de schepping is vrijgemaakt van de vergankelijkheid (Rm 8:19-21). Het is een vernieuwde toestand van de hemel en de aarde die door God geschapen zijn (Gn 1:1; Js 51:16). Het is een herschepping naar de toestand van het paradijs. Deze oude schepping zal als nieuw worden in het vrederijk.

De nieuwe hemel en de nieuwe aarde waarvan in het Nieuwe Testament sprake is, komen nadat de oude schepping met vuur is verbrand (2Pt 3:11-13; Op 21:1). Daar gaat het om een stoffelijke verandering, terwijl het hier om een verandering van leefomstandigheden gaat. Hierbij is ook sprake van een nieuwe hemel omdat de satan dan uit de hemel zal zijn geworpen (Op 12:7-12) en zijn macht voor altijd daaruit is verwijderd. Hij zal dan nog wel een korte tijd op aarde tekeergaan, maar na drieënhalf jaar zal hij voor duizend jaar in de afgrond worden opgesloten (Op 20:1-3).

Jesaja spreekt over een nieuwe hemel en een nieuwe aarde als een terrein van ongeëvenaarde zegen. Er zal niet meer worden teruggedacht aan de vroegere verdrukkingen, zoals de grote verdrukking. Voor het scheppen van een rein hart (Ps 51:12{367}) wordt hetzelfde woord gebruikt als voor het scheppen van een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Dit reine hart moet absoluut voorafgaan aan de nieuwe schepping (2Ko 5:17{368}; vgl. Gl 6:15).

Wanneer de HEERE Zijn koninkrijk van vrede en gerechtigheid opricht, zal Hij vervullen wat in de volgende verzen staat. Het is een gedeelte dat misschien meer dan enig ander gedeelte in de Schrift de voorspoed en zegen van die komende tijd beschrijft. Deze beschrijving van het Messiaanse vrederijk is de vervulling van alle beloften aan Israël. De HEERE roept ons op blij te zijn en ons voor altijd te verheugen in wat Hij op het punt staat te scheppen met betrekking tot Jeruzalem op aarde (vers 18). Het zal geen treurende stad meer zijn, maar een stad van blijdschap.

Deze vreugde is ook de eigen vreugde van de HEERE in een situatie die door Hem tot stand is gebracht (vers 19). Waar Zijn vreugde gehoord wordt, is geen ruimte voor verdriet of strijd. Hoewel er nog dood en zonde zullen zijn, zal het kwaad onder Zijn absolute beteugeling zijn en zal een onmiddellijk oordeel op de openlijke zonde volgen (vers 20; Ps 101:8{369}; Zf 3:5). Dit is tevens een bewijs dat de nieuwe hemel en de nieuwe aarde van het vrederijk nog niet de volmaakte toestand van de eeuwigheid is.

De lange levensduur van de vroegste tijden van de geschiedenis van de mens zal terug zijn. “Een jongeman” als “een honderdjarige” wijst op een vertraging van het verouderingsproces. Als iemand op die leeftijd zal sterven, moet hij beschouwd worden als iemand die vanwege een zonde door de vloek van God is getroffen. De wedergeboren gelovigen zullen in elk geval de duizend jaar vol maken. Zij leven langer dan de mensen vóór de zondvloed, van wie Methusalach – voor zover de Schrift ons meedeelt – met negenhonderdnegenenzestig jaar de langstlevende was (Gn 5:27).

De volgende beloften, in de verzen 21-23, geven de zekerheid dat Zijn volk zich zal verheugen in de resultaten van hun werk. Ze zullen de vruchten van hun arbeid oogsten en zelf genieten. De oogst zal niet in handen van plunderende vijanden terechtkomen. De duur van hun leven zal gelijk zijn aan die van bomen die eeuwen oud worden. Zij zullen een geslacht zijn dat door de HEERE gezegend is en hun kinderen zullen met hen delen wat zij genieten, zonder weggenomen te worden door een vroegtijdige dood (vgl. Jb 21:8{370}).

De HEERE verklaart dat Hij hun zal antwoorden, voordat zij roepen, en dat Hij zal horen, voordat zij spreken (vers 24). De gebeden worden direct verhoord omdat ze de uitdrukking zijn van Zijn gedachten (vgl. Js 30:19). Ze komen voort uit de gemeenschap met Hem die er dan zal zijn. Vaak ligt er nu een zekere tijd tussen het gebed en het antwoord dat wordt gegeven (vgl. Dn 9:20-23), maar dat zal dan niet meer zo zijn. Dit levert een treffend getuigenis van wat het resultaat zal zijn van de persoonlijke tegenwoordigheid van de HEERE in hun midden.

Er zal ook een verandering zijn in de natuur van roofzuchtige dieren (vers 25). De toestand die hier wordt beschreven, is niet het resultaat van evolutie, maar van de macht van de Messias. De omstandigheden in de natuur zijn nu nog in wanorde, maar dan zullen een wolf en een lammetje samen weiden. Het voedsel van het rund zal ook het voedsel van de leeuw zijn.

Dit gedeelte herinnert in verkorte vorm aan wat de profeet eerder heeft gezegd (Js 11:6-9). Dit is opnieuw een bewijs van de eenheid tussen de beide hoofddelen van het boek die door vrijzinnige theologen wordt aangevochten.

Uitzondering in dit gedeelte is de slang die stof tot voedsel zal hebben (Gn 3:14{371}). De slang zal op zijn buik blijven gaan. Niet alles in het vrederijk deelt in de zegen. De slang blijft verwijzen naar de satan. Maar de slang zal geen kwaad meer kunnen aanrichten, want alles is onder de controle van de heersende Messias.

Jesaja 66

Inleiding

Het slothoofdstuk van Jesaja is tegelijkertijd een climax en samenvatting van de profetieën van Jesaja. Het openingsgedeelte van dit hoofdstuk is een voortzetting van het heerlijke visioen van de toekomst in het vorige hoofdstuk. Het grote punt van verbinding met het voorgaande hoofdstuk is echter het contrast tussen de ware en trouwe knecht van God en het afvallige en wereldse karakter van het merendeel van de natie.

Tegen deze laatsten en hun ideeën om een tempel in Jeruzalem te vestigen, protesteert God. Er zijn vormen van offerdienst die de HEERE haat. De ene vorm is de afgodendienst, waarbij aan afgoden wordt geofferd. De andere vorm is die waarbij mensen bij Hem komen, maar met een onwaarachtig, huichelachtig hart of uit sleur en uit niet meer dan traditie.

Js 66:1-4 | Verwerpelijke tempeldienst

1  Zo zegt de HEERE:
De hemel is Mijn troon
en de aarde de voetbank van Mijn voeten.
Waar zou [dan] het huis zijn dat u voor Mij zou willen bouwen
en waar de plaats van Mijn rust?
2  Want Mijn hand heeft al die dingen gemaakt,
en [daardoor] bestaan al die dingen, spreekt de HEERE.
Maar Ik zal zien op deze, op de ellendige
en verslagene van geest, en wie voor Mijn woord beeft.
3  Wie een rund slacht, slaat een man neer,
wie een lam offert, breekt een hond de nek,
wie een graanoffer offert, [offert] varkensbloed,
wie wierook brandt als gedenkoffer, looft [daarmee] een afgod.
[Zoals] zíj ook hun [eigen] wegen gekozen hebben
en hun ziel vreugde vindt in hun afschuwelijke [afgoden],
4  zo zal Ík [het loon voor] hun handelingen kiezen
en zal Ik over hen doen komen wat zij vrezen,
omdat Ik riep, maar niemand antwoord gaf,
Ik sprak, maar zij niet luisterden.
Zij deden wat slecht is in Mijn ogen
en zij kozen wat Mij niet behaagt.

Als Schepper van hemel en aarde heeft Hij het niet nodig dat iemand een huis voor Hem bouwt (vers 1). Hij zoekt niet naar mensen die alleen uit zijn op een prachtig gebouw. In de eindtijd zullen de ongelovige Joden de tempel herbouwen. Daar zal de antichrist een beeld van het beest plaatsen. Er zullen weer dierlijke offers worden gebracht en religieuze feesten worden gevierd in de dan herbouwde tempel in Jeruzalem. Dit gebeurt alles onder de bescherming van een verbond met het herstelde Romeinse rijk, de verenigde staten van Europa. Maar de HEERE hecht geen waarde aan deze uiterlijke vormendienst.

Mensen die slechts oog hebben voor uiterlijke vormen, zijn er ook vandaag. Als een volk komt dat Hem niet liefheeft, zegt een tempel Hem niets (vgl. Jr 7:4{372}). In deze zin spreekt ook Stéfanus in zijn rede tot het Sanhedrin om hun duidelijk te maken dat zij het symbool hebben verkozen boven de werkelijkheid van een relatie met God (Hd 7:44-54). Zij plaatsen religie boven relatie.

De HEERE is op zoek naar de ellendige en verslagene van geest en wie voor Zijn woord beeft (vers 2). Van hen die deze kenmerken niet hebben, verwacht Hij geen actie om de tempel te bouwen of dat zij offers komen brengen. Met een vernietigend oordeel maakt de HEERE duidelijk dat de offers van de huichelachtige aanbidders voor Hem zijn als het begaan van grove ongerechtigheden (vers 3).

Zo staat het slachten van een stier terwijl zij een onwaarachtig hart hebben, voor Hem gelijk aan het vermoorden van een mens. Evenzo staat het offeren van een lam of een graanoffer zonder nederigheid voor Hem gelijk aan het brengen van een onrein dier als een hond of iets van een varken. Het eerbetoon dat zij menen Hem daarmee te brengen, betekent voor Hem dat ze een afgod loven.

Zij hebben ervoor gekozen om de weg van de heidenen te volgen met hun gruwelen. Hierop antwoordt de HEERE dat Hij een keus zal maken en dat Hij hun misleidende overleggingen zal nemen en wat zij vrezen over hen zal brengen. Hij doet dat, omdat zij niet hebben geantwoord toen Hij riep en zij weigerden naar Zijn woorden te luisteren (vers 4).

In de tijd na de opname van de gemeente en vóór de komst van Christus naar de aarde zal het gelovig overblijfsel van Israël het evangelie van het koninkrijk opnieuw verkondigen (Mt 24:14), zowel aan het volk als aan de gehele wereld. Maar de massa van het volk weigert ook dan om zich te bekeren.

Js 66:5-6 | Spotters zullen beschaamd staan

5  Hoor het woord van de HEERE,
u die beeft voor Zijn woord:
Uw broeders die u haten,
die u verstoten vanwege Mijn Naam, zeggen:
Laat de HEERE verheerlijkt worden!
Maar Hij zal verschijnen tot uw blijdschap,
zíj daarentegen zullen beschaamd worden.
6  Een geluid van een gejoel uit de stad,
een geluid uit de tempel,
de stem van de HEERE! Hij vergeldt
Zijn vijanden [naar] wat zij verdienen.

In vers 5 wendt de HEERE Zich weer tot de minderheid die bestaat uit hen die met eerbied en ontzag voor Zijn woord beven. Zij leven vanuit het diepe ontzag voor elk woord van de Schrift. Dat behoort ook ons te kenmerken.

Deze minderheid verkondigt het evangelie van het koninkrijk aan het volk Israël, maar zij zullen de boodschap afwijzen, ja, zij zullen een afkeer krijgen van de boodschappers van het evangelie. Daarbij zal na ongeveer drieënhalf jaar een man opstaan met wonderen en tekenen die door het volk zal worden aangenomen als hun koning en hun christus (Jh 5:43). Hij wordt door de Schrift de antichrist genoemd. Samen met de leider van het herstelde Romeinse rijk ofwel de verenigde staten van Europa zal hij een vreselijke vervolging ontketenen tegen het gelovig overblijfsel. Velen zullen daarbij omkomen.

Ten slotte zal de antichrist een gruwel van verwoesting opzetten in de tempel in Jeruzalem, waardoor het gelovig overblijfsel zal vluchten en Jeruzalem zal verlaten (Mt 24:15-27). De vervolging zal vreselijk zijn. Wat de vervolging extra zwaar maakt, is dat de vervolgers niet alleen de heidenvolken zijn, maar ook de antichrist, de valse koning van Israël en de massa van het ongelovige en afvallige volk Israël.

De HEERE belooft het gelovig overblijfsel dat Hij met hun broeders zal handelen die hen hebben gehaat en vervolgd, waardoor zij het afschuwelijke karakter van hun zonden hebben vermeerderd. Zij hebben het gewaagd met spottend ongeloof de Naam van de HEERE te misbruiken en Hem uit te dagen Zijn heerlijkheid te tonen. Deze afvalligen beschouwen elke hoop op God als pure misleiding.

De HEERE heeft besloten hen te beschamen. De stad en de tempel liggen in puin – door toedoen van de koning van het noorden –, maar er zal een tijd komen dat er weer lawaai in de stad zal zijn en dat een stem in de tempel wordt gehoord, “de stem van de HEERE! Hij vergeldt Zijn vijanden” (vers 6). Dit zijn niet alleen de vijanden in het Joodse volk, maar ook de heidenen die samenspannen tegen de HEERE en tegen Zijn Gezalfde (Ps 2:1-2). Toen de HEERE als het Lam op aarde was, deed Hij Zijn mond niet open (Js 53:7), maar nu is het anders (vgl. Op 19:15).

Js 66:7-11 | Een nieuwe geboorte en vreugde

7  Voordat zij weeën kreeg,
heeft zij gebaard.
[Nog] voor een wee over haar kwam,
heeft zij een jongetje ter wereld gebracht.
8  Wie heeft [ooit] zoiets gehoord?
Wie heeft iets dergelijks gezien?
Zou een land geboren kunnen worden
op één dag?
Zou een volk geboren kunnen worden
in één keer?
Maar Sion heeft [nauwelijks] weeën gekregen,
of zij heeft haar zonen [al] gebaard.
9  Zou Ík ontsluiting geven en niet doen baren?
zegt de HEERE.
Of zou Ik, Die doe baren, toesluiten?
zegt uw God.
10  Verblijd u met Jeruzalem en verheug u over haar,
u allen die haar liefhebt.
Wees vrolijk met haar met vreugde,
u allen die over haar treurt,
11  opdat u mag zuigen en verzadigd worden
aan haar vertroostende borst,
opdat u zich met volle teugen mag laven
aan de overvloed van haar luister.

