Psalmen Toegelicht & toegepast 19

Het Loflied

Ger de Koning

Uitgeverij: Daniël

Webwinkel: www.uitgeverijdaniel.nl

Bestellingen: info@uitgeverijdaniel.nl

© Psalmen 1-41 Tweede druk 2020 Uitgeverij Daniël, Zwolle, NL, ISBN/EAN 978-90-79718-63-4 (hardcover)

© Psalmen 42-89 Eerste druk 2020 Uitgeverij Daniël, Zwolle, NL, ISBN/EAN 978-90-79718-79-5 (hardcover)

© Psalmen 90-150 Eerste druk 2021 Uitgeverij Daniël, Zwolle, NL, ISBN/EAN 978-90-79718-94-8 (hardcover)

Omslagontwerp: Theis-Jan Goudswaard

Lay-out: Jan Noordhoek

Niets uit deze uitgave mag – anders dan voor eigen gebruik – worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van Uitgeverij Daniël of de auteur.

Het gebruik van de Herziene Statenvertaling is in dit commentaar toegestaan onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding: De bijbeltekst in deze uitgave is ontleend aan de Bijbel in de Herziene Statenvertaling, © Stichting HSV 2010.
© Stichting HSV en Uitgeverij Jongbloed – Heerenveen. Alle rechten voorbehouden.

De bijbelteksten in deze uitgave uit Nieuwe Testament zijn ontleend aan de TELOS-vertaling. Voor gebruik van teksten uit de TELOS-vertaling is toestemming onder voorwaarde van de volgende duidelijke copyrightvermelding:
© Grace Publishing House – Rhenen. Alle rechten voorbehouden.

Inhoud

Inhoud 4

Tekstgebruik 35

Vertalingen 35

Verwijzingen 35

Afkortingen Bijbelboeken 36

Oude Testament 36

Nieuwe Testament 37

Haakjes 38

Oude Testament 38

Nieuwe Testament 38

Vooraf 39

Psalmen 40

Inleiding 40

Psalm 1 50

Ps 1:1-2 | Kenmerken van de rechtvaardige 50

Ps 1:3 | Het resultaat 53

Ps 1:4-5 | De goddelozen 56

Ps 1:6 | Twee wegen, twee bestemmingen 57

Psalm 2 59

Inleiding 59

Ps 2:1-3 | Los van God 60

Ps 2:4-6 | Gods reactie 61

Ps 2:7-9 | Gods Zoon, de Messias 62

Ps 2:10-12 | De uitnodiging tot verzoening 64

Psalm 3 67

Inleiding 67

Ps 3:1 | Opschrift 67

Ps 3:2-3 | De ernst van de situatie 68

Ps 3:4-5 | De HEERE verhoort 69

Ps 3:6-7 | Rust in God 70

Ps 3:8-9 | Verlossing en zegen 71

Psalm 4 72

Inleiding 72

Ps 4:1 | Opschrift 72

Ps 4:2 | God van mijn gerechtigheid 72

Ps 4:3-6 | Weet toch … 73

Ps 4:7-9 | Licht, blijdschap, vrede en veiligheid 75

Psalm 5 77

Inleiding 77

Ps 5:1 | Opschrift 77

Ps 5:2-4 | Gebed om hulp 77

Ps 5:5-7 | Wat God haat en verafschuwt 78

Ps 5:8 | Gemeenschap met God in Zijn huis 80

Ps 5:9-11 | Gebed om leiding 80

Ps 5:12-13 | Zegen voor wie de Naam liefhebben 82

Psalm 6 84

Inleiding 84

Ps 6:1 | Opschrift 85

Ps 6:2-4 | Gebed om genade en genezing 85

Ps 6:5-8 | De roep om terugkeer van de HEERE 86

Ps 6:9-11 | David heeft zijn vertrouwen hervonden 87

Psalm 7 89

Inleiding 89

Ps 7:1 | Opschrift 89

Ps 7:2-3 | Gebed om Gods ingrijpen 89

Ps 7:4-6 | Betuiging van onschuld 90

Ps 7:7-10 | Vraag om gerechtigheid 91

Ps 7:11-14 | Gods is een rechtvaardige Rechter 92

Ps 7:15-17 | De antichrist 93

Ps 7:18 | Loflied op Gods gerechtigheid 93

Psalm 8 95

Inleiding 95

Ps 8:1 | Opschrift 95

Ps 8:2-3 | Hoe machtig is Gods Naam 96

Ps 8:4-9 | Wat is de sterveling? 97

Ps 8:10 | Hoe machtig is Gods Naam! 100

Psalm 9 101

Inleiding 101

Ps 9:1 | Opschrift 101

Ps 9:2-7 | Lof voor God, de rechtvaardige Rechter 102

Ps 9:8-13 | De HEERE is een veilige vesting 104

Ps 9:14-15 | Gebed en belofte 105

Ps 9:16-19 | Oordeel over de heidenvolken 105

Ps 9:20-21 | Roep tot God om op te staan 106

Psalm 10 108

Inleiding 108

Ps 10:1 | Waarom komt God niet tussenbeide? 108

Ps 10:2-11 | Wat de goddeloze denkt, doet en zegt 108

Ps 10:12-15 | Vraag om optreden van God 110

Ps 10:16-18 | De HEERE doet recht 112

Psalm 11 114

Inleiding 114

Ps 11:1-2 | De toevlucht is de HEERE 114

Ps 11:3-4 | De troon van de HEERE 115

Ps 11:5-7 | De HEERE is rechtvaardig 116

Psalm 12 119

Inleiding 119

Ps 12:1 | Opschrift 119

Ps 12:2 | Weinig trouwe mensen 119

Ps 12:3-5 | De woorden van mensen 120

Ps 12:6-7 | De woorden van de HEERE 121

Ps 12:8-9 | Bescherming tegen de goddelozen 122

Psalm 13 124

Inleiding 124

Ps 13:1 | Opschrift 124

Ps 13:2-3 | Klacht: Hoelang nog? 124

Ps 13:4-5 | Smeekbede 125

Ps 13:6 | Vertrouwen en vreugde 126

Psalm 14 128

Inleiding 128

Ps 14:1 | De dwaas 128

Ps 14:2-3 | Hoe de HEERE de mensen ziet 129

Ps 14:4-6 | Mensen zijn goddeloos 130

Ps 14:7 | De hoop van de rechtvaardige 131

Psalm 15 133

Inleiding 133

Ps 15:1 | De vraag 133

Ps 15:2-5 | Het antwoord 134

Psalm 16 139

Inleiding 139

Ps 16:1 | Gebed om bewaring 139

Ps 16:2-3 | U bent de Heere 140

Ps 16:4 | Geen eerbetoon aan afgoden 141

Ps 16:5-6 | Mijn deel 142

Ps 16:7-8 | Raad en ondersteuning 143

Ps 16:9-11 | Het pad ten leven 145

Psalm 17 148

Inleiding 148

Ps 17:1-2 | Gebed om recht 148

Ps 17:3-5 | Een rechtvaardige bidt 150

Ps 17:6-9 | Gebed om bescherming 151

Ps 17:10-12 | De goddelozen en doodsvijanden 153

Ps 17:13-14 | Gebed om bevrijding van de goddelozen 154

Ps 17:15 | De hoop van de rechtvaardige 155

Psalm 18 156

Inleiding 156

Ps 18:1 | Opschrift 157

Ps 18:2-4 | Wie de HEERE voor David is 158

Ps 18:5-7 | De nood bij God gebracht 160

Ps 18:8-16 | God grijpt in 162

Ps 18:17-20 | De grote redding 164

Ps 18:21-27 | Gods rechtvaardige vergelding 166

Ps 18:28-37 | God is en doet alles voor de rechtvaardige 168

Ps 18:38-46 | God geeft de overwinning 171

Ps 18:47-51 | Lofzang voor God 174

Psalm 19 177

Inleiding 177

Ps 19:1 | Opschrift 178

Ps 19:2-7 | De boodschap van de schepping 178

Ps 19:8-12 | De boodschap van de wet 181

Ps 19:13-15 | Gebed voor een heilig leven 184

Psalm 20 187

Inleiding 187

Ps 20:1 | Opschrift 187

Ps 20:2-5 | Wensen voor de koning 188

Ps 20:6-9 | Zekerheid van verhoring 190

Ps 20:10 | De roep om verlossing 191

Psalm 21 193

Inleiding 193

Ps 21:1 | Opschrift 193

Ps 21:2-8 | Beloning voor de Koning 193

Ps 21:9-14 | Oordeel over de vijanden 195

Psalm 22 198

Inleiding 198

Ps 22:1 | Opschrift 199

Ps 22:2-6 | Waarom hebt U Mij verlaten? 200

Ps 22:7-11 | Bespot en uitgedaagd 202

Ps 22:12-19 | De nood 204

Ps 22:20-22 | Roep om verlossing 206

Ps 22:23-28 | Verhoord en lofgezang 207

Ps 22:29-32 | Het Messiaanse rijk 210

Psalm 23 212

Inleiding 212

Ps 23:1-4 | De HEERE is mijn Herder 212

Ps 23:5-6 | De HEERE is mijn Gastheer 215

Psalm 24 217

Inleiding 217

Ps 24:1-2 | De aarde is van de HEERE 217

Ps 24:3-6 | Wie bij de HEERE mag zijn 218

Ps 24:7-10 | De Koning der ere 219

Psalm 25 222

Inleiding 222

Ps 25:1-3 | Op U vertrouw ik 222

Ps 25:4-10 | Gebed om leiding 223

Ps 25:11 | Gebed om vergeving 227

Ps 25:12-14 | Zekerheid van leiding 228

Ps 25:15-22 | Gebed om bevrijding en bescherming 229

Psalm 26 232

Inleiding 232

Ps 26:1-3 | Verklaring van oprechtheid 232

Ps 26:4-8 | Bewijzen van oprechtheid 233

Ps 26:9-12 | Beloning voor oprechtheid 235

Psalm 27 238

Inleiding 238

Ps 27:1-3 | Sterk in de HEERE 238

Ps 27:4-6 | Gods woonplaats 240

Ps 27:7-10 | Gods aangezicht zoeken 242

Ps 27:11-12 | De vijanden 243

Ps 27:13-14 | Wacht op de HEERE 243

Psalm 28 245

Inleiding 245

Ps 28:1-5 | Gebed om verlossing 245

Ps 28:6-8 | God heeft gehoord en geholpen 247

Ps 28:9 | Gebed voor Gods volk 248

Psalm 29 250

Inleiding 250

Ps 29:1-2 | Geef God de eer 250

Ps 29:3-9 | De machtige stem van God 250

Ps 29:10-11 | God is Koning voor eeuwig 252

Psalm 30 254

Inleiding 254

Ps 30:1 | Opschrift 254

Ps 30:2-6 | Danklied 254

Ps 30:7-11 | Roep tot de HEERE 255

Ps 30:12-13 | Rouw verandert in blijdschap 257

Psalm 31 258

Inleiding 258

Ps 31:1 | Opschrift 258

Ps 31:2-3 | Roep om redding 258

Ps 31:4-9 | Vertrouwen en blijdschap 259

Ps 31:10-14 | Gebed in nood 261

Ps 31:15-19 | Vertrouwen en gebed 263

Ps 31:20-23 | Loflied 264

Ps 31:24-25 | Bemoediging 266

Psalm 32 268

Inleiding 268

Ps 32:1-2 | Welzalig 268

Ps 32:3-4 | De druk van Gods hand 270

Ps 32:5 | Belijdenis en vergeving 270

Ps 32:6-7 | Gezangen van bevrijding 271

Ps 32:8-11| Leiding voor de weg 272

Psalm 33 275

Inleiding 275

Ps 33:1-3 | Zing voor de HEERE 275

Ps 33:4-9 | De macht van Gods Woord 276

Ps 33:10-15 | De HEERE ziet alle mensen 278

Ps 33:16-22 | Onze hulp en ons schild 280

Psalm 34 282

Inleiding 282

Ps 34:1 | Opschrift 282

Ps 34:2-4 | Oproep voortdurend God te loven 283

Ps 34:5-9 | De HEERE zoeken, uitzien en vrezen 284

Ps 34:10-17 | De vreze des HEEREN leren 285

Ps 34:18-23 | God antwoordt en verlost 288

Psalm 35 291

Inleiding 291

Ps 35:1-3 | Roep tot God om hulp 291

Ps 35:4-10 | Vraag om vergelding 292

Ps 35:11-16 | Kwaad voor goed vergolden 293

Ps 35:17-21 | Roep om verlossing 295

Ps 35:22-26 | Vraag om recht te doen 296

Ps 35:27-28 | De HEERE is groot 297

Psalm 36 299

Inleiding 299

Ps 36:1 | Opschrift 299

Ps 36:2-5 | Kenmerken van de goddeloze 299

Ps 36:6-10 | Kostbare goedertierenheid 301

Ps 36:11-13 | Goedertierenheid en gerechtigheid 303

Psalm 37 305

Inleiding 305

Ps 37:1-6 | Vertrouw op de HEERE 305

Ps 37:7-11 | De aarde is voor de zachtmoedigen 307

Ps 37:12-22| De goddelozen tegenover de rechtvaardigen 308

Ps 37:23-28 | Nooit verlaten 311

Ps 37:29-33 | Kenmerken van de rechtvaardige 313

Ps 37:34-40 | Het einde van de rechtvaardige 315

Psalm 38 317

Inleiding 317

Ps 38:1 | Opschrift 317

Ps 38:2-9 | Belijdenis 317

Ps 38:10-15 | Verlangen 319

Ps 38:16-21 | Hoop 321

Ps 38:22-23 | Gebed om hulp 322

Psalm 39 324

Inleiding 324

Ps 39:1 | Opschrift 324

Ps 39:2-6 | Het leven is kort 324

Ps 39:7-12 | Hoop op redding 326

Ps 39:13-14 | Hulpgeroep 328

Psalm 40 330

Inleiding 330

Ps 40:1 | Opschrift 330

Ps 40:2-6 | Een nieuw lied 330

Ps 40:7-11 | Zie, Ik kom 333

Ps 40:12-17 | Roep om hulp 336

Ps 40:18 | De Heere denkt aan mij 338

Psalm 41 339

Inleiding 339

Ps 41:1 | Opschrift 339

Ps 41:2-5 | Welzalig de barmhartige 339

Ps 41:6-11 | De vijanden 340

Ps 41:12-13 | Verhoging van de rechtvaardige 342

Ps 41:14 | Lofprijzing 343

Psalm 42 344

Inleiding 344

Ps 42:1 | Opschrift 345

Ps 42:2-6 | Verlangen naar God 346

Ps 42:7-12 | Waarom vergeet U mij? 348

Psalm 43 351

Inleiding 351

Ps 43:1-5 | Zend Uw licht en Uw waarheid 351

Psalm 44 354

Inleiding 354

Ps 44:1 | Opschrift 354

Ps 44:2-4 | Herinnering aan vroeger 354

Ps 44:5-9 | Roemen in God 355

Ps 44:10-17 | Klacht van het verstoten volk 356

Ps 44:18-23 | Belijdenis van trouw 358

Ps 44:24-27 | Roep om hulp 359

Psalm 45 361

Inleiding 361

Ps 45:1 | Opschrift 362

Ps 45:2-3 | Veel mooier dan iedereen 362

Ps 45:4-10 | Koning en Bruidegom 364

Ps 45:11-16 | De bruid 368

Ps 45:17-18 | De zonen 370

Psalm 46 371

Inleiding 371

Ps 46:1 | Opschrift 371

Ps 46:2-4 | God is een toevlucht, kracht en hulp 371

Ps 46:5-8 | God is een veilige vesting 373

Ps 46:9-12 | God doet oorlogen ophouden 374

Psalm 47 376

Inleiding 376

Ps 47:1 | Opschrift 376

Ps 47:2-5 | God is Koning 376

Ps 47:6-10 | God is verheven 377

Psalm 48 381

Inleiding 381

Ps 48:1 | Opschrift 381

Ps 48:2-9 | De stad van God 381

Ps 48:10-15 | De heerlijkheid van Sion 384

Psalm 49 388

Inleiding 388

Ps 49:1 | Opschrift 388

Ps 49:2-5 | Hoor dit 388

Ps 49:6-16 | Vertrouwen op rijkdom is dwaas 391

Ps 49:17-21 | De dwaas vergaat 396

Psalm 50 399

Inleiding 399

Ps 50:1-6 | God komt als Rechter 399

Ps 50:7-15 | De Godvrezende aangeklaagd 402

Ps 50:16-21 | De goddeloze aangeklaagd 404

Ps 50:22-23 | Waarschuwing en belofte 406

Psalm 51 408

Inleiding 408

Ps 51:1-2 | Opschrift 408

Ps 51:3-4 | Gebed om reiniging 409

Ps 51:5-8 | Belijdenis en berouw 411

Ps 51:9-14 | Gebed om herstel 412

Ps 51:15-19 | Het offer dat God niet veracht 415

Ps 51:20-21 | Gebed voor Sion 416

Psalm 52 418

Inleiding 418

Ps 52:1-2 | Opschrift 418

Ps 52:3-7 | De ondergang van de geweldenaar 419

Ps 52:8-9 | De spot van de rechtvaardigen 422

Ps 52:10-11 | Wat de rechtvaardige zal zijn en doen 423

Psalm 53 425

Inleiding 425

Ps 53:1 | Opschrift 425

Ps 53:2-4 | Er is niemand die goeddoet 425

Ps 53:5-6 | Door God verworpen 427

Ps 53:7 | Verlangen naar verlossing 428

Psalm 54 429

Ps 54:1-2 | Opschrift 429

Ps 54:3-5 | Verlossing door Gods Naam 429

Ps 54:6-7 | God is Helper 430

Ps 54:8-9 | De Naam van de HEERE loven 431

Psalm 55 432

Inleiding 432

Ps 55:1 | Opschrift 432

Ps 55:2-9 | Gebed in benauwdheid 432

Ps 55:10-16 | Verraden door een bekende 434

Ps 55:17-22 | God zal horen 436

Ps 55:23-24 | Vertrouwen op God 437

Psalm 56 439

Ps 56:1 | Opschrift 439

Ps 56:2-3 | Klacht 440

Ps 56:4-5 | Vertrouwen op God 441

Ps 56:6-8 | Klacht 442

Ps 56:9-12 | Vertrouwen op God 443

Ps 56:13-14 | Dankzegging 444

Psalm 57 446

Ps 57:1 | Opschrift 446

Ps 57:2-4 | Gebed om genade 446

Ps 57:5-7 | De klacht 447

Ps 57:8-12 | De eer van God 448

Psalm 58 451

Ps 58:1 | Opschrift 451

Ps 58:2-6 | Onrechtvaardige rechters 451

Ps 58:7-10 | Straf voor de onrechtvaardige rechters 453

Ps 58:11-12 | Er is een God Die recht doet 454

Psalm 59 456

Inleiding 456

Ps 59:1 | Opschrift 456

Ps 59:2-8 | Gebed om redding 456

Ps 59:9-16 | Vertrouwen 459

Ps 59:17-18 | Lofprijzing 461

Psalm 60 463

Inleiding 463

Ps 60:1-2 | Opschrift 463

Ps 60:3-7 | Gebed om Gods terugkeer 463

Ps 60:8-10 | God heeft gesproken 465

Ps 60:11-14 | Gebed om hulp uit de benauwdheid 466

Psalm 61 468

Inleiding 468

Ps 61:1 | Opschrift 468

Ps 61:2-3 | Roep tot God 468

Ps 61:4-6 | God is een toevlucht 469

Ps 61:7-8 | De Koning troont eeuwig 470

Ps 61:9 | Eeuwig psalmen zingen 470

Psalm 62 472

Inleiding 472

Ps 62:1 | Opschrift 472

Ps 62:2-3 | Rust in God 472

Ps 62:4-5 | Bedenkers van kwaad 473

Ps 62:6-9 | Vertrouw op God 474

Ps 62:10-11 | Ongefundeerd vertrouwen 476

Ps 62:12-13 | God vergeldt ieder naar zijn werk 477

Psalm 63 479

Inleiding 479

Ps 63:1 | Opschrift 479

Ps 63:2-6 | Verlangen naar God 479

Ps 63:7-9 | De ondersteuning door God 480

Ps 63:10-12 | Verblijden in God 481

Psalm 64 483

Inleiding 483

Ps 64:1 | Opschrift 483

Ps 64:2-3 | Gebed om bescherming 483

Ps 64:4-7 | Het werk van de vijand 484

Ps 64:8-10 | Het oordeel over de vijand 486

Ps 64:11 | Blijdschap 487

Psalm 65 489

Inleiding 489

Ps 65:1 | Opschrift 489

Ps 65:2-5 | Loflied op Gods goedheid 489

Ps 65:6-9 | Gods ontzagwekkende daden 492

Ps 65:10-14 | Overvloed van zegen 493

Psalm 66 496

Inleiding 496

Ps 66:1-4 | Heel de aarde juicht voor God 496

Ps 66:5-7 | Kom en zie 497

Ps 66:8-12 | Gelouterd en uitgeleid naar de overvloed 498

Ps 66:13-15 | Gelofte offers 500

Ps 66:16-20 | Kom en luister 501

Psalm 67 503

Inleiding 503

Ps 67:1 | Opschrift 503

Ps 67:2 | Gebed om Gods zegen 503

Ps 67:3-6 | De volken zullen God loven 504

Ps 67:7-8 | God zegent 505

Psalm 68 507

Inleiding 507

Ps 68:1 | Opschrift 507

Ps 68:2-3 | God staat op 507

Ps 68:4-7 | De rechtvaardigen verblijden zich 508

Ps 68:8-15 | God trekt voor het volk uit 510

Ps 68:16-19 | Gaven genomen en gegeven 512

Ps 68:20-24 | Uitkomsten tegen de dood 515

Ps 68:25-28 | De intocht van God 517

Ps 68:29-32 | Koningen brengen geschenken 518

Ps 68:33-35 | De majesteit en macht van God 519

Ps 68:36 | God geeft Zijn volk kracht en sterkte 520

Psalm 69 522

Inleiding 522

Ps 69:1 | Opschrift 522

Ps 69:2-6 | Gebed in nood 523

Ps 69:7-13 | Klacht 525

Ps 69:14-19 | Gebed om redding 527

Ps 69:20-22 | Gebroken en verzwakt 529

Ps 69:23-30 | Gebed om oordeel 530

Ps 69:31-37 | Lofgezang voor Gods Naam 533

Psalm 70 536

Inleiding 536

Ps 70:1 | Opschrift 536

Ps 70:2-6 | Gebed om spoedige hulp 536

Psalm 71 540

Inleiding 540

Ps 71:1-4 | Gebed om redding 540

Ps 71:5-9 | De aanleiding voor het gebed 541

Ps 71:10-13 | Roep om spoedige hulp 543

Ps 71:14-18 | De voortdurende hoop op God 544

Ps 71:19-24 | De zekerheid van de verhoring 546

Psalm 72 549

Inleiding 549

Ps 72:1-7 | Gerechtigheid en vrede 549

Ps 72:8-11 | Wereldheerschappij 552

Ps 72:12-14 | Aard van de regering van de Messias 553

Ps 72:15-17 | Zegen van de regering 554

Ps 72:18-19 | Lofprijzing 556

Ps 72:20 | Einde van de gebeden van David 556

Psalm 73 558

Inleiding 558

Ps 73:1 | God is goed voor Israël 559

Ps 73:2-12 | Jaloers op de goddelozen 560

Ps 73:13-22 | In Gods heiligdom 563

Ps 73:23-28 | Dicht bij God zijn 566

Psalm 74 569

Inleiding 569

Ps 74:1-8 | Het verwoeste heiligdom 569

Ps 74:9-11 | Het zwijgen van God 573

Ps 74:12-17 | God heerst 574

Ps 74:18-23 | O God, voer Uw rechtszaak 577

Psalm 75 579

Inleiding 579

Ps 75:1 | Opschrift 579

Ps 75:2 | Lofprijzing 579

Ps 75:3-4 | De Messias oordeelt billijk 579

Ps 75:5-9 | Waarschuwing 580

Ps 75:10-11 | De Messias eert God 581

Psalm 76 583

Inleiding 583

Ps 76:1 | Opschrift 583

Ps 76:2-5 | Gods is bekend in Juda 583

Ps 76:6-11 | Gods majesteit en macht 584

Ps 76:12-13 | God is gevreesd bij de koningen 586

Psalm 77 588

Inleiding 588

Ps 77:1 | Opschrift 588

Ps 77:2-4 | Roepen en vertwijfeling 588

Ps 77:5-10 | Heeft God vergeten genadig te zijn? 589

Ps 77:11-14| Gods weg is in het heiligdom 592

Ps 77:15-21 | Gods weg is door de zee 594

Psalm 78 598

Inleiding 598

Ps 78:1-4 | Doorgeven wat God heeft gedaan 598

Ps 78:5-8 | Doorgeven wat God heeft gezegd 600

Ps 78:9-11 | Ongehoorzaam en vergeetachtig 602

Ps 78:12-16 | God verlost en zorgt 603

Ps 78:17-22 | Het volk stelt God op de proef 605

Ps 78:23-31 | Brood, vlees en gulzigheid 607

Ps 78:32-39 | Oordeel, barmhartigheid en verzoening 609

Ps 78:40-51 | Gods macht in de verlossing 611

Ps 78:52-55 | Door de woestijn geleid en in het land gebracht 615

Ps 78:56-58 | De afkerigheid van het volk 616

Ps 78:59-64 | Prijsgegeven aan het oordeel 617

Ps 78:65-72 | God verkiest Juda, Sion en David 619

Psalm 79 622

Inleiding 622

Ps 79:1-4 | Jeruzalem tot een puinhoop gemaakt 622

Ps 79:5-8 | Hoelang nog? 624

Ps 79:9-12 | Roep om redding en vergelding 625

Ps 79:13 | Gelofte om God te loven 627

Psalm 80 628

Inleiding 628

Ps 80:1 | Opschrift 628

Ps 80:2-4 | Gebed om verlossing 628

Ps 80:5-8 | Hoelang? 630

Ps 80:9-14 | De wijnstok Israël 631

Ps 80:15-17 | Zie om naar deze wijnstok 633

Ps 80:18-20 | De Mensenzoon 634

Psalm 81 636

Inleiding 636

Ps 81:1 | Opschrift 636

Ps 81:2-6 | Een feestlied 636

Ps 81:7-8 | Gods zorg in het verleden 638

Ps 81:9-13 | Luisteren of niet luisteren 639

Ps 81:14-17 | Gods verlangen om te zegenen 640

Psalm 82 642

Inleiding 642

Ps 82:1-4 | Onrechtvaardige rechters 642

Ps 82:5-7 | God oordeelt onrechtvaardige rechters 644

Ps 82:8 | God oordeelt de aarde 645

Psalm 83 646

Inleiding 646

Ps 83:1 | Opschrift 646

Ps 83:2-9 | Gebed vanwege de vijand 646

Ps 83:10-17 | Gebed om straf voor de vijand 649

Ps 83:18-19 | Eindresultaat 651

Psalm 84 653

Inleiding 653

Ps 84:1 | Opschrift 653

Ps 84:2-5 | Verlangen naar het heiligdom 654

Ps 84:6-9 | Van kracht tot kracht 656

Ps 84:10-13 | Een zon en een schild 658

Psalm 85 662

Inleiding 662

Ps 85:1 | Opschrift 662

Ps 85:2-4 | God is Zijn land goedgezind 662

Ps 85:5-8 | Breng ons terug 663

Ps 85:9-14 | Zegen voor het land 664

Psalm 86 668

Inleiding 668

Ps 86:1-7 | Gebed in benauwdheid 668

Ps 86:8-10 | Niemand is U gelijk 671

Ps 86:11-13 | Leer mij en ik zal U loven 672

Ps 86:14-17 | Hulp en troost 673

Psalm 87 675

Inleiding 675

Ps 87:1-3 | Gods liefde voor Zijn stad 675

Ps 87:4-6 | Deze is daar geboren 676

Ps 87:7 | Al mijn bronnen zijn in U 678

Psalm 88 679

Inleiding 679

Ps 88:1 | Opschrift 679

Ps 88:2-3 | Roep om gehoor 680

Ps 88:4-10 | De grootte van de ellende 681

Ps 88:11-13 | Vragen 683

Ps 88:14-19 | Verstoten 684

Psalm 89 687

Inleiding 687

Ps 89:1 | Opschrift 687

Ps 89:2-5 | Gods goedertierenheid en trouw 688

Ps 89:6-9 | Wie is als God? 689

Ps 89:10-15 | Bewijzen van Gods almacht 690

Ps 89:16-19 | Het volk van die God 692

Ps 89:20-30 | Het verbond met David 694

Ps 89:31-38 | Als … dan … Maar 697

Ps 89:39-46 | Verstoten en verworpen 699

Ps 89:47-52 | Hoelang nog? 701

Ps 89:53 | Amen, ja, amen 702

Psalm 90 703

Inleiding 703

Ps 90:1-2 | De eeuwige God 704

Ps 90:3-6 | De sterveling tegenover God 705

Ps 90:7-12 | Het leven gaat snel voorbij 707

Ps 90:13-17 | Bevestig het werk van onze handen 709

Psalm 91 713

Inleiding 713

Ps 91:1 | Schuilplaats en schaduw 713

Ps 91:2-8 | Bescherming in gevaren 714

Ps 91:9-13 | Bescherming van de Messias 718

Ps 91:14-16 | Wat God zal doen 721

Psalm 92 723

Inleiding 723

Ps 92:1 | Opschrift 723

Ps 92:2-6 | Het is goed om de HEERE te loven 724

Ps 92:7-12 | Gods vijanden komen om 726

Ps 92:13-16 | Groeien en vrucht dragen 727

Psalm 93 729

Inleiding 729

Ps 93:1-4 | De HEERE regeert 729

Ps 93:5 | Heiligheid is een sieraad 731

Psalm 94 732

Inleiding 732

Ps 94:1-7 | Roep om vergelding 732

Ps 94:8-11 | De HEERE kent de mens 734

Ps 94:12-13 | Bestraffing, onderwijs en rust 736

Ps 94:14-19 | De HEERE helpt 737

Ps 94:20-21 | Onrecht heerst 739

Ps 94:22-23 | De HEERE is een veilige vesting 739

Psalm 95 740

Inleiding 740

Ps 95:1-5 | De HEERE is een groot God 740

Ps 95:6-7 | De schapen van Zijn hand 742

Ps 95:8-11 | Waarschuwing voor verharding 743

Psalm 96 746

Inleiding 746

Ps 96:1-6 | Een nieuw lied voor de HEERE 746

Ps 96:7-9 | Wereldwijde lof voor de HEERE 748

Ps 96:10-13 | De HEERE regeert 749

Psalm 97 751

Inleiding 751

Ps 97:1-5 | De HEERE regeert 751

Ps 97:6-7 | Alle goden buigen voor Hem 752

Ps 97:8-9 | De Allerhoogste 753

Ps 97:10-12 | Licht is gezaaid 753

Psalm 98 755

Inleiding 755

Ps 98:1-3 | Zing voor de Verlosser 755

Ps 98:4-6 | Juich voor de Koning 757

Ps 98:7-9 | Juich voor de Rechter 758

Psalm 99 759

Inleiding 759

Ps 99:1-3 | De HEERE regeert en is heilig 759

Ps 99:4-5 | De HEERE doet recht en is heilig 760

Ps 99:6-9 | De HEERE verhoort en is heilig 761

Psalm 100 763

Inleiding 763

Ps 100:1-3 | Dien de HEERE met blijdschap 763

Ps 100:4-5 | De HEERE is goed 764

Psalm 101 766

Inleiding 766

Ps 101:1-4 | Oprechtheid in het hart van de Koning 766

Ps 101:5-8 | Oprechtheid in de regering van de Koning 768

Psalm 102 770

Inleiding 770

Ps 102:1 | Opschrift 771

Ps 102:2-3 | Hulpgeroep 771

Ps 102:4-12 | Opgetild en neergeworpen 772

Ps 102:13-18 | God ontfermt Zich over Sion 774

Ps 102:19-23 | Verzekering van herstel van Sion 776

Ps 102:24-29 | Hij blijft Dezelfde 777

Psalm 103 780

Inleiding 780

Ps 103:1-5 | Loof de HEERE mijn ziel 780

Ps 103:6-12 | Recht en goedertierenheid 782

Ps 103:13-19 | Ontferming en gerechtigheid 786

Ps 103:20-22 | Loof de HEERE 788

Psalm 104 790

Inleiding 790

Ps 104:1-4 | God is groot 790

Ps 104:5-9 | De wateren een grens gesteld 792

Ps 104:10-18 | God zorgt voor Zijn schepping 793

Ps 104:19-23 | God regelt het dag- en nachtritme 795

Ps 104:24-29 | God heeft alles met wijsheid gemaakt 796

Ps 104:30-32 | Gods glorie is eeuwig 798

Ps 104:33-35 | Wat blijft en wie verdwijnt 798

Psalm 105 800

Inleiding 800

Ps 105:1-6 | Activiteiten van Gods volk 801

Ps 105:7-11 | Het verbond van God 803

Ps 105:12-15 | De bescherming van de HEERE 804

Ps 105:16-22 | Jozef 804

Ps 105:23-36 | Gods volk in Egypte 806

Ps 105:37-43 | Israël uit Egypte uitgeleid 810

Ps 105:44-45 | Israël in Kanaän 812

Psalm 106 813

Inleiding 813

Ps 106:1-5 | Lofprijzing en gebed 813

Ps 106:6-12 | Verlost uit en van Egypte 815

Ps 106:13-23 | Opstandigheid in de woestijn 817

Ps 106:24-33 | Het land versmaad 821

Ps 106:34-43 | In het land 823

Ps 106:44-48 | De grote goedertierenheid van God 826

Psalm 107 829

Inleiding 829

Ps 107:1-3 | Loflied voor verlossing 829

Ps 107:4-9 | Op een rechte weg geleid 831

Ps 107:10-16 | Uit de duisternis geleid 833

Ps 107:17-22 | Uit de grafkuil bevrijd 835

Ps 107:23-32 | De storm gestild 837

Ps 107:33-42 | De opperheerschappij van de HEERE 839

Ps 107:43 | Wie is wijs? 842

Psalm 108 844

Inleiding 844

Ps 108:1 | Opschrift 844

Ps 108:2-7 | Loflied en gebed 844

Ps 108:8-10 | God heeft gesproken 846

Ps 108:11-14 | God is de enige Helper 848

Psalm 109 850

Inleiding 850

Ps 109:1-5 | Liefde beantwoord met haat 850

Ps 109:6-15 | De vloek voor de verrader 852

Ps 109:16-20 | De reden van de vloek 855

Ps 109:21-29 | Gebed om Gods hulp 856

Ps 109:30-31 | Belofte om God te loven 858

Psalm 110 860

Inleiding 860

Ps 110:1 | Christus in de hemel 860

Ps 110:2-3 | De Koning 862

Ps 110:4 | De Priester 863

Ps 110:5-6 | De Krijgsman 865

Ps 110:7 | De nederige Mens 865

Psalm 111 867

Inleiding 867

Ps 111:1 | De HEERE loven met heel het hart 867

Ps 111:2-6 | De werken van de HEERE 868

Ps 111:7-9 | Betrouwbaarheid van de werken 869

Ps 111:10 | De vreze des HEEREN 870

Psalm 112 872

Inleiding 872

Ps 112:1-3 | Grote vreugde in Gods geboden 872

Ps 112:4-5 | Kenmerken van de oprechte 874

Ps 112:6-9 | De oprechte houdt stand 874

Ps 112:10 | Het deel van de goddeloze 876

Psalm 113 877

Inleiding 877

Ps 113:1-3 | Aansporing om de HEERE te loven 877

Ps 113:4-9 | De verhevenheid van de HEERE 878

Psalm 114 881

Inleiding 881

Ps 114:1-6 | Van uittocht naar intocht 881

Ps 114:7-8 | Beef, aarde! 883

Psalm 115 885

Inleiding 885

Ps 115:1-3 | Alle eer alleen voor de HEERE 885

Ps 115:4-8 | De waardeloosheid van de afgoden 886

Ps 115:9-11 | De HEERE is een hulp en een schild 888

Ps 115:12-15 | De HEERE zegent 889

Ps 115:16-18 | De levenden loven de HEERE 890

Psalm 116 892

Inleiding 892

Ps 116:1-4 | De HEERE liefhebben 892

Ps 116:5-11 | Geloven en spreken 893

Ps 116:12-19 | Dankzegging 896

Psalm 117 900

Inleiding 900

Ps 117:1-2 | Alle volken, loof de HEERE! 900

Psalm 118 903

Inleiding 903

Ps 118:1-4 | De HEERE is goed 903

Ps 118:5-9 | De HEERE is bij mij 904

Ps 118:10-14 | De vijanden neergehouwen 905

Ps 118:15-18 | De krachtige daden van de HEERE 906

Ps 118:19-21 | De triomfantelijke intocht 907

Ps 118:22-26 | De dag die de HEERE gemaakt heeft 908

Ps 118:27-29 | Vrijwillige offers 909

Psalm 119 911

Inleiding 911

Ps 119:1-8 | /aleph/ Het begin 914

Ps 119:9-16 | /beth/ Wonen bij de HEERE 917

Ps 119:17-24 | /gimel/ Wandelen als vreemdeling 921

Ps 119:25-32 | /daleth/ De deur en de weg van het leven 924

Ps 119:33-40 | /he/ Inzicht 928

Ps 119:41-48 | /waw/ Hemel en aarde verbonden 932

Ps 119:49-56 | /zain/ Gedenken 934

Ps 119:57-64 | /cheth/ Nieuw 937

Ps 119:65-72 | /teth/ Het goede na het lijden 940

Ps 119:73-80 | /jod/ Gemaakt door Gods handen 943

Ps 119:81-88 | /kaph/ Bedekt door Gods hand 946

Ps 119:89-96 | /lamed/ Onderwijs van de Herder 949

Ps 119:97-104 | /mem/ Verlangen naar het Woord 951

Ps 119:105-112 | /nun/ Van lijden naar heerlijkheid 954

Ps 119:113-120 | /samech/ Beschermd 956

Ps 119:121-128 | /ain/ Zicht op de bron 959

Ps 119:129-136 | /pe/ De geopende mond 961

Ps 119:137-144 | /tsade/ De Rechtvaardige 963

Ps 119:145-152 | /koph/ Roepen in de nood 966

Ps 119:153-160 | /resj/ De hoofdzaak 968

Ps 119:161-168 | /sin,sjin/ Verdrukking 970

Ps 119:169-176 | /taw/ Het teken van het kruis 973

Psalm 120 976

Inleiding 976

Ps 120:1 | Geroepen en verhoord 976

Ps 120:2-4 | De tong vol bedrog 977

Ps 120:5-7 | Verlangen naar vrede 978

Psalm 121 980

Inleiding 980

Ps 121:1-2 | De Schepper 980

Ps 121:3-8 | De Bewaarder 981

Psalm 122 984

Inleiding 984

Ps 122:1-2 | De blijdschap van de pelgrim 984

Ps 122:3-5 | De lofprijzing van de pelgrim 985

Ps 122:6-9 | Het gebed van de pelgrim 986

Psalm 123 988

Inleiding 988

Ps 123:1-4 | Gebed om redding 988

Psalm 124 991

Inleiding 991

Ps 124:1-5 | De HEERE is bij Zijn volk 991

Ps 124:6-8 | De HEERE beschermt Zijn volk 993

Psalm 125 995

Inleiding 995

Ps 125:1-3 | Onwankelbaar vertrouwen 995

Ps 125:4-5 | Vrede over Israël 997

Psalm 126 998

Inleiding 998

Ps 126:1-3 | Danklied na de ballingschap 998

Ps 126:4-6 | Met tranen zaaien, met gejuich maaien 999

Psalm 127 1001

Inleiding 1001

Ps 127:1-2 | Gods onmisbare zegen 1001

Ps 127:3-5 | Kinderzegen 1003

Psalm 128 1006

Inleiding 1006

Ps 128:1-2 | Zegen van de Godvrezende 1006

Ps 128:3-6 | Zegen van het Godvrezende gezin 1007

Psalm 129 1009

Inleiding 1009

Ps 129:1-4 | Benauwd en bevrijd 1009

Ps 129:5-8 | Geen zegen voor Sions haters 1010

Psalm 130 1013

Inleiding 1013

Ps 130:1-4 | Vergeving en vrees 1013

Ps 130:5-8 | Verwachting en hoop 1015

Psalm 131 1018

Inleiding 1018

Ps 131:1-3 | Kinderlijk vertrouwen 1018

Psalm 132 1020

Inleiding 1020

Ps 132:1-7 | Een woning voor de HEERE 1021

Ps 132:8-10 | Gebed van Gods Gezalfde 1023

Ps 132:11-18 | Gods antwoord 1025

Psalm 133 1029

Inleiding 1029

Ps 133:1-3 | Broederlijke liefde 1029

Psalm 134 1032

Inleiding 1032

Ps 134:1-2 | Aansporing om God te loven 1032

Ps 134:3 | Zegenbede 1033

Psalm 135 1034

Inleiding 1034

Ps 135:1-4 | De HEERE is goed 1034

Ps 135:5-7 | De HEERE is groot 1036

Ps 135:8-12 | God verlost Zijn volk 1037

Ps 135:13-14 | De naam HEERE 1039

Ps 135:15-18 | De bespottelijkheid van de afgoden 1039

Ps 135:19-21 | Oproep om de HEERE te loven 1040

Psalm 136 1042

Inleiding 1042

Ps 136:1-3 | Loof de HEERE 1043

Ps 136:4-9 | Het wonder van de schepping 1044

Ps 136:10-15 | Het wonder van de verlossing 1046

Ps 136:16-20 | Het wonder van Zijn leiding en aanvoering 1047

Ps 136:21-22 | Het wonder van het erfelijk bezit 1048

Ps 136:23-25 | Het wonder van Zijn aandacht 1048

Ps 136:26 | Loof de God van de hemel 1049

Psalm 137 1051

Inleiding 1051

Ps 137:1-4 | Gods volk in Babel 1051

Ps 137:5-6 | Jeruzalem is onvergetelijk 1052

Ps 137:7-9 | Roep om oordeel over Edom en Babel 1053

Psalm 138 1055

Inleiding 1055

Ps 138:1-3 | Dankzegging voor verlossing 1055

Ps 138:4-6 | Koningen loven God 1056

Ps 138:7-8 | God voltooit Zijn werk 1057

Psalm 139 1058

Inleiding 1058

Ps 139:1-6 | God, de Alwetende 1058

Ps 139:7-12 | God, de Alomtegenwoordige 1060

Ps 139:13-18 | God, de Formeerder van het leven 1062

Ps 139:19-22 | God zal oordelen 1063

Ps 139:23-24 | Doorgrond mij 1064

Psalm 140 1066

Inleiding 1066

Ps 140:1 | Opschrift 1066

Ps 140:2-6 | Gebed om bescherming 1066

Ps 140:7-9 | Vertrouwen in Gods bescherming 1068

Ps 140:10-12 | Gebed om oordeel 1068

Ps 140:13-14 | God zal recht doen 1069

Psalm 141 1071

Inleiding 1071

Ps 141:1-4 | Gebed in verzoeking 1071

Ps 141:5-8 | Neergeworpen, maar niet omgekomen 1072

Ps 141:9-10 | Bewaring en vergelding 1074

Psalm 142 1076

Ps 142:1 | Opschrift 1076

Ps 142:2-5 | Niemand ziet naar mij om 1076

Ps 142:6-8 | U bent goed voor mij 1077

Psalm 143 1079

Inleiding 1079

Ps 143:1-2 | Roep om verhoring 1079

Ps 143:3-6 | Reden van de smeekbeden 1080

Ps 143:7-9 | Roep om spoedige verhoring 1081

Ps 143:10-12 | Vraag om onderwijs en leiding 1082

Psalm 144 1084

Inleiding 1084

Ps 144:1-4 | Gods kracht en de zwakke mens 1084

Ps 144:5-8 | Gebed om Gods ingrijpen 1085

Ps 144:9-11 | Een nieuw lied voor een nieuw begin 1086

Ps 144:12-15 | Zegen voor Gods volk 1087

Psalm 145 1090

Inleiding 1090

Ps 145:1-3 | Lofzang op Gods koningschap 1090

Ps 145:4-9 | Generatie op generatie roemt de HEERE 1091

Ps 145:10-13 | Alle werken loven de HEERE 1093

Ps 145:14-20 | Wat de HEERE doet en is 1094

Ps 145:21 | Iedereen looft Zijn heilige Naam 1096

Psalm 146 1097

Inleiding 1097

Ps 146:1-4 | Loof de HEERE 1097

Ps 146:5-9 | De HEERE bewaart de trouw 1098

Ps 146:10 | De HEERE regeert voor eeuwig 1101

Psalm 147 1102

Inleiding 1102

Ps 147:1-6 | God herstelt en verzorgt Zijn volk 1102

Ps 147:7-11 | Gods zorg voor Zijn schepping 1104

Ps 147:12-14 | Gods zorg voor Jeruzalem 1105

Ps 147:15-20 | De werking van Gods Woord 1106

Psalm 148 1109

Inleiding 1109

Ps 148:1-6 | Loof de HEERE vanuit de hemel 1109

Ps 148:7-13 | Loof de HEERE vanaf de aarde 1111

Ps 148:14 | Het volk dat nabij Hem is 1112

Psalm 149 1114

Inleiding 1114

Ps 149:1-4 | Gods gunstelingen zingen 1114

Ps 149:5-9 | Gods gunstelingen regeren 1116

Psalm 150 1118

Inleiding 1118

Ps 150:1-6 | Loof God! 1118

Tekstgebruik

Vertalingen

Alle tekstaanhalingen uit het Oude Testament komen uit de Herziene Statenvertaling (HSV). De tekstaanhalingen uit het Nieuwe Testament komen uit de herziene Voorhoeve-uitgave, ook wel TELOS-vertaling genoemd.

Verwijzingen

De tekst van Psalmen staat in dit commentaar. In een aantal gevallen worden tekstverwijzingen voluit geciteerd. Alle andere tekstverwijzingen kan de lezer zelf in de Bijbel opzoeken.

Afkortingen Bijbelboeken

Oude Testament

Thora

Gn – Genesis

Ex – Exodus

Lv – Leviticus

Nm – Numeri

Dt – Deuteronomium

Historische boeken

Jz – Jozua

Ri – Richteren

Ru – Ruth

1Sm – 1 Samuel

2Sm – 2 Samuel

1Kn – 1 Koningen

2Kn – 2 Koningen

1Kr – 1 Kronieken

2Kr – 2 Kronieken

Ea – Ezra

Ne – Nehemia

Es – Esther

Poëtische boeken

Jb – Job

Ps – Psalmen

Sp – Spreuken

Pr – Prediker

Hl – Hooglied

Profetische boeken

Js – Jesaja

Jr – Jeremia

Kl – Klaagliederen

Ez – Ezechiël

Dn – Daniël

Hs – Hosea

Jl – Joël

Am – Amos

Ob – Obadja

Jn – Jona

Mi – Micha

Na – Nahum

Hk – Habakuk

Zf – Zefanja

Hg – Haggaï

Zc – Zacharia

Ml – Maleachi

Nieuwe Testament

Mt – Mattheüs

Mk – Markus

Lk – Lukas

Jh – Johannes

Hd – Handelingen

Rm – Romeinen

1Ko – 1 Korinthiërs

2Ko – 2 Korinthiërs

Gl – Galaten

Ef – Efeziërs

Fp – Filippenzen

Ko – Kolossenzen

1Th – 1 Thessalonicenzen

2Th – 2 Thessalonicenzen

1Tm – 1 Timotheüs

2Tm – 2 Timotheüs

Tt – Titus

Fm – Filémon

Hb – Hebreeën

Jk – Jakobus

1Pt – 1 Petrus

2Pt – 2 Petrus

1Jh – 1 Johannes

2Jh – 2 Johannes

3Jh – 3 Johannes

Jd – Judas

Op – Openbaring

Haakjes

Oude Testament

In de bijbelgedeelten van het Oude Testament worden twee soorten haakjes gebruikt:

Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt. De woorden tussen ronde haakjes behoren tot de grondtekst.

Vierkante haakjes [ ]

Deze haakjes staan om woorden die in de gedrukte uitgave van de Herziene Statenvertaling cursief staan. Omdat in dit boek de hele bijbeltekst cursief wordt weergegeven, wordt van deze haakjes gebruikgemaakt om woorden te markeren die cursief in de gedrukte uitgave staan. Deze haakjes geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands zijn ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken.

Nieuwe Testament

In de bijbelgedeelten van het Nieuwe Testament worden drie soorten haakjes gebruikt. Over het gebruik hiervan wordt in het ‘Voorwoord’ van de TELOS-vertaling het volgende gezegd:

‘In de vertaling zijn drie soorten haakjes gebruikt:

Ronde haakjes ( )

Deze dienen uitsluitend om het lezen en begrijpen van de tekst te vergemakkelijken; zij geven aan dat een bepaald gedeelte een soort tussenzin vormt die de eigenlijke loop van het verhaal of het betoog enigszins onderbreekt.

Vierkante haakjes [ ]

Deze geven aan dat de ingesloten woorden niet in de grondtekst voorkomen, maar in het Nederlands moeten worden ingevoegd om de tekst begrijpelijk te maken; deze woorden moeten dus altijd gelezen worden. Met name het (bepaalde) lidwoord ontbreekt nogal eens in het Grieks, waar dat in het Nederlands wel noodzakelijk is; aangezien verschillende uitleggers van mening zijn dat het al of niet voorkomen van het lidwoord vaak van grote betekenis is, is ernaar gestreefd dit overal in de vertaling tussen haakjes te plaatsen waar het in de grondtekst ontbreekt.

Scherpe haakjes < >

Deze geven aan dat de ingesloten woorden in sommige handschriften wel en in andere niet voorkomen.´

Vooraf

Met dankbaarheid aan onze God en Vader mogen wij de lezer hierbij een commentaar over Psalmen aanbieden. Bij het schrijven daarvan zijn we ons steeds meer bewust geworden van het grote voorrecht dat God Zijn volk – zowel Zijn aardse volk, Israël, als Zijn hemelse volk, de gemeente – heeft gegeven door dit boek deel van Zijn geïnspireerde Woord te doen zijn.

Het bezig zijn met het boek Psalmen geeft een brandend hart. De Emmaüsgangers zeggen tegen elkaar, nadat de Heer Jezus bij hen is gekomen en met hen mee is gelopen naar Emmaüs: “Was ons hart niet brandend <in ons>, toen Hij onderweg tot ons sprak, toen Hij ons de Schriften opende?” (Lk 24:32). Zij zijn eerst verdrietig, maar doordat Hij de Schriften voor hen heeft geopend, waarin Hij Zelf wordt voorgesteld (Lk 24:27,44), is hun verdriet veranderd in blijdschap (vgl. Jh 16:20,22; 20:20b).

Deze wisseling van gevoelens zien we vaak in Psalmen. Dit is ook in ons eigen leven herkenbaar. We roepen uit de diepte van onze nood tot de Heer en Hij vertroost ons door de Schriften: “Want alles wat tevoren geschreven is, is tot onze lering geschreven, opdat wij door de volharding en door de vertroosting van de Schriften de hoop hebben” (Rm 15:4).

We hebben er iets van mogen ervaren toen we dit deel van de Schriften onderzochten, of liever gezegd, door dit deel van de Schriften onderzocht wérden. We hopen en bidden dat het voor onszelf geen voorbijgaande ervaring zal zijn. We hopen en bidden dat de lezer, al lezend en onderzoekend, dit ook mag ervaren.

Ger de Koning / Tony Jonathan
Middelburg / Arnhem, januari 2021

ger.de.koning@gmail.com / tonyjonathan@hetnet.nl

Psalmen

Inleiding

Het boek Psalmen is, net als alle andere boeken van het Oude Testament, een getuigenis over de Heer Jezus Christus (Jh 5:39). De Heer Jezus zegt het zo: “Alles moest worden vervuld wat over Mij geschreven staat in … psalmen” (Lk 24:44). De uitleg van Psalmen vinden we in het Nieuwe Testament. Daar zien we dat de psalmen niet alleen op de Heer Jezus worden toegepast, maar ook en vooral in Hem zijn vervuld. Ze zijn gegeven met dat profetische doel. We zien dat bijvoorbeeld in enkele citaten uit Psalmen die worden vervuld in Christus aan het kruis (Jh 19:24,28; Ps 22:19,16). Er staat bij deze citaten “opdat de Schrift vervuld werd”, wat aantoont dat de Heer Jezus Zelf in de psalmen aan het woord is. De Mens Jezus Christus heeft de gevoelens die in Psalmen worden beschreven, volmaakt en op het diepst ervaren.

Daar direct aan verbonden vinden we in dit boek profetisch de toestand en ervaringen van het Joodse gelovig overblijfsel in de eindtijd. Met hen heeft de Messias een speciale verbinding. Het overblijfsel doet zijn ervaringen op in de weg die God met hen gaat naar het door Hem bepaalde doel. Ze komen daardoor in allerlei uiteenlopende omstandigheden terecht waarin het geloof wordt beproefd en gelouterd. Dit geldt niet alleen voor de trouwe gelovigen van het Oude Testament, maar ook voor de gelovigen van het Nieuwe Testament. Het resultaat is één grote lofprijzing van God door alles wat adem heeft, zoals die wordt beschreven in de laatste psalm (Ps 150:1-6).

Dit boek staat in het midden van de Bijbel, het vormt als het ware het hart ervan. In dit boek horen we bij wijze van spreken het kloppen van het hart van de gelovigen die in deze wereld met God wandelen. De woorden van de psalmen hebben door de jaren heen meegeklonken en meegetrild in de harten van talloze gelovigen. Ze zijn tot steun geweest voor gelovigen in de grootste nood. Ze verwoorden de gevoelens van hun harten. Zo is bijvoorbeeld Psalm 23, die wel de bekendste psalm is, voor velen een zeer geliefd hoofdstuk in de Bijbel.

Het slotvers van het tweede deel van het boek zegt: ”[Hier] eindigen de gebeden van David, de zoon van Isaï” (Ps 72:20). We kunnen hieruit wel afleiden dat de voorgaande psalmen van David het karakter van ‘gebeden’ hebben. Ook wordt er één keer gesproken over ”een lofzang van David” (Ps 145:1), waarbij het woord ‘lofzang’ in het Hebreeuws, tehilla, het enkelvoud is van de Hebreeuwse titel van Psalmen, tehillim. Deze twee kenmerken, bidden en lofzingen, zijn de twee typische kenmerken van de gelovige die in deze wereld met God wandelt. Hij bidt om hulp en redding in en uit de moeilijkheden en vervolgens looft hij God voor die hulp en redding.

Psalmen heeft zijn Hebreeuwse naam sefer tehillim gekregen van de Joodse rabbijnen. De naam betekent ‘het boek van de lofprijzingen’. Die naam is gegeven vanwege het gebruik van dit boek bij de diensten in de tempel van Salomo. Later, in de tweede of eerste eeuw voor Christus, is het Oude Testament, Psalmen inbegrepen, vertaald in het Grieks (de Septuaginta). Het boek heeft toen de Griekse titel psalmoi gekregen, dat betekent ‘gezang onder begeleiding van een instrument’.

Het boek Psalmen is een verzameling van honderdvijftig liederen, geschreven door verschillende schrijvers over een periode van ongeveer duizend jaar. De oudste psalm, Psalm 90, is van Mozes (Ps 90:1), dat wil zeggen geschreven ca. 1500 v.Chr. De (waarschijnlijk) jongste psalm, Psalm 137, is geschreven tijdens de Babylonische ballingschap (Ps 137:1), dat wil zeggen ca. 600 v.Chr. Het kan zelfs zijn dat Psalm 126 na de terugkeer uit ballingschap is geschreven (Ps 126:1), dat wil zeggen in 500 v.Chr. Al ten tijde van Ezra en Nehemia vinden we dat de psalmen worden gezongen (Ea 3:10-12; Ne 7:44; 12:24,36,45-46).

De volgorde van de hoofdstukken in Psalmen is niet willekeurig. We kunnen uit de toespraak van Paulus in de synagoge in het Pisidische Antiochië afleiden, dat elke psalm op de juiste plaats staat. In die toespraak haalt Paulus een vers uit Psalmen aan en zegt dat dit vers in “de tweede Psalm geschreven staat” (Hd 13:33).

Het Oude Testament wordt in het Hebreeuws TeNaCh genoemd. Dit woord wordt een ‘acroniem’ genoemd, dat is een woord dat door de beginletters van een aantal woorden wordt gevormd. TeNaCh is een woord dat bestaat uit de beginletters van de drie delen van het Oude Testament. Die delen zijn achtereenvolgens: de Torah (wet van Mozes), de Nevi’im (de profeten) en de Chetuvim (de geschriften ofwel de psalmen).

Deze indeling wordt door de Heer Jezus genoemd (Lk 24:44). In feite is het boek Psalmen een van de vele boeken van de Chetuvim (de geschriften). Maar doordat dit boek zowel het eerste als het grootste boek van de Chetuvim is, wordt dit derde deel van het Oude Testament in plaats van de geschriften ook psalmen genoemd.

Uit het boek Psalmen wordt, samen met het boek Jesaja, het meest aangehaald in het Nieuwe Testament. Van de ca. tweehonderddrieëntachtig directe aanhalingen uit het Oude Testament in het Nieuwe Testament zijn er honderdzestien uit Psalmen.

De schrijvers van Psalmen

In de periode van het Oude Testament zijn vele duizenden psalmen geschreven. Van koning David kennen we veel psalmen. Hij is de voornaamste schrijver. Hij heeft de meeste psalmen geschreven. Daarom wordt dit boek in de Codex Sinaïticus ‘de Psalmen van David’ genoemd. Ook koning Salomo, de zoon van David, heeft liederen of psalmen geschreven, zelfs duizend en vijf (1Kn 4:32). Een ervan, Psalm 127, vinden we terug in het boek Psalmen (Ps 127:1). Daarnaast zijn er verschillende andere componisten – we noemen ze hieronder – die een of meerdere psalmen hebben geschreven.

Van de duizenden psalmen heeft de Heilige Geest er honderdvijftig geïnspireerd. Ze vormen samen een deel van het Woord van God: het boek Psalmen. Van het grootste gedeelte van de psalmen weten we wie de schrijver is.

1. David heeft in elk geval drieënzeventig psalmen geschreven, dat zijn de psalmen die in het opschrift zijn naam dragen: Psalmen 3-32; 34-41; 51-65; 68-70; 86; 101; 103; 108-110; 122; 124; 131; 133; 138-145. Daarbij komen nog Psalm 2 en Psalm 95. Deze psalmen hebben in het boek Psalmen geen naam in het opschrift. In het Nieuwe Testament wordt er echter uit geciteerd en daarbij wordt vermeld dat beide psalmen van David zijn (Hd 4:25; Ps 2:1; Hb 4:7; Ps 95:7-8). Dat brengt het totaal van de psalmen die in elk geval van David zijn op vijfenzeventig, dat is de helft van alle psalmen.
2. Asaf heeft twaalf psalmen geschreven: Psalmen 50; 73-83.
3. De Korachieten hebben elf psalmen geschreven: Psalmen 42-49; 84; 85; 87.
4. Heman, de Ezrahiet, heeft er één geschreven: Psalm 88.
5. Ethan, ook een Ezrahiet, heeft er één geschreven: Psalm 89.
6. Mozes heeft er één geschreven: Psalm 90.
7. Salomo heeft er twee geschreven: Psalmen 72; 127.

David wordt in de Bijbel genoemd “de man … lieflijk in psalmen van Israël” (2Sm 23:1). Volgens wat we in Amos lezen, heeft David “muziekinstrumenten uitgedacht” (Am 6:5). Hij heeft ook aanwijzingen gegeven over muziek in de dienst van de tempel (Ea 3:10; Ne 12:24).

Net als Jozef en Mozes is ook David een type van Christus. Alle drie vertonen ze in hun leven de tweedeling in het lijden door verwerping en de verheerlijking daarna. Zij hebben meegemaakt wat Christus van Zichzelf zegt: “Moest de Christus dit niet lijden, en [zo] in Zijn heerlijkheid binnengaan?” (Lk 24:26). Zo vertolken de psalmen vele malen de gevoelens en de ervaringen van Christus.

Hebreeuwse poëzie

Een van de kenmerken van de Hebreeuwse poëzie is het gebruik van ‘parallellisme’. Dit is een wijze van schrijven waarbij een bepaalde boodschap die in de eerste zin wordt gegeven, in andere bewoordingen in de volgende zin wordt herhaald of verder wordt uitgewerkt. Dit kan gebeuren met of zonder uitbreiding van de boodschap, met een tegenstelling of met een climax. Zowel in de verhalen, het proza, als vooral in de poëzie, worden vaak parallelle zinnen gevonden. Daarbij kunnen de versregels ook allerlei patronen vertonen die hier niet verder worden uitgewerkt.

Er zijn meerdere typen van parallellisme te onderscheiden. We noemen er twee, waardoor de betekenis duidelijk wordt:

1. Parallellen die met elkaar overeenkomen, ook wel synoniem parallellisme genoemd. Dit vinden we vooral bij ‘leerpsalmen’, psalmen die onderwijs bevatten. In dit geval wordt een gedachte van de eerste versregel in de volgende regel met andere woorden en soms iets meer uitgebreid weergegeven. Het zijn twee zinnen die één gedachte weergeven. Een voorbeeld daarvan is:
“Waarom woeden de heidenvolken
en bedenken de volken wat zonder inhoud is?” (Ps 2:1).

2. Parallellen die tegenover elkaar staan, die een contrast vormen, ook wel antithetisch parallellisme genoemd. In dit geval wordt een gedachte van de eerste versregel in de volgende versregel in tegenovergestelde bewoordingen weergegeven. Vaak wordt dat aangegeven door het woord ‘maar’ aan het begin van de tweede versregel. Een voorbeeld daarvan is:
“Want de HEERE kent de weg van de rechtvaardigen,
maar de weg van de goddelozen zal vergaan” (Ps 1:6).

Naast parallelzinnen worden in de Hebreeuwse literatuur ook nog veel taalkundige instrumenten gebruikt die we ten dele bij de uitleg zullen vermelden.

Het is van belang ons telkens te realiseren dat God in dit boek aan het woord is en tot ons spreekt. Dit betekent dat we hierin de omgang vinden tussen God en de mens. Om die omgang weer te geven heeft Hij de psalmschrijvers gebruikt. Dat zien we bijvoorbeeld in Psalm 45, waar de Heilige Geest in de psalmdichter aan het werk is als deze zegt: “Mijn hart brengt een goed woord voort; ik draag mijn gedichten voor over een Koning; mijn tong is een pen van een vaardige schrijver” (Ps 45:2).

De betekenis van de psalmen voor de christen

Veel christenen begrijpen de betekenis van de psalmen niet omdat ze hun nieuwtestamentische positie in Christus niet kennen. Ze vergeten dat het Oude Testament gaat over een aards volk, Israël, vóór het werk van de Heer Jezus aan het kruis. Dit volk heeft geen zekerheid van het geloof, een zekerheid die zo kenmerkend is voor het hemelse volk van God, de gemeente, in het Nieuwe Testament. Ze laten zich in hun geloofsleven leiden door de psalmen, terwijl die kenmerkend zijn voor het geloofsleven van de oudtestamentische gelovigen. De beleving van hun geloof gaat op en neer met hun gevoelens. De oorzaak daarvan is het niet kennen van de zekerheid van de behoudenis door het geloof. Door de Geest van God kan ieder kind van God die zekerheid bezitten.

Die zekerheid is dat de verhouding tot God afhangt van geloof in het volbrachte werk van Christus en niet van gevoelens. De oudtestamentische gelovige weet daar niets van, want dat werk is dan nog niet tot stand gebracht. Vandaar dat er nog geen sprake kan zijn van het rusten in dat werk, wat het voorrecht is van de nieuwtestamentische gelovige. Gevoelens horen bij het geloofsleven, maar zijn er niet de basis van. Het gelovig aanvaarden van Christus en Zijn werk bepaalt de verhouding tot God Die daardoor als Vader wordt gekend.

Door de profeten spreekt God tot de mens. In de psalmen horen we de mens spreken tot God te midden van omstandigheden die ook toekomstige gebeurtenissen zijn waar de profeten naar hebben verwezen. De psalmen zijn profetie vanuit het hart van de Godvrezende tot God en niet andersom, wat gebruikelijk is voor de profeten, die namens God tot de mens spreken. Het zijn gevoelens van vertrouwen. De psalmen veronderstellen kennis van de profetieën.

Behalve de Heer Jezus vinden we in dit boek de gelovigen aan het woord. Dat zijn profetisch de getrouwen van de eindtijd, het gelovig overblijfsel van Israël dat ten nauwste verbonden is aan de Heer Jezus. De gevoelens van de psalmdichters die zij in hun tijd hadden en wat zij hebben uitgesproken, zullen in de toekomst in de harten van de getrouwen in de eindtijd aanwezig zijn.

Het boek Psalmen heeft duidelijk een profetisch karakter. Dit blijkt uit wat Petrus zegt in zijn rede op de Pinksterdag: “Want David zegt van Hem: ‘Ik zag de Heer altijd voor Mij, want Hij is aan Mijn rechterhand, opdat Ik niet wankel. Daarom heeft Mijn hart zich verblijd en Mijn tong zich verheugd, ja, ook Mijn vlees zal rusten in hoop, want U zult Mijn ziel niet aan [de] hades overlaten en Uw Heilige geen ontbinding te zien geven. U hebt Mij [de] wegen van [het] leven bekendgemaakt; U zult Mij met blijdschap vervullen bij Uw aangezicht’. Mannen broeders, het is geoorloofd met vrijmoedigheid tot u te spreken over de aartsvader David, dat hij én gestorven én begraven is, en zijn graf is onder ons tot op deze dag. Daar hij dan een profeet was en wist, dat God hem met een eed had gezworen [Eén] uit [de] vrucht van zijn lendenen op zijn troon te doen zitten, heeft hij vooruitgezien en gesproken over de opstanding van de Christus, dat Hij niet aan [de] hades is overgelaten en Zijn vlees geen ontbinding heeft gezien” (Hd 2:25-31; Ps 16:8-11).

De psalmen wijzen op gebeurtenissen die in de toekomst zullen plaatsvinden. Het gaat daarin over Israël en Sion en de Heer Jezus als Koning over Zijn volk. De psalmen kunnen profetisch niet op de gemeente van toepassing zijn. Een duidelijk voorbeeld hebben we in de zogenoemde wraakpsalmen, waarin de Godvrezende Joden om oordeel over hun vijanden vragen (Ps 69:23-29; 137:7-9). Dat is niet de taal van de gemeente van God. In navolging van de Heer past het ons, gelovigen van de gemeente, te bidden voor hen die ons vervolgen en kwaad doen (Mt 5:43-44; Lk 23:34; Hd 7:60).

De psalmen kunnen ons niets zeggen van de fundamentele waarheden van het christendom, eenvoudig omdat die dan nog niet geopenbaard zijn. De horizon van de psalmen is aards, ze gaan over de gevoelens van mensen die onder de wet zijn. In het Nieuwe Testament worden de psalmen ook gezien als onderdeel van de wet. Nadat Paulus een aantal verzen uit de psalmen heeft aangehaald, zegt hij daarvan dat dit allemaal is “wat de wet zegt” (Rm 3:19).

Veel christenen vinden hun gevoelens terug in de psalmen omdat ze zichzelf ten onrechte onder de wet hebben gesteld. Het boek laat ons de gevoelens horen van gelovigen die de wet van God willen houden, maar telkens weer ontdekken dat ze de wet overtreden. Zo iemand wordt beschreven in Romeinen 7 (Rm 7:7-25). Zoals hierboven al is aangegeven, beschrijft het boek niet de gevoelens van de christen die de Vader kent en weet wat zijn positie voor God is, maar van de vrome Jood die geen vrije toegang in het heiligdom heeft. In het Oude Testament is de toegang tot God nog niet bekendgemaakt.

Onze positie is door het eeuwige leven dat we hebben gekregen, verbonden met de openbaring van het hart van de Vader dat door de Heer Jezus wordt verklaard als Hij op aarde is gekomen. Dat is bij het ontstaan van de psalmen onbekend. Israël kent God wel als Vader, maar dan in de betekenis van Schepper, als de Oorsprong van Zijn volk (Dt 32:6; Js 63:16; 64:8; Ml 2:10). Wij kennen God als de Vader van de Heer Jezus Die ons leven is, de Vader van de Zoon.

Daarbij komt het getuigenis dat de Heilige Geest geeft van de Heer Jezus aan de rechterhand van God in de hemel en wat onze plaats in verbinding met Hem daar is. De Heilige Geest woont in de nieuwtestamentische gelovige die het evangelie van zijn behoudenis heeft aangenomen (1Ko 15:1-4; Ef 1:13). Oudtestamentische gelovigen kennen de Heilige Geest, maar hebben Hem niet inwonend. Hij werkt in de tijd van het Oude Testament op aarde, maar Hij woont er niet. De Heilige Geest is pas op aarde komen wonen in de gemeente en in de gelovige, nadat de Heer Jezus verheerlijkt in de hemel is (Jh 7:37-39; 1Ko 3:16; 6:19).

Nog een verschil is de kennis van de verlossing. De nieuwtestamentische gelovige weet dat de Heer Jezus een eeuwige verlossing heeft verworven, waardoor een herhaling van Zijn offer niet nodig is. De oudtestamentische gelovige kent geen eens voor altijd volbracht offer en moet telkens weer met een offer komen als hij heeft gezondigd. Dat bewijst dat hij geen volkomen verlossing kent, want er is nog geen sprake van een eens voor altijd volbracht werk (Hb 10:1-3,11-14).

Wat hebben de psalmen dan voor ons, christenen, voor waarde? Veel, in elk opzicht. In de eerste plaats vinden we in de psalmen de gevoelens van de Heer Jezus in verbinding met Zijn aardse volk. We leren Zijn gevoelens kennen, Zijn lijden en medelijden met de Zijnen die in moeiten en beproevingen zijn. Juist omdat het over Hem gaat, willen wij, christenen, daarvan meer weten. We willen Hem beter leren kennen.

In de tweede plaats leren we door de psalmen de gevoelens van het gelovig overblijfsel in de eindtijd kennen. Omdat de Heer Jezus ook door groot en diep lijden is heengegaan, lijdt Hij met het overblijfsel mee. Dit betreft alle lijden dat zij van de kant van mensen ondergaan.

In de derde plaats geldt voor alles wat in het boek Psalmen staat, wat voor het hele Oude Testament geldt: “Want alles wat tevoren geschreven is, is tot onze lering geschreven, opdat wij door de volharding en door de vertroosting van de Schriften de hoop hebben” (Rm 15:4). Hoewel onze positie voor God en onze verhouding tot God anders, hoger, is dan die van de oudtestamentische gelovigen, delen we wel veel met hen. De God van David is namelijk ook onze God en het geloof van Abraham in God is ook ons geloof.

Zo delen we met hen onze liefde voor God en Zijn Woord en het vertrouwen dat Hij al Zijn beloften zal waarmaken. We ervaren net als zij de vijandschap van mensen die God haten en die daarom ook de Zijnen, ons, haten. Net als zij gaan wij door veel moeite en verdriet. Dat kan bij ons, net als bij hen, het gevolg zijn van eigen ontrouw. Het kan ook, net als bij hen, voorkomen dat we niet begrijpen waarom ons bepaalde dingen overkomen en hebben we daar onze vragen over. Veel van de gevoelens van Godvrezende Israëlieten herkennen wij in ons leven met de Heer. Hun geloof en de beleving ervan zijn een voorbeeld voor ons.

De Heer Jezus en de Zijnen

Nog een aspect van onze grote belangstelling voor de psalmen is dat wij direct betrokken zijn bij het grote eindresultaat van al Gods wegen die de Geest in Psalmen laat zien. De nieuwtestamentische gelovigen zijn op de nauwste wijze met Christus verbonden, namelijk als een lichaam met een hoofd. Daardoor zullen zij met Hem regeren over de volken in het vrederijk. Hij, Die de Messias van Zijn aardse volk is en de wereldwijde Heer en Koning, is als Hoofd boven alles door God aan de gemeente gegeven (Ef 1:10,22-23). Daarom stellen zij het grootste belang in Hem, ook als het gaat om Zijn verbinding met Zijn aardse volk.

In alle tijden zijn er in Israël getrouwen geweest die altijd de gevoelens in hun harten hebben gehad die wij hier vinden. Maar het zijn altijd enkelingen geweest, nooit de massa. De Heer Jezus maakt Zich een met het overblijfsel. Het lijden van het volk en het lijden van de Heer Jezus worden in dit boek gevonden. Ook vandaag maakt Hij Zich een met allen die voor Zijn Naam lijden.

Met betrekking tot het lijden van de Heer Jezus in verbinding met Zijn volk is het goed om te zien dat er meerdere aspecten aan dat lijden zijn. Hij lijdt ten eerste als genoegdoening bij God ten behoeve van allen, op de grote Verzoendag, voorgesteld door de eerste geitenbok die als zondoffer wordt gebracht (Lv 16:15-19). Dit houdt in dat op grond van het werk van de Heer Jezus verzoening aan alle mensen kan worden aangeboden. Ten tweede lijdt Hij ook als plaatsvervanger voor Zijn volk. Dit wordt voorgesteld op de grote Verzoendag als de hogepriester de handen heeft gelegd op de kop van de tweede geitenbok die als weggaande bok, de bok voor Azazel, wordt voorgesteld (Lv 16:20-22). Dit houdt in dat de Heer Jezus door Zijn werk op het kruis voor ieder die het aanbod van verzoening heeft aangenomen daadwerkelijk met God heeft verzoend.

Dit verzoenend lijden met zijn twee aspecten is in het Nieuwe Testament altijd in het enkelvoud. Het is een lijden dat alleen door de Heer Jezus wordt geleden, zoals op de grote Verzoendag al het werk door de hogepriester, alleen, wordt gedaan. Dit beeldt uit wat er is geschied op het kruis in de drie uren van duisternis. Toen was Hij helemaal alleen, zelfs verlaten door God.

Een ander aspect van Zijn lijden is een lijden dat Hij lijdt samen met Zijn volk. Dit is het geval in het lijden dat Zijn volk van de zijde van de mensen wordt aangedaan. Dit lijden is in het Nieuwe Testament altijd in het meervoud. Dat lijden wordt treffend als volgt weergegeven: “In al hun benauwdheid was Hij benauwd” (Js 63:9a). We zien daarvan een beeld in de vurige oven waarin de vrienden van Daniël vanwege hun trouw aan God worden geworpen. Hij komt bij hen in het vuur (Dn 3:23-25). Dit is het lijden ter wille van de gerechtigheid, het lijden vanwege het feit dat ze Gods wil doen, waardoor ze van Hem getuigen in de wereld.

Er is nog een andere zijde van het lijden van Zijn volk, namelijk het lijden – in het Nieuwe Testament meervoud – waarin God hen brengt om hen te louteren. Dit lijden was bij de Heer niet nodig, Hij was de Heilige en het onberispelijke en onbesmette Lam. Zijn lijden in Zijn leven op aarde en op het kruis van de zijde van de mensen was bij Hem alleen nodig om ons te laten zien dat Hij de Heilige was, Die geschikt was om als zoenoffer geofferd te worden.

Het overblijfsel lijdt innerlijk, in hun geweten, als ze zien wat de Heer Jezus voor hen heeft gedaan om hen van hun zonden te bevrijden. Ze worden zich van hun schuld bewust. Hun troost is dat ze zich bewust worden van de vergeving van hun zonden. Het overblijfsel lijdt ook van de kant van de mensen die hen vervolgen vanwege hun verbinding met Christus. Dan bepleiten ze hun onschuld. Hun troost is dat de Heer Jezus hun lijden kent en erin deelt.

Indeling van Psalmen

Het boek Psalmen kan in vijf boeken worden onderverdeeld:
Boek 1 bestaat uit Psalmen 1-41
Boek 2 bestaat uit Psalmen 42-72
Boek 3 bestaat uit Psalmen 73-89
Boek 4 bestaat uit Psalmen 90-106
Boek 5 bestaat uit Psalmen 107-150

Deze indeling blijkt uit de afsluiting van de boeken 1-4 die elk worden gekenmerkt door eenzelfde lofprijzing (Ps 41:14; 72:19; 89:53; 106:48). Daarbij vinden we in de boeken 1-3 een dubbel “amen” (Ps 41:14; Ps 72:19; 89:53) en in boek 4 een “Amen. Halleluja” (Ps 106:48). Het boek Psalmen sluit met een vijftal ‘hallelujapsalmen’, die allemaal beginnen en eindigen met “halleluja” (Psalmen 146-150).

Vanwege de indeling van de verzameling van de psalmen in vijf boeken is al door de Joden ‘de Pentateuch van David’ genoemd. Pentateuch betekent ‘vijfdelig’. Bekend is de Pentateuch van Mozes, dat zijn de boeken Genesis tot en met Deuteronomium. De Pentateuch van Mozes kan worden vergeleken met de vijf boeken waarin de psalmen kunnen worden ingedeeld. Deze indeling ondersteunt de hierboven gemaakte opmerking dat er in de psalmen een duidelijke volgorde aanwezig is:
Boek 1 Psalmen 1-41 / Genesis
Boek 2 Psalmen 42-72 / Exodus
Boek 3 Psalmen 73-89 / Leviticus
Boek 4 Psalmen 90-106 / Numeri
Boek 5 Psalmen 107-150 / Deuteronomium

1. In boek 1 staat het meeste over de Heer Jezus vermeld en ook over het overblijfsel in verbinding met Hem. De Heer Jezus is het middelpunt van Gods raadsbesluiten en de bron van zegen voor het gelovig overblijfsel van Israël.
In dit eerste psalmboek gaat het, net als in Genesis, over de Zoon des mensen, Die alle dingen heeft geschapen en aan Wie alle dingen onderworpen zijn (Gn 1:1; Jh 1:3; Ps 8:4,7).
2. In boek 2 gaat over het overblijfsel uit de twee stammen. Dit overblijfsel is uit Jeruzalem gevlucht vanwege de antichrist die de afgodendienst invoert (Mt 24:15-16). Hun vlucht is vanwege de antichrist en wordt door God gebruikt tot loutering van hun geloof.
Het tweede psalmboek begint met roepen tot God in grote nood en eindigt met de heerlijkheid van God. Dit zien we ook in Exodus.
3. In boek 3 gaat het over de geschiedenis van de tien stammen. Zij worden teruggebracht in het land. De scheiding van het volk in twee en tien stammen wordt ongedaan gemaakt. Er is één volk onder één Koning, hun Messias. We zien hier Israël in verbinding met het heiligdom.
In het derde psalmboek horen we vaak over het heiligdom, waar God woont. Dat is ook het thema van Leviticus.
4. In boek 4 zien we dat na het falen van de eerste mens, door de tweede Mens, Christus, de beloften die aan Israël zijn gedaan, worden vervuld. Er is niet alleen zegen voor het herstelde Israël, maar door hen ook voor de hele mensheid. Alle zegen is het gevolg van het werk van Christus aan het kruis en van Zijn regering.
Het vierde psalmboek spreekt over de reis van het volk van God door de woestijn. Dat is ook het onderwerp van Numeri.
5. In boek 5 krijgen we een terugblik op al Gods wegen en wordt ons de eindvervulling ervan getoond. Dit is ook wat het boek Deuteronomium ons toont. In boek 5 van Psalmen zien we het volle resultaat, waarbij God en de mensen in harmonie bij elkaar zijn gebracht. Tevens zien we de grondslag waarop het volk voor God staat.

Inleiding op boek 1 (Psalmen 1-41)

Boek 1 is het boek Genesis van Psalmen. Net als Genesis laat boek 1 ons de beginselen van de raadsbesluiten van God in Christus zien. In Genesis vinden we hoe God de mens heeft geschapen en met welk doel. In boek 1 van Psalmen zien we de weg van de volmaakte Mens naar Gods gedachten.

In boek 1 kunnen we de volgende onderverdeling zien:
1. In Psalmen 1-8 zien we Christus in Zijn ambt en Zijn werk. Zijn ambt als Koning over Israël in Psalm 2 mondt uit in Zijn heerlijkheid als Zoon des mensen Die heerst over heel de schepping in Psalm 8.
Deze hoofdstukken kunnen we beschouwen als een inleiding op het hele boek Psalmen.
a. In Psalmen 1-2 de Zoon van God, de Koning van Israël.
b. In Psalmen 3-7 het gelovig overblijfsel.
c. In Psalm 8 de Zoon des mensen, aan Wie alles onderworpen is.

2. In Psalmen 9-15 zien we de vijand en de antichrist, de verdrukking en de verlossing.

3. In Psalmen 16-41 zien we Christus te midden van de Zijnen, om God te openbaren en de Zijnen te heiligen.
a. In Psalm 16 zien wij Christus onberispelijk en onbevlekt. Hij is de grondslag voor het gebed om uitredding in Psalm 17 en de verhoring van het gebed in Psalm 18.
b. In Psalm 22 herkennen we het werk van Christus als zondoffer, terwijl Psalm 40 Zijn werk als brandoffer beschrijft.
c. Psalm 41 laat zien dat de twee wegen van Psalm 1 zullen uitmonden in het contrast tussen het geloven en het niet geloven in het werk van Christus op het kruis.

Inleiding op Psalmen 1-2

Psalmen 1-2 vormen de algemene inleiding op het hele boek. Psalm 1 toont de wegen van God, Psalm 2 toont de raad of het voornemen van God.

In Psalm 1 gaat het over de trouw van de enkeling. Hij vertrouwt op God en vindt zijn vreugde in de overdenking van Zijn Woord. Het is iemand die zich onder Gods wet bevindt. Nog meer zien we hier de Enige Die kan zeggen: “Uw wet [draag Ik] diep in Mijn binnenste” (Ps 40:9b).

Hoewel deze beschrijving iedere Israëliet, ja, iedere gelovige moet aanspreken, geldt dit toch in het bijzonder voor de koning van Israël. Hij heeft in het bijzonder tot taak om de wet van God te overdenken (Dt 17:19).

In Psalm 2 zien we de inhoud van het Woord van God: de Messias en het vaste raadsbesluit van God om Hem, Zijn Zoon, de geboren Koning, Koning te doen zijn. Zijn koningschap is over Zijn erfdeel, Israël, en door middel van Israël over de einden der aarde. God zal dat doel bereiken.

Psalm 1

Ps 1:1-2 | Kenmerken van de rechtvaardige

1 Welzalig de man
die niet wandelt in de raad van de goddelozen,
die niet staat op de weg van de zondaars,
die niet zit op de zetel van de spotters,
2 maar die zijn vreugde vindt in de wet van de HEERE
en Zijn wet dag en nacht overdenkt.

Psalm 1 is de schitterende inleiding op het boek Psalmen. Het is een wijsheidspsalm, een psalm waarbij onderwijs wordt gegeven of samengevat over de twee wegen die de mens in zijn leven kan kiezen: de weg van de rechtvaardige (verzen 1-3) of de weg van de goddelozen (verzen 4-6). Deze twee elementen zien we telkens in dit boek terugkomen en in feite in de hele Bijbel. Het is de keus tussen de weg van zegen en de weg van vloek, de weg met blijvende vrucht en de weg waarop alles wordt weggeblazen, de weg van het leven en de weg van de dood (vgl. Dt 30:19).

Het is in feite het verschil tussen de weg van Christus en de weg van de antichrist. Christus is de Rechtvaardige bij uitstek. Hij is de Enige Die heeft kunnen zeggen: ”Ik doe altijd wat Hem welbehaaglijk is” (Jh 8:29). De antichrist is de goddeloze en wetteloze bij uitstek, de mens van de zonde, de mens die in zijn hart zegt: “Er is geen God” (Ps 14:1). Hij leeft zonder in enig opzicht met God rekening te houden.

Er wordt over de rechtvaardige in het enkelvoud gesproken en over de goddelozen in het meervoud. Het is de Godvrezende enkeling te midden van en tegenover de goddeloze, afvallige massa. Het zijn de enkelingen die de smalle weg bewandelen in tegenstelling tot de velen die de brede weg bewandelen.

Deze eerste psalm gaat over de kenmerken van het Godvrezende overblijfsel van Israël. Het zijn de kenmerken in het bijzonder van de Heer Jezus die in de eindtijd ook in het gelovig overblijfsel worden gezien. Bij Hem zijn die kenmerken volmaakt aanwezig en worden bij Hem volmaakt gezien wanneer en waar Hij ze ook maar toont. Het overblijfsel is niet volmaakt, maar zij kunnen die kenmerken tonen door hun verbinding met Hem, omdat Zijn Geest dat in hen werkt.

Ook wij, gelovigen die tot de gemeente behoren, hebben de opdracht én de mogelijkheid om de kenmerken van de Heer Jezus te vertonen en wel in overeenstemming met onze hemelse positie. Van ons staat geschreven dat wij “de nieuwe mens” hebben aangedaan, “die overeenkomstig God geschapen is in ware gerechtigheid en heiligheid” (Ef 4:24). De kenmerken van de nieuwe mens zijn precies dezelfde als die van de Heer Jezus. De nieuwe mens wordt overal zichtbaar waar gelovigen de kenmerken van de Heer Jezus vertonen.

Psalm 1 begint, en daarmee het hele boek Psalmen, met het uitspreken van “welzalig” of “gelukkig”. In de bergrede gebruikt de Heer Jezus dezelfde uitdrukking – weliswaar vertaald vanuit het Hebreeuws, asre, in het Grieks, makarios (Mt 5:3-11). Het is een uitroep van diep en blijvend geluk en vreugde van God over de gelovige die te midden van het kwaad leeft in vrees voor Hem.

Deze eerste kennismaking met de Godvrezende benadrukt dat hij leeft in omstandigheden waarin met God geen rekening wordt gehouden. In die omstandigheden wandelt hij met God. Met hem identificeert God Zich graag en Hij zal hem verder Zijn rust en vrede geven. God waardeert het bijzonder dat hij niet voor de druk bezwijkt, maar trouw blijft aan Hem. Gods ‘welzalig’ is een grote bemoediging voor ieder die trouw wil zijn als de afval van het geloof zich steeds duidelijker manifesteert.

Het is opvallend dat de eerste kenmerken van de Godvrezende gelovige bestaan uit het zich onderscheiden van “de goddelozen”, “de zondaars” en “de spotters”. Uit zulke mensen bestaat de massa van Gods volk. Zij maken de dienst uit in Gods volk, net zoals dat ook vandaag gebeurt. De Godvrezende leeft te midden van hen, maar heeft er geen gemeenschap mee. Hij leeft afgezonderd van hen, hij doet niet met hen mee.

Het eerste kenmerk van de rechtvaardige die met God wandelt, is dat hij “niet wandelt in de raad van de goddelozen”. Dat ziet op de manier waarop hij overlegt en waardoor hij tot zijn handelen komt. In de overleggingen van de goddelozen is geen plaats voor God. Een goddeloze leeft zonder God bij zijn leven te betrekken, laat staan Hem daar het gezag over te geven. Het principe van zijn leven is dat alles om hemzelf draait.

Hij “wandelt” daarin, dat wil zeggen dat zijn goddeloze gedrag voortkomt uit zijn verdorven wijze van denken, die weer voortkomt uit het buitensluiten van God in zijn besluitvorming. Hij bedenkt zondige, egoïstische dingen om koste wat het kost tot bevrediging van zijn begeerten te komen. De Godvrezende wandelt niet in de raad van de goddelozen, hij laat zich niet verleiden of dwingen tot een manier van beraadslagen of overleggen waarin God geen plaats heeft, maar hij bedenkt wat God wil, hij betrekt God bij zijn beraadslagingen.

Het tweede kenmerk van de man die met God wandelt, is dat hij “niet staat op de weg van de zondaars”. Het woord ‘staan’ is hier niet een passieve toestand, zoiets als stilstaan. Het woord betekent actief een positie innemen, ergens bewust gaan staan. Zondaars negeren God. Die positie nemen ze bewust in. Met “de weg” wordt zoals gebruikelijk de levensweg met zijn einde bedoeld. Zondaars zijn mensen die geen interesse in Gods doel met hun leven hebben.

De betekenis van het woord ‘zonde’ is ‘het doel missen’. Zondaars missen Gods doel met hun leven. Ze leven hun leven zoals ze dat zelf als goed zien. Dat kan liederlijk zijn, maar ook heel netjes. Wat ze ook kiezen, ze vragen niets aan God, maar bepalen zelf wat ze doen. Het is “de brede weg”, de gemakkelijke en vermakelijke manier van leven, “die naar het verderf leidt” (Mt 7:13). De Godvrezende leeft niet zo, hij staat niet op hun weg, maar beantwoordt aan Gods bedoeling met zijn leven.

Het derde kenmerk van de man die met God wandelt, is dat hij “niet zit op de zetel van de spotters”. De spotters zijn mensen die God belachelijk maken door gelovigen belachelijk te maken. Hun verwerping van God neemt de grofste vorm aan, die van het bespotten van God. Hun zonde is die van de tong. Zij zijn de grootsprekers, de overmoedigen, de lichtzinnigen. Ze zitten gekluisterd aan hun eigen zetel, hun eigen troon, en zetten een grote mond op tegen God. Het zitten op een zetel geeft blijk van hoogmoed en verharding. De spot die geuit wordt, gebeurt weloverwogen. De Godvrezende verafschuwt die zetel, en geeft God de heerschappij over zijn leven in handen.

We zien een opklimming in het kwaad: Wie als de goddelozen geen rekening met God houden, zullen als de zondaars hun verplichting negeren om te doen wat God zegt, wat voert tot een openlijk spotten met God en Zijn wil.

Vers 2 zegt hoe het komt dat de in vers 1 genoemde dingen bij de Godvrezende niet aanwezig zijn. Hij vindt namelijk zijn vreugde “in de wet van de HEERE” die hij “dag en nacht overdenkt” (vgl. Ps 26:4-8). Het is onmogelijk dat iemand ‘welzalig’ is, zonder dat hij zich met het Woord van God bezighoudt. Niet het handelen naar de wet staat op de voorgrond, maar het liefhebben van de wet, er zijn vreugde in vinden. Handelen naar de wet zonder liefde en vreugde zien we bij de farizeeën. Het hart van de Godvrezende is er dag en nacht, dat wil zeggen voortdurend, onophoudelijk, mee bezig.

De ‘wet’ is niet beperkt tot de vijf boeken van Mozes en zelfs niet tot het Oude Testament als geheel. Het Hebreeuwse woord voor wet, thora, houdt alle onderwijs in dat afkomstig is van God. De wet is ook Gods eis om naar Zijn geboden te leven en daardoor gerechtvaardigd te worden (Lv 18:5). De psalmist spreekt hier echter niet over de dodelijke effecten die de wet voor ieder mens heeft omdat hij de wet niet kan houden. Hij spreekt over de leven gevende aspecten van de wet. Wie met God wandelt en in gemeenschap met Hem leeft omdat hij nieuw leven heeft, vindt er zijn diepste vreugde in altijd met het onderwijs van God bezig te zijn, want dat geeft hem het diepste geluk.

Het is voor de Godvrezende een genot om Gods Woord te lezen en er dag en nacht over na te denken (vgl. Ps 19:8-11). Hij heeft er een onverzadigbare honger naar en is als de gelovigen in Beréa, van wie we lezen: “Zij ontvingen het Woord met alle bereidwilligheid, terwijl zij dagelijks de Schriften onderzochten of deze dingen zo waren” (Hd 17:11). Het is geen meditatie op een bepaald tijdstip van de dag, maar een dag en nacht ermee bezig zijn. Hij leest een tekst, sluit die in zijn hart en draagt die de hele dag mee. En als hij ’s nachts niet kan slapen, denkt hij er verder over na. Ongeacht de tijd van de dag of de omstandigheden reageert de Godvrezende op het leven in overeenstemming met Gods Woord.

We moeten bij “en Zijn wet dag en nacht overdenkt” bedenken dat de Geest van God door het Woord van God werkt. We kunnen ze niet van elkaar scheiden. Het Woord van God zonder de Geest van God is dode orthodoxie, slechts verstandelijk, zonder nieuw, geestelijk leven. Omgekeerd is de Geest zonder het Woord een onmogelijkheid. Als dat gebeurt, zal de geest met kleine letter, dat wil zeggen de geest van de mens, proberen de werking van de Heilige Geest te imiteren, en dat zal alleen leiden tot ongebreideld fanatisme.

‘Dag en nacht’ betekent niet dat de gelovige vierentwintig uur per dag bijbelstudie doet en niet meer toekomt aan andere dingen. De gelovige die dag en nacht zijn vreugde in het Woord vindt, kunnen we vergelijken met een verliefde jongeman die tijdens alle werkzaamheden constant denkt aan zijn meisje. Tijdens alle activiteiten van de dag wordt alles doordrenkt met het overdenken van het Woord. Wat we lezen van Maria, de moeder van de Heer Jezus, geeft de betekenis aan: “Maria echter bewaarde al deze dingen en overwoog ze in haar hart” (Lk 2:19).

Wat in de verzen 1-2 staat, is in en door de Heer Jezus ten volle vervuld. Wat in het vrederijk waar zal zijn van iedere Israëliet (Jr 31:33-34; Hb 8:10), is volmaakt waar van Christus. Het ideaal van de eindtoestand wordt nu al in Hem gezien. Hij heeft Zich in geen enkel opzicht laten leiden door de raad van goddelozen, nooit is Hij op de weg van de zondaars gaan staan, om maar helemaal te zwijgen over het zitten op de zetel van de spotters. In Zijn leven op aarde is Hij te midden van mensen die God buitensluiten, terwijl Hij innerlijk volledig van hen gescheiden is.

Tijdens Zijn leven op aarde is Zijn vreugde in de wet van Jahweh, die is in Zijn binnenste (Ps 40:9). Hij heeft gedaan wat tegen Jozua wordt gezegd: “Dit boek met deze wet mag niet wijken uit uw mond, maar u moet het dag en nacht overdenken, zodat u nauwlettend zult handelen overeenkomstig alles wat daarin geschreven staat” (Jz 1:8). Hij heeft alles gedaan wat de wet gebiedt en Hij heeft niets gedaan wat de wet verbiedt (vgl. Mt 5:17).

Ps 1:3 | Het resultaat

3 Want hij zal zijn als een boom, geplant aan waterbeken,
die zijn vrucht geeft op zijn tijd,
waarvan het blad niet afvalt;
al wat hij doet, zal goed gelukken.

Hier wordt de gelovige, die niet openstaat voor de zonde (vers 1), maar door het Woord van God wordt gevormd (vers 2), vergeleken met een gezonde, vruchtbare en duurzame boom die aan waterbeken geplant is. De vergelijking van een mens met een boom komt vaker voor, zowel in positieve als in negatieve zin (Jr 17:7-8; Lk 6:43-45). De Godvrezende is “als een boom, geplant aan waterbeken”. Hij heeft niet zelf die plaats ingenomen, maar is daar door God geplant. Hij is “een planting door de HEERE, om Hem te verheerlijken” (Js 61:3).

Er zijn ook bomen die niet door de HEERE zijn geplant, maar zichzelf hebben geplant. Ze beweren dat ze gezond en vruchtbaar zijn, maar ze matigen zich die plaats aan, zoals de farizeeën. Ze zullen worden uitgerukt, zoals de Heer Jezus met het oog op hen zegt: “Elke plant die Mijn hemelse Vader niet heeft geplant, zal worden uitgerukt” (Mt 15:13).

De boom die door God is geplant, staat niet slechts aan één waterbeek, maar aan “waterbeken”, meervoud. We kunnen dit toepassen op wat de Godvrezende in Christus heeft ontvangen, zoals de zegen van vergeving en genade, de zegen van de beloften door de verbinding met Christus, de zegen van de gemeenschap met Christus. Deze en nog veel meer zegeningen zijn de waterbeken die uit het Woord van God tot ons komen als we daaraan geplant zijn.

Het gevolg is dat er vrucht tevoorschijn komt uit het leven van de rechtvaardige en wel “zijn vrucht”, die hij geeft “op zijn tijd”. Elke boom heeft zijn eigen vrucht en brengt die voort op de voor die boom bestemde tijd, niet eerder en niet later. We kunnen bij ‘zijn vrucht op zijn tijd’ bijvoorbeeld denken aan de vrucht van geduld in een tijd van lijden en aan de vrucht van geloof in een tijd van beproeving. Die voorbeelden kan de lezer zelf aanvullen. In het leven van iedere gelovige zijn de voor die gelovige kenmerkende vruchten te zien die tevoorschijn komen in de omstandigheden waarin hij zich bevindt.

Dit maakt ook duidelijk dat Gods waarheid niet maar feitenkennis is. Gods waarheid moet begrepen worden in een gelovig hart. De vrucht gaat dan groeien in voor die vrucht gunstige omstandigheden (vers 2; vgl. Mt 13:18-23) en zal op zijn tijd zichtbaar worden. De vrucht is niet dat wat wij zelf hebben gepresteerd, maar de vrucht is ‘Christus in ons’. We zien dat in de beeldspraak van de Heer Jezus in Johannes 15. Doordat wij in Christus (ver)blijven, brengen wij, de ranken, vruchten voort (Jh 15:4-5). Deze vruchten zijn afkomstig van de wijnstok en niet van de ranken. Het is het sap van de wijnstok, dat door de ranken wordt omgezet in een vrucht. Het is inderdaad Christus in ons, zichtbaar voor anderen.

Het gaat erom dat wij in Christus zijn en dat Hij in ons is. Dan alleen dragen we “veel vrucht”, want zonder Hem kunnen we “helemaal niets doen”, ook geen vrucht dragen (Jh 15:5). Bij de Heer Jezus is er altijd een volheid van vrucht. Bij ons overheersen sommige vruchten, terwijl andere vruchten niet zo waarneembaar of zelfs afwezig zijn. Het is Gods bedoeling dat de vrucht van de Geest (Gl 5:22) in volheid in ons leven zichtbaar wordt. Paulus is een boom die vrucht draagt. Hij schrijft aan de gelovigen in Rome: “En ik weet, dat als ik tot u kom, ik in een volheid van zegen van Christus zal komen” (Rm 15:29).

Dan wordt nog vermeld dat “het blad niet afvalt”. Het gaat bij een boom vooral om zijn vrucht. Maar ook zijn blad is belangrijk, want daaraan kun je zien of een boom gezond is, ook als er geen vrucht is. Bladeren zijn een symbool voor het uiterlijke, het zichtbare, met andere woorden, de belijdenis. Bij wie alleen het blad van de belijdenis zichtbaar is, zonder enige goede vrucht, zal verdorren. Maar als het Woord van God in het hart regeert, zal de belijdenis ‘groen’, vol vitaliteit blijven. De belijdenis van de Godvrezende is in overeenstemming met zijn vrucht. In wat hij laat horen en zien, is geen aanmatiging of huichelarij. In woord en daad vertoont zijn leven oprechtheid, frisheid en kracht.

Het leven van zo iemand wordt gekenmerkt door succes. Een succesvol of geslaagd leven van de Godvrezende wordt niet bepaald door de hoogte van zijn banksaldo of het aanzien dat hij onder de mensen heeft verworven. “Al wat hij doet”, komt voort uit zijn gemeenschap met God. Hij kent Zijn wil, want hij overdenkt Zijn Woord voortdurend. Hij is niet uit op eigen succes, maar zijn verlangen is God te verheerlijken. Dat lukt hem ook, want hij trekt zijn levenskracht uit de waterbeken van het Woord van God.

We zien dit in volmaaktheid bij de Heer Jezus. Het is Zijn voedsel om de wil te doen van Hem Die Hem heeft gezonden om Zijn werk te volbrengen (Jh 4:34). En dat werk heeft Hij volbracht (Jh 17:4; 19:30). Omdat Hij Zich in alles door Zijn God heeft laten leiden, zal de hele wil van God “goed gelukken”. Terwijl Hij voor het ongeloof de verliezer is, is Hij voor het geloof de grote Overwinnaar. Binnenkort, als Hij naar de aarde terugkomt, zal dat ook voor de hele schepping zichtbaar zijn. Succes moet niet worden bepaald naar onmiddellijk resultaat, maar moet worden gezien in het perspectief van Gods plannen. Dit geldt voor ons persoonlijke leven en voor de wereld in zijn geheel.

Samengevat kunnen we het volgende zeggen: Wat rijkelijk stromende beken zijn voor een boom die aan de oever ervan is geplant, dat is het Woord van God voor ieder die zich aan de overdenking ervan wijdt. Het maakt hem, in overeenstemming met zijn positie en roeping, altijd vruchtbaar in goede daden die hij op de juiste tijd verricht. Zijn innerlijke en uiterlijke leven blijven er fris en krachtig door. Wat hij ook onderneemt, brengt hij tot een succesvol einde. De oorzaak daarvan is de werkzame kracht van het Woord van God en de zegen die God daaraan verbindt. In het Oude Testament vinden we dit prachtig geïllustreerd in het leven van Jozef: alles wat hij doet, gelukt.

Als wij nadenken over bladeren die niet verwelken en afvallen, gaan onze gedachten naar de vijgenboom die door de Heer wordt vervloekt (Mt 21:18-19). De Heer gaat erheen en vindt daar alleen bladeren aan en geen vruchten. De vijgenboom is een boom die ook in het voorjaar vruchten voortbrengt. Dit zijn onrijpe vruchten van het voorgaande jaar die door de winter heen overgebleven zijn en in de lente rijp worden, de vroege vijgen. Doordat deze vijgenboom helemaal geen vruchten heeft, zegt de Heer Jezus: “Laat van u in eeuwigheid geen vrucht meer komen! En de vijgenboom verdorde onmiddellijk” (Mt 21:19b).

Profetisch is deze vijgenboom een beeld van Israël (vgl. Mt 24:32). Israël bevat geen vrucht waarnaar het hart van God verlangt (Mi 7:1). Daardoor moeten de bladeren – die spreken van de belijdenis (zie boven) – veroordeeld worden en verwelken en afvallen. In de nieuwtestamentische gemeente zien we hetzelfde bij de gemeente in Efeze (Op 2:1-4). Doordat de vrucht ofwel de eerste liefde is verdwenen – liefde is het eerste kenmerk van de vrucht van de Geest –, moet de Heer Jezus het getuigenis, de kandelaar, wegnemen (Op 2:5).

Israël heeft echter nog een toekomst. De tak van de vijgenboom zal zacht worden en de bladeren zullen uitspruiten (Mt 24:32). Dan zal de Heer wel de vrucht vinden waarnaar Hij zo verlangt die te vinden. Die vrucht zal Hem door het nieuwe Israël worden gebracht, een Israël dat Hij als een overblijfsel naar de verkiezing van de genade voor Zichzelf heeft bewaard. “Uw volk, zij allen zullen rechtvaardigen zijn, voor eeuwig zullen zij de aarde in bezit nemen. Zij zullen een stekje zijn, door Mij geplant, een werk van Mijn handen, opdat Ik verheerlijkt zal worden” (Js 60:21).

Het is duidelijk dat wij in Psalm 1 een schilderij vinden van het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst (Js 66:1-2). De goddelozen zijn het ongelovige deel van Israël waarover Gods oordeel komt (Js 66:3-4).

Ps 1:4-5 | De goddelozen

4 [Maar] zo zijn de goddelozen niet:
die zijn juist als het kaf, dat de wind wegblaast.
5 Daarom blijven de goddelozen niet staande in het gericht,
de zondaars niet in de gemeenschap van de rechtvaardigen.

De tegenstelling tussen de Godvrezende – ofwel het gelovig overblijfsel – die in de vorige verzen is beschreven en de goddelozen die nu worden beschreven, wordt in vers 4 sterk uitgedrukt. De eerste regel van vers 4 luidt in het Hebreeuws “niet zo de goddelozen”, wat aangeeft dat de nadruk op de woorden ‘niet zo’ ligt. Het is een korte en krachtige uitroep waarin wordt gezegd dat het bestaan van de goddelozen totaal anders is. De goddelozen hebben niets van alles wat de Godvrezende heeft en doet. Het is bij de goddelozen volledig afwezig.

De Godvrezende is een krachtige, gezonde, vruchtdragende, altijdgroene boom. Daar steken de goddelozen wel dramatisch tegen af, want zij “zijn juist als het kaf, dat de wind wegblaast”. Het beeld dat nu wordt geschilderd, is niet meer dat van een boom, maar van een dorsvloer, waar het kaf van het koren wordt gescheiden. Op een dorsvloer, meestal op een heuvel, worden zowel het kaf als het koren in de lucht opgegooid, zodat het kaf door de wind wordt weggeblazen en van het koren wordt gescheiden.

Het kaf lijkt uiterlijk op tarwe, maar is waardeloos, nutteloos en gewichtloos. Het kaf, de goddelozen, kan enige tijd tussen de tarwe, de rechtvaardigen, blijven, maar de tijd komt dat de wind van Gods oordeel het zal wegblazen. Christus zal bij Zijn komst met de goddelozen handelen. Hij zal “het kaf met onuitblusbaar vuur verbranden” (Mt 3:12; vgl. Jb 21:18; Ps 35:5; Hs 13:3). Profetisch stelt het kaf de ongelovigen in Israël voor (Zc 13:8-9). Zij worden door het oordeel weggenomen, terwijl de rechtvaardigen levend het koninkrijk zullen ingaan (Mt 24:40-41).

Vers 5 begint met “daarom”, een woord dat aangeeft dat er een conclusie uit het voorgaande volgt. Omdat de goddelozen zo waardeloos en gewichtloos zijn, “daarom blijven de goddelozen niet staande in het gericht” (vers 5). Het einde van de goddelozen is niet altijd duidelijk tijdens hun leven, terwijl ze zich met slechtheid bezighouden. Ze kunnen waardering van mensen oogsten. Maar vanuit Gods perspectief hebben de goddelozen geen toekomst. Dat zal blijken wanneer ze voor de grote, witte troon staan om door Christus geoordeeld te worden (Op 20:11-15). Dan hebben ze niets meer te melden. Al hun grootspraak is verdwenen. Ze zullen met stomheid geslagen hun oordeel aanhoren en zonder enig verzet hun oordeel ondergaan: het eeuwige vuur.

Als de goddelozen door het gericht zijn weggeblazen, blijft “de gemeenschap van de rechtvaardigen” over. Geen zondaar maakt daar deel van uit. Het is een heilige gemeenschap. Alle vuil is ervan afgewassen en de bloedschuld is ervan weggespoeld (Js 4:3-4). Op aarde is er al een radicale scheiding tussen de rechtvaardigen en de zondaars. Die scheiding zal er eeuwig zijn. Op aarde hebben de zondaars de rechtvaardigen uit hun gemeenschap verstoten. In het vrederijk en tot in alle eeuwigheid zullen de zondaars niet in de gemeenschap van de rechtvaardigen zijn (Mt 13:49-50; Op 21:27).

Ps 1:6 | Twee wegen, twee bestemmingen

6 Want de HEERE kent de weg van de rechtvaardigen,
maar de weg van de goddelozen zal vergaan.

Het woord “want” waarmee dit vers begint, geeft aan dat de reden, ofwel de samenvatting, volgt van het oordeel van de vorige verzen. “De weg”, zowel die “van de rechtvaardigen” als die “van de goddelozen”, ziet op de hele levenswandel van beide groepen. De HEERE weet hoe beide wegen zijn en waarop ze uitlopen.

Van de weg van de rechtvaardigen lezen we dat “de HEERE” die “kent”. Dit ‘kennen’ heeft een diepere betekenis dan dat Hij ermee bekend is, dat Hij weet welke weg ze gaan. Het is niet een louter intellectueel kennen, maar een kennis gegrond op ervaring door levensgemeenschap, een kennen uit liefde. Het kennen van de weg van de rechtvaardigen betekent dat Hij met de rechtvaardigen op de weg die zij gaan, gemeenschap heeft. Hij deelt in hun ervaringen. Zij gaan hun weg met Hem en daarom gaat Hij met hen.

“Maar” – dit geeft het contrast aan met de vorige regel – “de weg van de goddelozen zal vergaan.” Hun weg is een weg die leidt tot verwoesting en dood. De HEERE kent hun weg niet. Zij leven hun leven op een manier die Hij verafschuwt. Hun hele leven zal vergaan, net als het kaf. Als Hij hen oordeelt, zal Hij tegen hen zeggen: “Ik heb u nooit gekend; gaat weg van Mij, werkers van de wetteloosheid! (Mt 7:23). Zij zullen het vrederijk niet binnengaan, maar eeuwig ongelukkig en ellendig zijn.

Dit laatste vers maakt het verschil duidelijk tussen de reden van het geluk van de rechtvaardigen en de reden van de rampspoed van de goddelozen. God kent, keurt goed, heeft lief en verheugt Zich over het leven van de rechtvaardigen, maar Hij heeft geen deel aan het leven van de goddelozen. Dat leven keurt Hij niet goed, Hij heeft het niet lief en Hij verheugt Zich er niet over. Van Zijn waardering van het leven van beide groepen hangt hun eeuwige bestemming af.

De psalm begint met de zegen van God voor de enkeling, voor de rechtvaardige (enkelvoud). De psalm eindigt met de waarschuwing dat iemand die toch de weg van de goddelozen (meervoud) kiest, de weg zonder Hem, zal eindigen in het verderf.

Ook in de bergrede begint de Heer Jezus met een veelheid van zegeningen: Gelukkig, gelukkig, gelukkig … (Mt 5:1-11). De bergrede eindigt met de twee wegen: de brede weg, die velen bewandelen, en de smalle weg, die weinigen, enkelingen, bewandelen (Mt 7:13-14). Er is ook sprake van twee bouwers: Eén die op het zand bouwt en één die op de rots bouwt. De laatste is diegene die de woorden van de Heer Jezus, “deze Mijn woorden”, gehoorzaamt (Mt 7:24).

Dit laatste vinden we nog niet in Psalm 1. We horen hier wel over de weg met God, maar we horen nog niets over geloven in een persoon, de Christus, de Immanuel ofwel de God met ons. Over Hem gaan alle volgende psalmen.

Psalm 2

Inleiding

Psalm 1 en Psalm 2 horen bij elkaar. Psalm 1 begint met ‘welzalig’ (Ps 1:1) en Psalm 2 eindigt met ‘welzalig’ (Ps 2:12). Psalm 1 gaat over het Woord van God en Psalm 2 over het vleesgeworden Woord van God (Jh 1:14), Christus, de Zoon van God, de Koning van Israël (Jh 1:50).

Psalm 1 gaat over het onderwijs van God over de Schrift dat de overdenking is van het gelovig overblijfsel en in het bijzonder van de Heer Jezus. Psalm 2 gaat over de Messias, de Koning van God, de Persoon om Wie het in de Schrift draait (Jh 5:39) en op Wie de hoop van het gelovig overblijfsel is gevestigd. De wet van God en de Koning van God horen bij elkaar. De mens moet zich in het geloof aan allebei onderwerpen. Hij vindt zijn vreugde in het Woord (Ps 1:2) en vestigt zijn hoop op Christus, de Zoon van God, de Koning (Ps 2:12).

Evenals in Psalm 1 ontbreekt in Psalm 2 de naam van de dichter. Uit Handelingen 4 weten we dat deze psalm van David is, en dat in verbinding met Gods belofte (2Sm 7:13-14). Psalm 2 wordt door de eerste christenen in hun gebed aangehaald dat zij bidden naar aanleiding van de arrestatie van Petrus en Johannes die na hun vrijlating hun ervaringen met de medegelovigen delen. In hun gebed na het verslag van Petrus en Johannes citeren zij de verzen 1-2 van deze psalm (Hd 4:25-26).

Direct in aansluiting op het citaat zeggen zij tegen God: “Want in waarheid zijn in deze stad verzameld tegen Uw heilige Knecht Jezus, Die U hebt gezalfd, zowel Herodes als Pontius Pilatus met [de] naties en volken van Israël” (Hd 4:27). De gelovigen zijn wel het doelwit van de vijandschap van de wereld, maar de vijandschap is ten diepste gericht op God en Zijn Christus.

God regeert de heidenvolken en in het bijzonder Israël door de wet en Hij oefent Zijn regering uit door Zijn Koning, de Messias van Israël. In Psalm 2 zijn de heidenen het hoofdonderwerp in die regering die wordt uitgeoefend door Gods Koning vanuit Sion. De rechten van de Gezalfde betreffen niet alleen Israël, maar gaan tot de einden der aarde (vers 8). In Psalm 8 zien we dat het hele aardrijk aan de Zoon des mensen is onderworpen. Uit het Nieuwe Testament weten we dat Zijn regering ook de hemel omvat (Ef 1:10).

De psalm wijst profetisch op zowel de eerste als de tweede komst van Christus. We kunnen wel zeggen dat wij vlak voor de tweede komst van Christus leven. Het gaat echter vooral over de tijd van de grote verdrukking die nog moet aanbreken. De opstandigheid van de volken, waarover David in de verzen 1-3 spreekt, bereikt dan haar hoogtepunt (Op 19:19). Dat is het moment dat de Heer Jezus weer naar de aarde komt. Dan zal Hij de opstandelingen oordelen en vanuit Sion gaan regeren. Dat zien we in de verzen 6-9.

Deze psalm is ook het eerste voorbeeld van wat de Messiaanse psalmen worden genoemd (Psalmen 2; 8; 16; 22; 24; 40; 41; 45; 68; 69; 91; 97; 102; 110; 118). Messiaanse psalmen zijn psalmen die niet op Christus worden toegepast, maar waarin we Hem persoonlijk horen spreken. Het bewijs daarvoor vinden we in het Nieuwe Testament, waar van deze psalmen wordt gezegd dat de Heer Jezus daarin spreekt.

De dichter van zo’n psalm is een profeet die door de Geest woorden spreekt die alleen de Heer Jezus heeft gesproken. Ze komen uit de mond van de volmaakte Koning, Christus, Messias, Gods Gezalfde (Ps 2:2). Hij is dé Koning, met hoofdletter, Die in Psalm 2 de titel Zoon van God krijgt (Ps 2:7; vgl. Jh 1:50). Daarna kunnen we delen uit die psalmen ook toepassen op het gelovig overblijfsel en op ons.

We kunnen Psalm 2 indelen in vier delen van drie verzen:
1. Verzen 1-3 de wereldwijde opstand tegen de HEERE en de gezalfde Koning.
2. Verzen 4-6 Gods reactie daarop.
3. Verzen 7-9 God kondigt de komst van de Zoon aan.
4. Verzen 10-12 Gods advies aan de volken van de wereld.

Ps 2:1-3 | Los van God

1 Waarom woeden de heidenvolken
en bedenken de volken wat zonder inhoud is?
2 De koningen van de aarde stellen zich op
en de vorsten spannen samen
tegen de HEERE en tegen Zijn Gezalfde:
3 Laten wij Hun banden verscheuren
en Hun touwen van ons werpen!

De waaromvraag in vers 1 waarmee de psalm begint, is geen vraag waarop een antwoord wordt verwacht. Het is een vraag van verbazing in de zin van ‘hoe háált iemand het in zijn hoofd?’ De opstandigheid van de volken is dwaas, ongegrond, zinloos. Het staat immers van tevoren vast dat al hun druktemakerij op helemaal niets uitloopt, of erger nog, op hun ondergang uitloopt (vgl. Jb 9:4). Hun woeden is allemaal verspilde moeite. En wat zij bedenken – dit is hetzelfde woord als ‘overdenken’ in Psalm 1 (Ps 1:2) – is “zonder inhoud”.

Met één enkele zin weerlegt God alle samenzweringen van de volken en hun opstand tegen Hem. Ze komen met voorstellen die inhoudsloos zijn omdat ze zich in werkelijkheid “tegen de HEERE en tegen Zijn Gezalfde” keren (vers 2). In de bespreking van de vraagstukken door de volken en hun aangedragen oplossingen is voor God en Zijn Gezalfde geen plaats, want de koningen willen zich niet aan Hen onderwerpen.

Wat de ‘knappe koppen’ uitbroeden, zijn wapens die zij tegen de hemel opstellen. Het wordt allemaal goed verpakt en in aangename woorden voorgesteld, zodat hun onderdanen gemakkelijk meegaan. Maar wie ogen heeft om te zien, ziet dat ze samenspannen, dat ze de krachten bundelen, om alles wat aan God en Zijn Christus herinnert, uit de maatschappij en het denken van de mensen te bannen.

Alles wat God zegt, voelt voor hen als “banden” en “touwen” (vers 3). Ze willen geen beperkingen opgelegd krijgen. Ze weten goed dat God en Christus leefregels hebben gegeven. Dat ze zich dat bewust zijn, blijkt uit wat ze zeggen, want ze spreken over “Hun” banden en touwen. De mens voelt zich autonoom en wil los zijn van God. Daarom: Weg met het knellende juk van het huwelijk als alleen geldig tussen één man en één vrouw. Weg met het knellende juk van het gezin waar een kind alleen wordt opgevoed door de vader en moeder door wie het in liefde is verwekt en gebaard.

Hun opstand is ook niet alleen tegen de HEERE door Zijn wet – die in Psalm 1 wordt genoemd (Ps 1:2) – te weerstaan. Hun opstand komt ten diepste tot uiting door Zijn Gezalfde te weerstaan. Dit geldt zowel voor Zijn eerste komst (Jh 1:10-11) als voor Zijn wederkomst in heerlijkheid (Op 17:14). De koningen en de heren van deze wereld weigeren om het gezag van de Koning der koningen en de Heer der heren te erkennen.

Bij Zijn eerste komst zien we een Herodes en een Pontius Pilatus hun geschillen opzijzetten en samenspannen om de Heer Jezus te weerstaan. Zij zijn een type van de twee beesten die in Openbaring 13 worden beschreven. Herodes is een type van het tweede beest, de antichrist, de toekomstige valse koning van Israël (Op 13:11-18). Pontius Pilatus is een type van het eerste beest, de toekomstige leider van het herstelde Romeinse Rijk, de Verenigde Staten van Europa (Op 13:1-10). Zij zullen allebei strijd voeren tegen de Heer Jezus bij Zijn wederkomst, een strijd die zal plaatsvinden in de vlakte van Megiddo, dat is in Harmagedon (Op 16:16).

Wat het vlees bedenkt, is vijandschap tegen God (Rm 8:7). De vijandschap zien we bij de komst van de Heer, zowel bij Zijn eerste als bij zijn tweede komst. Deze vijandschap is echter niet alleen het gevolg van het verdorven hart van de mens, maar ook en vooral het gevolg van de macht van de satan, die door de Bijbel “de overste van deze wereld” wordt genoemd (Jh 12:31).

Ps 2:4-6 | Gods reactie

4 Die in de hemel woont, zal lachen,
de Heere zal hen bespotten.
5 Dan zal Hij tot hen spreken in Zijn toorn,
in Zijn brandende toorn hun schrik aanjagen.
6 Ik heb Mijn Koning toch gezalfd
over Sion, Mijn heilige berg.

Het is lachwekkend om Gods gezag te tarten en te verwerpen, om tegen Hem in opstand te komen en te trachten onafhankelijkheid van Hem te verwerven. De reactie van “de Heere” – dat is Adonai ofwel de Gebieder, de Gezaghebber – daarop is een spottend lachen (vers 4; vgl. Ps 37:12-13; 59:8-9; Sp 1:24-27). God lacht niet om mensen die zich voor Hem buigen, maar om mensen die tegen Hem in opstand komen. Hij kan hun pogingen niet serieus nemen. Hij woont (of: troont) immers in de hemel, onaantastbaar voor de opstandigheid van de volken.

Dat Hij er niet door is aan te tasten, wil niet zeggen dat Hij er onverschillig onder is. Waar Hij ver boven is verheven, gaat daarom nog niet aan Hem voorbij. Hij weet precies wat de mensen willen en doen. Hij zal daar op gepaste, volstrekt rechtvaardige wijze op Zijn tijd op reageren. Zijn troon staat in de hemel, wat wil zeggen dat Hij het opperbestuur over het heelal heeft. Hij regeert en niet de koningen en vorsten.

Dan treedt Hij handelend op door te spreken (vers 5). Als Hij spreekt, handelt Hij. God handelt door Zijn Woord. Hij hoeft maar een woord uit te spreken, en het gebeurt. Hij zal dan ook oorlog voeren met het zwaard dat uit Zijn mond komt: Zijn Woord. Hij maakt bekend wat Hij gaat doen.

De toon waarop Hij spreekt, is schrikaanjagend. De inhoud van wat Hij zegt, betekent het einde van alle opstand. God kijkt niet liefdevol naar mensen die hun vuist naar Hem ballen in bewuste opstand tegen Hem en die met gespierde taal naar Hem brallen. Hij spreekt in Zijn toorn tot hen over wat Hij van plan is. Zijn toorn is een “brandende [toorn], wat spreekt van verterend oordeel. De toorn van Adonai is als een vuur dat alles verteert.

Zijn brandende toorn zal worden uitgevoerd door Zijn Koning, Zijn Gezalfde, Zijn Messias (vers 6). De Messias is Adonai Zelf. Hij is niemand anders dan de Heer Jezus, de verheerlijkte Heer. Bijna elk woord van dit vers geeft aan waarom het verzet van de volken zo dwaas is en de aanstelling van Gods Koning zo vanzelfsprekend is. God zegt: “Ik heb … toch.” Als God iets heeft gedaan, wat zal een mens daaraan veranderen? Het idee alleen al is bespottelijk, volkomen waanzin.

En wat heeft God gedaan? Hij zegt: “Ik heb Mijn Koning … gezalfd.” Daarmee is alles bepaald en ligt de toekomst vast. Christus is de Koning der koningen en de Heer der heren. Zijn gezag staat vast, evenals de onderwerping daaraan van iedereen en alles, hetzij vrijwillig, hetzij gedwongen. Voor Hem zal elke knie zich buigen (Fp 2:10). Niemand ontkomt daaraan. Als God Zijn Koning heeft gezalfd, is dat het einde van alle opstand. Nu zien we dat nog niet, maar we zien Hem aan Wie alles onderworpen is, en Hij is de garantie dat het gebeurt (Hb 2:8b-9).

Dat het gaat over de regering van Gods Messias – “Gezalfde” is de vertaling van het Hebreeuwse woord Messias en van het Griekse woord Christus – blijkt uit het centrum van Zijn regering: Sion, dat is Jeruzalem, en de heilige berg, dat is de tempelberg. Dat maakt ook duidelijk dat die regering nog moet komen, want Zijn troon staat nog niet in Jeruzalem.

Ps 2:7-9 | Gods Zoon, de Messias

7 Ik zal het besluit bekendmaken:
De HEERE heeft tegen Mij gezegd: U bent Mijn Zoon,
Ík heb U heden verwekt.
8 Eis van Mij en Ik zal [U] de heidenvolken [als] Uw eigendom geven,
de einden der aarde als Uw bezit.
9 U zult hen verpletteren met een ijzeren scepter,
U zult hen in stukken slaan als aardewerk.

In vers 7 is de Heer Jezus aan het woord. Hij maakt het besluit bekend dat God in het vorige vers heeft uitgesproken. Dit betekent dat geen mens te verontschuldigen is als hij dit besluit niet kent. Wie het niet weet, heeft dat aan zichzelf te wijten. Hij heeft het kunnen weten, maar hij heeft het niet willen weten. Het is een bewuste en daardoor schuldige onwetendheid.

De Heer Jezus zegt wat de HEERE tegen Hem heeft gezegd. In de eerste plaats is daar die persoonlijke betrekking: “U bent Mijn Zoon.” We horen hier Gods persoonlijke welgevallen in Hem uitspreken, een welgevallen waarvan de Zoon Zich volledig bewust is (Lk 3:22; vgl. Hb 1:5; 5:5).

De HEERE heeft aan David beloofd dat de Koning-Messias, de Zoon van David, tegelijkertijd de Zoon van God zal zijn: “Ík zal hem tot een Vader zijn, en híj zal Mij tot een zoon zijn” (2Sm 7:14). Dit betekent dat de Koning zal regeren als vertegenwoordiger van Zijn Vader. De hoop van Israël is onlosmakelijk verbonden met de Persoon van de Koning.

Het doel van de hele geschiedenis van de wereld is Gods plan met Hem. Dat mensen de wereld sinds de zondeval als hun eigendom zien en er ook zo mee omgaan, verandert daar niets aan. Het verhoogt integendeel hun verantwoordelijkheid tegenover God. Zij misbruiken wat God bestemd heeft voor Zijn Zoon door alles voor zichzelf te gebruiken zonder enige erkenning van Christus als de rechtmatige Eigenaar.

Christus is als Schepper de Eigenaar van de schepping. Door de zonde van de mens is de schepping onder het gezag van de satan gekomen. Maar de Heer Jezus heeft als Losser door Zijn werk op het kruis het recht op de schepping teruggenomen. Hij oefent dat recht nog niet openlijk uit, maar Hij heeft het wel. Om het noodzakelijke werk voor het vrijkopen van de schepping te kunnen doen is Hij, Die de eeuwige Zoon is, Mens geworden. Dat is gebeurd doordat God de Heilige Geest Hem heeft verwekt in Maria (Lk 1:35).

Dit betekent dat de Heer Jezus in tweeërlei opzicht Zoon van God is. Hij is in de eerste plaats de eeuwige Zoon. Hij is eeuwig, net als de Vader (Jh 1:1; 16:28; 17:4,24; Hb 7:1-3). Het is duidelijk dat de Vader eeuwig Vader is omdat de Zoon eeuwig Zoon is. Hij is in de tweede plaats Zoon van God als Mens. Dat is Hij niet eeuwig geweest, maar dat is Hij geworden en zal dat ook tot in alle eeuwigheid blijven. Hij, Die altijd de eeuwige Zoon is geweest en dat ook altijd blijft, is in het vlees gekomen. Hij is niet verwekt door een zondige vader, maar door God de Heilige Geest. Dit betekent dat Hij ook als Mens de Zoon van God is.

Er is al gewezen op de toespraak van Paulus in het Pisidische Antiochië, waarin Paulus deze psalm, en speciaal dit vers 7, aanhaalt (Hd 13:32-33). Uit het citaat blijkt dat de Heer Jezus meer is dan alleen de Zoon van David. Hij is door Zijn geboorte ook de Zoon van God; het wijst op de oorsprong van Zijn leven als Mens op aarde. Na het citaat dat Zijn verwekking aangeeft, gaat Paulus direct door naar Zijn opwekking uit de doden (Hd 13:34-35).

Christus heeft als de opgestane Heer alle macht gekregen in hemel en op aarde (Mt 28:18). God zegt hier tegen Hem dat Hij erom mag vragen die macht ook daadwerkelijk uit te oefenen (vers 8). Ook dat doet Hij niet eigenmachtig. De verachte, verworpen en gestorven, maar nu opgestane en verheerlijkte Messias wacht daarvoor op de tijd van de Vader. Hij blijft de afhankelijke Mens, Die pas tot handelen overgaat als de Vader Hem de opdracht daartoe geeft. Dan zal Hij Zich Zijn rechtmatige eigendom en bezit ook daadwerkelijk toe-eigenen.

In Zijn gebed tot de Vader zegt de Heer Jezus dat Hij niet voor de wereld vraagt, maar voor hen die de Vader Hem heeft gegeven (Jh 17:9). Daarna zal Hij vragen naar de einden van de aarde. Dat zal Hij doen als de gemeente voltallig is. Daarom eist Hij Zijn eigendom en bezit nog niet op. Nadat de gemeente is opgenomen, zal Hij dat doen en gaan regeren.

Dat zullen de volken over de hele aarde merken. Wanneer Hij “met een ijzeren scepter” regeert, zal Hij alle vijanden van God en Zijn volk verpletteren (Op 19:15b). Wat Hij met hen doet, lijkt op het stukslaan van “aardewerk”. Dit symboliseert de broosheid van de mens. Hij is niet meer dan gemakkelijk stuk te slaan pottenbakkerswerk (vgl. Jr 19:11). De mens is immers gemaakt uit het stof van de aardbodem (Gn 2:7), waarnaar het woord ‘aardewerk’ verwijst.

De uitoefening van het oordeel wordt hier aan de Heer Jezus toegeschreven. Deze uitoefening van het oordeel wordt ook van toepassing verklaard op de overwinnaars in de gemeente in Thyatira. Zij mogen als beloning voor hun trouw met Christus regeren (Op 2:27). Elke verlening van macht door de Heer Jezus aan anderen is de verlening van een macht die Hij Zelf van Zijn Vader heeft ontvangen (vgl. Mt 11:27a; 28:18; Jh 3:35; 5:22,27; 13:3).

Ps 2:10-12 | De uitnodiging tot verzoening

10 Nu dan, koningen, handel verstandig.
Laat u onderwijzen, rechters van de aarde
11 Dien de HEERE met vreze,
verheug u met huiver.
12 Kus de Zoon, opdat Hij niet toornig wordt en u onderweg omkomt,
wanneer Zijn toorn slechts even ontbrandt.
Welzalig allen die tot Hem de toevlucht nemen!

Na het spreken van de Vader tot de Zoon (vers 6) en het spreken van de Zoon over Zichzelf (verzen 7-8) spreekt in de verzen 10-12 de Heilige Geest. De toorn van God is nog niet ontbrand en de Heer Jezus regeert nog niet met een ijzeren scepter op aarde. Met de aansporing “nu dan” worden de leiders, “koningen” en “rechters van de aarde”, tot actie aangespoord (vers 10).

Het is “nu” de welaangename tijd, het is “nu” de dag van de behoudenis (2Ko 6:2b). “Nu dan”, snel, verander je houding tegenover God. Koningen moeten verstandig gaan handelen. Dat kan alleen als ze met hun zonden breken (vgl. Dn 4:27). Rechters moeten niet meer op eigen voordeel uit zijn, maar eerlijk recht gaan spreken. Daarvoor moeten ze gewillig zijn zich te laten onderwijzen en het onderwijs van Gods Woord aanvaarden. Misschien wordt ook bedoeld dat ze zich door de tucht die God over hen brengt, laten onderwijzen en zich bekeren.

Een waarachtige bekering blijkt uit het dienen van “de HEERE met vreze”. Het gaat in een mensenleven om het dienen van God. Daarvoor heeft God de mens geschapen en daarin ligt ook de werkelijke betekenis van zijn mens-zijn, waardoor Hij zijn diepste verlangens vervult. God dienen is het enige wat voldoening en zin aan zijn bestaan geeft. Vrezen wil zeggen eerbied hebben. We mogen God dienen met ontzag voor Wie Hij is. Het is dienen van Hem Die ver boven ons verheven is en recht heeft op onze dienst omdat Hij ons heeft geschapen en ons onderhoudt.

Aan het dienen van God is vreugde verbonden. Dat betekent dat het geen gedwongen, slaafse dienst is. Toch mogen we nooit vergeten dat Degene Die we dienen “de grote en ontzagwekkende Heere” is (Ne 4:14). Daar hoort een gepaste “huiver” bij. Ook hier gaat het niet om angst, maar om ontzag. Het erkennen van de majesteit van Hem Die we mogen dienen, zal ons bewaren voor een lichtzinnige, arrogante houding tegenover Hem.

Het laatste vers bevat een genadige uitnodiging en een ernstige waarschuwing (vers 12). Om de HEERE te kunnen dienen op een Hem welgevallige wijze is het nodig dat de mens in de juiste verhouding tot de Zoon staat. Daarmee staat of valt het hele leven van welk mens dan ook. Wie de Zoon niet eert, eert ook de Vader niet (Jh 5:23b), wat hij ook mag beweren over zijn eigen dienst aan God. God eren betekent de Zoon eren. Daarom klinkt tot slot de oproep om de Zoon te kussen, dat wil zeggen Zich in eerbied voor Hem te buigen (vgl. 1Sm 10:1; 1Kn 19:18; Hs 13:2; Lk 7:38,44-45) en zich met Hem verzoenen.

De keerzijde is het ontbranden van Zijn toorn. Zijn toorn hangt dreigend boven ieder mens die “onderweg” is en voor zichzelf leeft zonder rekening te houden met het gezag van de Zoon. Wie de Zoon niet kust, komt om door het ontbranden van de toorn van de Zoon. Slechts een moment van toorn, “even”, betekent het einde van de mens die Hem niet heeft gekust. “Vreselijk is het te vallen in [de] handen van [de] levende God” (Hb 10:31). “Immers, onze God is een verterend vuur” (Hb 12:29).

De psalm eindigt met het woord “welzalig”, hetzelfde woord waarmee Psalm 1 begint. Dit ‘welzalig’ wordt iedereen aangeboden die de Zoon nog niet heeft gekust. Het is een laatste uitnodiging. Daarin wordt een veilige schuilplaats tegen Gods toorn aangeboden. Die schuilplaats is niemand anders dan Hij Die het oordeel uitoefent. Hij is ook Degene Die ieder tegen het oordeel beschermt die tot Hem de toevlucht neemt. Hij wijst niemand af die met oprecht berouw over en belijdenis van zijn zonden bij Hem komt.

Profetisch is dit vers tevens een inleiding voor de volgende psalmen, Psalmen 3-7. Voordat het geweld van de grote verdrukking over de hoofden van het gelovig overblijfsel losbarst, wordt hier verkondigd waar de behoudenis te vinden is: alleen bij de HEERE. We kunnen dit vergelijken met de ark die als middel van redding wordt gebouwd vóór en met het oog op de aanstaande zondvloed. De ark is een beeld van Christus en de zondvloed is een beeld van de grote verdrukking.

Psalm 3

Inleiding

Psalm 1 beschrijft de kenmerken van Christus in het gelovig overblijfsel van Gods volk, het trouwe deel dat vertrouwt op God en trouw is aan Zijn Woord. In Psalm 2 zien we de Messias en het vaste raadsbesluit van God om Hem, de geboren Koning, Zijn Zoon, Koning te doen zijn over Zijn bezit, de einden van de aarde. God zal dat raadsbesluit vast en zeker uitvoeren. Het is nog niet zover. Psalm 2 laat ook zien dat de Heer Jezus wordt verworpen door Zijn volk en de volken als Hij op aarde komt. Die situatie is er nog steeds.

Christus heeft nu op aarde geen plaats. Hij is nu in de hemel en is daar het voorwerp van de haat van de volken. Die tijd duurt tot Hij terugkomt naar de aarde. Hij is nog steeds de Verworpene. Het gevolg is dat allen die bij Hem horen, ook verworpen zijn. Daardoor bevinden ze zich in de omstandigheden die worden beschreven in Psalmen 3-7. In die psalmen zien we het overblijfsel dat wordt verworpen door het eigen volk en door de volken, maar te midden van die omstandigheden vertrouwt op God.

In Psalm 2 woeden de volken nog en verwerpen Gods gezag. Psalmen 3-7 laten ons in de ervaringen van David het lijden en de verdrukking van het gelovig overblijfsel zien. Zij ondergaan die vanwege de vijandigheid van de goddelozen, totdat Christus komt als Koning om hen te verlossen om hen in te voeren in Zijn koninkrijk. Ook zien we in de ervaringen van David het lijden van Christus vanwege de gerechtigheid.

Psalm 3 laat het vertrouwen zien dat gelovigen in God hebben, terwijl ze zich in een hopeloze toestand bevinden, omringd door talloze vijanden. Daarbij gaat het in deze psalm bijzonder om vijanden die tot het eigen volk, zelfs tot het eigen huis behoren. Hun volksgenoten en huisgenoten zullen hun bitterste vijanden blijken te zijn (vgl. Mt 10:36).

Psalm 3 wordt wel ‘een morgenlied’ genoemd, wat wordt afgeleid uit vers 6, waar David zegt: ”Ik ontwaakte.” Het laat het vertrouwen zien van het gelovig overblijfsel dat te midden van het gevaar toch rustig kan slapen omdat de HEERE hen bewaart (vgl. Hd 12:3-6). Deze psalm is in algemene zin een bemoediging voor iedere gelovige die in een uitzichtloze situatie is. In bijzondere zin en wel in de eerste plaats is dat zo voor hen die door de grote verdrukking heen gaan, dat is het gelovig overblijfsel.

Psalm 3 is de eerste van veertien psalmen die in het opschrift verwijzen naar een episode in Davids leven (Ps 3:1; 7:1; 18:1; 30:1; 34:1; 51:1-2; 52:1-2; 54:1-2; 56:1; 57:1; 59:1; 60:1-2; 63:1; 142:1). Ook is het de eerste psalm waarin het woord sela voorkomt.

Ps 3:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, toen hij vluchtte voor zijn zoon Absalom.

Deze psalm is “een psalm van David”. Het is de eerste psalm van een verzameling van psalmen die in het opschrift David als dichter vermelden. Zie onder Inleiding ‘de schrijvers van Psalmen’.

De Heilige Geest vermeldt in één zin ook de situatie waarin David verkeert als hij de psalm dicht. Hij heeft hem gedicht “toen hij vluchtte voor zijn zoon Absalom”. David is een type van de Heer Jezus. We zien hem hier als de verworpen koning die vervolgd wordt door zijn zoon Absalom, die een type is van de antichrist. We vinden in de psalmen die volgen de gevoelens van David en van hen die zijn trouwe volgelingen zijn. We zien in deze psalmen de positie van het overblijfsel in de grote verdrukking omdat hun Messias is verworpen.

Een aantal psalmen vermeldt in het opschrift dat David die heeft gedicht als hij op de vlucht is voor Saul als die aan de macht is. Deze psalm is een uitzondering, want die heeft David gedicht als hij zelf aan de macht is, maar op de vlucht gaat voor zijn zoon Absalom die een greep naar de macht doet. De geschiedenis wordt in 2 Samuel 15-16 beschreven (2Sm 15:1-37; 16:15-23). Het is aan te raden die hoofdstukken te lezen om de geschiedkundige achtergrond te kennen. Absalom wordt door God in Zijn regeringswegen gebruikt om Zijn oordeel over het gezin van David te brengen vanwege zijn zonde met Bathseba en Uria (2Sm 11:3-4,15-17; 12:1-12). Profetisch is de komst van de antichrist het gevolg van de afwijzing en kruisiging van Christus (vgl. Jh 5:43).

Er is weinig waar een mens meer onder lijdt dan wanneer zijn zoon in opstand tegen hem komt. We horen de smart ervan in de woorden van David als hij zegt over zijn zoon voor wie hij op de vlucht is: “Zie, mijn zoon, die uit mijn lichaam is voortgekomen, staat mij naar het leven” (2Sm 16:11a). David verzet zich niet tegen de staatsgreep, maar vlucht. In deze psalm laat hij ons zijn innerlijk zien, wat er in hem is omgegaan terwijl hij op de vlucht is. Hij maakt ons deelgenoot van zijn nood, hoe het hem raakt wat mensen over hem zeggen en hoe hij daarmee naar de HEERE gaat. Hij vertelt ook dat hij met al zijn nood naar de HEERE gaat en bij Hem rust vindt in deze zware tijd.

We kunnen bij de vlucht van David voor Absalom ook denken aan de Heer Jezus. David is bij zijn vlucht over de beek Kidron gegaan (2Sm 15:23). De Heer Jezus is daar ook overheen gegaan (Jh 18:1). Bij Hem is het echter geen vlucht, want Hij gaat de weg die Zijn Vader Hem aanwijst. Wel is ook Zijn volk tegen Hem in opstand en verwerpt Hem.

Profetisch zal deze psalm worden vervuld als het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst vervolgd zal worden door hun aardse broeders, hun volksgenoten, onder aanvoering van de antichrist.

Ps 3:2-3 | De ernst van de situatie

2 HEERE, hoe talrijk zijn mijn tegenstanders;
velen staan tegen mij op.
3 Velen zeggen van mijn ziel:
Hij heeft geen heil bij God. \Sela\

David richt zich direct tot de “HEERE” (vers 2). Als de tegenstanders talrijk zijn, is God de eerste gedachte van het geloof. Iedere gelovige die de Heer trouw wil dienen, heeft veel tegenstanders (vgl. 1Ko 16:9). Het geloof richt zich tot Hem omdat het op Hem vertrouwt. Als wij in het geloof God plaatsen tussen ons en wat ons bang maakt, gaat het goed. We worden vaak onrustig omdat we de problemen afmeten naar onze krachten. Als we zien dat Hij Zich met onze zaak bezighoudt, kunnen we vrede in ons hart hebben.

David ziet zich geplaatst tegenover een groot aantal tegenstanders (2Sm 15:12-13). De gedachte aan talrijkheid wordt in deze verzen onderstreept door drie keer de woorden “talrijk” en “velen” (twee keer) te gebruiken. In het Hebreeuws zijn ‘talrijk’ en ‘velen’ hetzelfde woord. De gedachte is dat er ‘veel vijand’ is en dat zij snel in aantal toenemen. “Staan … op” betekent snel toenemen (2Sm 15:12).

Behalve de dreiging die uitgaat van de massa vijanden, zijn daar ook de opmerkingen van de vijand waarmee ze hem van alle vertrouwen op God willen beroven (vers 3). Het zijn geen opmerkingen van een enkeling, zoals in het geval van Simeï (2Sm 16:7-8), maar van “velen”. Massaal spreken ze erover dat hij niet op de hulp van God hoeft te rekenen. Deze bijtende spot treft de gelovige die in nood is, diep. Zoiets werkt extra ontmoedigend.

Deze bijtende spot heeft bovenal de Heer Jezus ervaren en getroffen toen Hij aan het kruis hing. Ze hebben Hem toegeroepen: “Hij vertrouwt op God – laat Hij <Hem> nu redden als Hij behagen in Hem heeft!” (Mt 27:43).

Uit wat David tegen God zegt, wordt de situatie waarin hij zich bevindt, duidelijk: ten eerste zijn er veel tegenstanders, ten tweede nemen ze in aantal toe en ten derde worden ze steeds overmoediger, ze worden van stille tegenstanders tot luidruchtige tegenstanders. David sluit zijn ogen niet voor de realiteit. Dat brengt hem echter niet in paniek, maar bij de HEERE. Hij legt de situatie aan Hem voor.

Het woord sela aan het eind van vers 3 – en aan het eind van vers 5 en vers 9 – is een muziekteken en betekent: pauze. Voor de lezer betekent dit: stille overdenking. Het komt in het hele boek Psalmen ongeveer zeventig keer voor.

Ps 3:4-5 | De HEERE verhoort

4 U echter, HEERE, bent een schild voor mij,
mijn eer; U heft mijn hoofd omhoog.
5 Met mijn stem riep ik tot de HEERE,
en Hij verhoorde mij vanaf Zijn heilige berg. \Sela\

Het woord “echter” (vers 4) geeft aan dat er een tegenstelling met het voorgaande volgt, waarin de opstelling van de goddelozen is beschreven. David is hier weer een duidelijk type van de Heer Jezus bij Wie we deze tegenstelling ook zien. Nadat David in de vorige verzen zijn nood bij God heeft bekendgemaakt, spreekt hij nu over zijn vertrouwen in God.

David belijdt dat de HEERE een schild voor hem is (vgl. Gn 15:1; Dt 33:29). God beschermt hem niet alleen, God is zijn bescherming. Het schild spreekt van de bescherming van de HEERE als de grote Koning. Deze bescherming biedt Hij op grond van Zijn verbond met Abraham en Israël.

We kunnen hier een vergelijking maken met “het schild van het geloof”, waarmee we “al de brandende pijlen van de boze … kunnen uitblussen” (Ef 6:16). De woorden die tegen David zijn gezegd, zijn als pijlen (Ps 64:4). Ze kunnen hun kwade werk echter niet doen omdat het schild van het geloof ze onschadelijk maakt. Er is ook een verschil: Een schild beschermt alleen de voorkant van de persoon, maar God beschermt aan alle kanten.

God is ook zijn “eer”. Al het aanzien dat hij als koning heeft gekregen, komt van Hem. Dit is tegelijk de garantie dat God hem zeker niet in de steek zal laten. Zijn hoofd, dat gebogen is onder smaad en smart (2Sm 15:30a), wordt door God opgeheven. Het betekent ook dat hij weer in zijn hoge positie van koning zal worden hersteld (vgl. Gn 40:13; 2Kn 25:27). Na de vernedering volgt de verhoging (1Pt 5:6).

Vertrouwen maakt niet onverschillig of passief, maar roept het uit tot God. We lezen dat David op zijn vlucht heeft gebeden: “O HEERE, maak de raad van Achitofel toch tot dwaasheid” (2Sm 15:31). De verhoring van dat gebed – waarvoor Husai door hem is ingeschakeld (2Sm 15:32-34) – schrijft hij ook aan God toe. Husai zou nooit het gewenste resultaat hebben kunnen behalen als God niet alles zou hebben bestuurd. Vertrouwen op God is de zekerheid dat God verhoort, terwijl Hij voor die verhoring mensen kan inschakelen.

God verhoort “vanaf Zijn heilige berg”, dat is de berg waarover Hij Zijn Koning heeft gezalfd (Ps 2:6). Als God een gebed verhoort, is dat altijd omwille van de majesteit en heerschappij van Zijn Zoon. Als onze gebeden worden beantwoord, is het doel daarvan de vestiging van de heerschappij van Christus in ons leven.

Ps 3:6-7 | Rust in God

6 Ik lag neer en sliep; ik ontwaakte,
want de HEERE ondersteunde mij.
7 Ik vrees niet voor tienduizenden van het volk,
die zich aan alle kanten tegen mij opstellen.

Als God tussen ons en onze problemen is gekomen, is er rust en vrede (vers 6). Het verontruste gemoed van David is tot rust gekomen omdat hij alles aan God heeft verteld en heeft gezien dat God er voor hem is. Daardoor kan hij rustig neerliggen en slapen. Als hij na de verkwikking van de slaap ontwaakt, wordt hij niet opnieuw door nood overvallen, maar is daar de HEERE met Zijn steun. Tijdens zijn slaap heeft de HEERE hem ondersteund en is hij niet overvallen. In het Hebreeuws maakt het werkwoord ‘ondersteunen’ duidelijk dat de ervaring van de trouw van God in de nacht de grondslag is van zijn vertrouwen in de toekomst.

Het aantal vijanden is niet verminderd (vers 7). Het woord “tienduizenden” is in het Hebreeuws verwant met het woord “velen” in de verzen 2-3. Hij is zich ervan bewust dat “die zich aan alle kanten” tegen hem opstellen. Toch wordt hij niet opnieuw bang voor hen. De omstandigheden zijn niet veranderd, dat ziet hij ook onder ogen, maar hij is zelf innerlijk tot rust gekomen omdat hij alles in handen van God heeft gegeven. Waar God is, wijkt de vrees.

Ps 3:8-9 | Verlossing en zegen

8 Sta op, HEERE,
verlos mij, mijn God,
want U hebt al mijn vijanden op de kaak geslagen,
de tanden van de goddelozen hebt U stukgebroken.
9 Het heil is van de HEERE;
Uw zegen is over Uw volk. \Sela\

Nadat David alles in handen van God heeft gegeven en er geen angst meer is voor de massa vijanden, moeten al die vijanden nog worden verslagen (vers 9). De overwinning moet nog worden behaald. Daarvoor gaat David niet zelf de strijd aan. Nadat hij rust in God heeft gevonden, verwacht hij ook de verlossing van God. Hij vraagt aan God of Hij wil opstaan tegen de vijanden die hem omringen. Het opstaan van de HEERE betekent dat Hij in actie komt om te oordelen (Ps 7:7; 9:20).

Alleen God kan hem verlossen. Daarom roept hij God op om op te staan en (letterlijk) de vijanden op de kaak te slaan en de tanden van de goddelozen stuk te breken. Het slaan op de kaak is een handeling van vernedering (Jb 16:10; 1Kn 22:24; Mi 4:14b). Het stukbreken van de tanden doet denken aan de vijanden als wilde dieren. De vijanden worden ontwapend, krachteloos gemaakt, zoals aan wilde dieren de verscheurende kracht wordt ontnomen als hun tanden worden stukgebroken (vgl. Ps 58:7).

De vijanden hebben gezegd dat David geen heil of behoudenis bij God heeft (vers 3). Hier zegt hij dat het heil, de behoudenis, de uitredding, de verlossing alleen van de HEERE is, het komt alleen van Hem. Hetzelfde horen we uit de mond van Jona (Jn 2:9). De behoudenis is een zekere zaak en daarom is ook de zegen zeker die aan de behoudenis verbonden is. Omdat de verlossing van de HEERE komt, gaat de verlossing ook veel verder dan alleen zijn persoonlijke verlossing: “Uw zegen is over Uw volk”. De zegen van God die het gevolg is van de verlossing door God, strekt zich uit over het hele volk van God.

Psalm 4

Inleiding

Het is mogelijk dat Psalm 4 wat de omstandigheden betreft direct aansluit op Psalm 3. In Psalm 4 lijkt David gevoelens te uiten die hij heeft als hij op de vlucht is voor zijn zoon Absalom (Ps 3:1).

Psalm 3 wordt een morgenlied genoemd (Ps 3:6). Dit staat in de HSV ook boven Psalm 3. Psalm 4 wordt, zoals door de HSV boven deze psalm is gezet, een avondlied genoemd (Ps 4:5,9). Hij beschrijft de situatie waarin het alsmaar donkerder wordt voor het gelovig overblijfsel. De verdrukking neemt toe. Desondanks blijven zij hun vertrouwen op de HEERE stellen.

Dat deze twee psalmen bij elkaar horen, blijkt niet alleen uit het onderwerp – morgenlied en avondlied –, maar ook uit overeenkomstige woorden die in beide psalmen worden gebruikt, zoals ‘velen zeggen’, ‘liggen’ en ‘slapen’.

Ps 4:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, bij snarenspel.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

David deelt in deze psalm zijn persoonlijke ervaringen mee die hij heeft opgedaan met zijn vijanden en met zijn God. Hij doet dat op een manier dat ook anderen er nut van kunnen hebben. Hij heeft deze psalm namelijk “voor de koorleider” gedicht. Daardoor kan, wat hij in deze psalm meedeelt, door anderen worden gezongen die dergelijke ervaringen in hun eigen leven herkennen. De bewoordingen waarin David zijn gevoelens hier uitspreekt, kunnen door anderen worden gebruikt om hun gevoelens op een Godwelgevallige wijze tot uiting te brengen.

We kunnen in de koorleider ook een beeld zien van de Heer Jezus, Die in de gemeente in ons de lofzang tot eer van God aanheft (Hb 2:12). Het lied is een grote gave van God. Een lofzang is een bijzondere manier om te zingen over God naar aanleiding van wat Hij over Zichzelf heeft bekendgemaakt.

Het is ook de bedoeling dat het zingen van deze psalm “bij” ofwel onder begeleiding van “snarenspel” gebeurt. Hoewel het geen lofpsalm is, maar meer een gebed, wordt de ondersteuning van snarenspel voorgeschreven. Ook een gebed van nood heeft iets liefelijks. We mogen weten dat ook onze klaagzangen voor God welluidende muziek zijn omdat we ons daarin op en tot Hem richten. Hij hoort graag naar onze smeekbeden.

Ps 4:2 | God van mijn gerechtigheid

2 Als ik roep, verhoor mij,
o God van mijn gerechtigheid!
In de benauwdheid hebt U ruimte voor mij gemaakt.
Wees mij genadig en luister naar mijn gebed.

David doet in zijn benauwdheid een beroep op God. Hij weet dat hij recht staat voor God. Dat is zijn pleitgrond voor God, Die hij hier “God van mijn gerechtigheid” noemt. God is zijn rechtvaardige God. Hij weet dat zijn zaak door God op rechtvaardige wijze zal worden beoordeeld. Dat kan hij in vertrouwen zeggen omdat hij een goed geweten heeft, want hij leeft rechtvaardig. Zijn hart veroordeelt hem niet en daarom heeft hij vrijmoedigheid om tot God als zijn rechtvaardige God te naderen (1Jh 3:21).

Hij vraagt niet of God hem wil rechtvaardigen, maar of God hem als de God van zijn gerechtigheid van zijn vijanden wil bevrijden. De vijanden die hem omringen, sluiten hem in, ze benauwen hem. Maar door zijn gebed is de benauwdheid verdwenen en heeft hij ruimte in zijn gemoed gekregen. God heeft die ruimte voor hem gemaakt.

David vraagt aan God om hem te verhoren omdat hij rechtvaardig is, dat wil zeggen dat hij zich niet bewust is van een zonde in zijn leven die verhoring onmogelijk maakt. Dat is niet de enige grond voor verhoring. Direct daarop doet hij een beroep op de genade van God om naar zijn gebed te luisteren. Er is in zijn gebed om verhoring geen enkele aanmatiging of uitoefening van dwang. Hij is zich ervan bewust dat hij niets verdient en van genade afhankelijk is voor verhoring. Genade is het ervaren van de gunstbewijzen van God op grond van Zijn trouw, zonder enige inbreng van de mens.

Ps 4:3-6 | Weet toch …

3 Aanzienlijken, hoelang zult u mijn eer te schande maken?
[Hoelang] zult u het lege liefhebben, de leugen zoeken? \Sela\
4 Weet toch: de HEERE heeft Zich een gunsteling afgezonderd;
de HEERE hoort als ik tot Hem roep.
5 Wees ontzet, maar zondig niet;
spreek in uw hart wanneer u op uw slaapplaats ligt, en wees stil. \Sela\
6 Breng offers van gerechtigheid
en vertrouw op de HEERE.

In deze verzen richt David zich tot de “aanzienlijken” (vers 3). De aanzienlijken zijn de mannen van naam, mensen met een hoge positie in het leven. Het zijn de aristocraten, de bovenlaag van de maatschappij, de adel. Zij ontlenen aan hun hoge maatschappelijke positie de betekenis van hun bestaan. Voor hen is David een mislukte koning, een man die zich nederig opstelt en daardoor niet aan hun voorstelling van een krachtige leider beantwoordt. Zij halen zijn eer, die hem door God als Zijn gezalfde koning is toegekend (Ps 3:4), door het slijk. David is zich dat bewust en spreekt hen daarover aan.

Er klinkt ongeduld in zijn stem als hij tegen hen zegt ‘hoelang’ ze “het lege” zullen “liefhebben”. Omdat de eer hem door God is gegeven, is hun inspanning om zijn eer te schande te maken ‘leeg’, ‘inhoudsloos’ en daarom zinloos. Hij spreekt tot hen over “het lege liefhebben” omdat zij zich met grote toewijding inzetten voor iets wat niets is. Daarbij komt dat zij “de leugen zoeken”, wat wil zeggen dat zij de afgoden raadplegen voor het uitvoeren van hun goddeloze plannen.

De dwaasheid van hun leven in leegheid en leugen wordt in vers 4 nader onderstreept. Ze moeten beseffen dat het enige waarmee God rekent, de “gunsteling” is die Hij Zich heeft “afgezonderd”. De waarde en het gewicht van elk mensenleven wordt door God bepaald naar de waardering die deze mens voor Zijn gunsteling heeft.

De grondslag van het vertrouwen van het gelovig overblijfsel – en ook van ons – is dat God Zich een gunstgenoot, een gunsteling – iemand op wie Gods gunst rust – heeft afgezonderd. Het gaat hier in de eerste plaats over David zelf, de man die God als gunsteling heeft afgezonderd om over Zijn volk te regeren. Achter David zien we de grote Zoon van David, Jezus Christus, de Gunstgenoot van God, Zijn Messias.

Ieder mens, en vooral de aanzienlijke die zo hoog over zichzelf en zo verachtelijk over Gods Gunsteling denkt, moet weten Wie de Man is op Wie Gods bijzondere gunst rust. Elk beroep dat op God wordt gedaan, verhoort Hij alleen in verbinding met Hem. Dit bewustzijn geeft het gelovig overblijfsel vertrouwen dat God zal horen als zij in geloof tot Hem roepen.

David weet dat God hem hoort als hij tot Hem roept op grond van het feit dat hij door God is afgezonderd. Hij weet dat er geen verdienste in hemzelf is. Hij is afgezonderd omdat Christus afgezonderd is. Zo mogen wij ook weten dat we door God uitverkoren zijn omdat de Heer Jezus de Uitverkorene is (Js 42:1; Mt 12:18; Lk 23:35). Wij zijn uitverkoren in Hem (Ef 1:4). David is Gods gunsteling omdat zijn grote Zoon Gods Gunsteling is.

De verhouding tot Gods gunsteling moet in orde zijn, wil er zegen van God kunnen komen. Wie de keus van God verwerpt, roept Gods toorn over zich af. Daarom zegt David tegen de aanzienlijken dat ze “ontzet” moeten zijn, dat ze moeten beven (vers 5). Ze moeten zich realiseren dat ze zullen omkomen als ze de Zoon niet kussen (Ps 2:12). De aansporing “wees ontzet” wil zeggen dat ze innerlijk onrustig moeten worden over hun houding tegenover God. Het moet hen tot nadenken over hun leven brengen in plaats van door te gaan met zondigen.

De eerste regel van vers 5 wordt door Paulus in de brief aan de Efeziërs aangehaald (Ef 4:26). Hij doet dat uit de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament, om te bewijzen dat er een gerechtvaardigde toorn is. Daarbij wijst hij er tegelijk op dat er niet moet worden gezondigd als er sprake is van een gerechtvaardigde toorn. Bij de aanzienlijken tot wie David spreekt, gaat het om een verkeerde houding. Dat blijkt uit het vervolg.

Hij vermaant hen om in hun hart te spreken als ze op hun bed liggen. ’s Nachts kan de mens zijn leven overdenken. Er is dan niets wat hem afleidt. De grote mond die hij overdag tegen anderen opendoet, zwijgt dan. “Wees stil” houdt de opdracht in op te houden met argumenteren om zonder God verder te leven.

Als het verzet tegen God wordt opgegeven, komt David met de aanbeveling om “offers van gerechtigheid” te brengen (vers 6). Daardoor brengt de mens tot uitdrukking dat hij een offer nodig heeft om met God in het reine te komen. Het betekent het besef dat een onschuldig dier in zijn plaats moet sterven.

Het gaat om offers van gerechtigheid, dat wil zeggen om offers die God worden gebracht omdat Hij er recht op heeft. Het zijn offers die worden gebracht met een toegewijd hart en in overeenstemming met de rechtvaardige eisen van God. Hij bepaalt met welke offers een mens moet komen. Het betekent dat een mens alleen op de grondslag van het offer van Zijn Zoon door Hem wordt aangenomen. Dit is zoals de Heer Jezus heeft gezegd: “Niemand komt tot de Vader dan door Mij” (Jh 14:6b).

In het naderen tot God is ook de innerlijke houding tot God van belang. Daarop wijst David in de tweede regel van vers 6. Het komt erop aan dat God wordt vertrouwd. Dit vertrouwen op of van Hem heeft twee aspecten. God wil dat we erop vertrouwen dat Hij het offer heeft aanvaard dat door Zijn Zoon is gebracht. God wil ook dat we erop vertrouwen dat Hij ieder mens aanvaardt die op grond van het offer van Zijn Zoon tot Hem komt.

Ps 4:7-9 | Licht, blijdschap, vrede en veiligheid

7 Velen zeggen: Wie zal ons het goede doen zien?
Verhef over ons het licht van Uw aangezicht, HEERE!
8 U hebt mij meer blijdschap in het hart gegeven
dan ten tijde dat zij hun koren en hun nieuwe wijn in overvloed hadden.
9 In vrede zal ik gaan liggen en weldra slapen,
want U alleen, HEERE, doet mij veilig wonen.

In deze verzen richt David zich tot de HEERE. Hij geeft antwoord op de vraag die door “velen” (vers 7), dat zijn de tegenstanders (Ps 3:2-3), wordt gesteld. Hun vraag is wie hun het goede zal doen zien. De vraag is een verwijt van “velen”, waarmee de afvallige massa van Gods volk wordt bedoeld. Zij missen voorspoed en welvaart in hun leven en nemen dat God en Zijn gezalfde koning kwalijk. Deze houding komt voort uit het feit dat zij volharden in hun slechte wegen en het getuigenis van het gelovig overblijfsel niet ter harte nemen.

Voor David is het goede dat God het licht van Zijn aangezicht over “ons”, dat wil zeggen over hemzelf en zijn volk, verheft (vgl. Nm 6:24-26). Dit staat tegenover het verbergen van het aangezicht, wat schrik tot gevolg heeft (Ps 30:8b; Dt 32:20). David heeft persoonlijk ervaren dat de blijdschap over het licht van Gods aangezicht een grotere zegen is dan de tijdelijke zegeningen van wat de mensen ‘het goede’ noemen (vers 8).

Het goede dat de mensen willen, vinden ze in “hun koren en hun nieuwe wijn”. Als ze dat maar hebben, hebben ze wat ze willen, maar zonder echt voldaan te zijn. Ze denken alleen aan hier-en-nu. Morgen willen ze weer wat anders en meer. Het goede voor deze mensen is de regering van Absalom (2Sm 15:4-6), en profetisch is het de regering van de antichrist en het beest.

David realiseert zich dat die tijdelijke zegeningen kunnen worden weggenomen, terwijl het leven in het licht van Gods aangezicht een eeuwig genot is (vgl. Hk 3:17-19). De blijdschap die hij in zijn hart heeft, is hem door God gegeven. Dit is geen ingebeelde, gemaakte blijdschap, maar echte blijdschap. De omstandigheden baren hem geen zorgen meer, zijn vele vijanden met hun spotternijen zijn geen bedreiging meer. God vult zijn hart. Dan is er geen ruimte meer voor zorgen en dreiging. Er is vrede en veiligheid omdat God zorgt en beschermt.

Hij kan rustig gaan slapen omdat de HEERE niet alleen beschermt, maar hem veilig doet wonen, dat wil zeggen dat hij zich bij God volledig op zijn gemak voelt (vers 9). Er is niet alleen afwezigheid van vijanden en vijandschap, maar ook de aanwezigheid van innerlijke vrede. Deze situatie van vrede en veiligheid zal God voor Zijn volk bewerken in het vrederijk, maar is nu al aanwezig in het hart als het nacht wordt.