Met de wederkomst van Christus worden de heidenvolken geoordeeld en wordt het gelovig overblijfsel van Israël verlost. Het wordt nu tijd dat de Persoon van Christus voor het volk geopenbaard wordt.

Met het oog hierop wordt in vers 7 melding gemaakt van de toekomstige tijd van benauwdheid van Jakob – “weeën” over het volk door de antichrist – en het feit van de komst van Christus in het vlees. Deze ervaring van het volk staat tegenover de omstandigheden bij een natuurlijke geboorte. Daar komen eerst de weeën en vervolgens de geboorte. Hier wordt de volgorde omgedraaid en dat lokt de vraag van vers 8 uit.

Er bestaat een duidelijk verband met de eerste verzen van Openbaring 12 (Op 12:1-6). Daar wordt het volk als vrouw voorgesteld en wordt gezegd dat het een mannelijk Kind heeft gebaard. Dat ziet op de Heer Jezus. De Romeinse macht heeft, onder inspiratie van de satan, klaargestaan om het Kind te verslinden, zoals in Openbaring 12 staat (Op 12:4), en daarmee vervuld wat daar staat. Herodes zou het Kind hebben gedood, zodra de vrouw het gebaard had, als hij daartoe in staat was geweest. Maar het mannelijke Kind werd weggerukt naar God en Zijn troon. Dit ziet op de geboorte, de dood, de opstanding en hemelvaart van Christus, die al hebben plaatsgevonden.

De dood en opstanding van Christus worden hier overgeslagen. De hemelvaart is het gevolg van de verwerping van Christus door het volk Israël. Het volk heeft dus al eerder kennis gemaakt met Christus. Het tijdperk van het christendom is in het Oude Testament een verborgenheid en wordt hier daarom overgeslagen. De grote verdrukking is nog toekomst en wordt hier voorgesteld als direct volgend op de verwerping van Christus. Dit verklaart de omkering van de natuurlijke volgorde van de omstandigheden van de geboorte zoals Jesaja die voorstelt, dat de geboorte er is voordat de weeën komen.

De volgende vragen in vers 8 wijzen op het gevolg en de uitkomst van de barensweeën van het volk. Op die twee vragen moet een positief antwoord volgen, terwijl op de eerste twee vragen een ontkennend antwoord moet volgen. Het antwoord wordt aan het eind van het vers gegeven. Dan is er wel sprake van eerst geboorteweeën en dan de geboorte. Dat is een verschil met het voorgaande, waar het over Christus ging. In overeenstemming met weeën en geboorte zien we dat het resultaat van de grote verdrukking is: Gods aardse volk als een natie in vrede, blijdschap en gerechtigheid onder de machtige hand van zijn Messias en Bevrijder.

Daarom wordt dit tijdperk door de Heer Jezus “de wedergeboorte” (Mt 19:28) genoemd. Het gaat niet om het nationale herstel van het volk Israël, maar om het geestelijk herstel van dit volk. Het volk moet onderscheiden worden van “het jongetje” in vers 7.

Samengevat vinden we hier twee geboorten en één geboortewee. De eerste geboorte is die van Christus en de tweede die van het gelovig overblijfsel. Tussen deze twee geboorten vinden we de ene geboortewee, dat is de grote verdrukking. De periode van tweeduizend jaar tussen de hemelvaart van Christus en de grote verdrukking wordt hier niet meegerekend.

Vers 9 geeft de zekerheid dat de HEERE Zijn werk zal afmaken. Na de geboortewee zal de geboorte volgen. Hij zal de geboorte van het volk volledig tot stand brengen. Met het oog op die geboorte die plaatsvindt als Hij Zijn volk bevrijdt uit hun tijd van ongekende verdrukking, volgt er een oproep van de HEERE aan allen die zich in Hem en Zijn voornemen verheugen. Allen die Zijn aardse volk liefhebben, mogen zich met Jeruzalem verheugen en zich over haar verheugen (vers 10). Zij die treurden over haar ellendige, van kinderen beroofde toestand, worden uitgenodigd zich met haar te verheugen. Zij die zo met haar begaan zijn in de komende tijd, zullen het voordeel daarvan hebben, wanneer zij op aarde gevestigd is.

In vers 11 wordt Jeruzalem voorgesteld als een moeder die kinderen voortbrengt en hun persoonlijk voeding toedient. Daarbij blijft er genoeg over voor anderen, zodat zij ook een bron van zegen is voor allen buiten Jeruzalem die naar haar toe komen. Zij is niet zelf de bron van zegen, maar ontleent alle zegen aan de HEERE.

Js 66:12-14 | Jeruzalem, bron van troost en groei

12  Want zo zegt de HEERE:
Zie, Ik doe de vrede naar haar toestromen
als een rivier,
en de luister van de heidenvolken
als een [alles] overstromende beek.
Dan zult u zuigen, u zult op de heup gedragen
en op de knieën vertroeteld worden.
13  Zoals iemands moeder hem troost,
zo zal Ík u troosten;
ja, in Jeruzalem zult u getroost worden!
14  U zult [het] zien, uw hart zal vrolijk zijn,
en uw gebeente zal groeien als het jonge gras.
Dan zal de hand van de HEERE gekend worden door Zijn dienaren,
maar op Zijn vijanden zal Hij toornig zijn.

De HEERE verklaart dat Hij haar de vrede zal doen toestromen als een rivier (vers 12). Israël zal de rijkdom van de heidenen ontvangen die met de grootste toewijding en opmerkzaamheid voor het volk zullen zorgen (vgl. Js 49:23; 60:4). Jeruzalem is door de koning van het noorden verwoest, maar nu komt de Heer Jezus met het gelovig overblijfsel naar Jeruzalem. Daarmee begint het herstel van het land, de volle vervulling van het jubeljaar (Lv 25:8-13), of de “tijden van [de] herstelling van alle dingen” (Hd 3:21).

In vers 13 verklaart de HEERE hoe Hij Zelf met moederlijke zorg Zijn volk zal verzorgen in Jeruzalem. God is vader en moeder tegelijk. Het resultaat van die zorg is dat hun hart zich zal verheugen en hun gebeente (lichaam) zal gedijen als jong gras (vers 14). Dit is een levendige beschrijving van de welvarende toestand van Israël als de HEERE over de aarde regeert. Het is een toestand van volkomen vrede (Js 32:17-18).

Het laatste gedeelte van vers 14 maakt duidelijk dat geen macht van de vijand deze vrede zal kunnen bedreigen, want Zijn toorn is openbaar over Zijn vijanden.

Js 66:15-17 | De HEERE komt om te oordelen

15  Want zie, de HEERE zal komen in vuur,
en Zijn strijdwagens zullen komen als een wervelwind,
om in grimmigheid Zijn toorn te laten gelden,
Zijn bestraffing in vlammen van vuur.
16  Want met vuur en met Zijn zwaard zal de HEERE een rechtszaak voeren met alle vlees.
Zij die door de HEERE dodelijk gewond zijn, zullen talrijk zijn.
17  Zij die zich heiligen en reinigen in de tuinen
achter één in [hun] midden,
die varkensvlees eten, afschuwelijk [gedierte] en muizen,
tezamen zullen zij weggevaagd worden, spreekt de HEERE.

De zegen van de vorige verzen is het gevolg van het verslaan van hun vijanden tegen wie de HEERE verontwaardigd zal optreden (verzen 15-16). Daartoe zal Hij verschijnen in verterende heerlijkheid.

In vers 17 handelt de HEERE met hen van Zijn volk die zichzelf hebben verdorven en erger dan de heidenen zijn geworden. Ze doen dingen die gruwelijk zijn in het oog van de HEERE. Hun heiliging en reiniging is een afgodisch ritueel. “De tuinen” zijn de gebieden waar ze afgoderij plegen (Js 65:3-4). “Eén in [hun] midden” is de een of andere afgod aan wie zij offeren en die in hun leven centraal staat. De offermaaltijd die ze daarbij houden, bestaat uit eten dat God als gruwelijk heeft bestempeld (Lv 11:41-42).

Zij zullen verdwijnen. Zij zullen delen in het lot van de volgelingen van de antichrist. Het oordeel dat over hen zal komen, zal plaatsvinden in “de grote wijnpersbak van de grimmigheid van God” (Op 14:19).

Js 66:18-21 | Een offer voor de HEERE

18  Ik [ken] hun werken en hun gedachten!
[De tijd] komt dat Ik alle heidenvolken en talen bijeen zal brengen. En zij zullen komen en Mijn heerlijkheid zien. 19 En Ik zal een teken op hen aanbrengen: Ik zal uit hen die aan [het gericht] ontkomen zijn, [boden] zenden naar de heidenvolken, Tarsis, Pul, Lud, de boogschutters, [naar] Tubal, Javan, de verafgelegen kustlanden, die geen tijding over Mij hebben gehoord en die Mijn heerlijkheid niet hebben gezien. Zij zullen Mijn heerlijkheid onder de heidenvolken verkondigen. 20 En zij zullen al uw broeders uit alle heidenvolken brengen [als] graanoffer aan de HEERE, op paarden en op wagens, met huifkarren, op muildieren en op [snelle] kamelen, naar Mijn heilige berg toe, [naar] Jeruzalem, zegt de HEERE, zoals de Israëlieten het graanoffer in rein vaatwerk naar het huis van de HEERE brengen.
21  Ook zal Ik [enigen] uit hen tot priesters en Levieten aanstellen, zegt de HEERE.

Bij wijze van contrast wendt de profetie zich weer tot de toekomst van Israël en de gunstige behandeling van hen door de heidenen in het vrederijk. De verklaring dat de HEERE hun werken en hun gedachten kent, vormt een overgang van de afvalligen in vers 17 naar het verloste volk en de manier waarop de heidenvolken hen zullen ondersteunen. Alle volken en talen zullen vergaderd worden naar Israël en daar zullen zij de heerlijkheid van de HEERE zien (vers 18; Mt 25:31-33).

Met dit doel zal de HEERE een teken onder hen stellen en dat voor het herstel van Zijn volk in ver afgelegen plaatsen. Wat dit teken is, wordt niet meegedeeld. Het meest voor de hand liggend is dat dit teken het teken van de Zoon des mensen is (Mt 24:30{373}). Misschien kunnen we ook denken aan een bepaalde vorm van een bovennatuurlijk ingrijpen in het wereldgebeuren door de vijanden van Israël te oordelen, zoals Hij dat ook gedaan heeft door middel van de tien plagen bij de bevrijding van Zijn volk uit Egypte (Ex 10:2; Ps 78:43; 105:27). Het is een teken dat niet mis te verstaan zal zijn.

De HEERE maakt hier in elk geval duidelijk dat Hij de ontkomenen bij hun terugkeer als boodschappers zal uitzenden naar de volken vanwaar ze zijn gekomen (vers 19). Ze zullen naar alle delen van de wereld gaan, naar volken die de tijding over Hem niet hebben gehoord en Zijn heerlijkheid niet hebben gezien, opdat zij Zijn heerlijkheid over de hele aarde bekendmaken. Hij stuurt Zijn boodschappers naar Tarsis in het westen, naar Pul en Lud in het zuiden, naar Tubal en Javan in het noorden, en naar de verafgelegen kustlanden, mogelijk in het oosten.

Als gevolg daarvan zullen velen van deze volken veinzend hulde brengen aan de HEERE (Ps 66:3b{374}; Mi 7:16-17{375}). De heidenvolken zullen de Israëlieten “uit alle heidenvolken brengen [als] graanoffer aan de HEERE” (vers 20; vgl. Rm 15:16{376}). Zij zullen gebracht worden naar Zijn heilige berg Jeruzalem, precies zoals de kinderen Israëls gewend waren hun offers in reine vaten naar het huis van de HEERE te brengen. Gods volk komt uit de volken naar Jeruzalem met een grote verscheidenheid aan vervoermiddelen, waarbij we nu ook kunnen denken aan de huidige moderne en snelle middelen van vervoer, waaronder het vliegtuig (vgl. Js 60:8).

Het volk dat komt, lijkt op rein vaatwerk. Ze zijn gereinigd van hun zonden en gebracht tot een wandel in de wegen van de HEERE. Zo zal Hij er uit hen als priesters en Levieten kunnen nemen (vers 21), zoals God Zijn volk bedoeld had bij de uittocht uit Egypte (Ex 19:6a{377}).

Js 66:22-24 | Aanbidding en afgrijzen

22  Want zoals de nieuwe hemel
en de nieuwe aarde die Ik ga maken,
voor Mijn aangezicht zullen blijven staan, spreekt de HEERE,
zo zullen [ook] uw nageslacht en uw naam blijven staan.
23  En het zal geschieden dat van nieuwe maan tot nieuwe maan
en van sabbat tot sabbat
alle vlees zal komen
om zich neer te buigen voor Mijn aangezicht, zegt de HEERE.
24  En zij zullen [de stad] uit gaan en zien
de dode lichamen van de mannen die tegen Mij in opstand zijn gekomen;
want hun worm zal niet sterven
en hun vuur zal niet uitgeblust worden,
en zij zullen voor alle vlees een afgrijzen zijn.

Jesaja eindigt zijn profetie met een indrukwekkend contrast. Het volk Israël zal in geslacht en naam blijven bestaan, even zeker als de nieuwe hemel en de nieuwe aarde blijven bestaan, omdat het onlosmakelijk verbonden is met Christus (vers 22). Vanwege Zijn tegenwoordigheid in hun midden zal al wat leeft Hem elke nieuwe maan en elke sabbat komen aanbidden (vers 23; vgl. Zc 14:16{378}). “Alle vlees” zijn de overgeblevenen van al de volken die tegen Jeruzalem zijn opgerukt.