Psalm 5

Inleiding

Psalm 5 is een nachtlied. De situatie voor het overblijfsel wordt erger omdat de antichrist, de man van bloed en bedrog (vers 7), aan de macht is gekomen. Tevens is het een ochtendgebed omdat de psalmist zijn zorgen ’s morgens aan de HEERE voorlegt (vers 4).

In deze psalm spreekt het overblijfsel het vertrouwen uit dat de HEERE de regering van de antichrist zal omverwerpen (verzen 2-8). Vervolgens bidden ze om leiding in donkere dagen (verzen 9-10) en de verdelging van de volgelingen van de antichrist (vers 11).

Ps 5:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, bij fluitspel.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Anders dan bij Psalm 4, die ‘bij snarenspel’ is (Ps 4:1), is deze psalm geschikt om “bij” ofwel onder begeleiding van “fluitspel” te worden gezongen. Een fluit is, anders dan bijvoorbeeld een trompet, geschikt om bepaalde emoties op te roepen, weer te geven of te begeleiden. Dat kan vreugde zijn (Js 30:29; Ez 28:13; Mt 11:17), het kan ook verdriet zijn (Jr 48:36; Mt 9:23). De fluit lijkt hier het gepaste instrument omdat juist dit instrument het zuchten, waarover David in vers 2 spreekt, kan weergeven en begeleiden.

Ps 5:2-4 | Gebed om hulp

2 HEERE, neem mijn woorden ter ore,
let op mijn zuchten.
3 Sla acht op mijn stem als ik roep,
mijn Koning en mijn God,
want tot U bid ik.
4 's Morgens hoort U mijn stem, HEERE;
's morgens leg ik [mijn gebed] voor U neer
en zie ik [naar U] uit.

David richt zich direct tot de HEERE met ‘woorden’ en ‘zuchten’ (vers 2), met ‘geroep’ en ‘gebed’ (vers 3). Hij vraagt Hem zijn “woorden ter ore” te nemen waarmee hij tot Hem roept (vers 2). Hij is in nood, wat blijkt uit zijn dringende oproep dat God ‘zijn woorden ter ore neemt’, ‘op zijn zuchten let’ en ‘acht slaat op zijn stem’.

Hij wil over zijn nood met God spreken. Daarom nadert hij tot Hem in gebed. Er is immers niemand anders met wie hij daarover kan of wil spreken. Ook vraagt hij aan de HEERE om op zijn zuchten te letten. Zuchten kan onhoorbaar gebeuren. Het bezwaarde gemoed heeft dan geen woorden, maar hij vraagt aan God of Hij er toch op wil letten.

God kan bij onze diepste gevoelens, Hij kent ze. Als we zuchten omdat we geen woorden hebben om tot uitdrukking te brengen wat ons bezwaart, weet Hij wat we willen zeggen. Het komt bij Hem aan. Wij mogen weten dat de Heilige Geest aan onze verzuchtingen woorden geeft (Rm 8:26).

Nog een keer vraagt David nadrukkelijk aan God om acht te slaan op zijn stem als hij roept (vers 3). Hij richt zich tot God in het besef van de persoonlijke betrekking die hij met Hem heeft. Hij noemt Hem “mijn Koning en mijn God”. Hij noemt de HEERE hier zowel Koning als God. In Psalm 2 noemt hij de Zoon van God Koning (Ps 2:6-7). Dit geeft aan dat de Zoon, Die Koning is, Zelf ook God is. Hij is “de Koning der eeuwen” (1Tm 1:17). God is altijd Koning, ook dan als Zijn gezalfde koning, David, van de troon is verjaagd en iemand die er geen recht op heeft, op die troon is gaan zitten.

Nadat hij in vers 3 zijn persoonlijke verhouding tot God heeft uitgesproken, vraagt hij in vers 4 niet meer of de HEERE wil luisteren (vers 2), maar spreekt hij de zekerheid uit dat de HEERE dat doet. ’s Morgens hoort God zijn stem. ’s Morgens is de tijd dat het dagelijkse morgenbrandoffer wordt gebracht (Ex 29:39). Dat wijst ons erop dat we God mogen naderen op grond van het offer van Zijn Zoon.

David bidt niet af en toe, maar “’s morgens”, dat wil zeggen elke morgen. Zodra hij wakker is, zoekt hij God in het gebed. Dit is een belangrijk voorbeeld voor ons. Het is goed om, zodra wij wakker zijn, ons eerst tot God te richten, dat onze eerste woorden voor en tot Hem zijn. In onze dwaasheid zoeken wij Hem vaak als laatste, pas als we geen andere uitweg meer zien.

David zegt ook dat hij zijn gebed voor God ‘neerlegt’. Het werkwoord ‘neerleggen’ wordt ook gebruikt voor het schikken of ordenen van het hout en de delen van het offer op het altaar (Gn 22:9; Lv 1:7). Hierdoor heeft zijn morgengebed het karakter van een morgenbrandoffer (vgl. Ps 141:2).

Na zijn gebed ziet hij uit naar de verhoring door God (vgl. Mi 7:7; Hk 2:1). Daaruit blijkt zijn vertrouwen op Hem. Dat vertrouwen klinkt ook door in de woorden “want tot U bid ik” aan het slot van vers 3. Daarmee zegt hij dat hij tot de HEERE als de enig ware God bidt. Hij bidt alleen tot Hem en tot niemand anders.

Deze woorden zijn de motivatie voor hem om te bidden. Het wil zeggen dat hij zijn verzoek baseert op de trouw van God aan Zijn verbond en belofte. Ons gebed is gebaseerd op de trouw van God (1Jh 1:9) aan het werk van Christus op het kruis, ofwel op de basis van het bloed van het nieuwe verbond.

Ps 5:5-7 | Wat God haat en verafschuwt

5 Want U bent geen God Die vreugde vindt in goddeloosheid,
de kwaaddoener zal bij U niet verblijven.
6 De dwazen blijven niet staande
voor Uw ogen.
U haat allen die onrecht bedrijven,
7    U brengt de leugenaars om.
Van de man van bloed en bedrog
heeft de HEERE een afschuw.

Door zijn gemeenschap met God in gebed en het verwachtend uitzien naar de verhoring ervan ziet de psalmist ook hoe God over de goddelozen en hun verschillende vormen van goddeloosheid denkt. Het gebruik van de woorden ‘geen’, ‘niet’ en nog een keer ‘niet’ in de verzen 5-6 maakt duidelijk dat God geen gemeenschap kan hebben met het kwaad. Wie gemeenschap heeft met God, deelt in Zijn gevoelens over het kwaad (vgl. 1Ko 13:6).

David begint ermee te zeggen dat God geen God is Die Zich verheugt over goddeloosheid (vers 5). Zonde geeft geen vreugde, maar verstoort elke vreugde en maakt die onmogelijk zolang de zonde niet wordt beleden en nagelaten.

“De kwaaddoener” kan de gedachte hebben dat hij heel godsdienstig is. Bij de kwaaddoener kunnen we aan Absalom denken, en aan hem van wie hij een beeld is, de antichrist. Hij kan zich aanmatigen dat hij er recht op heeft in Gods tegenwoordigheid te zijn, maar daar is geen sprake van. Hij zal daar “niet verblijven”. God en het kwaad gaan niet samen. In de vraag “welk deelgenootschap hebben gerechtigheid en wetteloosheid?” (2Ko 6:14) ligt het antwoord opgesloten.

In vers 6 noemt David een hele categorie mensen die hij betitelt als “de dwazen”. Zij kunnen zich inbeelden verstandig en slim te zijn, maar in werkelijkheid zijn ze dwazen omdat ze geen rekening houden met God. Zij “blijven niet staande” voor Gods ogen. Ze hebben nergens steun of houvast als ze worden geoordeeld, maar vallen om. Het hele gezelschap dat de Heer Jezus gevangenneemt, wordt gedwongen voor Hem neer te vallen als Hij alleen maar Zijn naam “Ik ben” uitspreekt (Jh 18:6).

God ‘haat’, ‘brengt om’ heeft ‘een afschuw’ (verzen 6-7) van de boosdoeners. Hij “haat allen die onrecht bedrijven” (vgl. Hb 1:9a). God is liefde, jazeker, maar nooit gaat Zijn liefde ten koste van Zijn gerechtigheid. Zijn liefde blijkt uit Zijn geduld en de gave van Zijn Zoon voor ieder die in Hem gelooft. Wie dat aanbod van genade afwijst, valt in handen van de levende God. En dat is vreselijk (Hb 10:31). Hij haat niet alleen de zonde, maar ook de zondaars die volharden in het kwaad. De zondaars worden geoordeeld naar hun werken, en vanwege hun werken worden zij in de poel van vuur geworpen (Op 20:12-14).

Ook “de leugenaars” worden door God omgebracht. God is de God van de waarheid. Leugenaars staan niet met Hem in verbinding. Zij volgen de vader van de leugen, de duivel (Jh 8:44a). Bij “de man van bloed en bedrog” kunnen we in de eerste plaats weer aan Absalom denken. Hij is een volgeling van de duivel, die “een mensenmoordenaar van [het] begin af” is en “de leugen spreekt” (Jh 8:44b). Het is ook van toepassing op de man in wie de duivel zich ten volle openbaart, “de mens van de zonde … de zoon van het verderf”, dat is de antichrist (2Th 2:3).

‘Bloed en bedrog’ zijn de twee hoofdkenmerken van de duivel en de antichrist. ‘Bloed’ wijst op geweld, moord. ‘Bedrog’ wijst op leugen, misleiding, begeerte. We vinden ze allebei als de zonde zijn intrede in de wereld doet. De eerste zonde is dat de satan Eva door leugen en begeerte misleidt (Gn 3:1-7). De tweede zonde is die van geweldenarij, de moord van Kaïn op Abel (Gn 4:8). Alle zonden zijn tot één van deze twee kenmerken terug te voeren (vgl. Gn 6:11).

Ps 5:8 | Gemeenschap met God in Zijn huis

8 Ik echter zal door Uw grote goedertierenheid
Uw huis binnengaan,
mij buigen naar Uw heilig paleis
in vreze voor U.

Terwijl de kwaaddoener, de dwazen, allen die onrecht bedrijven, de leugenaars en de man van bloed en geweld worden omgebracht (vers 7), spreekt David de zekerheid uit dat hij Gods huis zal binnengaan (vers 8). Dat is dan nog de tabernakel. Zijn belagers willen hem uit de weg ruimen. Ze rekenen “echter” buiten God, Die hem weer in Zijn huis zal brengen. Hij is buiten Jeruzalem, maar hij zal weer in Gods huis zijn. Dat weet hij omdat hij, ook al is hij buiten Jeruzalem, toch in het gebed in Gods tegenwoordigheid is.

Hij is zich tevens bewust dat het binnengaan in Gods huis uitsluitend berust op Gods “grote goedertierenheid” en niet op grond van iets voortreffelijks in hemzelf (vgl. 2Sm 15:25). Het Hebreeuwse woord voor goedertierenheid, chesed, betekent de trouw van God aan Zijn verbond. Gods goedertierenheid voor ons is op grond van Zijn trouw aan het bloed van het nieuwe verbond, dat is het bloed van Christus.

Als David in Gods huis is, realiseert hij zich dat Gods huis een heilige plaats is. Ook beseft hij dat buigen in vrees voor God, dat wil zeggen met eerbied en ontzag, de enig gepaste houding tegenover Hem is.

Ps 5:9-11 | Gebed om leiding

9 HEERE, leid mij in Uw gerechtigheid,
omwille van mijn belagers;
maak Uw weg vóór mij recht.
10 Want in hun mond is niets wat betrouwbaar is,
hun binnenste is enkel verderf,
hun keel is een open graf,
met hun tong vleien zij.
11 Verklaar hen schuldig, o God,
laat hen ten val komen met hun opvattingen;
verdrijf hen om hun vele overtredingen,
want zij zijn U ongehoorzaam.

David heeft zijn gebed om hulp gebeden en hij vertrouwt op de verhoring. Toch zijn de belagers die hem omringen nog in volle omvang en sterkte aanwezig. Om te weten hoe hij daarmee moet omgaan, vraagt hij in vers 9 om de leiding van de HEERE. Dat doet hij op indrukwekkende wijze, op een manier die een voorbeeld voor ons is dat wij kunnen navolgen.

Eerst vraagt hij of de HEERE hem wil leiden in Zijn gerechtigheid. Daarmee vraagt hij om onderwijs in de verordeningen van God, om die te bewaren. Als hij die bewaart, zullen die verordeningen hem bewaren op de weg die God voor Hem heeft bepaald en waarop Hij hem recht zal verschaffen. Hij komt niet bij God met een zelfbedacht plan om daarover Zijn zegen te vragen. Hij wil alleen in de gerechtigheid, het recht, van God wandelen. Hij vraagt of God die weg vóór hem recht wil maken, zodat hij niet zal struikelen en geen kronkelwegen zal gaan of een zijweg zal inslaan.

Niet de opstelling en handelwijze van zijn belagers bepalen zijn tactiek, maar God en Zijn gerechtigheid. Hij vraagt dit “omwille van mijn belagers”. Als God hem in Zijn gerechtigheid leidt, zal dat een getuigenis voor zijn belagers zijn en niet toegeschreven worden aan zijn eigen slimme handelen. Ze zullen dan ook geen aanleiding krijgen om zich te verheugen over een vallen in de zonde.

Wat hij vraagt met het oog op zijn belagers, heeft vooral betrekking op wat ze zeggen (vers 10). David spreekt daar uitvoerig over. Hij wijst op “hun mond”, “hun keel” en “hun tong”. Zijn belagers hebben hem niet in hun macht, maar ze praten wel veel over hem. Het kwaad van de tong is vaak nog meer te vrezen dan gewelddadige handelingen. De lastercampagne draait op volle toeren.

In wat ze zeggen, “is niets wat betrouwbaar is”. In “hun binnenste”, hun hart, huist “enkel verderf”, daar zijn ze op uit, dat bedenken ze. Wat er uit “hun keel” komt, is dodelijk. “Een open graf” is een graf dat gereedgemaakt is om een dode in te leggen (vgl. Jr 5:16). Deze beelden zijn alleen te herkennen door hen die met God in gemeenschap leven. Het zit allemaal verborgen in “hun tong”, hun ‘gladgemaakte tong’, waarmee ze argeloze luisteraars vleien om hen zo mee te sleuren naar het verderf van de dood.

Deze beschrijving van de goddelozen wordt door Paulus in de brief aan de Romeinen aangehaald. Wat David hier van hen zegt, is namelijk van toepassing op ieder mens. Het is een van de citaten waarmee Paulus duidelijk maakt dat geen mens rechtvaardig is (Rm 3:13).

David, en in hem het gelovig overblijfsel in de eindtijd, doet een beroep op God om zijn belagers schuldig te verklaren (vers 11). Op grond van de schuldigverklaring vraagt hij aan God of Hij hen “ten val” wil brengen “met hun opvattingen”. De bedoeling is dat ze door hun eigen opvattingen ten val komen. Hun opvattingen bewerken hun eigen val (vgl. Jb 18:7; Hs 11:6).

Hun opvattingen hebben hen tot “vele overtredingen” gebracht. Het denken van de mens voert hem tot niets anders dan het begaan van zonden. God moet hen daarvoor uit Zijn tegenwoordigheid verdrijven. Zo heeft Hij Adam en Eva uit het paradijs ‘verdreven’ vanwege hun overtreding van Zijn gebod (Gn 3:24).

David noemt de grond voor de veroordeling en de uitoefening van het oordeel: “Want zij zijn U ongehoorzaam.” Ze zijn opstandig en weerspannig. Hij vraagt niet om Gods veroordeling en oordeel omdat zij hem, David, zo smadelijk behandelen, maar omdat zij ten diepste Gods gezag niet erkennen. In Psalm 4 heeft hij geprobeerd de harten van het opstandige volk te bereiken (Ps 4:3-6). Nu dit vergeefs blijkt te zijn blijft alleen het oordeel over. David oefent niet zelf de wraak over de opstandelingen uit, maar geeft die God in handen (vgl. Rm 12:19; 2Tm 4:14).

De roep om wraak in vers 11 is typerend voor het boek Psalmen. Dit past bij Gods aardse volk. In de toekomst, als de gemeente is opgenomen, klinkt uit de mond van gelovigen de vraag aan God om wraak over de goddelozen te brengen (Op 6:10). Wel is het net als hier bij David dat ze aan God vragen of Hij het wil doen; ze vragen niet of ze zelf wraak mogen nemen. Ze vragen niet om wraak omdat ze wraakzuchtig zijn, maar omdat ze ernaar verlangen dat het recht zijn loop heeft.

Voor ons, leden van de nieuwtestamentische gemeente, is een vraag om wraak niet gepast. De Heer Jezus heeft tijdens Zijn leven op aarde ook geen wraak uitgeoefend. Hij heeft Zijn discipelen, als zij vuur van de hemel willen laten neerdalen, daarover bestraft en hun het werkelijke doel van Zijn komst op aarde voorgehouden (Lk 9:54-56). Hij laat ons zien dat wij voor onze vijanden zullen bidden (Lk 23:34). Stéfanus heeft dat begrepen en bidt voor zijn moordenaars om vergeving (Hd 7:60).

Het gelovig overblijfsel van Israël, voor wie de zegeningen aards zijn, zal de aarde bezitten en alle zegeningen genieten die God Zijn aardse volk heeft beloofd. Om die zegen in vrede en rust te kunnen genieten is het noodzakelijk dat Zijn volk wordt verlost van de gewelddadige en bedrieglijke mensen. Dat zal gebeuren door het oordeel dat Christus over die vijanden brengt. De nieuwtestamentische gelovigen van de gemeente worden op een andere wijze van hun vijanden bevrijd: zij worden weggenomen van de aarde, waar de gewelddadige mensen regeren, en gaan naar de hemel.

Ps 5:12-13 | Zegen voor wie de Naam liefhebben

12 Maar laat verblijd zijn allen die tot U de toevlucht nemen,
laat hen voor eeuwig juichen
omdat U hen beschut;
laat in U van vreugde opspringen
wie Uw Naam liefhebben.
13 U immers zegent de rechtvaardige, HEERE;
U omringt hem met goedgunstigheid als met een schild.

In vers 12 spreekt David als de koning van zijn volk tot God over “allen die tot U de toevlucht nemen”. Hij vraagt voor hen of God hen wil verblijden door de uitoefening van Zijn gerechtigheid in het verdelgen van de goddelozen. Het betreft hen die hem in zijn verwerping volgen en in zijn smaad delen. Zij die bij God bescherming zoeken, geven daarmee aan dat zij de “Naam” van de HEERE “liefhebben” (vgl. Sp 18:10). De “Naam” wijst op het verbond. De “Naam liefhebben” betekent dat zij bescherming zoeken op grond van het verbond.

Vertrouwen in God en Hem liefhebben horen bij elkaar. Liefde vertrouwt op bescherming. Wie de Naam liefheeft, heeft de Persoon lief vanwege Zijn eigenschappen, vanwege alles wat Hij is en doet. De Naam is alles waarin Hij Zich aan de mens openbaart, wat Hij in Zijn eigenschappen van Zichzelf aan de mens laat zien.

David vraagt aan God om hen die Hem vertrouwen en liefhebben en daarom bij Hem bescherming zoeken, te laten delen in een uitbundige vreugde. Hij spreekt over “verblijd zijn”, “voor eeuwig juichen” en “van vreugde opspringen”. Dit is een enorme tegenstelling met het oordeel dat hij in vers 11 voor de ongehoorzamen heeft gevraagd.

Wat David voor zijn trouwe volgelingen vraagt, vraagt hij op grond van wat hij van God weet. Dit blijkt uit het woord “immers” (vers 13). Hij zegt daarmee dat God ontegenzeglijk zo is. Hij zegent “immers … de rechtvaardige”. God heeft groot welgevallen in ieder die als een rechtvaardige leeft.

Die rechtvaardige kan wel door vijanden omsingeld zijn, maar die kunnen hem niets doen, want God omringt de rechtvaardige “met goedgunstigheid als met een schild”. Wie de rechtvaardige kwaad wil doen, zal door dat schild heen moeten dringen. Elke poging daartoe is zinloos en tot mislukken gedoemd, want het is het schild van God.

Psalm 6

Inleiding

Psalm 6 is een boetpsalm, de eerste van de zeven boetpsalmen die in Psalmen staan (Psalmen 6; 32; 38; 51; 102; 130; 143). Deze psalm beschrijft de zielenoefeningen die tot stand zijn gekomen door de verdrukkingen in Psalmen 3-5. Daarbij komt nu het besef dat de nood niet alleen komt van de vijand, maar van de HEERE Zelf. En dat brengt de psalmist, David, tot boetvaardigheid. Daarom wordt deze boetpsalm met een lage, sombere stem gezongen. Het is te vergelijken met wat Jozef door zijn handelwijze met zijn broers bij hen bewerkt (Genesis 42-44).

De diepe zielenroerselen en worstelingen van David zijn hier echter niet het gevolg van een nood die wordt veroorzaakt door zondaars om hem heen die hem naar het leven staan. Het is een nood die voortkomt uit het besef dat hij, gezien in Gods licht, zelf een zondaar is. Deze nood drukt zo zwaar op hem, dat hij het gevoel heeft eronder te bezwijken. Zijn nood ervaart hij lichamelijk, in zijn beenderen, en in zijn ziel, door het bewustzijn van wie hij is tegenover de HEERE. Daar komt nog de hoon van de tegenstanders bij.

Het zijn twee kanten van eenzelfde zaak. De ene kant is dat de trouwe gelovigen leven te midden van de afvalligen. Ze leven in die omstandigheden tot eer van God en weten dat Hij aan hun kant staat. Dat roept vijandschap en vervolging op bij de haters van God. In dat besef brengen ze hun vijanden, die hen zo benauwen, voor God. God haat die werkers van ongerechtigheid en daarom vragen zij of Hij hen ten val wil brengen. Ze wijzen God op het geweld en de leugenachtigheid van hun vervolgers en wensen dat Hij hen oordeelt. Daarover spreekt David, en in de eindtijd het gelovig overblijfsel van Israël, in Psalm 5 met God (Ps 5:6-7,11).

De andere kant is de innerlijke nood die de trouwe gelovige heeft en die het gevolg is van het besef van zijn eigen zondige natuur. Dat zien we hier in Psalm 6. David spreekt hier over zichzelf. Tegelijk horen we ook hier profetisch het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst. Een trouwe gelovige weet dat hij in zichzelf niet beter is dan de haters van God. Hij is vroeger zelf een van hen geweest (vgl. Tt 3:3). En ook als gelovige weet hij dat hij tot zonde komt als hij zich niet voor de zonde dood houdt en vergeet dat hij van genade afhankelijk is.

Beide kanten zien we bijvoorbeeld ook bij Jesaja. In Jesaja 5 heeft Jesaja zes keer het ‘wee’ over diverse zonden van Gods volk laten horen (Js 5:8,11,18,20,21,22). In Jesaja 6 spreekt Jesaja voor de zevende keer het ‘wee’ uit, maar dit keer over zichzelf. Dat gebeurt als hij oog in oog komt te staan met de heerlijkheid van de HEERE (Js 6:1-5).

De twee soorten nood hebben een verschillende beleving van de verhouding tot God tot gevolg. Voor de nood die wordt veroorzaakt door de omringende vijanden, zoekt en ervaart David steun bij God. Voor de innerlijke nood, de nood van zijn geweten, die wordt veroorzaakt door het besef van zonden, ervaart hij Gods toorn. Hij gaat met de nood vanwege zijn zonden ook naar God, echter niet om steun en bescherming te zoeken, maar om zijn schuld te erkennen en om genade te smeken. Zonde die wordt erkend, drijft niet van God weg, maar drijft naar Hem uit, want alleen bij Hem is vergeving.

Psalm 6 geeft de diepe doorleving van een gelovige die zich ervan bewust is wie hij in zichzelf is. God wil de Zijnen – en dat geldt evenzeer voor de nieuwtestamentische als voor de oudtestamentische gelovige! – daar diep van doordringen. Hoe dieper iemand daarvan doordrongen wordt, des te groter zal de dankbaarheid voor de vergeving worden. Daardoor zullen de liefde voor en de toewijding aan God en de Heer Jezus toenemen. Tevens zal het getuigenis van de vergeving enorm aan kracht winnen, los van de reactie van de omgeving daarop. Het gaat hier niet om Gods werk voor ons, maar in ons.

Ps 6:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, bij snarenspel, op ‘De achtste’.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “bij snarenspel” zie bij Psalm 4:1.

Hier wordt eraan toegevoegd dat hij “op ‘De achtste’” gezongen wordt. Deze toevoeging komt in Psalmen alleen hier en in het opschrift van Psalm 12 voor (Ps 12:1). ‘De achtste’ is de vertaling van een woord dat afstamt van het woord voor ‘acht’. Het woord wordt gebruikt om in de muziek aan te geven dat er een octaaf lager moet worden gespeeld en is ook wel vertaald met ‘laaggestemd’ (1Kr 15:21).

We kunnen dit vergelijken met de lage basstem in een meerstemmig gezongen lied. De basstem past goed bij dit weemoedige lied. In deze psalm horen we de diepe, zware stem van iemand die het innerlijk zwaar heeft vanwege zijn eigen zondigheid. Hij voelt de krachtige hand van God op zich (1Pt 5:6).

Ps 6:2-4 | Gebed om genade en genezing

2 HEERE, straf mij niet in Uw toorn,
bestraf mij niet in Uw grimmigheid!
3 Wees mij genadig, HEERE, want ik ben verzwakt,
genees mij, HEERE, want mijn beenderen zijn verschrikt.
4 Ja, mijn ziel is zeer door schrik overmand.
En U, HEERE, hoelang [nog]?

De nood die in deze psalm tot uitdrukking wordt gebracht, geldt behalve voor de ervaring van David ook voor die van het overblijfsel in de eindtijd. De verdrukking van het overblijfsel zal zwaar zijn. Zoals gezegd, is dat niet alleen vanwege de vijanden om hen heen, maar ook omdat hun geweten hun zegt dat ze door God verdrukt worden vanwege hun zonden. Daarom spreekt David erover – en zo zal ook het gelovig overblijfsel van Israël in de eindtijd erover spreken – dat de HEERE, de God van het verbond, hem straft (vers 2). Dat vervreemdt en verwijdert hem echter niet van God, maar hij klampt zich daardoor juist aan Hem vast.

David ontkent niet dat hij straf en bestraffing verdient. Hij vraagt niet of God hem niet zal straffen en bestraffen, maar of God het niet zal doen in Zijn toorn en in Zijn grimmigheid. Als God Zijn volle toorn en grimmigheid over hem zou uitstorten, zou er niets van hem overblijven (vgl. Jr 10:24). Hij is diep onder de indruk van de heiligheid en gerechtigheid van God en erkent dat hij voor Hem geen stand kan houden als Hij “op de ongerechtigheden let” (Ps 130:3).

Het enige wat David kan doen, is God smeken om hem genadig te zijn (vers 3). Er is geen enkel recht waarop hij een beroep zou kunnen doen. Op grond van het verbond zou God hem moeten straffen, maar toch vraagt hij om genade. Hij is totaal verzwakt en staat op het punt om te komen. Hij is ziek en er is in zijn beenderen geen kracht om te bewegen, laat staan dat hij zou kunnen lopen. Zijn lichaam is vervallen en krachteloos. Hij smeekt God om genade en genezing. Alles moet van Hem komen. Van Hem is de tucht gekomen. Alleen Hij kan die ook wegnemen (Ps 39:11). Daarom heeft hij in zijn uitzichtloze situatie op Hem zijn hoop gevestigd.

Niet alleen zijn lichaam is door de tucht aangetast, ook zijn ziel lijdt er zwaar onder (vers 4). Iemand kan soms veel lichamelijk lijden verdragen, maar als de ziel bezwijkt, is de kracht verdwenen om het lijden te verdragen. David beseft dat hij geen kracht heeft om zichzelf uit de ellende te redden en dat hij er geen recht op heeft dat God het doet. Hij is zonder kracht en zonder recht.

Het enige wat overblijft, is ondanks alles te blijven uitzien naar Gods uitredding. Dit beluisteren we in de tweede regel van vers 4. Door de vertwijfeling heen horen we dat hij verwacht dat er een einde aan zijn gewetensnood komt. Alleen, hoelang moet het nog duren? Hij stelt die vraag aan Hem Die alleen het antwoord kan geven.

Ps 6:5-8 | De roep om terugkeer van de HEERE

5 Keer terug, HEERE, red mijn ziel,
verlos mij, omwille van Uw goedertierenheid.
6 Want in de dood is er geen gedachtenis aan U,
wie zal U loven in het graf?
7 Ik ben moe van mijn zuchten,
heel de nacht maak ik mijn bed nat,
doorweek ik mijn rustbank met mijn tranen.
8 Mijn ogen zijn verzwakt van verdriet,
ze zijn oud geworden vanwege al mijn tegenstanders.

Hij roept de HEERE op om tot hem terug te keren, om Zich niet langer van hem af te wenden (vers 5). Hij verlangt naar de redding van zijn ziel, want die is door schrik overmand, zoals hij net in vers 4 heeft gezegd. Er is niets in hemzelf wat hij als grond voor zijn verlossing zou kunnen aanvoeren. Als de HEERE hem redt en verlost, is de enige grond daarvoor Zijn “goedertierenheid”. Het woord ‘goedertierenheid' is weer de vertaling van het Hebreeuwse woord chesed, wat betekent dat God rechtvaardig is en juist daarom trouw is aan Zijn verbond. Daarom doet David daar een beroep op. Zijn redding en verlossing zullen een getuigenis van Gods goedertierenheid zijn. Daarvoor zal Hij groot gemaakt worden.

Dat laatste zal niet gebeuren als Hij hem niet redt en verlost, maar hem laat omkomen (vers 6). Als David sterft, is er geen getuigenis van Gods goedertierenheid, geen gedachtenis aan Hem en geen lof voor Hem (Ps 30:10; Js 38:18). In de dood en in het graf heersen doodse stilte (Ps 115:17). Dat is toch niet Gods bedoeling met David? Hij wil toch dat er aan Hem gedacht wordt en dat Hij geprezen wordt (vgl. Js 38:19-20)?

We zien hier de beperkte kennis van de oudtestamentische gelovige van de toestand in het hiernamaals. Door de volle openbaring van Christus weten wij dat een gelovige die sterft, bij de Heer Jezus in het paradijs is (Lk 23:43). Hij woont in bij de Heer (2Ko 5:8) en geniet van Zijn tegenwoordigheid (Fp 1:23). De mens is zich na zijn dood volledig bewust van zijn situatie (Lk 16:25). Het is een bewuste toestand. De lering van de zogenaamde ‘zielenslaap’ is in strijd met wat de Schrift leert.

David is moe van zijn zuchten, van zijn innerlijke worsteling (vers 7). Hij kan niet slapen, want hij kan alleen maar huilen, de hele nacht door. Zijn verdriet is diep. Zijn bed en zijn rustbank, plaatsen waar hij tot rust zou moeten komen, zijn drijfnat van zijn tranen. In Psalm 3 kan hij rustig slapen, terwijl hij door talrijke vijanden omringd is (Ps 3:6-7). Nu zijn geweten hem kwelt vanwege zijn zonden, worstelt hij en komt niet tot rust.

Zijn “ogen zijn verzwakt van verdriet” (vgl. Jb 17:7) en “oud geworden” vanwege zijn tegenstanders (vers 8). Zijn ogen hebben door zijn diepe verdriet niet meer de scherpe blik op God (vgl. Ps 38:11). Hij heeft verdriet over zijn zonden. Hij is in zijn blik verouderd vanwege de tegenstanders die hem pijnlijk aan zijn zonden herinneren. Zijn geweten is hierdoor overweldigd. Hij is aan het einde met zichzelf gekomen. Dit is tegelijk het keerpunt, zoals uit de laatste verzen van deze psalm blijkt.

Ps 6:9-11 | David heeft zijn vertrouwen hervonden

9 Ga weg van mij, u allen die onrecht bedrijft,
want de HEERE heeft mijn luide geween gehoord.
10 De HEERE heeft mijn smeken gehoord,
de HEERE zal mijn gebed aannemen.
11 Al mijn vijanden worden zeer beschaamd en door schrik overmand;
zij deinzen terug, zij worden in een ogenblik beschaamd.

David is ervan overtuigd dat de HEERE – drie keer noemt hij Zijn Naam in de verzen 9-10 – zijn gebed van vers 5 heeft verhoord. Vanuit dit geloof spreekt hij tot zijn tegenstanders. De HEERE heeft op grond van genade het “luide geween” van David gehoord (vers 9b) en zijn gebed verhoord (vers 10b). Nu gaat Hij ingrijpen (vers 11).

Na zijn diepgaande belijdenis in de vorige verzen spreekt David in vers 9 tot “u allen die onrecht bedrijft”. Dit zijn de mensen die door God zijn gebruikt om hem te tuchtigen. Als God met Zijn tucht Zijn doel heeft bereikt, kan hij tegen hen zeggen dat ze hem met rust moeten laten. David zegt dat niet vanuit de hoogte, maar vanuit het bewustzijn dat de HEERE zijn “luide geween gehoord” heeft.

Het is te vergelijken met de vrijmoedigheid waarmee Petrus tegen de mannen van Israël zegt dat zij Christus verloochend hebben, terwijl hij dat eerder zelf heeft gedaan. Petrus heeft er echter bittere tranen van berouw over gehuild. Hij heeft op grond van zijn belijdenis vergeving ontvangen (1Jh 1:9). Daardoor kan hij dit zonder schroom en zonder aanmatiging zeggen. Dit geldt ook voor het gelovig overblijfsel van Israël. Nadat zij zich hebben bekeerd en zich hebben losgemaakt van de zonden van het volk, hebben zij vrijmoedigheid om het volk op hun zonden te wijzen.

Wij kunnen en moeten mensen op hun zonden wijzen, ook als het zonden zijn die wij zelf hebben gedaan. Wij wijzen mensen niet op hun zonden omdat wij beter zijn, maar omdat ze beleden en vergeven kunnen worden, zoals wij ze ook hebben beleden en ze ons vergeven zijn (vgl. Tt 3:3-6).

In vers 10 keert David tot zichzelf in. Hij weet dat de HEERE zijn “smeken gehoord” heeft. Hij heeft om genade en genezing gesmeekt (vers 3). Smeken is intens en oprecht bidden vanuit een smart die alleen door God weggenomen kan worden. Wie zo tot God gaat, kan vol vertrouwen zeggen: “De HEERE zal mijn gebed aannemen.”

De gevolgen van het geloofsvertrouwen dat David in de verhoring van zijn gebed en de vergeving door de HEERE heeft, zien we ook in de reactie van de vijanden (vers 11). Zij worden beschaamd. Ze meenden dat God tegen David was, maar Hij blijkt voor hem te zijn. Daardoor worden ze door schrik overmand. In plaats van hem opnieuw aan te vallen deinzen ze terug. Ze hebben niet langer met David te doen, maar de grote en geduchte God Die niet tegen, maar voor David is. In een ogenblik verandert hun vijandschap in schaamte.

Dit zal gebeuren met alle vijanden die Gods volk in de toekomst zullen aanvallen. Zij worden gebruikt om het afvallige volk te oordelen en het gelovig overblijfsel te louteren. Als God door die tucht Zijn doel met Zijn volk heeft bereikt, zullen alle vijandige volken beschaamd staan, want ze zien dat God niet tegen, maar voor Zijn volk is.

Ook in het leven van gelovigen kan het lijken alsof God tegen hen is. Hun vijanden spotten met hen. Maar er komt een tijd dat de rollen omgekeerd worden. Dan zullen de vervolgers beschaamd worden en de vervolgden zullen juichen. De verdrukkers zullen verdrukt worden, terwijl de verdrukten rust zullen hebben (2Th 1:6-7).

Psalm 7

Inleiding

In Psalm 7 ziet David, en met hem de Godvrezende Jood in de eindtijd, als alles gitzwart is vanwege de heerschappij van de antichrist, uit naar Gods oordeel over de goddelozen. Hij deelt in Gods gevoelens over het kwaad en verwacht dat dit oordeel zal komen. Wij, christenen, verwachten dit oordeel ook. We weten dat het rechtvaardig is en dat het komt.

Er is echter een verschil. De Godvrezende Jood kijkt uit naar het oordeel over de goddelozen omdat dit oordeel hem bevrijdt van zijn vijanden die hem onderdrukken. De christen of nieuwtestamentische gelovige lijdt ook door de goddeloosheid, maar verdraagt het lijden. Hij lijdt voor en met Christus om daarna samen met Hem verheerlijkt te worden. Hij kijkt niet uit naar Christus’ komst ten oordeel, maar naar Christus’ komst om hem op te nemen tot Zichzelf.

Ps 7:1 | Opschrift

1 Sjiggajon van David, dat hij voor de HEERE gezongen heeft, vanwege de woorden van Cusj, de Benjaminiet.

Psalm 7 is “van David”. De psalm wordt een “sjiggajon” genoemd. Het woord komt nog één keer voor, in Habakuk, maar dan in het meervoud, “sjigjonot” (Hk 3:1). Habakuk spreekt over “op sjigjonot”, waaruit we kunnen opmaken dat het om een muziekterm gaat. De term lijkt te wijzen op een lied dat gezongen wordt in grote opwinding, met snel wisselende emoties. Dat zien we in deze psalm.

Evenals in het opschrift van Psalm 3 vinden we in het opschrift van deze psalm de aanleiding ervan (Ps 3:1). David heeft dit lied “voor de HEERE gezongen …, vanwege de woorden van Cusj, de Benjaminiet”. Wie Cusj – betekent ‘zwart’ – is geweest, weten we niet. Omdat hij een Benjaminiet is, ligt het voor de hand hem met Saul te verbinden, die ook uit de stam van Benjamin is, misschien een familielid, maar in elk geval een geestverwant.

De woorden van Cusj, zo blijkt uit het lied, bevatten grove beschuldigingen die David diep hebben geraakt. Mogelijk heeft Cusj David bij Saul belasterd (1Sm 24:10). David zoekt in zijn nood zijn toevlucht bij de HEERE en brengt de last van zijn hart in een lied bij Hem. Hij spreekt zijn vertrouwen in het rechtvaardig handelen van God uit (vgl. 1Pt 2:23), waardoor hij de psalm kan afsluiten met het een loflied op Gods gerechtigheid (vers 18).

Ps 7:2-3 | Gebed om Gods ingrijpen

2 HEERE, mijn God, tot U neem ik de toevlucht,
verlos mij van al mijn vervolgers en red mij.
3 Anders verscheuren zij mijn ziel als een leeuw,
slepen zij mij weg, terwijl er niemand is die redt

De reactie van David op de lastertaal van Cusj is de enig juiste: hij neemt de toevlucht tot Hem Die hij “HEERE, mijn God” noemt (vers 2). Die God is zijn schuilplaats en bescherming. Bij Hem voelt hij zich geborgen. Dit doet hij telkens weer. Nooit klopt hij, als hij in nood is, tevergeefs aan bij God, Die trouw is.

Dit mogen wij ook doen. God brengt ons in situaties die ons ertoe brengen onze toevlucht bij Hem te zoeken. Wat is het een grote weldaad dat we tot God de toevlucht kunnen nemen en dat we Hem alles mogen vertellen wat ons bezighoudt.

David vraagt of God hem van al zijn vervolgers wil verlossen en hem wil redden. Zijn vervolgers willen hem grijpen en ombrengen. Daarom vraagt hij om verlossing van hen. Verlossing ziet meer op de omstandigheden die hem benauwen en waarvan hij bevrijd wordt door het oordeel over de vervolgers. Redding ziet meer op wat er met hem gebeurt als de verlossing komt: hij wordt uit de nood gered, doordat hij uit de beklemming wordt weggerukt en in veiligheid wordt gebracht.

De nood is groot. David vergelijkt zijn vervolgers met een leeuw (vers 3). De leeuw is een beeld van de satan, die erop uit is om de gelovigen te verslinden (1Pt 5:8). David erkent zijn onmacht tegenover zijn machtige vijanden die zijn ziel, zijn leven, willen verscheuren. Hij ziet het voor zich dat hij door hen genadeloos wordt weggesleept en dat er niemand is die het voor hem opneemt. Daarmee verklaart hij waarom hij zijn toevlucht tot zijn God neemt.

Ps 7:4-6 | Betuiging van onschuld

4 HEERE, mijn God, als ik dát gedaan heb,
als er onrecht aan mijn handen kleeft,
5 als ik iemand kwaad vergolden heb die vrede met mij had
– wie mij zonder reden benauwde, heb ik juist gered! –
6 dan mag de vijand mij vervolgen, achterhalen,
mijn leven op de grond vertrappen
en mijn eer in het stof doen wonen! \Sela\

In vers 2 heeft hij God als “HEERE, mijn God” aangesproken en dat doet hij in vers 4 nog een keer. Nu wil hij Gods aandacht op zijn onschuld richten. Er wordt veel lasterpraat over hem rondgestrooid. Nabal heeft hem ooit een ‘losgebroken slaaf’ genoemd (1Sm 25:10). Zulke totaal ongerechtvaardigde beschuldigingen zijn er meer geweest. Zo heeft Absalom gesuggereerd dat je niet bij David moet zijn om je recht te halen (2Sm 15:3). Dat heeft ook zijn verderfelijke werk in het denken van mensen gedaan.

Van alle aantijgingen is niets waar. David bepleit op indringende en overtuigende wijze dat hij onschuldig is. Hij noemt enkele dingen waaruit blijkt waarvan hij wordt beschuldigd (vers 5). Het eerste is dat er onrecht aan zijn handen zou kleven. Nu heeft hij inderdaad gezondigd. Hij heeft overspel gepleegd met Bathseba en hij heeft Uria laten vermoorden. Dat heeft echter hij beleden en hij ondergaat de straf die God eraan heeft verbonden. Daarom is er geen enkele grond voor een aanklacht, niet door kwaadsprekers en ook niet door het eigen geweten.

Een andere beschuldiging is dat hij aan iemand die in vrede met hem heeft geleefd, kwaad vergolden heeft (vgl. Ps 41:10; Jr 38:22). Maar het is juist andersom. Iemand die hem zonder reden het leven moeilijk heeft gemaakt, heeft hij uit de benauwdheid gered. Als er ook maar iets van de beschuldiging waar zou zijn, ja, laat God de vijand dan maar de vrije hand geven.

David zegt dat de vijand, ingeval hij schuldig zou zijn, met hem mag doen wat hij van plan is (vers 6). Laat hij hem maar met succes “vervolgen” en hem “achterhalen” en grijpen. Zijn leven mag hij “op de grond vertrappen”, dat wil zeggen dat hij hem op verachtelijke wijze mag doden (vgl. 2Kn 7:17). Hij mag ook zijn eer, dat is alles wat zijn leven waarde en betekenis heeft gegeven, in het stof doen wonen, dat wil zeggen dat hij hem ook na zijn dood met schande mag overladen.

David is hier ook een schaduwbeeld van het gelovig overblijfsel dat hun aandeel van de zonde van het volk Israël – de verwerping van Christus en het aannemen van de antichrist (Jh 5:43) – heeft beleden. Dat brengt het overblijfsel tot zelfonderzoek en de vraag aan God: “Doorgrond mij, o God, en ken mijn hart” (Ps 139:23a).

Ps 7:7-10 | Vraag om gerechtigheid

7 Sta op, HEERE, in Uw toorn,
verhef U tegen de verbolgenheid van wie mij benauwen,
ontwaak ter wille van mij;
U hebt het recht ingesteld.
8 De gemeenschap van volken zal U omringen,
neem dan weer plaats hoog boven hen.
9 De HEERE zal over de volken rechtspreken.
Doe mij recht, HEERE, want ik ben rechtvaardig
en oprechtheid is bij mij.
10 Laat er toch een einde komen aan de slechtheid van de goddelozen,
maar doe de rechtvaardige standhouden,
o rechtvaardige God, Die harten en nieren beproeft.

Omdat alle beschuldigingen vals zijn, vraagt David aan de HEERE om nú op te staan en voor hem op te komen (vers 7). Het is het beeld van een rechtszitting. De HEERE moet nu als de Opperrechter gaan staan. Laat Hij dat doen in Zijn toorn. David weet dat de HEERE toornig is over valse beschuldigingen. Laat Hij dat dan tonen door Zich in Zijn volle gestalte te verheffen tegen de verbolgenheid van wie hem benauwen.

Hij, David, is toch Zijn uitverkoren koning? Laat de HEERE Zich dan niet slapende houden, maar ter wille van hem ontwaken. Hij kan toch niet straffeloos op dit onrecht toezien? Hij heeft immers zelf “het recht ingesteld”! Dan moet Hij ten gunste van hem rechtspreken en handelen. Vandaar zijn vraag aan de HEERE, die hij in allerlei toonaarden herhaalt, om ‘op te staan’, Zich te ‘verheffen’ en te ‘ontwaken’.

David houdt God voor dat “de gemeenschap van volken” Hem zal “omringen” (vers 8). Daarmee zegt hij dat de volken bij zijn rechtszaak aanwezig zijn en dan zien hoe God rechtspreekt en handelt. Ze zullen zien dat de hoogste Rechter de aanklagers in het ongelijk stelt en David tevergeefs hebben aangeklaagd. Dan neemt Hij plaats “hoog boven hen” en zal de aanklagers schuldig verklaren. Zo zal de HEERE “over de volken rechtspreken” (vers 9). Het recht dat Hij heeft ingesteld, geldt immers ook voor de volken.

Nu gaat het erom dat God David recht doet. David vraagt daar vrijmoedig om omdat hij weet dat hij “rechtvaardig” is. Hij heeft niets gedaan tegen God en ook niet tegen mensen wat zijn vervolgers het recht geeft om zo op hem te jagen. Ook in zijn motieven is niets verkeerds aanwezig. Hij heeft zichzelf onderzocht, met als resultaat dat hij zonder enige aanmatiging kan zeggen dat “oprechtheid” bij hem is.

Op grond daarvan roept hij God op een einde te maken “aan de slechtheid van de goddelozen” (vers 10). Wat hemzelf, “de rechtvaardige”, betreft, doet hij een beroep op God om hem te laten standhouden. In zijn uitroep “o rechtvaardige God” klinkt iets van wanhoop door, maar tegelijk spreekt er volle overtuiging uit. God ís “de rechtvaardige Rechter” (2Tm 4:8), de rechtvaardige God, Die het verschil weet te maken tussen de goddelozen en de rechtvaardige.

Hij beproeft immers “harten en nieren”. Hart en nieren verwijzen naar het meest innerlijke van de mens (Jr 11:20; 17:10; 20:12). In geestelijke zin gaat het om de verborgen overleggingen van het hart en het geweten. God kent, zo zegt David, de diepste beweegredenen van zowel de goddelozen als de rechtvaardige.

Ps 7:11-14 | Gods is een rechtvaardige Rechter

11 Mijn schild is bij God,
Die de oprechten van hart verlost.
12 God is een rechtvaardige Rechter,
een God Die iedere dag toornt.
13 Als men zich niet bekeert,
dan zal Hij Zijn zwaard scherpen,
Zijn boog spannen, en aanleggen.
14 Hij heeft dodelijke wapens voor Zich gereedgemaakt,
Hij richt Zijn pijlen op de felle achtervolgers.

In deze verzen is David tot rust gekomen. Hij is in zijn geloof gegroeid en kan nu zonder een zweem van twijfel zeggen dat God het voor hem opneemt. Zijn “schild”, dat wil zeggen zijn bescherming, “is bij God” (vers 11). Daar is hij zeker van. God is de God “Die de oprechten van hart verlost”. En hij, David, is zo’n oprechte van hart. Daarom rekent hij erop dat God hem zal verlossen.

”God is een rechtvaardige Rechter” (vers 12), wat Hij elke dag laat zien en horen in de prediking van het evangelie. Zijn toorn ligt op ieder mens die de Zoon ongehoorzaam is (Jh 3:36). De toorn van God is openbaar voor ieder die het wil zien. Wie zijn ogen ervoor gesloten houdt, wie “zich niet bekeert” (vers 13), heeft het aan zichzelf te wijten als God Zijn toorn ook daadwerkelijk over hem uitstort.

God laat niet met Zich spotten. Hij scherpt Zijn zwaard om te oordelen. Ook spant Hij Zijn boog, legt aan en richt die op wie Zijn oordeel verdient. Daarbij is een vergissing uitgesloten, Hij treft alleen de goddelozen. Geen rechtvaardige wordt erdoor getroffen. Hij heeft Zijn zwaard en Zijn pijlen, Zijn “dodelijke wapens voor Zich gereedgemaakt” (vers 14; vgl. Js 13:5). Zijn pijlen richt Hij “op de felle achtervolgers” van de rechtvaardige.

Ps 7:15-17 | De antichrist

15 Zie, hij heeft weeën van onrecht
en is zwanger van kwaad,
hij zal leugen baren.
16 Hij heeft een kuil gedolven en die uitgegraven,
maar hij is gevallen in het graf [dat] hij [zelf] gemaakt heeft.
17 Zijn moeite zal op zijn [eigen] hoofd terugkeren,
zijn geweld op zijn [eigen] schedel neerdalen.

In deze verzen wordt over de goddeloze in het enkelvoud gesproken. Hier gaat het over de verpersoonlijking van het kwaad, over de mens van de zonde, de mens in wie de zonde in zijn volheid gestalte krijgt. Deze persoon herkennen we in de antichrist. Hij is vervuld van kwaad, er is geen spoortje goedheid in hem aanwezig. Het kwaad dat door hem wordt gedaan, komt in hem tot uiting zoals een vrouw die zwanger is, weeën krijgt en een kind baart (vers 15; vgl. Jb 15:35; Jk 1:14-15).

De antichrist is erop uit anderen in de strik van zijn leugen te vangen. Het wordt vergeleken met het delven van een kuil voor iemand om hem daarin te vangen (vers 16). Maar de kuil die hij heeft gegraven, wordt zijn eigen graf. Hij zal erin vallen en omkomen. Zo ontvangt hij vergelding voor het kwaad dat hij anderen heeft aangedaan. Voorbeelden hiervan zijn Saul en Haman, die allebei een beeld van de antichrist zijn. Saul wil David door de Filistijnen laten ombrengen en is zelf door hen omgekomen (1Sm 18:17; 31:1-6). Haman is opgehangen aan de galg die hij voor Mordechai heeft laten oprichten (Es 7:9-10).

In vers 17 geeft David met andere woorden dezelfde gedachte weer (vgl. Sp 26:27). De moeite die de antichrist anderen aandoet, “zal op zijn [eigen] hoofd terugkeren” (vgl. Ri 9:56-57). Het werkt als een boemerang. Dit geldt ook voor het geweld dat hij heeft gepleegd, want “zijn geweld” zal “op zijn [eigen] schedel neerdalen”. Hoe dat zal gebeuren, laat David aan God over (1Sm 26:10). We zien hier het beginsel van de regering van God: “Wat een mens zaait, dat zal hij ook oogsten” (Gl 6:7b).

Ps 7:18 | Loflied op Gods gerechtigheid

18 Ik zal de HEERE loven om Zijn gerechtigheid,
en voor de Naam van de HEERE, de Allerhoogste, psalmen zingen.

David is nu zover gegroeid in zijn vertrouwen op de HEERE, dat hij Hem “om Zijn gerechtigheid” looft. Zo begint het overblijfsel met lofzangen, voordat de vijand daadwerkelijk verdelgd is (vgl. 2Kr 20:21-24; Hd 16:25-26). Tijdens zijn gebed is hij steeds meer gegroeid in het besef dat God een rechtvaardige Rechter is. In Zijn gerechtigheid straft Hij de goddelozen en verlost en beschermt Hij de rechtvaardige. Zijn wanhoop is veranderd in vast vertrouwen, wat hem tot een loflied op Gods gerechtigheid brengt.

De hoop van de rechtvaardige is dat God uiteindelijk al het kwaad uit de schepping zal verwijderen. Dat zal Hij doen door Zijn Christus. Johannes getuigt daarvan als hij van de Heer Jezus zegt: “Zie, het Lam van God Dat de zonde van de wereld wegneemt” (Jh 1:29). In het vrederijk zal daar een begin mee worden gemaakt. Het volle resultaat zal worden gezien en genoten als er een nieuwe hemel en een nieuwe aarde is en de eeuwigheid is begonnen.

David zingt “voor de Naam van de HEERE, de Allerhoogste, psalmen”. Hier komt voor de eerste keer de naam “Allerhoogste” in Psalmen voor. Deze naam van God staat in het bijzonder in verband met het vrederijk. Dat kunnen we opmaken uit de eerste keer dat deze naam in de Bijbel voorkomt. Dat gebeurt in een geschiedenis die een beeld is van het vrederijk.

Het gaat om de ontmoeting die Abraham met Melchizedek heeft, nadat hij Lot heeft bevrijd en voordat hij de koning van Sodom ontmoet (Gn 14:17-22). Melchizedek wordt “een priester van God, de Allerhoogste” genoemd. Hij zegent Abraham vanwege “God, de Allerhoogste, Die hemel en aarde bezit” en looft “God de Allerhoogste”. Direct daarop, als Abraham de koning van Sodom ontmoet, die met hem wil onderhandelen, zweert Abraham “bij de HEERE, God, de Allerhoogste, Die hemel en aarde bezit”.

De naam “Allerhoogste” zegt dat God verheven is boven alle mensen en de hele schepping. Dat zal openlijk gezien worden in het vrederijk, wanneer Hij alles zal leggen onder de voeten van de Zoon des mensen. De Heer Jezus zal dan als de ware Melchizedek zegen over de aarde brengen. In de volgende psalm bezingt David die situatie.

Psalm 8

Inleiding

Psalm 8 is na Psalm 2 de tweede messiaanse psalm. Dat blijkt uit de aanhaling ervan in Hebreeën 2, waardoor duidelijk wordt dat deze psalm over de Heer Jezus gaat. Psalm 8 is de eerste lofzang in Psalmen. Deze psalm is de enige die alleen tot God is gericht. Dit is opmerkelijk omdat het hier gaat om de ware Mens, de Zoon des mensen, Die gekomen is om God te verheerlijken, maar dan alleen nadat Hij als de tarwekorrel in de aarde is gevallen en is gestorven (Jh 12:24).

Er is een overeenkomst en een verschil tussen Psalm 8 en Psalm 2. De overeenkomst is dat beide psalmen over de heerlijkheid van de Heer Jezus gaan. Het verschil is dat Psalm 2 over de Heer Jezus als Koning op Sion gaat, waar Hij als de Zoon van God, de Messias, over Israël regeert (Jh 1:50) en vandaaruit ook over de volken. Hij komt in de eerste plaats voor Israël als “Dienstknecht van [de] besnijdenis … ter wille van [de] waarheid van God, om de beloften van de vaderen te bevestigen” (Rm 15:8).

In Psalm 8 gaat het over de Heer Jezus als de Zoon des mensen Die over al het geschapene heerst. Hij heeft een Naam boven alle naam. Hij is niet in de hemel, maar boven de hemel. Hij gaat alles te boven. Daartoe moest Hij als de Zoon des mensen lijden en sterven en opstaan uit de doden. De aankondiging daarvan door de Heer Jezus Zelf vinden we drie keer in de evangeliën (Mk 8:31; 9:31; 10:33-34).

Psalm 8 is wat wel een ‘envelop-psalm’ wordt genoemd omdat hij met dezelfde zin begint en eindigt: “HEERE, onze Heere, hoe machtig is Uw Naam op de hele aarde” (Ps 8:2,10). Dat benadrukt het feit dat de verheerlijking van God zal plaatsvinden door de gestorven en weer opgestane Zoon des mensen. De Heer Jezus is als de tweede Mens en de laatste Adam gekomen om Gods doel met de schepping van de mens te verwerkelijken, namelijk de verheerlijking van God. Christus is de ware Adam.

Ps 8:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De Gittith’.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Dan volgt er een aanwijzing die nog niet eerder is voorgekomen: het is een psalm “op ‘De Gittith’”. Deze uitdrukking komt drie keer in Psalmen voor (Ps 8:1; 81:1; 84:1). De betekenis van dit woord hangt samen met een afleiding ervan, het Hebreeuwse woord gat, dat wijnpers betekent. Daardoor lijkt het erop dat het om een ‘wijnperslied’ gaat.

De wijnpers is een symbool van oordeel en van vreugde. We kunnen hierin in de eerste plaats een verwijzing zien naar het lijden van Christus Zelf. Hij heeft de drinkbeker van de wijn van Gods toorn gedronken voor ieder die in Hem gelooft. In de tweede plaats is het een profetische verwijzing naar het oordeel over de goddelozen. Wijn is behalve een beeld van de toorn een beeld van de vreugde die het resultaat is van verdrukking door het oordeel (Jr 48:33; Js 63:3; Op 14:20; 19:1-5,15).

Om de wijn te maken moeten de druiven geperst worden. Zo komen ook de vreugde en verheerlijking van God alleen tot stand door het lijden. Het zal een vreugde zijn, wanneer de goddelozen geoordeeld worden en de Messias over Israël en de hele aarde zal regeren.

Ps 8:2-3 | Hoe machtig is Gods Naam

2 HEERE, onze Heere, hoe machtig is Uw Naam op de hele aarde!
U Die Uw majesteit getoond hebt boven de hemel.
3 Uit de mond van kleine kinderen en zuigelingen
hebt U een sterk fundament gelegd, omwille van Uw tegenstanders,
om de vijand en wraakzuchtige te laten ophouden.

David spreekt tot de “HEERE, onze Heere” (vers 2). HEERE, Jahweh, is de naam van God in Zijn relatie met de mens en in het bijzonder met Zijn volk. Heere, Adonai, geeft Zijn soevereine heerschappij over al het geschapene aan. David, en in hem het gelovig overblijfsel, ziet de macht van Gods Naam “op de hele aarde”. De hele aarde is één grote openbaring van die Naam. Dit zal het geval zijn als de Heer Jezus de aarde door het oordeel heeft gereinigd en het vrederijk opricht.

Tegelijk beseft David dat de majesteit van God “boven de hemel” uitgaat. Zijn majesteit overstijgt al het geschapene, of het nu het zichtbare of het onzichtbare deel ervan is. David ziet alleen het geschapene en daarvan slechts een klein gedeelte, het deel dat hij met zijn ogen kan waarnemen. Door het geloof weet hij dat God Zijn majesteit overal toont, op talloos veel meer plaatsen dan hij om zich heen kan waarnemen, maar ook veel hoger dan de geschapen hemel. God gaat Zijn schepping onmeetbaar ver te boven.

Daar heeft de mens die los van God leeft geen oog voor omdat hij God niet erkent, hoewel God Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid in de schepping kenbaar maakt (Rm 1:19-20). Maar wat voor de wijzen en verstandigen van de wereld verborgen is, omdat hun ogen verblind zijn door “de god van deze eeuw”, de satan (2Ko 4:4), heeft God aan kleine kinderen geopenbaard (vers 3; Mt 11:25).

Wat van “de mond van kleine kinderen en zuigelingen” wordt gezegd, is van toepassing op het gelovig overblijfsel. Zij zijn als kleine kinderen en zuigelingen volkomen weerloos tegenover de tegenstanders, de vijanden en de wraakzuchtige mensen. Maar hun mond gaat open om God te prijzen. Dit toonbeeld van zwakheid en onverstand naar menselijke maatstaven is “een sterk fundament” dat God heeft gelegd om daarop Zijn eer en glorie te bouwen.

Als de Heer Jezus dit vers uit Psalm 8 aanhaalt, doet Hij dat uit de Septuaginta en zegt “hebt U Zich lof bereid” (Mt 21:16) in plaats van “hebt U een sterk fundament gelegd”. In de lof aan God – en aan de Heer Jezus – worden Zijn kracht en grootheid bezongen. Het is Gods methode om dat te doen door de mond van kinderen en zuigelingen, het zwakke, zodat door het zwakke het sterke beschaamd wordt (1Ko 1:27). David zegt tegen God dat Hij zo te werk gaat “omwille van Uw tegenstanders”. God snoert hiermee de mond van “vijand en wraakzuchtige”. Dit zijn vooral en in de eerste plaats de goddelozen van het volk en vervolgens ook de vijanden van buitenaf.

De Heer Jezus haalt dit vers aan om Zijn tegenstanders, de overpriesters en de schriftgeleerden, de mond te snoeren (Mt 21:15-16). Die dwazen openbaren hun weerstand tegen Hem door Hem op het ‘ongehoorde’ te wijzen dat kinderen Hem in de tempel loven met de woorden “hosanna voor de Zoon van David” (Mt 21:15; vgl. Ps 118:25-26). De Heer houdt hun vervolgens dit vers voor. Hij zegt daarbij verwijtend tegen hen of ze dat vers in Psalm 8 “nooit gelezen” hebben. Ze zullen het vaak genoeg hebben gelezen, maar altijd zonder de ware betekenis te begrijpen.

Iets niet begrijpen is niet erg. Iets niet willen begrijpen is echt erg (vgl. Js 6:9-10). Dat is het geval bij de overpriesters en de schriftgeleerden. Hun onwil maakt hen er blind voor dat dit vers aantoont dat de Heer Jezus de HEERE, Jahweh, Zelf is. De kinderen geven daaraan luidruchtig uiting.

Ps 8:4-9 | Wat is de sterveling?

4 Als ik Uw hemel zie, het werk van Uw vingers,
de maan en de sterren, die U [hun] plaats gegeven hebt,
5 wat is [dan] de sterveling, dat U aan hem denkt,
en de mensenzoon, dat U naar hem omziet?
6 Toch hebt U hem weinig minder gemaakt dan de engelen
en hem met eer en glorie gekroond.
7 U doet hem heersen over de werken van Uw handen,
U hebt alles onder zijn voeten gelegd:
8 schapen en runderen, die allemaal,
en ook de dieren van het veld,
9 de vogels in de lucht en de vissen in de zee,
al wat over de paden van de zeeën gaat.

Na de tegenstelling tussen kleine kinderen en zuigelingen enerzijds en de tegenstanders anderzijds volgen vanaf vers 4 nog meer tegenstellingen. In vers 4 spreekt David over het machtige hemelgewelf en in vers 5 over de geringheid van de sterveling. Hij spreekt over “Uw hemel”. Het is Góds hemel omdat Hij hem heeft gemaakt en er de Eigenaar van is. Hij ziet “het werk van Uw vingers, de maan en de sterren”. Dat er sprake is van Gods vingers wekt de gedachte dat Hij als een bekwaam kunstenaar aan het werk is geweest.

Hij heeft ook aan alle hemellichamen “hun plaats gegeven”. Alle hemellichamen bevinden zich niet toevallig op de plaats waar ze nu staan, maar hebben die plaats van God gekregen. Daarom is er harmonie in het heelal. Alles staat in de juiste verhouding tot elkaar. De hemellichamen zijn de stille getuigen van Gods majesteit, scheppingsmacht en onderhoudskracht, waardoor zij op hun plaats en in hun baan blijven. We hebben hier een van de vele aanwijzingen dat de evolutietheorie een leugentheorie is. God heeft alles zijn plaats aan de hemel gegeven, niet door ontwikkeling, maar door het werk van Zijn vingers. Het is geen proces, maar een daad.

Diep onder de indruk van het onmetelijke heelal met zijn ontelbare sterren spreekt David vol verbazing over het feit dat God aan die nietige “sterveling” (vers 5; vgl. Jb 35:5) denkt. Job stelt dezelfde vraag, maar dan als een aanklacht, vanuit het perspectief van het lijden dat God over hem brengt (Jb 7:17). ‘Sterveling’ is de vertaling van het Hebreeuwse woord enos, dat betekent zwakke, sterfelijke mens. Dat is de mens geworden na de zondeval. Enos staat dan ook voor de zondige mens. Dit is niet van toepassing op de Heer Jezus.

David verbaast zich er ook over dat God naar “het mensenkind” omziet. ‘Mensenkind’ is de vertaling van de Hebreeuwse woorden ben adam, die betekenen ‘zoon van Adam’. Dat legt er de nadruk op dat hij uit het stof van de aarde is gemaakt, en ook zonder de bijgedachte aan zonde. Wat maakt hem zo waardevol voor God dat Hij, de Schepper en Onderhouder van het heelal, hem niet vergeet, maar hem verzorgt en telkens Zijn gunst bewijst? De mens is in zijn sterfelijkheid en zwakheid immers een onbeduidend schepseltje te midden van Gods imponerende, overweldigende scheppingswerken (vgl. Ps 144:3).

Na zijn verbazing over de betekenis die de mens ondanks zijn geringheid voor God heeft, spreekt David over de relatie tussen de mens en de engelen (vers 6). In vergelijking met de engelen is de mens door God “een weinig minder gemaakt” dan zij. De mens is het hoofd van de schepping en God heeft alles aan hem onderworpen (Gn 1:26,28). Zodoende heeft God hem met eer en glorie gekroond.

Dit is verbazingwekkend. Als schepsel bezit de mens niet de kracht en beweeglijkheid van engelen. Hij is ook tot de aarde beperkt, terwijl de engelen in de hemel zijn en op aarde kunnen komen. Toch heeft God niet een engel als heerser van de schepping gesteld, maar die zwakke, begrensde mens.

Wat voor aantrekkelijks kan er in die nietige mens zijn dat God aan hem denkt? Het antwoord op die vraag is: Kijk naar de Heer Jezus, ‘de Mensenzoon’ – zo kan ‘mensenkind’ in vers 5 ook, en beter, vertaald worden –, Die nu in de heerlijkheid is, door God gekroond met heerlijkheid en eer. In Hem zien we hoe God echt over de mens denkt. Hij is de ware Zoon van Adam (Lk 3:23-24,38). In Hem zien we de heerlijkheid en eer van de mens.

Hij is de Zoon des mensen ofwel de Zoon van de mens en niet de Zoon der mensen ofwel Zoon van de mensen. Dit verschil is belangrijk. Hij is namelijk de Zoon van één mens, Maria, en niet de Zoon van twee mensen, Jozef en Maria. Wij mensen zijn allemaal geboren uit twee mensen, wij zijn allemaal “zonen van de mensen” (Ef 3:5), van een vader en een moeder. De Heer Jezus is door Zijn geboorte de Zoon van Maria in wie Hij verwekt is door de Heilige Geest (Lk 1:35).

Dat David door de Geest spreekt over Christus, zien we in Hebreeën 2 waar deze verzen van Psalm 8 worden aangehaald en verklaard. Vanwege het belang ervan citeren we het hele gedeelte:
“Want niet aan engelen heeft Hij onderworpen het toekomstige aardrijk waarover wij spreken, maar iemand heeft ergens betuigd en gezegd: ‘Wat is [de] mens dat U hem gedenkt, of [de] mensenzoon dat U acht op hem geeft? U hebt hem een weinig minder gemaakt dan [de] engelen; met heerlijkheid en eer hebt U hem gekroond <en hem gesteld over de werken van Uw handen>; alles hebt U onder zijn voeten onderworpen’. Want door <Hem> alles te onderwerpen heeft Hij niets overgelaten dat Hem niet onderworpen zou zijn. Maar nu zien wij nog niet alles aan Hem onderworpen; maar wij zien Jezus, Die een weinig minder dan [de] engelen gemaakt was vanwege het lijden van de dood met heerlijkheid en eer gekroond, opdat Hij door [de] genade van God voor alles [de] dood smaakte” (Hb 2:5-9).

Vers 7 van Psalm 8 gaat boven de eerste Adam uit over de laatste Adam (1Ko 15:45,47). “Alles hebt U onder Zijn voeten onderworpen”, duidt op de volkomen heerschappij van de Heer Jezus over de schepping, zoals het citaat in Hebreeën 2 duidelijk maakt. ‘Alles’ is ook echt alles en laat geen uitzondering toe. Het omvat alle dingen in de hemel en op de aarde, elk onderdeel van het geschapen universum. Waar we ook in het heelal kijken, er is niets te vinden dat Hem niet onderworpen is.

Van die algemene heerschappij is nu nog niets te zien. We zien veel ellende en verdriet. Dat komt omdat de mens door de zonde de heerschappij uit handen heeft gegeven en die heeft verloren. Die heerschappij ligt nu in handen van de satan (Lk 4:6), die sinds de zondeval “de god van deze eeuw” (2Ko 4:4) en “de overste van deze wereld” (Jh 12:31) is. De vloek ligt over de schepping. Vreedzame dieren zijn roofdieren geworden en de aardbodem is begonnen dorens en distels voort te brengen.

Dat zal niet altijd zo blijven. Om te zien hoe het zal worden, moeten we naar boven kijken. Daar zien we “Jezus” en wel “met heerlijkheid en eer gekroond”. God heeft Hem die plaats van eer gegeven als beloning voor Zijn werk op het kruis. Vanwege dit lijden van de dood is de Heer Jezus “een weinig [of: een korte tijd] minder dan [de] engelen gemaakt”. Hij, Die de Schepper van de engelen is en daardoor hun Meester, is, al is het voor een korte tijd, slechts drie dagen, toch gedurende die tijd minder dan de engelen geweest. Zijn vernedering kent geen grenzen en daarom Zijn verhoging ook niet. We zien nog niet alles aan Hem onderworpen, maar in het geloof zien we wel Hem aan Wie alles publiekelijk onderworpen zal zijn.

Het gaat de schrijver van de brief aan de Hebreeën erom de blik te richten naar boven, naar Hem. En Hem zien is ook Zijn werk zien dat Hij op aarde in opdracht van God heeft gedaan. Waar de eerste mens zo schromelijk en onherstelbaar heeft gefaald, is de tweede Mens gekomen om het volledige recht op de schepping te verwerven. Hij heeft dat recht verworven door God te verheerlijken op hetzelfde terrein waar de eerste mens heeft gefaald.

Alles wat “onder zijn voeten gelegd” is (vers 7), dat wil zeggen de voeten van de eerste mens, betreft vooral het dierenrijk (vers 8; vgl. Gn 1:26). Hij heerst over de tamme dieren, de “schapen en runderen, die allemaal”. Deze dieren dienen hem. Hij heerst ook over de wilde dieren, “de dieren van het veld”. Hij is in staat die te vangen en te temmen of onschadelijk te maken (vgl. Jk 3:7). Ook heerst hij over de dieren in het luchtruim, “de vogels in de lucht” (vers 9). Hetzelfde geldt voor de dieren in het water, “de vissen in de zee” (vgl. Gn 9:2). De vissen gaan “over de paden van de zeeën”. Het zijn geen menselijke paden. Toch weet de mens de vissen te vangen.

Dat alles onder de voeten van de mens is gelegd, wordt drie keer in het Nieuwe Testament op de Heer Jezus toegepast (Hb 2:8; 1Ko 15:27; Ef 1:22). Daar zien we ook dat er twee uitzonderingen zijn. De eerste uitzondering is God, want God heeft alles aan Hem onderworpen: “Wanneer Hij nu zegt dat alles [Hem] onderworpen is, is het duidelijk dat Hij wordt uitgezonderd Die Hem alles onderworpen heeft” (1Ko 15:27).

De tweede uitzondering is de gemeente, want zij is aan Christus verbonden als een lichaam aan een hoofd: “En Hij heeft alles aan Zijn voeten onderworpen en Hem als Hoofd over alles gegeven aan de gemeente, die Zijn lichaam is, de volheid van Hem Die alles in allen vervult” (Ef 1:22-23). Dat de Heer Jezus samen met Zijn gemeente over de schepping regeert, zien we in beeld in de heerschappij die Adam en Eva samen over de schepping krijgen (Gn 1:27-28).

Ps 8:10 | Hoe machtig is Gods Naam!

10 HEERE, onze Heere,
hoe machtig is Uw Naam op de hele aarde!

De psalm besluit in dit vers met dezelfde woorden als die waarmee de psalm in vers 2 begint. David heeft, wat hij in het openingsvers zegt, in de volgende verzen verklaard. Daardoor hebben wij begrepen waarom David daarmee begint en ons in zijn bewondering voor Gods Naam heeft betrokken. Dit zal in het vrederijk volledig vervuld worden.

Voor ons heeft het een nog diepere dimensie. Wij zien nog niet alles aan Hem onderworpen, maar we zien Hem aan Wie alles onderworpen zal zijn. Daarbij komt nog dat wij met Hem, de Mensenzoon, verbonden zijn en zullen delen in Zijn heerschappij in het vrederijk. Daarbij is Zijn heerschappij niet alleen over alles wat op de aarde is, maar ook over alles wat in de hemelen is (Ef 1:10). Voor ons is Zijn Naam nu al machtig in ons hart en leven, terwijl er uiterlijk nog niets van Zijn heerschappij zichtbaar is.

Psalm 9

Inleiding

We hebben in Psalm 9, die samen met Psalm 10 een eenheid vormt, te doen met een bijzondere stijlvorm in de poëzie van de Hebreeuwse Psalmen, het zogeheten acrostichon. Hierbij begint het eerste woord van elk vers, of groep van verzen, met een volgende letter van het Hebreeuwse alfabet, in het Hebreeuws alephbeet genoemd. De Psalmen die in de vorm van een acrostichon zijn geschreven, zijn: Psalmen 9-10; 25; 34; 37; 111; 112; 119; 145.

De eerste psalm is Psalm 9 waar Psalm 10 direct bij hoort omdat Psalm 10 de alfabetische reeks van Psalm 9 voortzet. Ook ontbreekt bij Psalm 10 een aanhef, wat ongebruikelijk is voor boek 1 van Psalmen (Psalmen 1-41). Dit betekent dat de aanhef van Psalm 9 geldt voor Psalmen 9-10 samen.

Echter, de alfabetische reeks van deze twee psalmen is niet dwingend, want enkele letters ontbreken, en wel één letter in Psalm 9 en zes letters in Psalm 10. Nadere overdenking hiervan laat zien dat de letters daar ontbreken waar de antichrist, de mens van de zonde, openbaar wordt. Zes is in de Bijbel het getal van de mens.

De psalm laat ons de regeringswegen van God in het leven van het verdrukte gelovig overblijfsel zien (Ps 10:18) in ‘tijden van benauwdheid’ (Ps 9:10; 10:1). Daarbij gaat het in Psalm 9 vooral om vijanden van buitenaf, en in Psalm 10 om vijanden van binnenuit. De weg van God als er vijanden zijn, is om eerst Hem lofprijzing te brengen (verzen 2-3; vgl. 2Kr 20:21). De strijd is immers van de HEERE, het is Zijn strijd.

Ps 9:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘Dood van de zoon'.

Zie voor “een psalm van David” bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De toevoeging dat hij is gedicht “op ‘Dood van de zoon’”, staat alleen in het opschrift van deze psalm. Er zijn meerdere verklaringen van deze uitdrukking gegeven, wat het moeilijk, zo niet onmogelijk, maakt de juiste verklaring te geven.

Er is wel een verklaring die ons aanspreekt. Die is dat met ‘Dood van de zoon’ de dood van “de mens van de zonde … de zoon van het verderf” (2Th 2:3) ofwel de antichrist wordt bedoeld. Deze persoon speelt in deze psalm en de volgende – en in tal van andere psalmen – de hoofdrol in het kwaad. Hij is de belichaming van de zonde, wat tot uitdrukking komt in de naam ‘de mens van de zonde’.

De gedachte aan zijn dood sluit ook goed aan op de vorige psalm, Psalm 8, waar het vrederijk wordt beschreven. De vestiging van het vrederijk betekent de dood van de antichrist, ‘de zoon van het verderf’. God bewijst dat Hij de rechtvaardige Rechter is door deze persoon te doden. Dit geeft de Godvrezende, die zeer van hem te lijden heeft gehad, de aanleiding tot een loflied, dat bij monde van David in deze psalm klinkt. De ‘Dood van de zoon’ is de melodie van deze psalm waardoor de woorden die worden gezongen, worden gedragen.

Ps 9:2-7 | Lof voor God, de rechtvaardige Rechter

2 Ik zal de HEERE loven met heel mijn hart,
ik zal al Uw wonderen vertellen.
3 In U zal ik mij verblijden en van vreugde opspringen,
ik zal voor Uw Naam psalmen zingen, o Allerhoogste!
4 Want mijn vijanden zijn teruggedeinsd,
zij zijn gestruikeld en van voor Uw aangezicht omgekomen.
5 Want U hebt mijn recht en mijn rechtszaak behartigd,
U hebt Zich gezet op de troon, o rechtvaardige Rechter.
6 U hebt de heidenvolken bestraft, de goddeloze omgebracht,
hun naam uitgewist, voor eeuwig en altijd.
7 O vijand, zijn de verwoestingen voor altijd voltooid?
Hebt u steden weggerukt?
Hun nagedachtenis is [met] hen vergaan!

Na een climax in Psalm 8 wordt de draad met Psalm 7 opgepakt. Psalm 7 eindigt met een loflied over en voor de HEERE, de Allerhoogste. Dat wordt hier herhaald in de verzen 2-3. David begint de psalm met het loven van de HEERE (vers 2). Dat doet hij met heel zijn hart. Er is niets anders in zijn hart dan een lofprijzing voor God.

Vervolgens zegt hij tegen God dat hij al Zijn wonderen zal vertellen. Wonderen zijn letterlijk ‘buitengewone dingen’, alle daden van God die opzien baren en ontzag inboezemen. Het is een begrip dat vaker in Psalmen wordt gebruikt om Gods werken, die talrijk zijn, te beschrijven. Het betreft hier vooral wonderen van bevrijding door het oordeel over de vijanden. Hij getuigt tegen anderen van wat God voor hem heeft gedaan. Zo geeft hij eerst aan God wat Hem toekomt. Daarna volgt het getuigenis naar buiten, opdat ook zij naar Hem zullen gaan vragen.

Meer nog dan over de wonderen van bevrijding, waarover hij vertelt, verheugt David zich in de Bevrijder (vers 3). Om Hem springt hij van vreugde op. Voor Zijn Naam zingt hij psalmen. De HEERE is de “Allerhoogste”. Hij is boven alles en iedereen verheven. Wie dat in het geloof beseft, kan zingen ondanks vijanden die hem omringen. Zoals eerder is opgemerkt, is de naam ‘Allerhoogste’ Gods naam in het vrederijk. David ziet hier als het ware het volle resultaat van de bevrijding.

In de verzen 4-5 spreekt David over de aanleiding van zijn vreugde. Beide verzen beginnen met het redengevende woord “want”. Het eerste “want” beschrijft wat er met de vijanden is gebeurd (vers 4). David heeft oog voor de opeenvolgende handelingen van God met zijn vijanden. Er zit een climax – voor de vijanden een anticlimax – in. Het gebeurt allemaal “voor Uw aangezicht”, dat wil zeggen dat het Zijn werk is.

In een levendige beschrijving wordt de nederlaag van de vijanden weergegeven, we zien het gebeuren:
1. God heeft er voor gezorgd dat zijn vijanden “zijn teruggedeinsd”.
2. Daarna zijn ze niet gevlucht en ontkomen, maar ze “zijn gestruikeld”.
3. Ten slotte zien we hun einde: ze zijn voor Gods aangezicht “omgekomen”.

Het tweede “want” maakt duidelijk dat de vijanden zijn omgekomen omdat God Davids recht en rechtszaak heeft behartigd (vers 5). God stelt door het ombrengen van de vijanden David in het gelijk. David heeft zijn vijanden verslagen, maar hij weet dat niet hij, maar God met zijn vijanden heeft afgerekend. God heeft hem daartoe in staat gesteld. Daarom komt Hem daarvoor alle eer toe.

David heeft God trouw gediend. Omdat Hij de “rechtvaardige Rechter” is, heeft Hij het voor David opgenomen. Hij neemt het altijd op voor hen die lijden vanwege hun trouw aan Hem. Dat is niet altijd direct te zien. Soms lijkt het zelfs wel of het tegendeel waar is, maar het zal zichtbaar worden als Hij op Zijn troon plaatsneemt.

Omdat God de rechtvaardige Rechter is, Die niet anders kan doen dan recht uitoefenen, bestraft Hij heidenvolken (vgl. Mt 25:31-33) en brengt Hij de goddeloze – enkelvoud, de antichrist – om (vers 6). De heidenvolken delen in het lot van de antichrist omdat ze hem nagevolgd zijn en hebben geholpen in het uitvoeren van zijn boosaardige plannen. Er blijft niets van hen over, de uitdelging is radicaal.

Zelfs hun naam – die van de heidenvolken en die van de antichrist – is uitgewist, niet voor een kortere of langere periode, maar “voor eeuwig en altijd”. Net als in vers 4 hebben we ook hier een climax voor het geloof die voor het ongeloof een anticlimax is: bestraffen, ombrengen en uitwissen.

Vers 6 begint met de letter gimel en vers 7 met de letter he. De letter daleth wordt overgeslagen. Dat heeft hier te maken met het noemen van “de goddeloze” in vers 6 en de “vijand” in vers 7. Met beide wordt de antichrist bedoeld die erop uit is Gods regeringswegen te verstoren.