Het contrast tussen wat ze komen doen en wat ze zullen zien, is groot. Als de volken komen om God te aanbidden, zullen ze een altijddurende herinnering zien aan de vreselijke natuur en gevolgen van opstand tegen God (vers 24). De lichamen van de vijanden van Israël zullen gebracht worden naar een dal ten oosten van de Dode Zee, Hamon Gog, ofwel “het Dal van de menigte van Gog” (Ez 39:11). Het zal een monument zijn tot waarschuwing van de vijanden van God.

Het beeld van vuur dat hier gebruikt wordt, is genomen van het dal Hinnom, even buiten Jeruzalem. De Heer Jezus verwijst drie keer naar dit dal, waar de vuilnis uit Jeruzalem werd verbrand, om voor het eeuwige lot van iedere onboetvaardige te waarschuwen (Mk 9:43-47). Hij geeft het daarmee een toepassing die verder gaat dan de duizend jaar van het vrederijk en maakt het tot een beeld van de hel, “de poel die van vuur en zwavel brandt; dit is de tweede dood” (Op 21:8).

Toch zal zich, ondanks deze waarschuwende aanblik, een geest van ontevredenheid over de rechtvaardige en weldadige regering van de Heer Jezus van de volken meester maken. Hierdoor komen de volken aan het einde van de duizend jaar in opstand tegen Hem, als onder de toelating van God de satan uit zijn gevangenis wordt losgelaten om hen te misleiden (Op 20:7-8{379}).

Geen louter natuurlijke omstandigheden, hoe vredig en gezegend ook, kunnen een menselijk hart nieuw leven geven. Dit nieuwe leven, samen met volstrekte gehechtheid aan Christus, moet altijd zijn grondslag hebben in het geloof in de waarde van Zijn verzoeningsbloed.

Andere publicaties

Op de website www.oudesporen.nl staan onder het menu ‘Artikelen’ en het submenu ‘Auteurs -> Ger de Koning’ de volgende commentaren en publicaties:

- De serie ‘Toegelicht en toegepast’, een commentaarreeks van de bijbelboeken van het Oude Testament.

- De ‘Zie-serie’, een commentaarreeks van de vier Evangeliën en Handelingen.

- De ‘Rotsvast-serie’, een commentaarreeks met een verklaring van de nieuwtestamentische bijbelboeken vanaf de brief aan de Romeinen tot en met Openbaring. Deze serie heeft tot doel hen die jong zijn in het geloof te helpen bij het lezen en leren begrijpen van Gods Woord.

- Publicaties over diverse onderwerpen.

Van diverse Nederlandse publicaties zijn vertalingen in andere talen beschikbaar.

Alle commentaren en publicaties zijn vrij te downloaden als pdf-bestand en als e-book.

Als er een ISBN wordt vermeld, is het boek ook als paperback te bestellen. Dat kan door op het betreffende ISBN te klikken. Voor een Nederlandse publicatie verschijnt de site www.uitgeverijdaniel.nl. Deze publicatie kan ook via de christelijke boekhandel worden besteld. Voor een in het Duits vertaalde publicatie met een ISBN verschijnt de site www.daniel-verlag.de.

De Nederlandse commentaren staan ook op www.kingcomments.com. Bijbelboeken en verzen kunnen eenvoudig en snel worden benaderd. De commentaren kunnen worden gelezen op elk beeldscherm, van pc tot smartphone. Meer info staat onder ‘Informatie’ op de site. Het is raadzaam die eerst te lezen.

{1} Verder zonderde David met de legerbevelhebbers [mensen] af voor het dienstwerk uit de nakomelingen van Asaf, Heman en Jeduthun. Zij profeteerden onder [het spel van] harpen, luiten en cimbalen. (1Kr 25:1a)

{2} Maar wie profeteert, spreekt voor mensen [tot] opbouwing, vermaning en vertroosting. (1Ko 14:3)

{3} <Al> deze dingen nu zijn hun overkomen als voorbeelden en zijn beschreven tot waarschuwing voor ons, op wie de einden van de eeuwen zijn gekomen. (1Ko 6:11)

{4} Js 1:4; 5:19,24; 10:20; 12:6; 17:7; 29:19; 30:11,12,15; 31:1; 37:23.

{5} Js 41:14,16,20; 43:3,14; 45:11; 47:4; 48:17; 49:7; 54:5; 55:5; 60:9,14.

{6} En zie, een Ethiopiër, een kamerling, een machthebber van Candacé, koningin van [de] Ethiopiërs, die haar schatbewaarder was, die naar Jeruzalem was gekomen om te aanbidden; en hij was op de terugreis en zat op zijn wagen en las de profeet Jesaja. (Hd 8:27-28)

{7} En Filippus opende zijn mond en te beginnen van die Schrift verkondigde hij hem Jezus. (Hd 8:35)

{8} Het overige nu van de geschiedenis van Hizkia en zijn gunstbewijzen, zie, die zijn beschreven in het visioen van de profeet Jesaja, de zoon van Amoz, [en] in het boek van de koningen van Juda en Israël. (2Kr 32:32)

{9} U bent kinderen van de HEERE, uw God. (Dt 14:1a)

{10} Maar allen die Hem hebben aangenomen, hun gaf Hij [het] recht kinderen van God te worden, hun die in Zijn Naam geloven. (Jh 1:12)

{11} Zelfs een ooievaar in de lucht

kent zijn vaste tijden,

tortelduif, zwaluw en kraanvogel

nemen de tijd van hun aankomst in acht,

maar Mijn volk kent niet

het recht van de HEERE. (Jr 8:7)

{12} U dan, u zult voor Mij een koninkrijk van priesters en een heilig volk zijn. (Ex 19:6a)

{13} Tevergeefs heb Ik uw kinderen geslagen,

zij wilden geen vermaning aanvaarden. (Jr 2:30a)

{14} Uw land zal een woestenij worden en uw steden een puinhoop. (Lv 26:33b)

{15} Want het koninkrijk van God is niet eten en drinken, maar rechtvaardigheid, vrede en blijdschap in [de] Heilige Geest. (Rm 14:17)

{16} En hun lijk [zal liggen] op de straat van de grote stad, die geestelijk genoemd wordt Sodom en Egypte, waar ook hun Heer gekruisigd is. (Op 11:8)

{17} Ik wil dan dat mannen in elke plaats bidden met opheffing van heilige handen, zonder toorn en twist. (1Tm 2:8)

{18} Ontzondig mij met hysop, dan zal ik rein zijn,

was mij, dan zal ik witter zijn dan sneeuw. (Ps 51:9)

{19} En het bloed van Jezus, Zijn Zoon, reinigt ons van alle zonde. (1Jh 1:7b)

{20} Als wij onze zonden belijden, Hij is getrouw en rechtvaardig om ons de zonden te vergeven en ons te reinigen van alle ongerechtigheid. (1Jh 1:9)

{21} Reinigt [de] handen, zondaars, en zuivert [de] harten, wankelmoedigen. (Jk 4:8b)

{22} De liefde zij ongeveinsd. Hebt een afkeer van het kwade; weest gehecht aan het goede. (Rm 12:9)

{23} Want al zou u zich met loog wassen

en zou u zeep in overvloed gebruiken,

uw ongerechtigheid blijft een vlek voor Mijn aangezicht,

spreekt de Heere HEERE. (Jr 2:22)

{24} En de HEERE zei tegen Mozes: Zie, u gaat bij uw vaderen te ruste; en dit volk zal opstaan en als in hoererij achter de vreemde goden van het land waar het naartoe gaat, aangaan, in het midden van [dat land]. Het zal Mij verlaten en Mijn verbond, dat Ik ermee gesloten heb, verbreken. (Dt 31:16)

{25} Ik zal dat derde [deel] in het vuur brengen

en het louteren, zoals men zilver loutert.

Ik zal het beproeven, zoals men goud beproeft. (Zc 13:9a)

{26} Zo zegt de HEERE:

Ik ben naar Sion teruggekeerd

en Ik zal midden in Jeruzalem wonen.

Jeruzalem zal ‘stad van de waarheid’ genoemd worden,

de berg van de HEERE van de legermachten ‘de heilige berg’. (Zc 8:3)

{27} En het beest werd gegrepen en met hem de valse profeet die de tekenen in diens tegenwoordigheid had gedaan, waardoor hij hen misleidde die het merkteken van het beest ontvingen en die zijn beeld aanbaden. Levend werden deze twee geworpen in de poel van vuur die van zwavel brandt. (Op 19:20)

{28} En dat Hij u [een plaats] zal geven, hoog boven alle volken die Hij gemaakt heeft, tot lof, tot een naam en tot sieraad. (Dt 26:19a)

{29} En Abraham gaf die plaats de naam: De HEERE zal erin voorzien. Daarom wordt heden [ten dage] gezegd: Op de berg van de HEERE zal erin voorzien worden. (Gn 22:14)

{30} En Jezus kwam naar hen toe en sprak tot hen de woorden: Mij is gegeven alle macht in hemel en op <de> aarde. (Mt 28:18)

{31} Want ook de Vader oordeelt niemand, maar heeft heel het oordeel aan de Zoon gegeven. (Jh 5:22)

{32} En Hij heeft Hem macht gegeven oordeel uit te oefenen, omdat Hij [de] Mensenzoon is. (Jh 5:27)

{33} Het is beter tot de HEERE de toevlucht te nemen

dan op de mensen te vertrouwen.

Het is beter tot de HEERE de toevlucht te nemen

dan op edelen te vertrouwen. (Ps 118:8-9)

{34} Verbergt U Uw aangezicht, zij worden door schrik overmand,

neemt U hun adem weg, zij geven de geest

en keren terug tot hun stof. (Ps 104:29)

{35} Wee u, land, als uw koning een kind is. (Pr 10:16a)

{36} Evenzo u jongeren, weest aan [de] oudsten onderdanig. (1Pt 5:5a)

{37} HEERE, zij verbrijzelen Uw volk,

zij verdrukken Uw eigendom. (Ps 94:5)

{38} Laat uw versiering niet de uiterlijke zijn: [het] vlechten van [het] haar en [het] omhangen van gouden [dingen] of [het] aantrekken van kleren, maar de verborgen mens van het hart, in de onvergankelijke [versiering] van de zachtmoedige en stille geest, die kostbaar is voor God. (1Pt 3:3-4)

{39} Evenzo dat <ook> vrouwen zich tooien in waardige kleding met bescheidenheid en ingetogenheid, niet met haarvlechten en goud of parels of kostbare kleding; maar – zoals het vrouwen past die belijden godvrezend te zijn – door goede werken. (1Tm 2:9-10)

{40} Die tegen uw echtgenoot zegt:

Breng [ons iets], zodat wij kunnen drinken. (Am 4:1b)

{41} Zo zaten zij met hem op de aarde, zeven dagen en zeven nachten. Niemand sprak een woord tot hem, want zij zagen dat het leed zeer hevig was. (Jb 2:13)

{42} Door [de] innerlijke barmhartigheid van onze God, waarmee [de] Opgang uit [de] hoogte ons zal bezoeken. (Lk 1:78)

{43} U dan, u zult voor Mij een koninkrijk van priesters en een heilig volk zijn. (Ex 19:6a)

{44} Evenwel, verblijdt u niet hierover dat de geesten u onderdanig zijn, maar verblijdt u dat uw namen staan ingeschreven in de hemelen. (Lk 10:20)

{45} Hij zal u dopen met [de] Heilige Geest en vuur. (Mt 3:11)

{46} De Naam van de HEERE is een sterke toren,

een rechtvaardige snelt daarheen en wordt in een veilige vesting gezet. (Sp 18:10)

{47} Anders zal de toorn van de HEERE tegen u ontbranden en zal Hij de hemel sluiten, zodat er geen regen [meer] zal zijn. (Dt 11:17a)

{48} Zo ook u, van buiten schijnt u de mensen wel rechtvaardig, maar van binnen bent u vol huichelarij en wetteloosheid. (Mt 23:28)

{49} Mijn volk is uitgeroeid,

omdat het zonder kennis is. (Hs 4:6a)

{50} Wie de goddeloze vrijspreekt en wie de rechtvaardige schuldig verklaart,

zijn voor de HEERE een gruwel, allebei. (Sp 17:15)

{51} En wordt niet dronken van wijn, waarin losbandigheid is, maar wordt vervuld met [de] Geest. (Ef 5:18)

{52} Er is geen voorbeeld in de Bijbel van engelen die zingen. Voor de uiting van engelen in Lukas 2 en Job 38 staat niet ‘zingen’, maar ‘prijzen’ (Lk 2:13) en ‘juichen’ (Jb 38:7).

{53} En spreekt tot elkaar in psalmen, lofzangen en geestelijke liederen, zingend en jubelend in uw hart tot de Heer. (Ef 5:19)

{54} En het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond (en wij hebben Zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van een eniggeborene van een vader) vol van genade en waarheid. (Jh 1:14)

{55} En terwijl zij baden, werd de plaats waar zij waren vergaderd, bewogen. (Hd 4:31)

{56} Maria dan nam een pond balsem van onvervalste, kostbare nardus, zalfde de voeten van Jezus en droogde Zijn voeten met haar haren af; en het huis werd met de geur van de balsem vervuld. (Jh 12:3)

{57} Wij zijn dan gezanten voor Christus, terwijl God als [het ware] door ons maant. Wij bidden voor Christus: Laat u met God verzoenen. Hem Die geen zonde gekend heeft, heeft Hij voor ons [tot] zonde gemaakt, opdat wij zouden worden gerechtigheid van God in Hem. (2Ko 5:20-21)

{58} En Jezus zei: Tot een oordeel ben Ik in deze wereld gekomen, opdat zij die niet zien, zouden zien, en die zien, blind worden. En zij die van de farizeeën bij Hem waren, hoorden dit en zeiden tot Hem: Zijn wij soms ook blind? Jezus zei tot hen: Als u blind was, zou u geen zonde hebben; maar nu zegt u: Wij zien; [dus] blijft uw zonde. (Jh 9:39-41)

{59} Want ik wil niet, broeders, dat u deze verborgenheid onbekend is, opdat u niet wijs bent in eigen [oog], dat er voor een deel over Israël verharding is gekomen, totdat de volheid van de volken is ingegaan. (Rm 11:25)

{60} Want u kent de genade van onze Heer Jezus Christus, dat Hij, terwijl Hij rijk was, ter wille van u arm is geworden, opdat u door Zijn armoede rijk zou worden. (2Ko 8:9)

{61} Toen antwoordde de HEERE mij en zei:

Schrijf het visioen op, grif het duidelijk in tafelen,

zodat het in het snel voorbijlopen te lezen is. (Hk 2:2)

{62} Eén enkele getuige mag tegen niemand opstaan met betrekking tot enige ongerechtigheid of tot enige zonde, bij elke zonde die men [ook] zou kunnen doen. Op de verklaring van twee getuigen of op de verklaring van drie getuigen staat de zaak vast. (Dt 19:15)

{63} Vreest echter niet zoals zij vrezen, en wordt niet in verwarring gebracht, maar heiligt Christus als Heer in uw harten. (1Pt 3:14b-15a)

{64} Zeg daarom: Zo zegt de Heere HEERE: Hoewel Ik hen ver weggedreven heb onder de heidenvolken en hoewel Ik hen in de landen verspreid heb, toch zal Ik voor hen een heiligdom zijn, [hoe] kort [ook], in de landen waarin zij gekomen zijn. (Ez 11:16)

{65} Wanneer een man of een vrouw in verbinding staat met de geest van een dode, of een waarzegger is, moeten zij zeker ter dood gebracht worden. Men moet hen met stenen stenigen. Hun bloed rust op henzelf. (Lv 20:27)

{66} Wat wil ik hiermee dan zeggen? Dat een afgodenoffer iets is of dat een afgod iets is? [Nee], maar dat wat [de volken] offeren, zij dat aan de demonen <offeren> en niet aan God; en ik wil niet, dat u gemeenschap hebt met de demonen. (1Ko 10:19-20)

{67} Toen hij echter hoorde dat Archelaüs koning over Judéa was in de plaats van zijn vader Herodes, was hij bang daarheen te gaan; en toen hij een Goddelijke aanwijzing in een droom ontvangen had, vertrok hij naar de streken van Galiléa, en kwam en woonde in een stad, Nazareth geheten; opdat vervuld werd wat gesproken is door de profeten dat Hij Nazoreeër zou worden genoemd. (Mt 2:22-23)

{68} Toen Hij nu had gehoord dat Johannes was overgeleverd, vertrok Hij naar Galiléa; en Hij verliet Nazareth en kwam in Kapernaüm wonen dat aan de zee ligt, in het gebied van Zebulon en Nafthali, opdat vervuld werd wat gesproken is door de profeet Jesaja, die zei: ‘Land Zebulon en land Nafthali, aan [de] weg van [de] zee, over de Jordaan, Galiléa van de volken: het volk dat in duisternis zat, heeft een groot licht gezien, en voor hen die zaten in [het] land en [de] schaduw van [de] dood, hun is een licht opgegaan’. (Mt 4:12-16)

{69} Maar de Engel van de HEERE zei tegen hem: Waarom vraagt u zo naar Mijn Naam? Die is immers wonderlijk! (Ri 13:18)

{70} Ik onderwijs u en leer u de weg die u moet gaan;

Ik geef raad, Mijn oog is op u. (Ps 32:8)

{71} En Hij zal over het huis van Jakob Koning zijn tot in eeuwigheid en aan Zijn koningschap zal geen einde zijn. (Lk 1:33)

{72} De aarde is van de HEERE en al wat zij bevat,

de wereld en wie er wonen. (Ps 24:1)

{73} Want ik ben naijverig over u met een naijver van God; want ik heb u aan één man verloofd om u als een reine maagd voor Christus te stellen. (2Ko 11:2)

{74} En de rook van hun pijniging stijgt op tot in alle eeuwigheid. (Op 14:11a)

{75} Als u echter elkaar bijt en opeet, kijkt dan uit dat u niet door elkaar verslonden wordt. (Gl 5:15)

{76} Want het Woord van God is levend en krachtig en scherper dan enig tweesnijdend zwaard, en het dringt door tot verdeling van ziel en geest, zowel van gewrichten als van merg, en oordeelt [de] gedachten en overleggingen van [het] hart. En geen schepsel is voor Hem onzichtbaar, maar alle dingen zijn naakt en geopend voor de ogen van Hem met Wie wij te doen hebben. (Hb 4:12-13)

{77} Toen de Allerhoogste aan de volken het erfelijk bezit uitdeelde,

toen Hij Adams kinderen van elkaar scheidde,

heeft Hij het grondgebied van de volken vastgesteld

overeenkomstig het aantal Israëlieten. (Dt 32:8)

{78} En kwam en woonde in een stad, Nazareth geheten; opdat vervuld werd wat gesproken is door de profeten dat Hij Nazoreeër zou worden genoemd. (Mt 2:23)

{79} Want Hij Die God heeft gezonden, spreekt de woorden van God; want Hij geeft de Geest niet met mate. (Jh 3:34)

{80} En zie, een stem uit de hemelen zei: Deze is Mijn geliefde Zoon, in Wie Ik welbehagen heb gevonden. (Mt 3:17)

{81} En Hij Die Mij heeft gezonden, is met Mij; Hij heeft Mij niet alleen gelaten, omdat Ik altijd doe wat Hem welbehaaglijk is. (Jh 8:29)

{82} De vreze des HEEREN is het beginsel van de kennis. (Sp 1:7a)

{83} Jezus zei tot hen: Mijn voedsel is, dat Ik de wil doe van Hem Die Mij heeft gezonden en Zijn werk volbreng. (Jh 4:34)

{84} Want Ik heb niet uit Mijzelf gesproken; maar de Vader Die Mij heeft gezonden, Die heeft Mij een gebod gegeven wat Ik zeggen en wat Ik spreken moet. (Jh 12:49)

{85} Want de schepping verwacht reikhalzend de openbaring van de zonen van God. Want de schepping is aan de vruchteloosheid onderworpen (niet vrijwillig, maar om wille van hem die [haar] onderworpen heeft), in [de] hoop dat ook de schepping zelf zal worden vrijgemaakt van de slavernij van de vergankelijkheid tot de vrijheid van de heerlijkheid van de kinderen van God. Want wij weten, dat de hele schepping tezamen zucht en tezamen in barensnood is tot nu toe. (Rm 8:19-22)

{86} En hij greep de draak, de oude slang, dat is [de] duivel en de satan, en bond hem duizend jaren; en hij wierp hem in de afgrond en sloot en verzegelde die boven hem, opdat hij de naties niet meer zou misleiden voordat de duizend jaren voleindigd waren. (Op 20:2-3)

{87} Ja, het overblijfsel van Jakob zal onder de heidenvolken zijn,

te midden van veel volken,

als een leeuw onder de dieren van het woud,

als een jonge leeuw onder de schaapskudden,

die, wanneer hij erdoorheen trekt, vertrapt

en verscheurt, en er is niemand die redt.

Uw hand zal verhoogd zijn boven uw tegenstanders

en al uw vijanden zullen uitgeroeid worden. (Mi 5:7-8)

{88} Dat u vast staat in één geest, terwijl u één van ziel meestrijdt met het geloof van het evangelie. (Fp 1:27b)

{89} De HEERE is mijn kracht en lied,

Hij is mij tot heil geweest.

Dit is mijn God, Hem verheerlijk ik;

de God van mijn vader, Hem roem ik. (Ex 15:2)

{90} Maar ieder die drinkt van het water dat Ik hem zal geven, zal in eeuwigheid geen dorst hebben; maar het water dat Ik hem zal geven, zal in hem worden een bron van water dat springt tot in [het] eeuwige leven. (Jh 4:14)

{91} De zangers evenals zij die [in reien] dansen, [zingen]:

Al mijn bronnen zijn in u! (Ps 87:7)

{92} En op de laatste, de grote dag van het feest, stond Jezus [daar] en riep aldus: Als iemand dorst heeft, laat hij bij Mij komen en drinken! Wie in Mij gelooft, zoals de Schrift zegt: Stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien. (Jh 7:37-38)

{93} En Cusj verwekte Nimrod; die begon een geweldenaar op de aarde te worden. Hij was een geweldig jager voor het aangezicht van de HEERE; daarom wordt gezegd: Als Nimrod, een geweldig jager voor het aangezicht van de HEERE. Het begin van zijn koninkrijk bestond uit Babel, Erech, Akkad en Kalne in het land Sinear. (Gn 10:8-10)

{94} De koning nu werd toornig, en hij zond zijn legers en bracht die moordenaars om en stak hun stad in brand. (Mt 22:7)

{95} En ik zag een vrouw zitten op een scharlakenrood beest dat vol namen van laster was [en] zeven koppen en tien horens had. (Op 17:3b)

{96} Terstond nu na de verdrukking van die dagen zal de zon verduisterd worden en de maan zal haar schijnsel niet geven, en de sterren zullen van de hemel vallen en de krachten van de hemelen zullen wankelen. (Mt 24:29)

{97} En als die dagen niet werden verkort, zou geen enkel vlees behouden worden, maar ter wille van de uitverkorenen zullen die dagen worden verkort. (Mt 24:22)

{98} En hij riep met krachtige stem de woorden: Gevallen, gevallen is het grote Babylon, en het is een woonplaats van demonen en een bewaarplaats van elke onreine geest en een bewaarplaats van elke onreine en gehate vogel geworden. (Op 18:2)

{99} Wees vrolijk over haar, hemel, en u, heiligen en apostelen en profeten, omdat God uw rechtszaak tegen haar berecht heeft. (Op 18:20)

{100} Het woord dat hier is vertaald met ‘slaven’, kan beter worden vertaald met ‘dienstknechten’. Het is hetzelfde woord in het Hebreeuws als ‘knecht’ van de HEERE.

{101} Daar het rechtvaardig is bij God, aan hen die u verdrukken, verdrukking te vergelden, en aan u die verdrukt wordt, rust met ons bij de openbaring van de Heer Jezus van [de] hemel met [de] engelen van Zijn kracht. (2Th 1:6-7)

{102} Hij nu zei tot hen: Ik zag de satan als een bliksem uit de hemel vallen. (Lk 10:18)

{103} En de grote draak werd neergeworpen, de oude slang, die genoemd wordt duivel en de satan, die het hele aardrijk misleidt; hij werd neergeworpen op de aarde en zijn engelen werden met hem neergeworpen. (Op 12:9)

{104} Geen pasbekeerde, opdat hij niet, hoogmoedig geworden, in [hetzelfde] oordeel als de duivel valt. (1Tm 3:6)

{105} En één sterke engel hief een steen op als een grote molensteen en wierp die in de zee en zei: Zó zal de grote stad Babylon met geweld neergeworpen worden en zij zal geenszins meer gevonden worden. (Op 18:21)

{106} In later tijd echter, spreekt de HEERE,

zal ik een omkeer brengen in de gevangenschap van Moab. (Jr 48:47)

{107} Maar zoals destijds hij die naar [het] vlees geboren was, hem vervolgde die naar [de] Geest was, zo ook nu. (Gl 4:29)

{108} Och, was mijn hoofd [maar] water

en mijn oog een bron van tranen,

ik zou dag en nacht wenen

over de gesneuvelden bij de dochter van mijn volk. (Jr 9:1)

{109} David ging vandaar naar Mizpe in Moab. En hij zei tegen de koning van Moab: Laat mijn vader en mijn moeder toch naar u uitwijken, totdat ik weet wat God met mij doen zal. Toen bracht hij hen bij de koning van Moab. En zij bleven bij hem al de dagen dat David in de vesting was. (1Sm 22:3-4)

{110} Wij hebben gehoord van de trots van Moab,

Dat zeer hoogmoedig is,

van zijn hoogheid, zijn trots, zijn hoogmoed,

en zijn hooghartigheid.

Ík ken zijn overmoed, spreekt de HEERE,

zijn holle praat is niet gepast,

zij doen wat niet gepast is! (Jr 48:29-30)

{111} Trots komt vóór de ondergang,

en hoogmoed komt vóór de val. (Sp 16:18)

{112} Zij zijn voorbijgegaan als boten van riet. (Jb 9:26a)

{113} Hij maakt de zoldering van Zijn hemelzalen op de wateren,

maakt van de wolken Zijn wagen,

wandelt op de vleugels van de wind. (Ps 104:3)

{114} En Mozes werd onderwezen in alle wijsheid van [de] Egyptenaren. (Hd 7:22a)

{115} Waar is [de] wijze? Waar [de] schriftgeleerde? Waar [de] redetwister van deze eeuw? Heeft God niet de wijsheid van de wereld tot dwaasheid gemaakt? Want daar in de wijsheid van God de wereld niet door de wijsheid tot kennis van God is gekomen, heeft het God behaagd door de dwaasheid van de prediking te behouden hen die geloven. (1Ko 1:20-21)

{116} Hij zal zijn hand tegen de landen uitstrekken. Ook voor het land Egypte is er geen ontkomen aan. (Dn 11:42)

{117} Geef ons hulp uit de benauwdheid,

want heil van een mens [te verwachten] is nutteloos. (Ps 60:13)

{118} U die woont aan grote wateren. (Jr 51:13a)

{119} En aan Izak gaf Ik Jakob en Ezau. Ik gaf aan Ezau het Seïrgebergte om dat in bezit te nemen. (Jz 24:4a)

{120} Weet dit eerst, dat er in [het] laatst van de dagen spotters met spotternij zullen komen, die naar hun eigen begeerten wandelen en zeggen: Waar is de belofte van Zijn komst? Want sinds de vaderen zijn ontslapen, blijft alles zo [als] van [het] begin van [de] schepping. (2Pt 3:3-4)

{121} De nacht is ver gevorderd en de dag is nabij. (Rm 13:12a)

{122} Komt tot Mij, allen die vermoeid en belast bent, en Ik zal u rust geven (Mt 11:28)

{123} Rondom Jeruzalem zijn bergen. (Ps 125:2)

{124} En zoals het is gebeurd in de dagen van Noach, zo zal het ook zijn in de dagen van de Zoon des mensen: zij aten, zij dronken, zij trouwden, zij huwelijkten uit, tot op de dag dat Noach in de ark ging en de zondvloed kwam en hen allen verdelgde. (Lk 17:26-27)

{125} Als er geen doden worden opgewekt, laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij. (1Ko 15:32b)

{126} Ik heb u dan gezegd, dat u in uw zonden zult sterven; want als u niet gelooft dat Ik het ben, zult u in uw zonden sterven. (Jh 8:24)

{127} God echter zei tot hem: Dwaas, in deze nacht zal men uw ziel van u afeisen, en wat u hebt bereid, voor wie zal het zijn? Zo is hij die voor zichzelf schatten verzamelt en niet rijk is in God. (Lk 12:20-21)

{128} En schrijf aan de engel van de gemeente in Filadelfia: Dit zegt de Heilige, de Waarachtige, Die de sleutel van David heeft, Die opent en niemand zal sluiten, en Die sluit en niemand opent.(Op 3:7)

{129} Wee u, Chorazin, wee u, Bethsaïda, want als in Tyrus en Sidon de krachten waren gebeurd die in u zijn gebeurd, allang zouden zij zich in zak en as hebben bekeerd. Ik zeg u evenwel: het zal voor Tyrus en Sidon draaglijker zijn in [de] dag van [het] oordeel dan voor u. (Mt 11:21-22)

{130} De koningen van Tarsis en de kustlanden

zullen schatting brengen;

de koningen van Sjeba en Seba

zullen schatten aanvoeren.