In vers 7 zegt David uitdagend tegen de vijand, de antichrist, waar hij nu blijft met al zijn wapenfeiten waarop hij zich altijd heeft beroemd. Hij heeft niets anders dan verwoestingen aangericht en steden weggerukt en het leven voor talloze mensen onmogelijk gemaakt. Het getuigenis “vernieling en ellende is op hun wegen” (Rm 3:16) geldt in het bijzonder voor hem. Als hij wordt omgebracht, is er voor altijd een einde gekomen aan zijn verwoestingen evenals aan het wegrukken van steden. De nagedachtenis aan zijn verwoestingen is samen met zijn verwoestingen vergaan.

We kunnen dit toepassen op alles waarop de moderne mens zich beroemt. Hij spant zich in om de wereld leefbaarder te maken, dat wil zeggen naar zijn eigen hand te zetten, alleen voor eigen genot. Het effect van zijn pogingen is dat de wereld steeds onleefbaarder wordt. Het spoor van vernieling dat op zijn wegen is, wordt steeds dieper. Er blijft zelfs geen gedachtenis aan hem over, hoezeer mensen hem ook roemen en zijn naam ‘vereeuwigen’.

Een van de grootste symbolen van verheerlijking van de mens is de Hollywood Walk of Fame met namen van beroemdheden uit de amusementsindustrie die door talloze mensen worden bewonderd. Als God op de troon plaatsneemt, vaagt Hij al die namen en hun gedachtenis daaraan weg. Ze verdwijnen voor eeuwig en altijd. Er wordt nooit meer aan teruggedacht, laat staan naar terugverlangd.

Ps 9:8-13 | De HEERE is een veilige vesting

8 Maar de HEERE zetelt voor eeuwig,
Hij heeft Zijn troon gereedgemaakt voor het gericht.
9 Hij Zelf zal de wereld oordelen in gerechtigheid
en over de volken op billijke [wijze] rechtspreken.
10 De HEERE is een veilige vesting voor de verdrukte,
een veilige vesting in tijden van benauwdheid.
11 Wie Uw Naam kennen, zullen op U vertrouwen,
omdat U, HEERE, niet hebt verlaten wie U zoeken.
12 Zing psalmen voor de HEERE, Die te Sion woont,
verkondig onder de volken Zijn daden.
13 Want Hij eist vergelding voor vergoten bloed, Hij denkt daaraan,
Hij vergeet het hulpgeroep van de ellendigen niet.

Tegenover het tijdelijke en verwoestende van het werk van de antichrist, dat in de vorige verzen is beschreven, staat de eeuwige troon van de HEERE (vers 8). Op die troon zit Hij “voor eeuwig”. Er zal nooit een moment komen waarop een ander op die troon zal plaatsnemen, zoals dat bij tronen op aarde altijd het geval is. Zittend op Zijn troon zal Hij “de wereld oordelen in gerechtigheid en over de volken op billijke [wijze] rechtspreken” (vers 9).

David past de waarheid van de verzen 8-9 toe op de behoeftigen van Gods volk. Terwijl Gods troon voor de volken een oordeelstroon is, is God Zelf “een veilige vesting voor de verdrukte … in tijden van benauwdheid” (vers 10). In ‘de verdrukte’ zien we het gelovig overblijfsel, terwijl met de ‘tijden van benauwdheid’ de grote verdrukking wordt bedoeld.

God komt op voor de verdrukten, voor hen aan wie alle recht ontnomen is en die onrechtvaardig worden behandeld. Hij neemt hun rechtszaak op Zich. Hij is hun veiligheid en bescherming. Zij kennen Zijn Naam en weten dat Hij volkomen betrouwbaar is (vers 11). Dat hebben ze ervaren toen ze Hem hebben gezocht in tijden van benauwdheid. Toen heeft Hij hen niet verlaten.

Het is dan ook begrijpelijk dat David hen oproept “voor de HEERE, Die te Sion woont” psalmen te zingen en “onder de volken Zijn daden” te verkondigen (vers 12). Het woord “want” waarmee vers 13 begint, geeft aan dat de reden volgt voor de oproep van vers 12. God is de rechtvaardige Rechter. Ze mogen eraan denken en zich daardoor bemoedigd weten, dat Hij “vergelding … voor vergoten bloed” eist.

“Hij denkt daaraan” wil niet zeggen dat Hij Zich ineens herinnert dat er nog een vergelding moet plaatsvinden. Hij is “het hulpgeroep van de ellendigen” niet vergeten. Hij is nooit vergeten wat de Zijnen hebben geleden en door wie het lijden over de Zijnen is gebracht. Hun hulpgeroep is voor Hem nooit weggestorven ook al hebben vijanden de stem tot zwijgen gebracht. Dat Hij eraan denkt, wil zeggen dat Hij de tijd gekomen acht om handelend op te treden en te gaan vergelden.

Ps 9:14-15 | Gebed en belofte

14 Wees mij genadig, HEERE,
zie mijn ellende aan, [mij aangedaan] door wie mij haten,
U Die mij opheft uit de poorten van de dood.
15 Dan zal ik al Uw loffelijke daden vertellen in de poorten van de dochter van Sion,
mij verheugen in Uw heil.

David heeft in de vorige verzen in het geloof het resultaat van Gods uitoefening van recht ten gunste van hem bezongen. In vers 14 spreekt hij over de actuele omstandigheden. De vijanden zijn nog niet uitgeroeid. Ze maken hem het leven moeilijk. Hij smeekt om Gods genade, want hij is er ellendig aan toe. Die ellende wordt veroorzaakt door hen die hem haten en die hem blijven vervolgen. Hij voelt zich in “de poorten van de dood”, dat wil zeggen in de macht van de dood. In het geloof spreekt hij uit dat God hem daaruit “opheft”, hem daarvan bevrijdt.

De Heer Jezus spreekt over de “poorten van [de] hades” als een uitdrukking van de macht van de dood (Mt 16:18). Hij doet dat in het verband van de eerste mededeling aan mensen ooit over de gemeente, die Hij “Mijn gemeente” noemt, waarvan Hij zegt dat Hij die “zal … bouwen”. Dat bouwen is begonnen op de Pinksterdag met de uitstorting van de Heilige Geest (Hd 2:1-4) en gaat door tot de gemeente wordt opgenomen.

Tot de gemeente behoren allen die op grond van hun geloof in de Heer Jezus verzegeld zijn met de Heilige Geest van de belofte (Ef 1:13). Wie lid van de gemeente van God is, blijft dat, ook al is hij gestorven. De macht van de dood, ofwel de poorten van de hades, kunnen daar niets aan veranderen.

Voor David is zijn bevrijding uit de macht van de dood een van Gods talrijke “loffelijke daden”, daden die waard zijn om geloofd en geprezen te worden (vers 15). In het geloof in Gods bevrijding ‘uit de poorten van de dood’ spreekt hij erover dat hij zal zijn “in de poorten van de dochter van Sion”, dat is Jeruzalem zoals de stad in het vrederijk zal zijn.

God heeft dan Zijn voornemen met die stad vervuld. De poorten van de stad symboliseren de kracht van God. De stad is een monument van Gods kracht. God heeft door Zijn kracht de stad van al haar vijanden bevrijd, waardoor ze Zijn heil, of behoudenis, heeft gekregen. Ieder die in de stad woont, zal zich verheugen in wat God met de stad heeft gedaan. Hij is ten gunste van haar opgetreden.

Ps 9:16-19 | Oordeel over de heidenvolken

16 De heidenvolken zonken in het graf [dat] zij maakten;
hun voet raakte gevangen in het net dat zij heimelijk [spanden].
17 De HEERE is bekend geworden, Hij heeft recht gedaan.
De goddeloze raakt verstrikt in het werk van zijn [eigen] handen. \Higgajon, Sela\
18 De goddelozen keren terug, naar de hel toe,
alle heidenvolken, die God vergeten.
19 Want de arme wordt niet voor altijd vergeten,
de hoop van de ellendigen vergaat [niet] voor eeuwig.

Deze verzen geven een profetische beschrijving van het oordeel over de heidenvolken. Ze beschrijven gebeurtenissen die nog moeten plaatsvinden alsof ze al hebben plaatsgevonden. De heidenvolken hebben de stad met de grond gelijk willen maken, ze hebben van de stad een graf willen maken, gevuld met lijken van de inwoners (vers 16). Door de oordelen van de rechtvaardige Rechter zijn de rollen omgekeerd. De heidenvolken zijn omgekomen en gezonken in het graf dat zij voor Jeruzalem hebben gemaakt. In hun opmars naar Jeruzalem is hun voet gevangen geraakt in het net dat zij heimelijk voor Jeruzalem hadden gespannen.

Dat is gebeurd omdat de HEERE voor Zijn volk is opgekomen en Zich tegen hun vijanden heeft gekeerd. Hij is in oordeel tussenbeide gekomen en heeft Zich op die manier bekendgemaakt (vers 17). Hij wordt bekend door recht te doen. Als “de goddeloze” – enkelvoud, we kunnen aan de antichrist denken – verstrikt raakt in het werk van zijn eigen handen, blijkt daaruit dat God recht doet. De woorden “higgajon, sela” geven aan dat, terwijl de muziek zacht speelt (higgajon), even rustig moet worden nagedacht (sela) over Gods recht.

Na het nadenken over Gods recht herneemt David het woord over het lot van de goddelozen (vers 18). Hij voegt nog enkele ernstige woorden toe als waarschuwing voor de goddelozen. Alle heidenvolken keren terug naar hun plaats van herkomst. Ze komen uit het dodenrijk, de sheol – niet ‘de hel’ zoals de HSV hier ten onrechte vertaalt –, en keren daarheen terug. De sheol – in het Nieuwe Testament de hades genoemd – is de plaats waar de geesten van de gestorven ongelovigen zijn.

Dat ze naar het dodenrijk terugkeren, wil niet zeggen dat het dodenrijk in letterlijke zin hun plaats van herkomst is, maar dat de inhoud van hun leven daar zijn oorsprong heeft. Ze hebben niets anders dan haat tegen God en Zijn volk geopenbaard. Dat is wat het dodenrijk, waar de ongelovigen zich bevinden, kenmerkt. In hun leven hebben ze nooit in verbinding met God gestaan. Ze hebben Hem bewust vergeten, Hem uitgeschakeld in hun denken, Hem geen enkele inmenging in hun leven toegestaan. Zij zullen altijd door God vergeten worden.

Daartegenover wordt de arme niet voor altijd vergeten (vers 19). God denkt aan hem (vgl. vers 13). Daarom vergaat de hoop van de ellendige niet voor eeuwig. Geen arme en ellendige die zijn hoop op God vestigt, doet dat tevergeefs. God hoort en zal verhoren en uitredden.

Ps 9:20-21 | Roep tot God om op te staan

20 Sta op, HEERE, laat de sterveling zich niet sterk maken;
laat de heidenvolken voor Uw aangezicht geoordeeld worden.
21 HEERE, jaag hun vrees aan;
laat de heidenvolken weten [dat] zíj stervelingen zijn. \Sela\

In vers 20 doet David, en in hem het gelovig overblijfsel, een beroep op God om te voorkomen dat de sterveling – Hebreeuws enos, dat is de zwakke, sterfelijke mens – zich sterk maakt tegen de Godvrezende. De zo machtige antichrist, het beest uit de aarde (Op 13:11-18), die wordt gesteund door het beest uit de zee (Op 13:1-10), wordt hier aangeduid als enos, zwak en sterfelijk. Laat de HEERE daarom opstaan. Ook de heidenvolken bestaan uit niet anders dan zwakke, sterfelijke mensen.

Als de HEERE Zich in Zijn majesteit verheft, zal Zijn indrukwekkende gestalte hun vrees aanjagen (vers 21). Dan zullen ze verschrompelen en weten dat God de sterke God is en dat zijzelf niets anders dan “stervelingen” zijn, zwakke, sterfelijke mensen die niets tegen Hem vermogen.

Psalm 10

Inleiding

Psalm 10 gaat als acrostichon verder waar Psalm 9 eindigt. Psalm 9 eindigt met de letter kaph en Psalm 10 gaat in vers 1 verder met de letter lamed. Net als in Psalm 9, waar we lezen over de goddeloze (Ps 9:6), waarna een letter wordt overgeslagen, daleth, lezen we ook hier over de goddeloze en worden zes letters overgeslagen. Psalm 10 gaat pas in vers 12 verder met de volgende letter, de koph, en gaat daarna met het acrostichon verder.

De verzen 2-11 vormen geen deel van het acrostichon. Zoals gezegd, worden er zes letters overgeslagen. Het getal 6 is het getal van de mens; 666 is het getal van de mens van de zonde, de antichrist (Op 13:18). De antichrist is een persoon. Hij is de toekomstige, valse koning van Israël. Hij is goddeloos in die zin dat hij van zichzelf verklaart dat hij God is. Hij is geen atheïst, iemand die het bestaan van God loochent. Integendeel. Het woord anti betekent zowel in plaats van als tegen. De naam antichrist betekent in plaats van Christus en tegen Christus.

Hij is het meesterstuk van de satan door wie de satan de mens verleidt niet op God, maar op hem te vertrouwen. Dat lukt hem aanvankelijk ook. Hij weet door wonderen en tekenen van de leugen de massa van de ongelovige Joden te betoveren. Dit brengt grote beproevingen voor het gelovig overblijfsel met zich mee. Net als Kain Abel niet heeft kunnen verdragen, verdraagt de goddeloze de Godvrezende niet.

Psalm 10 schrijft over de moeite die de gelovige met Gods regeringswegen heeft als hij ziet dat het met de goddeloze ogenschijnlijk goed gaat (vgl. Ps 73:2-3,16-17). De vraag krijgt geen theologisch antwoord, maar wordt beantwoord door te wijzen naar Gods zorg voor de Zijnen (vers 14).

Ps 10:1 | Waarom komt God niet tussenbeide?

1 HEERE, waarom blijft U van verre staan?
[Waarom] verbergt U Zich in tijden van benauwdheid?

De psalm begint met een angstroep tot God. De psalmist is in nood, hij roept tot de HEERE. Waar is Hij, nu hij Hem zo nodig heeft? Hij is er wel, dat weet de psalmist, maar Hij is niet in zijn nabijheid, hij ervaart Zijn aanwezigheid niet. De HEERE staat van verre en maakt geen aanstalten hem te hulp te komen (vgl. Js 49:14).

Hij vraagt aan de HEERE waarom Hij Zich, juist als hij Hem zo nodig heeft, als hij “in tijden van benauwdheid” is, verbergt. In de volgende verzen beschrijft hij waarom hij in nood is. Daar beschrijft hij een meedogenloze vijand die hem onophoudelijk achtervolgt. Toch is die vijand niet zijn werkelijke nood; zijn grote nood is dat God Zich verbergt.

Ps 10:2-11 | Wat de goddeloze denkt, doet en zegt

2 Fel [en] hoogmoedig achtervolgt de goddeloze de ellendige.
Laat hen gegrepen worden in de listige plannen die zij bedacht hebben!
3 Want de goddeloze beroemt zich over zijn hartenwens;
hij zegent de hebzuchtige, hij lastert de HEERE.
4 De goddeloze, met zijn neus [trots] omhoog, onderzoekt niet.
Al zijn gedachten zijn: Er is geen God!
5 Zijn wegen bezorgen te allen tijde verdriet.
Uw oordelen gaan [hem te] hoog, [hij houdt ze] ver van zich;
al zijn tegenstanders blaast hij weg.
6 Hij zegt in zijn hart: Ik zal niet wankelen,
want van generatie op generatie zal [mij] geen onheil treffen.
7 Zijn mond is vol vervloeking, bedrog en list,
onder zijn tong is kwaad en onrecht.
8 Hij ligt in een hinderlaag in de dorpen,
op verborgen plaatsen doodt hij de onschuldige,
zijn ogen loeren op de arme.
9 Hij ligt in een hinderlaag op een verborgen plaats,
zoals een leeuw in zijn schuilplaats;
hij ligt in een hinderlaag om de ellendige te overvallen,
hij overvalt de ellendige als hij hem in zijn net trekt.
10 Hij duikt neer, hij bukt zich,
en de arme valt in zijn sterke [poten].
11 Hij zegt in zijn hart: God heeft het vergeten,
Hij heeft Zijn aangezicht verborgen,
Hij ziet het in eeuwigheid niet.

In deze verzen vertelt de psalmist waarom hij in vers 1 in zijn benauwdheid tot de HEERE roept. Hij worstelt met zijn geloof, zijn geloof is in conflict met wat hij ziet. In deze verzen geeft hij een uitvoerige beschrijving van de goddeloze in wie we weer duidelijk de antichrist herkennen. De antichrist is de goddeloze die met God geen rekening houdt. Hij leeft in pure hoogmoed in opstand tegen Hem.

De goddeloze toont zijn haat tegen God door “fel [en] hoogmoedig” de Godvrezende “ellendige” te achtervolgen (vers 2). ‘Fel’ wil zeggen vurig, erop gebrand zijn de Godvrezende om te brengen. Hij wordt daarbij geholpen door zijn volgelingen. Dat blijkt uit de tweede regel van vers 2. De psalmist roept tot God “hen” gegrepen te laten worden “in de listige plannen die zij bedacht hebben”. De volgelingen van de antichrist worden door dezelfde demonische geest bezield en bedenken dezelfde demonische plannen. Verderop, in de verzen 8-10, wordt de uitvoering van die listige plannen levendig beschreven.

Zijn moord- en roofzucht zijn “zijn hartenwens” (vers 3). Hij gedraagt zich alsof hij God is (2Th 2:4b). Zonder enige schaamte beroemt hij zich op zijn zonden. Hij feliciteert “de hebzuchtige”, dat is de mens die zich net zo gedraagt als hij. Daartegenover “lastert” hij “de HEERE”. Hij trekt zich niet alleen niets van God aan, maar keert zich bewust tegen Hem en spreekt bewust kwaad van Hem. In de ogen van mensen mag hij een goed regeerder zijn, iemand die zijn best doet het leven van mensen plezieriger te maken, maar het is allemaal schijn.

De goddeloze is zeer met zichzelf ingenomen. Hij steekt zijn neus trots omhoog en meent in zijn arrogantie dat enig onderzoek naar wat goed is, niet nodig is (vers 4). Hij bepaalt zelf wat goed is. Hij is zijn eigen norm. In zijn gedachten, “al zijn gedachten”, is voor God geen plaats. Hij lastert God en bant Hem uit zijn denken.

Omdat er in zijn gedachten geen ruimte is voor God, bezorgen zijn wegen “te allen tijde verdriet” (vers 5). Wie zonder God leeft, wie Hem niet betrekt bij zijn leven, kan slechts pijn en verdriet voor anderen veroorzaken. Er is geen gedachte aan het welzijn van anderen.

De goddeloze ontkent dat hij verantwoording schuldig is aan God. Daardoor heeft hij, zo beweert hij, een vrijbrief om zijn naaste in zijn schema in te passen. Als zijn naaste dat niet doet, zal hij hem verwijderen, zoals Kaïn met Abel heeft gedaan. Het oordeel van God staat ver boven hem, ver bij hem vandaan, en het interesseert hem ook helemaal niet. Hij schuift het van zich af (vgl. Am 6:3). “Zijn tegenstanders”, zij die het niet met hem eens zijn, “blaast hij weg”, die duldt hij niet in zijn nabijheid en ruimt ze uit de weg.

Er is niet de geringste bescheidenheid of onzekerheid bij hem over zijn daden. In zijn hart huist de grootste hoogmoedige zelfverzekerdheid dat hij niet zal wankelen (vers 6). Hij eigent zich in zijn hoogmoed hier een voorrecht toe dat God voor de rechtvaardige heeft bestemd (Ps 15:5; 16:8; 21:8; 112:6). Hij ziet zichzelf de generaties overleven en in voorspoed verder leven, onaantastbaar voor het ongeluk. ‘Ongeluk kan mij niet treffen’, zo denkt hij in zijn verwaandheid en hoogmoed.

De taal die zijn mond uitbraakt, geeft weer wat er in zijn hart en in zijn denken is (vers 7). Hij vloekt en bedriegt niet af en toe een keer en is niet af en toe een keer listig in zijn spreken, maar zijn mond is er vol van. Er is geen ruimte voor iets anders. Het kleinste beetje waarheid is hem vreemd. “Onder zijn tong”, die tevens zijn wapen is, zit “kwaad en onrecht“. Zijn woorden verhullen zijn werkelijke bedoelingen. Er is niets oprechts in hem.

In de verzen 8-10 beschrijft de psalmist de goddeloze als een leeuw die in een hinderlaag ligt om zijn prooi te overvallen en te verslinden. Zijn prooi wordt genoemd “de onschuldige”, “de arme” (vers 8), “de ellendige” [2x] (vers 9) en nog een keer “de arme” (vers 10). Zij zijn geen partij voor de machtige leeuw met “zijn sterke [poten]”. De goddeloze heeft het gemunt op hen die voor God rechtvaardig leven en daarom zijn haat over zich halen.

Omdat God niet direct ingrijpt, meent de goddeloze dat hij rustig door kan gaan met kwaad doen (vers 11; vgl. Pr 8:11). Hij ziet Gods geduld als onmacht. In zijn dwaasheid meent hij dat God vergeetachtig is en doet alsof het Hem niets interesseert, ja, dat Hij “tot in eeuwigheid” het kwaad niet ziet.

Ps 10:12-15 | Vraag om optreden van God

12 Sta op, HEERE God, hef Uw hand op,
vergeet de ellendigen niet.
13 Waarom lastert de goddeloze God?
[Waarom] zegt hij in zijn hart: U zult geen [rekenschap] eisen?
14 Ú ziet het [wél], want U aanschouwt de moeite en het verdriet,
opdat men het in Uw hand geeft;
op Ú verlaat de arme zich,
U bent geweest een Helper van de wees.
15 Breek de arm van de goddeloze en de kwaaddoener,
eis [rekenschap van hem] over zijn goddeloosheid, [tot] U er niets [meer] van vindt.

De vraag van vers 1 “HEERE, waarom?” gaat in vers 12 en vers 15 over in een dringende oproep om onmiddellijk in te grijpen. Tussen deze twee verzen in geeft de psalmist in de verzen 13-14 zijn overwegingen en zielenoefening door.

Hoewel het lijkt alsof de goddeloze gelijk heeft en God Zich van het kwaad niets aantrekt, doet de psalmist een beroep op de “HEERE God” (vers 12). Tot wie moet hij anders gaan? Er is immers niemand die met het kwaad op afdoende wijze kan handelen dan Hij, er is niemand anders die voor “de ellendigen” (hier meervoud!) kan opkomen. Hij is de Enige. Laat Hij toch opstaan en Zijn hand opheffen om de goddeloze neer te slaan. Dan zal duidelijk zijn dat Hij de ellendigen niet vergeet, wat nu zo lijkt te zijn.

De psalmist begrijpt er niets van dat God het toelaat dat de goddeloze Hem lastert (vers 13). Als Hij dan de ellendigen vergeet, dan kan Hij toch niet passief blijven bij het aanhoren van de lasteringen die de goddeloze over Hem uit? De goddeloze kan blijkbaar ongestraft in zijn hart zeggen dat God geen rekenschap zal eisen. Waarom grijpt God niet in?

Dan komt de psalmist ineens tot stilstand in de uitingen van zijn onbegrip voor Gods stilzwijgen (vers 14). Het is anders. God is niet afwezig en onbewogen, Hij heeft Zich ook niet verborgen. Zo heeft de ellendige het even ervaren vanwege de felle en hoogmoedige achtervolging door de goddeloze (vers 2). Maar ineens beseft hij dat God wel degelijk ziet wat de goddeloze de ellendige aandoet!

Nu dat tot hem doordringt, is het hem ook ineens duidelijk: God wil dat de ellendige “de moeite en het verdriet” die hem worden aangedaan, in Zijn hand geeft. Dit is een geweldig vertroostende en rustgevende ontdekking na alle vertwijfelde vragen. Altijd, vroeger en ook nu, is gebleken dat de arme zich op Hem verlaat, en dat Hij een Helper van de wees is. De wees is iemand die zonder enige natuurlijke steun in het leven staat, maar die op Gods hulp mag rekenen.

Nu het licht in zijn hart en denken is doorgebroken, vervolgt de ellendige zijn oproep aan God om tussenbeide te komen (vers 15). Hij bidt dat God de arm – een beeld van kracht – van de goddeloze en kwaaddoener zal breken, dat wil zeggen die krachteloos zal maken. Het is geen vertwijfeld, in wanhoop gebeden gebed, maar een gebed dat in overtuiging wordt gebeden.

De goddeloze kan wel in zijn hart zeggen dat God geen rekenschap eist (verzen 11,13), maar God zal zeker rekenschap van hem “over zijn goddeloosheid” eisen. God zal die goddeloosheid oordelen, zodat er niets meer van te vinden zal zijn en de ellendige er niet meer door geplaagd zal worden. Het oordeel over de goddeloosheid van de goddeloze betekent de definitieve bevrijding van de ellendige.

Ps 10:16-18 | De HEERE doet recht

16 De HEERE is Koning, eeuwig en altijd;
de heidenvolken zijn uit Zijn land verdwenen.
17 U hebt de wens van de zachtmoedigen gehoord, HEERE,
U zult hun hart versterken, Uw oor zal er acht op slaan
18 om de wees en de verdrukte recht te doen.
Dan zal een aardse sterveling voortaan geen geweld meer bedrijven.

Alle twijfel is verdwenen. De goddeloze wordt geoordeeld. Het vertrouwen in God is terug. De valse koning, de antichrist, is dood; lang leve de grote Koning, de HEERE! De psalmist zingt het uit dat de HEERE Koning is, eeuwig en altijd (vers 16). Dat geldt ten volle in het vrederijk. Dan zijn de heidenvolken uit Zijn land verdwenen. Alle kwaad is geoordeeld en de satan voor duizend jaar gebonden.

In die tijd zal blijken dat Hij de wens van de zachtmoedigen heeft gehoord (vers 17). Zij bezitten het land waaruit alle wettelozen zijn verwijderd (Mt 5:5; 13:41-42). Met dat vooruitzicht versterkt God het hart van de zachtmoedigen. Hij luistert naar hen als zij hun nood waarin ze nu nog zijn, aan Hem bekendmaken. Dat Zijn oor er acht op zal slaan, is een bemoedigende uitspraak waaruit blijkt dat Hij met de grootste aandacht op hun hulpgeroep let.

De HEERE zal de weerloze wees en de rechteloze verdrukte recht doen (vers 18). Hij zal het voor hen opnemen en hen de zegen doen beërven. Hij heeft het laatste woord en niet de “aardse sterveling” die nog zoveel geweld bedrijft. Dat de goddeloze als ‘aardse sterveling’ – enos, dat is de zwakke, sterfelijke mens – wordt aangeduid, maakt wel duidelijk van hoe ontzettend weinig betekenis hij is en dat de sfeer van zijn leven tot de aarde beperkt is.

In het boek Openbaring wordt keer op keer over zulke mensen gesproken als mensen “die op de aarde wonen” (Op 3:10; 6:10; 8:13; 11:10; 13:8,14; 14:6; 17:8). De goddeloze is een ‘aardling’, iemand die met hart en ziel aan de aarde kleeft en geen enkele verbinding met de hemel heeft. Na Gods ingrijpen is het over en uit met hem en zijn geweld.

Wat geldt voor de gelovige psalmist en het gelovig overblijfsel van Israël in de eindtijd en in het vrederijk, geldt voor het geloof ook nu. De gelovige mag weten dat de Heer regeert, ook al is dat nu nog niet openlijk te zien. Hij vergeet de Zijnen ook nu niet en is de Helper van de weerlozen die door het geloof met Hem verbonden zijn. Hoewel er nog geen uiterlijke vrede is, kan de gelovige in de wetenschap dat de Heer regeert, met de vrede van God in zijn hart op aarde zijn weg gaan.

Psalm 11

Inleiding

De historische achtergrond is niet bekend. Waarschijnlijk is het de tijd dat David vervolgd wordt door Saul (1Sm 26:3,20). De inhoud van de psalm toont aan dat David – ofwel het gelovig overblijfsel ofwel de gelovige – in grote nood is omdat goddelozen op hem jagen. In die nood wordt zijn vertrouwen op God op de proef gesteld door de raad die hem wordt gegeven om te vluchten. We zien hoe David op die raad reageert en vasthoudt aan zijn vertrouwen op God. Hij vertrouwt erop dat God uiteindelijk de goddelozen, die door Hem worden gehaat, zal vernietigen, en de rechtvaardigen, die Hij liefheeft, zal redden.

Profetisch zien we de tijd dat de antichrist aan de macht is gekomen (Psalm 10) en het gelovig overblijfsel van Israël vervolgt. Daardoor zijn zij genoodzaakt om uit Israël te vluchten (Mt 24:15-16). Dit gelovig overblijfsel zoekt hun toevlucht bij de HEERE (vers 1) en beschouwt deze vervolging als een beproeving (vers 5a) waarvan het einde zeker is (verzen 5b-7).

Ps 11:1-2 | De toevlucht is de HEERE

1 [Een psalm] van David, voor de koorleider.
Ik heb tot de HEERE de toevlucht genomen.
Hoe [kunt] u [dan] zeggen tegen mijn ziel:
Vlucht weg [naar] uw bergen, [als] een vogel!
2 Want zie, de goddelozen spannen de boog,
zij leggen hun pijlen op de pees
om in het donker te schieten op de oprechten van hart.

Voor “[een psalm] van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

David begint met het getuigen van eenvoudig vertrouwen op de HEERE als Degene tot Wie hij “de toevlucht genomen” heeft (vers 1b). Dit is de inleiding op en het uitgangspunt van deze psalm. Hij schuilt bij de HEERE. Hij geeft dit getuigenis als reactie op de raad die hij heeft gekregen om te vluchten naar de bergen.

Zijn getuigenis is tegelijk een verwijt aan de raadgever of raadgevers. “Zeggen tegen mijn ziel” (vgl. vers 5b) lijkt aan te geven dat er een krachtig beroep op hem wordt gedaan om hem ervan te overtuigen dat het veel beter is om te vluchten. Hij is, zo wordt hem indringend gezegd, niet meer dan een vogel waarop gejaagd wordt (1Sm 26:20) en die met zekerheid een keer gevangen zal worden als hij niet een goede schuilplaats vindt.

David wijst deze raad zonder aarzeling, bijna verontwaardigd, af. Hij vlucht niet naar de bergen, maar naar de HEERE (Ps 121:1-2). De veiligheid die de HEERE als toevlucht biedt, is immers vele malen beter dan de veiligheid die de bergen bieden. Bergen zijn vaak een goede schuilplaats in tijden van gevaar (vgl. Ri 6:2; 1Sm 13:6; 26:20). Omdat er wordt gesproken over “uw” bergen, ofwel ‘jullie’ bergen, – ‘uw’ is meervoud –, kunnen we veronderstellen dat het advies niet alleen aan David wordt gegeven, maar ook aan allen die bij hem zijn.

In vers 2 motiveren de raadgevers hun advies. De goddelozen zijn er namelijk op uit om “de oprechten van hart” te doden (vgl. Ps 10:8). Hun handelingen worden beeldend beschreven. Ze hebben hun pijlen op de pees gelegd, klaar om afgeschoten te worden. We kunnen hierbij denken aan lichamelijke vervolging, waardoor het overblijfsel zwaar te lijden zal hebben.

We kunnen ook aan een geestelijke activiteit denken: hun tong is gespannen als “de boog” en hun woorden zijn als “pijlen op de pees” (vgl. Ps 37:14). Het tijdstip om te handelen is met zorg uitgekozen. Ze handelen “in het donker”, op verraderlijke wijze. Zo fluisteren de goddelozen hun lasterlijke woorden in bedekte termen door. Ze strijden niet met open vizier. Dat is altijd het geval met kwaadsprekerij en laster. Het is indringend, er zijn veel luisterende oren, en toch is het moeilijk om te ontdekken waar het vandaan komt. De goddelozen zijn bedrieglijk en vol van kwaad.

Ps 11:3-4 | De troon van de HEERE

3 Voorzeker, de fundamenten worden omvergehaald!
Wat [kan] de rechtvaardige [dan] doen?
4 De HEERE is in Zijn heilig paleis,
de troon van de HEERE staat in de hemel;
Zijn ogen doorzien,
Zijn blikken beproeven de mensenkinderen.

“Voorzeker” is een krachtige uitdrukking, waarmee wordt gezegd dat het geen enkele twijfel lijdt. Het lijdt geen twijfel dat “de fundamenten worden omvergehaald” als de rechtmatige koning niet regeert, maar wordt vervolgd (vers 3). Onder de fundamenten kunnen we recht en gerechtigheid verstaan, de wetten die God heeft uitgevaardigd die het openbare leven in goede banen moeten leiden (vgl. Ps 82:5). Het zijn de fundamenten van de samenleving. Als die fundamenten worden aangetast, zal het huis van de samenleving uiteindelijk instorten en een puinhoop worden.

We zien dat vandaag in de samenleving om ons heen. Als er niet meer naar Gods rechten en wetten wordt geluisterd, als er geen rekening meer met Hem wordt gehouden, ontstaat de chaos waarin de samenleving zich nu bevindt. Wat moet de rechtvaardige doen als dat de situatie is? Kan hij wel wat doen? Kan hij iets ondernemen om het tij te keren. Nee en ja.

Nee, hij kan het ingestorte huis niet weer opbouwen. Ja, hij kan in geloof naar boven kijken, boven zijn raadgevers en vijanden uit, naar de HEERE (vers 4). Hij “is in Zijn heilig paleis” (vgl. Hk 2:20a), in de hemel, waar Zijn troon staat. In Jesaja zegt God: “De hemel is Mijn troon” (Js 66:1). Dat Hij in Zijn “heilig” paleis is, betekent dat Hij afgezonderd is van alle gewoel op aarde. Zijn “troon” houdt in dat Hij regeert en gezag heeft om te oordelen. Hij en Zijn troon zijn door niets aan het wankelen te brengen. Niets is in staat Zijn rust te verstoren of Zijn plannen met de wereld te dwarsbomen.

Op aarde kunnen de fundamenten omvergehaald worden, maar dat is onmogelijk bij “de stad die de fundamenten heeft, waarvan God Ontwerper en Bouwmeester is” (Hb 11:10). Naar die stad ziet de gelovige uit. Hij beseft dat de ware regering in de hemel zetelt, onaantastbaar voor alle gewoel op aarde. De regering over de aarde wordt vanaf de troon in de hemel uitgeoefend, al meent de mens dat hij zelf de touwtjes in handen heeft.

Hij Die in Zijn heilig paleis is en alles vanaf Zijn troon in de hemel bestuurt, gaat met volmaakte kennis van de mens in Zijn regering te werk. Hoewel het erop lijkt dat Hij niets doet, dat Hij afwezig is, ontgaat Hem niets. Hij is niet onverschillig over wat er op aarde gebeurt, maar volledig betrokken bij alles wat “de mensenkinderen”, rechtvaardigen en goddelozen, op aarde doen.

Zijn ogen nemen al het doen en laten van de mensen waar. Met “Zijn blikken” doorgrondt Hij alles, ook de diepst verborgen motieven, want “alle dingen zijn naakt en geopend” voor Hem (Hb 4:13). Niets is verborgen voor Hem “Die in het verborgen kijkt” (Mt 6:4,6,18). Zijn ogen zijn “als een vuurvlam” (Op 1:14). Hij kijkt dwars door ons heen.

Ps 11:5-7 | De HEERE is rechtvaardig

5 De HEERE beproeft de rechtvaardige,
maar Zijn ziel haat de goddeloze en wie geweld liefheeft.
6 Hij zal op de goddelozen valstrikken, vuur en zwavel doen regenen.
Een verschroeiende [storm]wind zal het deel van hun beker zijn.
7 Want de HEERE is rechtvaardig,
Hij heeft rechtvaardige daden lief.
De oprechten zullen Zijn aangezicht aanschouwen.

David laat zich niet leiden door de moeilijke omstandigheden en de goed of kwaad bedoelde menselijke raad, maar door de HEERE, van Wie hij weet dat Hij de rechtvaardige beproeft (vers 5). Hij is zelf zo’n rechtvaardige die beproefd wordt.

Het werkwoord ‘beproeven’ betekent het testen van metalen om het gehalte en de zuiverheid ervan te bepalen. Het proces van testen bewerkt ook louteren. Beproeven geeft de activiteit van de smid aan die bezig is met het keuren en zuiveren van goud of zilver (vgl. Jr 6:27-30; 9:7; Ml 3:2-4). De HEERE test de echtheid van het geloof, niet om de gelovige te doden, maar om het geloof er zuiverder door te maken, zodat het alleen op Hem gericht zal zijn.

Zo zal het gelovig overblijfsel tot inkeer komen in de tijd van de grote verdrukking. We zien een voorbeeld van het begin van het louteringsproces bij de broers van Jozef als zij tot inkeer komen in de gevangenis (Gn 42:15-22). Als dit proces door Jozef is afgerond, kan hij zich aan hen openbaren (Gn 45:1).

Zoals God weet wie rechtvaardig is en zo iemand beproeft, zo weet Hij ook wie goddeloos is. Zijn ziel, dat wil zeggen Zijn hele Wezen, alles wat in Hem is, haat de goddeloze (vgl. vers 2). Een bijzondere vorm van goddeloosheid is geweld, waarvan David hier en de gelovige in het algemeen het doelwit zijn (vgl. Op 13:7). Wie geweld liefheeft, wat blijkt uit het vervolgen van Gods volk, is een speciaal voorwerp van Gods haat. Haat is niet slechts een houding, maar houdt ook handelen in.

God brengt over de goddelozen het enige oordeel dat passend voor hen is (vers 6). Hij zal op hen “valstrikken … doen regenen”. Het woord ‘valstrikken’ wijst op alles wat iemand overkomt waardoor hij de heerschappij over zijn leven kwijt is en een gevangene van iemand of iets is geworden. God zal de goddeloze grijpen zoals een jager een wild dier onschadelijk maakt door het in een valstrik te laten lopen.

Dat de valstrikken als een regen over hen komen, geeft aan dat de middelen waardoor ze in hun handelingen worden verstrikt overvloedig zijn. Het is onmogelijk eraan te ontsnappen. Profetisch gaat het hier over het oordeel door middel van de Assyriër, de koning van het noorden, over het afvallige Israël onder de antichrist, de goddeloze bij uitstek.

God brengt hetzelfde oordeel over de antichrist en zijn goddeloze aanhang dat Hij ook over Sodom en Gomorra heeft gebracht (Gn 19:24; vgl. Op 9:17-18). Sodom en Gomorra illustreren de grootst mogelijke goddeloosheid. Het oordeel over hen illustreert de manier waarop God alle toekomstige goddeloosheid zal straffen (vgl. Dt 29:22-23; Op 14:10). Zoals Sodom en Gomorra zijn verwoest, zo zullen alle goddelozen worden omgebracht.

De verschroeiende stormwind is verwoestend. De schoonheid van de vegetatie verandert direct in verdorde planten (Gn 41:6; Js 21:1; 40:7-8; Jr 4:11-13). De goddelozen zullen zijn zoals de bloemen van het veld die er vandaag zijn en morgen zijn verdwenen. Dit “zal het deel van hun beker zijn”. Hiermee wordt de beker van de toorn van God bedoeld die zij zullen moeten drinken (Ps 75:9; Js 51:17; Ez 23:31-33; Mt 26:39).

De HEERE handelt zo met de goddelozen, “want” Hij “is rechtvaardig” (vers 7). Dat zullen de goddelozen ervaren als Hij hen oordeelt. De rechtvaardigen ervaren dat door Zijn waardering voor hun “rechtvaardige daden”. Hij heeft hun daden lief. Dit staat tegenover Zijn haat die Hij heeft voor de goddeloze en wie geweld liefheeft.

De oprechten worden niet van voor Zijn aangezicht weggedaan, wat wel met de goddelozen gebeurt. Zij zullen integendeel “Zijn aangezicht aanschouwen” dat vol liefde naar hen kijkt. Hij kent de gevaren te midden waarvan zij zich bevinden en is daarin bij hen. In de moeilijkheden Hem zien is een grote vertroosting en versterking van het geloof. Zijn aangezicht aanschouwen wil zeggen genieten van gemeenschap met Hem, nu al en straks in de toekomende wereld (vgl. Mt 5:8).

Dit is het antwoord van David op de raad die hem in vers 1 is gegeven dat hij voor het gevaar zou moeten vluchten. God is zijn Verdediger en hij vertrouwt vast op Zijn bescherming. De goddelozen hebben voor alles te vrezen, de rechtvaardige heeft voor niets te vrezen. De goddelozen zijn nooit veilig, de rechtvaardigen zijn altijd veilig. De rechtvaardigen of Godvrezenden in Ezechiël 9 krijgen een teken op het voorhoofd (Ez 9:4). De rechtvaardigen of Godvrezenden in Openbaring 9 krijgen het zegel van God aan hun voorhoofd (Op 9:4).

Psalm 12

Inleiding

Psalm 12 kunnen we wat betreft de inhoud een vervolg op Psalm 11 noemen. In Psalm 11 zijn – door de komst van de antichrist – de fundamenten omvergehaald (Ps 11:3). In Psalm 12 zijn – door de vervolging door de antichrist tijdens de grote verdrukking – de getrouwen verdwenen (Ps 12:2).

In beide psalmen zoekt de gelovige zijn hulp bij God. In Psalm 11 vertrouwt de gelovige op de regering van God, dat Hij alles bestuurt vanaf Zijn hemelse troon (Ps 11:4). In Psalm 12 vertrouwt de gelovige op de woorden van God, dat Hij alles waarmaakt wat Hij zegt (Ps 12:7).

In Psalm 11 heeft de gelovige te maken met de valse daden van de goddeloze en in Psalm 12 met de valse, onbetrouwbare woorden van de goddeloze. In Psalm 11 stelt de gelovige zijn vertrouwen (algemeen) op de HEERE, de trouwe God, en in Psalm 12 (specifiek) op het betrouwbare Woord van God.

De indeling van de psalm is eenvoudig. Hij bestaat uit twee delen:
1. De verzen 2-5 gaan over de onbetrouwbaarheid van de woorden van de goddelozen.
2. De verzen 6-9 gaan over de betrouwbaarheid van de woorden van God en het Woord van God.

Ps 12:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De achtste’.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “op ‘De achtste’” zie bij Psalm 6:1.

Ps 12:2 | Weinig trouwe mensen

2 Breng verlossing, HEERE, want goedertieren mensen zijn er niet [meer],
onder de mensenkinderen zijn er [nog maar] weinig trouw*.

*Het is beter om het woord “trouw” te vertalen met “getrouwen”, of “trouwe mensen”. Dit is niet alleen taalkundig beter, maar ook gezien de inhoudelijke parallel van de twee regels van dit vers.

David begint de psalm direct met een roep om hulp. Hij roept tot God of Hij “verlossing” wil brengen. Hij voelt zich helemaal alleen. Er is geen goedertieren mens meer te vinden (vgl. Mi 7:2a; Hs 4:1). Niemand wil hem goedertierenheid bewijzen, en wie het zouden kunnen doen – want ze zijn er wel (vgl. 1Kn 19:18) –, kan hij niet bereiken. Daarom is zijn God zijn enige toevlucht.

In Psalm 10 en Psalm 11 worden gelovigen heimelijk gedood (Ps 10:8-10; Ps 11:2), in Psalm 12 gebeurt het openlijk. Daardoor voelt David – hij is een type van het gelovig overblijfsel – zich eenzaam, net als later Elia (1Kn 19:10b,14b). Het is alsof hij alleen is overgebleven (vgl. Mt 24:22). Psalm 12 is een verdieping en verergering van de toestand van Psalm 10 en Psalm 11. Anders dan Elia geeft David niet op, maar zoekt zijn toevlucht bij de HEERE!

Ook zijn er “onder de mensenkinderen … [nog maar] weinig trouw” aan de HEERE en Zijn Woord. Als de goedertieren mensen verdwijnen, verdwijnen daarmee ook de trouwe mensen. Goedertierenheid en trouw horen bij elkaar. Het zijn twee van Gods vele indrukwekkende eigenschappen (Ps 117:2). “Goedertierenheid” is goedheid die aan een ander wordt betoond en alle vormen van zelfzucht en haat buitensluit. “Trouw”, of waarachtigheid, is betrouwbaar zijn, van iemand op aan kunnen; het sluit alle huichelarij buiten.

Dit vers kunnen we toepassen op de antichristelijke tijd, de tijd van de grote afval, de afval van het geloof. In deze tijd leven wij. Het wachten is nog op de openbaring van de mens van de zonde. Dat zal gebeuren als de gemeente is opgenomen (2Th 2:1-3). De geest van de antichrist is wel al aanwezig en is druk bezig met zijn verderfelijke werk van het ondermijnen van het geloof van velen (1Jh 4:1).

Ps 12:3-5 | De woorden van mensen

3 Valse [dingen] spreekt men tot elkaar,
[met] vleiende lippen; dubbelhartig spreekt men.
4 Laat de HEERE alle vleiende lippen afsnijden
[en] de tong vol grootspraak.
5 Zij zeggen: Met onze tong zullen wij de overhand hebben!
Onze lippen zijn van ons! Wie is heer over ons?

De goddelozen zijn God met hun tong ongehoorzaam (vgl. Js 57:4a). Zij vervalsen en verdraaien de waarheid (vers 3). Ze zijn uit op macht en willen die aan zich trekken door vleierij, dat is het overladen van anderen met onoprechte, doortrapte complimenten. Alles mag worden gezegd, het doel heiligt de middelen. Hun lippen druipen van huichelarij (Sp 26:24-25). De bron van hun valse woorden is hun hart, want dat is “dubbelhartig”, letterlijk ‘hart en hart’. Hun hart is anders dan de indruk die ze door hun woorden geven. Ze bedoelen iets heel anders. Wat hier wordt gezegd, zien we bij Absalom (2Sm 15:1-6).

David roept tot de HEERE en spreekt een vloekwens uit om een einde aan deze vreselijke huichelarij te maken (vers 4). Hij wil dat hun lippen tot zwijgen worden gebracht en wel op een radicale manier: door die vleiende lippen af te snijden, waardoor ze nooit meer gebruikt kunnen worden. Hetzelfde geldt voor hun “tong vol grootspraak” (vgl. Dn 7:8; Op 13:5). “De tong vol grootspraak” is ten diepste de tong van de antichrist (Dn 11:36a). Hun tong, waarover brallende taal naar buiten rolt, moet tot zwijgen worden gebracht en nooit meer gebruikt kunnen worden.

Dat de tong een krachtig middel is om mensen aan zich te onderwerpen (vers 5), leert de geschiedenis. Velen hebben zich laten misleiden door de brallende, maar ook wel zachte, paaiende taal van machtswellustelingen. De mooiklinkende beloften om het leven beter te maken hebben mensen in hun ban gebracht. Dat daarbij God en Zijn gezag worden verworpen, juichen ze toe. Al die dwingelandij van de Bijbel, die moeten ze kwijt.

Vrijheid van meningsuiting is het hoogste goed. Je moet alles en iedereen kunnen bespotten en belachelijk kunnen maken. God en Christus moeten het daarbij natuurlijk in het bijzonder ontgelden. De smerigste, vuilste tekeningen en de meest liederlijke teksten moeten gepubliceerd kunnen worden. “Onze lippen zijn van ons! Wie is heer over ons?” De mens maakt zelf wel uit wat hij wel of niet zegt. De schildering van de goddelozen bereikt hier een dieptepunt en moet God als het ware ertoe bewegen nu in te grijpen.

Dat woorden niet onschadelijk of waardevrij zijn, leert de Heer Jezus ons. Hij zegt: “Ik zeg u echter, dat van elk zinloos woord dat de mensen zullen spreken, zij rekenschap zullen geven in [de] dag van [het] oordeel. Want op grond van uw woorden zult u gerechtvaardigd en op grond van uw woorden zult u veroordeeld worden” (Mt 12:36-37).

Ps 12:6-7 | De woorden van de HEERE

6 Om de verwoesting van de ellendigen en het gekerm van de armen
zal Ik nu opstaan, zegt de HEERE;
Ik zal in veiligheid brengen wie hij weg wil blazen.
7 De woorden van de HEERE zijn reine woorden,
[als] zilver gelouterd in een aarden smeltkroes,
gezuiverd zevenmaal.

De stortvloed van goddeloze woorden wordt nu afgesneden en tot zwijgen gebracht door het plotselinge optreden van de HEERE. Hij gaat spreken. Hij reageert op “de verwoesting van de ellendigen en het gekerm van de armen” (vers 6). Hij hoort hun roepen (vgl. Ex 2:24) en staat op. Als Hij opstaat en Zich verhoogt en Zich verheft (Js 33:10), is dat om het kwaad te oordelen en Zijn volk te bevrijden. De goddelozen worden vernederd en weggeblazen en Zijn volk brengt Hij in veiligheid.

De zekerheid van de Godvrezende dat God tussenbeide zal komen, ligt in “de woorden van de HEERE” (vers 7). Hij heeft beloofd dat Hij voor de Zijnen opkomt, en wat Hij zegt, doet Hij ook. Zijn woorden zijn beloften, je kunt erop vertrouwen. Het Oude Testament is vol met beloften die in Christus “ja” en door Hem “amen” zijn (2Ko 1:20). Hier treedt Hij op door te spreken (vgl. Ps 2:5). Daarmee verschrikt Hij de goddelozen.

Als we wijs zijn, zullen we daaraan vasthouden, wat er ook mag gebeuren. Het Woord van God, wat Hij zegt, is het onwankelbare fundament van ons vertrouwen (vgl. Mt 7:24). Het kan gebeuren dat we in omstandigheden komen waardoor ons geloof op de proef wordt gesteld. God gebruikt die omstandigheden om ons te bevrijden van vertrouwen op onszelf. Daarvoor in de plaats wil Hij ons leren steunen op elk woord dat uit Zijn mond komt. Daardoor zullen we zeker leven (Mt 4:4).

Gods woorden “zijn reine woorden”. Ze zijn zonder enige bijbedoeling, volkomen zuiver, zonder enige vermenging, waarachtig en betrouwbaar. De woorden van God zijn net zo zuiver als zilver dat “zevenmaal”, dat wil zeggen volmaakt, “gezuiverd” is. Elke valsheid of huichelachtigheid ontbreekt. Het zijn woorden zonder het bedrog, de vleierij en de dubbelhartigheid waarvan de woorden van de goddelozen doordrenkt zijn. Daarover heeft David in de verzen 3-5 gesproken. De woorden van God vormen daarmee het grootst denkbare contrast.

De woorden van de HEERE zijn gelouterd “in een aarden smeltkroes”. De loutering is niet om het zuiverder te maken, maar om aan te tonen dat het volmaakt zuiver is. Er is en wordt geprobeerd het Woord van God uit te roeien door Bijbels te verbranden. Het Woord heeft standgehouden. Er is en wordt geprobeerd het Woord van God ongeloofwaardig te maken door bijbelkritiek. Het Woord heeft de onzinnigheid van de kritiek aangetoond en bewezen tegen alle kritiek bestand te zijn. Filosofie en wetenschap hebben geprobeerd aan te tonen dat Gods Woord niet de waarheid is, bijvoorbeeld door zogenaamd te bewijzen dat de wereld door evolutie is ontstaan. Gods Woord zet hen in hun hemd, want de mens zonder God is een blinde die ook nog eens in het duister rondstapt en rondtast.

Het Woord is in elke denkbare ‘aarden smeltkroes’ geweest en is er telkens even zuiver uitgekomen als het erin is gegaan. De gelovige heeft het ervaren als een volkomen betrouwbaar Woord. In de hitte van de beproeving en de aanvechtingen die daarmee gepaard kunnen gaan, is duidelijk bewezen dat geen enkele lering van de Schrift en geen enkele belofte ook maar iets te lijden heeft gehad door de beproeving en de aanvechting.

Ps 12:8-9 | Bescherming tegen de goddelozen

8 Ú, HEERE, zult hen bewaren,
U zult hen beschermen tegen dit geslacht, voor eeuwig.
9 Overal draven goddelozen rond,
wanneer de gemeensten onder de mensenkinderen verhoogd worden.

In antwoord op de zekerheid van de woorden van God eindigt David zijn roep om verlossing van vers 2 met de zekerheid van de bewaring door God (vers 8). Zoals hij eerder zijn vertrouwen heeft gesteld op God (Ps 11:1), stelt hij nu zijn vertrouwen op Zijn Woord. Hij zegt dat niet alleen met betrekking tot zichzelf, maar ziet de waarheid hiervan voor “hen”, dat zijn alle Godvrezenden. Ongeacht de omstandigheden van het leven zijn de kinderen van God zeker van de speciale bescherming van hun Vader in de hemel.

De goddelozen kunnen de wereld op zijn kop zetten, maar God beschermt de Zijnen “tegen dit geslacht”. Hier zijn de goddelozen nog niet uitgeroeid, zij zijn nog steeds bezig, maar de rechtvaardigen hebben geleerd om hun vertrouwen op God (Psalm 11) en op Zijn woorden (Psalm 12) te stellen (Hd 20:32). “Dit geslacht” zijn de tijdgenoten van David, maar het heeft ook de betekenis van een “ongelovig en verdraaid geslacht” of een “boos en overspelig geslacht” dat er de eeuwen door is (Sp 30:11-14; Mt 17:17; 12:39). Gods bewaring en bescherming gelden niet af en toe of voor een bepaalde periode, maar zijn “voor eeuwig” (vgl. Jh 17:12).

Gods bescherming is een werkelijkheid, ook al draven de goddelozen rond om de Godvrezenden uit te roeien (vers 9). Ze draven rond alsof ze overal heer en meester zijn. Terwijl er “onder de mensenkinderen” slechts weinig trouwe mensen zijn (vers 2), zijn er “onder de mensenkinderen” heel wat die door de goddelozen “verhoogd worden”. De laagste en meest waardeloze mensen onder de goddelozen hebben met vleitaal en hun ellebogen een machtspositie veroverd, waarbij ze ook over lijken zijn gegaan.

We herkennen hen in politici die met zalvende stem zeggen dat het een weldaad is om kinderen in de moederschoot te vermoorden en aan ouderen de mogelijkheid te geven zelfmoord te plegen. Deze politici zijn door het volk gekozen en hebben het mandaat van allen die op hen hebben gestemd. Zij worden op het schild gehesen om deze mooi verpakte, liederlijke zaken aan het hele volk op te leggen.

Het is werkelijk een psalm die “op ‘De achtste’” (vers 1), dat wil zeggen met een lage stem, moet worden gezongen. De ontwikkelingen die David heeft beschreven, geven de ‘koorleden’, die zich hierin herkennen, daartoe alle aanleiding.

Psalm 13

Inleiding

In Psalm 11 en Psalm 12 heeft de psalmist te midden van zware verdrukking zijn vertrouwen op God en Zijn woorden gesteld. Nu de verdrukking lang begint te duren begint er toch twijfel in zijn hart te knagen. Psalm 13 laat ons de innerlijke worsteling van het gelovig overblijfsel zien als de verdrukking in hun beleving (te) lang duurt. Vier keer horen we de vertwijfelde uitroep: Hoelang? Het is te vergelijken met de twijfel van Johannes de doper in de gevangenis (Mt 11:2-3), en de twijfel van Elia als Izebel dreigt hem te doden (1Kn 19:1-4). Zo zal het gelovig overblijfsel in de grote verdrukking worstelen met het uitblijven van Gods ingrijpen.

Toch is het resultaat van deze worsteling geen wanhoop, maar een hernieuwd vertrouwen op God op grond van Zijn verbondstrouw (vers 6). Het woord “goedertierenheid” – Hebreeuws chesed – betekent de verbondstrouw van de HEERE. Wie zien in de brief aan de Hebreeën dat Zijn verbondstrouw is gebaseerd op het volbrachte werk van de Middelaar van het nieuwe verbond op het kruis van Golgotha. De Middelaar heeft het bloed van het nieuwe verbond in het binnenste heiligdom gebracht.

Psalm 13 kan verdeeld worden in drie delen:
1. Een wanhopige schreeuw om hulp: vier keer ‘hoelang?’ (verzen 2-3).
2. Een drievoudig gebed: zie, verhoor, verlicht mijn ogen! (verzen 4-5).
3. Tot slot een lied van vertrouwen (vers 6), vergelijkbaar met het zingen van Josafat en het volk, terwijl ze tegenover een menigte vijanden staan (2Kr 20:22), en van Paulus en Silas, terwijl ze in de gevangenis zijn geworpen (Hd 16:25).

Ps 13:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 13:2-3 | Klacht: Hoelang nog?

2 Hoelang [nog], HEERE? Zult U mij voor altijd vergeten?
Hoelang zult U Uw aangezicht [nog] voor mij verbergen?
3 Hoelang zal ik [nog] plannen maken in mijn ziel,
verdriet hebben in mijn hart, dag na dag?
Hoelang zal mijn vijand zich [nog] boven mij verheffen?

Vier keer stelt David in deze twee verzen de vraag: “Hoelang [nog]?”. De vragen komen uit een ziel die in grote nood is en daarin al geruime tijd verkeert, terwijl er maar geen einde aan lijkt te komen. Hij hunkert naar verlossing, naar het einde van zijn ellende. Het is dan ook niet alleen een vraag stellen, maar het in vertwijfeling, bijna wanhopig, worstelen met een vraag (vgl. Mt 11:2-3).

De diepte van de nood komt tot uitdrukking in het vier keer herhalen van het woord ‘hoelang’. Zijn vraag is niet ‘waarom’, maar ‘hoelang’. Hij houdt eraan vast dat er een ander tijdperk zal aanbreken. Maar hoelang blijft dit tijdperk nog weg? Kan hij het nog wel zolang volhouden?

De eerste ‘hoelang nog’ vraag (vers 2) gaat niet over zijn vijanden. Die noemt hij het laatst. Hij begint met God als de oorzaak van de nood waarin hij zich bevindt. Het is met hem als met Job, die ook niet zegt dat de satan heeft genomen, maar “de HEERE heeft gegeven en de HEERE heeft genomen” (Jb 1:21b). Zijn ergste worsteling is dat God hem heeft vergeten, althans zo ervaart hij dat. Hoelang zal Hij dat nog doen? En, zo roept hij het uit, zal God dat “voor altijd” doen, voortdurend, zal Hij nooit meer aan hem denken?

God lijkt niet meer aan hem te denken (vgl. Js 49:14). Dit is de grootste nood die een gelovige kan kwellen. Als je vergeten wordt, als niemand naar je vraagt, dringt de gedachte zich aan je op dat je niet interessant bent, dat je niet meetelt. Dat is al zo, als mensen niet naar je omkijken. Dat is helemaal het geval, als je het gevoel hebt dat God jou niet meer ziet zitten.

De tweede ‘hoelang nog’ vraag stelt David omdat God uit zijn gezichtsveld is verdwenen. Hij weet wel dat God er is, maar God laat Zich niet zien. God mag hem dan vergeten zijn, hij is God niet vergeten. Dan ontdekt hij tot zijn ontsteltenis dat God onvindbaar is. David is wanhopig naar Hem op zoek, maar Hij heeft Zich verborgen. Dat maakt zijn eenzaamheid en wanhoop nog groter.

Dat God Zijn aangezicht, dat wil zeggen Zichzelf, verbergt in een tijd van nood, is de vloek van het verbond (vgl. Ps 10:1; 22:2). Het is het omgekeerde van de priesterlijke zegen in Numeri 6 (Nm 6:24-26). Het is een vraag hoe God hem Zijn verbondstrouw, Zijn goedertierenheid, kan onthouden. David spreekt hier als de mond van het overblijfsel.

Hij maakt allerlei plannen in zijn ziel, hij overlegt hoe hij door zijn ellende heen moet komen nu hij blijkbaar geen beroep op God kan doen (vers 3). Hij pijnigt zijn gedachten erover hoelang hij het nog zal volhouden, terwijl God de grote Afwezige is en hij niets van Hem kan ontdekken. Het veroorzaakt een onophoudelijk verdriet in zijn hart, diep vanbinnen, dat hij “dag na dag”, ofwel dag in, dag uit, voelt.

En dan zijn daar nog zijn vijanden die zich groot maken en zich boven hem verheffen. Zij bevinden zich aan de rand van zijn bestaan, ze omgeven hem voortdurend. Nu God, Die in het centrum van zijn bestaan staat, Zich van hem heeft teruggetrokken, dringen de vijanden des te sterker op hem aan. Zoals al is opgemerkt, spreekt hij pas nu over zijn vijanden, nadat hij eerst zijn grootste zorg heeft geuit over het feit dat God Zich niet laat zien.

Ps 13:4-5 | Smeekbede

4 Zie [mij] aan, verhoor mij, HEERE, mijn God!
Verlicht mijn ogen, anders ontslaap ik [in] de dood,
5 anders zegt mijn vijand: Ik heb hem overwonnen,
en verheugen mijn tegenstanders zich, wanneer ik wankel.

David heeft in de vorige verzen zijn ‘hoelang-vragen’ aan God voorgelegd. Nu richt hij zich tot God met drie korte woorden: “zie … verhoor … verlicht”. Ze staan in de gebiedende wijs, maar worden als smeekbede geuit (vers 4).

De vraag “zie [mij] aan” sluit aan op zijn vraag ‘hoelang’ God hem nog zal vergeten (vers 2a). De vraag betekent: ‘Wees mij genadig, ontferm U over mij’ (vgl. Js 63:15). Hij vraagt aan God om hem, de smekeling, toch op te merken en niet aan hem voorbij te zien alsof hij er niet is.

De vraag “verhoor mij” sluit aan op de vraag ‘hoelang’ God Zich nog zal verbergen (vers 2b). Daarmee vraagt hij aan God om toch alstublieft te reageren op zijn hulpgeroep en de nood van zijn ziel weg te nemen.

David vraagt ten slotte dat de HEERE zijn ogen verlicht. De ogen verlichten betekent het ontvangen van Gods zegeningen waardoor hij weer kracht krijgt om voort te gaan (vgl. 1Sm 14:27). Zijn ogen zijn nu dof van verdriet en uitzichtloosheid. Hij verlangt naar licht in zijn duisternis, naar een straal van hoop.

De duisternis hoeft nog niet eens te verdwijnen, als hij maar licht heeft om zijn weg te vinden die nu zo voor hem verborgen is omdat God Zich verbergt. Als zijn ogen niet worden verlicht door hem enige hoop op verlossing in het vooruitzicht te stellen, zal hij in de dood ontslapen. Wat David in zijn gebed zegt, geeft wel aan hoe ernstig de situatie is, hoe wanhopig hij zich voelt.

‘In de dood ontslapen’ betekent hier dat hij zijn vertrouwen in God verliest, waardoor de vijand dan een volkomen overwinning zal behalen. In vers 5 voert David dit argument aan. Daar moet God toch wel gevoelig voor zijn. Het sluit aan op wat hij in vers 3 over zijn vijanden heeft gezegd. Het argument is dat God de vijanden toch zeker niet de mogelijkheid zal geven op te scheppen over een overwinning op hem? Hij zal zijn vijanden toch zeker geen reden tot vreugde geven over het opgeven van zijn vertrouwen in God? David verbindt zijn lot hier aan de eer van God (vgl. Nm 14:15-16).

Hij doet een beroep op Gods tussenkomst met het oog op de reactie van zijn vijand en tegenstanders. Als God niet ten gunste van hem ingrijpt, zullen de vijanden zich erop beroemen dat ze hem hebben overwonnen. Ze zullen hun vreugde erover uiten, wanneer hij wankelt. Dat kan God toch niet toestaan? Zijn eer is hier immers mee gemoeid?

Ps 13:6 | Vertrouwen en vreugde

6 Ik echter vertrouw op Uw goedertierenheid,
mijn hart zal zich verheugen in Uw heil,
ik zal voor de HEERE zingen,
omdat Hij goed voor mij geweest is.

Na het bekendmaken van zijn nood aan de HEERE (verzen 2-3) en zijn smeekbede aan de HEERE om hem te hulp te komen (verzen 4-5) komt David tot rust. “Ik echter” heeft in het Hebreeuws nadruk. Na zijn worsteling met zijn twijfel in zijn gebedsleven behaalt David de overwinning door te vertrouwen en te zien naar Gods goedertierenheid. Zijn vertrouwen op Gods goedertierenheid, dat wil zeggen zijn vertrouwen dat God Zijn verbond trouw blijft, is terug. Hij weet dat God hem Zijn goedertierenheid zal bewijzen en hem zal helpen. Dat besef veroorzaakt vreugde in zijn hart. Hij uit zijn vreugde door voor de HEERE te zingen.

De aanleiding is dat “Hij goed voor mij geweest is” en alles ten goede heeft doen keren. De uitdrukking ‘goed geweest’ heeft de betekenis van ‘met overvloedige zegen en goedheid behandeld’. God is niet een klein beetje goed, maar vol van goedheid voor de Zijnen. De vijanden verheugen zich over Gods schijnbare afwezigheid en gebrek aan zorg voor de Zijnen, maar de psalmist is er zeker van dat de Godvrezende zich uiteindelijk zal verheugen in Gods verlossing. Het woord “heil” heeft de betekenis van een ruime verlossing. Het is niet alleen dat de vijand is overwonnen, maar hij is totaal uitgeschakeld.

We zien hier wat we in veel psalmen vinden, dat ze beginnen met een klaaglied en eindigen met een lofzang. We zien de volgorde: klacht (verzen 2-3), gebed (verzen 4-5) en uiting van vertrouwen in een lofzang (vers 6). De klacht over het door God vergeten zijn verandert zo in een danklied over Gods ervaren goedheid.

Psalm 14

Inleiding

Nu de goddeloosheid haar dieptepunt heeft bereikt onder aanvoering van de antichrist, vinden we in deze psalm de beschrijving van de goddeloosheid van het volk. Het is een dwaas (vers 1) en totaal afgeweken (vers 3) volk, zowel in woord (verzen 1-3) als in daad (verzen 4-6). Bij het zien van zoveel goddeloosheid zoekt het gelovig overblijfsel zijn toevlucht bij de HEERE alleen (vers 7).

Deze psalm is nagenoeg gelijk aan Psalm 53. In Psalm 53 wordt de naam HEERE, de God van het verbond, vervangen door de naam God, wat de aanspreekvorm meer afstandelijk maakt. Ook het einde van die psalm is anders.

Ps 14:1 | De dwaas

1 Een psalm van David, voor de koorleider.
De dwaas zegt in zijn hart:
Er is geen God.
Zij handelen verderfelijk,
bedrijven gruwelijke daden;
er is niemand die goeddoet.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

“De dwaas” (vers 1b) – Hebreeuws nabal – is niet de onwetende of de ongelovige, de atheïst, maar de goddeloze die God bewust buitensluit. Hij hoont en versmaadt de HEERE (Ps 74:18,22). Het gaat niet alleen om zijn denken, het is diepgeworteld in zijn innerlijk en zichtbaar in zijn handelen (Js 32:6a). Hij doet dat “in zijn hart”, het centrum van zijn bestaan. Al zijn handelingen vloeien daaruit voort en maken duidelijk dat hij het bestaan van God negeert.

De gedachte dat er geen God is, betekent niet zozeer het loochenen van het bestaan van God, wat de atheïst doet. De dwaas is iemand die doet alsof God er niet is (Lk 12:16-20; Zf 1:12). Voor hem, “in zijn hart” – wat betekent dat dit zijn overtuiging is – is Hij niet aanwezig, want Hij laat Zich niet gelden. Hij laat Zich niet zien, dus is Hij er niet. De dwaas ontkent dat hij rekenschap tegenover God moet afleggen en dat het Goddelijk oordeel volgt. Zijn leven draait alleen om zichzelf. Hij handelt helemaal naar eigen inzicht, zonder ook maar op de geringste wijze met God rekening te houden. Hij negeert Hem totaal.

Als er geen rekening wordt gehouden met God, heeft dat ook schadelijke gevolgen voor de omgeving van de dwaas. Er is een onlosmakelijk en onmiskenbaar verband tussen het godsdienstige verval en het sociale verval. Wie God buitensluit, wordt een ramp voor zijn medemensen.

In drie regels beschrijft David de handelingen van de goddelozen. Hij gaat daarbij over van het enkelvoud, “de dwaas”, naar het meervoud, “zij”. De ene dwaas is tot een groot gezelschap van dwazen geworden. Het is in het Hebreeuws gebruikelijk, dat de dwaas vaak een aanduiding is voor een groep mensen die dwaas handelt. Profetisch zien we hier de antichrist en de ongelovige massa van het volk dat hem volgt.

Het eerste kenmerk van de dwazen is: “zij handelen verderfelijk” (vgl. Dt 4:16; Js 1:4). Hun handelingen zijn verrot en scheppen een sfeer die verrotting veroorzaakt en Gods oordeel afroept. Het is hetzelfde woord ‘verdorven’ als in Genesis 6, waar het genoemd wordt als aanleiding voor de zondvloed (Gn 6:12). Hoe minder Godsbesef er bij een mens is, des te lager worden de normen en waarden die hij hanteert.

Ten tweede “bedrijven” zij “gruwelijke daden”. Hun daden zijn gruwelijk voor God. Ze staan in verbinding met afgoden, die ook ‘gruwelen’ worden genoemd. Hun daden zijn verfoeilijk en verwerpelijk en wekken afschuw (vgl. Ez 16:49-52).

Ten derde worden dwazen gekenmerkt door een totaal gebrek aan goeddoen. Er is geen Godsvrucht, dat wil zeggen geen vrees of eerbied voor God. Als dat er niet is, kan er geen goeddoen zijn. Goeddoen is bij geen enkel lid van deze groep dwazen, die zich tot Gods volk rekenen, aanwezig. Er is werkelijk “niemand die goeddoet”. Er is een overvloed aan verderf en gruwelijkheid aanwezig, terwijl er geen greintje goeddoen in hen kan opkomen.

Mensen kunnen wel menen dat ze goeddoen als ze een deel van hun vermogen weggeven aan goede doelen. Ze geven niet omdat God hun dat zegt, want aan Hem hebben ze geen boodschap, maar voor een goed gevoel. Bepalend is echter niet wat mensen als ‘goeddoen’ zien, maar wat God als ‘goeddoen’ beoordeelt (vgl. Js 64:6).

De conclusie dat er niemand is die goeddoet, zet een streep door alle menselijke liefdadigheid. Dat is zwaar verteerbaar voor al die gevers en allen die zich het vuur uit hun sloffen lopen voor welk goed doel dan ook. Als het niet gebeurt uit gehoorzaamheid aan God, is het zonde, want “alles wat niet op grond van geloof is, is zonde” (Rm 14:23).

Ps 14:2-3 | Hoe de HEERE de mensen ziet

2 De HEERE heeft uit de hemel neergezien
op de mensenkinderen,
om te zien of er iemand verstandig was,
iemand die God zocht.
3 Zij allen zijn afgedwaald, tezamen zijn zij verdorven;
er is niemand die goeddoet,
zelfs niet één.

God heeft vanuit de hemel neergezien op Zijn schepping en Zijn schepselen, de mensenkinderen (vers 2). Dat was al zo in Genesis 6 en Genesis 11 (Gn 6:5; 11:5), maar hier gaat het om het volk Israël! Hij is Getuige geweest van al hun handelingen.

Hij heeft rondgekeken en onderzocht “om te zien of er iemand verstandig was”. De verstandige – Hebreeuws maskil (Dn 12:3) – is de tegenhanger van de dwaas. De verstandige is niet alleen iemand met verstand, maar ook iemand die handelt in overeenstemming met zijn inzicht in de natuur en de openbaring van God. Het is iemand die God zoekt.

God moet constateren dat “zij allen zijn afgedwaald” van Hem en daarmee van de bron van zegen (vers 3). Zijn wil en weg hebben ze verlaten en zijn van Hem afgedwaald, ofwel afvallig geworden, zoals het woord afgedwaald ook kan worden vertaald. Ze hebben de verbinding met Hem doorgesneden en zijn “tezamen … verdorven”. Het woord ‘tezamen’ wijst op een collectieve uitbanning van God. Het is alsof het totaal van de mensheid de afspraak heeft gemaakt om God buiten hun denken te bannen en elkaar aan te moedigen om geen rekening met Hem te houden.

Willens en wetens “zijn zij verdorven”, wat aangeeft dat iets niet meer gezond is ofwel stinkende is geworden en weggegooid moet worden. Het woord ‘verdorven’ heeft van oorsprong de betekenis van ‘verzuren’ van melk. Mensen die God negeren, verzuren zelf en verzuren allen met wie ze in aanraking komen, ook al hangen ze voortdurend de komiek uit. Wat verzuurd is, is niet te genieten. Het is onuitstaanbaar. Bovenal gaat het erom wat ze voor God zijn. Hij kijkt neer uit de hemel en ziet hoe verzuurd ze zijn, zodat Hij niets anders meer met hen kan doen dan weggooien.

David heeft al in vers 1 gezegd dat er “niemand” is “die goeddoet”. In vers 3 zegt hij het voor de tweede keer, waarbij hij deze conclusie dik onderstreept door eraan toe te voegen dat er “zelfs niet één” is.

Paulus haalt deze verzen in Romeinen 3 aan om aan te tonen dat alle mensen, heel de mensheid, inclusief de Joden, “onder [de] zonde zijn” (Rm 3:9,13-18).

Ps 14:4-6 | Mensen zijn goddeloos

4 Hebben zij dan geen kennis, allen die onrecht bedrijven,
die mijn volk opeten [alsof] zij brood aten?
Zij roepen de HEERE niet aan.
5 Daar worden zij door angst bevangen,
want God is bij het geslacht van de rechtvaardige!
6 [Weliswaar] beschaamt u het voornemen van de ellendige,
maar de HEERE is zijn toevlucht.

David vraagt zich vertwijfeld af of het dwazen dan helemaal aan kennis ontbreekt (vers 4). Zullen de slechteriken het dan nooit leren? Hij staat er versteld van dat “allen die onrecht bedrijven” zich te buiten gaan aan zijn volk, het volk waarover hij koning is om hen te beschermen en te verzorgen. Maar de dwazen hebben de overhand nu David op de vlucht lijkt te zijn. Zij zien in de onderdanen van David “brood”. In plaats van de HEERE aan te roepen doen ze zich te goed aan de bezittingen van hun weerloze volksgenoten. Ze roepen de HEERE niet aan omdat ze Hem in hun hart niet willen erkennen.

Aan hun tirannie zal echter een einde komen. Ze zullen door angst bevangen worden als ze er ineens mee worden geconfronteerd dat God aan de kant van Zijn volk, “het geslacht van de rechtvaardige”, staat (vers 5). Het kan lijken of ze “het voornemen van de ellendige” kunnen beschamen door hem op alle mogelijke manieren dwars te zitten en uit te buiten. Maar de HEERE is de “toevlucht” van de ellendige (vers 6). Bij Hem is hij veilig. Wat de dwazen in hun goddeloosheid de ellendige ook aandoen, de ellendige heeft wat de dwaas niet heeft, en dat is bescherming en geborgenheid.

Een voorbeeld is Naboth die door de goddeloze Achab en de nog goddelozere Izebel is vermoord. Naboth wil zijn erfdeel niet aan Achab verkopen omdat hij dit land van de HEERE heeft gekregen (1Kn 21:1-3). Het voornemen van deze ‘ellendige’ lijkt beschaamd te zijn geworden omdat hij wordt vermoord (1Kn 21:8-15). Maar de HEERE is zijn toevlucht geweest. Dat is Hij niet alleen voor dit leven, maar bovenal ook na dit leven. Naboth zal alles in de opstanding terugkrijgen. Dan zullen de dwazen beschaamd worden.

Ps 14:7 | De hoop van de rechtvaardige

7 Och, dat Israëls verlossing uit Sion kwam!
Wanneer de HEERE de gevangenen van Zijn volk laat terugkeren,
[dan] zal Jakob zich verheugen, Israël zal verblijd zijn.

De verzuchting van David “och, dat Israëls verlossing uit Sion kwam”, wordt door Paulus in Romeinen 11 aangehaald. Hij citeert dit vers om te bewijzen dat heel Israël behouden zal worden wanneer “de volheid van de volken is ingegaan”, zoals hij eerst heeft betoogd (Rm 11:25b). Het citaat dat direct daarop volgt, is geen verzuchting zoals hier in de psalm, maar een zekerheid. Hij citeert: “Uit Sion zal de Redder komen” (Rm 11:26).

Paulus maakt in Romeinen 11 de verborgenheid (Rm 11:25a) bekend dat Israël door God is verworpen, maar ook weer door God zal worden aangenomen. Dat betreft dan wel een overblijfsel. Omdat de dwazen, dat is de ongelovige massa, allemaal zijn geoordeeld, is dit overblijfsel “heel Israël”. Met dit ‘nieuwe’ Israël gaat God verder nadat de “volheid van de volken is ingegaan” (Rm 11:25b).

Deze laatste uitdrukking betekent dat het christelijk getuigenis op aarde de tijd van zijn getuigenis heeft vol gemaakt, zijn einde heeft bereikt. God heeft het moeten afhouwen omdat het niet in de goedertierenheid is gebleven (Rm 11:22). Daarna zal Israël weer het voorwerp van Zijn openlijke liefde worden.

Dat de verlossing ofwel de Redder uit Sion komt om Zijn volk, dat wil zeggen het gelovig overblijfsel dat zich heeft bekeerd, te verlossen, betekent dat Hij eerst naar Sion zal komen (Js 59:20). Dat gebeurt bij Zijn tweede komst, dat is Zijn terugkomst naar de aarde. Dan heeft Hij “de gevangenen” van Zijn volk laten terugkeren uit de verstrooiing en zal het hele volk, de twee en de tien stammen, onder één Koning en één Herder in het land zijn (Ez 37:21-25). Hij heeft een keer in hun lot gebracht.

Een voorvervulling, die slechts gedeeltelijk en ook nog tijdelijk is, is de terugkeer uit de ballingschap in Babel, met ook nog eens voornamelijk Israëlieten uit de twee stammen (Ea 1:1-5). De uiteindelijke vervulling zal gebeuren in het vrederijk. In Psalm 15 krijgen we een beschrijving van de kenmerken van hen die daaraan deel zullen hebben.

De psalm besluit met de vreugde van “Jakob” en de blijdschap van “Israël”. Jakob betekent ‘hielenlichter’ (Gn 25:26). Het is de naam van zwakheid en afwijking die de aartsvader Jakob hebben gekenmerkt, terwijl er tegelijk een verlangen is geweest naar de zegen van God. Dat toont zijn hele geschiedenis. Daarbij mogen we bedenken dat God Zich “de God van Jakob” noemt juist als Hij op het punt staat Zijn volk uit de slavernij van Egypte te verlossen (Ex 3:6,15; 4:5). Deze naam van God komt ook meerdere keren in Psalmen voor (Ps 20:2; 46:8,12; 75:10; 81:2,5; 94:7; 114:7; 146:5).

Israël betekent ‘vorst van God’ (Gn 32:28). Deze naam heeft Jakob van God gekregen na zijn worsteling met Hem. In die worsteling heeft hij gesmeekt om de zegen. Wie om de zegen smeekt, is in Gods ogen Zijn vorst. Het is de naam die de waardering van God voor zo iemand tot uitdrukking brengt. Jakob is de naam van de praktijk, Israël is de naam van de positie voor God. Dat Jakob zich verheugt, laat zien dat ook bij het genieten van de volle verlossing en zegen, er altijd het besef zal zijn dat het onverdiend is, en uit louter genade is geschonken. Dat Israël zich verblijdt, laat zien dat God boven alle zwakheid staat en van Jakob een Israël heeft gemaakt.

Psalm 15

Inleiding

Psalm 15 is, net als Psalm 1, een wijsheidspsalm, een psalm van onderwijzing voor het gelovig overblijfsel. Dit onderwijs wordt door de verstandigen van het volk aan het volk gegeven (Dn 11:33a), waardoor het volk tot inzicht komt waar het in hun tijd om gaat en vooral om Wie het gaat, dat is de Messias.

Psalm 15 is de keerzijde van Psalm 14. In Psalm 16 spreekt David over de Persoon Die het volledige tegenbeeld is van de dwaas van Psalm 14 en aan alle voorwaarden van Psalm 15 heeft voldaan.

Ps 15:1 | De vraag

1 Een psalm van David.
HEERE, wie zal verblijven in Uw tent?
Wie zal wonen op Uw heilige berg?

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Het is de eerste psalm waarbij verder geen enkele nadere aanduiding staat, zoals dat in voorgaande psalmen waarvan hij als dichter wordt genoemd, wel steeds het geval is.

De zware vervolging door de goddeloze (Ps 12:1-6; 14:4) roept de vraag op wie bewaard kan zijn om in te gaan in het vrederijk. Psalm 15 beantwoordt de vraag. Hij laat ons de geestelijke kenmerken van het gelovig overblijfsel zien dat het vrederijk zal ingaan.

Er zijn enkele aanwijzingen die een verband met de voorgaande psalm veronderstellen. Daar spreekt David over de dwaas die in zijn hart zegt dat er geen God is (Ps 14:1). Hier spreekt hij over iemand die “met zijn hart de waarheid spreekt” (vers 2). Daar zegt hij dat er niemand is die goeddoet en God zoekt. Hier vraagt hij aan God wie bij Hem kan verblijven en wonen (vers 1b), dat wil zeggen het vrederijk kan ingaan om daar bij Hem te zijn.