Ja, alle koningen zullen zich voor hem neerbuigen,

alle heidenvolken zullen hem dienen. (Ps 72:10-11)

{131} En ook Henoch, [de] zevende van Adam af, heeft van dezen geprofeteerd door te zeggen: Zie, [de] Heer is gekomen te midden van zijn heilige tienduizenden, om oordeel uit te oefenen tegen allen en elke ziel te bestraffen om al hun werken van goddeloosheid die zij goddeloos bedreven hebben, en om alle harde [woorden] die goddeloze zondaars tegen Hem gesproken hebben. (Jd 1:14-15)

{132} Zij zijn teruggekeerd tot de ongerechtigheden van hun voorvaderen, die geweigerd hebben naar Mijn woorden te luisteren. Wat hen betreft, zij zijn andere goden achternagegaan om die te dienen. Het huis van Israël en het huis van Juda hebben Mijn verbond verbroken, dat Ik met hun vaderen gesloten had. (Jr 11:10)

{133} En het beest werd gegrepen en met hem de valse profeet die de tekenen in diens tegenwoordigheid had gedaan, waardoor hij hen misleidde die het merkteken van het beest ontvingen en die zijn beeld aanbaden. Levend werden deze twee geworpen in de poel van vuur die van zwavel brandt. En de overigen werden gedood met het zwaard dat kwam uit de mond van Hem Die op het paard zat, en alle vogels werden verzadigd van hun vlees. (Op 19:20-21)

{134} En rondom de troon waren vierentwintig tronen, en op de tronen zaten vierentwintig oudsten, bekleed met witte kleren en op hun hoofden gouden kronen. (Op 4:4)

{135} Als dan ons evangelie al bedekt is, is het bedekt in hen die verloren gaan; in wie de god van deze eeuw de gedachten van deze ongelovigen verblind heeft, opdat de lichtglans van het evangelie van de heerlijkheid van Christus, Die [het] beeld van God is, [hen] niet zou bestralen. (2Ko 4:3-4)

{136} En wanneer dit vergankelijke onvergankelijkheid zal aandoen, en dit sterfelijke onsterfelijkheid zal aandoen, dan zal het woord uitkomen dat geschreven staat: ‘De dood is verslonden tot overwinning’. (1Ko 15:54)

{137} En Hij zal elke traan van hun ogen afwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geschrei, noch pijn zal er meer zijn, <want> de eerste dingen zijn voorbijgegaan. (Op 21:4)

{138} Dit is de poort van de HEERE,

daar zullen de rechtvaardigen door binnengaan. (Ps 118:20)

{139} Weest in niets bezorgd, maar laat in alles, door gebed en smeking met dankzegging, uw verlangens bekend worden bij God. En de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, zal uw harten en uw gedachten bewaren in Christus Jezus. (Fp 4:6-7)

{140} Hij is de rots, Wiens werk volmaakt is,

want al Zijn wegen zijn [een en al] recht. (Dt 32:4a)

{141} Ik ben gekomen in de Naam van Mijn Vader en u neemt Mij niet aan; als een ander komt in zijn eigen naam, die zult u aannemen. (Jh 5:43)

{142} Want wij zijn Zijn maaksel, geschapen in Christus Jezus tot goede werken, die God tevoren heeft bereid, opdat wij daarin zouden wandelen. (Ef 2:10)

{143} In een talrijk volk ligt de glorie van een koning. (Sp 14:28a)

{144} Ik zal voor Israël zijn als de dauw. (Hs 14:6a)

{145} Het overblijfsel van Jakob zal zijn

te midden van vele volken

als dauw van de HEERE,

als regendruppels op het gewas. (Mi 5:6a)

{146} Ú hebt door Uw macht de zee gespleten,

U hebt de koppen van de zeemonsters in de wateren vermorzeld.

Ú hebt de koppen van de Leviathan verbrijzeld,

U hebt hem tot voedsel gegeven aan het volk in de woestijn. (Ps 74:13-14)

{147} Kus de Zoon, opdat Hij niet toornig wordt en u onderweg omkomt,

wanneer Zijn toorn slechts even ontbrandt.

Welzalig allen die tot Hem de toevlucht nemen! (Ps 2:12)

{148} De HEERE heeft mij wel zwaar gestraft,

maar aan de dood heeft Hij mij niet overgegeven. (Ps 118:18)

{149} Mijn volk is uitgeroeid,

omdat het zonder kennis is.

Omdat ú de kennis verworpen hebt,

heb Ik u verworpen om als priester voor Mij te dienen.

Omdat u de wet van uw God hebt vergeten,

zal Ik ook uw kinderen vergeten. (Hs 4:6)

{150} Maar zij spotten met de boden van God, verachtten Zijn woorden en maakten Zijn profeten belachelijk, tot de grimmigheid van de HEERE tegen Zijn volk [zo hoog] opsteeg dat er geen genezing [meer mogelijk] was. (2Kr 36:16)

{151} En Hij zal Zijn engelen uitzenden met luid bazuingeschal, en zij zullen Zijn uitverkorenen bijeenverzamelen uit de vier windstreken, van [de] uitersten van [de] hemelen tot <de> [andere] uitersten daarvan. (Mt 24:31)

{152} In de wet staat geschreven: ‘Ik zal in andere talen en door andere lippen tot dit volk spreken, en ook zo zullen zij Mij niet horen, zegt [de] Heer’. De talen zijn dus tot een teken, niet voor de gelovigen, maar voor de ongelovigen. (1Ko 14:21-22a)

{153} Letterlijk is het ´een proefsteen´ in de betekenis van een steen die een standaard en toetssteen is voor de andere stenen. De andere stenen worden gevormd naar Zijn beeld (zie en vgl. 2Ko 3:18).

{154} Zo nodig nu een korte tijd bedroefd door allerlei verzoekingen, opdat de beproefdheid van uw geloof, veel kostbaarder dan die van goud, dat vergankelijk is en door vuur beproefd wordt, blijkt te zijn tot lof en heerlijkheid en eer bij [de] openbaring van Jezus Christus. (1Pt 1:6a-7)

{155} U, grote, machtige God – HEERE van de legermachten is Zijn Naam – groot van raad en machtig van daad. (Jr 32:18a-19b)

{156} U heeft geen verzoeking getroffen dan menselijke; en God is getrouw, Die niet zal toelaten dat u verzocht wordt boven wat u kunt [verdragen]; maar met de verzoeking zal Hij ook de uitkomst geven, zodat u ze kunt verdragen. (1Ko 10:13)

{157} Wat dan? Wat Israël zoekt, dat heeft het niet verkregen, maar de uitverkorenen hebben het verkregen; en de overigen zijn verhard, zoals geschreven staat: ‘God heeft hun gegeven een geest van diepe slaap, ogen om niet te kijken en oren om niet te horen, tot op de dag van heden’. (Rm 11:7-8)

{158} Maar Ik zal in uw midden doen overblijven

een ellendig en arm volk.

Zij zullen op de Naam van de HEERE vertrouwen. (Zf 3:12)

{159} Gelukkig de armen van geest, want van hen is het koninkrijk der hemelen. (Mt 5:3)

{160} Gelukkig de zachtmoedigen, want zij zullen de aarde beërven. (Mt 5:5)

{161} En u hebt de profeten geboden: Profeteer niet! (Am 2:12b)

{162} Want er zal een tijd zijn dat zij de gezonde leer niet zullen verdragen, maar naar hun eigen begeerten voor zichzelf leraars zullen verzamelen, om zich het gehoor te laten strelen; en zij zullen het oor van de waarheid afkeren en zich tot de fabels wenden. (2Tm 4:3-4)

{163} Hoe zou één [man] er duizend kunnen achtervolgen,

en twee [mannen] er tienduizend laten vluchten,

tenzij hun Rots hen verkocht

en de HEERE hen uitleverde? (Dt 32:30)

{164} Vijf van u zullen er honderd achtervolgen, en honderd van u zullen er tienduizend achtervolgen. Uw vijanden zullen door het zwaard vóór u neervallen. (Lv 26:8)

{165} Zie, God is hoogverheven door Zijn kracht;

wie is een Leraar als Hij? (Jb 36:22)

{166} En dan zal de wetteloze geopenbaard worden, die de Heer <Jezus> zal verteren door de adem van Zijn mond en te niet doen door de verschijning van Zijn komst; … (2Th 2:8)

{167} Maar hij mag voor zichzelf niet veel paarden aanschaffen en het volk niet laten terugkeren naar Egypte om veel paarden aan te schaffen, omdat de HEERE tegen u gezegd heeft: U mag nooit meer langs deze weg terugkeren. (Dt 17:16)

{168} Dezen [vertrouwen] op strijdwagens en die op paarden,

maar wíj zullen de Naam van de HEERE, onze God in herinnering roepen. (Ps 20:8)

{169} En Ik geef hun eeuwig leven, en zij zullen geenszins verloren gaan in eeuwigheid en niemand zal ze rukken uit Mijn hand. Mijn Vader Die [ze] Mij heeft gegeven, is groter dan allen, en niemand kan [ze] rukken uit de hand van Mijn Vader. Ik en de Vader zijn een. (Jh 10:28-30)

{170} Moge de HEERE uw daad vergelden, en moge uw loon volkomen zijn van de HEERE, de God van Israël, onder Wiens vleugels u gekomen bent om toevlucht te nemen. (Ru 2:12)

{171} En hoe u zich van de afgoden tot God hebt bekeerd om [de] levende en waarachtige God te dienen. (1Th 1:9)

{172} De God van Israël heeft gezegd,

de Rots van Israël heeft tot mij gesproken:

[Er komt] een Heerser over de mensen, een Rechtvaardige,

een Heerser [in] de vreze Gods. (2Sm 23:3)

{173} En hebt hen voor onze God gemaakt tot een koninkrijk en tot priesters; en zij zullen over de aarde regeren. (Op 5:10)

{174} Jezus nu zei tot hen: Voorwaar, Ik zeg u, dat u die Mij gevolgd bent, in de wedergeboorte, wanneer de Zoon des mensen zal zitten op [de] troon van Zijn heerlijkheid, u ook op twaalf tronen zult zitten om de twaalf stammen van Israël te oordelen. (Mt 19:28)

{175} Overigens, broeders, al wat waar, al wat eerzaam, al wat rechtvaardig, al wat rein, al wat beminnelijk, al wat welluidend is, als er enige deugd en als er enige lof is, bedenkt dat. (Fp 4:8)

{176} Wee de zorgelozen in Sion,

en de onbezorgden op de berg van Samaria. (Am 6:1a)

{177} Dwaalt niet, God laat zich niet bespotten. Want wat een mens zaait, dat zal hij ook oogsten. Want wie voor zijn eigen vlees zaait, zal uit het vlees verderf oogsten; maar wie voor de Geest zaait, zal uit de Geest eeuwig leven oogsten. (Gl 6:7-8)

{178} Uit Hem toch bent u in Christus Jezus, Die ons geworden is: wijsheid van Godswege, … (1Ko 1:30)

{179} Immers, onze God is een verterend vuur. (Hb 12:29)

{180} Een psalm van David.

HEERE, wie zal verblijven in Uw tent?

Wie zal wonen op Uw heilige berg?

Hij die oprecht wandelt en gerechtigheid beoefent,

die met zijn hart de waarheid spreekt.

Die met zijn tong niet lastert,

zijn vrienden geen kwaad doet

en geen smaad jegens zijn naaste [op de lippen] neemt. (Ps 15:1-3)

{181} Die al uw ongerechtigheid vergeeft,

Die al uw ziekten geneest. (Ps 103:3)

{182} Terstond nu na de verdrukking van die dagen zal de zon verduisterd worden en de maan zal haar schijnsel niet geven, en de sterren zullen van de hemel vallen en de krachten van de hemelen zullen wankelen. (Mt 24:29)

{183} En de wijnpersbak werd buiten de stad getreden en er kwam bloed uit de wijnpersbak tot aan de tomen van de paarden, zestienhonderd stadiën ver. (Op 14:20)

{184} En de rook van hun pijniging stijgt op tot in alle eeuwigheid; en zij hebben dag en nacht geen rust, zij die het beest en zijn beeld aanbidden, en ieder die het merkteken van zijn naam ontvangt. (Op 14:11)

{185} Toen de Allerhoogste aan de volken het erfelijk bezit uitdeelde,

toen Hij Adams kinderen van elkaar scheidde,

heeft Hij het grondgebied van de volken vastgesteld

overeenkomstig het aantal Israëlieten. (Dt 32:8)

{186} Weet dit eerst, dat geen profetie van [de] Schrift een eigen uitlegging heeft. (2Pt 1:20)

{187} En Jezus antwoordde en zei tot hen: Gaat heen en bericht Johannes wat u hoort en ziet: blinden kunnen weer zien en kreupelen lopen, melaatsen worden gereinigd en doven horen, doden worden opgewekt en aan armen wordt het evangelie verkondigd; en gelukkig is hij die over Mij niet ten val komt! (Mt 11:4-6)

{188} Het hart van een koning is in de hand van de HEERE [als] waterbeken,

Hij neigt het tot alles wat Hem behaagt. (Sp 21:1)

{189} Ja, hij strekt zijn hand tegen God uit,

en hij verheft zich tegen de Almachtige. (Jb 15:25)

{190} Doe mijn tranen in Uw kruik.

Staan zij niet in Uw register? (Ps 56:9)

{191} Toen sprak Jozua tot de HEERE op de dag dat de HEERE de Amorieten aan de Israëlieten overgaf, en hij zei voor [de ogen van] Israël: Zon, sta stil in Gibeon, en maan, in het dal van Ajalon! En de zon stond stil en de maan bleef staan, totdat het volk zich aan zijn vijanden had gewroken. (Jz 10:12-13a)

{192} Hij Die tijdens Zijn dagen in het vlees met sterk geroep en tranen zowel gebeden als smekingen geofferd heeft aan Hem Die Hem uit [de] dood kon verlossen (en Hij is verhoord om Zijn godsvrucht). (Hb 5:7)

{193} Want [van Hem] wordt getuigd: U bent Priester tot in eeuwigheid naar de orde van Melchizédek. (Hb 7:17)

{194} Hij heeft mijn kracht op de weg neergedrukt,

mijn dagen heeft Hij verkort.

Mijn God, zei ik, neem mij niet weg op de helft van mijn dagen. (Ps 102:24-25a)

{195} Stel U toch borg voor mij bij U. (Jb 17:3a)

{196} Hij zal Zich weer over ons ontfermen,

Hij zal onze ongerechtigheden vertrappen,

ja, U zult al hun zonden werpen

in de diepten van de zee. (Mi 7:19)

{197} Maar het is zo, toen de afgezanten van de vorsten van Babel, die [een boodschap] aan hem gestuurd hadden om te vragen naar het wonderteken dat in het land gebeurd was. (2Kr 32:31a)

{198} [Dat] God hem verliet, om hem op de proef te stellen, om alles te weten [wat] er in zijn hart [omging]. (2Kr 32:31b)

{199} Maar Hizkia vergold niet overeenkomstig de weldaad die hem bewezen was, omdat zijn hart hoogmoedig werd. Daarom rustte er grote toorn op hem en op Juda en Jeruzalem. (2Kr 32:25)

{200} Alle voorwerpen van het huis van God, de grote en de kleine, de schatten van het huis van de HEERE en de schatten van de koning en zijn vorsten: dat alles bracht hij naar Babel. (2Kr 36:18)

{201} Hizkia vernederde zich echter om de hoogmoed van zijn hart, hij en de inwoners van Jeruzalem, zodat de grote toorn van de HEERE niet op hen kwam in de dagen van Hizkia. (2Kr 32:26)

{202} Zo zegt de HEERE: Het volk dat aan het zwaard ontkomen was, heeft genade gevonden in de woestijn, toen [Ik op weg] ging om hem, Israël, tot rust te brengen. Van verre [tijden] af is de HEERE aan mij verschenen: [Met] eeuwige liefde heb Ik u liefgehad, daarom heb Ik u getrokken [met] goedertierenheid. (Jr 31:2-3)

{203} Nu dan, wees niet bevreesd. Ikzelf zal jullie en jullie kleine kinderen onderhouden. Zo troostte hij hen en sprak hij naar hun hart. (Gn 50:21)

{204} In die dagen nu trad Johannes de doper op en predikte in de woestijn van Judéa en zei: Bekeert u, want het koninkrijk der hemelen is nabij gekomen. Want deze is het van wie gesproken is door de profeet Jesaja, die zei:’ Stem van een roepende in de woestijn: Bereidt de weg van de Heer, maakt Zijn paden recht’. (Mt 3:1-3)

{205} O God, U bent mijn God! U zoek ik vroeg in de morgen; mijn ziel dorst naar U, mijn lichaam verlangt naar U, in een land, dor en dorstig, zonder water. (Ps 63:2)

{206} Vernedert u voor [de] Heer en Hij zal u verhogen. (Jk 4:10)

{207} Zie, Hij komt met de wolken, en elk oog zal Hem zien. (Op 1:7a)

{208} Zij zeiden dan tot Hem: Wie bent U? Jezus zei tot hen: Geheel wat Ik ook tot u spreek. (Jh 8:25)

{209} Want voorwaar, Ik zeg u: totdat de hemel en de aarde voorbijgaan, zal niet één jota of één tittel van de wet voorbijgaan totdat alles is gebeurd. (Mt 5:18)

{210} Maar u zult kracht ontvangen wanneer de Heilige Geest over u komt, en u zult Mijn getuigen zijn, zowel in Jeruzalem als in heel Judéa en Samaria en tot aan het einde van de aarde. (Hd 1:8)

{211} Och, dat Israëls verlossing uit Sion kwam!

Wanneer de HEERE de gevangenen van Zijn volk laat terugkeren,

[dan] zal Jakob zich verheugen, Israël zal verblijd zijn. (Ps 14:7)

{212} Hoedt de kudde van God die bij u is <en houdt toezicht>, niet gedwongen maar vrijwillig, in overeenstemming met God, ook niet om schandelijke winst, maar bereidwillig; ook niet als heersers over de erfgoederen, maar als zij die voorbeelden voor de kudde worden. (1Pt 5:2-3)

{213} Want in Hem zijn alle dingen geschapen in de hemelen en op de aarde, de zichtbare en de onzichtbare, hetzij tronen, hetzij heerschappijen, hetzij overheden, hetzij machten: alle dingen zijn door Hem en tot Hem geschapen. En Hij is vóór alle dingen en alle dingen bestaan samen in Hem. (Ko 1:16-17)

{214} Welzalig de mens van wie de kracht in U is

– in hun hart zijn de gebaande wegen.

Gaan zij door het [dorre] dal van de moerbeibomen,

dan maken zij [God] tot [hun] bron;

ook zal de regen [hen] overvloedig bedekken.

Zij gaan voort van kracht tot kracht,

zij zullen verschijnen voor God in Sion. (Ps 84:6-8)

{215} Die uw mond verzadigt met het goede,

uw jeugd vernieuwt als die van een arend. (Ps 103:5)

{216} En zie, Ik ben met u alle dagen tot aan de voleinding van de eeuw. (Mt 28:20)

{217} Hoeveel te minder een sterveling, [die] een made is,

en een mensenkind, [dat] een worm is! (Jb 25:6)

{218} Maar ik ben een worm en geen man,

een smaad van mensen en veracht door het volk. (Ps 22:7)

{219} De HEERE zal u dan overal verspreiden onder de volken. U zult [met slechts] weinig mensen overblijven onder de heidenen naar wie de HEERE u voeren zal. (Dt 4:27)

{220} Daar nu de kinderen aan bloed en vlees deel hebben, heeft ook Hij op gelijke wijze daaraan deelgenomen, opdat Hij door de dood teniet zou doen hem die de macht over de dood had, dat is de duivel, en allen zou verlossen die uit vrees voor [de] dood hun hele leven door aan slavernij onderworpen waren. (Hb 2:14-15)

{221} En het gebeurde tijdens de middag dat Elia met hen begon te spotten en zei: Roep met luide stem! Hij is immers een god. Hij is vast in gedachten! Of hij heeft zich vast afgezonderd! Of hij is vast op reis! Misschien slaapt hij [wel] en moet hij wakker worden! (1Kn 18:27)

{222} En zie, een stem uit de hemelen zei: Deze is Mijn geliefde Zoon, in Wie Ik welbehagen heb gevonden. (Mt 3:17)

{223} En Jezus antwoordde en zei tot hen: Gaat heen en bericht Johannes wat u hoort en ziet: blinden kunnen weer zien. (Mt 11:4-5a)

{224} [De] Heer vertraagt de belofte niet zoals sommigen het voor traagheid houden, maar Hij is lankmoedig over u, daar Hij niet wil dat iemand verloren gaat, maar dat allen tot bekering komen. (2Pt 3:9)

{225} Ik vind er vreugde in, Mijn God, om Uw welbehagen te doen;

Uw wet [draag Ik] diep in Mijn binnenste. (Ps 40:9)

{226} Toen zeiden zij tegen elkaar: Werkelijk, wij zijn schuldig vanwege onze broer. Wij zagen zijn zielsbenauwdheid toen hij ons om genade smeekte, maar wij luisterden niet! Daarom komt deze benauwdheid over ons. (Gn 42:21)

{227} Hij antwoordde en zei: Zie, ik zie vier mannen midden in het vuur vrij rondlopen! Zij hebben geen letsel en de aanblik van de vierde lijkt op [die van] een zoon van de goden. (Dn 3:25)

{228} U had de sterveling over ons hoofd doen rijden.

Wij waren in het vuur en in het water gekomen,

maar U hebt ons uitgeleid naar de overvloed. (Ps 66:12)

{229} Wie in Mij gelooft, zoals de Schrift zegt: Stromen van levend water zullen uit zijn binnenste vloeien. Dit nu zei Hij van de Geest, Die zij die in Hem geloven, zouden ontvangen; want [de] Geest was [er] nog niet, omdat Jezus nog niet was verheerlijkt. (Jh 7:38-39)

{230} Ik noem Rahab en Babel onder wie Mij kennen;

zie, de Filistijn en de Tyriër, met de Cusjiet:

die zijn daar geboren.

Van Sion wordt gezegd:

Man voor man is erin geboren.

De Allerhoogste Zelf doet haar standhouden. (Ps 87:4-5)

{231} Zij hebben geofferd aan de demonen, niet aan God;

aan goden die zij niet kenden. (Dt 32:7a)

{232} Wat wil ik hiermee dan zeggen? Dat een afgodenoffer iets is of dat een afgod iets is? [Nee], maar dat wat [de volken] offeren, zij dat aan de demonen <offeren> en niet aan God; en ik wil niet, dat u gemeenschap hebt met de demonen. (1Ko 10:19-20)

{233} Nu ziet men het licht niet,

het schijnt in de wolken,

[maar] als de wind langsgaat, zuivert hij die. (Jb 37:21)

{234} Heeft God niet de wijsheid van de wereld tot dwaasheid gemaakt? (1Ko 1:20b)

{235} Wij weten dat een afgod niets is in [de] wereld, en dat er geen God is dan Eén. Want al zijn er ook die goden genoemd worden, hetzij in [de] hemel, hetzij op aarde (zoals er vele goden en vele heren zijn), dan is er toch voor ons maar één God, de Vader, uit Wie alle dingen zijn, en wij voor Hem; en één Heer, Jezus Christus, door Wie alle dingen zijn, en wij door Hem. (1Ko 8:4b-6)

{236} De HEERE heeft alles gemaakt omwille van Zichzelf,

ja, zelfs de goddeloze voor de dag van het onheil. (Sp 16:4)

{237} Of komt er kwaad in de stad voor

zonder dat de HEERE dat doet? (Am 3:6b)

{238} Ja maar, mens, wie bent u, dat u tegen God het woord opneemt? Zal het maaksel tot zijn maker zeggen: Waarom hebt u mij zo gemaakt? Of heeft de pottenbakker geen macht over het leem om uit dezelfde klomp te maken het ene vat tot eer en het andere tot oneer? (Rm 9:20-21)

{239} Het verborgene van zijn hart wordt openbaar, en dus zal hij op zijn aangezicht neervallen en God aanbidden en verkondigen dat God werkelijk onder u is. (1Ko 14:25)

{240} Want God heeft allen onder [het] ongeloof besloten, opdat Hij aan allen barmhartigheid zou bewijzen. O diepte van rijkdom, zowel van [de] wijsheid als van [de] kennis van God! Hoe ondoorgrondelijk zijn Zijn oordelen en hoe onnaspeurlijk Zijn wegen! (Rm 11:32-33)

{241} Want hoeveel beloften van God er ook zijn, in Hem is het ja; daarom is ook door Hem het amen, tot heerlijkheid van God door ons. (2Ko 1:20)

{242} Maar u, waarom oordeelt u uw broeder? Of ook u, waarom minacht u uw broeder? Want wij zullen allen voor de rechterstoel van God gesteld worden; want er staat geschreven: ‘[Zo waar] Ik leef, zegt [de] Heer, voor Mij zal elke knie zich buigen en elke tong zal God belijden’. Dus zal <dan> ieder van ons voor zichzelf rekenschap geven <aan God>. (Rm 14:10-12)

{243} Opdat in de Naam van Jezus elke knie zich buigt van hen die in de hemel en die op de aarde en die onder de aarde zijn. (Fp 2:10)

{244} En in de woestijn, waar u gezien hebt dat de HEERE, uw God, u gedragen heeft, zoals een man zijn zoon draagt, op heel de weg die u gegaan bent, totdat u op deze plaats gekomen bent. (Dt 1:31)

{245} U hebt zelf gezien wat Ik met de Egyptenaren gedaan heb en [hoe] Ik u op arendsvleugels gedragen en u bij Mij gebracht heb. (Ex 19:4)

{246} Want dit gebod, dat ik u heden gebied, is niet te moeilijk voor u en het is niet ver weg. Het is niet in de hemel, zodat [u] zou kunnen zeggen: Wie zal voor ons naar de hemel opstijgen om het voor ons te halen en ons te laten horen, zodat wij het kunnen doen? Het is ook niet aan de overzijde van de zee, zodat [u] zou kunnen zeggen: Wie zal voor ons oversteken naar de overzijde van de zee om het voor ons te halen en [het] ons te laten horen, zodat wij het kunnen doen? Want dit woord is heel dicht bij u, in uw mond en in uw hart, om het te doen. (Dt 30:11-14)

{247} Hoor hen die gevlucht zijn en die ontkomen zijn

uit het land Babel,

om in Sion te verkondigen

de wraak van de HEERE, onze God, de wraak voor Zijn tempel. (Jr 50:28)