Met de tweevoudige vraag “wie” wordt niet naar de identiteit van de persoon gevraagd, maar naar de soort persoon, naar zijn kenmerken (vgl. Ps 24:3; Js 33:14-16; Op 5:2). De vraag heeft betrekking op het “verblijven” in Gods “tent” en het “wonen op” Gods “heilige berg”. Het woord ‘verblijven’ – Hebreeuws yagur – betekent als vreemdeling verblijven. De vraag betekent vrij vertaald: wie kan als gast bij Hem komen?

Dit wil zeggen dat het er niet om gaat slechts incidenteel, bij een bijzondere gelegenheid, tot God te naderen, maar om een voortdurend bij Hem zijn voor het genieten van gemeenschap met Hem. Het gaat over het te allen tijde toegang hebben tot God. Dit is het deel van de rechtvaardige in het vrederijk. Hij mag verblijven in het huis van God, de tempel van God op de berg Sion. Dat is niet het deel van de kwaaddoener (Ps 5:5).

David stelt deze vraag aan de “HEERE”. Hij weet dat alleen de HEERE de voorwaarden bepaalt voor het wonen bij Hem en dat het niet aan hem is dat te doen. Dat is wel heel anders dan veel mensen, ook vandaag, doen. Zij maken zelf wel uit hoe ze bij God komen, als ze al menen dat Hij er is.

Voor de woonplaats van God worden twee woorden gebruikt: “Uw tent” en “Uw heilige berg”. ‘Tent’ is de vertaling van het woord voor ‘tabernakel’. David heeft de tabernakel op de berg Sion, Gods “heilige berg” geplaatst (2Sm 6:1-19). Hij zal daaraan gedacht hebben, maar zonder die hier te bedoelen. In de tabernakel kan namelijk niemand, ook de priesters niet en zelfs de hogepriester niet, voortdurend verblijven. God Zelf wordt door Mozes in zijn zegen voor de twaalf stammen “een woning” voor Zijn volk genoemd (Dt 33:27a; vgl. Js 8:14).

God woont op Zijn heilige berg. Dit is de berg Sion, de berg waarvan God heeft gezegd dat Hij daarover Zijn Koning heeft gezalfd (Ps 2:6). Nu zien we dat Hij daar niet alleen Zijn Koning heeft gezalfd, maar daar ook woont. We zien hier de verbinding tussen wonen en regeren. Hij woont waar Hij regeert, en Hij regeert waar Hij woont. Wonen en regeren gebeuren beide in ‘heiligheid’. Op die heilige plaats zullen ook alle rechtvaardigen in het vrederijk bij Hem wonen. Zij bezitten door de nieuwe geboorte (Jh 3:3,5) de kenmerken die Hij in de volgende verzen geeft. Zij zullen bij Hem wonen en met Hem regeren, want zij zijn heilig, zoals Hij heilig is (Lv 11:45; 1Pt 1:15-16).

Ps 15:2-5 | Het antwoord

2 Hij die oprecht wandelt en gerechtigheid beoefent,
die met zijn hart de waarheid spreekt.
3 Die met zijn tong niet lastert,
zijn vrienden geen kwaad doet
en geen smaad jegens zijn naaste [op de lippen] neemt.
4 In zijn ogen is de verworpene veracht,
maar wie de HEERE vrezen, eert hij.
Heeft hij gezworen tot [zijn] schade,
[zijn eed] verandert hij evenwel niet.
5 Zijn geld leent hij niet uit tegen rente,
een geschenk ten nadele van de onschuldige aanvaardt hij niet.
Wie deze dingen doet,
zal niet wankelen, voor eeuwig.

Het antwoord op de ‘wie-vraag’ in vers 1 is de beschrijving van iemand bij wie een aantal positieve kenmerken aanwezig is en een aantal negatieve kenmerken ontbreekt. Eerst komen drie positieve kenmerken (vers 2). Wie bij God wil verblijven, wie bij Hem wil zijn om gemeenschap met Hem te hebben, is ten eerste iemand “die oprecht wandelt”. In het hart van zo iemand is de oprechte gezindheid om eerlijk en betrouwbaar voor God en mensen te leven (Gn 17:1).

Het tweede positieve kenmerk van zo iemand is dat hij “gerechtigheid beoefent”. Dit kenmerk geeft aan dat hij ieder geeft waar hij recht op heeft. Gerechtigheid oefenen is handelen naar wat recht is voor God. God is rechtvaardig in al Zijn handelingen. Hij geeft altijd iedereen wat iemand verdient. Dit geldt zowel in beloning als in straf.

Iemand die bij God kan wonen, is in de derde plaats iemand “die met zijn hart de waarheid spreekt”. Hij is te vertrouwen in wat hij zegt, want het komt uit een rein en zuiver hart, een hart waarin geen bedrog is (vgl. Jh 1:48). Zijn hart, het centrum van zijn bestaan, bestuurt zijn woorden. Zijn woorden en zijn hart zijn in harmonie met elkaar.

Samengevat zien we in de drie genoemde kenmerken
1. een wandel die op God gericht is, wat in
2. daden en
3. woorden tot uiting komt.
Deze kenmerken beantwoorden aan de verwachtingen van God en mensen.

In vers 3 worden vervolgens drie negatieve kenmerken genoemd, dingen die ontbreken bij iemand die bij God thuis is. Het eerste kenmerk kan worden verbonden met het derde positieve kenmerk. Hij die met zijn hart de waarheid spreekt, zal met zijn tong niet lasteren. Het Hebreeuwse woord voor lasteren betekent rondgaan en negatieve praatjes rondstrooien. In onze tijd gaat dat heel snel via smartphone en internet. Hij zal niet roddelen, niet met modder gooien of anderen niet door het slijk halen. Om het met de woorden van de apostel Jakobus te zeggen: er is in zo iemand geen bron die “uit dezelfde opening het zoete en het bittere” laat “opwellen” (Jk 3:11).

Ten tweede is hij iemand die “zijn vrienden geen kwaad doet”. Het woord voor vriend hier – Hebreeuws rea – betekent medemens. Het woord “naaste” heeft een soortgelijke betekenis. Het kenmerk van een gelovige is hier dan ook herkenbaar doordat hij niet meedoet aan lasterpraat en rechtvaardig met zijn medemens handelt. Dit is een van de voorwaarden om de Heer te kunnen dienen en aanbidden.

Ook “jegens zijn naaste” zal de rechtvaardige geen smaad op zijn lippen nemen. Hij zal hem niet in een kwaad daglicht stellen. Hij bedekt het kwaad van de naaste met liefde (vgl. Rm 13:10). Zelfs al is het waar, dan zal hij er toch niet met anderen over spreken. Als collega’s of andere mensen smadelijk over hun naaste spreken – het moderne ‘mobben’, dat is het opzettelijk kwetsen van anderen –, zal hij daar niet aan meedoen.

Al deze dingen doet hij niet uit respect voor zijn medemens. Dit respect komt voort uit zijn Godvrezendheid (vgl. Gn 42:18). Hij heeft zijn naaste lief als zichzelf (Lv 19:18; Mt 22:39-40). Dit betekent niet dat hij naïef is en ook liefheeft wat verwerpelijk is. Daar is geen sprake van, want “in zijn ogen is de verworpene veracht” (vers 4). Hij maakt onderscheid tussen “de verworpene” en “wie de HEERE vrezen”.

De ‘verworpene’ is de booswicht, iemand die door God verworpen wordt vanwege zijn hardnekkige opstandigheid tegen Hem, met Wie hij geen rekening wenst te houden. Het is iemand die willens en wetens in de zonde leeft en daarin volhardt. Zo iemand veracht hij, terwijl hij “eert” wie de HEERE vrezen. Verachten is niet minachten, maar afstand houden van de zonde door afstand te houden van wie volhardt in het leven in de zonde en dat graag doet. We zien dit verschil in de omgang van Abraham met de koning van Sodom enerzijds en met Melchizedek anderzijds (Gn 14:17-24).

Wie bij de HEERE woont, laat zich niet leiden door wat hij ziet. De booswicht kan veel invloed hebben en wie de HEERE vreest, kan niet in tel zijn. De rechtvaardige beoordeelt iemand vanuit Gods tegenwoordigheid. Hij laat daardoor zien dat hij de Goddelijke natuur heeft, want zo kijkt God ook naar mensen (1Sm 2:30b).

Hij houdt zijn woord en doet wat hij heeft beloofd. Zelfs als hij heeft “gezworen tot [zijn] schade”, zal hij zijn eed niet veranderen. Ook dan zal hij doen waartoe hij zich heeft verplicht. Zo volkomen betrouwbaar is hij in wat hij heeft gezegd (vgl. Pr 5:3-6; Mt 5:37). Het betekent niet dat hij onbezonnen een eed heeft gedaan. Het gaat erom dat hij zich bewust heeft verplicht tot een daad waarvan hij weet dat die hemzelf schade bezorgt, maar een ander voordeel oplevert.

Dit is, zoals alles wat als kenmerken van de rechtvaardige wordt genoemd, bijzonder waar van de Heer Jezus. Hij neemt de verplichting op Zich om Gods wil te doen als Hij tegen God zegt: “Zie, Ik kom om Uw wil te doen” (Hb 10:9). En Hij heeft woord gehouden ten koste van Zijn leven. Dat heeft als resultaat dat velen door Hem gered zijn van de eeuwige dood (Hb 10:10).

Als een naaste zo verarmd is dat hij moet lenen, zal de rechtvaardige geld aan zijn naaste lenen, maar zonder daar rente voor te vragen (vers 5). We moeten daarbij bedenken dat de verarmde anders genoodzaakt is om zichzelf of zijn kinderen als slaaf te verkopen om de schulden te kunnen betalen (Lv 25:39; Ne 5:5). Volgens de wet mag een Israëliet niet profiteren van de financiële nood waarin een mede-Israëliet door tegenslagen terecht is gekomen. Lenen aan een arme tegen rente is verboden omdat de arme dan nog dieper in de schuld komt (Ex 22:25-27; Lv 25:35-36; Dt 23:19).

Hij is ook onomkoopbaar. “Een geschenk ten nadele van de onschuldige” is wat wij ‘steekpenningen geven’ noemen. Het is een betaling voor de misdaad om de waarheid te verzwijgen of te verdraaien. Zo kan een rechter of getuige zich laten omkopen ten nadele van de arme (vgl. Js 1:23). Een dergelijke handelwijze wordt in de wet strikt verboden (Ex 23:8; Dt 16:19). De profeten hebben de praktijk van omkoping om het recht te buigen keer op keer krachtig veroordeeld (Js 1:23; 5:23; Am 5:12; vgl. Sp 15:27; 17:8,23).

Voor ons, nieuwtestamentische gelovigen, is het antwoord op de ‘wie-vraag’ van volledig andere aard. Dat heeft te maken met het feit dat de woonplaats van God niet een geografisch bepaalde plaats is, maar een plaats die geestelijke kenmerken heeft (vgl. Jh 4:20-24). Ieder die nieuw leven heeft, is “in [het] huis van God, dat is [de] gemeente van [de] levende God” (1Tm 3:15b).

Gelovigen behoren zich daarin te gedragen naar de voorschriften die God daarvoor heeft gegeven, want het is Zijn huis (1Tm 3:15a). Allen die daarin zijn, zijn “medeburgers van de heiligen en huisgenoten van God” (Ef 2:19). Zij mogen voortdurend in gemeenschap met God leven en daarvan genieten. Om die gemeenschap werkelijk te kunnen genieten, moeten zij deel met Hem hebben, dat wil zeggen gereinigd zijn door de wassing met het water van Gods Woord (Jh 13:8b,10; Ef 5:26).

In vers 5c staat het antwoord op de vraag die in vers 1 is gesteld. Het antwoord dat wij verwachten, is dat de persoon die “deze dingen doet”, dat zijn de dingen die in de verzen 2-5b zijn genoemd, bij God mag verblijven om tot Hem te naderen. Dit antwoord ligt in elk geval voor hand, want daarover gaat de vraag in vers 1. Het antwoord wordt echter anders geformuleerd en lijkt er niet bij te passen. Wie de genoemde dingen doet, “zal niet wankelen, voor eeuwig” (vgl. Lk 6:48).

Toch is het een treffend antwoord, dat nog meer inhoudt dan alleen het wonen bij God. Het wonen bij God staat aan aanvallen bloot, maar de belofte is dat de aanvallers van buitenaf nooit enig succes zullen boeken. Ook innerlijk zal hij nooit door twijfel worden overvallen of ertoe komen uit eigen beweging uit Gods woning weg te dwalen.

De “dingen” die worden gedaan of niet worden gedaan, bestaan uit drie positieve dingen in vers 2, drie negatieve dingen in vers 3, twee positieve dingen in vers 4 en twee negatieve dingen in vers 5, in totaal tien dingen. Dat herinnert aan de wet van de tien geboden, waarbij we opmerken dat het om een toets voor hart en handelingen gaat. Grove zonden als moord en overspel worden niet genoemd.

De bedoeling van de verwijzing naar de wet is dat alleen gehoorzaamheid aan de geboden van God toegang geeft tot Gods heiligdom om er te wonen. Ook moeten we bedenken dat het daarbij niet gaat om formele gehoorzaamheid aan Zijn geboden. God is niet tevreden met louter uitwendig eerbetoon. Hij verlangt naar totale toewijding aan Hem in het hele leven in al zijn aspecten. Dat kan alleen als het hart op Hem is gericht.

Nooit is enig mens in staat geweest om aan alle voorwaarden van God te voldoen. Geen mens kan de wet houden, want de wet is een niet te dragen juk (Hd 15:10). Aan Gods voorwaarden kan alleen worden voldaan door het nieuwe leven. Dit gebeurt in het vrederijk. Daarin gaan allen binnen die hebben erkend schuldig te staan aan de dood van de Messias.

Als ze Hem zien Die zij hebben doorstoken, zullen ze over Hem rouw bedrijven (Zc 12:10-14). God zal als antwoord daarop in hun binnenste Zijn wet geven en die in hun hart schrijven (Jr 31:33-34). Daardoor zijn ze in staat Hem van harte te gehoorzamen. Zo zal Hij voortdurend in Zijn woning op Sion met hen gemeenschap hebben.

Het onderwijs dat deze psalm voor de oudtestamentische gelovigen bevat, heeft voor ons, nieuwtestamentische gelovigen, zijn tegenhanger in de eerste brief van Johannes. Wij worden kinderen van God genoemd omdat we uit God geboren zijn. Omdat we uit God geboren zijn, bezitten we Zijn natuur. Zijn natuur is licht en liefde (1Jh 1:5; 4:8,16). De bewijzen dat we Gods natuur bezitten, laten we zien door gehoorzaamheid, dat is het doen van gerechtigheid, en het liefhebben van God en de broeders (1Jh 2:3-10). Wie daardoor wordt gekenmerkt, bevindt zich in Gods tegenwoordigheid en leeft in gemeenschap met Hem. Dat blijft voor eeuwig zo.

Psalm 16

Inleiding

In Psalm 14 ziet God niemand die goeddoet. In Psalm 15 rijst de vraag of er iemand is die bij God kan verblijven, iemand die aan de voorwaarden daarvoor voldoet, dat wil zeggen iemand die goeddoet. In Psalm 16 zien we dat er Iemand is. We zien tevens dat er ook de heiligen zijn, de Godvrezenden die op aarde zijn, dat is het gelovig overblijfsel van Israël in de eindtijd. Deze heiligen zijn verbonden met de ware David, de Messias. Iedere heilige bezit Zijn kenmerken.

Psalm 16 beschrijft de enkele gelovige die in gemeenschap met God leeft. Dat is volmaakt het geval bij die ene Mens: Christus. Dat het in deze psalm toch wel speciaal over Hem gaat, kunnen we opmaken uit wat zowel Petrus als Paulus ieder in een toespraak zegt die van hen in het boek Handelingen opgetekend staat.

Petrus spreekt over het leven, de dood en de opstanding van de Heer Jezus en haalt daarvoor deze psalm als toelichting aan (Hd 2:25-31). Hij maakt geen toepassing van de psalm op de Heer Jezus, alsof deze over iemand anders zou gaan, maar zegt nadrukkelijk “David zegt van Hem” (Hd 2:25), wat betekent dat hij over de Heer Jezus spreekt. De psalm gaat dan ook niet in de eerste plaats over David, maar over de Heer Jezus (Hd 2:30-31a). Paulus verwijst op dezelfde wijze naar deze psalm als hij spreekt over de opstanding van de Heer Jezus (Hd 13:35-37).

Deze psalm sluit dan ook prachtig als derde messiaanse psalm aan op de vorige twee messiaanse psalmen, Psalm 2 en Psalm 8. Psalm 2 spreekt over de geboorte van de Heer Jezus (Ps 2:7). Psalm 8 spreekt over Zijn vernedering en dood (Ps 8:5b-6a). Psalm 16 spreekt over Zijn opstanding.

Psalm 16 heeft twee onderwerpen: geloofsvertrouwen (verzen 1-4,7-8) en geloofservaring en de zegen daarvan (verzen 5-6,9-11). Wat de inhoud betreft, lijkt hij op Psalm 23, want ook die psalm gaat over geloofsvertrouwen. Door het lijden komt het innerlijke vertrouwen op God openbaar. In Psalm 17 zien we dat door hetzelfde lijden de uiterlijke houding tot de mensen openbaar komt.

Ps 16:1 | Gebed om bewaring

1 Een gouden kleinood van David.
Bewaar mij, o God,
want ik heb tot U de toevlucht genomen.

Ook deze psalm is “van David” (vers 1a). Omdat David hier als profeet spreekt (Hd 2:29-31), horen we in hem de Heer Jezus spreken tijdens Zijn leven op aarde. De psalm wordt niet ‘een psalm’ genoemd, maar “een gouden kleinood”. Deze uitdrukking komt hier voor de eerste keer voor en verder nog in Psalmen 56-60, in totaal zes keer. Het is de vertaling van het Hebreeuwse woord miktam. Volgens sommigen is het afgeleid van een woord voor ‘goud’, wat heeft geleid tot de hier gegeven vertaling.

Het eerste woord van de psalm is een gebed tot God om bewaring (vers 1b). De pleitgrond daarvoor is dat de dichter tot Hem de toevlucht heeft genomen. Dit is in volmaaktheid en altijd waar van de Heer Jezus (Hb 2:13a), Die we door David heen als Mens op aarde zien en horen spreken. Op aarde heeft Hij een beroep op Gods bewaring gedaan. Dat mag iedere gelovig in navolging van Hem ook doen. De Heer Jezus heeft als Mens met alle verzoekingen te maken gehad waarmee een mens maar te maken kan krijgen. Zo heeft Hij honger en dorst geleden en is Hij vermoeid geweest.

De Heer Jezus is altijd de eeuwige God geweest. Dat is bij Zijn komst op aarde niet veranderd. God kan niet ophouden God te zijn. De Zoon is Mens geworden om mensen tot behoudenis te kunnen leiden, om de Leidsman te zijn van hen die Hij door Zijn werk heeft verlost.

Als Mens is Hij gelijk aan ons, “met uitzondering van [de] zonde” (Hb 4:15). Hij weet uit ervaring wat het betekent om door een vijandige wereld te gaan. Dat heeft Hem als Mens tot een voortdurend gebed om bewaring gebracht. Zijn enige toevlucht op aarde is Zijn God. Hierin is Hij een indrukwekkend voorbeeld voor ons en voor al de Zijnen in alle tijden. Hij laat zien hoe iemand waarachtig mens is, de mens zoals God hem heeft bedoeld.

Dit gebed om bewaring zal ook het gebed zijn van het gelovig overblijfsel te midden van goddeloze mensen in de grote verdrukking.

Ps 16:2-3 | U bent de Heere

2 [Mijn ziel,] u hebt tegen de HEERE gezegd: U bent de Heere;
mijn goedheid is niet voor U,
3 [maar] voor de heiligen die op de aarde zijn,
en de machtigen, in wie ik al mijn vreugde vind.

In vers 2 spreekt David verder over zijn verhouding tot zijn God. Zoals gezegd, is David in de eerste plaats een type van Christus. Als Mens belijdt Christus de HEERE (Jahweh) als de Heere (Adonai), dat is Heer of Gebieder. Hij laat zien dat Hij Zich als Mens aan de Heere (Adonai) heeft onderworpen en de gehoorzame Dienaar is geworden (Fp 2:6-8). Hij heeft alles gedaan wat God tegen Hem heeft gezegd. Deze onderdanigheid heeft Hij eenmaal, bij Zijn komen in de wereld, uitgesproken (Hb 10:5-7) en dat heeft Zijn hele weg op aarde bepaald.

Dit is ook het kenmerk van het gelovig overblijfsel in de toekomst. Zij willen niets anders dan de wil van God doen. Het is tevens het kenmerk van ieder die in onze tijd, de tijd van de gemeente op aarde, tot bekering komt. Dat zien we bij Paulus, die direct na zijn bekering vraagt: “Wat moet ik doen, Heer?” (Hd 22:10).

De letterlijke vertaling van de tweede regel van vers 2 is: “Ik heb geen goed buiten U.” De betekenis is: ‘Ik heb niets in deze wereld wat ik anders bezit dan U. Er is niets wat mij geluk geeft dan U alleen.’ Wat David zegt, is weer ten volle waar van de Heer Jezus en is ook de belijdenis van het gelovig overblijfsel. De Heer Jezus zegt hier dat de Vader voor Hem alles is. Zijn leven op aarde is gekenmerkt door Zijn verhouding tot Zijn Vader. Hij heeft alles met en voor Hem gedaan.

God verwacht van alle verlosten dat zij dit met hun hart belijden, zowel ten aanzien van Hem als ten aanzien van de Heer Jezus. De Zoon moet “in alle dingen de eerste plaats … innemen” (Ko 1:18). Hij heeft recht op onze “eerste liefde” (Op 2:4), dat is onze volledige liefde.

De zin, die in vers 2 is begonnen, voegt in vers 3 iets toe. De Heer Jezus zegt in vers 2 dat Hij geen goed heeft buiten God. In vers 3 voegt Hij daaraan toe dat Hij al Zijn vreugde vindt in “de heiligen die op de aarde zijn”. Na Zijn liefde tot God volgt onlosmakelijk Zijn liefde voor de gelovigen (vgl. Sp 8:31b).

“De heiligen” zijn niet de heilige engelen, want die zijn in de hemel. Engelen worden soms ‘heilige engelen’ genoemd, maar ze worden nergens ‘heiligen’ genoemd. Het zijn ook niet de heiligen van de gemeente, want de gemeente hoort naar haar positie bij de hemel en is in Christus al in de hemel (Ef 1:3).

“De heiligen” zijn het gelovig, trouw overblijfsel van Israël, Gods aardse volk. Op hen zijn de ogen van de HEERE gericht (Ps 101:6). Zij wijden zich aan God toe en heiligen zich voor Hem, in navolging van Christus, Die dat ook doet. Deze heiligen worden ook “de machtigen” of beter “de heerlijken” genoemd. De ‘heiligen’ zijn de ‘heerlijken’ omdat ze verbonden zijn met de Heerlijke, dat is Christus. Voor ons geldt dat God ons ziet in de heerlijkheid van Christus die wij van en in Hem hebben ontvangen (Jh 17:22; vgl. Ef 1:6).

Christus is met deze heiligen verbonden. Met hen neemt Hij dezelfde positie voor God in, zoals geschreven staat: “Want én Hij Die heiligt [dat is Christus] én zij die geheiligd worden [dat zijn de heiligen, de gelovigen], zijn allen uit één” (Hb 2:11). Van de heiligen zegt Christus hier: “In wie Ik al Mijn vreugde vindt.” We zien dit op een opmerkelijke wijze tot uitdrukking komen als Hij Zich laat dopen door Johannes de doper. Door Zich te laten dopen maakt Hij Zich een met de Zijnen (vgl. Sp 8:31b).

Door Zich te laten dopen voegt Christus Zich bij hen die zich, “terwijl zij hun zonden beleden”, door Johannes hebben laten dopen (Mt 3:5-6,13-16). Dat Hij Zich wel bij hen voegt, maar tegelijk ver boven hen verheven is, blijkt uit wat de Vader direct na Zijn doop tegen alle aanwezigen zegt: “Deze is Mijn geliefde Zoon, in Wie Ik welbehagen gevonden heb” (Mt 3:17). De Vader maakt duidelijk dat Hij te midden van hen de unieke Zoon van God is. Hij heeft geen zonden te belijden, want Hij is de Zondeloze.

We zien hier de illustratie van wat Gods Woord tegen ons, nieuwtestamentische gelovigen, zegt over het liefhebben van God en het liefhebben van hen die bij Hem horen. Wie zegt dat Hij God liefheeft, zal ook Gods volk liefhebben. Die twee aspecten zijn in de nieuwe natuur van de gelovige onlosmakelijk aan elkaar verbonden (1Jh 5:1-2). Je liegt als je zegt dat je God liefhebt, terwijl je je broeder haat.

Ps 16:4 | Geen eerbetoon aan afgoden

4 Groot wordt het leed van hen die andere [goden] geschenken geven;
ik [echter] giet geen plengoffers van bloed voor ze uit
en neem de namen ervan niet op mijn lippen.

In dit vers spreekt David over het grote “leed van hen die andere [goden] geschenken geven”. Wie niet zijn enig goed in God vindt en daarom ook geen gemeenschap met gelovigen heeft, is ten diepste gericht op afgoden. Hij gaat achter die afgoden aan en geeft daaraan geschenken, daaraan schenkt hij een overvloed aan tijd en inspanning. Dit geldt voor de afvallige massa van Gods volk in de toekomst.

In de tijd van de Heer Jezus zijn dat de farizeeën en de schriftgeleerden die alleen op hun eigen eer uit zijn. Zij zijn hun eigen afgod. Toegepast op onze tijd zien we het in het eerbetoon aan filmsterren, sporters, uiterlijk, rijkdom of waar iemand ook maar afgodische bewondering voor heeft. Het leed dat iemand treft die andere goden vereert, doet hij zichzelf aan (vgl. 1Tm 6:9-10).

Voor David, en ook voor de heiligen, het gelovig overblijfsel, is het duidelijk. Hij besteedt daaraan geen enkele aandacht. Een pleng- of drankoffer is een offer dat over het hoofdoffer heen wordt gegoten. Het is in de Israëlitische eredienst een offer van wijn (vgl. 2Tm 4:6). Hier is sprake van een offer van bloed, dat wil zeggen dat het een afgodisch offer is. Offers aan afgoden, ook in de geringste vorm ervan, zal hij nooit brengen (vgl. Mt 4:9-10). Zelfs de namen van de afgoden neemt David niet op de lippen omdat het noemen ervan al te veel eer geven aan hen zou betekenen. Hij negeert hen volledig, hij zwijgt hen als het ware dood.

In de eindtijd zal de ongelovige massa van het Joodse volk de antichrist vereren en tot afgoderij vervallen (Jh 5:43; Mt 12:43-45). Dat zal te zien zijn aan het merkteken van het beest dat zij hebben laten aanbrengen op hun rechterhand of op hun voorhoofd. De getrouwen, de heiligen, zullen de naam van het beest en van andere afgoden zelfs niet op hun lippen nemen om die uit te spreken (vgl. Ex 20:3-5; 23:13; Hs 2:16; Zc 13:2). Hun trouw aan God zal hun de haat en vervolging van de antichrist bezorgen.

Als wij trouw willen zijn aan God en niet meedoen met welke van de talloze vormen van moderne afgoderij dan ook, vooral die vormen die uit het heersende materialisme voortkomen, zullen wij hetzelfde ervaren (2Tm 3:12).

Ps 16:5-6 | Mijn deel

5 De HEERE is mijn enig deel en mijn beker.
U onderhoudt [wat] het lot mij toewees.
6 De meetsnoeren zijn voor mij in lieflijke [plaatsen] gevallen,
ja, een prachtig erfelijk bezit heb ik gekregen.

In deze verzen volgt het grote contrast met de afgodendienaars. David spreekt eerst over de HEERE Zelf (vers 5) en daarna over wat hij allemaal heeft gekregen (vers 6). Hij – en iedere Godvrezende van het gelovig overblijfsel in de toekomst – neemt op de duidelijkste wijze afstand van elke afgod omdat hij in de HEERE Zelf alles heeft wat zijn hart vult.

Een afgod, welke dan ook, krijgt geen enkele aandacht, zelfs niet in de geringste mate zoals het uitspreken van de naam ervan. Zijn onverdeelde aandacht gaat naar de HEERE, Die is zijn “enig deel”. We zien dit ook bij de Levieten, van wie ook de HEERE hun enig deel is (Dt 10:9; 18:1-2; Jz 13:33; Ez 44:28). De uitdrukking wordt ook gebruikt voor het toegemeten deel van een offerdier (Lv 6:17).

De HEERE is ook zijn beker, wat spreekt van alle zegeningen die hij ontvangt als vervulling van alle beloften die hem zijn gedaan. Daardoor wordt hij bemoedigd, verkwikt en ondersteund. De beker mag dan spreken van de vele zegeningen die hem zijn gegeven, wat hij zegt, is dat de HEERE zijn beker is. Het gaat hem niet in de eerste plaats om de gave, maar om de Gever.

Daarin is David ook een voorbeeld voor ons. Wij kunnen dat toepassen op onze geestelijke zegeningen. Het zal ons in grote bewondering voor de Gever ervan brengen. De Gever van de zegeningen is altijd veel groter dan de zegeningen. Dat brengt tot aanbidding.

Dat de HEERE zijn enig deel en zijn beker is, ziet hij niet als eigen verdienste, maar als aan hem door “het lot” toegewezen, dat wil zeggen dat het door God is bepaald (vgl. Jh 15:16a). Jozua heeft het lot gebruikt voor de verdeling van het land onder de stammen die nog geen erfdeel hadden. Op deze manier is het deel voor elke stam door God bepaald (Jz 18:6).

David zegt ook dat God het hem toegewezen deel “onderhoudt”. Daarmee staat onwankelbaar vast dat hij het ook zal krijgen. Dit staat in schril contrast met wat de dwazen bezitten. Dat zal hun allemaal ontvallen, misschien al tijdens hun leven en in elk geval bij hun dood.

In vers 1 vraagt David of God hem wil bewaren. In vers 5 zegt hij dat God zal onderhouden of bewaren wat hem is toegewezen. Hetzelfde geldt voor ons en het erfdeel dat wij hebben gekregen. Op grond van de opstanding van de Heer Jezus is de erfenis voor ons weggelegd in de hemelen, terwijl wij zelf door de kracht van God worden bewaard voor de erfenis (1Pt 1:3-5).

Na het toewijzen van het erfdeel door het lot volgt nog het meten ervan met “meetsnoeren” (vgl. Am 7:17; Zc 2:1). Daardoor wordt het erfdeel afgegrensd van de erfdelen van anderen en kan het erfdeel worden bekeken. Dat brengt tot verrukking over de lieflijkheid van het erfdeel, waaraan uiting wordt gegeven door het instemmend uit te jubelen: “Ja, een prachtig erfelijk bezit heb ik gekregen.” De zegeningen zijn overweldigend omdat de HEERE het erfdeel is. Dat houdt in dat de Godvrezende deelt in alles wat van God is.

Als we dit toepassen op de Heer Jezus, bestaat Zijn erfdeel uit alles wat Hij heeft geschapen. Dit erfdeel krijgt Hij op grond van Zijn werk op het kruis, waar Hij het erfdeel voor God heeft teruggekocht (Op 5:1-9).

Ps 16:7-8 | Raad en ondersteuning

7 Ik loof de HEERE, Die mij raad heeft gegeven;
zelfs 's nachts onderwijzen mij mijn nieren.
8 Ik stel mij de HEERE voortdurend voor [ogen];
omdat Hij aan mijn rechterhand is, wankel ik niet.

Hier begint de tweede helft van de psalm die net als de eerste helft met een verklaring van geloofsvertrouwen begint. Het geloofsvertrouwen is inmiddels zo zeker geworden, dat David dit tweede deel kan beginnen met een lofprijzing. Hij prijst God voor de raad die Hij heeft gegeven (vers 7). Hij leidt hem door Zijn raad als hij overdag door het land gaat.

Dit zien we ook in volmaaktheid bij de Heer Jezus. Omdat Hij Zich liet leiden door de raad van God, is Hij bijvoorbeeld op de juiste tijd bij de bron van Jakob om daar een vrouw te ontmoeten en haar de Gave van God aan te bieden (Jh 4:4-10). God is de altijd Aanwezige in Zijn leven. Hij leefde op aarde in nauwe gemeenschap met Hem. God noemt Hem “Mijn metgezel” (Zc 13:7). Nooit is er een moment geweest dat Hij Zijn ogen van Hem heeft afgewend.

David staat niet alleen overdag open voor de raad van God, maar ook in de nacht. Ook dan staat hij stil bij het onderwijs dat de HEERE hem geeft waardoor hij inzicht ontvangt om te onderscheiden waarop het aankomt. In de nacht onderwijzen zijn nieren hem. Nieren zien op het innerlijk, het binnenste van de mens, waar de wijsheid zetelt (Jb 38:36). Ze symboliseren wijsheid om te kunnen onderscheiden wat nuttig en wat onnuttig of zelfs schadelijk is. De Heilige Geest gebruikt het Woord van God om inzicht te geven en Gods wil te kunnen onderscheiden.

De nieren in het lichaam zijn een bijzondere zuiveringsinstallatie. Ze scheiden in het lichaam af wat niet goed is en behouden wat goed is. Dat is wijsheid. In de geestelijke betekenis stellen ze de zuiverheid van innerlijke gevoelens voor. De Heer Jezus is volkomen zuiver in Zijn diepste, meest innerlijke gevoelens. Dat blijkt als Hij in de nacht luistert naar Zijn God. Alles in Hem is op God gericht.

In Zijn overdenking heeft Hij voortdurend het oog op de HEERE, Zijn God, gericht (vers 8). Dat zien we in de hele weg die Hij gaat en waarover we in de evangeliën lezen (Jh 14:31). Dit is een belangrijke aanwijzing voor ons. Als wij bezig zijn met Gods Woord om daaruit raad en onderwijzing te ontvangen voor de weg die we moeten gaan, zullen we die weg alleen leren kennen als wij daarbij steeds naar de Heer Jezus kijken.

David heeft de HEERE “voortdurend voor [ogen]” gesteld. Voor ons is het belangrijk altijd naar de Heer Jezus te kijken. Daardoor leren we Hem beter kennen waardoor we met des te meer vertrouwen onze weg op aarde gaan. Daardoor zullen we ook zien dat Hij aan onze rechterhand is. De rechterhand stelt kracht voor. Hij geeft ons de kracht om te wandelen tot Gods eer en zorgt er met Zijn kracht voor dat wij niet wankelen.

De rechterhand stelt ook de ereplaats voor. De Heer Jezus heeft God altijd de ereplaats, de hoogste plaats in Zijn leven gegeven. Dat God aan onze rechterhand is, wil voor ons zeggen dat we Hem de ereplaats, de hoogste plaats in ons leven geven. Die afhankelijkheid geeft een ongekende blijdschap in het hart en bewaring van het lichaam, zelfs als het lichaam in de dood is. Dat horen we in de slotverzen van deze psalm.

Ps 16:9-11 | Het pad ten leven

9 Daarom is mijn hart verblijd en mijn eer verheugt zich,
ook zal mijn lichaam veilig wonen.
10 Want U zult mijn ziel in het graf niet verlaten,
U laat niet toe dat Uw Heilige ontbinding ziet.
11 U maakt mij het pad ten leven bekend;
overvloed van blijdschap is bij Uw aangezicht,
lieflijkheden zijn in Uw rechterhand, voor altijd.

Het woord “daarom” geeft aan dat er een conclusie volgt die op het voorgaande is gebaseerd (vers 9). David heeft God als zijn soevereine Heere, Adonai, erkend en tot Hem de toevlucht genomen (verzen 1-2). Terwijl hij alle afgoderij afwijst, heeft hij de goedheid van God ervaren (verzen 3-8).

“Daarom” heeft hij blijdschap in zijn hart en verheugt zijn eer zich (vgl. Lk 10:21; Hb 12:2). Zijn “hart” is het centrum van zijn bestaan. Van daaruit wordt zijn leven bestuurd. Zijn hart is voortdurend in gemeenschap met God. Het woord “eer” heeft de betekenis van al de waarde van zijn innerlijke wezen, al zijn gevoelens voor God. Ook voelt hij zich wat betreft zijn “lichaam” veilig. “Mijn hart”, “mijn eer” en “mijn lichaam” vormen de hele mens, zoals in het Nieuwe Testament wordt gesproken over “geest en ziel en lichaam” (1Th 5:23).

Petrus haalt in zijn toespraak in Handelingen 2 dit vers aan als Schriftbewijs voor de opstanding van Christus (Hd 2:25-31). Dit is geen bedenksel van de auteurs van dit commentaar, maar het is het commentaar van de Schrift, geïnspireerd door de Heilige Geest, over wat in deze psalm staat. Daarom is het nodig om de verzen uit Handelingen 2 hier aan te halen.

David schrijft deze psalm tien eeuwen eerder dan de tijd van de toespraak van Petrus. Hij schrijft in de ik-vorm. Toch kan hij niet over zichzelf schrijven. Hij is immers gestorven, begraven en, als Petrus dit Schriftwoord aanhaalt, nog steeds niet opgestaan. David is hier dan ook een profeet die over een Ander, de Heer Jezus, schrijft.

Niemand anders dan de Heer Jezus is Zijn weg gegaan zonder een moment Zijn oog van God, Zijn Vader af te wenden. Altijd zag Hij God, Zijn Vader voor Zich. Altijd ook wist Hij Hem naast Zich (Jh 8:29). Zijn gemeenschap met Zijn God gaf Hem blijdschap in Zijn hart, waaraan Hij met Zijn mond uiting gaf, zelfs in de tijd dat Hij verwerping ervoer (Mt 11:25).

Door Zijn gemeenschap met Zijn God had Hij hoop met betrekking tot de rust voor Zijn lichaam. Hij wist dat Hij de dood van de zondaar zou sterven, maar Hij ging die dood tegemoet met de Vader voor en naast Zich, terwijl Hij zag op de vreugde die daarna zou komen (Hb 12:2). Hij wist dat God Zijn ziel niet aan het graf zou overgeven.

Het woord ‘graf’ (vers 10) kan een verkeerde indruk wekken. Onder een graf verstaan wij een plaats waarin het lichaam van een gestorvene wordt gelegd. Dat wordt hier echter niet bedoeld. Het woord ‘graf’ is niet de juiste vertaling van het Hebreeuwse woord sheol. Dat woord heeft niet te maken met het lichaam, maar met de ziel. De sheol is de plaats waar de zielen van de gestorvenen direct na hun dood heen gaan, het dodenrijk. In het citaat van Petrus, dat uit de Septuaginta – de Griekse vertaling van het Oude Testament – wordt genomen, staat het woord hades, de Griekse vertaling van sheol.

Vervolgens staat in het citaat dat God de ziel van Christus niet aan de hades zal “overlaten”. Dit wil zeggen dat God de ziel van Christus niet aan het dodenrijk zou prijsgeven. Christus was “de Heilige” van God Die in volkomen trouw aan het verbond als Gods gunstgenoot tot Zijn eer heeft geleefd. Hij heeft voor ieder die in Hem gelooft, de pijnen van de dood in Zijn ziel geleden in de drie uren van duisternis op het kruis onder Gods oordeel. Na Zijn sterven is Zijn ziel naar het paradijs gegaan (Lk 23:43). Iedere ongelovige zal in de hades en uiteindelijk eeuwig in de hel lijden.

Nadat Christus was gestorven, is Hij in het graf gelegd, maar Zijn lichaam heeft geen “ontbinding” gezien. Dat wil zeggen dat Zijn lichaam niet is aangetast door het verderf van de dood. Ook in Zijn dood was Hij ‘de Heilige’ van God. Daarom is Hij, na een kort verblijf in het graf – "een korte tijd" (Hb 2:9) –, opgewekt. Als resultaat van Zijn werk weet de nieuwtestamentische gelovige dat zijn geest en ziel direct na zijn sterven bij de Heer zijn (2Ko 5:8; Fp 1:23), terwijl zijn lichaam in het graf is. Zijn lichaam zal bij de komst van de Heer Jezus voor de Zijnen weer uit het graf tevoorschijn komen, maar dan vernieuwd, en worden verenigd met zijn geest en zijn ziel (1Th 4:16; 1Ko 15:52).

Nadat we in het citaat Christus hebben horen spreken over Zijn dood en de zekere bewaring daarin door God, horen we vervolgens hoe Hij spreekt over leven en blijdschap (vers 11). Hier spreekt Hij over Zijn opstanding. Dit is leven en blijdschap nadat Hij door de dood is heengegaan. Na de opstanding worden er wegen van leven geopend en bekendgemaakt. Het leven in de opstanding is een leven vol blijdschap, het is leven met het oog gericht op het aangezicht van God. In de geestelijke betekenis geldt dit vandaag voor iedere gelovige die zijn oog op Christus gericht houdt. Zo iemand gaat altijd op de weg van het leven, ook al voert die mogelijk door de dood heen.

Deze weg van het leven wordt door God aan de Heer Jezus en daardoor aan de Zijnen bekendgemaakt. Het pad van het leven is altijd het pad door de dood heen. God wekt op uit de doden. Hij is de oorsprong van die weg, want Hij is het leven, Hij is de levende God, het leven is alleen in Hem. Het is niet zozeer de weg die naar het leven voert, als wel de weg waarop het leven wordt genoten. Het is de weg die wordt gekenmerkt door het leven (vgl. Ps 25:9-10).

Leven in de volle zin van het woord en vreugde horen bij elkaar. Op de weg van het leven is “overvloed van blijdschap” omdat het een weg is voor het “aangezicht” van God, wat wijst op Zijn voortdurende aanwezigheid. Alleen op die weg, alleen in een leven van gemeenschap met Hem, is een overvloed van blijdschap. Dat is zowel in dit leven het geval als in het leven na dit leven.

Dit is ook het geval met de “lieflijkheden” die in Zijn “rechterhand” zijn. Die zijn daar “voor altijd”. Met ‘lieflijkheden’ wordt een enorme hoeveelheid aangename dingen bedoeld die ons hart steeds weer, zonder onderbreking, zullen verblijden. Er is geen ogenblik dat dit niet zo is. Zowel in het heden als in de toekomst is Hij machtig – de rechterhand spreekt van kracht – die lieflijkheden te geven aan ieder die met Hem verbonden is in de opstandingswereld. Zijn aangezicht en Zijn rechterhand staan voor Zijn Persoon en Zijn daden, wat Hij geeft en wat Hij doet.

Psalm 17

Inleiding

Psalm 17 gaat net als Psalm 16 over David, waarbij hij duidelijk een beeld van de Heer Jezus is. Hij is tevens een beeld van het gelovig overblijfsel van Israël. In Psalm 16 gaat het over zijn innerlijke, innige, vertrouwelijke en persoonlijke omgang met zijn God. Dit is door het lijden openbaar geworden, zoals dat gebeurt met louter goud dat door vuur beproefd is.

We zien dit in volmaaktheid bij de Heer Jezus bij Wie door alle lijden Zijn volkomen vertrouwen op Zijn God zichtbaar is geworden. We zien in het lijden Wie God voor Hem is. Hij is daarin een voorbeeld voor iedere gelovige, zowel nu voor ons die bij de gemeente horen als voor het gelovig overblijfsel in de toekomst.

In Psalm 17 zien we de druk die van buitenaf op David wordt uitgeoefend. Hetzelfde geldt voor het gelovig overblijfsel en ook voor de Heer Jezus. Door die druk wordt een oprecht hart openbaar als een hart dat volkomen aan God is toegewijd. Bij de Heer Jezus herkennen we dat in de beschrijving van Hem in de evangeliën.

Het gaat hier meer om de omstandigheden die worden gekenmerkt door vijanden die de rechtvaardige omringen. Dit is ook wat het gelovig overblijfsel in de eindtijd zal ervaren. We zien in deze psalm de Heer Jezus met het gelovig overblijfsel verbonden. Zijn ervaringen worden door hen gedeeld. Wat Hij heeft meegemaakt, zullen zij, tot op zekere hoogte, meemaken. Hij is in de Geest daarin bij hen. In deze psalm leert Hij de Zijnen op God te vertrouwen als de God van de opstanding, de God Die binnenkort zal komen om hen te verlossen.

We kunnen deze psalm in drie delen verdelen:
1. De verzen 1-5 zijn de basis van Davids gebed. Hij spreekt daarin over zijn rechtvaardigheid, hij betuigt zijn oprechtheid.
2. In de verzen 6-12 gaat het over verdrukking door de vijand. Dit gedeelte begint met een gebed waarna een omschrijving van de vijand volgt.
3. Ten slotte de verzen 13-15. Dit gedeelte begint weer met een gebed. David vraagt om vernietiging van de vijand en zijn verlossing. De vijand, zowel van David als van de Heer Jezus en het gelovig overblijfsel in de toekomst, is het ongelovige deel van het volk. Dit ongelovige deel, de afvallige massa, met de antichrist aan het hoofd, wordt gesteund door het herstelde Romeinse rijk, de Europese unie, ofwel het beest uit de zee waarover in Openbaring 13 wordt gesproken (Op 13:1-10).

De kern van dit gebed van David vinden we in het midden van de psalm, in vers 8: “Bewaar mij als [Uw] oogappel, verberg mij onder de schaduw van Uw vleugels.”

Ps 17:1-2 | Gebed om recht

1 Een gebed van David.
HEERE, luister naar [mijn] rechtvaardige [zaak],
sla acht op mijn roepen,
neem mijn gebed ter ore,
met onbedrieglijke lippen [gesproken].
2 Laat van Uw aangezicht mijn recht uitgaan,
laat Uw ogen zien wat billijk is.

Deze psalm is “van David” (vers 1a). De psalm wordt “een gebed” genoemd, wat we ook van begin tot eind beluisteren. Drie andere psalmen van David worden ook zo genoemd (Ps 86:1; 102:1; 142:1) en verder alleen nog de enige psalm van Mozes (Ps 90:1).

David vraagt met drie krachtige uitspraken de aandacht van de HEERE: “luister”, “sla acht” en “neem ter ore” (vers 1b). Het gaat om een “rechtvaardige [zaak]”. Het woord ‘zaak’ is toegevoegd. We zien dat aan de vierkante haken. Het is dan ook mogelijk om de tekst zo te lezen: “HEERE, luister naar [Uw] gerechtigheid.” ‘Luister’ betekent ook ‘handel’. ‘Uw gerechtigheid’ houdt in ‘overeenkomstig Uw verbond en/of Uw beloften’.

David spreekt niet over anderen, maar over zichzelf. Het lijkt misschien dat hij zichzelf wil verdedigen, maar dat is niet zo. Een rechtvaardige zaak is alleen dan rechtvaardig als die zaak zo door God wordt beoordeeld. Het gaat David niet om eerherstel voor zichzelf of om zelfhandhaving, maar om de eer van God die hier in het geding is.

Het gaat hier om onrechtvaardigheid in de wereld en onder het volk van God. David bidt tot de rechtvaardige Rechter om gerechtigheid. In vers 15 spreekt hij zijn vertrouwen uit dat hij Gods aangezicht zal aanschouwen in gerechtigheid, dat betekent dat God in gerechtigheid zal handelen en verlossen.

Hij ziet zijn zaak als Gods zaak. Daarom vraagt hij indringend aan God om naar hem te luisteren. Hij spreekt over zijn “roepen” tot God. Hij roept het hardop uit, want zijn ziel is in nood (Ps 106:44; 142:6). Wat hij wil zeggen, noemt hij “mijn gebed”, wat aangeeft dat hij als een smekeling bij God komt.

Hij voegt eraan toe dat hij zijn gebed “met onbedrieglijke lippen” spreekt. Dit is geen aanmatiging, maar geeft aan dat hij met een zuiver geweten tot God nadert om aan Hem zijn zaak voor te leggen. Het is het gebed van een rechtvaardige (vgl. Jk 5:16b), dat wil zeggen van iemand die recht staat voor God. Hij kan vrij tot God naderen omdat er in zijn leven geen dingen zijn die in strijd zijn met Gods heiligheid en omdat hij in zijn hart oprecht is (1Jh 3:21).

Het gaat er niet om dat hij zondeloos is, maar dat hij niet met zonden rondloopt die hij niet heeft beleden. Hij is integer, oprecht de HEERE toegewijd. Wat hij zegt, komt overeen met wat er in zijn hart is en ook zichtbaar is in zijn daden (Ps 66:18). David toont dat in de verzen 3-5 ook aan.

Hij wil dat de HEERE zijn onschuld op grond van een rechtvaardig oordeel met een rechterlijke uitspraak bevestigt. Daarvoor doet hij een beroep op Gods “aangezicht” (vers 2), dat wil zeggen op Gods tegenwoordigheid of aanwezigheid in zijn leven. Gods ogen zien immers “wat billijk is”, dat wil zeggen dat Hij de juiste dingen ziet en die beoordeelt naar wat in overeenstemming is met recht en gerechtigheid. Hij zal dan zien dat er naar waarheid en recht geen zonde in de zin van bedrog of huichelarij bij hem aanwezig is. Dan kan zijn recht van Gods aangezicht uitgaan zodat zijn tegenstanders de mond wordt gesnoerd.

Ps 17:3-5 | Een rechtvaardige bidt

3 U hebt mijn hart beproefd,
het 's nachts doorzocht,
U hebt mij getoetst,
U vindt niets.
[Wat] ik ook moge denken,
het komt mij niet uit de mond.
4 Wat de daden van de mens betreft,
ík ben overeenkomstig het woord van Uw lippen op mijn hoede geweest
voor de paden van de gewelddadige.
5 Ik hield mijn schreden in Uw sporen,
zodat mijn voetstappen niet zouden wankelen.

In deze verzen plaatst David zich voor God en legt zijn innerlijk en zijn handelingen aan Hem voor. Hij wijst God op wat Hij van hem weet. Hij getuigt van zijn gerechtigheid. Daarbij geeft hij zijn eigen beoordeling over wat er in hem is en over de daden die hij heeft gedaan en de wegen die hij is gegaan. Hij kan zeggen dat er niets is wat hem aanklaagt.

In vers 3 spreekt David over drie methoden die God heeft gebruikt om te zien wat er in zijn hart is: God hem heeft “beproefd”, “doorzocht” en “getoetst”. Het is ook mogelijk om deze drie werkwoorden te vertalen in gebiedende wijs: “Beproef mijn hart, doorzoek het ’s nachts, toets mij” (vgl. Ps 139:23). De uitslag van het onderzoek staat vast: “U vindt niets” of “U zult niets vinden”.

Het beproeven van het hart is het doorzoeken ervan of het zuiver is in zijn motieven. God heeft hem ’s nachts doorzocht, als hij alleen is en als het ware oog in oog met God staat, als er niets is wat hem afleidt. Dat is ook de meest geschikte gelegenheid om hem met een zonde te confronteren als die er zou zijn. Zijn hele persoon is getoetst, getest, wat meer ziet op de omstandigheden die als een testkamer dienen om tot uiting te laten komen wat er in iemand is.

David weet dat het onrecht dat hem door goddeloze mensen wordt aangedaan geen enkele grond heeft. God heeft dat ook bij hem vastgesteld, want Hij heeft na grondig onderzoek niets gevonden. Daarom heeft hij het vaste vertrouwen dat Gods beoordeling van zijn rechtvaardige zaak die hij aan Hem voorlegt, daarmee in overeenstemming zal zijn.

De betekenis van het laatste deel van het vers – “[wat] ik ook moge denken, het komt mij niet uit de mond” – is dat er niets meer en niets anders uit zijn mond is gekomen dan wat hij heeft gedacht. Het houdt in dat zijn gedachten en zijn woorden, waarmee hij zijn gedachten bekendmaakt, volledig met elkaar in harmonie zijn. Hij gebruikt zijn woorden niet om zijn ware gedachten te verbergen. Hij heeft geen verkeerde, verborgen gedachten. Dat is wel vaak zo bij mensen, maar niet bij David.

Ook dit zien we in volmaaktheid en altijd bij de Heer Jezus, bij Wie elk woord dat Hij spreekt, precies tot uitdrukking brengt wat Hij denkt. Hij is wat Hij zegt (Jh 8:25). Zo hoort het bij iedere gelovige te zijn.

Nadat David over zijn innerlijk heeft gesproken, spreekt hij vervolgens over zijn daden (vers 4). Ook daarin zal God niets kunnen ontdekken wat zijn rechtvaardige zaak tot een mislukking zou kunnen maken. David spreekt over “de daden van de mens”. Het gaat niet om zondige daden, maar om het algemene doen en laten van de mens, om zijn dagelijkse bezigheden. Hij is daarin gehoorzaam geweest aan “het woord van Uw lippen”, dat is het Woord van God.

Dat heeft hem ervoor bewaard dat hij op “de paden van de gewelddadige [letterlijk van de inbreker of overtreder]” terecht is gekomen. De paden van de gewelddadige zijn de paden van de duivel die de gewelddadige, de inbreker en overtreder is. Het gaat niet zozeer om een weg van geweld, maar om een verboden weg, een weg van ongehoorzaamheid, zoals een inbreker die gaat. Het is een weg die aan anderen schade berokkent. Mensen die zonder God leven, leven voor de duivel en gaan op zijn weg. Het is de weg van “vernieling en ellende” (Rm 3:16). Alleen gehoorzaamheid aan Gods Woord bewaart ons daarvoor. De Heer Jezus is hierin het volmaakte voorbeeld.

Door gehoorzaam te zijn aan het woord van Gods lippen heeft David zijn schreden in de sporen van Gods weg gehouden (vers 5). Hij is de weg gegaan die God hem is voorgegaan. Hij heeft zijn voeten in Diens voetstappen gezet. Daardoor hebben zijn voetstappen niet gewankeld. De weg die we gaan, gaan we stap voor stap. Gods Woord is een lamp voor onze voet, wat wil zeggen dat Gods Woord licht geeft voor elke stap die we moeten zetten. Gods Woord is ook een licht op ons pad, dat is de hele weg die we afleggen, waarbij ons oog is gericht op het einddoel (Ps 119:105).

Ps 17:6-9 | Gebed om bescherming

6 Ík roep U aan,
omdat U mij verhoort, o God;
neig Uw oor tot mij,
luister naar mijn woorden.
7 Toon de wonderen van Uw goedertierenheid,
U, Die hen verlost die tot U de toevlucht nemen,
van hen die tegen Uw rechterhand opstaan.
8 Bewaar mij als [Uw] oogappel,
verberg mij onder de schaduw van Uw vleugels
9 voor de goddelozen die mij verwoesten,
voor mijn doodsvijanden, die mij omsingelen.

Hier begint het tweede gedeelte van de psalm, dat bestaat uit de verzen 6-12. Daarin is sprake van verdrukking door de vijand. Dit gedeelte begint ook met een gebed. Het woord “ik” waarmee vers 6 begint, heeft hier nadruk, wat wordt aangegeven door het accent dat erop is geplaatst. David zegt: ‘Ik, ik ben het die U aanroept. Ik, die zojuist aan U mijn hele innerlijk en uiterlijk heeft getoond, waardoor U hebt gezien dat alles daarin beantwoordt aan Wie U bent.’ Hij roept God aan omdat hij weet dat God hem verhoort.

Hij vraagt aan God om hem “de wonderen van Uw goedertierenheid” te tonen (vers 7). Dit is een mooie uitdrukking. Elk betoon van Gods goedertierenheid aan ons is een wonder. Hebben wij daar ook oog voor en buigen wij ons daarvoor in aanbidding voor Hem neer? Het eerste wonder van Gods goedertierenheid is dat Hij ons heeft behouden (Tt 3:4-6). Daarna heeft Hij nog talloze wonderen van Zijn goedertierenheid aan ons getoond. Heeft Hij ons niet vaak in Zijn goedertierenheid in allerlei situaties geholpen, waar we zelf geen oplossing voor zagen en waarvoor we toen tot Hem de toevlucht hebben genomen?

Hier gaat het om een situatie waarin David is omgeven door mensen die tegen Gods “rechterhand” opstaan. Het wijst op de vermetelheid van deze opstandelingen, want zij staan op tegen de kracht van God, waarvan de rechterhand spreekt. Met Zijn rechterhand ondersteunt en bevrijdt God de Zijnen (Ps 18:36; 139:10). David zegt hiermee tegen God dat hij beseft dat zijn vijanden niet tegen hem opstaan, maar tegen de sterke God. We kunnen “Uw rechterhand” ook toepassen op de Messias. Hij is aan Gods rechterhand en Hij is de kracht van God (Hb 1:3; 1Ko 1:24).

Voor zichzelf vraagt hij om bescherming. Daarvoor doet hij vrijmoedig een beroep op Gods goedertierenheid, waarbij hij God eraan herinnert hoe kostbaar hij voor Hem is. Deze kostbaarheid beschrijft hij door over zichzelf als Gods “oogappel” te spreken (vers 8; vgl. Zc 2:8). De vraag om bescherming daarvan houdt ook in de vraag om alles helder te mogen blijven zien.

De oogappel is de pupil van het oog. Het Hebreeuwse woord betekent ‘kleine man, dochter van het oog’. Dit komt doordat jouw beeld door de pupil weerspiegeld wordt als je naar de pupil kijkt. Dat David Gods oogappel is, betekent dat David in Gods oogappel, Gods pupil, weerspiegeld wordt. Dat komt op zijn beurt doordat de HEERE hem niet uit het oog verliest en hem voortdurend beschermt.

De oogappel is een van de gevoeligste en kwetsbaarste plekken van het lichaam. Hij doet daarom een extra beroep op Gods bescherming met de vraag of God hem “onder de schaduw” van Zijn vleugels verbergt (Ps 36:8; 57:2; 63:8; 91:4; vgl. Ru 2:12; Js 49:2; 51:16; Mt 23:37). Het gaat behalve om bescherming van wat kostbaar is ook om bescherming en geborgenheid van wat weerloos is.

Deze beelden illustreren de liefde van God in Zijn daden van zorg en bescherming voor hen die Hem lief en dierbaar zijn. Mozes gebruikt deze beide beelden in het lied dat hij Gods volk leert. Hij wil hen daardoor onderwijzen over hun kostbaarheid voor God en de liefde en zorg die God daarom aan hen heeft besteed (Dt 32:10-11).

David stelt zich in zijn kostbaarheid en kwetsbaarheid aan God voor vanwege “de goddelozen” die hem “verwoesten” en zijn “doodsvijanden” die hem “omsingelen” (vers 9). Hij is in doodsgevaar. De goddelozen zijn erop uit hem te verwoesten. Zijn doodsvijanden hebben hem omsingeld, waardoor hij het gevoel heeft dat hij een omsingelde, belegerde stad is (vgl. 2Kn 6:14), waarvan elke uitweg is afgesneden.

Ps 17:10-12 | De goddelozen en doodsvijanden

10 [Met] hun vet hebben zij [hun hart] afgesloten,
[met] hun mond hebben zij trotse [taal] gesproken.
11 Zij omringen nu onze schreden,
zij loeren [op ons], door zich ter aarde neer te buigen.
12 Hij is als een leeuw die [ernaar] verlangt te verscheuren,
als een jonge leeuw die op verborgen plaatsen zit.

In vers 9 heeft David tegen God gezegd waar zijn vijanden op uit zijn. In de verzen 10-12 houdt hij aan God voor waardoor zijn vijanden geleid worden en hoe ze te werk gaan. Hun hart is omgeven door “hun vet” (vers 10; vgl. Js 6:10), waardoor zij niet bereikbaar zijn voor redelijke argumenten om zich te bekeren. ‘Hun vet’ wijst op hun welvaart, welzijn, overvloed. Ze zwelgen in welvaart die ze voor niets ter wereld willen missen.

Daarmee hebben ze tegelijk een barrière om hun hart heen gelegd, zodat het afgesloten is voor elke oproep om hun zondige levenswandel de rug toe te keren (vgl. Ps 119:70; Dt 32:15). Dat zij hun hart met vet hebben afgesloten, wil ook zeggen dat ze geen enkel medegevoel voor anderen hebben.

Vanwege hun vette binnenste komt er uit “hun mond … trotse [taal]”. Ze schrijven hun voorspoed en welzijn toe aan hun eigen inspanningen. De arrogantie spat eraf. Er is bij hen geen enkele gedachte aan God, Die toch “Zijn zon laat opgaan over bozen en goeden en het laat regenen over rechtvaardigen en onrechtvaardigen” (Mt 5:45). Omdat er geen gedachte aan God is, is er ook geen enkele zorg voor anderen.

In plaats van zorg voor anderen op zich te nemen zijn ze erop uit anderen te plunderen (vers 11). Wie arrogant is, is niet te vertrouwen. Hun handelwijze verraadt de vetheid om hun hart. Ze omringen “onze schreden”, dat zijn de schreden van de rechtvaardigen. Hier spreekt David in het meervoud. Wat hem overkomt, overkomt allen die bij hem horen. Zo heeft de Heer Jezus gezegd dat zoals Zijn vijanden Hem hebben vervolgd, zij ook zullen vervolgen hen die bij Hem horen (Jh 15:20).

De goddelozen loeren op de rechtvaardige. Ze ‘stalken’ hem. Ze maken zich klein en gaan op de grond liggen om vanuit die houding de argeloze voorbijganger te bespringen en te beroven. De goddeloze “is als een leeuw die [ernaar] verlangt te verscheuren” (vers 12). De leeuw is een symbool van brute kracht met een verslindende vraatzucht. Zoals “een jonge leeuw die op verborgen plaatsen zit” om zijn prooi te bespringen, ligt de goddeloze in een hinderlaag om de rechtvaardige te bespringen en te verscheuren.

Ps 17:13-14 | Gebed om bevrijding van de goddelozen

13 Sta op, HEERE, treed hem tegemoet, vel hem neer;
bevrijd mijn ziel met Uw zwaard van de goddeloze,
14 [bevrijd mij] met Uw hand van de mannen, HEERE,
van de mannen van de wereld,
die hun deel hebben in dít leven.
U vult hun buik met Uw verborgen [schatten];
hun kinderen worden verzadigd
en laten hun overschot na aan hún kinderen.

Met vers 13 begint het derde en laatste deel van de psalm, dat bestaat uit de verzen 13-15. Het gaat hierin over de verlossing van de verdrukte rechtvaardige die het gevolg is van de vernietiging van de vijand door de HEERE. Ook dit gedeelte begint met een gebed.

De beschrijving van de goddeloze heeft David opnieuw onder de indruk gebracht van diens dodelijke vijandschap. Hij roept het uit tot de HEERE om op te staan, naar de goddeloze toe te gaan en hem neer te vellen (vers 13). Als de HEERE opstaat, veroorzaakt dat schrik bij Zijn tegenstanders (Js 2:19). Hij verheft Zich dan om zo te zeggen in Zijn volle, indrukwekkende grootte. Vervolgens gaat Hij naar de goddeloze toe, die verlamd is van ontzetting, en velt hem neer. Neervellen wil zeggen dat Hij hem naar beneden haalt van zijn aangematigde hoge positie door hem te doden.

Als de HEERE de goddeloze met Zijn zwaard doodt, zal de rechtvaardige van hem bevrijd zijn. Het zwaard van God, “Uw zwaard”, is Zijn Woord (Ef 6:17). Hij doodt Zijn tegenstanders met het zwaard dat uit Zijn mond komt (Op 2:16; 19:15). Dit is een ander gebruik van Gods Woord dan het gebruik dat David ervan heeft gemaakt, want hij heeft het gebruikt om op zijn hoede te blijven voor het gaan van een verkeerde weg (vers 4).

Hij vraagt de HEERE niet alleen om bevrijding van de goddeloze, maar om bevrijding “van de mannen … van de mannen van de wereld, die hun deel hebben in dít leven” (vers 14). Hij doet daarvoor een beroep op “Uw hand”, dat wil zeggen dat hij wil dat God ingrijpt in het leven van deze mannen.

Deze mannen, dit soort mannen – ze worden met nadruk twee keer genoemd –, worden erdoor gekenmerkt dat ze leven voor hier-en-nu. Zij hebben hun deel in dít leven. Ze leven naar het motto: “Laten wij eten en drinken, want morgen sterven wij” (Js 22:13; 1Ko 15:32). Het is de geest van Ezau die de toekomstige zegen van het eerstgeboorterecht verkwanselde voor een ogenblikkelijke hap lekker eten (Gn 25:29-34).

Deze categorie mensen wordt in het boek Openbaring steeds aangeduid als “zij die op de aarde wonen” (Op 3:10; 6:10; 8:13; 11:10; 13:8,14; 14:6; 17:8). Hun deel staat in het grootst mogelijke contrast met het deel van David, die zegt dat de HEERE zijn deel is (Ps 16:5). Dat is een eeuwig deel, terwijl het deel van de mannen van de wereld beperkt blijft tot dít leven, het korte leven op aarde hier-en-nu.

Ze kunnen hun buik vullen met de goede dingen van het leven. Dat ze daartoe in staat zijn, hebben ze aan God te danken. Hij geeft het hun vanuit Zijn bronnen (Hd 14:17), maar die zijn voor hen verborgen omdat zij Hem uit hun denken bannen. Ze krijgen zelfs zoveel, dat ze ook hun kinderen kunnen verzadigen. Wat die kinderen daarvan overhouden, laten zij weer na aan hún kinderen.

Het lijkt allemaal prachtig, de zegen gaat van de ene generatie over op de andere generatie. Tegelijk schuilt er grote dramatiek in. Ze kunnen het wel nalaten aan hun kinderen, maar dat is omdat ze er zelf niets van kunnen meenemen als ze sterven. Dan begint voor hen de eindeloze eeuwigheid van kommer en kwel.

Ps 17:15 | De hoop van de rechtvaardige

15 Ik [echter] zal in gerechtigheid Uw aangezicht aanschouwen;
ik zal, wanneer ik ontwaak, verzadigd worden met Uw beeld.

In dit vers zien we de grote zegen van de rechtvaardige die een enorm contrast vormt met het lot van de goddeloze en de goddelozen in het vorige vers (vgl. Fp 3:19-20). Profetisch houdt dit in dat de goddelozen worden verdelgd en dat het gelovig overblijfsel in het vrederijk zich in gerechtigheid zal verzadigen.

David zegt vol vertrouwen dat hij “in gerechtigheid” Gods aangezicht zal “aanschouwen”. Hij zal in Gods tegenwoordigheid zijn op grond van de gerechtigheid die God aan hem heeft bewezen en niet op grond van zijn eigen gerechtigheid, want die heeft hij niet. Hij zal bij God zijn op grond van het werk van Christus Die deze gerechtigheid voor hem bij God heeft bewerkt.

De verzadiging die dat geeft, is eeuwig. Dit is een enorm contrast met de verzadiging van de goddelozen in vers 14. Hun verzadiging houdt op met hun dood. Wie aan de opstanding, het ontwaken, deelheeft, zal eeuwig Gods aangezicht zien (Op 22:4a), eeuwig Zijn tegenwoordigheid genieten, eeuwig voldaan zijn met Gods beeld. Het beeld van God is Christus in Wie God tot in alle eeuwigheid zichtbaar zal zijn.

Voor ons, nieuwtestamentische gelovigen, is dat nu al zo. Wij leven immers in geestelijke zin in de wereld van de opstanding omdat wij met Christus gestorven en opgestaan zijn. Daardoor zien wij nu al Hem (Hb 2:9), Die het “Beeld van de onzichtbare God” is (Ko 1:15; 2Ko 4:4; Jh 14:9). Als wij bij Hem zijn, zullen wij Hem zien zoals Hij is, want wij zullen Hem gelijk zijn (1Jh 3:2).

De psalm eindigt op vergelijkbare wijze als de vorige (Ps 16:11). Daar is het meer de persoonlijke vreugde van de Heer Jezus, wanneer Hij, na door de dood te zijn heengegaan, in de opstanding het aangezicht van God ziet. Hier is Hij meer de overste Leidsman van allen die ook in de opstanding net als Hij verzadigd zullen worden met het beeld van God omdat Hij in deze psalm verbonden is met de gelovigen.

Psalm 18

Inleiding

Deze psalm staat ook, in nagenoeg gelijke bewoordingen, in 2 Samuel 22. David getuigt in deze psalm van Wie de HEERE voor hem is en wat Hij voor hem heeft gedaan. Het is tevens de vertolking van de gevoelens van hen die in soortgelijke omstandigheden zijn geweest en uit de benauwdheid zijn gered en God daarvoor willen loven.

Er zijn vier manieren waarop we naar deze psalm – en dit geldt voor veel andere psalmen – kunnen kijken. Het is op een andere manier ook al in de inleiding gezegd, maar het is goed daar juist bij deze psalm nog een keer de aandacht op te vestigen:

1. In deze psalm vertelt David zijn persoonlijke ervaringen. We hebben hier een historische beschrijving, want het gaat over de geschiedenis van David.

2. Delen van deze psalm zijn in vervulling gegaan in het leven van de Heer Jezus op aarde en in Zijn dood en opstanding. Andere delen zullen vervuld worden als Hij terugkeert naar de aarde om Zijn rijk van gerechtigheid en vrede op te richten.
De hele psalm gaat over Hem. David is hier een beeld van Hem. Deze psalm geeft uiting aan de gevoelens van Christus. De Geest van Christus is werkzaam in David als hij deze psalm dicht.

3. In direct verband daarmee zien we hier ook de gevoelens van het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst. Met hen verbindt de Heer Jezus, de Messias, dat is de Gezalfde, Zich op innige wijze.

4. Ten slotte is er nog de toepassing voor ons als nieuwtestamentische gelovigen persoonlijk. De Heer Jezus heeft ons ook met Zich verbonden, en wel op een nog innigere wijze. Daarbij moeten we bedenken dat wij met Hem verbonden zijn in de hemel, terwijl het overblijfsel met Hem op aarde verbonden is. Wij hebben te maken met geestelijke vijanden, terwijl het overblijfsel te maken heeft met vijanden van vlees en bloed. De redding uit de macht van de vijand gebeurt voor het aardse volk door de komst van de Heer naar de aarde om die vijanden te oordelen, terwijl Hij ons van onze vijanden bevrijdt door ons uit de wereld tot Zich op te nemen in de lucht (1Th 4:15-17).

David herdenkt alles wat God voor hem is geweest, wat hij in zijn noden en gevaren in Hem heeft gevonden. Hij kijkt terug op de macht van God die ten behoeve van hem werkzaam is geweest en wat het gezegende resultaat van die macht is. Dit wordt allemaal tot uitdrukking gebracht in dit lied, een uitdrukking van gevoelens die in Christus hun volle vervulling vinden.

De psalm begint en eindigt met een lofzang. Het is een psalm van dankbaarheid. We horen een verhaal van verdriet en lijden dat eindigt in vreugde en triomf. De psalm kan beginnen met een lofprijzing aan de HEERE omdat hij eerder opgedane ervaringen weergeeft en niet een actuele situatie beschrijft.

David beschrijft wat hij heeft doorgemaakt, zijn lijden en nood, zijn roep om hulp, gevolgd door verlossing en overwinning, en ten slotte zijn kroning. Daarin is hij een type van de volmaakte Knecht van de HEERE uit het boek Jesaja: de Heer Jezus. Hij is door God verlost uit de dood. Hij zal Zijn vijanden verslaan en gekroond worden tot Koning van de koningen en Heer van de heren. David is tevens een type van het gelovig overblijfsel dat verlost zal worden uit de handen van de valse koning van Israël, de antichrist.

Ps 18:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, een psalm van de dienaar van de HEERE, van David, die de woorden van dit lied tot de HEERE gesproken heeft, op de dag waarop de HEERE hem gered had uit de hand van al zijn vijanden en uit de hand van Saul.

Evenals in Psalm 3 en Psalm 7 wordt in deze psalm in het opschrift de aanleiding voor het dichten ervan genoemd (Ps 3:1; 7:1). Het opschrift begint met de vermelding dat de psalm “voor de koorleider” is, een vermelding die we al enkele keren zijn tegengekomen. De psalm begint ermee – en legt er daardoor nadruk op – dat hij is bedoeld voor anderen die in vergelijkbare omstandigheden zijn geweest als de dichter. Zie verder de uitleg bij Psalm 4:1.

Het is “[een psalm] van de dienaar van de HEERE, van David”. Voordat David zijn naam noemt, spreekt hij eerst over zichzelf als ‘de dienaar van de HEERE’ (vgl. Ps 36:1; Dt 34:5; Jz 24:29). De hele psalm ademt de grootheid van God. Tegenover Hem noemt David zich niet ‘koning’ maar ‘dienaar’. Hij beseft dat het een grote eer is in zijn koningschap God te mogen dienen. In Jesaja wordt ‘dienaar’ – Hebreeuws ebed – vertaald met ‘knecht’. Het bevestigt wat in de inleiding is opgemerkt dat David een type is van de volmaakte Knecht van de HEERE, de Heer Jezus.

Dit geldt ook voor ons, die ook een koningschap geworden zijn (Op 1:6). Wij oefenen dat koningschap nog niet uit, maar bezitten wel de waardigheid ervan. Die waardigheid komt tot uiting in het dienen van Hem Die onze Heer is. Het is een bijzonder voorrecht Hem te mogen dienen Die alle gezag heeft in de hemel en op de aarde. Wie enigszins onder de indruk van Gods majesteit is, zal graag Zijn dienaar zijn en zich zo noemen.

David heeft “de woorden van dit lied tot de HEERE gesproken”. Hier staat dat dit lied tot de HEERE wordt “gesproken”. Dit houdt een belangrijk les in. We zien hier dat liederen zingen betekent dat we tot God spreken. Liederen zingen is ook spreken tot mensen. Dat zegt Paulus tegen ons in de brief aan de Kolossenzen (Ko 3:16). Een en ander onderstreept dat het primair om de woorden gaat.

Dat er sprake is van een “lied”, doet denken aan de inleiding van het lied van Mozes na de bevrijding van Israël uit Egypte (Ex 15:1) en het lied dat Barak en Debora hebben gezongen na hun overwinning op de vijand (Ri 5:1). De overeenkomst tussen deze drie liederen is dat het liederen van bevrijding zijn, waarin God wordt geprezen voor de bevrijding die Hij heeft bewerkt. Zingen is het voorrecht van een verlost volk. De eerste keer dat er in de Bijbel een lied wordt gezongen, is in Exodus 15 (Ex 15:1) en de laatste keer in Openbaring 14 (Op 14:3).

David heeft dit lied tot de HEERE gesproken “op de dag waarop de HEERE hem gered had”, dat wil zeggen direct na zijn uitredding. Zo moeten wij God ook direct prijzen nadat we Zijn hulp hebben ervaren. David noemt niet alleen het tijdstip van de bevrijding, “de dag waarop”, maar ook de aanleiding ervan. De HEERE heeft hem namelijk “gered” uit de hand van meedogenloze vijanden. Redden wil zeggen dat de HEERE David aan de hand van zijn vijanden heeft ontrukt, eruit heeft weggetrokken. Deze redding is de aanleiding voor zijn lied.

De vijanden zijn niet gering in aantal. David spreekt over “de hand van al zijn vijanden”. Dit zijn vijanden van vijandige volken die hem hebben willen verhinderen dat hij zijn koningschap zou aanvaarden. Het zijn ook vijanden die hem van de troon hebben willen stoten nadat hij koning is geworden.

David noemt één vijand bij name: Saul. De HEERE heeft hem ook gered “uit de hand van Saul”. Hij noemt deze vijand het laatst, hoewel Saul zijn eerste vijand is. Van Saul heeft hij het langst en hevigst vijandschap ervaren. Saul is in verbinding met het gelovig overblijfsel een type van de antichrist, de valse koning, die vijandig is tegen de grote Zoon van David.

Als we de Heer in getrouwheid willen dienen, hoeven we ons er niet over te verwonderen dat we vijanden hebben (Jh 15:18-19). We zullen er des te meer Zijn hulp en uitredding in ervaren, waardoor we des te meer reden hebben Hem te prijzen.

Ps 18:2-4 | Wie de HEERE voor David is

2 Hij zei:
Ik heb U hartelijk lief, HEERE, mijn sterkte.
3 De HEERE is mijn rots en mijn burcht en mijn Bevrijder,
mijn God, mijn rots, tot Wie ik de toevlucht neem,
mijn schild en de hoorn van mijn heil, mijn veilige vesting.
4 Ik riep de HEERE aan, Die te prijzen is,
en werd verlost van mijn vijanden.

Al de uitreddingen uit de greep van allerlei vijanden, en uit de hand van Saul in het bijzonder, brengen in David een loflied, een psalm naar boven. Zijn eerste reactie op zijn bevrijding is dat hij tegen de HEERE zegt: “Ik heb U hartelijk lief” (vers 2). Dit is een bijzondere ‘liefdesverklaring’ aan de HEERE persoonlijk. Zoiets komt nog slechts één keer, in andere bewoordingen, in Psalmen voor (Ps 116:1). Het is een liefdesverklaring waarin tot uitdrukking wordt gebracht dat de intimiteit van de verhouding is gebaseerd op ervaring.

Het woord voor ‘hartelijk lief’ is hier een spontane, emotionele liefde op grond van wat David heeft meegemaakt en gezien. Het is niet liefde op het eerste gezicht, maar een liefde omdat Hij ons eerst heeft liefgehad (vgl. 1Jh 4:19). Dat blijkt uit de ervaringen van David. Daarover spreekt hij in vers 20.

We kunnen dat afleiden uit het grote aantal namen waarmee David de HEERE noemt. Hij geeft daarmee aan wat de HEERE allemaal voor hem betekent. Daarmee onderbouwt hij als het ware zijn liefdesverklaring. Zo heeft hij God leren kennen en Hem daardoor steeds meer lief gekregen. De HEERE heeft nog veel meer namen dan David noemt. Dat David specifiek deze namen noemt, is omdat ze op speciale wijze passen in het kader van dit lied, waarin het gaat over vluchten, strijd en overwinning.

Zoals hij Hem noemt, zo heeft hij Hem in die situaties ervaren. Daarin heeft hij ook op een bijzondere wijze de persoonlijke relatie met God beleefd. Dat blijkt uit het telkens gebruikte bezittelijke voornaamwoord “mijn”. Hij beleefde en beleeft God zoals hij Hem weergeeft in elke naam waarmee hij Hem noemt. Zo spreekt Paulus ook over God als “mijn God” (Fp 4:19). De Heer Jezus spreekt ook over “Mijn God” en “Mijn Vader” (Jh 20:17).

De eerste naam die David noemt, spreekt hij uit tot God. Hij noemt Hem niet ‘mijn Geliefde’, maar “mijn sterkte”. Dit toont aan dat de liefde van David voor de HEERE is gebaseerd op Wie Hij voor hem is in de strijd. De volgende namen sluiten hierop aan. Alleen spreekt hij daarmee niet God aan, maar getuigt daardoor tegen anderen van Wie de HEERE voor Hem is.

De naam “mijn sterkte” sluit direct aan op zijn liefdesverklaring. Dit is wat God voor hem is geweest tegenover zijn tegenstanders. David heeft al zijn tegenstanders overwonnen omdat God zijn sterkte is geweest en dat nog steeds is. Hij heeft zijn veiligheid alleen aan Hem te danken. Daarvan getuigt hij in de namen die hij vervolgens noemt.

1. In de eerste ‘getuigenisnaam’ zegt hij: “De HEERE is mijn rots” (vers 3). Daarmee zegt hij dat de HEERE zijn onwankelbaar fundament is (vgl. Js 17:10; Mt 16:18; 1Ko 10:4). Het Hebreeuwse woord voor rots is hier sela. Het is een woord voor hoge, door bezinksel gelaagde rotsen. De rots is hier een type van de verhoogde Christus. Op die rots staat David. Hij heeft die hoge positie aan God te danken.

2. Dan noemt hij Hem “mijn burcht” – Hebreeuws mesuda, vgl. Masada. Een burcht is een bergvesting. Het is een locatie die zozeer versterkt is, dat een vijand deze niet kan benaderen. Dat is God voor David geworden. Hij is bij God als het ware ‘in verzekerde bewaring’. Hij is bij Hem veilig en geborgen voor al zijn vervolgers.

3. Tegelijk kan hij de HEERE “mijn Bevrijder” noemen. Hij wordt goed bewaakt in de burcht en is daarom vrij van zijn vervolgers.

4. Hij is, zegt David, “mijn God”, dat wil zeggen Degene in Wie ik alles heb gevonden wat ik mij van Wie God is, kan voorstellen: de Almachtige, Alomtegenwoordige, Alwetende, Die mij kent en de gevaren die mij bedreigen ver de baas is. Hij is altijd bij mij. De christen spreekt dit uit als hij “Abba, Vader” zegt.

5. Dan noemt David Hem nog een keer “mijn rots” (zie 1.). Het Hebreeuwse woord voor rots is hier tsur. Dit is een woord voor lage rotsen van massief zwarte basaltstenen. De rots kunnen we hier zien als een beeld van Christus in vernedering.
David laat erop volgen dat hij tot Hem “de toevlucht neemt”. Hier zien we een actie van David. We kunnen weten dat we in God een onwankelbare rots hebben, maar we moeten er wel de toevlucht toe nemen. David zegt niet dat hij tot Hem de toevlucht ‘nam’, maar “neemt”. Hij heeft het gedaan in het verleden en blijft het doen. Hij zoekt continu veiligheid en bescherming bij Hem.