{248} En God zei tegen Mozes: IK BEN DIE IK BEN. Ook zei Hij: Dit moet u tegen de Israëlieten zeggen: IK BEN heeft mij naar u toe gezonden. (Ex 3:14)

{249} Naarmate zij zichzelf verheerlijkt heeft en weelderig geleefd heeft, geeft haar zoveel pijniging en rouw. Want zij zegt in haar hart: Ik zit als koningin en ben geen weduwe en zal helemaal geen rouw zien. (Op 18:7)

{250} Opdat de beproefdheid van uw geloof, veel kostbaarder dan die van goud, dat vergankelijk is en door vuur beproefd wordt, blijkt te zijn tot lof en heerlijkheid en eer bij [de] openbaring van Jezus Christus. (1Pt 1:7)

{251} Want in Hem zijn alle dingen geschapen in de hemelen en op de aarde, de zichtbare en de onzichtbare, hetzij tronen, hetzij heerschappijen, hetzij overheden, hetzij machten: alle dingen zijn door Hem en tot Hem geschapen. (Ko 1:16)

{252} Weest in niets bezorgd, maar laat in alles, door gebed en smeking met dankzegging, uw verlangens bekend worden bij God. En de vrede van God, die alle verstand te boven gaat, zal uw harten en uw gedachten bewaren in Christus Jezus. (Fp 4:6-7)

{253} En ik hoorde een andere stem uit de hemel zeggen: Gaat uit van haar, Mijn volk, opdat u met haar zonden geen gemeenschap hebt en opdat u van haar plagen niet ontvangt. (Op 18:4)

{254} En laat hij die dorst heeft, komen; laat hij die wil, [het] levenswater nemen om niet. (Op 22:17b)

{255} Jezus antwoordde en zei tot haar: Als u de gave van God kende en Wie Hij is Die tot u zegt: Geef Mij te drinken, dan zou u aan Hem hebben gevraagd en Hij zou u levend water hebben gegeven. (Jh 4:10)

{256} De steenrots nu was Christus. (1Ko 10:4)

{257} Gelukkig zij die hun lange kleren wassen, opdat zij recht hebben op de boom van het leven en zij door de poorten de stad binnengaan. Buiten zijn de honden, de tovenaars, de hoereerders, de moordenaars, de afgodendienaars en ieder, die [de] leugen liefheeft en doet. (Op 22:14-15)

{258} Zij zullen over Hem rouw bedrijven, als [met] de rouwklacht over een enig [kind]; en zij zullen over Hem bitter klagen, zoals men bitter klaagt over een eerstgeborene. (Zc 12:10b)

{259} Als u nu een Jood genoemd wordt, op [de] wet steunt, in God roemt, [Zijn] wil kent en beproeft wat het beste is, omdat u uit de wet bent onderwezen, en van uzelf vertrouwt dat u een leidsman bent van blinden, een licht voor hen die in duisternis zijn, een opvoeder van onverstandigen, een leermeester van onmondigen, daar u in de wet de belichaming van de kennis en de waarheid hebt. (Rm 2:17-20)

{260} Want om u wordt de Naam van God onder de volken gelasterd, zoals geschreven staat. (Rm 2:24)

{261} Zij nu zal een Zoon baren, en u zult Hem de naam Jezus geven, want Hij zal Zijn volk behouden van hun zonden. (Mt 1:21)

{262} En Paulus en Barnabas zeiden met vrijmoedigheid: Het was nodig dat eerst tot u het Woord van God werd gesproken; aangezien u het van u afstoot en uzelf het eeuwige leven niet waard oordeelt, – zie, wij wenden ons tot de volken. Want zo heeft de Heer ons geboden: ‘Ik heb u gesteld tot een licht van de volken, opdat u tot behoudenis bent tot aan het einde van de aarde’. (Hd 13:46-47)

{263} Zij zullen stof likken als de slang;

als kruipende [dieren] van de aarde

zullen zij sidderend uit hun burchten komen,

naar de HEERE, onze God.

Zij zullen angstig zijn en voor U bevreesd zijn. (Mi 7:17)

{264} De woestijnbewoners zullen voor hem neerbukken,

zijn vijanden zullen het stof oplikken. (Ps 72:9)

{265} Zie, er komen dagen, spreekt de HEERE, dat Ik met het huis van Israël en met het huis van Juda een nieuw verbond zal sluiten, niet zoals het verbond dat Ik met hun vaderen gesloten heb op de dag dat Ik hun hand vastgreep om hen uit het land Egypte te leiden – Mijn verbond, dat zij verbroken hebben, hoewel Ík hen getrouwd had, spreekt de HEERE. (Jr 31:31-32)

{266} Maar Ik zag, toen Ik vanwege alles waarin het afvallige Israël overspel had gepleegd, haar weggestuurd had en haar een echtscheidingsbrief gegeven had, dat Juda, haar trouweloze zuster, niet bevreesd werd. Zij ging zelf ook hoererij bedrijven. (Jr 3:8)

{267} En ‘s morgens vroeg, toen het nog diep in de nacht was, stond Hij op, ging naar buiten en ging weg naar een woeste plaats en daar bad Hij. (Mk 1:35)

{268} Het gebeurde nu, toen de dagen van Zijn opneming in vervulling gingen, dat Hij Zijn gezicht vastbesloten wendde om naar Jeruzalem te gaan. (Lk 9:51)

{269} Zo is er dan nu geen veroordeling voor hen die in Christus Jezus zijn. (Rm 8:1)

{270} Gelukkig zij die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden. (Mt 5:6)

{271} Maar ontvlucht de begeerten van de jeugd en jaag naar gerechtigheid. (2Tm 2:22a)

{272} Mensenkind, de bewoners van die puinhopen in het land van Israël zeggen: Abraham was alleen en kreeg het land in erfelijk bezit, maar wij zijn [met] velen. Het land is ons als erfelijk bezit gegeven. (Ez 33:24)

{273} Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: als de tarwekorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft zij alleen; maar als zij sterft, draagt zij veel vrucht. (Jh 12:24)

{274} Wij echter verwachten naar Zijn belofte nieuwe hemelen en een nieuwe aarde waar gerechtigheid woont. (2Pt 3:13)

{275} Die het bruisen van de zeeën stilt,

het bruisen van hun golven

en het rumoer van de volken. (Ps 65:8)

{276} Het zal gebeuren, spreekt de HEERE, dat in heel het land

Twee [derde] ervan uitgeroeid zal worden [en] de geest zal geven. (Zc 13:8a)

{277} Wanneer zij zullen zeggen: Vrede en veiligheid, dan zal een plotseling verderf over hen komen zoals de barensnood over een zwangere, en zij zullen geenszins ontkomen. (1Th 5:3)

{278} En hoe zullen zij prediken, als zij niet gezonden zijn? Zoals geschreven staat: ‘Hoe liefelijk zijn de voeten <van hen die vrede verkondigen,> van hen die <het> goede verkondigen’. (Rm 10:15)

{279} Over deze behoudenis hebben profeten onderzocht en nagevorst die van de voor u [bestemde] genade geprofeteerd hebben, terwijl zij navorsten welke of wat voor tijd de Geest van Christus Die in hen was, aanduidde, toen Hij tevoren getuigde van het lijden dat over Christus [zou komen] en van de heerlijkheden daarna. Aan hen werd geopenbaard dat zij niet voor zichzelf, maar voor u de dingen bedienden die u nu zijn aangekondigd door hen die u het evangelie hebben verkondigd door [de] Heilige Geest Die van [de] hemel is gezonden; dingen waarin engelen begerig zijn een blik te werpen. (1Pt 1:10-12)

{280} Als dan iemand zich van deze [vaten] reinigt, zal hij een vat zijn tot eer, geheiligd, bruikbaar voor de Meester, tot alle goed werk toebereid. (2Tm 2:21)

{281} En ik hoorde een andere stem uit de hemel zeggen: Gaat uit van haar, Mijn volk. (Op 18:4a)

{282} En zij, zij zien het aan, zij kijken naar mij. (Ps 22:18b)

{283} En er een eer in heb gesteld het evangelie te verkondigen daar waar Christus nog niet genoemd was, opdat ik niet op andermans fundament zou bouwen, maar zoals geschreven staat: ‘Zij aan wie niet van Hem verkondigd was, zullen zien, en zij die niet gehoord hebben, zullen verstaan’. (Rm 15:20-21)

{284} Opdat wij zouden zijn tot lof van Zijn heerlijkheid, wij die vooraf in Christus hebben gehoopt. (Ef 1:12)

{285} Zie, Hij komt met de wolken, en elk oog zal Hem zien, ook zij die Hem doorstoken hebben. (Op 1:7a)

{286} Maar hoewel Hij zoveel tekenen in hun bijzijn had gedaan, geloofden zij niet in Hem; opdat het woord van de profeet Jesaja werd vervuld, dat hij heeft gezegd: ‘Heer, wie heeft onze prediking geloofd? En aan wie is de arm van de Heer geopenbaard?’ (Jh 12:37-38)

{287} Maar niet allen hebben het evangelie gehoorzaamd. Want Jesaja zegt: ‘Heer, wie heeft onze prediking geloofd?’ (Rm 10:16)

{288} En het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond (en wij hebben Zijn heerlijkheid aanschouwd, een heerlijkheid als van een eniggeborene van een vader) vol van genade en waarheid. (Jh 1:14)

{289} Die Zelf onze zonden in Zijn lichaam heeft gedragen op het hout. (1Pt 2:24a)

{290} Opdat wij, voor de zonden afgestorven, voor de gerechtigheid leven: ‘door Zijn striemen bent u gezond geworden’. (1Pt 2:24b)

{291} Maar nu, wees niet bedroefd en laat jullie ogen niet [in toorn] ontvlammen omdat jullie mij hiernaartoe hebben verkocht, want God heeft mij vóór jullie uit gezonden tot behoud van [jullie] leven. (Gn 45:5)

{292} Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: als de tarwekorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft zij alleen; maar als zij sterft, draagt zij veel vrucht. (Jh 12:24)

{293} En Ik ben dood geweest, en zie, Ik ben levend tot in alle eeuwigheid. (Op 1:18)

{294} Jezus nu zei: Vader, vergeef hun, want zij weten niet wat zij doen. (Lk 23:34a)

{295} Maar het Jeruzalem dat boven is, is vrij, en dat is onze moeder. Want er staat geschreven: ‘Wees vrolijk, onvruchtbare die niet baart, barst los en juich, u die geen barensweeën hebt, want de kinderen van de eenzame zijn talrijker dan van haar die een man heeft’. (Gl 4:26-27)

{296} Maar hopen dat, naarmate uw geloof meer toeneemt, wij onder u meer aanzien zullen krijgen in overeenstemming met ons arbeidsterrein, om nog overvloediger, in de [streken] verder dan u, het evangelie te verkondigen. (2Ko 10:15b-16a)

{297} Waarom zou U ons voor altijd vergeten,

zou U ons zo lange tijd verlaten? (Kl 5:20)

{298} Want een ogenblik duurt Zijn toorn,

[maar] een leven [lang] Zijn goedgunstigheid. (Ps 30:6)

{299} Want de kortstondige lichtheid van onze verdrukking bewerkt voor ons een uitermate uitnemend, eeuwig gewicht van heerlijkheid. (2Ko 4:17)

{300} Ik maak Mijn verbond met u, dat niet meer alle vlees door het water van een vloed zal worden uitgeroeid, en dat er geen vloed meer zal zijn om de aarde te gronde te richten. (Gn 9:11)

{301} Er staat geschreven in de profeten: ‘En zij zullen allen door God geleerd zijn’. Ieder die van de Vader heeft gehoord en geleerd, komt tot Mij. (Jh 6:45)

{302} Dan zullen zij niet meer eenieder zijn naaste en eenieder zijn broeder onderwijzen door te zeggen: Ken de HEERE, want zij zullen Mij allen kennen, vanaf hun kleinste tot hun grootste toe, spreekt de HEERE. Want Ik zal hun ongerechtigheid vergeven en aan hun zonde niet meer denken. (Jr 31:34)

{303} Mijn ziel dorst naar God,

naar de levende God. (Ps 42:3a)

{304} En op de laatste, de grote dag van het feest, stond Jezus daar en riep aldus: Als iemand dorst heeft, laat hij bij Mij komen en drinken! (Jh 7:37)

{305} Verlangt als pasgeboren kinderen naar de redelijke, onvervalste melk, opdat u daardoor opgroeit tot behoudenis. (1Pt 2:2)

{306} En laat hij die dorst heeft, komen; laat hij die wil, [het] levenswater nemen om niet. (Op 22:17b)

{307} Wijn, die het hart van de sterveling verblijdt. (Ps 104:15a)

{308} Zie, Ik sta aan de deur en Ik klop; als iemand Mijn stem hoort en de deur opent, zal Ik <ook> bij hem binnenkomen en de maaltijd met hem houden en hij met Mij. (Op 3:20)

{309} Pilatus dan zei tot Hem: Bent U dus toch een Koning? Jezus antwoordde: U zegt het, Ik ben een Koning. Hiertoe ben Ik geboren en hiertoe ben Ik in de wereld gekomen, opdat Ik van de waarheid zou getuigen. Ieder die uit de waarheid is, hoort naar Mijn stem. (Jh 18:37)

{310} Maar zoals geschreven staat: ‘Wat geen oog heeft gezien en geen oor heeft gehoord en in geen mensenhart is opgekomen, wat God bereid heeft voor hen die Hem liefhebben’. (1Ko 2:9)

{311} Want [de] grond die de dikwijls daarop komende regen indrinkt en nuttig gewas voortbrengt voor hen ten behoeve van wie hij ook bebouwd wordt, ontvangt zegen van God; maar als hij dorens en distels voortbrengt, is hij verwerpelijk en [de] vervloeking nabij, en het einde ervan [leidt] tot verbranding. (Hb 6:7-8)

{312} Hij zond Zijn woord uit, genas hen

en bevrijdde hen uit hun [graf]kuilen. (Ps 107:20)

{313} Ik zeg u echter, dat velen zullen komen van oost en west en met Abraham, Izaäk en Jakob zullen aanliggen in het koninkrijk der hemelen; de zonen van het koninkrijk echter zullen worden uitgeworpen in de buitenste duisternis; daar zal het geween zijn en het tandengeknars. (Mt 8:11-12)

{314} Ook heb Ik hun Mijn sabbatten gegeven, om een teken te zijn tussen Mij en hen, zodat zij zouden weten dat Ik de HEERE ben Die hen heiligt. (Ez 20:12)

{315} Iemand die door kneuzing [aan het geslachtsdeel] gewond is of van wie het geslachtsdeel is afgesneden, mag niet in de gemeente van de HEERE komen. (Dt 23:1)

{316} Wie overwint, die zal Ik maken tot een pilaar in de tempel van Mijn God en hij zal geenszins meer daaruit weggaan; en Ik zal op hem schrijven de naam van de stad van Mijn God, het nieuwe Jeruzalem dat uit de hemel neerdaalt van Mijn God, en Mijn nieuwe Naam. (Op 3:12)

{317} Ik vermaan dan allereerst dat smekingen, gebeden, voorbiddingen en dankzeggingen gedaan worden voor alle mensen, voor koningen en alle hooggeplaatsten, opdat wij een rustig en stil leven leiden in alle godsvrucht en eerbaarheid. (1Tm 2:1-2)

{318} Ik heb wachters over u aangesteld:

Sla acht op het geluid van de bazuin!