6. “Mijn schild” (vgl. Ps 3:4; Gn 15:1) betekent bescherming tegen de pijlen die de vijand op hem afvuurt (vgl. Ef 6:16). Pijlen dringen in het lichaam en verlammen of doden. Maar welke pijl kan door de HEERE heen komen? Wie kan Hem raken? Hij is Zelf onaantastbaar en daarom is elke aanval op een van de Zijnen tot volkomen mislukken gedoemd.

7 “De hoorn van mijn heil” wil zeggen dat Gods kracht – de hoorn is een beeld van kracht, daarmee verdedigt een dier zich – voor het heil of de behoudenis van de Zijnen garant staat. Het idee is dat God voor de psalmist is wat de hoorn is voor dieren, het middel tot verdediging. Welke vijand is tegen God opgewassen?

8. “Mijn veilige vesting” (vgl. Ps 9:9-10; 46:2) is een hooggelegen plek, waarvandaan David de vijand kan observeren. Het is een natuurlijke wachtpost die tegelijk onbereikbaar is voor een vijandelijke aanval en daardoor volkomen veiligheid biedt (vgl. Js 33:16; Sp 18:10). De HEERE is zijn gegarandeerde veiligheid.

De hiervoor genoemde ‘militaire eigenschappen’ van God kunnen we de volgende omschrijving geven: geborgenheid, onwankelbaarheid, bewaring, bevrijding, bescherming, kracht, onaantastbaarheid, veiligheid. Dit ligt allemaal opgesloten in de naam ‘sterkte’.

David heeft deze Persoon, Die hij zo uitvoerig als zijn sterkte heeft beschreven, aangeroepen (vers 4). Na al zijn ervaringen met Hem kan hij niet anders dan eerst weer erop wijzen dat Hij het waard is om geprezen te worden. Zijn hart is vol lofprijzing voor Hem Die Zich zo heeft doen kennen als hij in de namen tot uitdrukking heeft gebracht. Tegelijk roept hij allen tot wie hij getuigt op om Hem ook te prijzen.

De HEERE heeft zijn roepen gehoord. Hij is voor David opgekomen en heeft hem verlost van zijn vijanden. In de volgende verzen gaat David spreken over de grote nood waarin hij is geweest en waaruit God hem heeft gered. Daardoor wordt des te duidelijker hoezeer de HEERE de namen waard is waarmee David Hem heeft genoemd. Het helpt ieder die in nood is en door de HEERE daaruit is verlost met dieper inzicht Hem voor Zijn bevrijding te loven. Het is immers een psalm ‘voor de koorleider’.

Ps 18:5-7 | De nood bij God gebracht

5 Banden van de dood hadden mij omvangen,
beken van verderf joegen mij angst aan.
6 Banden van het graf omringden mij,
valstrikken van de dood bedreigden mij.
7 In mijn nood riep ik de HEERE aan,
ik riep tot mijn God;
Hij hoorde mijn stem vanuit Zijn paleis,
mijn hulpgeroep voor Zijn aangezicht kwam in Zijn oren.

Deze verzen beschrijven de gevoelens van David in de tijd dat de vijand erop uit was hem te doden. Het zijn ook de gevoelens van het gelovig overblijfsel van Israël tijdens de grote verdrukking. We zien iets dergelijks bij Jona als hij in de buik van de vis is (Jn 2:3-10). Daarbovenuit beschrijven deze verzen in het bijzonder de gevoelens van de Heer Jezus in Gethsémané, waar Hij het lijden van de dood voorgesteld heeft gekregen in de beker van het lijden die de Vader Hem daar laat zien. Van Hem lezen we dat Hij “tijdens Zijn dagen in het vlees met sterk geroep en tranen zowel gebeden als smekingen geofferd heeft aan Hem Die Hem uit [de] dood kon verlossen” (Hb 5:7a). Dit is Gethsémané.

In wat David ervaart – hij beschrijft zijn ervaring als die van iemand die bezig is te verdrinken (vers 5) –, zien we wat Christus in volmaaktheid en veel dieper dan David heeft ervaren. Niemand als Hij weet wat “banden van de dood” zijn. David heeft deze banden gevoeld met betrekking tot de lichamelijke dood. In 2 Samuel 22 spreekt hij over “golven van de dood” (2Sm 22:5). Het gaat om sterke machten die David naar de diepte van het dodenrijk wilden trekken.

Christus heeft deze banden en golven in de volste betekenis van het woord gevoeld: het van God gescheiden zijn. Voor de “beken van verderf” die David “angst” aanjoegen, geldt hetzelfde. In letterlijke zin gaat het om de plotseling snelstromende wateren in de wadi’s in de woestijn die alles meesleuren en verwoesten. De beken van het verderf – letterlijk staat er “beken van Belial” – zien op de eindeloze stroom verdorven mensen die onder aanvoering van de satan jacht op hem maakten om hem om te brengen.

Christus is niet bang geweest voor alle lichamelijke lijden en de lichamelijke dood. Anders zou Hij nooit de Zijnen hebben kunnen bemoedigen niet bang te zijn “voor hen die het lichaam doden maar de ziel niet kunnen doden” (Mt 10:28). Hij had geen angst voor wat mensen Hem zouden aandoen. Wat Hem angstig maakte, was de toorn van God die op Hem zou neerkomen in de drie uren van duisternis, waarin Hij tot zonde gemaakt zou worden. De “banden van het graf”, – het graf is de sheol, het dodenrijk – omringden Hem op veel intensere wijze dan David ooit kon beleven (vers 6).

Hetzelfde geldt voor de “valstrikken van de dood”. David voelde zich als een vogel die in een strik gevangen is. Hoe meer hij probeerde om zich los te rukken, des strakker werd de valstrik gespannen. De dood kon elk moment zijn intrede doen. De valstrikken van de dood hebben ook de Heiland bedreigd en benauwd (vgl. Lk 12:50). Daarom riep Hij in Gethsémané in Zijn nood Zijn God aan. En Die verhoorde Hem en verloste Hem – niet van de dood, maar – uit de dood, en wel vanwege Zijn Godsvrucht (Hb 5:7b), dat is vanwege Zijn volle toewijding aan God

David spreekt na de beschrijving van zijn nood over het aanroepen van de HEERE in zijn nood en het roepen “tot mijn God” (vers 7). Zijn nood was zo groot, dat hij aan het leven wanhoopte, want de dood dreigde. De enorme machten die hij tegenover zich zag, gingen de menselijke controle te boven. Het enige wat hij kon doen, was roepen tot God, want hij had een God tot Wie hij kon roepen.

Na het hulpgeroep komt onmiddellijk, zonder pauze of aarzeling het antwoord van God (vgl. Mt 14:30-31). Dit antwoord is het bewustzijn dat God zijn stem, die riep vanuit de diepten van het dodenrijk (verzen 5-6), “hoorde … vanuit Zijn paleis”, het huis van Zijn regering in de hoge hemel. God was niet te druk met andere dingen. Het hulpgeroep had Zijn volle aandacht. David wist dat hij zijn hulpgeroep deed voor Gods aangezicht, dat wil zeggen in Zijn tegenwoordigheid. Daarom kwam het ook in Zijn oren die open waren voor de noodkreet van Zijn uitverkoren koning.

Ps 18:8-16 | God grijpt in

8 Toen daverde en beefde de aarde,
de fundamenten van de bergen sidderden en daverden,
omdat Hij [in toorn] ontstoken was.
9 Rook steeg op uit Zijn neus
en vuur uit Zijn mond verteerde.
Kolen werden daardoor aangestoken.
10 Hij boog de hemel en daalde neer,
een donkere [wolk] was onder Zijn voeten.
11 Hij reed op een cherub en vloog,
ja, Hij zweefde snel op de vleugels van de wind.
12 Hij maakte duisternis tot Zijn schuilplaats,
om Hem heen was Zijn tent: duistere wateren, donkere wolken.
13 Door de lichtglans, die vóór Hem was, dreven Zijn wolken weg.
Hagel en vurige kolen!
14 De HEERE deed het in de hemel donderen,
de Allerhoogste liet Zijn stem klinken: hagel en vurige kolen.
15 Hij schoot Zijn pijlen af en verspreidde hen,
Hij slingerde de bliksemflitsen en bracht hen in verwarring.
16 De waterstromen werden zichtbaar,
de fundamenten van de wereld werden blootgelegd
door Uw bestraffing, HEERE,
door het blazen van de adem uit Uw neus.

[Tip voor de lezer: Om een indruk te krijgen van het antwoord van de HEERE is het goed om het geheel van al deze verzen in één keer te lezen. Dus niet zozeer vers voor vers gedetailleerd bestuderen, maar eerst het geheel in rust achter elkaar te lezen. Dan wordt de ervaring opgedaan die Elia heeft opgedaan: de HEERE verscheen niet aan hem in de storm, vuur of aardbeving, maar uiteindelijk in de zachte, stille wind (1Kn 19:11-13).]

In deze verzen vertelt David dat de HEERE heeft geluisterd naar zijn roep om hulp (vgl. Ps 17:13) en hoe Hij daarop heeft geantwoord. Gods antwoord tot bevrijding van David en Zijn volk is Zijn machtige verschijning. Hij beschrijft wat er van God zichtbaar werd, toen Hij ging handelen ten gunste van hem. Het maakte David niet benauwd, maar vervulde hem met ontzag. Die God trad voor hem op! Rook en vuur, wind en waterstromen, donder en bliksem, al deze natuurverschijnselen zette God in voor zijn bevrijding.

Het optreden van God begint met het laten daveren en beven van de aarde (vers 8). “De fundamenten van bergen”, die de onbeweeglijkheid en stabiliteit van de aarde symboliseren, ”sidderden en daverden”. God hoeft ze maar met een vinger aan te raken en de aarde verliest alles waaraan een mens meent houvast te hebben. Het gaat niet om een lichte schommeling, maar om een niet controleerbaar hevig heen en weer schudden, zodat alles wankelt en omvalt. Dat gebeurt “omdat Hij [in toorn] ontstoken was”. Het toont Zijn verheven majesteit, waarbij de mens in zijn hoogmoed verschrompelt tot niets.

Het is goed mogelijk dat God David door dergelijke natuurverschijnselen heeft geholpen om zijn vijanden te verslaan of hun te ontvluchten. David ziet daarin Gods hand, wat ook zo is, terwijl de vijanden, en alle mensen zonder God, alleen spreken van opmerkelijke verschijnselen in de natuur. Allerlei plagen en rampen die de mensheid zullen treffen als de gelovigen zijn opgenomen en die worden beschreven in het boek Openbaring, zullen door de ongelovigen op deze manier verklaard worden. Het gelovig overblijfsel ziet daar duidelijk de hand van God in. Hetzelfde zien we bij de plagen die over Egypte zijn gekomen. Die zijn gebruikt als oordeel over Egypte, terwijl ze voor de Israëlieten tekenen en wonderen van God waren.

Aan Gods toorn wordt nog meer nadruk gegeven door de rook die uit Zijn neus opsteeg en het vuur dat uit Zijn mond kwam (vers 9; vgl. Js 65:5). Het vuur deed een verterend werk, wat wordt bewezen door de kolen die erdoor werden aangestoken. De rook en het verterende vuur maken duidelijk dat Hij de vijanden oordeelt. Vuur is onveranderlijk een beeld van het oordeel van God dat alles verteert wat zich tegen Hem verzet. Ook “onze God is een verterend vuur” (Hb 12:29).

Door de hemel te buigen brengt Hij die dichter bij de aarde (vers 10). Het is een poëtische en menselijke beschrijving van Zijn neerdalen op aarde om ten gunste van Zijn gunsteling op te treden. In Hem kwam de hemel op aarde. Dat betekende oordeel voor de goddeloze vervolgers en bevrijding voor de rechtvaardige. De donkere wolk onder Zijn voeten benadrukt dat Hij kwam om te oordelen.

Nog een aanwijzing dat Hij kwam om te oordelen, is dat “Hij reed op een cherub” (vers 11). Ezechiël ziet dat cherubs aan de troonwagen van Zijn regering zijn verbonden (Ez 1:5-14; 10:1). Deze hemelse wezens hebben grote kracht en zijn verbonden aan de uitvoering van Gods regering en de handhaving van Zijn gerechtigheid. We zien dat bijzonder weergegeven in de cherubs die neerkijken op het verzoendeksel op de ark waarin de wet ligt (Ex 25:22).

Cherubs hebben vleugels waardoor ze zich snel kunnen verplaatsen. Ze staan daardoor ook in verbinding met de hemel, terwijl ze hun werk op aarde doen. God is snel in de uitvoering van het oordeel als daarvoor de bestemde tijd is aangebroken. Hij gaat met de snelheid en onnavolgbaarheid van de wind naar Zijn doel (vgl. Ps 104:3-4).

David vervolgt in beeldende taal zijn indrukwekkende beschrijving van God in Zijn optreden tot bevrijding van Zijn gezalfde. God heeft Zich in de duisternis van de nacht gewikkeld om Zich daarin te verbergen (vers 12). Die verberging is als een tent. Die tent bestaat uit “duistere wateren, donkere wolken”. Alles spreekt van de dreiging van het oordeel.

God kondigt Zijn optreden aan in “de lichtglans, die vóór Hem was” (vers 13). God kan Zich in duisternis hullen. De dreiging die daarvan uitgaat, kan ontzag inboezemen en bekering bewerken. Als de mens die dreiging niet serieus neemt, komt God in oordeel tevoorschijn. Dan verschijnt Hij als een verblindend licht. Uit de lichtglans van Zijn heiligheid komen “hagel en vurige kolen”. Een dergelijke combinatie zien we ook bij de zevende plaag over Egypte (Ex 9:22-23).

De donkere, duistere wolken begonnen majestueus, oorverdovend, te spreken: “De HEERE deed het in de hemel donderen” (vers 14). Vanuit de hemel liet Hij Zijn stem klinken door middel van “hagel en vurige kolen” die in het vorige vers ook al genoemd zijn. De herhaling wijst erop dat het regelmatig gebeurde. Hij is “de Allerhoogste”, Hij is boven het universum verheven. God spreekt door Zijn oordelen, daarin klinkt Zijn stem (Ps 29:3-9). Tijdens de donderslagen schiet Hij Zijn pijlen in de vorm van bliksem naar alle kanten af (vers 15; vgl. Ps 77:18; 144:6; Hk 3:11). Zo verspreidde Hij de vijanden, Hij verstoorde hun orde en bracht hen in verwarring, waardoor ze krachteloos werden.

Als laatste handeling beschrijft David dat door het optreden van God de waterstromen zichtbaar werden en dat “de fundamenten van de wereld werden blootgelegd” (vers 16). Het is als het ware een donderend slotakkoord, waarin God aantoont dat er in de hele natuur geen gebied is dat tegenstand kan bieden als Hij ermee handelt. Het is een beeld van Zijn handelen met vijandige machten. Zoals Hij de waterstromen zichtbaar maakt, zo brengt Hij alle vijandige machten tevoorschijn. Hij heerst over de fundamenten, de grondslagen van de wereld. Hij is de glorieuze en overwinnende Koning boven alle machten in de hemel, op de aarde en in de zee. Aan Zijn heerschappij is door niets en niemand te tornen.

Alle voorgaande handelingen heeft God verricht als “bestraffing” van de tegenstanders van de rechtvaardige voor wie Hij het opneemt. Voor die bestraffing gebruikt Hij uit het universum wat Hij nodig heeft, want het hele universum staat onder Zijn gezag en staat Hem ter beschikking. Hij hoeft maar tegen een enkel element te blazen met de adem uit Zijn neus en het wordt aangejaagd tot een alles verwoestende storm waartegen geen beschutting bestand is.

Ps 18:17-20 | De grote redding

17 Hij stak [Zijn hand] uit van omhoog, Hij greep mij,
Hij trok mij op uit grote wateren.
18 Hij redde mij van mijn sterke vijand
en van wie mij haatten, omdat zij machtiger waren dan ik.
19 Zij hadden mij bedreigd op de dag van mijn ondergang,
maar de HEERE was mij tot steun.
20 Hij leidde mij uit in de ruimte, Hij redde mij,
want Hij was mij genegen.

Na de indrukwekkende beschrijving van de tussenkomst van God in Zijn almacht (verzen 8-16) beschrijft David in deze verzen op even indrukwekkende wijze zijn bevrijding door God uit de hand van al zijn vijanden en uit de hand van Saul. Die bevrijding wordt in dit gedeelte door verschillende werkwoorden tot uitdrukking gebracht: “stak [Zijn hand] uit”, “greep mij”, “trok mij op”, “redde mij”, “leidde mij uit”. In al deze handelingen bewijst God Zijn trouw. David ervaart de uitredding op bijna tastbare wijze.

De woorden “trok mij op” komen ook in Exodus 2 voor. Daar is het in verband met Mozes die door de dochter van de farao uit de wateren van de dood werd getrokken (Ex 2:10).

Het vreesaanjagende optreden van de HEERE dat David in de vorige verzen heeft beschreven, heeft hem niet angstig gemaakt. Het is een ‘bevrijdingsoperatie’ geweest, waarbij zijn vijanden zijn uitgeschakeld en hij is bevrijd. In vers 17 herkennen we de redding van Israël uit Egypte. Het trekken van Israël door de Rode Zee is als het optrekken van het volk uit grote wateren. Het wordt beeldend zo voorgesteld, dat God vanuit de hoogte, vanuit Zijn heilig paleis, Zijn machtige hand uitstak, het volk greep en het uit de Rode Zee optrok en in de vrijheid van de woestijn plaatste. Zo ervoer David zijn bevrijding.

De “grote wateren” zijn een beeld van grote moeiten en gevaren. Het was dan ook een “sterke vijand” met wie hij te maken had (vers 18). Daarbij kwamen nog anderen, die hem “haatten”. Het waren mensen “die machtiger waren” dan hij. Hun bedreiging was zo hevig, dat hij wist dat de dag van zijn ondergang was aangebroken als de HEERE niet zou ingrijpen (vers 19). De nood was tot een hoogtepunt gestegen. “Maar” toen was daar de HEERE, Hij was hem tot steun, Hij hield hem overeind, zodat hij niet viel en in de hand van de vijand zou vallen. Dit Goddelijke ‘maar’ geeft een omkeer aan die God bewerkt in een situatie waar een mens niets meer kan doen (vgl. Ef 2:1-4).

In plaats van zijn ondergang heeft David de steun van de HEERE ervaren. In plaats van omsingeld te zijn door zijn vijanden heeft de HEERE hem in de ruimte geplaatst (vers 20). In plaats van in de hand van zijn vijanden te vallen heeft hij de redding van God beleefd. Hij heeft alles aan God te danken en niets aan zichzelf. En wat is de aanleiding voor God geweest om op deze verheven wijze tussenbeide te komen en hem te redden? David erkent het met grote dankbaarheid en verbazing: “Hij was mij genegen.” David wist zich het voorwerp van Gods liefde.

Wat David vertelt over zijn bevrijding uit de banden van de dood door de kracht van God, is een duidelijk beeld van de verlossing van de Heer Jezus uit de dood door de kracht van God. Paulus schrijft daarover als hij zegt dat wij zouden weten “wat de uitnemende grootte van Zijn kracht is jegens ons die geloven, naar de werking van de macht van Zijn sterkte, die Hij heeft gewerkt in Christus door Hem uit [de] doden op te wekken en Hem aan Zijn rechterhand te zetten in de hemelse [gewesten], boven alle overheid, gezag, kracht en heerschappij en elke naam die genoemd wordt, niet alleen in deze, maar ook in de toekomstige eeuw” (Ef 1:19-21).

Door het kruis heeft de Heer Jezus alle machten verslagen (Ko 2:14-15). God antwoordt op die overwinning door Christus uit de doden op te wekken. Het was Zijn vreugde dat te doen. Niet alleen de kracht van God, maar ook de heerlijkheid van de Vader heeft Christus opgewekt uit de doden (Rm 6:4). Omdat Christus Hem heeft verheerlijkt op de aarde, heeft de Vader als antwoord daarop Hem verheerlijkt en dat direct gedaan door Hem in de hemel op te nemen (Jh 13:31-32). Zijn verheerlijking op aarde komt nog. Daarvan zien we verder een beeld in deze psalm in wat God met David doet.

Ps 18:21-27 | Gods rechtvaardige vergelding

21 De HEERE vergold mij naar mijn gerechtigheid;
Hij gaf mij [loon] naar de reinheid van mijn handen.
22 Want ik heb mij aan de wegen van de HEERE gehouden,
ik ben van mijn God niet goddeloos afgeweken.
23 Want al Zijn bepalingen [hield] ik voor ogen,
Zijn verordeningen deed ik niet van mij weg,
24 maar ik was oprecht voor Hem,
ik was op mijn hoede voor mijn ongerechtigheid.
25 Daarom gaf de HEERE mij naar mijn gerechtigheid,
naar de reinheid van mijn handen vóór Zijn ogen.
26 Tegenover de goedertierene toont U Zich goedertieren,
tegenover de oprechte man oprecht.
27 Tegenover de reine toont U Zich rein,
maar tegenover de slinkse toont U Zich een Strijder.

Dit gedeelte gaat over de volkomenheid van de Heer Jezus. David was de HEERE oprecht toegewijd en is Hem trouw gebleven, maar hij was niet volmaakt. Als een zwak voorbeeld van Christus spreekt hij als profeet over Hem Die waarlijk en alleen volmaakt is. Wat David in volkomenheid is, dankt hij aan de HEERE; wat de Heer Jezus in volmaaktheid is, is Hij persoonlijk. Op grond daarvan is Hij Koning.

Het slot van vers 20 is de inleiding op de verzen 21-25. In deze verzen zegt David waarom God een welgevallen aan hem had en voor hem opkwam. Zoals gezegd, is deze beschrijving in zijn volheid alleen waar voor de Heer Jezus. Van Hem geldt ten volle wat David in deze verzen van zichzelf zegt. Hij was absoluut vlekkeloos en heeft Zich volmaakt aan Gods wegen en bepalingen gehouden.

David kan in zeker opzicht zonder aanmatiging zeggen: “De HEERE vergold mij naar mijn gerechtigheid; Hij gaf mij [loon] naar de reinheid van mijn handen” (vers 21). We moeten dan bedenken dat hij daarmee doelt op de manier waarop hij met zijn grootste vijand, Saul, is omgegaan. Zolang David niet op de troon zat, heeft hij Saul altijd als de door God aangestelde koning erkend.

Hij heeft op deze wijze gerechtigheid gedaan, dat wil zeggen dat hij heeft gehandeld in overeenstemming met het recht van God, en daarbij aan Saul het verschuldigde respect heeft gegeven. Hij heeft zijn handen altijd rein gehouden, ook al is hij er twee keer toe aangezet om het recht in eigen hand te nemen (1Sm 24:5,11-14; 26:9-11,18). Als loon daarvoor heeft God hem gered.

We zien in David een zwak schaduwbeeld van Christus. Wat bij David wel waar, maar niet altijd waar is, is bij de Heer Jezus altijd, onder alle omstandigheden en volmaakt, waar. Daarom zien we in deze verzen vooral Hem. Hij is, zoals hierboven al is aangehaald, verhoord om de Godsvrucht die Hij in Zijn leven op aarde ononderbroken heeft getoond. Dat was Zijn gerechtigheid en die is Hem door God vergolden.

Christus heeft loon van God gekregen naar de reinheid van Zijn handen die altijd alleen hebben gedaan wat God Hem had opgedragen. Nooit hebben Zijn handen iets onreins gedaan. Zijn handen waren zo rein, dat Hij een onreine melaatse kon aanraken, waardoor deze melaatse van zijn melaatsheid werd genezen en rein werd (Mt 8:3).

David heeft zich in zijn houding tegenover Saul “aan de wegen van de HEERE gehouden” en hij is van zijn God “niet goddeloos afgeweken” (vers 22). Dat heeft hij gedaan omdat hij al Gods bepalingen voor ogen heeft gehouden en Zijn verordeningen niet van zich wegdeed (vers 23). Hij is niet altijd volmaakt geweest in het gaan van de weg van de HEERE en hij heeft zich ook niet altijd aan Gods bepalingen gehouden, maar het gaat hier weer over zijn houding tegenover Saul.

In het gaan van de wegen van de HEERE en het zich houden aan Gods bepalingen was hij “oprecht voor Hem” (vers 24). Het is nooit in hem opgekomen iets tegen Saul te doen omdat hij oprecht voor God was. Hij leefde in gemeenschap met God, waardoor hij het kwaad uit de weg bleef. Dat geldt in het bijzonder voor het kwaad om het recht in eigen hand te nemen en Saul uit de weg te ruimen. Dit laatste geeft aan dat hij zich bewust is van de mogelijkheid tot het begaan van ongerechtigheid.

Hier zien we dat het gaan van de weg van de Heer door een gelovige zonder daarvan af te wijken onlosmakelijk verbonden is aan gehoorzaamheid aan het Woord van God. We blijven in de weg van de Heer als we Zijn Woord voortdurend voor onze aandacht hebben (vgl. Dt 8:6).

Ook dit is in volmaaktheid door onze Heiland in praktijk gebracht. Hij heeft altijd, ononderbroken, in de wegen van Zijn God gewandeld en Diens wet tijdens Zijn hele leven op aarde voor ogen gehad. Bij Hem was dat niet om het begaan van een ongerechtigheid geen kans te geven. Hij was en is zonder zonde en had en heeft de neiging tot zondigen niet in Zich.

David spreekt in vers 25 weer over de reinheid van zijn handen als zijn gerechtigheid en dat God hem op grond daarvan “gaf”, dat wil zeggen de uitredding gaf. Hij heeft dat ook in vers 21 gedaan. Dat hij het nu opnieuw doet, is misschien omdat hij twee keer Saul heeft kunnen doden, maar het beide keren niet heeft gedaan. Beide keren heeft hij bewezen dat hij reine handen heeft. Hij is geen moordenaar en heeft geen moordenaarsbloed aan zijn handen. God heeft dat gezien, het was “vóór Zijn ogen”. Daarom heeft God hem naar zijn gerechtigheid gegeven.

De verzen 26-27 geven het algemene beginsel waarnaar God handelt. God heeft dat in het leven van David gedaan en doet dat altijd bij ieder mens. Zoals wij ons gedragen tegenover andere mensen, zo zal God met ons handelen. De Heer Jezus zegt met andere woorden hetzelfde: “Want met de <zelfde> maat waarmee u meet, zal u ook gemeten worden” (Lk 6:38b).

Als wij anderen goedertierenheid bewijzen, zal God ons goedertierenheid bewijzen. We zullen maaien wat we zaaien (Gl 6:7b-8). Hier gaat het om een houding tegenover iemand die ons kwaad heeft gedaan of gekwetst heeft. “Goedertieren” is hier het Hebreeuwse woord dat trouw aan de bepalingen van het verbond betekent. De HEERE zegt dat Hij Zich zeker aan de bepalingen van dat verbond zal houden als Zijn volk dat ook doet. Hij is de trouwe God van het verbond.

God is oprecht tegenover iemand die oprecht is, dat wil zeggen innerlijk op God gericht is en dat in zijn omgang met zijn medemensen toont. Het wil zeggen dat God het voor zo iemand opneemt als hij wordt belasterd of vervolgd. De reine is iemand die zuiver, onvermengd is in zijn gedachten, motieven en gedrag; hij houdt zich afgezonderd van de wereld. God deelt Zijn eigen reinheid met hem, er is gemeenschap met Hem, zonder dat iets van zonde die gemeenschap kan verstoren.

Wie slinks is, letterlijk ‘verdorven’, in de zin van pervers, volgt verkeerde, verdraaide wegen en probeert op slinkse wijze anderen op zijn wegen mee te slepen. Hij is niet recht, hij is een draaier. Een dergelijke persoon krijgt met God te maken als Iemand Die tegen hem ten strijde trekt. Hij zal met hem handelen naar wat hij is: verdorven, verdraaid, goddeloos. Wat hij heeft gezaaid, zal hij maaien (Gl 6:7b).

Ps 18:28-37 | God is en doet alles voor de rechtvaardige

28 Want Ú verlost het ellendige volk,
maar de hoogmoedige ogen vernedert U.
29 Want Ú doet mijn lamp schijnen, HEERE;
mijn God doet mijn duisternis opklaren.
30 Want met U ren ik door een [leger]bende,
met mijn God spring ik over een muur.
31 Gods weg is volmaakt,
het woord van de HEERE is gelouterd,
Hij is een schild voor allen die tot Hem de toevlucht nemen.
32 Want wie is God, behalve de HEERE?
Wie is een rots dan alleen onze God?
33 Het is God Die mij met kracht omgordt;
Hij heeft mijn weg volkomen gemaakt.
34 Hij maakt mijn voeten als die van hinden
en doet mij op mijn hoogten staan.
35 Hij oefent mijn handen voor de strijd
en [leert] mijn armen een bronzen boog spannen.
36 Ook hebt U mij het schild van Uw heil gegeven,
Uw rechterhand heeft mij ondersteund,
Uw zachtmoedigheid heeft mij groot gemaakt.
37 U hebt mijn voetstappen onder mij ruimte gegeven,
mijn enkels hebben niet gewankeld.

Vers 28 kan worden gezien als de slotconclusie van de verzen 21-27. Het vers is ook de overgang naar het volgende gedeelte. Vanaf vers 28 wordt verteld over de heerlijke gevolgen van het werk van de Heer Jezus. In het vorige gedeelte is Hij bevrijd, in het komende gedeelte is Hij de Bevrijder. We horen in deze verzen ook een prachtig getuigenis van de Geest van Christus in het gelovig overblijfsel van Israël in de eindtijd. Dit overblijfsel ontvangt van Christus, Die Zich in de Geest met hen verenigt, kracht om in de grote verdrukking tegen alle vijandschap stand te houden en te overwinnen.

Nadat David heeft verteld Wie God is en hoe Hij heeft gehandeld in de uitreddingen, bezingt hij in de verzen 28-37 Wie God voor hém is. In vers 28 horen we hoe David de verlossing aan God toeschrijft en niet aan zijn eigen militaire kwaliteiten. De nadruk ligt op “Ú”, dat is God. Hij zegt van zichzelf en hen die bij hem zijn dat zij “het ellendige volk” zijn. Er is geen enkele roem, maar het besef van grote hulpeloosheid. Hij was een zwak mens die helemaal afhankelijk was van Gods hulp om van zijn vijanden gered te worden. Tegenover zijn ellende staat de hoogmoed van zijn vijanden. Hij weet dat God hen daarom vernedert.

Dat zijn lamp schijnt, heeft hij aan God te danken (vers 29). Ook hier ligt de klemtoon op “Ú”. Gód heeft het gedaan, niet hij. Met zijn ‘lamp’ kan hij zijn levenslicht bedoelen. God heeft ervoor gezorgd dat het nog, of weer, licht in zijn leven is. Door Hem, Die hij “mijn God” noemt, is de duisternis verdwenen en de lucht opgeklaard. God is in duisternis ten oordeel voor zijn vijanden gekomen, met als gevolg dat de duisternis die zijn vijanden veroorzaakten, is opgeklaard.

Het gaat niet meer om de redding van David, maar om een tegenaanval. De bordjes zijn verhangen. Nu gaat David zijn vijand achtervolgen en vernietigen. Profetisch gaat het om een situatie vlak voor het vrederijk als het gelovig overblijfsel eerst gered wordt en daarna gebruikt wordt om de laatste vijanden te vernietigen (Mi 5:4-8).

Omdat God gekomen is en met hem is geweest, heeft hij door de vijandige legerbende die hem had omsingeld, heen kunnen breken (vers 30). Hij heeft kunnen strijden en overwinnen omdat God met hem was. Hij zegt ook “met U”. Met Hem, Die hij weer ”mijn God” noemt, is hij ook over een muur heen gesprongen. Als God met je is, is geen hindernis te hoog. We kunnen hierbij denken aan een verschansing die zijn vijanden hadden gebouwd om zich te beschermen en een verdere doorbraak te voorkomen als hij door de eerste linies zou zijn heen gebroken. Zo voert elke overwinning terug tot God. Hij krijgt alle eer en die komt ook alleen Hem toe.

De weg van vervolging en strijd is niet de weg die hij zelf heeft uitgekozen. God heeft die weg voor hem bepaald, want die diende tot zijn opvoeding. Nu hij achter die weg staat en terugkijkt, kan hij niet anders zeggen dan: “Gods weg is volmaakt” (vers 31). Gods weg volmaakt verklaren is het geheim van rust in Hem. Als we dit met ons hart kunnen zeggen, zijn we er zeker van dat het God niet uit de hand loopt.

Daarbij mogen we eraan denken dat Gods weg altijd parallel loopt met Zijn Woord. Dat zegt de tweede regel van vers 31. Zijn woorden zijn “gelouterd”, volkomen zuiver. Bij zilver en goud gebeurt loutering door deze metalen meerdere keren in het vuur te verhitten, te louteren. Elke keer worden verontreinigingen verwijderd. Bij Gods Woord is het vuur er alleen om te bewijzen en aan te tonen dat het volkomen zuiver is.

De zuiverheid van Gods Woord is door de eeuwen heen op vele manieren getest, maar altijd volmaakt zuiver bevonden. Het is door en door betrouwbaar. Het is nooit anders geweest, maar elke test op zuiverheid, elke aanval erop, levert elke keer een extra bewijs op van de betrouwbaarheid ervan. We kunnen erop vertrouwen. God wijkt nooit van Zijn Woord af. Hij handelt altijd, of dat nu met de enkeling of met Zijn volk als geheel is, in overeenstemming met wat Hij heeft gezegd.

Het kan gebeuren dat wij voor verrassingen komen te staan in de weg die we gaan. Dikwijls is de oorzaak daarvan dat we Gods Woord, waarin Hij ons vertelt hoe Hij de dingen ziet, niet kennen of vergeten zijn wat Hij daarin tegen ons zegt. Als we ons aan God overgeven in de weg die Hij met ons gaat als de beste weg en we op Zijn Woord vertrouwen, schuilen we bij Hem en bewijst Hij Zich als “een schild”.

We zien in dit vers dat God ons enkele bijzondere hulpmiddelen geeft, waarmee Hij ons bemoedigt. Zijn weg is een weg waarop je nooit dwaalt; Zijn Woord staat vol met Zijn beloften die nooit falen; Hijzelf is als een schild waardoor we geen vijand hoeven te vrezen (vgl. Gn 15:1). Laten we telkens weer van deze hulpmiddelen gebruikmaken.

De beschrijvingen van de goedheid van God brengen de psalmist ertoe om uit te roepen: “Wie is God, behalve de HEERE?” (vers 32). Dit is meer dan een retorische vraag. Het is een Hebreeuwse vorm van een plechtige verzekering, wat wil zeggen dat er absoluut geen god naast de HEERE is. Het antwoord op de vraag “wie is een rots dan alleen onze God?” is van gelijke strekking: ‘Er is absoluut geen andere rots dan alleen onze God’ (Ex 15:11; Dt 33:26; 1Sm 2:2; Js 45:5a).

In de verzen 33-37 legt de psalmist uit waarom God onvergelijkbaar is, met niemand te vergelijken. God is het Die hem “met kracht omgordt” (vers 33; vgl. Jb 40:7). Hij hoeft niet in eigen kracht zich een weg uit de nood te banen. God heeft zijn “weg volkomen gemaakt”. Hij hoeft niet zelf uit te zoeken welke weg hij moet kiezen. God helpt bij het uitvoeren van zijn plannen, zodat ze zullen slagen.

God maakt het zo, dat zijn “voeten als die van hinden” zijn (vers 34). Hinden hebben de vaardigheid om in onbegaanbare rotsformaties hun weg met speels gemak te vinden. Daarbij zijn ze zijn snel en beweeglijk met een bijzondere intuïtie voor gevaar. In het verlengde daarvan zegt David dat God hem op zijn “hoogten” doet staan. Daar is hij veilig, want daar is hij onbereikbaar voor vervolgers. Dit betekent niet dat hij niet hoeft te strijden. God “oefent” zijn handen “voor de strijd” (vgl. Ps 144:1) en leert zijn armen “een bronzen boog spannen” (vers 35).

God strijdt voor de Zijnen. Soms doet Hij dat voor hen, in hun plaats (Ex 14:14), maar vaak doet Hij dat door hen, dat wil zeggen door hen in hun strijd te helpen of gebruikt Hij hen voor het strijden van Zijn oorlogen. Hij oefent hun handen daarvoor. Niet alleen de kracht om te strijden komt van God, maar ook alle bekwaamheid. Dat geldt ook voor de geestelijke strijd (2Ko 10:4-5a).

Voor het spannen van een bronzen boog is extra kracht nodig. Een boog is het symbool voor een gevecht met een tegenstander die ver van je vandaan is. Om hem uit te schakelen heb je bijzondere kracht nodig. Dan komt God David te hulp en zorgt er met Zijn kracht voor dat hij de boog gespannen kan houden (vgl. Gn 49:23-24).

In de strijd heeft hij kunnen rekenen op Gods heil of behoudenis (vers 36). God heeft hem Zijn behoudenis als een schild gegeven. Zijn behoudenis stond als een huis en was de garantie voor de overwinning. Hij heeft de ondersteuning van Gods rechterhand ervaren. Daardoor is hij staande gebleven.

David realiseert zich dat God met hem in “zachtmoedigheid” heeft gehandeld. Alleen hierdoor had hij al zijn voorspoed in het leven. Hij had er geen enkele aanspraak op bij God. Er was geen enkele verdienste bij hem, geen eigen kracht of dapperheid waardoor hij zo verheven was. Het was allemaal alleen omdat God vriendelijk met hem had gehandeld. Dit betekent voor ons dat we al het succes in ons leven moeten terugbrengen naar de oorsprong ervan: de zachtmoedige gunst van God.

In zijn verheven positie heeft God hem ruimte gegeven om te lopen, zonder dat er iets lag waarover hij kon struikelen (vers 37). Alle vroegere benauwdheid was verdwenen, alle obstakels die het moeilijk maakten om zijn weg te gaan, zijn uit de weg geruimd. Hij kon nu vrij rondlopen. Zijn enkels hebben niet gewankeld, terwijl hij krachtig kon lopen. Het was alsof hij een verlamde was die van God kracht had gekregen om te wandelen.

Ps 18:38-46 | God geeft de overwinning

38 Ik vervolgde mijn vijanden en haalde hen in;
ik keerde niet terug, totdat ik hen vernietigd had.
39 Ik verpletterde hen, zodat zij niet [meer] konden opstaan;
zij vielen onder mijn voeten.
40 Want U omgordde mij met kracht voor de strijd;
U deed hen die tegen mij opstonden, onder mij neerbukken.
41 Mijn vijanden, die deed U voor mij op de vlucht slaan;
wie mij haatten, die bracht ik om.
42 Zij riepen, maar er was geen verlosser;
tot de HEERE, maar Hij antwoordde hun niet.
43 Toen vergruisde ik hen als stof voor de wind,
ik ruimde hen weg als slijk van de straat.
44 U hebt mij bevrijd van de aanklachten van het volk;
U hebt mij aangesteld tot hoofd van de heidenvolken;
het volk [dat] ik niet kende, heeft mij gediend.
45 Zodra [hun] oor [van mij] hoorde, hebben zij mij gehoorzaamd.
Vreemdelingen veinsden zich aan mij te onderwerpen.
46 Vreemdelingen zijn bezweken
en kwamen sidderend uit hun burchten.

In de verzen 33-37 zien we in het beeld van David Christus, de opgestane en verheerlijkte Heer als tot de strijd toegerust door God. In de verzen die we nu voor de aandacht krijgen, zien we in het beeld van David dat Christus Zijn vijanden volkomen verslaat en vernietigt (verzen 38-43). Daarna vestigt Hij Zijn koninkrijk op aarde en regeert als Koning van de Koningen en Heer van de heren (verzen 44-46; 1Ko 15:25; Op 19:11-16; 20:7-10). Hij is Hoofd van Zijn volk en van alle heidenvolken. Alle volken onderwerpen zich aan Zijn heerschappij, ook al gebeurt dat door velen slechts geveinsd, onoprecht, huichelachtig.

Door de oefening tot de strijd, de ondersteunende kracht van God en ruimte voor zijn voetstappen is David toe aan het bezingen van de overwinning over zijn vijanden. Met grote snelheid en kracht had hij zijn vijanden achtervolgd en ingehaald (vers 38). Hij keerde pas terug als hij al zijn vijanden had vernietigd. Er was geen enkele twijfel over de uitkomst van de strijd. Er bleef geen vijand over die nog enige kracht had om tegenstand te bieden, laat staan hem te verslaan, want hij “verpletterde hen, zodat zij niet meer konden opstaan” (vers 39). Ze vielen onder zijn voeten, wat wil zeggen dat hij hen volkomen aan zich onderwierp. Het was een volkomen overwinning.

Die volkomen overwinning had hij aan God te danken. Dat zegt hij in de verzen 40-41. God had hem met kracht omgord voor de strijd (vers 40). Tegen ons wordt gezegd dat we de goede strijd van het geloof moeten strijden (1Tm 6:12). Wij kunnen in de geestelijke strijd ook alleen maar overwinningen behalen als we ons sterken in de kracht van Zijn sterkte (Ef 6:10; vgl. 2Tm 2:1).

God had hen, die tegen David opstonden, onder hem doen neerbukken. Hij had de vijand tot overgave gedwongen. Hij had ervoor gezorgd dat zijn vijanden voor hem op de vlucht sloegen. De voetnoot in de HSV zegt dat er van Gods handelen met de vijanden letterlijk staat ‘gaf U voor mij de nek’. De vertalers van de HSV hebben dat uitgelegd als ‘de nek laten zien’ ofwel op de vlucht slaan. Maar de vertaling ‘geven van de nek’ lijkt de betekenis beter weer te geven. Het betekent dat David zijn voet op de nek van zijn tegenstanders kon zetten als een bewijs dat hij hen volkomen onderworpen had (vgl. Jz 10:24; Gn 49:8).

Deze betekenis past beter in het verband van deze twee verzen. Ook de tweede regel van vers 41 sluit daarop aan. David heeft zijn vijanden volledig onderworpen. Hij heeft niet iedereen gedood op wie hij zijn voet had gezet. Hij heeft onderscheid gemaakt tussen leiders en meelopers. De leiders waren degenen die hem haatten. Hen heeft hij gedood en daarmee een einde gemaakt aan hun macht en de mogelijkheid een nieuwe opstand tegen hem te organiseren.

In vers 42 brengt David de totale hulpeloosheid en hopeloosheid van de overwonnen vijanden tot uitdrukking. Ze hebben om hulp geroepen, om genade, om te mogen blijven leven. Maar er was niemand die hen kon helpen zodat hun leven gespaard zou kunnen blijven. Zelfs toen zij ten slotte, als een laatste strohalm voor redding, tot de HEERE riepen, kregen zij van Hem geen antwoord. God weet dat zij, zodra Hij hen had gered, Hem weer zouden verwerpen. Er was geen oprechtheid in hun roepen.

Hij antwoordt en redt altijd iemand die in nood is en oprecht tot Hem roept. Dat zien we bij David, die Hij heeft geantwoord en gered. God heeft deze vijanden niet geantwoord omdat zij alleen gespaard wilden blijven voor het zwaard. Ze wilden in leven blijven. Ze riepen niet tot God vanwege hun zondige daden met de erkenning dat zij het verdienden niet in leven te blijven. Mensen die hun recht op leven opgeven, terwijl ze erkennen de dood te verdienen, vinden het leven.

De vijanden van David hebben gekregen wat ze verdienden. Hij “vergruisde … hen als stof voor de wind” (vers 43; vgl. Dn 2:35,44). Zijn vijanden werden tot gruis gemaakt, krachteloos, als stof dat door de wind in alle richtingen wordt weggeblazen. Zo krachteloos als ze waren, zo waardeloos en verachtelijk waren ze ook. Hij “ruimde hen weg als slijk van de straat”. Slijk is iets dat je wegruimt. Je wordt er vuil van en je neemt het mee waardoor je anderen bevuilt en ook nog een spoor van bevuiling achterlaat. Daarom ruim je slijk weg. Slijk biedt ook geen enkel houvast. David heeft zijn vijanden als slijk behandeld (vgl. Js 10:6).

David is door de HEERE ook “bevrijd van de aanklachten van het volk” (vers 44). Behalve dat zijn vijanden hem daadwerkelijk hebben bestreden, hebben ze ook geprobeerd hem aan te klagen. Aanklachten zijn een krachtig middel om iemands geestelijke kracht te slopen. God heeft niet toegelaten dat dit gebeurde. Hij heeft de aanklachten van hun kracht ontdaan door David Zijn onvoorwaardelijke steun te geven. Als God vóór iemand is, wie zal tegen hem zijn en beschuldigingen tegen hem kunnen inbrengen (Rm 8:31,33)?

In plaats van de aanklachten hun verderfelijke werk te laten doen heeft God David “aangesteld tot hoofd van de heidenvolken”. God had hem niet alleen in zijn koningschap over Israël bevestigd, maar ook de heidenvolken om Israël heen onder zijn gezag gegeven (2Sm 8:1-14). Het is profetisch de vervulling van wat in Psalm 2 staat (Ps 2:8). Zijn naam en faam zijn daardoor tot ver over de grenzen van Israël uitgegaan, en elk volk afzonderlijk waarmee hij eerder niet in verbinding stond, heeft hem gediend.

De schrik voor hem zat er zo in (vgl. Ps 2:8-10), dat er onmiddellijke gehoorzaamheid bij die volken was, zodra hun oor maar van hem hoorde (vers 45). Er was geen enkele gedachte aan verzet tegen hem. Ze zochten zijn gunst. De “vreemdelingen”, zij die niet tot Gods volk behoorden, “veinsden zich … te onderwerpen” aan David. Ze bogen zich wel met hun hoofd, maar niet met hun hart. Het was een berekende, huichelachtige onderwerping. Ze huiverden voor zijn kracht en macht. Het was eerbetoon uit lijfsbehoud, uit eigen liefde, en niet uit liefde voor David. David accepteerde het, hoewel hij hun huichelarij kende. Hij liet zich niet misleiden.

In de profetische toepassing zien we hier een aanwijzing dat niet alle mensen die het vrederijk binnengaan, ook opnieuw geboren zijn. Velen zullen zich alleen uiterlijk onderwerpen aan de regering van de Heer Jezus (vgl. Ps 66:3).

Deze vreemdelingen zullen uiteindelijk door de mand vallen (vers 46). Er kan lang in huichelarij worden volhard, maar het uur van de waarheid komt. Ze zullen bezwijken onder de druk van de waarheid en “sidderend uit hun burchten”, de plaatsen van eigen bezigheden en veiligheid, komen. Omdat er geen liefdesverhouding met David is, zullen ze geen blijvende relatie met hem hebben en de uiteindelijke zegen missen.

Ps 18:47-51 | Lofzang voor God

47 De HEERE leeft, en geloofd zij mijn rots,
geroemd zij de God van mijn heil!
48 U bent de God Die mij volkomen wraak geeft
en volken aan mij onderwerpt,
49 Die mij bevrijdt van mijn vijanden;
ja, U verheft mij boven hen die tegen mij opstaan,
U redt mij van de man van geweld.
50 Daarom zal ik U, HEERE, loven onder de heidenvolken,
voor Uw Naam zal ik psalmen zingen.
51 Hij schenkt Zijn koning grote overwinningen
en bewijst goedertierenheid aan Zijn gezalfde,
aan David en zijn nageslacht tot in eeuwigheid.

David besluit zijn lied met een lofzang voor God. Omdat God hem de kracht heeft gegeven voor de overwinningen, geeft David Hem daarvoor alle eer. Dat “de HEERE leeft” (vers 47), heeft Hij wel duidelijk laten zien in al Zijn handelingen ten gunste van David.

Wat is het geweldig te mogen weten, en dat als een realiteit dagelijks in ons hart te beseffen, dat we een Heer hebben Die leeft! Hij is de levende God (Dt 5:26; Jz 3:10; 2Kn 19:4; Ps 42:3; Mt 16:16; 1Th 1:9). Dat staat tegenover de dode afgoden van de volken. De goden van de volken hebben hun aanbidders niet kunnen helpen. Natuurlijk niet, want ze leven niet. Ze bestaan niet eens, ze zijn ijdelheid, leegheid.

Nog eens looft David de HEERE als “mijn rots”. Met die naam voor God is hij zijn lied begonnen (vers 3). In de psalm heeft David aangetoond dat God die naam ten volle waard is. Hij noemt die naam daarom nog eens. God heeft hem uit alle nood gered, hem geholpen om zijn vijanden te verslaan en hem een hoge positie gegeven. Gód heeft alles gedaan als de onwankelbare rots. Tegelijk staat daarmee het eindresultaat onwankelbaar vast. Niemand zal daar ooit iets aan kunnen veranderen.

Door te zeggen “geloofd zij” roept hij ook anderen op God ervoor te loven dat Hij zijn rots is. Hetzelfde geldt voor “geroemd zij de God van mijn heil”. Hier betreft het zijn heil of behoudenis die God voor hem heeft bewerkt. Wat God voor en met hem heeft gedaan, is ook voor anderen aanleiding Hem te roemen. David richt de aandacht op Hem Die zo goed voor hem is geweest. Het is werkelijk zo, dat God alles heeft gedaan. Daarom komt Hem alleen alle eer toe.

In vers 48 spreekt hij God direct aan als “de God Die mij volkomen wraak geeft”. David heeft nooit het recht in eigen hand genomen. Hij heeft de wraak, ofwel de rechtvaardige vergelding, over het kwaad dat hem is aangedaan aan God overgelaten (Dt 32:35). Dit beginsel wordt ook aan ons, nieuwtestamentische gelovigen, voorgehouden (Rm 12:19). God heeft volken aan hem onderworpen. God heeft dat gedaan door David er de kracht voor te geven die volken te onderwerpen. Dat is David zich goed bewust. Hij neemt geen enkele eer voor zichzelf, maar geeft God alle eer.

Hetzelfde geldt voor de bevrijding van zijn vijanden en de verheven plaats die hij inneemt boven hen die tegen hem opstaan (vers 49). In plaats van door hen te worden overheerst, heerst hij over hen. Hij is verhoogd, zij zijn vernederd. Een speciaal woord wijdt David aan “de man van veel geweld” van wie God hem heeft bevrijd. Het kan zijn dat David hierbij denkt aan Saul. Het is ook mogelijk dat hij aan zijn eigen zoon Absalom denkt. In profetisch opzicht kunnen we dit toepassen op de antichrist of de koning van het noorden, de Assyriër. Allebei zijn het mannen van veel geweld.

Vanwege de bevrijding die hij in de vorige verzen heeft bezongen, zegt David in vers 50 tegen de HEERE: “Daarom zal ik U, HEERE, loven onder de heidenvolken, voor Uw Naam zal ik psalmen zingen.” Paulus citeert dit vers om daarmee duidelijk te maken dat de komst van de Heer Jezus – van Wie David in deze psalm in zoveel opzichten een opmerkelijk beeld is – niet alleen zegen inhoudt voor Israël, maar ook voor de volken (Rm 15:9).

Voor God is het werk van Zijn Zoon zo groot, dat Hij de gevolgen daarvan niet tot Israël kan beperken (Js 49:6). Hij wil dat alle volken delen in de barmhartigheid die door Christus tot de mensen is gekomen en aan alle mensen wordt aangeboden. Het resultaat is dat God overal wordt verheerlijkt en groot gemaakt. Dat is nu precies wat dit vers zegt en waarom Paulus het citeert. Het gaat over de bevrijding van het overblijfsel door God uit de hand van de vijand. Deze bevrijding is voor hen de aanleiding om Gods Naam onder de volken te belijden.

David is zich bewust dat zijn “grote overwinningen” hem door God geschonken zijn en dat ze het gevolg zijn van de “goedertierenheid aan Zijn gezalfde” (vers 51). ‘Goedertierenheid’ is hier weer de vertaling van het Hebreeuwse woord chesed dat ‘verbondstrouw’ betekent.

Wij begrijpen vanuit het Nieuwe Testament dat de HEERE Zijn zegen kan geven overeenkomstig het verbond omdat de Middelaar van dat verbond alles heeft vervuld. Het is niet alleen tot Hem, het is ook door Hem. Deze goedertierenheid zal nooit falen omdat het in feite om de Gezalfde, de Heer Jezus, de Christus, de Man van Gods welgevallen gaat. In Hem zijn alle beloften van God ja en amen (2Ko 1:20).

Vanwege “Zijn Gezalfde”, Christus, zal God ook “goedertierenheid” bewijzen “aan David en zijn nageslacht tot in eeuwigheid”. Wat een geweldig vooruitzicht. De trouw van God aan Zijn Gezalfde is ook voor ons de basis dat God ten gunste van ons zal optreden. Er is niets in en van onszelf, alles is uit Hem en door Hem. Hem zij daarvoor tot in eeuwigheid alle lof en roem gebracht!

Psalm 19

Inleiding

Nu Christus in Psalm 18 is verhoogd, zien we in de hierop volgende zes psalmen de veelvoudige heerlijkheden van Christus. In Psalm 18 openbaart God Zich in het leven van David. In Psalm 19 openbaart God Zich op twee andere wijzen. In deze psalm gaan twee boeken voor ons open: het boek van de schepping (verzen 2-7) en het boek van de wet (verzen 8-12).

De wet is hier niet de weg tot rechtvaardiging bij gehoorzaamheid eraan, maar de wet als onderwijs – torah betekent onderwijs. De wet is hier synoniem met het Woord van God.

In het boek van de schepping lezen we één keer over God, dat is God de Schepper (vers 2; vgl. Gn 1:1-31; 2:1-3). In het boek van de wet lezen we zeven keer over de HEERE, dat is de God van het verbond Die tot de mens spreekt en met hem een relatie wil hebben (vgl. Gn 2:4-25).

In beide boeken openbaart God Zich en kan de mens Hem leren kennen. Het zijn twee verschillende manieren waarop God Zich openbaart. Aan de geschapen hemel volgen we het pad van de zon; in het geïnspireerde Woord volgen we het pad van de Zoon, Die “de Zon der gerechtigheid” wordt genoemd (Ml 4:2). We kunnen spreken van een openbaring in ‘werk’ en een openbaring in ’het Woord’. In beide openbaringen zien we de openbaring van de Zoon. Over Hem gaat het met name in de twee volgende psalmen.

De ‘werkopenbaring’ van God gebeurt door de Zoon. De Schrift is er duidelijk over dat Zoon de Schepper is (Jh 1:1-3; Ko 1:12-16; Hb 1:1-2). De schepping weerspiegelt de heerlijkheid van de Zoon van God, dat wil zeggen “Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid” (Rm 1:20). Ook de ‘Woordopenbaring’ gebeurt door de Zoon. Hij is het Woord dat in het begin was, dat bij God was en dat God was. Dat “Woord is vlees geworden” (Jh 1:1,14). De Zoon Zelf is daarom ook de volkomen openbaring van God, want in Hem woont de hele volheid van de Godheid lichamelijk (Ko 1:19; 2:9). Hij is God “geopenbaard in [het] vlees” (1Tm 3:16) en kan daarom zeggen: “Wie Mij heeft gezien, heeft de Vader gezien” (Jh 14:9).

Het is ook goed een onderscheid aan te brengen tussen aan de ene kant de schepping en aan de andere kant het Woord en de Zoon. Dit onderscheid is van belang omdat we in een schepping leven waarop door de zonde een vloek is komen te liggen (Rm 8:19-22). Uit de schepping blijkt wel de eer, de kracht en Goddelijkheid van de Schepper (Rm 1:20), maar ze is geen volkomen openbaring van God. Het Woord en de Zoon zijn wel een volkomen openbaring van God. Ze zijn beide op geen enkele wijze met de zonde verbonden. Door beide, zowel door het Woord als door de Zoon, leren we de verschillende eigenschappen van God kennen, zoals Zijn liefde en genade en Zijn heiligheid en gerechtigheid.

Profetisch gaat het om de periode dat de gemeente is opgenomen en dat de tijd van de boodschap van het evangelie van Gods genade voorbij is. Toch geeft God ook dan nog een dubbel getuigenis door
1. het eeuwig evangelie – daarin wordt aangekondigd dat God de Schepper is (Op 14:6-7) en
2. het evangelie van het koninkrijk – dat is het onderwijs van God uit het Oude Testament.

De psalmist kijkt naar de openbaring van God in de wereld van de natuur. Deze openbaring wordt aan God ontzegd door mensen die de evolutietheorie hebben verzonnen als een vervanging voor de schepping en het ontstaan van het leven. Aan dit verzinsel gaat de psalmist in zijn loflied volkomen voorbij. Hij kent en erkent God als de Schepper (Hb 11:3).

De openbaring van God in de schepping wordt gekenmerkt door schoonheid. Dit wordt weerspiegelt in de taal van Psalm 19. Het is een van de schoonste gedichten ooit geschreven, waarvan de schoonheid vooral zichtbaar is in de oorspronkelijke taal, het Hebreeuws.

Ps 19:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 19:2-7 | De boodschap van de schepping

2 De hemel vertelt Gods eer,
het gewelf verkondigt het werk van Zijn handen.
3 Dag op dag spreekt overvloedig,
nacht op nacht geeft kennis door.
4 Geen spreken is er, geen woorden zijn er,
hun stem wordt niet gehoord.
5 Hun richtlijn gaat uit over heel de aarde,
hun boodschap tot aan het einde van de wereld.
Hij heeft daar een tent opgezet voor de zon.
6    En die is als een bruidegom, die zijn slaapkamer uit gaat;
hij is vrolijk als een held om snel het pad te lopen.
7 Aan het ene einde van de hemel is zijn opgang,
zijn omloop is tot het andere einde;
niets is verborgen voor zijn gloed.

Het eerste deel van het lied, dat over Gods openbaring in de schepping gaat, heeft twee onderwerpen: de hemel (verzen 2-5a) en de zon (verzen 5b-7). De zon is het belangrijkste hemellichaam. In het tweede deel van het lied gaat het om het Woord en de Zoon. De Zoon is het Voorwerp van Gods welbehagen, de kern en inhoud van het Woord.

De psalmist behandelt het onderwerp ‘schepping’ niet als een technische verhandeling, maar als de openbaring van Gods macht en majesteit. Het brengt ons in de tegenwoordigheid van de grote God en leidt ons tot lof en aanbidding.

Het getuigenis van God in de schepping is speciaal dat van de hemel. De aarde heeft door de zonde van de mens veel van zijn oorspronkelijke schoonheid verloren, waardoor Gods werk minder duidelijk zichtbaar is. Zeker is het zo, dat vanaf en door de schepping Gods “eeuwige kracht en Goddelijkheid, uit Zijn werken met inzicht doorzien” worden (Rm 1:20). Daardoor kan de mens Hem leren kennen, dat wil zeggen in Zijn bestaan (Hd 14:15-17; 17:24-31). De schepping is als een raam waar doorheen de mens het Wezen en handelen van God in de tijd kan waarnemen.

We kunnen zeggen dat Gods majesteit in de schepping het meest duidelijk wordt door de hemel als Zijn scheppingswerk. David leefde als schaapsherder onder de open hemel, dag en nacht. De hemel is niet zichtbaar door de zonde van de mens aangetast, wat bij de aarde wel het geval is, waardoor deze niet meer zijn volle opbrengst geeft en veel van zijn oorspronkelijke glans is kwijtgeraakt (Gn 3:17-19; 4:12). Daarbij komt dat Gods eer door de hemel als verteller over de hele aarde gaat en niet beperkt is tot Israël. De volken horen hierdoor ook Gods stem. Daarover horen we in vers 5 meer.

Door de “hemel” en “het gewelf” (vers 2) krijgen we een indruk van de onbegrensdheid van God, Die werkelijk onbegrensd is, terwijl de hemel en het gewelf dat niet zijn. We krijgen daardoor ook een indruk van de bron van licht, en daardoor van leven. We krijgen ook een indruk van de orde en regelmaat die God kenmerkt, en daardoor van de tekenen die de tijd kenmerken: door de zon van het jaar, door de maan van de maand en door het dag-en-nacht-ritme van de omwenteling van de aarde.

De hemel en het gewelf zijn het gebied waar God de zon, de maan en de sterren hun plaats heeft gegeven (Gn 1:14-19). Als we naar de hemel kijken, op welk tijdstip van de dag of van de nacht ook, vertellen deze lichten aan de hemel Gods eer, ze tonen Zijn glorie. Ze staan aan het hemelgewelf, waardoor dat gewelf “het werk van Zijn handen” verkondigt. Zijn vingers hebben ze daar geplaatst (Ps 8:4). Ze zijn als het ware Zijn handtekening op Zijn werkstuk. De tijdsvormen van de werkwoorden ‘vertelt’ en ‘verkondigt’ geven aan dat ze dit voortdurend, onophoudelijk doen.

Dat die verkondiging er “dag op dag” en “nacht op nacht” is, bevestigt dat het altijd, zonder onderbreking doorgaat (vers 3). Er is wel afwisseling. De cyclus van dag en nacht draagt bij aan de regelmatigheid van de seizoenen en daardoor aan de regelmatigheid van de agrarische kalender (Gn 8:22). Vanwege de snelle wisseling van de dagen, is er een overvloedig spreken. Het is een dag op dag spreken van God. Elke nieuwe dag voegt een nieuw spreken van God aan het vorige spreken door de vorige dag toe.

Mensen hebben in het verleden de zon verafgood. Vandaag de dag verklaren ze de Schepper weg door de evolutieleer. Zonder de geringste aandacht aan de dwaze evolutietheorie te schenken laat de psalmist in Psalm 19 de schepping Gods eer als Schepper verkondigen. De zogenaamd wetenschappelijk bewezen evolutietheorie wordt door dit spreken van God het zwijgen opgelegd. De mens die goed kijkt, ziet dat er kennis wordt doorgegeven. Zeker is dat ook kennis aangaande God, maar dan vooral kennis van Zijn wijsheid die Hij in Zijn schepping laat zien (Sp 8:22-31).

De openbaring van God in de natuur gebeurt in een taal zonder woorden (vers 4). Het is een universele taal, die door iedereen kan worden verstaan. Deze taal overstijgt de spraakverwarring, die door de hoogmoed van de mens in de wereld is gekomen (Gn 11:1-9). Deze universele taal gaat dwars door alle taalbarrières heen naar alle uiteinden van de wereld (vers 5a).

Zoals al is opgemerkt, is het getuigenis van God in de schepping en in het bijzonder door de hemel en het gewelf een algemeen getuigenis dat over de hele wereld gaat. Het hoeft ons dan ook niet te verbazen dat Paulus dit vers citeert in verband met de prediking van het Woord van God (Rm 10:18). Hij bewijst daarmee dat God ook in het Oude Testament een prediking heeft gehad voor de heidenen, zodat ze kennis hebben kunnen nemen van God en in Hem zouden kunnen gaan geloven. Het laat ook zien dat het getuigenis van God dat van de schepping uitgaat, zich niet tot Israël beperkt, maar over de hele wereld is waar te nemen.

De verzen 5b-7 gaan over de zon, terwijl David in Psalm 8, waar hij ook onder de indruk van de schepping is, spreekt over de maan en de sterren (Ps 8:4). De zon is van vitaal belang voor het leven op aarde. De zon wordt overdrachtelijk voorgesteld als een persoon. De Heer Jezus wordt “de Zon der gerechtigheid” genoemd (Ml 4:2). De zon is een bijzondere verwijzing naar Christus. Het gaat in de schepping dan ook ten diepste over de heerlijkheid van Christus, de Zoon van God.

God heeft “daar”, dat is “aan het einde van de wereld” (vers 5a), “een tent opgezet” (vers 5b)”. De tent stelt symbolisch het nachtverblijf van de zon voor. Daaruit komt de zon tevoorschijn. Elke dag dat de zon opkomt, geeft zijn verschijning getuigenis van de aanwezigheid van Christus. Onaantastbaar voor iets op aarde gaat Hij de dag door en verkondigt dat Hij er is. Er is geloof voor nodig om dat te zien.

Op schitterende wijze stelt David de opgang van de zon voor als deze vanuit zijn ‘tent’ verschijnt. Hij vergelijkt de zon met “een bruidegom, die zijn slaapkamer uit gaat” en met “een held” die vrolijk opstaat “om snel het pad te lopen” (vers 6). De “bruidegom” staat op uit zijn vertrek om naar zijn bruid te gaan, wat een grote vreugde voor hem is. Hij wordt toegezongen door de genodigden. De “held” is vrolijk. Krachtig en vol zelfvertrouwen gaat hij zijn wedstrijd lopen.

In vers 7 beschrijft David het pad dat de zon snel loopt. Het pad begint “aan het ene einde van de hemel”. Daar “is zijn opgang”. Hij zet “zijn omloop”, zijn snelle wandeling langs het gewelf, voort tot hij “het andere einde” heeft bereikt en achter de horizon weer in de tent gaat die God voor hem heeft opgezet. Tijdens zijn omloop schijnt hij overal met de gloed van zijn zonnestralen, waarmee hij ook de aarde verwarmt.

Zoals niets verborgen is voor zijn gloed, zo is ook niemand verborgen voor het getuigenis van het eeuwig evangelie dat uit de schepping spreekt (vgl. Op 14:6-7). Iedereen kan weten dat God er is en zich realiseren dat hij zich voor Hem zal moeten verantwoorden (vgl. Ko 1:23b).

De omloop van de zon wordt niet in wetenschappelijke, maar in poëtische taal beschreven. Zo spreekt de mens er ook over in zijn dagelijkse taalgebruik. We weten dat de zon stilstaat en dat de aarde eromheen draait, maar voor onze waarneming staat de aarde stil en draait de zon. Zo beschrijft David hier het opgaan en ondergaan van de zon en zijn omloop langs de hemel.

Ps 19:8-12 | De boodschap van de wet

8 De wet van de HEERE is volmaakt,
zij bekeert de ziel;
de getuigenis van de HEERE is betrouwbaar,
zij geeft de eenvoudige wijsheid.
9 De bevelen van de HEERE zijn recht,
zij verblijden het hart;
het gebod van de HEERE is zuiver,
het verlicht de ogen.
10 De vreze des HEEREN is rein,
zij houdt voor eeuwig stand;
de bepalingen van de HEERE zijn waarachtig,
met elkaar zijn zij rechtvaardig.
11 Zij zijn begerenswaardiger dan goud,
ja, dan veel zuiver goud;
en zoeter dan honing
en honingzeem uit de raat.
12 Ook wordt Uw dienaar daardoor gewaarschuwd,
in het houden ervan ligt groot loon.

Na de stem van de natuur volgt de stem van de Schrift. Het tweede getuigenis dat God van Zichzelf geeft, is de wet (torah), Zijn Woord dat onderwijs betekent. Ook hierin zien we des te meer en des te helderder de heerlijkheid van Christus. Hij is het Woord van God dat bij God was (Jh 1:1). “Het Woord is vlees geworden” (Jh 1:14), dat is Christus als Hij op aarde komt. Dan horen we Hem spreken en maakt Hij God bekend.

In verbinding met de wet spreekt David over God als “de HEERE”, terwijl hij in verbinding met de schepping over Hem spreekt als God (vers 2). Als de HEERE (Jahweh) staat Hij in trouw aan Zijn verbond in verbinding met de mens; als God (Elohim) staat Hij in verbinding met Zijn hele schepping. De naam Elohim spreekt van Gods macht als Schepper. We zien dit ook in Genesis 1 en Genesis 2. In Genesis 1 wordt gesproken over God; in Genesis 2, waar de mens in de schepping zijn plaats krijgt en God met Hem aan het werk is, is het steeds HEERE God.

De wet is aan één volk gegeven, aan Israël. God heeft Zich aan Zijn volk bekendgemaakt als de HEERE, de God van het verbond speciaal met dat volk, met de bedoeling dat dit volk tot zegen zal zijn voor alle volken. Zoals hiervoor al is gezegd, wordt de naam HEERE God gebruikt zodra er sprake is van de relatie van God met de mens. Dat houdt in dat we de wet hier zien in verbinding met het geweten van ieder mens, Jood of heiden. De heidenen zijn niet onder de wet. Toch is het werk van de wet in hun geweten geschreven. We hebben in Romeinen 1 Gods getuigenis in de schepping (Rm 1:19-20) en in Romeinen 2 het werk van de wet in het geweten (Rm 2:14-15). Dat is dezelfde volgorde als hier in Psalm 19.

De schepping toont wel aan dat de Schepper er is, maar verklaart niet hoe zij is ontstaan, evenmin als de reden van haar bestaan. De wet, of de Schrift, doet wat de hemel, het gewelf en de zon niet kunnen doen. De Schrift verklaart het ontstaan van alle dingen en ook waarom ze gemaakt zijn.

David beschrijft de wet met verschillende namen die synoniemen zijn. Deze synoniemen komen weer terug in de lofzang op Gods Woord in Psalm 119, maar we vinden ze ook verspreid in heel het boek Psalmen. Uit deze synoniemen blijkt dat de wet meer van God openbaart dan wat de schepping van God openbaart.

David spreekt niet technisch en afstandelijk over het Woord. Dat kan hij niet. Hij spreekt erover in een lofzang. In zes uitspraken wordt het Woord uitgelegd en zijn uitwerking op de mens besproken (verzen 8-10). Hij spreekt over
1. “de wet”,
2. “de getuigenis”,
3. “de bevelen”,
4. “het gebod”,
5. “de vreze des HEEREN” en
6. “de bepalingen”.
Daaraan koppelt hij diverse kenmerken, die voor het hele Woord van God gelden en voor God Zelf van Wie de wet komt en over Wie het in de wet gaat.

Hij spreekt eerst over “de wet van de HEERE” als het geheel van aanwijzingen, onderwijzingen en leringen die de HEERE op allerlei wijze, speciaal door Mozes, aan Israël heeft gegeven (vers 8). Het doel van dit onderwijs is dat het onderwijs (torah) van het Woord eigen wordt gemaakt, in het hart (Ps 37:31).

“De wet” is het geheel van de geschreven openbaring van God in het Oude Testament. Hij zegt daarvan dat die “volmaakt” is, dat wil zeggen dat er niets aan ontbreekt en dat zij feilloos is, vrij van elke dwaling. De wet in deze hoedanigheid “bekeert de ziel”. Dit heeft de betekenis van herstellen, verkwikken (Ps 23:3), nieuwe levenskracht geven. Het houdt in dat mensen erdoor op het rechte pad worden gebracht.

Dan wordt de wet, ofwel het Woord, “de getuigenis van de HEERE” genoemd. Dat spreekt van het spreken van God zoals een getuige dat in een rechtszaak doet. Het gaat om het ernstig betuigen van de waarheid. Als mijn hart uitgaat naar het Woord van God als Zijn getuigenis, zal ik daardoor bewaard worden voor verkeerde motieven, bijvoorbeeld voor winstbejag (Ps 119:36). Daaraan heb ik dan geen behoefte meer.

Hieraan wordt het kenmerk “betrouwbaar” verbonden. Dat de wet betrouwbaar is, blijkt daaruit dat hij “de eenvoudige wijsheid” geeft. “De eenvoudige” is de jonge, onervaren mens, iemand zonder levenservaring. Wat hij nodig heeft om zijn leven tot eer van God te leven, is wijsheid. Die wordt hem in ‘de getuigenis van de HEERE’ met indringende plechtigheid aangereikt. Om er nut van te hebben zal hij erin moeten lezen.

De wet bestaat uit “de bevelen van de HEERE” (vers 9). Het woord ‘bevelen’ komt uitsluitend in Psalmen voor (vierentwintig keer). God geeft Zijn bevelen opdat die “ten zeerste in acht” worden genomen (Ps 119:4). Het is niet zwaar om ze in acht te nemen, want deze bevelen verheugen het hart, zegt David hier in vers 9, zij geven blijdschap.

Het woord ‘bevelen’ staat in het meervoud omdat het gebiedende aanwijzingen voor de vele terreinen van het leven betreft. Bij alle beslissingen en daden moeten wij ons daardoor laten gezeggen. Het heeft met onze verantwoordelijkheid te maken om aan al Gods bevelen te gehoorzamen. Als we dat doen, weten we dat we op Gods weg zijn, waardoor we in gemeenschap met Hem leven, wat blijdschap in het hart geeft.

Bij “het gebod van de HEERE” kunnen we denken aan iets wat God uitdrukkelijk geboden heeft om te doen. Hier heeft Zijn gezag de nadruk. Het Hebreeuwse woord mitsvat betekent de Goddelijke regels en geestelijke wetmatigheid op alle terreinen van het leven. In Psalm 18 is het vertaald met ‘verordeningen’ (Ps 18:23). Het is het geheel van Gods wil in ons leven. Deze verordeningen geven licht in onze ogen, waardoor wij de dingen zien zoals God die ziet.

Altijd is wat Hij gebiedt “zuiver”. Het is altijd zonder enige bijbedoeling. Hij bedoelt wat Hij zegt. Zuiver betekent ook dat het zuiverend werkt en daarom de ogen verlicht. Als we doen wat Hij ons opdraagt, “verlicht” het onze “ogen”. We zullen inzicht krijgen in de weg die wij te gaan hebben.

David noemt de wet ook “de vreze des HEEREN” (vers 10). Het gaat daarbij niet om angst, maar om eerbied, ontzag. Die vrees “is rein”, gelouterd (Ps 12:7), zonder bijbedoeling en daarom oprecht. Het is geen huichelachtig ontzag, of ontzag alleen bij een bepaalde gelegenheid. Er verandert ook niets aan die vrees, de vrees blijft altijd gelijk, “zij houdt voor eeuwig stand”. Het ontzag, de eerbied voor God en wat Hij heeft gezegd, zal altijd blijven omdat Hij nooit verandert (Jk 1:17).

Ten slotte zegt David van de wet dat “de bepalingen van de HEERE … waarachtig” zijn. Het gaat hier om rechterlijke uitspraken die Hij over ieder mens en zijn hele doen en laten doet. Zijn bepalingen zijn geboden met de kracht van een rechterlijke uitspraak. De gelovige die Hem liefheeft, zal Zijn geboden snel en met liefde onderhouden (Ps 119:60).

Gods bepalingen zijn ‘waarachtig’, zonder enige leugenachtigheid of vergissing. Ze zijn ‘waar’, en daarom ‘rechtvaardig’. Ze zijn volkomen in overeenstemming met de gedachten van God. Alle bepalingen vormen een eenheid, “met elkaar zijn zij rechtvaardig”. Ze zijn eerlijk, ieder krijgt wat hem toekomt.

De uitwerking van de bepalingen maakt dat ze “begerenswaardiger dan goud, ja, dan veel zuiver goud” zijn (vers 11). De wet geeft een rijkdom die de waarde van goud ver te boven gaat (Ps 119:127). De wet geeft ook een genot dat veel “zoeter dan honing en honing uit de raat” is. Honing uit de raat is honing die vanzelf uit de raat druipt. Het is de zuiverste en verste honing. Goud is het meest begeerlijke edelmetaal van de oudheid, en honing het zoetste van al het toen bekende voedsel. Hier gaat het om de overtreffende trap, om gelouterd goud en verse honing. De wet stijgt ver boven beide uit.

Nadat David zo de waarde van de wet in diverse bewoordingen heeft bezongen, spreekt hij tot de HEERE over Zijn wet (vers 12). Hij getuigt van de uitwerking van het Woord in zijn eigen leven doordat hij zich door het Woord laat onderwijzen. Hij zegt tegen de HEERE wat de wet voor hem betekent.

Het is veelzeggend dat hij, die koning is, zich daarbij “Uw dienaar” noemt. Hij doet dat nog een keer in vers 14. Het is voor hem een eretitel, een titel die door Jesaja in zijn boek ook voor de Zoon van David wordt gebruikt: de Knecht van de HEERE. Dat David zich zo noemt, geeft de gezindheid aan die nodig is om het volle nut van de wet in te zien en het verlangen te hebben ernaar te leven.

Een dienaar is zich bewust van zijn plaats tegenover zijn heer. Hij moet gehoorzamen. Vanuit dit besef van onderdanigheid is de wet voor hem vol waarschuwingen om er niet van af te wijken. Tegelijk is er bij hem het besef dat er “groot loon” ligt “in het houden ervan”. Er is geen sprake van gedwongen gehoorzaamheid, maar van gehoorzaamheid uit liefde en met vreugde.

Het loon daarvan ligt niet in de toekomst, aan het einde van de weg, maar wordt nu genoten. Het grote loon ligt in het luisteren en handelen naar de wet, dat is luisteren en handelen naar het Woord van God. Dat geeft de vreugde van de gemeenschap met de Gever van het Woord. Voor ons geeft het bewaren van de geboden en de woorden van de Heer Jezus een nog rijkere beloning (Jh 14:21,23).

Ps 19:13-15 | Gebed voor een heilig leven

13 Wie zou [al zijn] afdwalingen opmerken?
Reinig mij van verborgen [afdwalingen].
14 Weerhoud Uw dienaar ook van hoogmoed.
Laat die over mij niet heersen;
dan zal ik oprecht zijn
en vrij van grote overtreding.
15 Laat de woorden van mijn mond en de overdenking van mijn hart
welgevallig zijn voor Uw aangezicht,
HEERE, mijn rots en mijn Verlosser!

De psalmist heeft nagedacht over Gods grootheid in de schepping en in Zijn Woord. Dat brengt hem tot uitspraken over zichzelf in zijn relatie tot God en Gods openbaring. In Psalm 8, waar hij ook naar de hemel kijkt en daarvan onder de indruk komt, is het gevolg dat hij ziet hoe nietig de mens is (Ps 8:5). Hier, in Psalm 19, leidt de grootheid van God in de schepping en in de Schrift tot de erkenning van de zondigheid van de mens. Een ontmoeting met de HEERE bracht Job tot zelfkennis (Jb 42:5-6). Een ontmoeting met de Heer Jezus bracht Petrus tot zelfkennis (Lk 5:4-8).

Deze uitwerking heeft het onderwijs van Gods Woord ook bij David en ook bij ons. Zoals er niets op aarde verborgen is voor de gloed van de zon (vers 7), zo is er niemand verborgen voor het Woord van God, dat alles aan het licht brengt. Voor Hem zijn “alle dingen … naakt en geopend” (Hb 4:12-13). Het gaat hier niet om angst voor straf, maar om bang zijn de vreugdevolle gemeenschap met God te moeten missen door de aanwezigheid van een zonde. Hij wil niet dat er iets komt tussen hem en God (vgl. Ps 139:23-24).

David beseft door het onderwijs van het Woord van God dat God hem tot op de bodem van zijn hart kent. Daarom voegt hij enkele belangrijke aspecten toe die te maken hebben met zijn eigen verhouding tot God. Hij spreekt over verborgen zonden, belijdenis, reiniging en vrij zijn van grote overtredingen (verzen 13-14).

Hij beziet de zonde vanuit twee oogpunten. In de eerste plaats is hij zich ervan bewust dat hij niet in staat is om zijn zonden allemaal te noemen. Daarvoor onderkent hij ze te weinig (vers 13). Wie zal durven beweren dat hij geen onbewuste zonden heeft gedaan als hij, net als David, onder de indruk is gekomen van de majesteit van God in de schepping en van Zijn alwetendheid door Zijn Woord dat harten doorzoekt? Wie zich dit bewust is, zal geen grote mond opzetten over zijn zondeloosheid, zoals dat in de extreme heiligingsleer wordt geleerd.

Het is belangrijk dat we ons van niets bewust zijn, maar dat betekent niet dat we daardoor gerechtvaardigd zijn (1Ko 4:4). Het besef van Gods majesteit en alwetendheid zal ons nederig houden. Tegelijk zal er het verlangen zijn van verborgen zonden gereinigd te worden. Daar vraagt David dan ook om. Voor onopzettelijke zonden biedt de wet verzoening en vergeving (Lv 4:2,13; Nm 15:22-31).

In de tweede plaats ziet David het verschrikkelijke van de zonde van hoogmoed (vers 14). Hij verlangt ernaar daarvoor bewaard te worden. Hoogmoed is de oerzonde. Hoogmoed wil zeggen het willen zijn als God. David gruwt van de gedachte dat hij die zonde zou begaan. Het getuigt van zelfkennis dat hij beseft dat hij ertoe in staat is en ervoor bidt dat de HEERE hem daarvan weerhoudt, zodat die niet over hem zal heersen.

Als hij voor die zonde bewaard blijft, zal hij oprecht zijn en “vrij van grote overtreding”. Hoogmoed is niet zomaar een zonde, het is een verschrikkelijk grote zonde, het is een opzettelijke zonde. Zijn gebed om daar vrij van te blijven betekent dat hij zich niet aan die zonde schuldig heeft gemaakt.