Maar zij zeggen: Daar slaan wij geen acht op. (Jr 6:17)

{319} Hoedt de kudde van God die bij u is <en houdt toezicht>, niet gedwongen maar vrijwillig, in overeenstemming met God, ook niet om schandelijke winst, maar bereidwillig; ook niet als heersers over de erfgoederen, maar als zij die voorbeelden voor de kudde worden. (1Pt 5:2-3)

{320} Maar Ik heb tegen u, dat u de vrouw Izébel, die zich een profetes noemt, laat begaan; en zij leert en misleidt mijn slaven om te hoereren en afgodenoffers te eten. (Op 2:20)

{321} Deze woorden, die ik u heden gebied, moeten in uw hart zijn. (Dt 6:6)

{322} U moet ze op de deurposten van uw huis en op uw poorten schrijven. (Dt 6:9)

{323} Omdat het vonnis over een slechte daad niet snel geveld wordt, daarom blijft het hart van de mensenkinderen in hen vervuld van kwaaddoen. (Pr 8:11)

{324} En Hij is gekomen en heeft vrede verkondigd aan u die veraf was, en vrede aan hen die nabij waren. (Ef 2:17)

{325} Om Jakob zijn overtreding te verkondigen

en Israël zijn zonde. (Mi 3:8b)

{326} Want de Israëlieten moeten veel dagen zonder koning en zonder vorst blijven, zonder offer en zonder gewijde steen, zonder efod en afgodsbeelden. (Hs 3:4)

{327} Dit is voor u tot een eeuwige verordening: u moet in de zevende maand, op de tiende [dag] van de maand, uzelf verootmoedigen en geen enkel werk doen, de ingezetene niet, en de vreemdeling die in uw midden verblijft, evenmin. (Lv 16:29)

{328} En Hij is voor allen gestorven, opdat zij die leven, niet meer voor zichzelf leven, maar voor Hem Die voor hen is gestorven en opgewekt. (1Ko 5:15b)

{329} U bidt en ontvangt niet, omdat u verkeerd bidt, om het in uw hartstochten te verkwisten. (Jk 4:2)

{330} Hij zal walgen van waar hij [eerst] zijn hoop [op stelde];

zijn vertrouwen zal spinrag [blijken te] zijn. (Jb 8:14)

{331} Laten wij daarom feestvieren, niet met oud zuurdeeg, ook niet met zuurdeeg van slechtheid en boosheid, maar met ongezuurde [broden] van oprechtheid en waarheid. (1Ko 5:8)

{332} Niemand [van hen] kan [zijn] broeder metterdaad verlossen,

hij kan God zijn losgeld niet geven.

De losprijs voor hun leven is immers te kostbaar

en zal voor eeuwig ontoereikend zijn. (Ps 49:8-9)

{333} De koningen van de aarde stellen zich op

en de vorsten spannen samen

tegen de HEERE en tegen Zijn Gezalfde. (Ps 2:2)

{334} Wat Mij betreft, zie, Mijn verbond is met u! U zult vader worden van een menigte volken. (Gn 17:4)

{335} Volgens het woord [van het verbond] dat Ik met u sloot,

toen u uit Egypte vertrok,

en Mijn Geest, Die in uw midden stond:

Wees niet bevreesd! (Hg 2:6)

{336} Ik heb mij zeer verblijd, dat ik [sommigen] van uw kinderen heb gevonden die in [de] waarheid wandelen, zoals wij een gebod ontvangen hebben van de Vader. (2Jh 1:4)

{337} In wie de god van deze eeuw de gedachten van deze ongelovigen verblind heeft, opdat de lichtglans van het evangelie van de heerlijkheid van Christus, Die [het] beeld van God is, [hen] niet zou bestralen. (2Ko 4:4)

{338} Want de God Die gezegd heeft: ‘Uit duisternis zal licht schijnen’, Die heeft geschenen in onze harten tot [de] lichtglans van de kennis van de heerlijkheid van God in [het] aangezicht van <Jezus> Christus. (2Ko 4:6)

{339} En toen zij het huis waren binnengegaan, zagen zij het Kind met Maria, Zijn moeder, en zij vielen neer en huldigden Het; en zij openden hun schatten en boden Het geschenken aan: goud, wierook en mirre. (Mt 2:11)

{340} En haar poorten zullen overdag geenszins gesloten worden, want geen nacht zal daar zijn. En zij zullen de heerlijkheid en de eer van de naties tot haar brengen. (Op 21:25-26)

{341} Toen stond koning David op en zei: Luister naar mij, mijn broeders, en mijn volk! Het leefde in mijn hart om een huis van rust voor de ark van het verbond van de HEERE te bouwen, en voor de voetbank van de voeten van onze God. Ik heb [alles] voorbereid voor de bouw. (1Kr 28:2)

{342} En er zal geen nacht meer zijn en lamplicht en zonlicht hebben zij niet nodig, want [de] Heer, God, zal over hen lichten; en zij zullen regeren tot in alle eeuwigheid. (Op 22:5)

{343} Het gebeurde nu, toen al het volk werd gedoopt en ook Jezus was gedoopt en bad, dat de hemel werd geopend en de Heilige Geest in lichamelijke gedaante als een duif op Hem neerdaalde, en er kwam een stem uit de hemel: U bent Mijn geliefde Zoon, in U heb Ik welbehagen gevonden. (Lk 3:21-22)

{344} Hij geneest de gebrokenen van hart,

Hij verbindt hen in hun leed. (Ps 147:3)

{345} U dan, u zult voor Mij een koninkrijk van priesters en een heilig volk zijn. (Ex 19:6a)

{346} Want hoeveel beloften van God er ook zijn, in Hem is het ja; daarom is ook door Hem het amen, tot heerlijkheid van God door ons. (2Ko 1:20)

{347} In Zijn dagen zal Juda verlost worden

en Israël onbezorgd wonen.

Dit zal Zijn Naam zijn waarmee men Hem noemen zal:

de HEERE ONZE GERECHTIGHEID. (Jr 23:6)

{348} En Hij zei:

Geef hem de naam Lo-Ammi,

want u bent niet Mijn volk

en Ík zal er voor u niet zijn. (Hs 1:9)

{349} Ik zal u voor eeuwig tot Mijn bruid nemen:

ja, Ik zal u tot Mijn bruid nemen

in gerechtigheid en in recht,

in goedertierenheid en in barmhartigheid.

In trouw zal Ik u voor Mij als bruid nemen;

en u zult de HEERE kennen. (Hs 2:18-19)

{350} Het einde van alles nu is nabij, weest dus bezonnen en nuchter tot gebeden. (1Pt 4:7)

{351} Zie, Ik kom spoedig, en Mijn loon is bij Mij om een ieder te vergelden zoals zijn werk is. (Op 22:12)

{352} Zo zegt de HEERE van de legermachten:

Er zullen weer oude mannen en oude vrouwen zitten

op de pleinen van Jeruzalem,

ieder met zijn stok in zijn hand

vanwege de hoge leeftijd.

De pleinen van de stad zullen vol worden

met jongens en meisjes

die spelen op haar pleinen. (Zc 8:4-5)

{353} En Hij is bekleed met een in bloed gedoopt kleed, en Zijn Naam wordt genoemd: het Woord van God. En de legers <die> in de hemel <zijn>, volgden Hem op witte paarden, bekleed met wit, rein, fijn linnen. (Op 19:13-14)

{354} En Hij verzamelde hen op de plaats die in het Hebreeuws Harmagedon heet. (Op 16:16)

{355} En de wijnpersbak werd buiten de stad getreden en er kwam bloed uit de wijnpersbak tot aan de tomen van de paarden, zestienhonderd stadiën ver. (Op 14:20)

{356} Want [de] Heer zal ten einde toe en met haast een zaak doen op de aarde. (Rm 9:28)

{357} Hij vond hem in een woestijngebied,

in een woeste, huilende wildernis.

Hij omringde hem, Hij onderwees hem,

Hij beschermde hem als Zijn oogappel.

Zoals een arend zijn nest opwekt,

boven zijn jongen zweeft,

zijn vleugels uitspreidt, ze pakt

en ze draagt op zijn vlerken,

[zo] heeft alleen de HEERE hem geleid,

er was geen vreemde god bij hem. (Dt 32:10-12)

{358} En bedroeft de Heilige Geest van God niet, met Wie u verzegeld bent tot [de] dag van [de] verlossing. (Ef 4:30)

{359} In Wie ook u, toen u het woord van de waarheid, het evangelie van uw behoudenis, hebt gehoord – in Wie u ook, toen u geloofd hebt, verzegeld bent met de Heilige Geest van de belofte. (Ef 1:13)

{360} Ik weet uw werken, dat u niet koud bent en niet heet. (Op 3:15a

{361} Zie, Ik sta aan de deur en Ik klop. (Op 3:20a)

{362} Maar Jesaja waagt het te zeggen: ‘Ik ben gevonden door hen die Mij niet zochten; Ik ben openbaar geworden aan hen die niet naar Mij vroegen’. (Rm 10:20)

{363} Maar tot Israël zegt Hij: ‘De hele dag heb Ik Mijn handen uitgestrekt naar een ongehoorzaam en tegensprekend volk’. (Rm 10:21)

{364} En Paulus en Barnabas zeiden met vrijmoedigheid: Het was nodig dat eerst tot u het Woord van God werd gesproken; aangezien u het van u afstoot en uzelf het eeuwige leven niet waard oordeelt, – zie, wij wenden ons tot de volken. (Hd 13:46)

{365} [Nee], maar dat wat [de volken] offeren, zij dat aan de demonen <offeren> en niet aan God; en ik wil niet, dat u gemeenschap hebt met de demonen. U kunt niet [de] drinkbeker van [de] Heer drinken en [de] drinkbeker van [de] demonen; u kunt niet deelnemen aan [de] tafel van [de] Heer en aan [de] tafel van [de] demonen. (1Ko 10:20-21)

{366} En vernieuwt U het gelaat van de aardbodem. (Ps 104:30b)

{367} Schep mij een rein hart, o God,

en vernieuw in mijn binnenste een standvastige geest. (Ps 51:12)

{368} Daarom, als iemand in Christus is, is hij een nieuwe schepping; het oude is voorbijgegaan, zie het is <alles> nieuw geworden. (2Ko 5:17)

{369} Elke morgen zal ik

alle goddelozen in het land ombrengen,

door allen die onrecht bedrijven,

uit de stad van de HEERE uit te roeien. (Ps 101:8)

{370} Hun nageslacht is blijvend bij [en] met hen,

en hun nakomelingen zijn voor hun ogen. (Jb 21:8)

{371} Toen zei de HEERE God tegen de slang:

Omdat u dit gedaan hebt, bent u vervloekt

onder al het vee en onder alle dieren van het veld!

Op uw buik zult u gaan en stof zult u eten, al de dagen van uw leven. (Gn 3:14)

{372} Stel uw vertrouwen niet op bedrieglijke woorden: De tempel van de HEERE, de tempel van de HEERE, de tempel van de HEERE is dit! (Jr 7:4)

{373} En dan zal het teken van de Zoon des mensen verschijnen in de hemel; en dan zullen alle stammen van het land weeklagen en zij zullen de Zoon des mensen zien komen op de wolken van de hemel met kracht en grote heerlijkheid. (Mt 24:30)

{374} Om de grootheid van Uw macht veinzen Uw vijanden dat zij zich aan U onderwerpen. (Ps 66:3)

{375} De heidenvolken zullen het zien en beschaamd worden,

ondanks al hun macht.

Zij zullen de hand op de mond leggen,

hun oren zullen doof worden.

Zij zullen stof likken als de slang;

als kruipende [dieren] van de aarde

zullen zij sidderend uit hun burchten komen,

naar de HEERE, onze God.

Zij zullen angstig zijn en voor U bevreesd zijn. (Mi 7:16-17)

{376} Dat ik een dienaar van Christus Jezus zou zijn voor de volken, om het evangelie van God priesterlijk te bedienen, opdat de offerande van de volken welgevallig zou zijn, geheiligd door [de] Heilige Geest. (Rm 15:16)

{377} U dan, u zult voor Mij een koninkrijk van priesters en een heilig volk zijn. (Ex 19:6a)

{378} Het zal geschieden dat al de overgeblevenen van alle heidenvolken die tegen Jeruzalem zijn opgerukt, van jaar tot jaar zullen opgaan om zich neer te buigen voor de Koning, de HEERE van de legermachten, en om het Loofhuttenfeest te vieren. (Zc 14:16)

{379} En wanneer de duizend jaren voleindigd zijn, zal de satan uit zijn gevangenis worden losgelaten, en hij zal uitgaan om de naties te misleiden die aan de vier hoeken van de aarde zijn, Gog en Magog, om hen tot de oorlog te verzamelen, en hun getal is als het zand van de zee. (Op 20:7-8)