David besluit de psalm met het verlangen dat de woorden die uit zijn mond komen en de overdenkingen die hij in zijn hart heeft, welgevallig zullen zijn voor het aangezicht van de HEERE (vers 15). Het gaat hem niet alleen om zijn uiterlijke woorden of alleen om zijn innerlijke vroomheid, maar om beide aspecten van zijn persoon. Om dat waar te maken spreekt hij God aan als zijn rots, zijn vaste fundament en als zijn Verlosser, Die hem in Zijn genade van zijn zonden heeft verlost. De rots verwijst naar Christus (1Ko 10:4) Die geslagen moest worden, opdat het water van het leven vrij kan stromen naar ieder die dorst heeft.

David keert hier terug naar zijn uitgangspunt in Psalm 18, waar hij over de rots heeft gesproken (Ps 18:3). Hij heeft de HEERE lief (Ps 18:2) en verlangt ernaar om Hem welgevallig te zijn (Ps 19:15).

Het Hebreeuwse woord voor ‘Losser’ is hier go’el. Dit is een aanwijzing dat God Mens moest worden, want go’el is een familielid, dat wil zeggen een ‘mens’. God de Schepper (verzen 2-7) moest God de Verlosser (verzen 8-15) worden. Hoe dat laatste plaats heeft kunnen vinden, wordt uitgelegd in Psalm 32.

Psalm 20

Inleiding

Deze psalm is de uitwerking van de laatste oproep van de vorige psalm: de “HEERE, mijn rots en mijn Verlosser” (Ps 19:15). Deze psalm geeft ons, na de getuigenissen van God in het leven van een gelovige in Psalm 18 en in de schepping en de wet ofwel het Woord van God in Psalm 19, nog een getuigenis dat God van Zichzelf geeft. We hebben hier Gods getuigenis aangaande Zijn Zoon.

Dit getuigenis komt uit de mond van de onderdanen van Gods gezalfde koning, David, in wie we een beeld zien van de Heer Jezus. Zij wensen David alle hulp en zegen van de HEERE, Jahweh, toe om te overwinnen in de oorlogen die hij moet voeren. Net als Psalm 2 zijn Psalm 20 en Psalm 21 koninklijke psalmen.

Psalm 20 en Psalm 21 zijn nauw met elkaar verbonden. In Psalm 20 is de koning de vertegenwoordiger van de HEERE en in Psalm 21 is hij de vertegenwoordiger van het volk. Psalm 20 is een voorbede, Psalm 21 is een lofzang van dank. Psalm 20 is vol verwachting en Psalm 21 is vol blijdschap.

Psalm 20 brengt de solidariteit tussen het volk en hun koning op een prachtige wijze tot uitdrukking. De reden is dat ze beiden zijn betrokken bij het zoeken van de gunst van God. Het volk herkent in de gezalfde koning de gezant van God door wie Hij Zijn gunst aan Zijn volk wil geven. Hij vertegenwoordigt God naar het volk toe. Tegelijk vertegenwoordigt hij het volk voor God, wat in de volgende psalm nader wordt belicht. Wat de koning voor God doet, wordt het hele volk toegerekend.

De historische aanleiding voor dit gebed is niet duidelijk. Deze psalm is door de Heilige Geest aangepast om profetisch zoveel mogelijk op de Heer Jezus van toepassing te zijn (vgl. Hd 2:25-32; Ps 16:8-9). Het beeld is hier niet van een koning met een machtig leger, maar van een koning die, net als David tegen Goliath, alleen tegen de vijand optrekt. Zo zal de Heer Jezus de strijd tegen de vijand alleen voeren (Op 19:15; Js 63:3) en de overwinning behalen. Deze overwinning is gebaseerd op het offer dat Hij gebracht heeft op het kruis. Hij is de Koning-Priester Die zowel de overwinning behaalt als de offers aan God heeft gebracht.

In David zien we hier weer een beeld van Gods gezalfde Koning, de Messias Jezus, die tevens Jahweh Zelf is. Niemand anders dan Hij is in staat om Gods koningschap uit te oefenen op een manier dat het koningschap volledig beantwoordt aan Wie God is. Het is een koningschap dat volkomen rechtvaardig wordt uitgeoefend. Daarbij wordt alle goddeloosheid, de ongelovige massa, geoordeeld. Het resultaat is dat de rechtvaardigen, het gelovig overblijfsel, verlost worden en de zegen van het vrederijk genieten.

Ps 20:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 20:2-5 | Wensen voor de koning

2 Moge de HEERE u verhoren in de dag van benauwdheid,
de Naam van de God van Jakob u in een veilige vesting zetten.
3 Moge Hij u hulp zenden uit het heiligdom
en u ondersteunen uit Sion.
4 Moge Hij aan al uw graanoffers denken
en uw brandoffer tot as verteren. \Sela\
5 Moge Hij u overeenkomstig [de wens van] uw hart geven
en al uw voornemens in vervulling doen gaan.

De psalm begint met ‘verhoren’ en ‘de dag van benauwdheid’ (vers 2) en eindigt met ‘verhoren’ en ‘de dag dat wij roepen’ (vers 10). We kunnen deze psalm zien als een gebed van het volk voor de koning als hij ten strijde trekt. Het is een gebed dat in de vorm van een wens voor de koning – wat we zien aan het woord “moge”, dat keer op keer wordt gebruikt – wordt gedaan. De koning wordt hier door zijn volk aangesproken.

In de profetische betekenis horen we hier het gelovig overblijfsel tot de Messias spreken. Ze vragen verhoring voor Hem “in de dag van benauwdheid” (vers 2). Het laat de diepe belangstelling zien die er in het hart van de Godvrezende is met betrekking tot de smart en het lijden van Christus op aarde. Dit gebed, deze voorbede, wordt door de Geest van Christus gelegd in het hart van David als de vertegenwoordiger van allen die op de verlossing hebben gewacht, ofwel het gelovige overblijfsel.

Alle dagen van Christus op aarde waren dagen van benauwdheid. Hij was een Man van smarten (Js 53:3). Hij had Zijn eigen smarten en Hij droeg de smarten van anderen (Js 53:4). Hij werd verzocht door de satan in de woestijn. Hij werd voortdurend lastiggevallen door de schriftgeleerden en farizeeën en was bedroefd over de verharding van hun hart (Mk 3:5). Hij vergoot tranen bij het graf van Lazarus vanwege de gevolgen van de zonde (Jh 11:35). Zijn ziel werd zeer bedroefd in Gethsémané door het vooruitzicht dat Hij tot zonde zou worden gemaakt (Mk 14:33b-34).

Als het overblijfsel in verdrukking is, weten ze dat de Messias bij hen is en voor hen uitgaat. Hij heeft Zich met hen verbonden en kent hun gevoelens en deelt daarin: “In al hun benauwdheid was Hij benauwd” (Js 63:9). Daarom wensen ze Hem toe wat tot hun bevrijding dient. Als zij bidden om verhoring, is dat door de Geest van Christus Die in hen bidt.

Hun wens en gebed is dat “de Naam van de God van Jakob” Hem “in een veilige vesting zetten” zal. ‘In een veilige vesting’ is letterlijk ‘op een hoge plaats’, een plaats die onbereikbaar is voor de vijand, een plaats waar iemand ‘onaantastbaar’ is. Het is de hoge rots van Psalm 19 (Ps 19:15). De “Naam” van God (Nm 6:27) is verbonden met de zegen en de vrede van God (Nm 6:24-26). De “Naam van de God van Jakob” is HEERE, Jahweh, “Ik BEN DIE IK BEN” (Ex 3:13-14), de God van de beloften.

Drie keer doet het overblijfsel in deze psalm een beroep op “de Naam” (verzen 2,6,8). Hier is het de eerste keer. Dat God “de God van Jakob” is, wijst erop dat Hij alle beloften die Hij aan Jakob heeft gedaan, zal vervullen, ondanks de vele malen dat Jakob ontrouw is geweest. Dit is een grote bemoediging voor het overblijfsel dat ook zijn eigen ontrouw kent. Het is ook een grote bemoediging voor ons, die ook zo vaak ontrouw zijn, dat God al Zijn beloften zal vervullen. De veilige vesting geeft de zekerheid dat niemand Zijn koning of iemand van de Zijnen de vervulling van Zijn beloften kan laten missen.

De wens of het gebed voor Zijn bescherming geeft aan dat de Heer Jezus als Mens wordt gezien. Alleen als Mens kan Hij met mensen verbonden zijn. Tegelijk is en blijft Hij in Zijn Persoon ook de eeuwige God. Hij Die Mens is geworden, is tevens de God van Jakob. Wij kunnen dit geheimenis van Zijn Persoon niet doorgronden (Mt 11:27a), maar wel in het geloof aanvaarden, bewonderen en aanbidden. We komen dit geheimenis, dat we ook al eerder in Psalmen hebben gezien, keer op keer tegen. Als Mens is Hij volkomen afhankelijk van de hulp van God. Op die hulp rekent Hij ook in vertrouwen. Het overblijfsel weet dat door de Geest van Christus Die in hen werkt.

Dit geldt ook voor de wens dat Hem hulp zal worden gezonden “uit het heiligdom” en dat God Hem zal “ondersteunen uit Sion” (vers 3). Zijn hulp komt niet van mensen, maar uit Sion, waar Hij Zijn Naam heeft laten wonen als aardse uitbeelding van Zijn hemelse woonplaats (Dt 12:5; 14:23). God laat door Zijn hulp en ondersteuning Zijn aanwezigheid ten gunste van Zijn Gezalfde, Zijn uitverkoren Koning, zien. Daarmee toont Hij tegelijk Zijn gunst voor Zijn volk. Jahweh, de HEERE, gaat voor Zijn volk uit als in de dagen van vroeger (Ex 15:13,17).

Het overblijfsel herinnert God aan al de offers die Zijn Koning Hem heeft gebracht (vers 4). Offers zijn de basis voor de overwinning. In de offers krijgt de HEERE eerst Zijn deel en dan geeft Hij de overwinning (1Sm 7:10). De Heer Jezus heeft geen letterlijke offers gebracht. Dat heeft David wel gedaan. Met betrekking tot de Heer Jezus spreken deze offers van Hemzelf. Deze offers zijn in Hem vervuld (Hb 10:5-9).

Het graanoffer, een niet-bloedig, vrijwillig offer (Lv 2:1-16), stelt Zijn volkomen aan God toegewijde leven voor. Het brandoffer, een bloedig, vrijwillig offer (Lv 1:1-17), stelt Zijn volmaakte overgave op het kruis aan God voor. Zijn offer is in al zijn aspecten de grondslag voor de verhoring van het gebed.

Er staat “graanoffers”, meervoud. Dat wijst erop dat elke afzonderlijke handeling, elk afzonderlijk woord, elke afzonderlijke gedachte van de Heer Jezus volkomen aan God toegewijd is. Hij kan op twaalfjarige leeftijd zeggen dat Hij altijd in de dingen van Zijn Vader is (Lk 2:49). De “brandoffers” – ook ‘brandoffers’ staat letterlijk in het meervoud – wijzen erop dat ook alle aspecten van Zijn werk op het kruis volmaakt voor God zijn. Hij heeft het offer van Zijn leven eens voor altijd gebracht, zodat wij eens voor altijd geheiligd zijn (Hb 10:10).

Het overblijfsel kent de wens van het hart van de Messias en wenst dat die Hem zal worden gegeven (vers 5). In Psalm 21 zien we de verhoring van dit gebed (Ps 21:3). Zij kunnen dat vragen omdat zij weten dat de enige wens die Zijn hart vervult de verheerlijking van God is. Ze bidden ervoor dat God alle voornemens die de Messias daarvoor heeft, in vervulling doet gaan. Alles wat de Heer Jezus heeft gedaan en zal doen, is vervuld. Hij heeft God verheerlijkt en zal dat blijven doen tot de hele wil van God is uitgevoerd en ook altijd daarna.

Ps 20:6-9 | Zekerheid van verhoring

6 Wij zullen juichen over uw heil
en de vaandels opheffen in de Naam van onze God.
Moge de HEERE al uw verlangens vervullen.
7 Nu weet ik dat de HEERE Zijn gezalfde verlost!
Hij zal hem verhoren uit Zijn heilige hemel,
met machtige daden van heil door Zijn rechterhand.
8 Dezen [vertrouwen] op strijdwagens en die op paarden,
maar wíj zullen de Naam van de HEERE, onze God in herinnering roepen.
9 Zíj kromden zich en vielen,
maar wíj zijn opgestaan en staande gebleven.

In vers 6 blijkt dat het gelovig overblijfsel niet twijfelt aan de verhoring van hun gebed, wat hun door de Geest van Christus is ingegeven. Ze zien in het geloof dat de Messias behouden van Zijn strijd terugkeert (vgl. Js 63:1-6). Daarom heffen ze de vaandels op als teken van de overwinning. Een vlag wordt op een overwonnen gebied geplaatst. Hier zijn het vele vaandels, want de overwinningen zullen talrijk zijn. De heerschappij van Gods Koning zal overal worden gevestigd.

De vaandels worden opgeheven “in de Naam van onze God”. Het overblijfsel zegt daarmee dat de God van hun Koning ook hun God is. Ze geven God alle eer voor al de overwinningen van hun Koning. Dit betekent dat zij ook hun Koning die eer zullen geven, want Hij is hun God (vgl. Ps 44:5). In aansluiting daarop vragen ze de HEERE niet om de overwinning voor Zijn uitverkoren Koning, maar dat Hij al Zijn verlangens zal vervullen. Al Zijn verlangens hebben de verheerlijking van God tot doel.

In vers 7 spreekt de psalmist als de mond van het gelovig overblijfsel. Op grond van het gebed en de verlangens in zijn hart spreekt hij zijn vertrouwen uit dat de HEERE Zijn Gezalfde verlost. De uitdrukking “nu weet ik” betekent ‘ik ben tot de conclusie gekomen dat’ (vgl. Ex 18:11; 1Kn 17:24). Het woord ‘verlossen’ is nauw verwant aan het woord voor overwinning. Het betekent dat David ofwel het gelovig overblijfsel ervan overtuigd is dat de HEERE Zijn Gezalfde de overwinning geeft.

De Gezalfde krijgt de overwinning op grond van Zijn gebed tot God in “Zijn heilige hemel”. Zijn HEERE zal Hem verhoren door “met machtige daden van heil door Zijn rechterhand” voor Zijn Koning te strijden. Zo heeft God Zijn Gezalfde verhoord door Hem uit de doden op te wekken door de macht van “Zijn rechterhand”. Dit is Zijn eerste machtige daad van heil of behoudenis. Er zullen nog talloze machtige daden van behoudenis volgen als Hij allen die bij Christus horen door de macht van Zijn rechterhand uit de doden opwekt (1Ko 15:20-23).

In vers 8 spreekt het overblijfsel weer. Zij spreken dezelfde geloofstaal als de Messias en sluiten zich aan bij wat Hij zojuist heeft gezegd. Eerst wijzen ze op de middelen waarop de tegenstanders vertrouwen. De Israëlitische koningen mogen niet veel paarden bezitten (Dt 17:16). Ze moeten leren op Gods kracht te vertrouwen, want in zichzelf zijn ze zwak. Gods kracht wordt in zwakheid volbracht (2Ko 12:9). De getrouwen roepen in herinnering en vermelden dat God met hen is (Ps 121:2). Het woord ‘vertrouwen’ staat niet in de originele tekst, maar is omwille van de leesbaarheid toegevoegd, wat wordt aangegeven door de vierkante haken. Het is afgeleid van vers 8b ‘in herinnering roepen’.

Er zijn er die “op strijdwagens” vertrouwen, terwijl anderen “op paarden” hun vertrouwen stellen (vgl. Js 31:1-3). Het zijn armzalige, om niet te zeggen belachelijke middelen in vergelijking met Degene op Wie zij vertrouwen. De farao heeft dat ondervonden (Ex 15:1,3-4).

Maar “wíj”, zo zegt het overblijfsel met nadruk, “zullen de Naam van de HEERE, onze God in herinnering roepen” (vgl. 1Sm 17:45). ‘In herinnering roepen’ wil zeggen er weer aan denken Wie God is. Het gaat om de herinnering aan of het nadenken over “de Naam”, dat is alles wat die Naam bevat.

Het tegengestelde resultaat van het vertrouwen wordt in vers 9 beschreven. De beide partijen worden door een nadrukkelijk “zíj” en een nadrukkelijk “wíj” scherp tegenover elkaar geplaatst. ‘Zíj’, dat zijn zij die op strijdwagens en paarden vertrouwen, zijn gedwongen om zich te krommen, dat wil zeggen hun knieën te buigen, voor Hem Die hen heeft overwonnen (Fp 2:9-11). Daarna vallen ze neer, zonder ooit weer op te staan. Het staat hier in de profetisch verleden tijd, dat wil zeggen dat het als een voldongen feit wordt gesteld, terwijl het in werkelijkheid nog moet gebeuren. Zo zeker is de uitkomst.

Hetzelfde geldt voor ‘wíj’, dat is het gelovig overblijfsel, maar in een volledige tegenstelling met de vijanden. Zij leken de knie voor de vijand te moeten buigen en neer te vallen. Ze hebben zich ook als ten dode gedoemd gevoeld, maar zij “zijn opgestaan en staande gebleven”. Het geeft het beeld van een opstanding uit de doden en het ingaan in het leven.

Ps 20:10 | De roep om verlossing

10 HEERE, verlos;
moge die Koning ons verhoren op de dag dat wij roepen.

Zoals dit laatste vers hier staat, is een mogelijke vertaling. Toch is het wellicht beter om het te vertalen met: “HEERE, verlos de koning. Antwoord ons op de dag dat wij roepen” (zo heeft de Septuaginta dit vers vertaald). We horen hier het overblijfsel roepen tot de HEERE. Ze vragen de HEERE Hem, hun Messias, te verlossen door Hem de overwinning te schenken (vers 7). Dit brengt ons terug naar de verzen 2-5, waar het volk voorbede doet dat de HEERE de Koning zal helpen in Zijn strijd.

Psalm 21

Inleiding

Psalm 21 gaat door op het onderwerp van Psalm 20. Beide psalmen horen bij elkaar. Ze gaan beide over Gods gezalfde Koning. Psalm 20 is een gebed voor de overwinning van de Koning (Ps 20:3). Psalm 21 bezingt de overwinning die is behaald en viert die (Ps 21:2-3).

De psalm begint met de vreugde van de Koning (vers 2) en eindigt met de blijdschap van het overblijfsel (vers 14). De verzen 3-7 zijn een psalm van dankzegging; vers 8 spreekt over het voorbeeld van het vertrouwen van de Koning, dat in de verzen 9-13 wordt gevolgd door het vertrouwen van het overblijfsel.

Ps 21:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 21:2-8 | Beloning voor de Koning

2 HEERE, de koning verblijdt zich over Uw macht.
Hoezeer is hij verheugd over Uw heil!
3 De wens van zijn hart hebt U hem gegeven;
het verzoek van zijn lippen hebt U [hem] niet onthouden. \Sela\
4 Want U komt hem tegemoet met rijke zegeningen;
op zijn hoofd zet U een kroon van zuiver goud.
5 Leven heeft hij van U verlangd en U hebt het hem gegeven,
lengte van dagen, eeuwig en altijd.
6 Groot is zijn eer dankzij Uw heil,
met majesteit en glorie hebt U hem bekleed.
7 Want U stelt hem voor eeuwig [tot] grote zegen,
U verheugt hem met blijdschap, met Uw aangezicht.
8 Want de koning vertrouwt op de HEERE;
door de goedertierenheid van de Allerhoogste wankelt hij niet.

David, “de koning”, weet dat de overwinning een genadige gift van de HEERE is, die hij te danken heeft aan Zijn macht (vers 2). Een overwinning is niet te danken aan eigen kracht of militair inzicht (Ps 20:8). De behaalde overwinning houdt in dat God hem Zijn heil of behoudenis heeft gegeven. Daarover “is hij verheugd”.

We horen hier vooral ook de Messias, de Heer Jezus, spreken, Die Zich in al Zijn overwinningen verblijdt en verheugt omdat daarin zichtbaar wordt wat Jahweh heeft gedaan. Het gaat hier om de eindoverwinning, om de tijd dat God al de vijanden van de Heer Jezus onder Zijn voeten heeft gesteld (Ps 110:1-6). Ook beluisteren we hier de stem van het overblijfsel. De Geest van Christus bewerkt in het overblijfsel de gevoelens die overeenstemmen met de gevoelens van Christus.

In de vorige psalm heeft het overblijfsel gebeden dat de wens van het hart van de Messias zal worden vervuld (Ps 20:5). Die wens is volkomen in overeenstemming met de wil van God. Door de Geest zegt het overblijfsel nu dat Jahweh die wens aan de Messias heeft gegeven en “het verzoek van zijn lippen” Hem niet heeft onthouden (vers 3; Ps 20:2; vgl. Jh 12:27-28).

Omdat Hij op God heeft vertrouwd, komt God Hem na Zijn overwinning – die Hij alleen, zonder hulp van anderen, heeft behaald (Js 63:5-6) – direct tegemoet met rijke zegeningen (vers 4; vgl. Jh 13:31-32). Dit herinnert aan de begroeting waarmee Melchizedek Abraham begroet na diens overwinning over de koningen van het oosten (Gn 14:18-20). Het herinnert ook aan de begroeting waarmee God de Heer Jezus als Hogepriester naar de orde van Melchizedek heeft begroet na Zijn overwinning op het kruis (Hb 5:10).

Ook geeft God Hem een prachtige kroon van zuiver goud op Zijn hoofd (Hb 2:9). Hiermee garandeert Hij de voortzetting van het koningschap van David. Wat Hij aan Zijn Zoon geeft, houdt eeuwig zijn waarde. De Zoon heeft het eeuwige koningschap dat Hem is beloofd, verdiend en gekregen (Lk 1:32-33).

God heeft Zijn Messias ook het lange leven gegeven dat de Messias van Hem heeft verlangd (vers 5). Dit is het leven met een “lengte van dagen” waaraan geen einde komt (Js 53:10c). Het is leven voor “eeuwig en altijd”. Dit is het leven dat de Heer Jezus in de opstanding heeft gekregen als antwoord op Zijn smeken met het oog op Zijn aanstaande dood (Hb 5:7). God spreekt daarover tot David als David een woonplaats voor Hem wil bouwen. God belooft dan dat Hij aan David een huis en een koningschap zal geven waaraan geen einde zal komen (2Sm 7:16).

De Messias krijgt vervolgens eer, majesteit en glorie (vers 6), kenmerken die eigen zijn aan God (Ps 96:6; 104:1). Ze worden hier aan de Messias gegeven bij het binnengaan van Zijn koninkrijk. Toch hoeft Hij niet op de daadwerkelijke vervulling in het vrederijk te wachten. Ze zijn Hem namelijk nu al door God gegeven in Zijn verheerlijking bij God (Hb 2:9). Het wordt hier niet gezien als beloning voor Zijn verzoenend sterven, maar voor Zijn overwinning over Zijn vijanden, die ook de vijanden van Zijn God zijn.

Het grootste is de grote zegen van de blijdschap met het aangezicht, dat is de tegenwoordigheid, van God (vers 7). In vers 4 is sprake van rijke zegeningen. Die hebben te maken met de plaats van eer die Hij heeft gekregen. Hier breidt God dat als het ware uit door te zeggen dat Hij Zijn Zoon “voor eeuwig [tot] grote zegen gesteld heeft”. De grote zegen is de zegen waarmee Hij gezegend is en dat Hij ook voor anderen tot zegen is (vgl. Gn 12:2). Zo heeft Hij ons de heerlijkheid gegeven die de Vader Hem heeft gegeven (Jh 17:22). Dit is voor ons een onbeschrijflijke zegen.

Wat God hier tegen Zijn Zoon zegt, verheugt Hem met blijdschap. Die blijdschap vindt haar oorzaak in de aanwezigheid van God. Als Hij zegt “met Uw aangezicht”, zegt Hij dat Hij de grootst mogelijke voldoening vindt in de aanwezigheid en tegenwoordigheid van de Vader. Zijn tegenwoordigheid gaat alles te boven (vgl. Ps 17:15).

De Messias bevestigt Zijn toewijding aan Jahweh door Zijn vertrouwen op Hem uit te spreken (vers 8; Hb 2:13). We zien hier dat de basis van alle zegeningen die het overblijfsel, en ook wij, met de Heer Jezus mogen delen Zijn afhankelijkheid van God is. Hij heeft er altijd op vertrouwd dat God met Hem is en dat Hij al Zijn beloften die Hij aan Hem heeft gedaan, zal vervullen.

Door de structuur van Psalm 21 staat vers 8 in het midden van de psalm. Vers 2 is het spiegelbeeld van vers 14 en de verzen 3-7 zijn het spiegelbeeld van de verzen 9-13.

De reactie op het vertrouwen dat de Messias op Hem heeft, is dat “de Allerhoogste” Hem door Zijn goedertierenheid staande houdt, zodat Hij niet wankelt. Het is hier niet kracht – dat ligt al opgesloten in de naam ‘Allerhoogste’ –, maar goedertierenheid of gunst. Door Zijn vertrouwen kijkt de Allerhoogste in goedertierenheid naar Hem en handelt op basis daarvan met Hem. Dat bewaart Hem tegelijk voor wankelen.

Zoals al vaker is opgemerkt, is het woord ‘goedertierenheid’ de vertaling van het Hebreeuwse woord chesed. Dat woord houdt in dat God trouw is aan Zijn verbond. We weten uit het Nieuwe Testament dat God daaraan trouw kan zijn op grond van het werk van de Middelaar van het nieuwe verbond, Christus, want Hij heeft de prijs betaald.

Ps 21:9-14 | Oordeel over de vijanden

9 Uw hand zal al Uw vijanden vinden,
Uw rechterhand zal hen die U haten, vinden.
10 U zult hen als een vurige oven maken,
ten tijde dat [U] Uw aangezicht [laat zien].
De HEERE zal hen in Zijn toorn verslinden,
het vuur zal hen verteren.
11 U zult hun vrucht wegdoen van de aarde,
hun nageslacht onder de mensenkinderen.
12 Want zij hebben kwaad tegen U beraamd;
zij hebben een listig plan bedacht,
[maar] zijn tot niets in staat.
13 Want U zult hen [tot] een doelwit maken,
met Uw boog zult U op hun gezicht richten.
14 Verhef U, HEERE, in Uw macht;
dan zullen wij zingen en Uw macht met psalmen loven.

Om de volle zegen te kunnen genieten is het noodzakelijk dat alles wat tegen God in opstand is, wordt geoordeeld door de Overwinnaar van Golgotha. In de verzen 9-14 is het overblijfsel aan het woord en spreekt tot de Koning. Het gaat hier om het vertrouwen in de overwinning die de Koning, Christus, behaalt over de vijand, waarbij de Koning Zijn vertrouwen stelt in de HEERE en de HEERE Zijn vertrouwen niet beschaamt.

God voert Zijn bevrijdende werk ten aanzien van het overblijfsel Zelf uit en doet dat in en door Zijn Messias. In het laatste vers van dit gedeelte, vers 14, zien we dat duidelijk. Daar vragen ze de HEERE om hen te verlossen door Zijn macht, terwijl de Messias die macht bezit. De vervloeking en verdelging van de vijand maken deel uit van de trouw van God aan Zijn verbond. We zien dat bijvoorbeeld in wat God tegen Abraham zegt: “Wie u vervloekt, zal Ik vervloeken” (Gn 12:3). Daarmee zegt Hij: ‘Wie u gering acht, zal Ik vernietigen.’

Er bestaat geen twijfel over Gods macht en die van Zijn Koning over de vijanden. Zijn “hand”, en speciaal Zijn “rechterhand” als een beeld van kracht, zal Zijn vijanden, dat zijn zij die Hem haten, weten te vinden (vers 9). Geen enkele vijand kan zich onvindbaar voor Hem verbergen. Hij zal hen in hun meest verborgen schuilplaats grijpen en in het licht van Zijn oordeel plaatsen.

Hij zal hen “als een vurige oven maken” zodra Hij Zijn aangezicht aan hen laat zien (vers 10). Hier openbaart God Zijn toorn. Hij kookt als het ware van woede. Dat zal gebeuren “bij de openbaring van de Heer Jezus van [de] hemel met [de] engelen van Zijn kracht, in vlammend vuur, als Hij wraak brengt over hen die God niet kennen” (2Th 1:7-8). Dan laat Hij Zijn aangezicht zien. Hij is “de HEERE” Die hen “in Zijn toorn verslinden” zal. “Het vuur zal hen verteren”, er blijft op aarde niets van hen over.

Niet alleen komen zij zelf door het oordeel om, ook “hun vrucht …, hun nageslacht” zal “van de aarde, … onder de mensenkinderen” worden weggedaan (vers 11). Ze hebben geen opvolgers in het kwaad. Er zal geen restant van hen overblijven door wie het kwaad nog voortgang zou kunnen hebben of zou kunnen opleven. Het kwaad is radicaal, dat wil zeggen met wortel en al, uitgeroeid. Waarheid en gerechtigheid zullen zegevieren en nooit meer vertrapt worden. De Messias regeert en Hij is de Vriend van waarheid en gerechtigheid die door Hem op volkomen wijze zullen worden gehandhaafd.

In vers 12 wordt de reden van het oordeel genoemd, wat we zien aan het woord “want” waarmee het vers begint. Het oordeel komt vanwege het “kwaad” dat zij “tegen” de HEERE en Zijn Gezalfde hebben “beraamd” (vgl. Ps 2:2). Het gaat hier niet over kwade daden, maar over het beramen in hun hart. Het bewijst dat zij bewust, met voorbedachten rade zondigen. Meerdere keren lezen we in de evangeliën dat de leidslieden kwaad tegen Gods Gezalfde beramen (Mt 12:14; 26:4).

Ze hebben “een listig plan bedacht”. Ze willen niet dat Hij Koning over hen is (Lk 19:14). Daarom hebben ze van alles bedacht om Hem om te brengen. Maar er is niets van hun listige plan terechtgekomen. Het bewijst hun dwaasheid om iets tegen Christus te ondernemen. Ze bedenken het allemaal in hun hoogmoed, terwijl ze er blind voor zijn dat ze “tot niets in staat” zijn. Als ze uiteindelijk erin slagen de Heer Jezus om te brengen, is dat niet door hun list, maar omdat Hij Zich aan hen uitlevert, omdat het Gods tijd daarvoor is.

Zij zullen hun plannen om God te dwarsbomen niet kunnen uitvoeren omdat God de rollen omkeert. Niet de Messias is hun doelwit, maar zij zijn het doelwit van God (vers 13). Hij zal “hen [tot] doelwit maken” en Zijn boog “op hun gezicht richten”. Dat Hij Zijn boog op hun gezicht richt, betekent dat zij aan een opmars in Zijn richting bezig zijn. Hij ligt niet in een hinderlaag, maar valt hen frontaal aan, met het resultaat dat in de voorgaande verzen is beschreven.

De psalm besluit met een gebed dat de HEERE Zich in macht zal verheffen en de belofte van het overblijfsel dat zij dan zullen zingen en Zijn macht met psalmen zullen loven (vers 14). De Koning begon in vers 2 met een lofprijzing over de macht van de HEERE. Daarna heeft het lied van de overwinning geklonken.

Het overwinningslied is gezongen in geloofsvertrouwen op de HEERE. Hij zal doen wat Hij belooft en dat waarmaken in Zijn gezalfde Koning, Die volmaakt op Hem vertrouwt. Het overblijfsel deelt in dat vertrouwen en in de zekerheid dat het zo zal gaan als is bezongen. De HEERE heeft geholpen en het is ook zeker dat Hij verder zal helpen.

Toch komt het nog steeds op geloofsvertrouwen aan, want de vijanden mogen voor het geloof als verslagen worden gezien, ze zijn er nog wel. Daarom maakt de wetenschap dat het uiteindelijk goed komt het gebed niet overbodig. Het is zelfs zo, dat deze zekerheid op geen andere wijze kan standhouden dan alleen door gebed. Dit gebed van geloof dat het overblijfsel bidt, is dan ook volledig op zijn plaats.

Waar het uiteindelijk om gaat, is dat de HEERE wordt groot gemaakt. Zo eindigt deze psalm met de innige wens om Hem groot te maken. Dit komt overeen met de bede: “Moge Uw Naam worden geheiligd” (Mt 6:9).

Psalm 22

Inleiding

Met deze psalm begint een serie van drie psalmen waarin we de Heer Jezus als Herder zien:
1. Psalm 22 spreekt over “de goede Herder”, Die Zijn leven voor Zijn schapen geeft (Jh 10:11).
2. Psalm 23 spreekt over “de grote Herder”, Die door God is teruggebracht uit de doden (Hb 13:20-21) en Die de Zijnen leidt, voedt en beschermt.
3. Psalm 24 spreekt over “de overste Herder”, Die in macht zal verschijnen en allen zal belonen die een dienst als herder onder Zijn volk hebben gedaan (1Pt 5:4).

We zien de volgende aspecten in de volgorde van deze psalmen:
Psalm 22 – Psalm 23 – Psalm 24
Verleden – Heden – Toekomst.
Heiland – Herder – Heerser.
Kruis – Staf – Kroon.
Golgotha – Grazige weiden – Sion.
De eis van Gods heiligheid – De nood van de Zijnen – De heerlijkheid van de Zoon.

Psalm 22 is onmiskenbaar een Messiaanse psalm, wat blijkt uit de aanhaling van deze psalm in Hebreeën 2 (Ps 22:23; Hb 2:12). Het hele boek Psalmen verwijst naar Hem (Lk 24:44), waarbij de Messiaanse psalmen dit overduidelijk doen. Hoewel hij is gedicht door David, gaat hij niet over David, maar over Christus. David spreekt als profeet over Hem (vgl. Hd 2:29-30).

Het gaat in deze psalm over de kruisdood van de Heiland. We vinden hier een uitwerking van wat we al in Psalm 20 hebben gelezen over “de dag van de benauwdheid” van de Messias (Ps 20:2). We horen Hem spreken over Zijn innerlijke gevoelens, over wat er in Zijn binnenste is omgegaan tijdens de uren dat Hij aan het kruis hing. In de evangeliën lezen we vooral over Zijn zichtbare lijden.

Enkele kenmerken die in de psalm worden genoemd, tonen aan dat we niet in de eerste plaats de ervaringen van David horen, maar die van de Heer Jezus. Als we in vers 17 lezen “zij hebben mijn handen en mijn voeten doorboord”, is dat niet iets wat David – althans in letterlijke zin – heeft meegemaakt. Dit heeft men gedaan bij de Heer Jezus toen Hij werd gekruisigd. De dood door kruisiging bestond nog niet toen David dit schreef, ca. 1100 v.Chr. Ook de ontwrichting van de beenderen wijst op de kruisiging (vers 15), evenals het tellen van de beenderen, wat kon gebeuren omdat de gekruisigde (grotendeels) werd ontkleed, terwijl zijn lichaam uitgedroogd was (verzen 18-19).

De psalm is in twee hoofddelen te verdelen.
1. Het eerste deel (verzen 1-22a) gaat over “het lijden dat over Christus [zou komen]” (1Pt 1:11b).
2. Het tweede deel (verzen 22b-32) gaat over “de heerlijkheden daarna” (1Pt 1:11c).
De Heer Jezus spreekt over deze twee aspecten als Hij de Emmaüsgangers uitlegt wat in al de Schriften van Hem geschreven staat: “Moest de Christus dit niet lijden, en [zo] in Zijn heerlijkheid binnengaan?” (Lk 24:26-27). We zien dit in deze psalm terug: de psalm verandert van een klaagzang in een lofzang.

Ps 22:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, op ‘De hinde van de dageraad’.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

De gevoelens die David in deze psalm uit, zijn het gevolg van een zware beproeving, waarover we verder niets weten. Toch is er, voor zover wij weten, geen gebeurtenis in deze psalm die kan beantwoorden aan concrete ervaringen uit zijn leven. Wat hij zegt, overstijgt zijn gevoelens en ervaringen. De Heilige Geest heeft hem zo geleid, dat hij hier profetisch de gevoelens van de Heer Jezus aan het kruis beschrijft.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ook hier geldt dat het bij deze psalm niet gaat over gevoelens waarmee een gelovige zich kan identificeren en zijn eigen gevoelens tot uitdrukking kan brengen vanwege soortgelijke ervaringen. Het samen zingen van deze psalm gebeurt om het lijden van de Messias te bezingen en uiting te geven aan een diepe bewondering voor Hem. Het is een uiting van gevoelens die door de psalm worden opgewekt, niet van gevoelens van opgedane eigen ervaringen.

Zeker kan iemand zich nameloos ellendig en zelfs door God verlaten voelen. Dit zal ook het gevoelen van het gelovig overblijfsel tijdens de grote verdrukking zijn. Veel psalmen spreken over het lijden van de Heiland op een manier die ook het lijden van het overblijfsel weergeeft. Daarin ligt een troost voor de gelovige. Maar in deze psalm wordt het lijden verbonden met het verzoeningswerk van de Heiland en daarin is Hij alleen.

Het zingen van de psalm gebeurt “op ‘De hinde van de dageraad’”. Terwijl de psalm de diepe duisternis van het unieke lijden van de Heiland aan het kruis beschrijft, vinden we in het opschrift ook al de lieflijkheid van de hinde, terwijl de dageraad van de overwinning gloort. De Hebreeuwse uitdrukking Ajjeleth Hasschachar betekent ‘het begin van de dageraad’. De eerste stralen van het zonlicht, vlak voor de dageraad, lijken op de horens van de hinde. Het is hier een aanduiding voor het begin van de verlossing.

David dicht deze psalm voor de koorleider. De bedoeling is dat anderen iets gaan ervaren van de inhoud van deze psalm doordat zij daarvan zingen. De melodie wordt benoemd met ‘hinde van de dageraad’. Het doet ons denken aan wat in Hooglied 6 staat: “Wie is zij die verschijnt als de dageraad…?” (Hl 6:10). Zij verschijnt op het toneel op die morgen zonder wolken. Christus heeft op het kruis in de angstige Godverlatenheid steeds gedacht aan haar die Hij zou bezitten als vrucht van Zijn werk. Het was een wezenlijk deel van de vreugde die voor Hem lag.

Het is een somber lied, maar niet zonder hoop. Deze psalm geeft het antwoord op het mysterie waarom God na de lange nacht van zonde en lijden een nieuwe dag – de dageraad – laat aanbreken: het is omdat de Heer Jezus aan het kruis tot zonde is gemaakt.

Ps 22:2-6 | Waarom hebt U Mij verlaten?

2 Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten,
[bent U] ver van mijn verlossing, [van] de woorden van mijn jammerklacht?
3 Mijn God, ik roep overdag, maar U antwoordt niet,
en 's nachts, maar ik vind geen stilte.
4 Maar U bent heilig,
U troont [op] de lofzangen van Israël.
5 Op U hebben onze vaderen vertrouwd,
zij hebben vertrouwd en U hebt hen bevrijd.
6 Tot U hebben zij geroepen en zij zijn gered,
op U hebben zij vertrouwd en zij zijn niet beschaamd.

De psalm begint in vers 2 op het diepst mogelijke punt met een uitroep die als het ware ook een samenvatting is van alle gevoelens die verder worden geuit. De Heer Jezus heeft de woorden “Mijn God, Mijn God, waarom hebt U Mij verlaten” uitgeroepen aan het einde van de drie uren van duisternis, nadat Hij de beker van Gods toorn over de zonde volledig had leeggedronken (Mt 27:45-46; Mk 15:33-34). Dit heeft nooit een mens en zeker geen gelovige ooit beleefd, ook David niet.

Christus roept tot God, Die Hij aanspreekt als “Mijn God”. Hij doet het in dit vers twee keer achter elkaar, wat de intensiteit van Zijn roep vergroot. Hij is de enige Mens Die in volle waarheid God ‘Mijn God’ kan noemen. Dit is zo geweest gedurende Zijn hele leven, vanaf de moederschoot (vers 11), tot en met de eerste drie uren op het kruis. Hij is altijd in gemeenschap met God Zijn weg gegaan. Er is nooit een wanklank in die gemeenschap geweest.

En die God, met Wie Hij in een zo nauwe gemeenschap heeft geleefd, heeft Hem verlaten. Hij stelde Zijn vraag naar het ‘waarom’ niet omdat Hij dat niet wist. Hij wist als geen ander dat God geen gemeenschap met de zonde kan hebben. God moest Hem verlaten omdat Hij Hem tot zonde maakte (2Ko 5:21).

Christus was in deze drie uren van verlatenheid het ware zondoffer. God had het zwaard van Zijn oordeel doen ontwaken tegen Hem, Die Hij “Mijn Herder” en “Mijn Metgezel” noemt en met Wie Hij volmaakte gemeenschap had in Zijn leven op aarde (Zc 13:7). Het voor ons onbevattelijke gebeurde in die drie uren: “Het behaagde de HEERE Hem te verbrijzelen” (Js 53:10). Dit gebeurde als straf over de zonde, niet Zijn eigen zonde, maar plaatsvervangend voor de zonde van anderen die Zijn offer hebben aangenomen.

Mensen in de hel zullen nooit kunnen vragen ‘waarom’ God hen heeft verlaten, want zij hebben nooit een levende relatie met God gehad. Zij weten ook waarom zij daar zijn. De Rechtvaardige vraagt ‘waarom’ God Hem had verlaten, opdat ieder die Hem kent als het ware zondoffer, het antwoord zou geven: ‘Het is om mij.’ Christus wist het, maar de vraag moet ons aanspreken.

Het is van belang eraan te denken dat de Heer Jezus als Mens door Zijn God werd verlaten. Als de eeuwige Zoon is Hij niet door Zijn Vader verlaten. Negens lezen we in Gods Woord dat de Vader Hem heeft verlaten. We lezen integendeel dat de Vader met Hem was (Jh 8:29; 16:32; vgl. Gn 22:6,8). Nooit kan de eeuwige Zoon door de eeuwige Vader verlaten worden. Ook in de drie uren van duisternis, toen God Zijn Zoon als in het vlees gekomen, dat is de Mens Christus, verliet, had de eeuwige Zoon volmaakte gemeenschap met de eeuwige Vader. We hebben hier met een geheimenis te doen dat wij niet kunnen begrijpen, maar dat door het geloof wordt aanvaard en bewonderd.

Dat het gaat om de Heer Jezus als Mens, zien we ook aan de zeven kruiswoorden die Hij heeft gesproken. Het eerste en het laatste kruiswoord leidt Hij in met ‘Vader’. Hier, in Psalm 22, staat het vierde kruiswoord, het middelste van de zeven. Daarin spreekt Hij niet tot Zijn Vader, maar tot Zijn God.

Het is een bijzondere uitroep. Dit vers wordt hier in het Hebreeuws door David uitgesproken. In de aanhaling in Mattheüs en Markus staat het in het Aramees, met daarbij de vertaling in het Grieks (Mt 27:46; Mk 15:34). Dit betekent dat dit vers in alle drie talen die gebruikt zijn voor het schrijven van de Bijbel, in de Bijbel voorkomt. Dit is het enige vers in de Bijbel waarmee dit is gebeurd. Het onderstreept het belang van deze uitroep. Ook dat deze psalm ermee begint, maakt het belang duidelijk.

Na Zijn vraag waarom God Hem heeft verlaten, stelt Hij een tweede vraag. Die vraag is waarom God ver van Zijn verlossing is. Dat God “ver” van Zijn “verlossing” was, betekende voor de Heer een peilloos diep lijden. Als er altijd een nauwe gemeenschap met iemand is, wordt het direct gevoeld als er enige verwijdering in die gemeenschap ontstaat. Tussen de Heer Jezus en Zijn God was niet slechts enige verwijdering gekomen, maar een diepe breuk waardoor de afstand ver en onoverbrugbaar was geworden. De woorden van Zijn jammerklacht klonken als het brullen van een leeuw. Deze woorden, de uitingen van iemand die in diepe nood en diep lijden is, werden door de onoverbrugbare afstand niet gehoord. Er was geen hand om te verlossen en geen oor om te horen.

De Heer Jezus heeft “overdag” geroepen, maar God antwoordde niet (vers 3). Hij heeft “’s nachts” geroepen, maar Hij kwam niet tot stilte. Hij bleef roepen. Hij zei dit tijdens Zijn lijden aan het kruis. We kunnen bij ‘overdag’ denken aan de eerste drie uren aan het kruis, dat is van 9-12 uur, en bij ’s nachts’ aan de drie uren van duisternis aan het kruis, dat is van 12-15 uur. In deze uren aan het kruis wordt een eeuwigheid samengebald.

Ondanks het feit dat God ver van de Heer was en Hem niet verloste en niet hoorde, was er bij de Heer geen enkele twijfel over de heiligheid van God (vers 4). Hij bevestigde die juist. Hij rechtvaardigde God in Zijn verlaten van Hem juist omdat God heilig is en daarom niets met Hem, Die Hij tot zonde had gemaakt, te doen kon hebben.

God troonde, dat wil zeggen vestigde Zijn regering, op de lofzangen van Israël. De lofzangen van Israël werden in de tempel gezongen, in de voorhof bij het altaar. De lofzangen kwamen uit de mond van hen die Hem prijzen voor Wie Hij voor Zijn volk is. Zij waren op de plaats waar Hij met hen gemeenschap had. De Heer Jezus was buiten de stad, buiten het heiligdom waar Hij tot zonde werd gemaakt.

De Heer herinnert God drie keer aan het vertrouwen dat de vaderen op Hem hadden en dat zij door Hem werden bevrijd (verzen 5-6). Dat bewijst dat God altijd trouw is geweest en altijd in staat is geweest om te bevrijden! Nooit had iemand tevergeefs een beroep op de trouw en de hulp van God gedaan, ook David niet (Ps 9:10). God stelt nooit iemand teleur die in oprechtheid een beroep op Hem doet.

Bij de vaderen – en ook bij ons – betekent het van God verlaten zijn alleen dat wij in de nood van het lijden en vervolging geen uitzicht hebben op verlossing, waardoor wij ons door God verlaten voelen. We roepen desondanks tot God. En God verhoort op Zijn tijd en Zijn wijze altijd zulk roepen om hulp. Een gelovige zal altijd de nabijheid van God te midden van het lijden kunnen ervaren. Zo was het niet bij de Heer Jezus.

Wat de Heer Jezus ervoer, was uniek. De Heer heeft altijd opgeroepen om op God te vertrouwen en heeft dat Zelf ook altijd gedaan. En nu werd Hij Zelf verlaten. Dat was omdat Hij in die uren het voorwerp van de toorn van God was, vanwege het feit dat God Hem tot zonde had gemaakt. Daarom kon God Zijn roep om hulp toen niet beantwoorden.

Met deze verzen, die gaan over de drie uren duisternis waarin de Heer Jezus tot zonde werd gemaakt en God Hem niet verlost van Zijn vijanden, begint de psalm. De gevoelens van het lijden dat Hem door mensen is aangedaan, volgt hierna, hoewel dat feitelijk aan het lijden dat Hem door God is aangedaan vooraf is gegaan.

Ps 22:7-11 | Bespot en uitgedaagd

7 Maar ik ben een worm en geen man,
een smaad van mensen en veracht door het volk.
8 Allen die mij zien, bespotten mij;
zij trekken de lippen op, zij schudden het hoofd [en zeggen]:
9 Hij heeft [zijn zaak] op de HEERE gewenteld – laat Die hem bevrijden!
Laat Die hem redden, als Hij hem genegen is.
10 U bent het toch Die mij uit de buik hebt getrokken,
Die mij vertrouwen gaf, toen ik aan mijn moeders borst lag.
11 Op U ben ik geworpen van de baarmoeder af,
vanaf de moederschoot bent U mijn God.

In Zijn klacht vergelijkt de Heer Jezus Zich met een worm (vers 7; vgl. Jb 25:6; Js 41:14). Hij voelt Zich “geen man”, als iemand aan wie men geen aandacht schenkt. Er is niets in Hem waardoor Hij op enig respect als Mens zou kunnen rekenen. Daarbij is een worm de diepste uitdrukking van weerloosheid. Een worm heeft geen benen om te vluchten, geen tanden of horens om Zich mee te verdedigen. Hij heeft ook geen dikke huid of stekels als bescherming.

Opmerkelijk is ook dat het Hebreeuwse woord voor worm verwant is aan karmozijn, de bloedrode kleur, die van deze worm wordt gemaakt. Om deze kleurstof te krijgen en om de jonge larven te voeden en in leven te houden moet de moeder karmozijn worm (een soort schildluis) sterven. Het doet denken aan het bloed voor de verzoening dat Hij heeft gestort.

De Heer Jezus werd aan het kruis bespot, veracht en uitgejouwd vanwege Zijn vertrouwen op God (verzen 8-9). Hij werd veracht door het volk, Zijn volk. Wat Hij hier zegt, vinden we terug in het verslag dat van Zijn kruisiging in de evangeliën wordt gedaan (Mt 27:39,43; Lk 23:35). Aan de bespotting is door woorden en gebaren uiting gegeven. In de eerste helft van de psalm horen wij slechts het vergeefse geroep van de Rechtvaardige en de hoon en spot van de slechte mensen, terwijl God zwijgt. In de tweede helft horen wij lofzangen.

De evangeliën tonen aan dat de Joden goed hebben begrepen waar de Heer altijd op heeft gewezen en wat Hijzelf altijd heeft gedaan. Hij heeft er altijd op gewezen dat ze op God moesten vertrouwen, of, zoals het hier is vertaald, hun zaak op God moesten wentelen. Dat heeft Hij ook in Zijn eigen leven laten zien. Dit gebruikten de omstanders bij het kruis nu tegen Hem, wat Zijn lijden zoveel zwaarder maakte. God leek te staan aan de zijde van de zondige mens. De Heer herhaalde de spotwoorden. Hij deed dat niet om God daarover verwijten te maken, maar als bevestiging dat het waar is, ondanks de schijn die Hij tegen Zich had.

In de verzen 10-11 wendt de Heer Zich van Zijn spotters af en richt Zich tot Zijn God. Hij spreekt over Zijn vroegste Kindheid en over Maria. Vanaf Zijn prilste bestaan als Mens was Hij op God “geworpen”, Hij was volledig afhankelijk van Hem, van Zijn zorg en bescherming. Direct na Zijn geboorte werden er al pogingen gedaan om Hem om te brengen. Ook de armoedige omstandigheden waarin Hij opgroeide, versterkte deze positie van afhankelijkheid. Al die zorg en bescherming, die Hij steeds had genoten, waren volledig verdwenen.

Hij noemt God “vanaf de moederschoot … Mijn God”. Hiermee zegt de Heer Jezus dat Hij vanaf Zijn geboorte op aarde een relatie met God heeft gehad en dat er daarom geen reden was om Hem te verlaten.

Tevens zien we hier dat Hij God pas ‘Mijn God’ noemt vanaf het ogenblik dat Hij Mens is geworden. Eerder was dat ook niet zo. Voordat Hij Mens werd, was Hij Zelf God (Jh 1:1), wat Hij uiteraard ook bleef toen Hij Mens was geworden. Sinds Hij Mens is geworden, heeft Hij als Mens een positie van onderdanigheid ten opzichte van God ingenomen. Als we lezen dat God het Hoofd is van Christus, is dat van Christus als Mens (1Ko 11:3).

Hij lag aan de borst van Zijn moeder, een plaats die in vers 10 wordt aangemerkt als een plaats van vertrouwen. Deze plaats is van groot belang voor een kind vanaf zijn prilste bestaan. De borst geven is niet alleen van belang voor de voeding, maar ook, zoals hier blijkt, voor het geven van het gevoel van geborgenheid, vertrouwen en aanvaarding.

Ps 22:12-19 | De nood

12 Blijf [dan] niet ver van mij, want de nood is nabij;
er is immers geen helper.
13 Vele stieren hebben mij omringd,
sterke stieren van Basan hebben mij omsingeld.
14 Zij hebben hun muil tegen mij opengesperd
[als] een verscheurende en brullende leeuw.
15 Als water ben ik uitgestort,
ontwricht zijn al mijn beenderen;
mijn hart is als was,
het is gesmolten diep in mijn binnenste.
16 Mijn kracht is verdroogd als een potscherf,
mijn tong kleeft aan mijn gehemelte;
U legt mij in het stof van de dood.
17 Want honden hebben mij omsingeld,
een horde kwaaddoeners heeft mij omgeven;
zij hebben mijn handen en mijn voeten doorboord.
18 Al mijn beenderen zou ik kunnen tellen;
en zij, zij zien het aan, zij kijken naar mij.
19 Zij verdelen mijn kleding onder elkaar
en werpen het lot om mijn gewaad.

In deze verzen horen we uitingen van de nood van de Heer. Hij bevond Zich daarin omdat God Hem had verlaten, hoewel daarvoor volgens de verzen 10-11 geen reden was. In plaats van in de tegenwoordigheid van Zijn God te zijn, was God ver van Hem, want Hij had Hem verlaten (vers 12; vgl. vers 2). Daartegenover is de nood nabij, de nood van de dood, het gescheiden zijn van God.

Hij is helemaal alleen in het lijden, zonder uitzicht, “er is immers geen helper”. Deze eenzaamheid is voor ons niet te peilen. Wij weten niet wat de enorme tegenstelling is tussen volmaakte, ongestoorde, ononderbroken gemeenschap met God en van God verlaten zijn, geen gemeenschap met God, en in plaats daarvan de slagen van Gods zwaard te moeten ondergaan.

Daarbij is Hij omringd door “vele stieren” (vers 13). Stieren zijn reine dieren en kunnen we zien als een beeld van de Joden, die zichzelf als rein beschouwden (vgl. Jh 18:28). Ze hebben met velen, een grote menigte, de Heer Jezus verworpen. Het zijn ook “sterke stieren”. Dat wijst op de hoogmoed, de onbuigzame trots van de Joden, die wel duidelijk is gebleken in hun houding ten aanzien van de Heer Jezus.

Het zijn sterke stieren “van Basan”. Basan was een zeer vruchtbaar gebied. De Joden worden hier ook vergeleken met doorvoede, gevoelloze dieren. De welvarende, aanzienlijke godsdienstige leiders hebben Hem verworpen. Ze beriepen zich erop Gods volk te zijn, maar waren als deze dieren, die ook geen verbinding hebben met God.

Dan horen we de klacht uit Zijn mond dat zij “hun muil” in vijandschap tegen Hem hadden “opengesperd [als] een verscheurende en brullende leeuw” (vers 14). Dit betekent dat ze het karakter vertoonden van hun vader, de duivel (Jh 8:44), die rondgaat “als een brullende leeuw, op zoek wie hij zou kunnen verslinden” (1Pt 5:8). De satan stond achter de mensen die als stieren worden beschreven.

In vers 15 gaat de lijdende Messias over Zichzelf spreken. Hij voelt hoe Zijn leven is weggevloeid. Hij vergelijkt Zich met water en Zijn hart met was. Water en gesmolten was zijn zonder vorm en hebben geen enkele kracht en bieden geen enkele steun. Het zijn beelden van angst en de dood (Ez 7:17; 1Sm 7:6; 2Sm 14:14). Vijanden worden als was door de toorn van God (Ps 68:3). Dat is hier ook de gedachte, want de Heer Jezus was in de hitte van Gods toorn. Was smelt in de hitte (vgl. Jz 2:11). Het is opnieuw duidelijk dat we boven David uit de Heer Jezus horen.

Zijn kracht was door verdroging aan stukken gebroken als de scherf van een gebroken pot (vers 16). Een verdroogde scherf kan gemakkelijk tot gruis worden vermalen. Een ander gevolg van verdroging was Zijn onuitsprekelijke dorst, waardoor Zijn tong aan Zijn gehemelte kleefde.

In het laatste deel van vers 16 richt de Heer Zich tot Zijn God en spreekt zonder omweg over Zijn dood. Hij neemt Zijn dood aan uit de hand van God. Hij zegt tegen God: “U legt Mij in het stof van de dood.” Zijn lichamelijke dood was een handeling van Hemzelf na de drie uren van duisternis, toen Hij zei: “Vader, in Uw handen beveel Ik Mijn geest. En toen Hij dit gezegd had, stierf Hij” (Lk 23:46). Zeker, Zijn eigen volk heeft Hem vermoord (Hd 2:23b), maar Hij is gestorven op het moment dat God had bepaald, waarbij Hij Zijn Geest overgaf in de handen van de Vader.

Maar niet alleen de Joden staan schuldig aan de dood van Christus. Ook de heidenen hebben hun aandeel daarin. Dat zien we in vers 17, waar de Heiland over “honden” spreekt die Hem hadden omsingeld. Honden zijn onreine dieren die we kunnen zien als een beeld van de heidenen, die bij de kruisiging vertegenwoordigd waren in de Romeinen (vgl. Mt 15:21-28). De honden die hier worden bedoeld, zijn waarschijnlijk de Afrikaanse wilde honden. Van deze honden is bekend dat ze in groepen optrekken, hun prooi omsingelen en in korte tijd verscheuren en volledig verslinden.

De Romeinen waren de baas in Israël en hadden in dat land Zijn handen en Zijn voeten doorboord. Wanneer de Heer Jezus terugkomt, zal het overblijfsel vragen: “Wat betekenen deze wonden aan Uw handen? Dan zal Hij zeggen: Dat Ik geslagen ben [in] het huis van hen die Mij liefhebben” (Zc 13:6). Het huis van Zijn liefhebbers is het land waar Israël woonde. Wanneer Hij terugkomt, zal elk oog – van Joden en heidenen – Hem zien, ook zij die Hem doorstoken hebben (Op 1:7).

Dat de Heer Jezus Zijn beenderen zou kunnen tellen (vers 18), betekent dat Hij in elk geval met ontbloot bovenlichaam aan het kruis hing. Het betekent ook dat zijn lichaam uitgemergeld was en dat het was uitgerekt door het hangen aan het kruis. Het wekte geen medelijden op bij hen die er rondom stonden of er voorbijliepen. Voor hen allen was Hij een schouwspel, ze zagen het aan en keken naar Hem, Die zo stukgebroken, zo ellendig was (vgl. Js 52:14).

Zijn kleding was Hem afgenomen, zoals dat gebruikelijk werd gedaan met mensen die de doodstraf aan het kruis kregen (vers 19). De soldaten die Hem Zijn kleding hadden afgenomen, verdeelden die onder elkaar. Over één kledingstuk wierpen ze het lot. Dat was de rok die in zijn geheel van boven zonder naad was geweven. Dat we hier een tafereel hebben dat zich bij het kruis van Christus heeft afgespeeld en dat het om Zijn kleding gaat, vertelt de evangelist Johannes ons, want hij citeert in zijn verhaal over het kruis dit vers (Jh 19:23-24).

Ps 22:20-22 | Roep om verlossing

20 Maar U, HEERE, blijf niet ver weg;
mijn sterkte, kom mij spoedig te hulp.
21 Red mijn ziel van het zwaard,
mijn eenzame [ziel] van het geweld van de hond.
22 Verlos mij uit de muil van de leeuw
en van de hoorns van de wilde ossen.
[Ja,] U hebt mij verhoord.

Nog één keer richt de Heer Zich met al Zijn nood tot God, Zijn God. God, Zijn enige Steun en Toeverlaat, heeft Hem verlaten. Alle mensen, opgehitst door de satan, zijn vol spot en haat tegen Hem. In Zijn nood roept Hij het uit en vraagt of God, Die nu zo ver weg is, toch niet ver weg blijft (vers 20). Hij vraagt of God als Zijn sterkte Hem toch spoedig, met haast, te hulp zal komen om Hem te redden en te verlossen. Hier spreekt geloof in God Die Hem heeft verlaten. Ondanks de realiteit van de verlatenheid blijft Hij vertrouwen op Zijn God.

Hij vraagt God om “Mijn ziel”, dat is Hij Zelf in Zijn diepste gevoelens, “van het zwaard” te redden (vers 21). Dat zwaard drukt zwaar op Hem. Zijn onuitsprekelijke en onbeschrijfelijke eenzaamheid brengt Hij tot uitdrukking door Zich aan God voor te stellen als “Mijn eenzame”. Door die eenzaamheid voelt Hij “het geweld van de hond”, de heidense machten, des te sterker.

Hij voelt Zich in “de muil van de leeuw” (vers 22a). De satan, hij is die leeuw, en al zijn demonen hebben de goddeloze massa van het godsdienstige volk opgezweept en hen tot de grofste uitingen van spot en smaad gebracht. Christus ziet het volk als “wilde ossen” die Hem op de hoorns hebben genomen (vers 22b).

We zien in deze verzen de vraag om een drievoudige verlossing:
1. Van het zwaard (vers 21a; vgl. Zc 13:7), dat is van Gods zijde.
2. Van het geweld van de hond (vers 21b), dat is van de zijde van de mens.
3. Van de muil van de leeuw (vers 22a), dat is van zijde van de satan.

De vraag van Christus om verlossing is niet de vraag om niet te sterven. Hij was gekomen om de wil van God te doen en Hij wist ten volle wat dat inhield. Zijn vraag is niet om van de dood te worden verlost, maar om uit de dood te worden verlost, dat wil zeggen dat Hij zou worden opgewekt (Hb 5:7). Die vraag is verhoord, zoals we in de laatste regel van vers 22 horen. Hier komt de grote wending in deze psalm.

Het gebed van de Heer is verhoord in de opstanding (vers 22c; Ps 21:5). In wat volgt, is alles verdwenen wat van de zonde van de mens is, want het is geoordeeld in de drie uren van duisternis. De klacht is veranderd in een lofzang. De klaagpsalm is veranderd in een lofpsalm. Het lijden ligt voorgoed achter Hem. Wat in de volgende verzen volgt, laat zien dat God woont op de lofzangen van Israël. Het is één grote lofzang op God te midden van een steeds wijder wordende kring, tot er van de hele aarde één grote lofzang tot God opstijgt. De tarwekorrel die in de aarde is gevallen en is gestorven, gaat nu veel vrucht dragen (Jh 12:24).

Het lijden dat de Heer is aangedaan door mensen, heeft oordeel voor de mensen tot gevolg. Het lijden dat Hem is aangedaan door God heeft verzoening en zegen voor de mens tot gevolg. Christus is in deze psalm het zondoffer, het offer voor de zonde. Hij is tot zonde gemaakt, wat wil zeggen dat God Hem tot de bron van de zonde maakte en die in Hem oordeelde (2Ko 5:21). Wat daaruit voortvloeit, is niets anders dan pure genade en zegen voor de mens. Hij heeft het werk helemaal alleen volbracht, maar in de resultaten delen ontelbaar miljoenen verlosten (Jh 12:24).

Na de overwinning van Christus over zonde, wereld en dood volgt geen oordeel over de vijanden, maar zegen voor de Zijnen. Het uiteindelijke resultaat van het werk van de verzoening is zegen voor de hele mensheid in het vrederijk en voor alle gelovigen in de eeuwigheid (Ko 1:20-22). Hij is het Lam van God Dat op grond van Zijn verzoeningswerk de zonde van de wereld zal wegnemen (Jh 1:29).

We moeten eraan denken dat tussen de overgang van klacht naar lofzang een periode van nu ongeveer 2000 jaar ligt. Wat tot en met vers 22b wordt beschreven, heeft plaatsgevonden bij de eerste komst van Christus. Wat vanaf vers 22c wordt beschreven verplaatst ons naar Zijn opstanding en de gevolgen daarvan bij Zijn tweede komst. We gaan om zo te zeggen van de heuvel Golgotha naar de Olijfberg.

Ps 22:23-28 | Verhoord en lofgezang

23 Ik zal Uw Naam mijn broeders vertellen,
in het midden van de gemeente zal ik U loven.
24 U die de HEERE vreest, loof Hem;
alle nakomelingen van Jakob, vereer Hem;
wees bevreesd voor Hem, alle nakomelingen van Israël.
25 Want Hij heeft de ellendige in zijn ellende
niet veracht en niet verafschuwd;
Hij heeft Zijn aangezicht niet voor hem verborgen,
maar Hij heeft gehoord, toen hij tot Hem riep.
26 Van U zal mijn lof zijn in een grote gemeente,
mijn geloften zal ik nakomen in bijzijn van wie Hem vrezen.
27 De zachtmoedigen zullen eten en verzadigd worden;
wie de HEERE zoeken, zullen Hem loven.
Uw hart zal voor eeuwig leven.
28 Alle einden der aarde
zullen eraan denken en zich tot de HEERE bekeren:
alle geslachten van de heidenvolken
zullen zich voor Uw aangezicht neerbuigen.

Na Zijn opstanding is Zijn eerste gedachte de Naam van Zijn God aan Zijn broeders te vertellen om vervolgens samen met hen bij wie Hij in het midden is, God te prijzen (vers 23). Hij is de Zoon Die de Vader kent en Hem openbaart en verklaart (Mt 11:27; Jh 1:18). Zijn broeders zijn Zijn discipelen aan wie Hij door Maria hun nieuwe verhouding tot Zijn Vader en Zijn God bekend laat maken (Jh 20:17).

Omdat Hij is opgestaan, kan Hij Zijn discipelen Zijn opstandingsleven geven (Jh 20:22), waardoor Hij hen in dezelfde verhouding tot Zijn Vader plaats als Hijzelf heeft. Toch maakt Hij hen niet volledig een met Zich in Zijn positie voor de Vader, maar handhaaft Hij daarin een onderscheid. Hij spreekt niet tot hen over ‘onze’ Vader, maar over “Mijn Vader en uw Vader” en “Mijn God en uw God” (Jh 20:17). Op de opstandingsmorgen zien we Hem te midden van hen verschijnen (Jh 20:19) en een week later nog een keer (Jh 20:26).

Zijn discipelen zijn profetisch het overblijfsel van Israël, het ware Israël in de toekomst. In onze tijd vormen zij de kern van de gemeente die op de Pinksterdag ontstaat. De gemeente is in het Oude Testament een verborgenheid. Door het citaat van dit vers in het Nieuwe Testament krijgt ‘de gemeente’ de hogere betekenis van de nieuwtestamentische gemeente (Hb 2:11-12). ‘In het midden van de gemeente’ is dan de nieuwtestamentische gemeente (vgl. Mt 16:18; 18:20). Hij openbaart Zijn tegenwoordigheid waar de gemeente samenkomt. Hij stemt de lofzang aan in de harten van de Zijnen. Daarom is het ook zo belangrijk dat iedere gelovige aanwezig is, want Hij is daar.

Dan horen we over “alle nakomelingen van Jakob” en “alle nakomelingen van Israël” (vers 24). Hier zegt de Heer Jezus tegen de gelovigen uit Israël dat ze de HEERE zullen eren en vrezen. Zij zijn niet slechts toehoorders van de lofzang van David, maar worden opgeroepen om mee te doen met deze lofzang. Wie Hem eert, vreest Hem. Eerbied en ontzag gaan samen.

De Heer Jezus spreekt over Jakob en Israël. De naam Jakob herinnert aan het falen, de naam Israël spreekt van wat God van Jakob heeft gemaakt. Wij zullen ook nooit vergeten wat we waren en Hem altijd vol ontzag eren voor wat Hij voor ons heeft gedaan en van ons heeft gemaakt.

In vers 25 spreekt het overblijfsel. Wat zij zeggen, bewijst dat ze zich ervan bewust zijn dat ze alle zegen aan Hem te danken hebben, Die zij hier “de ellendige” noemen. Ze hebben er inzicht in dat God “de ellendige in zijn ellende niet veracht en verafschuwd heeft”, wat Zijn volk wel heeft gedaan. God heeft Zijn aangezicht wel voor Hem moeten verbergen, maar het niet verborgen gehouden. Hij heeft de Ellendige verhoord, toen Hij tot Hem riep en Hem uit de doden opgewekt (Hb 5:7-8).

In vers 26 spreekt Hij Die de Ellendige was. Alle lof die Hij uitspreekt met de Zijnen tot eer van God, komt van God, zo zegt Hij. Ook na Zijn opstanding geeft Hij alle eer aan God, zoals Hij altijd in Zijn leven heeft gedaan (Jh 7:18; 17:4). De “grote gemeente” is het aardse volk van God in het vrederijk na de periode van de nieuwtestamentische gemeente. In die grote gemeente zal Christus alle geloften nakomen die Hij in Zijn nood gedaan heeft.

Zijn geloften hielden in dat Hij God zou prijzen na Zijn verlossing uit Zijn ellende. Deze geloften van lofprijzing van God komt Hij na “in bijzijn van wie Hem vrezen”. Zijn gelofte is een dank- of vredeoffer in de vorm van een gelofteoffer. Het mag in tegenstelling tot het gewone dank- of vredeoffer ook op de tweede dag worden gegeten (Lv 7:15-16). Daarvoor worden de zachtmoedigen uitgenodigd (vers 27).

Zij die God vrezen, zijn “de zachtmoedigen” of beter ‘ootmoedigen’. Het zijn gelovigen die in de moeilijke tijden gebukt zijn gegaan onder het onrecht, maar hun verwachting op God hebben gesteld. Het woord ‘ootmoedigen’ heeft de betekenis van ‘nederig van geest’ zijn (Js 57:15) omdat zij beven voor Gods Woord (Js 66:2). Juist zij, die vanwege hun trouw aan de Verlosser veel ontbering hebben geleden, krijgen overvloedig te eten, tot verzadiging toe. Zij beërven met Hem de aarde (Mt 5:5) en mogen, net als Mefiboseth, eten van de tafel van de Koning (2Sm 9:13).

Dit is het gezelschap van “wie de HEERE zoeken”. Er is voor hen alle aanleiding Hem uitbundig te loven. Ze hebben veel tot Hem gebeden in hun nood en ook zij zijn verhoord. Nu loven ze Hem aan Wie ze alle zegen te danken hebben. Dat doen ze niet slechts een ogenblik of een wat langere periode, waarna hun lofprijzing weer verzwakt en verdwijnt. Nee, hun harten, die vol zijn van lofprijzing, zullen “eeuwig leven”. Dit betekent dat zij eeuwig in gemeenschap zullen zijn met Hem, Die “levend tot in alle eeuwigheid” is (Op 1:18) en Die alles zo wonderlijk ten goede heeft doen keren.

Nadat het overblijfsel en het hele volk hebben ingestemd met de lofzang die in vers 23 door de Heer Jezus in het midden van de gemeente is begonnen, wordt de kring nog weidser: alle einden van de aarde worden er nu in betrokken (vers 28). Hier wordt de belofte van Genesis 22 vervuld (Gn 22:18). De vervulling vindt plaats doordat de Heer Jezus Koning wordt over de hele aarde. Het gelofteoffer blijkt tevens een dank- of vredeoffer voor de volken ter inwijding van de Koning der koningen en Heer der heren.

Ook onder de volken heeft Christus vrucht op Zijn werk, ook daar zullen mensen zich tot God bekeren. Zij “zullen eraan denken” dat de HEERE de Allerhoogste is “en zich tot Hem bekeren”. De “geslachten van de heidenvolken” hadden God vergeten en hebben hun afgoden gediend. Daarom heeft God “in de voorbije geslachten alle volken op hun eigen wegen laten gaan” (Hd 14:16). Daaraan is nu een einde gekomen. Het overblijfsel zegt van hen tegen God dat zij zich voor Zijn aangezicht in aanbidding “zullen neerbuigen”. Dan is de belofte vervuld die aan Abraham is gedaan, dat in hem alle geslachten van de aarde gezegend zullen worden (Gn 12:3b; 18:18; 22:18; 26:3-4).

Ps 22:29-32 | Het Messiaanse rijk

29 Want het koningschap is van de HEERE,
Hij heerst over de heidenvolken.
30 Alle groten der aarde
zullen eten en zich neerbuigen.
Allen die in het stof neerdalen
en hun ziel niet in het leven kunnen behouden,
zullen voor Zijn aangezicht neerbukken.
31 Het nageslacht zal Hem dienen,
en aan de Heere toegeschreven worden tot in generaties.
32 Zij zullen komen en Zijn gerechtigheid verkondigen
aan het volk dat geboren zal worden,
want Hij heeft het gedaan.

De laatste verzen van de psalm beschrijven de algemene heerschappij van de Messias, “want het koningschap is van de HEERE” (vers 29). Na het lijden en de diepe vernedering komt de verheerlijking in het vrederijk. We zien hier weer het wonder dat de Messias en Jahweh dezelfde Persoon zijn. Het koningschap wordt aan de HEERE toegeschreven, terwijl de Heer Jezus, de Messias, de Koning is. Christus oefent het koningschap niet namens God uit, want Hij is Zelf de waarachtige God (Hb 1:8). Hij laat Zijn absolute recht op de heidenvolken gelden, want “Hij heerst over de heidenvolken” (vgl. Dn 7:13-14,27).

In vers 30 worden drie categorieën mensen genoemd die alle klassen van personen bevatten.
1. “Alle groten der aarde” zijn de rijke en voorspoedige mensen, de mensen in aanzien. Hoewel het voor hen moeilijk is om behouden te worden, is het niet onmogelijk, want bij God zijn alle dingen mogelijk (Lk 18:25-27; vgl. Mt 27:57; 1Ko 1:26). “Zij zullen eten en zich neerbuigen.” Dit lijkt te verwijzen naar het eten van het dank- of vredeoffer, de gemeenschapsmaaltijd van Gods volk, waarvan allen die rein waren, mochten eten (Lv 7:11-21; vgl. Js 25:6). Het is een maaltijd waarbij God gedankt werd en men zich voor Hem neerboog.
2. De tweede categorie is die van “allen die in het stof neerdalen”. Dit zijn zij die verdrukt zijn geweest, die in nood en verdriet zijn geweest. Zij hebben aan het leven gewanhoopt, waarvan ‘in het stof neerdalen’ spreekt. Ze voelden ‘het stof van de dood’ als heel dichtbij.
3. De derde categorie, die veel overeenkomst heeft met de tweede, zijn zij die “hun ziel niet in het leven kunnen behouden”. Zij hebben gebrek gehad aan de meest noodzakelijke levensbehoeften en hadden niets waarmee ze zichzelf in leven konden houden. Het zijn de armen, de zwakken, de zieken, de hulpelozen.
De tweede en derde categorie zullen evenals de eerste categorie deel hebben aan de zegen van het vrederijk als gevolg van het werk van de Heer Jezus. Daarvoor zullen zij “voor Zijn aangezicht” in aanbidding “neerbukken”.

De zegen van het vrederijk, waarin alle geslachten delen die hiervoor zijn beschreven, zal aan “het nageslacht” worden doorgegeven (vers 31). Dat nageslacht “zal Hem dienen” (vgl. Js 59:21). Het zal “aan de Heere worden toegeschreven tot in generaties”. Elke komende generatie die in het vrederijk geboren wordt, is van Hem. Dat maakt de naam waarmee God hier wordt genoemd duidelijk. De naam ‘Heere’ is Adonai, dat betekent de Gebieder, de soevereine Heerser. Het nageslacht waarover hier wordt gesproken, behoort Hem toe en zal niet worden geofferd aan de afgoden, zoals dat in vroegere geslachten is gedaan (Lv 18:21; 20:2-3; 2Kn 16:3; 2Kn 21:6; Jr 7:31).

Allen die door de verschrikkelijke tijd van de grote verdrukking heen zijn gegaan, zullen over de indrukwekkende redding van God en Zijn gerechtigheid vertellen aan hen die in de tijd van het vrederijk worden geboren (vers 32). Zij zullen spreken over wat de Heer Jezus heeft volbracht. Wij mogen het ook aan onze kinderen vertellen.

Elke generatie “zal komen en Zijn gerechtigheid verkondigen aan het volk dat geboren zal worden”, dat is de volgende generatie. Het vrederijk is gegrond op de gerechtigheid van God waaraan door de Heer Jezus op het kruis is voldaan. De verkondiging die wordt doorgegeven, is: “Hij heeft het gedaan.” Het herinnert aan het laatste kruiswoord van de Heiland: “Het is volbracht!” (Jh 19:30). Dit kruiswoord zal de hele eeuwigheid door schallen (vgl. Op 21:6a).

Psalm 23

Inleiding

Deze psalm is de bekendste en meest geliefde van alle psalmen. In de verzen 1-4 geeft hij ons een volledig beeld van de volcontinu bezigheden van de herder, in wie we zonder enige moeite het beeld van de Heer Jezus herkennen. In de verzen 5-6 wordt daaraan het beeld van een feestmaal toegevoegd.

Het is bijzonder dat de nadruk ligt op de persoonlijke/individuele relatie met de herder, net als bij Jakob in Genesis 48 (Gn 48:15). In de andere psalmen en de rest van het Oude Testament stelt God Zich voor als de Herder van Zijn volk. Deze psalm begint met en legt de nadruk op de persoonlijke verhouding: de HEERE is MIJN Herder. Heel persoonlijk. David, de koning, stelt zijn vertrouwen niet op zichzelf of op zijn positie of op zijn leger, maar op de HEERE, zijn Herder. Het middelste gedeelte van deze psalm zegt vervolgens: Want U bent bij mij. Vanaf dit punt verandert de aanspreekvorm van de derde persoon enkelvoud in de tweede persoon enkelvoud. Hij spreekt niet meer over de HEERE, maar tot de HEERE.

In Psalm 22 is de verzoening tot stand gebracht. In de volgende psalmen zien we wat daarvan de gevolgen zijn voor David en voor ieder die kennis van de verzoening heeft gekregen en er deel aan heeft. Het gaat om een leven in gemeenschap met God en in het leven door Hem geleid worden op de grondslag van de verzoening. We kunnen dit ook zien in het leven van de Heer Jezus, zij het uiteraard niet op de grondslag van de verzoening, want die had Hij niet nodig. Voor de gelovige individueel is er te midden van de grootste moeilijkheden van het leven rust en vertrouwen in de verhouding met God gekomen. Dat beschrijft Psalm 23. In Psalm 24 zien we de gevolgen voor de toekomst.

De Heer is de Herder van het overblijfsel. In het Oude Testament wordt Hij meerdere keren als de Herder van Zijn volk voorgesteld (Ps 80:2; Pr 12:11; Js 40:11; Jr 31:10; Ez 34:12,23-24). Hij is ook de Herder van ons, christenen, voor de weg door de woestijn. We gaan die weg in de kracht van de verzoening. Hij, Die Zijn leven heeft gegeven voor de schapen, zet Zich nu in voor de schapen (Hb 7:25). Het geloof in de nabijheid van de Heer neemt alle vrees weg. Het is alsof de Heer tegen ons zegt: ‘Vrees niet.’ Vrees in de nabijheid van de Heer is gelijk aan ongeloof.

We kunnen hier de slotwoorden van de brief aan de Hebreeën toevoegen: “De God nu van de vrede, Die uit [de] doden heeft teruggebracht de grote Herder van de schapen, onze Heer Jezus, … moge u volmaken in al [het] goede tot het doen van Zijn wil, terwijl Hij in ons doet wat voor Hem welbehaaglijk is door Jezus Christus” (Hb 13:20-21). We herkennen Hem, Die opgestaan is uit de doden (Ps 22:22b), nu als de goede Herder Die dicht bij de Zijnen is en voor hen zorgt.

Ps 23:1-4 | De HEERE is mijn Herder

1 Een psalm van David.
De HEERE is mijn Herder,
mij ontbreekt niets.
2 Hij doet mij neerliggen in grazige weiden,
Hij leidt mij zachtjes naar stille wateren.
3 Hij verkwikt mijn ziel,
Hij leidt mij in het spoor van de gerechtigheid,
omwille van Zijn Naam.
4 Al ging ik ook door een dal vol schaduw van de dood,
ik zou geen kwaad vrezen, want U bent met mij;
Uw stok en Uw staf,
die vertroosten mij.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

De psalm is gedicht door David toen hij een eenvoudige herdersjongen was. In zijn eenvoud had hij gemeenschap met God en beleefde hij die diep. Een innige, diepe gemeenschap met God is niet afhankelijk van sociale status, maar van het vrezen van God.

De psalm begint met de HEERE Zelf, en dan niet met wat Hij geeft, maar wat Hij is (vers 1b). Hij is niet ‘een Herder’, of ‘de Herder’, zelfs niet ‘onze’ Herder, maar “mijn Herder”. Dat kan iedereen zeggen die Hem als de goede Herder van Psalm 22 heeft leren kennen. Het spreekt van de voortdurende, ononderbroken en feilloze zorg en bescherming die Hij voor ons op Zich heeft genomen. Wat dat allemaal inhoudt, wordt in de volgende verzen uitvoerig tegen ons gezegd.

We zien in die verzen dat de Heer Jezus zorgt voor rust, voedsel, water, verkwikking of herstel, leiding, bewaring, vertroosting, gemeenschap, olie, een overvloeiende beker, goedheid en goedertierenheid en ten slotte een eeuwige woonplaats in Gods huis. De zorg van de Herder voor al deze behoeften en omstandigheden is de garantie dat de gelovige op zijn bestemming zal aankomen.

Uit alles spreekt een diep vertrouwen op de volkomen en niet aflatende zorg, voorziening en bescherming van God in alle dingen. Een moeder verzorgt haar baby volledig, maar voor slechts korte tijd. Een vader en moeder besteden ouderlijke zorg aan kinderen, maar ook voor slechts een beperkte tijd. Maar een schaap is vanaf zijn geboorte tot zijn dood volkomen afhankelijk van de zorg van de herder, die alles voor het schaap doet, zoals de rest van de psalm laat zien. Dat is wat God is voor iedere gelovige persoonlijk. Er staat dan ook niet, zoals al gezegd, ‘onze’ Herder, maar “mijn Herder” (vgl. Gn 48:15).

Wie kan zeggen dat de Heer zijn persoonlijke Herder is, kan ook zeggen: “Mij ontbreekt niets.” Er is door de gemeenschap met God de zekerheid dat Hij voldoende zal geven voor vandaag. Tevens is er het vertrouwen dat Hij dat zal blijven doen in de dagen die komen.

Vers 2 is het antwoord van het hart van een gelovige op de belofte van de Heer: “Ik ben de deur; als iemand door mij binnengaat, zal hij behouden worden; en hij zal ingaan en uitgaan en weide vinden” (Jh 10:9). Het eerste waar Hij voor zorgt, is rust en voedsel (vgl. Hl 1:7). Rust en voedsel zijn nodig om op krachten te komen. Het voedsel is het Woord van God (Hb 5:12; 1Pt 2:2). Rust is voor een schaap meer dan alleen uitrusten. Een schaap is een rein dier, het neemt tijd om voedsel te herkauwen. Zo neemt een gelovige de tijd om het Woord ‘in het hart te bewaren’ door het Woord keer op keer te overdenken in de tegenwoordigheid van de Herder.

De Herder drijft Zijn schaap ook niet op (vgl. Gn 33:13b), maar leidt het zachtjes naar dorstlessende wateren. Het water is een beeld van de Heilige Geest, van Wie de gelovige mag drinken (1Ko 12:13; vgl. Jh 7:37). Dat betekent dat de Heilige Geest de gelegenheid krijgt hem innerlijk te versterken om de weg achter de Herder aan te gaan.

De Heer Jezus is een voorbeeld voor hen die herders in Gods gemeente zijn. Hij heeft deze herders aan Zijn gemeente gegeven (Ef 4:11), opdat zij de gelovigen, die worden voorgesteld als een kudde, verzorgen (Hd 20:28; 1Pt 5:2; vgl. Ez 34:1-10; Jh 21:15-17). Wie een herdersdienst doet en daar trouw in is, zal door Hem beloond worden wanneer Hij als de overste Herder is verschenen (1Pt 5:4).

Een volgende zegen is dat Hij de ziel van de gelovige verkwikt of herstelt (vers 3). Dat wil zeggen dat de Heer ons terugbrengt van verkeerde wegen, een gedachte die wordt ondersteund door de parallel: “Hij leidt mij het spoor van de gerechtigheid omwille van Zijn Naam” (vgl. Jr 6:16). Dat is nodig om afgestemd te blijven op de stem van de Herder. Dan blijven wij in gemeenschap met Hem, want zonde verwijdert ons van Hem. Daarom moeten onze voeten telkens door Hem worden gewassen, opdat wij dicht bij Hem kunnen wandelen (Jh 13:10).

De Herder weet de goede weg. Een schaap heeft geen enkele oriëntatie, maar is volledig afhankelijk van de leiding van de herder. Daarom moet het schaap naar hem luisteren. Dat geldt precies zo voor een gelovige. En dat kan alleen maar als wij teruggebracht worden van dwaalwegen van de zonde en dicht bij Hem zijn.

De Herder leidt de gelovige “in het spoor van de gerechtigheid”. Dit is niet hetzelfde als de gemakkelijkste weg. Het is niet de weg waarop gerechtigheid wordt verkregen, maar waarop gerechtigheid wordt gedaan, waar iedereen het zijne wordt gegeven en waar bovenal God het Zijne wordt gegeven. Het is de weg die gekenmerkt wordt door gerechtigheid, de weg naar Gods gedachten. “Hij leidt mij” betekent dat Hij dat pad Zelf heeft bewandeld.

Het is het rechte pad, het juiste pad, naar de bestemming: Gods huis. De Herder leidt de gelovige in dat spoor niet vanwege hem, maar “omwille van Zijn Naam”, dat is de Naam van God. Dat wil zeggen dat de eer van God ermee gemoeid is. Het is te vergelijken met de eer die Salomo van de koningin van Sjeba krijgt door wat zij ziet van de wandel van zijn knechten (1Kn 10:4-5).

Behalve voor leiding zorgt de Herder ook voor bescherming. Hij weet dat de weg wel eens “door een dal vol schaduw van de dood” voert (vers 4). De weg naar de eeuwige woonplaats bij God kan door gevaarlijk gebied gaan, er kunnen allerlei moeiten en zorgen opdoemen die de schaduw van de dood vooruitwerpen. Er zijn aan alle kanten geestelijke vijanden die het op de gelovige hebben voorzien om hem kwaad te doen.

De schaduw van de dood is de dreiging van de dood. De Herder is het Licht. Wie Hem volgt “zal geenszins in de duisternis wandelen, maar zal het licht van het leven hebben” (Jh 8:12). De gelovige die de Herder vol vertrouwen “mijn Herder” noemt, wordt daarom niet angstig door een schaduw. Ook de werkelijkheid van de dood maakt hem niet bang, want de Herder heeft de dood overwonnen door in het stof van de dood te liggen (Ps 22:16c). De Herder gaat hier niet zozeer voor de gelovige uit, maar loopt naast hem, waardoor hij Zijn nabijheid ervaart. Daardoor gaat hij zijn weg zonder voor enig kwaad te vrezen.

Door die nabijheid van de Herder spreekt de psalmist ineens niet meer over, maar tot de Herder en zegt tegen Hem: “Want U bent bij mij” (vgl. Js 43:2; Hb 13:5). Hiermee spreekt hij zijn volle vertrouwen in de Herder uit dat Hij altijd bij hem is. Het is goed het niet alleen te weten, maar het ook uit te spreken. Welk gevaar of welke moeite of welke vijand is er sterker dan Hij? Niemand toch? Er is alleen angst als we onze ogen niet op de Heer richten (vgl. Mt 14:29-30; 1Kn 19:1-3; 2Kn 6:15-17).

De Herder heeft een stok en een staf bij Zich. De stok is een knuppel waarmee de leeuw en de beer worden verslagen; het stelt het wapen voor waarmee Hij de vijand verjaagt. De staf is het middel waarmee de Herder de gelovige leidt. Het is zowel een heersersstaf als een staf om op te steunen, een staf tot ondersteuning in de wandel, zoals iemand op een staf leunt. De Herder gebruikt de staf onder andere om een dwaalzieke of eigenwillige gelovige te tuchtigen om hem in het spoor van de gerechtigheid te houden of weer terug te brengen.

Van beide middelen, waarvan het gebruik van de staf de gelovige soms pijn bezorgt, zegt hij dat ze hem vertroosten. De vertroosting is dat hij door deze middelen de zorg van de Herder ervaart, Die hem wil bewaren in gemeenschap met God.

Ps 23:5-6 | De HEERE is mijn Gastheer

5 U maakt voor mij de tafel gereed
voor [de ogen van] mijn tegenstanders;
U zalft mijn hoofd met olie,
mijn beker vloeit over.
6 Ja, goedheid en goedertierenheid zullen mij volgen
al de dagen van mijn leven.
Ik zal in het huis van de HEERE blijven
tot in lengte van dagen.

Vanaf vers 5 gaat het niet meer om het beeld van een herder, maar van een Gastheer Die uitnodigt, in dit geval ter gelegenheid van het aanstellen van een Koning. Dit blijkt uit vers 6, waar David zegt: “Ik zal in het huis van de HEERE blijven tot in lengte van dagen.”

De gelovige die door beproeving en tucht heen gaat, ziet dat er een tafel voor hem gereed is gemaakt (vers 5). De tafel is hier een altaar waarop het vredeoffer wordt gebracht. In het Oude Testament wordt een feestmaal met dank- of vredeoffers gebracht ter gelegenheid van de aanstelling van een koning (1Sm 11:15; vgl. Js 25:6). De gasten zijn de ootmoedigen van Psalm 22 (Ps 22:27).

De tegenstanders, die uit waren op zijn verderf, zien het knarsetandend aan. Het is de enige opmerking in deze psalm over de vijanden van de gelovige. Ze kunnen niets tegen hem doen, zoals bijvoorbeeld bij de kroning van Salomo (1Kn 1:41-53). De Herder is immers bij hem. In Hem is hij meer dan overwinnaar, waardoor hij weet dat niets hem kan scheiden van de liefde van Christus en de liefde van God (Rm 8:35-39).

De gelovige spreekt verder over wat de HEERE met hem doet. De HEERE zalft zijn hoofd rijkelijk met olie. Het zalven met olie is een eerbetoon aan een gast (Lk 7:46; vgl. Mt 26:7). Het zegt dat de gelovige waardevol voor de Herder is. Ook geeft de Herder hem een beker die zo boordevol is, dat hij overvloeit (vgl. Ps 116:13). Dit spreekt van de overstromende zegen die de Herder geeft. Zijn zorg is zo rijkelijk en overvloeiend.

In vers 6 spreekt de gelovige de zekerheid uit dat hem tijdens al de dagen van zijn leven alleen maar goedheid en goedertierenheid zullen volgen. Ze zullen er constant zijn (vgl. 1Ko 10:4). Het betreft het leven op aarde. God toont Zijn goedheid in Zijn overvloedige zorg. Zijn goedertierenheid laat Hij zien in Zijn beloften de Zijnen te zegenen.

David ofwel de gelovige spreekt zijn diepe vertrouwen in Gods trouw uit. In plaats van te worden vervolgd door vijanden die zijn verderf zoeken, wordt hij ‘achtervolgd’ door Gods goedheid en goedertierenheid. Hier volgt hij niet de Herder, maar volgt de Herder hem met Zijn liefdevolle zorg door het leven. Gods welwillendheid zal onze levenslange metgezel zijn.

De psalm besluit met de zekerheid die iedere gelovige met grote vreugde uitspreekt: “Ik zal in het huis van de HEERE blijven tot in lengte van dagen.” Dit is het diepste verlangen van iedere gelovige. Hij wil daar zijn, waar God woont (Ps 26:8; 27:4). Voor de christen is dat uiteindelijk het Vaderhuis (Jh 14:2). Voor de oudtestamentische gelovige is dat het vrederijk, waar hij in de sfeer van de tempel mag leven.

Psalm 24

Inleiding

Psalm 24 sluit aan op Psalm 23. De HEERE, Die de Herder is en de Zijnen leidt en naar ‘huis’ brengt (Psalm 23), is ook Degene aan Wie alles toebehoort (Psalm 24). Hier is Hij de overste Herder van de schapen, Die zal komen om Zijn loon, de kroon van de heerlijkheid, aan de Zijnen te geven. Psalm 22 gaat over Christus voor de Zijnen, de goede Herder; Psalm 23 gaat over Christus met de Zijnen, de grote Herder; Psalm 24 gaat over Christus over de Zijnen, de overste Herder. De HEERE zal Zijn recht op alles laten gelden door als Krijgsman Zijn volk te helpen tegen de vijand. Daartoe komt Hij naar de stad met de aloude poorten, dat is Jeruzalem.

Zoals Psalm 23 de weg van de Heer Jezus – en van iedere Godvrezende met Hem – beschrijft naar Gods huis, zo krijgen we in Psalm 24 de beschrijving van de weg naar de troon van Zijn heerlijkheid. Echter, de horizon is hier niet alleen Israël, maar heel de wereld (Ps 24:1). Immers de bedoeling van God is om door middel van Israël alle volken te zegenen (Gn 22:16-18). Voor ons betekent het de weg naar het Vaderhuis en de weg naar de troon van het koninkrijk.

Psalm 24 werd vroeger door de Joden op de eerste dag na de sabbat voorgelezen. De eerste dag van de week, dat wijst op het begin – vers 1 begint met de schepping – of op een nieuw begin, dat is het vrederijk, de herstelde schepping.

Mogelijk heeft David deze psalm gedicht ter gelegenheid van het brengen van de ark naar Jeruzalem (2Sm 6:1-19). De ark is een prachtig beeld van de Heer Jezus, Die in deze psalm vijf keer “de Koning der ere” wordt genoemd (verzen 7-10).

De psalm kunnen we als volgt indelen:
1. De HEERE is de Schepper en daarom de Eigenaar van het heelal (verzen 1-2; vgl. Op 4:9-11).
2. Hij is tevens de HEERE, dat is Zijn Naam als de trouwe God van het verbond. Daardoor heeft Hij een dubbel recht – als Schepper en als Losser (vgl. Openbaring 4-5) – op Zijn volk:
a. Hij verklaart wie van de mensen tot Zijn heilige woonplaats mag naderen (verzen 3-6) en
b. komt om Zijn rechtmatige eigendom in bezit te nemen (verzen 7-10).

Ps 24:1-2 | De aarde is van de HEERE

1 Een psalm van David.
De aarde is van de HEERE en al wat zij bevat,
de wereld en wie er wonen.
2 Want Híj heeft haar gegrondvest op de zeeën
en haar vastgezet op de rivieren.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

De psalm begint met het voorstellen van de soevereiniteit van God. Hij is de rechtmatige Eigenaar van de schepping omdat Hij de Schepper en Onderhouder ervan is. Hij is de Bezitter van “de aarde … en al wat zij bevat, de wereld en wie er wonen” (vers 1b; Ps 50:12; 1Ko 10:26).

God heeft een absoluut recht op de mensen, op hun diensten, op hun talenten, op alles wat zij door arbeid en vaardigheid kunnen verwerven. Hij heeft recht op alles wat in de lucht vliegt, op de aarde loopt en in de zee zwemt. Ook alle bodemschatten en wat het veld oplevert, zijn van Hem. Met “de wereld” wordt de bewoonde wereld bedoeld. Hij heeft die gegeven “opdat men erop zou wonen” (Js 45:18).

God heeft alles gedaan. De aarde is geen samenstelling van allerlei elementen waaraan een veelheid van goden heeft gewerkt. Niemand heeft Hem ook geholpen bij het maken van de plannen of het uitvoeren ervan. Alles is door de ene, waarachtige en levende God tot stand gebracht. De aarde is geworden wat zij is door dit eenvoudige feit dat God de aarde heeft gegrondvest en vastgezet. Daarom is de aarde en alles wat zij voortbrengt van Hem.

In vers 2 staat waarom de aarde van Hem is: “Want” Hij heeft de aarde “gegrondvest”. Hij is daarbij met wijsheid te werk is gegaan (Sp 3:19). Er is orde in Zijn handelen. Hij heeft op de derde scheppingsdag het droge uit de wateren tevoorschijn laten komen en daarmee Zijn controle erover getoond (Gn 1:9-10; Ps 136:5-6). Dat Hij haar heeft “vastgezet”, is, gezien de tijdsvorm van dit woord, niet een eenmalige handeling, maar Hij is daar voortdurend mee bezig. Hij heeft geschapen en onderhoudt Zijn schepping. Hij zorgt ervoor dat de aarde op haar plaats blijft (Ps 104:5; 1Sm 2:8).

Ps 24:3-6 | Wie bij de HEERE mag zijn

3 Wie zal de berg van de HEERE beklimmen?
Wie zal staan in Zijn heilige plaats?
4 Wie rein is van handen en zuiver van hart,
wie zijn ziel niet opheft tot wat vals is, en niet bedrieglijk zweert.
5 Hij zal zegen ontvangen van de HEERE
en gerechtigheid van de God van zijn heil.
6 Dat is het geslacht van hen die naar Hem vragen,
die Uw aangezicht zoeken; [dat] is Jakob. \Sela\

De verzen 1-2 vormen de achtergrond van de twee vragen die in vers 3 worden gesteld. Wie waagt het om “de berg” van die soevereine en almachtige God te “beklimmen” om tot Hem te naderen? Met “de berg van de HEERE” wordt de berg Sion bedoeld (vgl. Ps 2:6; 15:1). En wat nog verder gaat – want de berg van de HEERE is een heilige plaats: wie is in staat om “in Zijn heilige plaats” te staan, om zich in Zijn tegenwoordigheid op te houden en Hem als priester te dienen? Het zijn vragen die gaan over hoe een mens tot een heilig en rechtvaardig God kan naderen, over de mogelijkheid om met die verheven en heilige God gemeenschap te hebben.

Er worden vier voorwaarden genoemd (vers 4; vgl. Ps 15:2-5). Daarbij gaat het niet om offers of goede daden, maar om oprechtheid in daden en motieven. Twee voorwaarden zijn positief en twee negatief. “Rein … van handen” ziet op de daden; “zuiver van hart” ziet op de motieven die achter de daden zitten. “Wie zijn ziel niet opheft tot wat vals is”, wil zeggen dat hij zich niet aan afgoderij overgeeft en niets of niemand anders vereert dan God alleen. Wie zich wel overgeeft aan wat vals is, verheft zich tegen God. Wie “niet bedrieglijk zweert”, is iemand die Gods Naam niet ijdel gebruikt door in Zijn Naam bedrog te plegen. Bedrieglijk zweren wil zeggen God tot beschermer van zijn leugen maken. Wie ‘rein’ is, is niet ‘vals’ en wie ‘zuiver’ is, is geen ‘bedrieger’.

Wie oprecht is in zijn daden en motieven, ontvangt zegen en gerechtigheid van God (vers 5). De zegen is dat hij in de gunst van God staat, dat God Hem in welgevallen aanneemt. De gerechtigheid is dat God hem als een rechtvaardige ziet en Hem in Zijn tegenwoordigheid ontvangt. Dat kan God doen omdat Hij “de God van zijn heil” is. Dat betekent dat God Hem heeft behouden van alles wat tegen hem getuigde. Dat is alleen mogelijk omdat Hij hem het werk van de Heer Jezus toerekent, dat Hij vooruit ziet. God zegent en geeft Zijn gerechtigheid altijd alleen op grond daarvan.

Het antwoord op de vraag wie er bij Hem kan wonen, is de Heer Jezus. Hij beantwoordt aan alle voorwaarden. Maar Hij wil ook anderen bij Zich hebben. Zij worden in vers 6 genoemd. Zij die door Hem gezegend worden en aan wie Hij Zijn gerechtigheid geeft, zijn zij “die naar Hem vragen, die Uw aangezicht zoeken”. Zij laten een gezindheid zien die Hem welgevallig is, want ze verlangen ernaar Hem welgevallig te zijn en tot Zijn eer te leven.

Het gaat hier over het feit dat het mogelijk is tot de Schepper, en daarom de rechtmatige Eigenaar, van het heelal te naderen. Dat dit mogelijk is, blijkt uit de verandering halverwege dit vers van een spreken over God, “die naar Hem vragen”, naar een spreken tot God, “die Uw aangezicht zoeken”.

Zij die naar Hem vragen, zijn “het nageslacht van … Jakob”, van die Jakob van wie God heeft gezegd: “Ik ben … de God van Jakob” (Ex 3:6). Het nageslacht van Jakob draagt de kenmerken van hun voorvader. Het is een geslacht dat altijd naar de zegen van God heeft verlangd, maar zo vaak ontrouw is geweest in de manier waarop ze zich die zegen eigen hebben willen maken. God geeft hun na een lange weg van vorming, die Hij ook met hun voorvader is gegaan, de beloofde zegen in het vrederijk.

Ps 24:7-10 | De Koning der ere

7 Hef uw hoofden op, o poorten,
en verhef u, eeuwige deuren,
opdat de Koning der ere binnengaat.
8 Wie is deze Koning der ere?
De HEERE, sterk en geweldig,
de HEERE, geweldig in de strijd.
9 Hef uw hoofden op, o poorten,
ja, verhef ze, eeuwige deuren,
opdat de Koning der ere binnengaat.
10 Wie is Hij, deze Koning der ere?
De HEERE van de legermachten,
Hij is de Koning der ere. \Sela\

Nadat in de verzen 3-6 de voorwaarden zijn gegeven voor het wonen bij de HEERE, worden in vers 7 zowel de stad als het volk opgeroepen de Koning der ere te ontvangen. Zijn grote majesteit als Degene Die alles bezit omdat Hij het heeft geschapen (verzen 1-2), geeft Hem uiteraard ook het recht op de ingang in Jeruzalem. Elke poort moet voor Hem worden opengedaan met een waardigheid die passend is voor die Majesteit. In sommige gevallen was het nodig om de bovendorpel van de poort hoger te maken. Hier gebeurt dat vanwege de grootheid van de majesteit van de Koning der ere.

De dichterlijke taal stelt de poorten en deuren als personen voor. De poorten en deuren van de stad hebben lange tijd hun hoofden laten hangen vanwege de treurige toestand waarin de stad door zijn zonden was terechtgekomen. Maar als de Koning der ere verschijnt, kan er worden gezegd dat ze hun hoofden kunnen opheffen of verheffen. Met de komst van de Koning is de tijd van treuren voorbij en is de tijd om feest te vieren aangebroken.

In vers 8 horen we het antwoord op de vraag wie de Koning der ere is: Hij de HEERE, de trouwe God van het verbond. Dat Hij de Messias is, dat wil zeggen dat Hij Mens is geworden, blijkt uit het feit dat Hij door de poort van Jeruzalem naar binnen gaat. De uitdrukkingen “sterk en geweldig” en “geweldig in de strijd” beschrijven de Messias als de Goddelijke Krijgsman Die ten behoeve van Zijn volk strijdt (vgl. Mi 2:13; Op 17:14; 19:11-16). Hij is de sterke God (Js 10:21), Die Zijn macht in de strijd tegen Zijn vijanden en ten gunste van de Zijnen gebruikt.

Hij verschijnt op een totaal andere wijze dan toen Hij de eerste keer op aarde verscheen. De eerste keer kwam Hij in nederigheid op aarde en ging Hij in nederigheid Zijn weg. Toen Hij als Koning naar Jeruzalem ging, werd Hij als volgt aangekondigd: “Verheug u zeer, dochter van Sion! Juich, dochter van Jeruzalem! Zie, uw Koning zal tot u komen, rechtvaardig, en Hij is een Heiland, arm, en rijdend op een ezel, op een ezelsveulen, het jong van een ezelin” (Zc 9:9; Mt 21:1-11).

De oproep in vers 9 is een herhaling van vers 7, met een nog iets sterkere aansporing. De herhaling benadrukt het belang om deze hoge Majesteit ruim baan te verlenen en een waardige ontvangst te geven.

Ook de vraag die in vers 10 wordt gesteld, is een herhaling (vgl. vers 8). Dat de vraag tot tweemaal toe wordt gesteld, legt nadruk op de Persoon van de Koning der ere. Evenals in vers 8 is het antwoord “de HEERE”, maar nu met de toevoeging “van de legermachten”. Hij is Jahweh Zebaoth, dit is de krijgsnaam van de HEERE. Hij is de Opperbevelhebber van alle hemelse en aardse legermachten. Hij voert het gezag over alle engelenmachten en aardse strijdmachten, zowel de goede als de kwade (vgl. Jh 19:11a). Dat betekent dat zij nooit op eigen initiatief handelen, maar alleen op Zijn bevel. Hij bestuurt hen zo, dat zij aan de uitvoering van Zijn plan meewerken, soms tegen wil en dank. Voor de gelovige is deze wetenschap een grote troost.

In de geestelijke toepassing wordt deze psalm in ons vervuld als wij ons hart voor de Heer Jezus openen en Hem de heerschappij over ons leven geven. In de profetische toepassing zien we de vervulling wanneer de hele aarde en alles wat zij bevat Hem onderworpen is, en Hem de eer geeft die Hem toekomt.

Psalm 25

Inleiding

In Psalmen 22-24 hebben we de openbaring van de Verlosser gezien. In Psalmen 25-39 zien we de ervaring van de oefening van de gelovige als reactie op deze openbaring. Dit onderstreept dat ook de volgorde van Psalmen geïnspireerd is en ons veel te zeggen.

Het besef van genade is nog zwak, maar is wel groeiende. Daartoe begint deze psalm ook met belijdenis van zonde (verzen 7,11,18). Als gevolg daarvan kan de psalmist het onderwijs van genade ontvangen (verzen 8-9). Iemand die dat wil, of hij nu een christen is of bij het gelovig overblijfsel van Israël hoort, moet beginnen met te vertrouwen op God (verzen 1-2) en openstaan voor Zijn onderwijs (verzen 4-5).

De HEERE kan alleen zachtmoedigen – dat zijn de nederigen, de gebrokenen van hart, zij die beven voor Gods Woord (vgl. Mt 5:5; Js 66:2) – onderwijzen (vers 9). Profetisch is dit het groeiende besef van genade bij het overblijfsel van Israël in de eindtijd.

Deze psalm heeft de vorm van een acrostichon, dat wil zeggen dat elk vers begint met een volgende letter van het Hebreeuwse alfabet. Een acrostichon verwijst vaak naar Gods regeringswegen in het leven van een gelovige. Een onregelmatigheid in het acrostichon is geen vergissing, maar is bewust ingebracht. Hetzelfde zien we in Psalm 34. Zowel Psalm 25 als in Psalm 34 mist de letter waw, en beide psalmen voegen aan het eind de letter pe toe.

In vers 2 en vers 19 is sprake van een vijand en juist daar vinden we een onregelmatigheid in het acrostichon. Dit wijst op grote nood in het leven van de psalmist en het gebrekkige begrip van genade. Na Psalmen 22-24 vinden we bij de HEERE genade op genade, maar bij de psalmist moet het besef daarvan nog groeien. In het begin vinden we een dubbele letter aleph en in de verzen 18-19 een dubbele letter resj: de psalmist kijkt omhoog naar de HEERE en Hij kijkt omlaag naar de ellende van de psalmist.

We horen in deze psalm een gelovige spreken die in zijn hart een diep besef heeft van Wie de HEERE is. De gedachte aan Hem overheerst bij hem alles. Op Hem vertrouwt hij met betrekking tot zijn vijanden. Hij roept niet tot God om hen te oordelen. Hij spreekt maar weinig over hen. Waar hij veel om vraagt, is om leiding voor zijn levensweg.

De gelovige ziet in Gods licht ook zichzelf, wat hem tot belijdenis van zonden brengt. In deze psalm vinden we voor de eerste keer in dit boek belijdenis van zonden. We horen hem tot slot bidden voor het hele volk, hij wordt een voorbidder voor anderen.

Ps 25:1-3 | Op U vertrouw ik

1 Een psalm van David.
Tot U, HEERE, hef ik mijn ziel op,
2 mijn God, op U vertrouw ik;
laat mij niet beschaamd worden,
laat mijn vijanden niet van vreugde over mij opspringen.
3 Ja, allen die U verwachten, worden niet beschaamd;
beschaamd worden zij die zonder reden trouweloos handelen.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

De aanleiding voor deze psalm lijken de altijd aanwezige vijanden te zijn. Het kan zijn dat David deze psalm heeft gedicht toen hij op de vlucht was voor zijn zoon Absalom, een vlucht die het gevolg is van zijn eigen zonden.

David heft met een nadrukkelijk “tot U” zijn ziel ofwel zijn hele persoon, zijn lichaam inbegrepen op tot de “HEERE”, uitsluitend en alleen tot Hem (vers 1b). Hij is in zielennood. Hij spreekt tot God als “mijn God” (vers 2), want hij heeft een persoonlijke relatie met Hem. Daarom zegt hij ook tegen Hem: “Op U vertrouw ik.” Het woord ‘vertrouwen’ betekent ‘zich veilig voelen’, zoals een kind zich veilig voelt bij zijn vader als hij door een hond wordt bedreigd. David voelde zich veilig bij God. Dit is het geheim van het overwinnen van moeilijkheden. Een Godvrezende gelovige heeft geen andere toevlucht. Er is voor hem geen ‘plan B’. Zijn hele hoop is alleen op God gevestigd.

David spreekt hier van (1) “mijn God”, van (2) “mij”, en van (3) “mijn vijanden”. De vijanden dreven hem uit naar God, om zijn toevlucht bij Hem te zoeken. Hij smeekt zijn God hem niet beschaamd te laten worden in zijn vertrouwen op Hem. Het gevolg daarvan zou zijn dat zijn vijanden van vreugde over hem opspringen, alsof zijn vertrouwen op God slechts een lippenzaak was. Dat zal God toch niet laten gebeuren? Daarbij komt dat hij als koning de vertegenwoordiger van Gods volk is. Als hij beschaamd wordt, neemt dat de hele basis van vertrouwen van Gods volk weg.

Hij herinnert zichzelf eraan dat allen die God verwachten, niet beschaamd worden (vers 3). Daar is hij zeker van, wat we zien aan het krachtige “ja”. Dit maakt het bidden niet overbodig, maar drijft er juist toe uit. Hij verwacht de hulp en uitkomst van Hem met Wie hij in gemeenschap leeft. Dit vers wordt in Romeinen 9 aangehaald (Rm 9:33), waar blijkt dat ‘verwachten’ hier ‘geloven’ betekent, in tegenstelling tot ‘goede werken’.

Hij weet ook wie er wel beschaamd worden, namelijk “zij die zonder reden trouweloos handelen”. Het betreft mensen die de ongerechtigheid liefhebben. Daar hoort hij niet bij. Hij handelt in trouw tegenover God, Die hem als koning over Zijn volk heeft aangesteld. Dat er wordt gezegd ‘zonder reden trouweloos handelen’ betekent natuurlijk niet dat er ook een reden zou kunnen zijn om trouweloos te handelen. Deze zegswijze onderstreept de schandelijkheid van trouweloosheid. Dat er sprake is van trouweloos handelen, betekent ook dat in deze psalm de vijanden van David gezocht moeten worden onder zijn eigen volk en niet bij de heidenvolken.

Ps 25:4-10 | Gebed om leiding

4 HEERE, maak mij Uw wegen bekend,
leer mij Uw paden.
5 Leid mij in Uw waarheid en leer mij,
want U bent de God van mijn heil;
U verwacht ik de hele dag.
6 Denk aan Uw barmhartigheid, HEERE, en Uw goedertierenheid,
want die zijn van eeuwigheid.
7 Denk niet aan de zonden uit mijn jeugd of aan mijn overtredingen;
denkt U aan mij naar Uw goedertierenheid,
omwille van Uw goedheid, HEERE.
8 Goed en waarachtig is de HEERE,
daarom onderwijst Hij zondaars in de weg.
9 Hij leidt zachtmoedigen in het recht,
Hij leert zachtmoedigen Zijn weg.
10 Alle paden van de HEERE zijn goedertierenheid en trouw
voor wie Zijn verbond en Zijn getuigenissen in acht nemen.

David is in de tegenwoordigheid van God. Hij heeft gebeden met het oog op zijn vijanden. Maar er is een groter gevaar dan het overwonnen worden door zijn vijanden. Dat gevaar is dat hij zelf van de wegen van God afdwaalt. Als de HEERE hem niet leidt, zal hij aan zijn vijanden gelijk worden en ook trouweloos gaan handelen. Dat wil hij niet. Daarom vraagt Hij aan de HEERE om Zijn wegen aan hem bekend te maken (vers 4). Hij wil de lessen leren die de HEERE hem door de moeilijkheden heen wil leren.

Hij vraagt niet naar de goede of beste weg, maar naar “Uw wegen”, dat zijn de wegen van de HEERE. Het zijn de wegen die de HEERE voor hem heeft uitgekozen waarop de HEERE Zelf wandelt en waarop Hij de rechtvaardigen doet wandelen (vgl. Ef 2:10). Hij geeft daarmee zijn levensloop over aan de liefdevolle zorg van God. Vervolgens vraagt hij of God hem Zijn paden wil leren. Hiermee bedoelt hij dat God hem onderwijst hoe hij Zijn paden moet gaan, hoe hij zich daarop moet gedragen, zodat zijn leven tot Gods eer is.

Daarop sluit zijn volgende vraag aan God aan om hem in Zijn waarheid te leiden en hem te leren (vers 5). Leiden in de waarheid kunnen we vergelijken met het leiden van de schapen door een herder. De herder gaat voorop. Iemand gaat alleen in de wegen van de Heer als hij erin wandelt en dat doet in overeenstemming met de waarheid van Gods Woord. Het verstandelijk kennen van de wegen van de HEERE is geen werkelijk kennen als er niet ook in wordt gewandeld. We zien dat David de plaats van een leerling inneemt. Iedere oprechte gelovige zal die plaats innemen.

In de verzen 4-5 zien we dat David, en met hem iedere Godvrezende gelovige, een ernstig verlangen heeft om Gods wil te doen. Hij vraagt God naar “Uw wegen”, “Uw paden”, “Uw waarheid”. De ‘wegen’ en de ‘paden’ van de HEERE hebben niet betrekking op leerstellingen of beginselen, maar op de levenswijze, dat die is zoals Hij aangeeft (vgl. Ps 32:8). De ‘waarheid’ beschrijft hoe we in de wegen van de Heer moeten lopen (vgl. Ps 26:3).

De Godvrezende heeft dit verlangen omdat hij God kent als de God van zijn heil of behoudenis. Hij kent Hem zo, omdat hij Hem keer op keer zo heeft leren kennen. Elke eerdere uitredding heeft hij aan Hem te danken. Daarom verwacht hij Hem ook nu “de hele dag”. Hij ziet voortdurend, dag en nacht, naar Hem uit, naar Zijn hulp die uitkomst zal geven (vgl. vers 4).

David heeft in de voorgaande verzen gebeden om leiding vanwege het gevaar van trouweloosheid. Hij weet dat hij daartoe in staat is. Dit bewustzijn brengt hem ertoe om voor zichzelf te bidden. Wie zijn eigen zwakheid en zonden kent, weet dat hij niet beter is dan zijn vijanden. Maar hij kent ook – en daar hebben zijn vijanden geen weet van – Gods barmhartigheid en goedertierenheid (vers 6). Hij vraagt God daaraan te denken. God heeft natuurlijk geen herinnering nodig, maar wij wel en het is goed dat te laten blijken, zoals David hier doet.

Barmhartigheid is een eigenschap van God die Hij toont aan iemand die in ellende en moeiten is. Hij laat de ellendige voelen dat Hij bij hem is in zijn ellende. Bij goedertierenheid mogen we denken aan Gods verbondsliefde, aan de zegeningen die Hij op grond van Zijn verbond schenkt.

Het is Zijn gezindheid, die ernaar verlangt mensen in nood te helpen. Barmhartigheid heeft meer betrekking op de nood van de mens. Goedertierenheid legt meer de nadruk op Gods gezindheid. Dit zijn geen eigenschappen die God pas heeft gekregen op het moment dat om de uiting ervan werd gevraagd. Ze “zijn van eeuwigheid”, want Hij is eeuwig, maar zijn zichtbaar geworden voor mensen in nood.

Nadat hij in vers 6 aan God heeft gevraagd aan enkele van Zijn eigenschappen te denken, vraagt hij in vers 7 aan God om niet te denken aan de zonden van zijn jeugd of aan zijn overtredingen (vgl. Ps 119:9; Jb 13:26). In plaats daarvan vraagt hij nog een keer aan God om aan Zijn goedertierenheid – dat is Zijn verbondstrouw – te denken en dat te doen omwille van Zijn goedheid – dat is een eigenschap van God. De zonden van zijn jeugd komen hem soms weer voor de aandacht. Hetzelfde geldt voor overtredingen die hij op latere leeftijd heeft begaan. Hij zit er op het moment dat hij dit schrijft over in.

In profetisch opzicht wordt met ‘de jeugd’ de vroegere geschiedenis van het volk van God bedoeld. De ‘ouderdom’ (Ps 71:9,18) is de geschiedenis van het overblijfsel aan het einde van de tijd, vlak voor de komst van de Heer Jezus.

De vraag van David aan God om niet aan zijn ‘jeugdzonden’ te denken toont aan dat hij geen kennis heeft van de vergeving van de zonden op grond van een eens voor altijd volbracht werk van Christus aan het kruis. Dat kon ook nog niet, want Christus moest nog komen. Wij, nieuwtestamentische gelovigen, weten dat het werk is volbracht en de vergeving zeker is. Hoewel David die vergeving niet kent, vertrouwt hij wel op genade van God om te vergeven.

We kunnen veel leren van de gezindheid die David hier toont. Iedere gelovige zal wel eens met schaamte terugdenken aan de zonden uit zijn jeugd (vgl. Rm 6:21). In de jeugd, in de tijd dat we nog weinig levenservaring hebben en de hartstochten soms niet in bedwang worden gehouden, worden bepaalde zonden gemakkelijk gedaan. Het is kortzichtig als we de reiniging van de vroegere zonden zijn vergeten (2Pt 1:9).

Het gaat er niet om dat wij steeds weer onder vroegere zonden gebukt moeten gaan. We mogen weten dat ze vergeven zijn als we ze oprecht hebben beleden. Toch zullen we er steeds weer aan herinnerd moeten worden wie we vroeger waren om dankbaar te kunnen zijn voor wat we nu in Christus ontvangen hebben en in Hem geworden zijn.

David is diep onder de indruk van zijn eigen zondigheid en ongerechtigheid, maar ook daarvan dat de HEERE “goed en waarachtig is” (vers 8). Het doet denken aan wat Johannes in zijn evangelie over de Heer Jezus schrijft, dat Hij “vol van genade en waarheid” is (Jh 1:14).

Nu de goedheid van de HEERE genoemd is, begint David een getuigenis te geven over Wie God is. Vanaf nu spreekt David over de HEERE, in de derde persoon enkelvoud (met uitzondering van vers 11). Eerst wordt Hij ‘goed’ genoemd, en dan ‘waarachtig’. ‘Waarachtig’ betekent niet ‘echt’, maar ‘recht’, ‘rechtvaardig’. God is nooit alleen één van beide. Bij Hem zijn beide eigenschappen volmaakt in evenwicht. Dat wil zeggen dat Zijn goedheid nooit ten koste gaat van het recht, van Zijn gerechtigheid. “Daarom”, zo zegt David, “onderwijst Hij zondaars in de weg”.

Hij spreekt hier in het meervoud, zondaars. Het gaat niet over mensen die de zonde liefhebben, maar mensen die zoals hij in de zonde gevallen zijn en daarover berouw hebben getoond. Zij zijn onderwezen over ‘de weg’ om weer tot Hem terug te keren om vervolgens weer de weg met Hem verder te gaan. Het is de weg van belijdenis, het met berouw bekendmaken van de zonde aan Hem. Hij vergeeft dan en de gelovige kan zijn weg verder met Hem gaan, waarvoor Hij ook onderwijs geeft. God is een God Die ‘nazorg’ besteedt.

Zondaars die tot bekering zijn gekomen, hetzij voor de eerste keer, hetzij nadat zij als gelovige hebben gezondigd, zijn “zachtmoedigen” of beter “nederigen” geworden (vers 9). Zij aanvaarden vernedering zonder weerstand. Ze hebben geleerd zichzelf te vernederen onder de krachtige hand van God.

Daarvoor zijn ze in een gezindheid van zachtmoedigheid of nederigheid gekomen – ze worden twee keer ‘zachtmoedigen’ ofwel ‘nederigen’ genoemd, wat die gezindheid onderstreept – waarin God hen “in het recht” kan leiden. Leiden in het recht wil zeggen dat God bepaalt hoe zij moeten wandelen. Hij is de Rechter en Zijn recht is het enige recht dat telt. Omdat zij de juiste gezindheid hebben, kan Hij hun Zijn weg leren.

In vers 4 gaat het over “Uw wegen”, dat zijn de wegen van God. In vers 8 over “de weg”, dat is de weg van herstel van de zondaar in gemeenschap met God. Als die gemeenschap is hersteld, kan er weer, zoals hier in vers 9 over “Zijn weg”, dat is de weg van God, gesproken worden.

Nog een keer wordt er in vers 10 over de “paden van de HEERE” gesproken. Dit keer wordt het algemeen gezegd. Het betreft “alle” paden. Het zijn al de paden die Hij Zelf bewandelt om ieder van de Zijnen te leiden. Hij doet dat door Zijn “goedertierenheid en trouw”. In Zijn goedertierenheid brengt Hij hen terecht als ze zijn afgeweken en in Zijn trouw vervult Hij Zijn beloften die Hij ten aanzien van hen heeft gedaan.

Goedertierenheid is hier weer de verbondsliefde van God. De paden van de HEERE worden gekenmerkt door Zijn verbondsliefde en Zijn trouw ten aanzien van diegenen die Zijn verbond en Zijn geboden onderhouden. Het gaat dus om de trouw van de HEERE ten opzichte van Zijn verbond en de gehoorzaamheid van de mens ten opzichte van de geboden van Zijn verbond.

Allen die “Zijn verbond en Zijn getuigenissen in acht nemen” gaan op die weg achter Hem aan. Zij waarderen Zijn verbond dat Hij met hen heeft gesloten en nemen de voorwaarden ervan in acht. Deze voorwaarden zijn de getuigenissen of de geboden. Ze tonen dat zij het ware volk van God zijn door zich te houden aan wat Hij heeft gezegd. Daarmee tonen ze dat ze geloven in de waarheid ervan. Zo loodst Hij hen veilig door de wereld vol gevaren heen naar Zijn einddoel.

Ps 25:11 | Gebed om vergeving

11 Omwille van Uw Naam, HEERE,
vergeef mijn ongerechtigheid, want die is groot.

Telkens weer wordt David aan zonden herinnerd. Dat maakt hem niet wanhopig, maar verlangend om meer van Gods genade te leren kennen. Hoe groter het besef van zonde is, hoe groter is ook het besef van de grootheid van Gods genade. En, wie veel vergeven is, heeft veel lief (Lk 7:47).

Het brengt David als een smekeling in Gods tegenwoordigheid. Terwijl in de verzen 8-15 een getuigenis wordt gegeven over de HEERE – derde persoon enkelvoud – wordt de psalmist hier persoonlijk en spreekt tot de HEERE – tweede persoon enkelvoud.

In Gods tegenwoordigheid bidt hij om vergeving. Dat heeft hij in andere woorden ook in vers 7 gedaan. Dat gebed sluit hij af met het verzoek om vergeving “omwille van Uw goedheid”. Hij begint zijn gebed hier met een meer omvattende versie van die woorden. Hij vraagt nu of de HEERE hem wil vergeven “omwille van Uw Naam”.

Bij goedheid denken we nog aan een eigenschap van God, bij Zijn Naam denken we aan de heerlijkheid van Zijn Persoon. Zijn Naam wordt onteerd als het met Zijn volk slecht gaat. David weet dat hij op grond daarvan geen aanspraak kan maken op vergeving, maar hij noemt de heiligheid van de Naam van de HEERE als reden om vergeving te vragen.

De Naam van de HEERE omvat meer dan alleen Zijn goedheid. De Naam staat voor alles wat Hij is. David spreekt de HEERE met het oog op de vergeving van zijn ongerechtigheid zo aan omdat zijn ongerechtigheid “groot” is. Dat betekent dat niemand anders dan God die kan wegnemen. En zo is het ook, want de ongerechtigheid mag groot zijn, de vergeving van God is groter (Ps 103:3,10-12; Mi 7:18-19).

Ps 25:12-14 | Zekerheid van leiding

12 Wie is de man die de HEERE vreest?
Hij onderwijst hem in de weg [die] hij moet kiezen.
13 Zijn ziel overnacht in het goede,
zijn nageslacht zal de aarde bezitten.
14 Vertrouwelijk gaat de HEERE om met wie Hem vrezen,
Zijn verbond maakt Hij hun bekend.

Nadat hij opnieuw onder de indruk van de grootte van zijn zonden is gekomen en de noodzaak van vergeving, getuigt hij opnieuw van en geeft hij onderwijs over de leiding van de HEERE voor de weg die moet worden gegaan (vers 12). Dit onderwijs kan alleen worden genoten door “de man die de HEERE vreest”. Die man heeft ontzag voor de HEERE en wil alleen doen wat Hem welbehaaglijk is. Dit is de gezindheid die nodig is om dit onderwijs te ontvangen, te begrijpen en in praktijk te brengen.

Het onderwijs bestaat niet uit meerkeuzevragen, het kiezen uit een aantal opties. Het gaat over de weg die “hij moet kiezen” en niet de weg die hem het meest aantrekkelijk lijkt. Het is de weg die God voor hem heeft uitgekozen. De man die God vreest, zal daar van harte mee instemmen. Op die weg is hij verzekerd van de leiding en steun van God. God kent die weg volmaakt, van het begin tot het einde.

De instemming met Gods ‘routeplan’ houdt zegen voor hemzelf in en ook voor zijn nageslacht (vers 13). De zegen, het “goede”, is afkomstig van het verbond dat in vers 14 wordt genoemd. Die zegen gaat op grond van het verbond door tot in de volgende geslachten. Het “goede” is het erfdeel dat ze zullen ontvangen.

David is als iemand die na een reis ‘thuis’ is gekomen, daar tot rust komt, het zich gemakkelijk maakt. Hij is veilig en in vrede en geniet van al het goede dat hij bezit. Wie Godvrezend is, doet daar ook zijn nageslacht een enorme deugd mee. De kinderen die in zijn voetstappen wandelen, zullen “de aarde bezitten”. Zij zullen op aarde hun thuis hebben onder de regering van de Messias.

In vers 14 is niet alleen meer sprake van “de man die de HEERE vreest” (vers 12), maar lezen we over “wie Hem vrezen”, dat is meervoud. Het gevolg van de belijdenis van vers 11 is dat de weg voor de HEERE vrij is om “met wie Hem vrezen”, dat is een gezelschap van Godvrezenden, vertrouwelijk om te gaan.

God zal hun de werkelijke betekenis van “Zijn verbond” bekendmaken. Zij zullen weten dat Hij in Christus aan alle voorwaarden van het verbond heeft voldaan en dat zij op grond daarvan alle zegeningen van het verbond zullen genieten (Jr 31:31-34). De zegeningen van het verbond die hun deel zijn, kunnen we samenvatten in een vertrouwelijk omgaan met de HEERE zelf.

Ps 25:15-22 | Gebed om bevrijding en bescherming

15 Mijn ogen zijn voortdurend gericht op de HEERE,
want Hij bevrijdt mijn voeten uit het net.
16 Wend U tot mij en wees mij genadig,
want ik ben eenzaam en ellendig.
17 De benauwdheden van mijn hart hebben zich wijd uitgestrekt,
bevrijd mij uit mijn angsten.
18 Zie mijn ellende en mijn moeite,
neem weg al mijn zonden.
19 Zie mijn vijanden, want zij worden talrijk,
zij haten mij met een dodelijke haat.
20 Bewaar mijn ziel en red mij;
laat mij niet beschaamd worden, want tot U heb ik de toevlucht genomen.
21 Laat oprechtheid en vroomheid mij beschermen,
want ik verwacht U.
22 O God, verlos Israël
uit al zijn benauwdheden.

Het gaat erom dat de ogen van de Godvrezende voortdurend op Hem gericht zijn (vers 15). Het houdt in dat hij alles van Hem verwacht. Als we op de Heer Jezus zien, is dat de zekerheid van bevrijding uit het kwaad dat mensen ons willen aandoen, waarvoor zij een vangnet voor ons hebben gespannen.

David heeft gezegd dat hij voortdurend naar de HEERE kijkt. Nu vraagt hij aan de HEERE of Hij Zich tot hem wendt en hem genadig wil zijn (vers 16). Hij is zich bewust dat hij het niet verdient dat de HEERE naar hem omziet. Daarom doet hij een beroep op Zijn genade, waarbij hij wijst op zijn eenzaamheid en ellende.

Eenzaamheid is een van de ergste dingen die iemand kan overkomen. Het vergroot de ellende waarin iemand zich bevindt enorm als er niemand is die om hem geeft, die enige interesse in hem toont. Ellende – Hebreeuws ani – betekent verslagen van geest en bevend voor Gods Woord (Js 66:2) en is een reden voor God om naar iemand om te zien.

Met “de benauwdheden” van zijn hart (vers 17) lijkt David zijn zonden en de verdrukkingen en vijanden als gevolg van zijn zonden te bedoelen. Hij wordt erdoor overweldigd, want ze “hebben zich wijd uitgestrekt”. Ze hebben als het ware bezit van hem genomen. In vers 15 heeft hij gevraagd om bevrijding van zijn voeten uit het net dat zijn vijanden voor hem hadden gespannen. Hier vraagt hij om bevrijding uit zijn “angsten”. Uiterlijke moeiten kunnen als gevolg hebben dat vroegere zonden ons weer in gedachten komen (vgl. 1Kn 17:17-18).

Met een dringend “zie” bidt David of de HEERE toch “mijn ellende en mijn moeite” (vers 18) wil aanzien. Ook vraagt hij – voor de derde keer in deze psalm (verzen 7,11,18) – of de HEERE “al mijn zonden” wil wegnemen. David verkeerde daarover in onzekerheid omdat hij niet wist van een volbracht werk op Golgotha. Wij weten dat door genade wel.

Hij is uiterlijk in ellende en moeite en innerlijk wordt hij geplaagd door de gedachten aan al zijn zonden. Het gaat niet om slechts een enkele zonde. Hij ziet dat het er veel zijn. Het lijkt erop dat hij zijn ellende en moeite ziet als een gevolg van zijn zonden. Dat kan ook bij ons het geval zijn. Veel mensen willen wel uit de ellende verlost worden, maar niet met hun zonden breken omdat ze die liefhebben. Dat is bij David niet zo.

Nadat hij in vers 18 met een ‘zie’ Gods aandacht voor zijn ellende, moeite en zonden heeft gevraagd, kan hij met een nieuw “zie” Gods aandacht vragen voor “mijn vijanden” (vers 19). Zijn vijanden “worden talrijk”, dat wil zeggen dat ze in aantal toenemen (kwantiteit), en ze haten hem “met een dodelijke haat” (kwaliteit). Ook nu vraagt hij niet of God hen wil ombrengen, maar of Hij er kennis van wil nemen. Hij laat het aan God over hoe Hij ermee handelt.

In vers 20 vraagt hij om bewaring van zijn ziel, die hij in vers 1 tot God heeft opgeheven, door hem te redden uit zijn uitzichtloze positie. Opnieuw vraagt hij dat God hem niet beschaamd laat worden, zoals hij ook in vers 2 heeft gedaan. Daar spreekt hij uit dat hij op God vertrouwt. Hier spreekt hij uit dat hij tot God de toevlucht genomen heeft. In beide gevallen is al zijn hoop op redding volledig op God gevestigd. Daardoor klinkt in dit gebed om niet beschaamd te worden ook de zekerheid door dat God hem zal verhoren.

David wijst tevens op zijn “oprechtheid en vroomheid” (vers 21). Wij kunnen alleen maar Gods barmhartigheid en goedertierenheid (vers 6) verwachten als we zelf oprecht en vroom zijn. Hij houdt die aan God voor en zegt daarmee dat deze eigenschappen voorwaarden voor God zijn om hem te beschermen. Dit betekent dat hij geen beroep doet op eigen verdiensten. Hij weet dat hij zijn oprechtheid en vroomheid niet aan zichzelf kan toeschrijven. Zijn belijdenis van zijn zonden maakt dat wel duidelijk.

Wat hij hiermee wil zeggen, is dat God hem oprechtheid en vroomheid heeft gegeven, dat hij in overeenstemming daarmee door Zijn genade heeft geleefd en dat God daarom hem zal beschermen. Hij verwacht niets van zijn eigen prestaties, want die heeft hij niet, maar hij “verwacht” God. God is de Enige Die uitkomst kan geven.

De psalm besluit met een gebed voor Israël (vers 22). David heeft voor zichzelf gebeden dat God hem uit zijn ellende verlost. Nu verruimt zijn blik zich. Hij ziet niet meer alleen zijn eigen nood, maar denkt aan de nood waarin het Israël van God zich bevindt. Het is Gods bedoeling dat de nood die Hij over de Zijnen brengt, hen naar Hem de toevlucht doet nemen en dat zij voorbidders voor anderen worden.

Met vers 21 eindigt het alfabet, het acrostichon, van deze psalm. Vers 22 is een soort naschrift, waarbij de psalmist nu oog krijgt voor de nood van anderen. Zo zullen ook wij, als wij drinken van het levende water, zelf een waterbron worden voor anderen (Jh 7:37-38).

Psalm 26

Inleiding

Psalm 25 en Psalm 26 vinden we iets dergelijks als wat we ook vinden in de Psalm 5 en Psalm 6. In Psalm 5 vinden we dat het gelovig overblijfsel hun zondige toestand erkent in het licht van God, terwijl het overblijfsel zich in Psalm 6 beroept op hun gerechtigheid, op hun rechtvaardige handelen. Dat is niet in strijd met elkaar. Het is allebei waar.

Psalm 25 eindigt met de wens van de psalmist om oprecht en vroom te zijn (Ps 25:11). In Psalm 26 begint en eindigt de psalmist ook met een getuigenis van zijn oprechtheid (vers 1 en vers 11).

In Psalm 25 ziet het overblijfsel zich in het licht van God en belijdt hun zonden, terwijl het in Psalm 26 hun onschuld betuigt. Ze doen dat op basis van de vergeving van hun zonden, waardoor ze tot God, in Zijn huis kunnen komen (verzen 6-8). Psalm 26 is de eerste psalm in een rij van vijf psalmen waarin het huis van God een belangrijke plaats heeft (Psalmen 26-30).

Ps 26:1-3 | Verklaring van oprechtheid

1 [Een psalm] van David.
Doe mij recht, HEERE,
want ík ga [mijn weg] in mijn oprechtheid.
Op de HEERE vertrouw ik,
ik zal niet wankelen.
2 Beproef mij, HEERE, ja, stel mij op de proef,
toets mijn nieren en mijn hart.
3 Want Uw goedertierenheid [houd] ik voor ogen,
ik wandel in Uw waarheid.

Voor “[een psalm] van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

De psalm is een gebed om verlossing (vers 11b), wat hier inhoudt ‘spreek mij vrij’. David vraagt aan de HEERE om hem recht te doen (vers 1b). Hij vraagt om een rechterlijke uitspraak. Hij wil een verklaring van onschuld inzake de valse beschuldigingen die door vijanden tegen hem worden geuit. Hij noemt als reden daarvoor dat hij zijn weg in zijn oprechtheid gaat (vers 11a). Dit is geen aanmatiging en ook geen bewering van zondeloosheid. Het is hier ter verdediging tegen valse beschuldigingen. Paulus heeft iets dergelijks gezegd (1Th 2:10).

David heeft zijn zonden beleden en vergeving ontvangen. Hij wandelt, om het nieuwtestamentisch te zeggen, in het licht (1Jh 1:7) en heeft gemeenschap met God. Hij vertrouwt op de HEERE. Hij is er zeker van dat hij niet zal wankelen omdat hij vertrouwt op de onwankelbare God.

Een gelovige wil niets verbergen voor iemand die hij liefheeft en dus ook niet voor God. David heeft niets te verbergen. Hij verweert zich niet tegen de valse beschuldigingen met krachtige bezweringen dat er niets van waar is, maar neemt zijn toevlucht tot God. We kunnen een voorbeeld nemen aan David. Het drijft hem uit naar God met het verlangen dat Hij hem beproeft, op de proef stelt en toetst (vers 2).

“Beproef” – Hebreeuws: bahan – betekent: onderzoek van kwaliteit, bijvoorbeeld van metalen; hierbij gaat het om oprechtheid. “Proef” – Hebreeuws: nasa – betekent onderzoek van echtheid. “Toets” – Hebreeuws: sarap – betekent smelten, louteren; hierbij gaat het om het verwijderen van verontreiniging.

Hij stelt zich beschikbaar voor een diep inwendig – waarop nieren en hart wijzen – onderzoek door de HEERE. Het gaat de psalmist er niet alleen om dat zijn daden worden beoordeeld, maar ook de gedachten, de motivatie en de gevoelens daarachter. Daarmee vraagt de psalmist of de HEERE hem totaal wil doorgronden (vgl. Ps 139:23).

Dat moeten wij ook doen. God mag oordelen, niet de vijanden, maar ons. De beeldspraak die wordt gebruikt, is die van edelmetaal dat in een smeltoven wordt gedaan om de zuiverheid ervan te testen.

Hij wil volledig openbaar zijn voor God. Hij zegt dat met vrijmoedigheid, want hij houdt Gods goedertierenheid, dat wil zeggen de verbondstrouw van de HEERE, voor ogen (vers 3). Dat kan hij doen omdat hij in Gods waarheid wandelt (vgl. 2Kn 20:3; 3Jh 1:4). Een van de eerste kenmerken van Godvrezendheid is het verlangen om te weten wat waarheid is en daarnaar ook te leven.

Waarheid is hier de trouw van God en Zijn geboden. Het is niet ‘de waarheid weten’, want de waarheid bestaat niet alleen, zoals wij soms denken, uit leerstellingen. Wie in de waarheid wandelt, weet dat Gods welgevallen op hem rust. De nadruk ligt op wandelen, dat wil zeggen de praktijk van het leven. Dit leven is gericht op de goedertierenheid ofwel de verbondstrouw van God. Het is het verlangen van David zo te leven, dat dit zo blijft. Daarom verlangt hij ook naar dit onderzoek door God.

Ps 26:4-8 | Bewijzen van oprechtheid

4 Ik zit niet bij valsaards,
met huichelaars ga ik niet om.
5 Ik haat het gezelschap van kwaaddoeners,
bij goddelozen zit ik niet.
6 Ik was mijn handen in onschuld;
ik ga rondom Uw altaar, HEERE,
7 om een loflied te doen horen
en al Uw wonderen te vertellen.
8 HEERE, ik heb lief het huis waar U woont
en de tabernakel, de [woon]plaats van Uw eer.

David bewijst zijn oprechtheid door te wijzen enerzijds op zijn afzondering van de zondaars (verzen 4-5) en anderzijds op zijn liefde voor God en Zijn huis (verzen 6-8). Het lijkt erop dat David werd beschuldigd van nauwe contacten met goddelozen en daardoor ontrouw zou zijn geworden aan zijn God. Hij maakt geen aanspraak op volmaaktheid, maar bepleit wel vrijspraak van die verdachtmakingen, terwijl hij wijst op zijn liefde voor God en Diens huis.

David wil niets te doen hebben met valsaards en huichelaars (vers 4). Hij wil niet bij hen zitten en niet met hen omgaan (Ps 1:1; Jr 15:17). Wie in oprechtheid wandelt, wil dat niet. Valsaards zijn mensen die niet oprecht en niet eerlijk zijn, het zijn onbetrouwbare zwetsers. Het is ondenkbaar dat hij bij hen zou kunnen zitten, alsof hij zich bij hen op zijn gemak zou voelen. Huichelaars zijn de schijnheiligen, hypocrieten, mensen met verborgen, verdorven plannen. Ze geven de schijn dat ze vrienden zijn, maar ze zijn erop uit je op de grofste manier te benadelen.

Er zal in plaats van liefde voor “kwaaddoeners” haat zijn tegen het deel uitmaken van hun “gezelschap” (vers 5). Kwaaddoeners vormen een apart gezelschap in Gods volk. Zij hebben niet het goede voor Gods volk op het oog, maar leggen het erop toe dat volk kwaad te doen. Ook zit hij niet “bij goddelozen”. Hij wil op geen enkele manier bij hen betrokken zijn of de indruk wekken zich in hun gezelschap thuis te voelen. Zij zijn een volkomen tegenstelling met hem.

Dit geldt ook voor ons, gelovigen van de gemeente. Wie met God leeft, wil geen gemeenschap met zulke mensen. Het gaat niet om mensen die over bepaalde dingen van Gods Woord anders denken dan wij, maar om afvalligen. Helaas zijn er onder Gods volk ook mensen die dat toch doen. Als een lid van Gods volk gemeenschap met zulke mensen heeft, kan God met zo iemand geen gemeenschap hebben (2Ko 6:14-18).

Wie David navolgt in deze houding tegenover de afvalligen, hoeft niet te rekenen op bijval in de christenheid en al helemaal niet in de wereld. Wie de gemeenschap met God liefheeft, zal de smaad die afzondering van de wereld en de christelijke wereld met zich meebrengt, met vreugde dragen.

David heeft duidelijk gemaakt dat hij geen gemeenschap heeft met afvallige zondaars. Nadat hij gezegd heeft wat hij niet heeft gedaan zegt hij wat hij wel heeft gedaan (vers 6). Hij zegt met Wie hij wel gemeenschap heeft en bij Wie hij zich wel thuis voelt. Eerst pleit hij weer op zijn onschuld. Hij heeft zijn handen op het offer gelegd om zijn zonden te belijden waarna het offer is geslacht. Daardoor zijn de zonden weggedaan.

Op deze wijze heeft hij zijn handen gewassen – een beeld van een gereinigd en daardoor zuiver geweten (Ps 73:13). Hij heeft reine handen (vgl. Dt 21:6; 1Tm 2:8). Oorspronkelijk was dit voorschrift alleen voor de priesters. Voordat zij hun dienst konden doen, moesten zij hun handen en voeten wassen (Ex 30:18-21). Later deden ook de leken soortgelijke rituele wassingen, zelfs Pilatus. Het is duidelijk dat het gaat om de geestelijke betekenis ervan. Wat Pilatus deed, was dan ook een grove leugen. Hij waste zijn handen (Mt 27:24), terwijl hij ze besmeurde door eigenhandig de Onschuldige over te leveren om gekruisigd te worden.

Voor zover David weet, heeft hij al zijn zonden beleden (Ps 25:18). Hij is, in tegenstelling tot de valsaards in vers 4, eerlijk en oprecht. Hij heeft reine handen. Daarom kan hij vrijmoedig naar Gods altaar gaan en daar de omgang maken, dat is eredienst doen. Op het altaar, waar het offer voor de verzoening is gebracht, kan hij nu offers van dank brengen.

Het altaar spreekt van de Heer Jezus, net zoals het offer, want de Heer Jezus heeft Zichzelf als offer aan God aangeboden. Het beeld is dat de gelovige die naar het altaar gaat, gemeenschap heeft met de Heer Jezus en met anderen die daar ook zijn (vgl. 1Ko 10:18; Lv 7:6,15). Dit is een enorm contrast met de gemeenschap met de zondaars waarover David eerder heeft gesproken, waar hij geen deel aan had. En dat niet alleen, hij had een grote afkeer van hun praktijk en levensinstelling (vers 5).

De eredienst van de gelovige is het zingen van “een loflied” voor God (vers 7). Evenals in vers 6 is het ook in dit vers nog persoonlijk. Later, in vers 12, verruimt het hart en doet David dat te midden van anderen in een samenkomst. Iets dergelijks hadden we in Psalm 25, die een persoonlijke worsteling van David was, maar die eindigt in een voorbede voor het volk (Ps 25:22).

In het loflied hier bezingt David al de wonderen die God voor hem heeft gedaan (Ps 66:16; 145:5-6). Dit is een mooi voorbeeld voor ons om eredienst te doen. Wij mogen “voortdurend een lofoffer brengen aan God, dat is [de] vrucht van [de] lippen die Zijn Naam belijden” (Hb 13:15). Er is altijd genoeg aanleiding om God te eren. Zien we de wonderen nog die God voor ons heeft gedaan en nog steeds doet? Zingen we daarover en vertellen we Hem daarvan?

In vers 8 spreekt David over zijn liefde voor de plaats waar Gods altaar staat. De uitvoerige wijze waarop hij over Gods huis spreekt, maakt duidelijk hoe belangrijk die plaats voor hem is. David spreekt over ‘huis’ en ‘woning’, een dubbele uitdrukking van de woonplaats van God. Dit is een voorbereiding voor Psalm 27 waar het huis van God een overheersende plaats inneemt. In die zin is Psalm 26 een brug tussen Psalm 25 en Psalm 27.

Voor David is het huis waar God woont de tent waar hij de ark heeft gebracht (vgl. 2Sm 15:25). Later is deze plaats de tempel. Het is de woonplaats van Gods eer of heerlijkheid, de sjechinah, het symbool van Zijn tegenwoordigheid. Een huis of een woning is meer dan alleen een plaats waar je kunt zijn, het is ook je er ‘thuis voelen’.

Voor ons nu is de gemeente de woonplaats van God. Daar woont Zijn heerlijkheid, dat is Christus. Dat mogen we beleven wanneer we als gemeente samenkomen. De Heer Jezus heeft van die plaats gezegd: “Want waar twee of drie vergaderd zijn in Mijn Naam, daar ben Ik in het midden van hen” (Mt 18:20). Hebben wij die plaats ook lief?

Ps 26:9-12 | Beloning voor oprechtheid

9 Neem mijn ziel niet weg met de zondaars,
noch mijn leven met de mannen van bloed.
10 In hun handen is schandelijk gedrag,
hun rechterhand is vol geschenken.
11 Ik echter, ik ga [mijn weg] in mijn oprechtheid,
verlos mij [dan] en wees mij genadig.
12 Mijn voet staat op een geëffende weg;
in de samenkomsten zal ik de HEERE loven.

Na zijn liefde-uitingen voor de woonplaats van God keert David in vers 9 weer terug naar de zondaars en de mannen van bloed (vgl. verzen 4-5). Hij bevindt zich, zoals hij heeft gezegd, niet in hun gezelschap. Hij wilde niet te maken hebben met de levenswijze van de goddelozen. Nu vraag hij aan de HEERE hem dan ook niet in het lot van de goddelozen te laten delen. “De zondaars” zijn de mensen die zich hebben overgegeven aan een leven van zonde en opstand tegen God. Het zijn “de mannen van bloed”, ofwel gewelddadige, bloeddorstige mensen.

God zal hun leven wegnemen. Dat is terecht, want zij hebben hun handen niet in onschuld gewassen. Integendeel, hun handen, hun daden, worden gekenmerkt door “schandelijk gedrag” en omkoperij (vers 10). Met hen wil hij niet verbonden zijn in het leven en niet in de dood. Hij neemt de grootst mogelijke afstand van mensen die openlijk misdaden bedrijven en van mensen die in het geniep hun verderfelijke handelingen verrichten.

Heel anders, volledig tegengesteld, is het met hem gesteld, wat hij aangeeft door te zeggen: “Ik echter.” Hij herhaalt wat hij in vers 1 heeft gezegd, dat hij zijn weg in zijn “oprechtheid” gaat (vers 11). Door met dit punt te beginnen en ermee te eindigen onderstreept hij het en vraagt nu vrijmoedig om verlossing.

Tegelijk vraagt hij of God hem genadig wil zijn. Hier zien we dat David geen recht op verlossing claimt omdat hij oprecht is. Hij is oprecht, zo beseft hij, omdat God hem dat heeft gemaakt, en hij leeft oprecht, zo beseft hij eveneens, omdat God hem daartoe in staat stelt. Verlossing kan nooit op grond van enige verdienste van de mens plaatsvinden.

David getuigt in het laatste vers van de verhoring van zijn gebed (vers 12). Hij zegt dat zijn voet op “een geëffende weg” staat. Het is een weg die God voor hem heeft geëffend, dat wil zeggen een weg waarop God alle hindernissen om te struikelen heeft weggenomen, zodat de gelovige geen gevaar loopt te wankelen en te struikelen (vgl. Js 40:4; 42:16).

Daarna spreekt David erover dat hij in “de samenkomsten” van Gods volk “de HEERE loven” zal. De geëffende weg leidt, om zo te zeggen, naar de samenkomsten om daar zijn loflied op de daden van God en de wonderen die God gedaan heeft met anderen te delen. Dit is ook het mooie van de samenkomsten van de christelijke gemeente. We komen samen en mogen samen God groot maken voor het werk dat Zijn Zoon voor ieder lid van de gemeente persoonlijk en voor de gemeente als geheel heeft volbracht.

De psalm roept op tot een zorgvuldig zelfonderzoek naar onze toewijding aan God. Het komt overeen met wat de apostel Paulus in verbinding met het deelnemen aan het avondmaal tegen de Korinthiërs zegt: “Maar laat men zichzelf beproeven en zo eten van het brood en drinken van de drinkbeker” (1Ko 11:28). Wie het avondmaal serieus neemt, zal zichzelf onderzoeken.

Dit zelfonderzoek, dit “zichzelf beproeven”, is noodzakelijk. Zelfonderzoek heeft altijd een resultaat. Het kan zijn dat we ons dingen herinneren die niet goed zijn; we kunnen die dan wegdoen door ze te belijden (vgl. Mt 5:23-24). Het kan ook zijn dat we ons oprecht van niets bewust zijn; dan kunnen we onbeschroomd deelnemen aan het avondmaal.

Wegblijven van het avondmaal of het avondmaal aan ons laten voorbijgaan, is in geen geval de ideale oplossing. We laten dan de verhindering of de zonde het winnen van onze liefde voor de Heer Jezus. Nee, laten we onszelf beproeven, de eventuele verhindering of het verkeerde wegdoen en zó van het brood eten en zó van de drinkbeker drinken, terwijl we Hem groot maken voor wat Hij heeft gedaan.

Psalm 27

Inleiding

Psalm 27 is met de vorige psalm verbonden door het verlangen naar de woonplaats van God (Ps 26:8; 27:6). We horen hier het verlangen van de gelovige die zijn zonden heeft beleden (Psalm 25) en in oprechtheid wandelt rondom het altaar (Psalm 26) om te wonen in het huis van de HEERE.

In Psalm 24 klinkt de vraag: Wie mag de berg van de HEERE beklimmen? Psalm 25 spreekt van het verlangen naar de HEERE en Psalm 26 van de liefde tot het huis van de HEERE. Psalm 27 spreekt over het verblijven in het huis van de HEERE waar je alles aan Hem mag vertellen. Je mag er net als Hizkia als het ware de dreigbrieven uitspreiden voor het aangezicht van de HEERE (Js 37:14).

De psalmist, die een type van het gelovig overblijfsel van Israël is, heeft in het verleden zijn vertrouwen op de HEERE gesteld en Hij heeft dat vertrouwen niet beschaamd (vers 2). Nu er opnieuw gevaar dreigt (vers 3) – profetisch de koning van het noorden, over wie Daniël en Jesaja uitvoerig spreken –, besluit de psalmist, net als Hizkia in Jesaja 38, te volharden en zijn vertrouwen op de HEERE te stellen (vgl. Mk 9:24).

De psalmist, ofwel het gelovig overblijfsel, verlangt er niet alleen naar in Gods tegenwoordigheid te staan om Hem te dienen, maar om bij Hem te wonen en onderzoek naar Hem te doen. Onderzoek doen geeft aan dat er verlangen is om Hem beter te leren kennen, Wie Hij is, Die de grote verlossing heeft bewerkt, hoe lieflijk Hij is.

Deze psalm wordt door de Joden elke dag voorgelezen tussen het Feest van het bazuingeschal en de grote Verzoendag, tien dagen, waarbij de Joden zich verootmoedigen voor Gods aangezicht. Verootmoediging is een voorwaarde om tot God te komen (Js 66:2).

De psalm kan als volgt worden ingedeeld:
1. Vertrouwen (verzen 1-3).
2. Verzoek (verzen 4-12).
3. Vernieuwd vertrouwen (verzen 13-14).

Ps 27:1-3 | Sterk in de HEERE

1 [Een psalm] van David.
De HEERE is mijn licht en mijn heil,
voor wie zou ik vrezen?
De HEERE is mijn levenskracht,
voor wie zou ik angst hebben?
2 Toen kwaaddoeners op mij afkwamen,
om mij levend te verslinden
– mijn tegenstanders en mijn vijanden –
struikelden zij zelf en vielen.
3 Al belegerde mij een leger,
mijn hart zou niet vrezen;
al brak er een oorlog tegen mij uit,
toch vertrouw ik hierop.

Voor “[een psalm] van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

David begint deze psalm met het uitspreken van zijn vertrouwen in de HEERE Zelf (vers 1b). Hij doet dat met het oog op zijn vijanden, want hij spreekt over “vrezen” en “angst hebben”. Hij vreest voor niemand, niet omdat de HEERE hem licht en behoudenis geeft, maar omdat de HEERE zijn “licht” en zijn “heil” of “behoudenis” is (vgl. Mi 7:8b).

Hij heeft licht nodig omdat het duister om hem heen is. Duister betekent hier zonder leiding en bewaring van de HEERE, zonder vuurkolom. Bij ‘licht’ mogen we denken aan de vuurkolom in de woestijn (Ex 13:21-22; Ne 9:12,19). Daarop sluit aan wat de Heer Jezus gezegd heeft: “Ik ben het licht van de wereld” (Jh 8:12). In Psalmen is licht verbonden met waarheid (Ps 43:3) en blijdschap (Ps 97:11) en is het nodig voor de verlossing (Ps 18:28-29).

Hij heeft behoudenis nodig omdat hij in nood is. Hij voelt zijn eigen zwakheid en ziet tevens de kracht van de vijand. Heil of behoudenis houdt in dat de HEERE hem er doorheen helpt, Hij zorgt dag aan dag voor hem (Ps 68:20), zodat hij, ook al is hij zwak of al is de vijand sterk, toch veilig zal aankomen. Daarom beheersen niet de duisternis en de nood zijn denken, maar de HEERE. Hetzelfde geldt voor zijn “levenskracht”. In het Hebreeuws staat voor ‘levenskracht’ letterlijk ‘de vesting van mijn leven’ (vgl. Ps 18:2; 28:8).

Hij heeft in zichzelf geen kracht om de tegenstanders te weerstaan en in leven te blijven. De macht van het kwaad is een realiteit, daar sluit hij zijn ogen niet voor. Toch verlamt hem dat niet omdat hij het kwaad niet vergelijkt met zijn eigen kracht, maar met de kracht van God Die zijn leven beschermt. Hij beziet het kwaad vanuit de tegenwoordigheid van God en dan heeft hij rust en is hij zonder angst te midden van het kwaad (vgl. Rm 8:35-39).

Hij herinnert zich een situatie dat kwaaddoeners op hem afkwamen (vers 2). Deze mensen wilden hem levend verslinden, wat aangeeft dat zij als wilde, verscheurende dieren op hem afkwamen. Ze waren zijn ”tegenstanders” en zijn “vijanden”. Tegenstanders zijn mensen van zijn eigen volk (vgl. vers 12), vijanden komen van buiten het volk.

Toen heeft hij gezien hoe ze zelf “struikelden … en vielen”. Zo heeft God toen geholpen. Daarom is er ook nu geen vrees in zijn hart, al zou hij door een leger worden belegerd en al brak er een oorlog tegen hem uit (vers 3). Een voorbeeld daarvan hebben we in Jesaja 36-37. Hij vertrouwt eenvoudig op de HEERE. Op wie anders?

Zijn vertrouwen betreft het heden (vers 1), het verleden (vers 2) en de toekomst (vers 3) (vgl. Hb 13:8). Dit vertrouwen wordt op de proef gesteld (verzen 4-12) en niet beschaamd, maar versterkt en vernieuwd (verzen 13-14).

In profetisch opzicht gaat het om de tijd van de grote verdrukking, wanneer tegenstanders binnen het eigen volk – de antichrist en zijn volgelingen, dat is de ongelovige massa van het volk – het gelovig overblijfsel verdrukken. De vijanden van buiten het volk (de Assyriërs) zullen aan het einde van de grote verdrukking het gelovig overblijfsel belegeren en oorlog tegen hen voeren. Ze zullen van alle licht beroofd zijn. Maar dan kijken ze naar boven en zien daar de HEERE. Hij geeft licht, ja, Hij is licht (zie vers 1), in die donkere periode. Het directe gevolg is dat Hij ook hun heil of behoudenis is. Hij zal hen behouden in het vrederijk doen aankomen.

Deze verzen zijn in het bijzonder van toepassing op het onwankelbare vertrouwen van de Heer Jezus als Hij wordt gevangengenomen om veroordeeld en gekruisigd te worden. Als ze Hem gevangen komen nemen, zegt Hij: “Dit is uw uur en de macht van de duisternis” (Lk 22:53). Maar God is Zijn licht. God is ook Zijn behoudenis, want Hij weet dat God Hem zal verlossen uit de dood (Hb 5:7). Hij treedt de menigte die Hem gevangen komt nemen zonder vrees en zonder angst tegemoet. Als Hij Zijn Naam noemt, “Ik ben” ofwel Ik ben de HEERE, de IK BEN, DIE IK BEN, vallen ze neer (Jh 18:6).

Ps 27:4-6 | Gods woonplaats

4 Eén ding heb ik van de HEERE verlangd,
dát zal ik zoeken:
dat ik wonen mag in het huis van de HEERE,
al de dagen van mijn leven,
om de lieflijkheid van de HEERE te aanschouwen
en te onderzoeken in Zijn tempel.
5 Want Hij doet mij schuilen in Zijn hut
op de dag van het onheil.
Hij verbergt mij in het verborgene van Zijn tent,
Hij plaatst mij hoog op een rots.
6 Nu heft mijn hoofd zich omhoog
boven mijn vijanden, die mij omringen.
Ik zal in Zijn tent offers brengen onder geschal van trompetten;
ik zal zingen, ja, ik zal psalmen zingen voor de HEERE.

Vrees (vers 3) kan verlammend werken. We zien dat bij Petrus in de storm (Mt 14:30). Het antwoord daarop is “één ding” (vers 4) en dat is: met een voornemen van het hart bij de Heer te blijven (Hd 11:23). Hoewel het gevaar groot is, zoals blijkt uit de tweede helft van de psalm, begint de psalmist niet zoals in sommige andere psalmen, met een roep om hulp, maar met een lofzang van vertrouwen (vgl. 2Kr 20:21-22; Hd 16:22-25).

David heeft de HEERE als zijn licht en behoudenis leren kennen door zijn bevrijding van zijn kwaaddoeners (verzen 1-3). Dat brengt hem er niet toe nu lekker van zijn rust te genieten, maar het bewerkt in hem een verlangen en een activiteit. Hij verlangt er sterk naar bij de HEERE te wonen en Zijn lieflijkheid te aanschouwen en te onderzoeken in Zijn tempel. “Aanschouwen” wil zeggen dat hij naar God Zelf verlangt; “onderzoeken” wil zeggen dat hij naar de kennis van Gods wil verlangt. Zijn verblijf in de tempel is ook zijn grootste veiligheid voor de vijanden die zijn ondergang zoeken.

Dit is het enige, “één ding”, dat hij begeert, en dat voor “al de dagen van mijn leven” (vgl. Ps 23:6). Dit is de ‘exclusiviteit’ van het geloof. Het sluit al het andere uit. Al het andere wordt als schade en vuilnis gezien (vgl. Fp 3:8) Alleen dit ‘ene ding’ is belangrijk.

Veel gelovigen zijn niet tevreden met ‘één ding’. Ze vinden dat te bekrompen. Je moet ruimer kijken, er is immers meer te genieten. Maar wat valt er te genieten buiten de lieflijkheid van God, buiten Zijn grootheid en al Zijn genadige eigenschappen die we steeds meer ervaren naarmate we met Hem leven? Welke gelovige wil daar niet steeds meer van weten?

Zodra we echter iets naast Christus erbij nemen om onze aandacht aan te geven, zijn we niet meer met ‘één ding’ tevreden. ‘Eén ding’ sluit al het andere uit. De keus daarvoor is niet moeilijk als we bedenken dat dit ‘ene ding’ ook volmaakte voldoening aan het leven geeft. Alles wat we erbíj nemen, maakt die voldoening kleiner.

Er zijn meer geschiedenissen die ons het belang van “één ding” laten zien. De Heer Jezus zegt over Maria dat zij door aan Zijn voeten te zitten “één ding” heeft gedaan dat nodig is en dat zij daarmee het goede deel heeft gekozen (Lk 10:39,42). De blindgeborene weet, wanneer hij ziende is geworden, “één ding” (Jh 9:25); de rijke jongeling mist “één ding” (Lk 18:22; Mk 10:21); er is slechts “één ding” dat Paulus doet (Fp 3:14).

Het heiligdom is een schuilplaats waarin God de gelovige doet schuilen en hem beschermt “op de dag van het onheil” (vers 5). Het woord “want” verklaart waarom hij niet om het oordeel over zijn vijanden vraagt. Hij zou dat kunnen doen, maar nieuwe vijanden zullen zich aandienen. Veel liever is hij in de schuilplaats van God die veiligheid biedt tegen alle huidige en toekomstige vijanden.

David noemt het heiligdom “Zijn hut”. Het is een eenvoudige hut van vier palen met een dak van bladeren, waarin iemand die op het land werkt, bescherming kan zoeken tegen de hitte van de zon (Js 4:6). Het is ook een plaats waar God hem verbergt “in het verborgene van Zijn tent”. Dat is het privégedeelte van de tent. Het wijst erop dat de plaats van veiligheid ook een plaats van persoonlijke intimiteit met God is, waar geen ander bij aanwezig is. Ten slotte zegt David dat God hem “hoog op een rots” plaatst. Geen enkele vijand kan die plaats bereiken of doen wankelen.

Dit aspect vinden we ook terug bij het gelovig overblijfsel van Israël in de eindtijd. Zij zullen bij Christus verberging tegen het kwaad vinden. Hij zal hen daarvoor naar een veilige plaats brengen en daar voor hen zorgen en voorzien van wat ze nodig hebben (vgl. Op 12:13-14).

Door de veiligheid en geborgenheid kan David zijn hoofd opheffen boven zijn vijanden die hem omringen (vers 6). ‘Zijn hoofd opheffen’ is beeldspraak voor ‘overwinning behalen’ (vgl. Ps 3:4; Ps 110:7). De vijanden mogen hem wel omringen, maar hij is bij zijn God en daardoor boven hen. Ze kunnen hem niets doen, ze kunnen niet bij hem komen, hoe ze ook briesen en tekeergaan.

Vervolgens kijkt David niet meer naar hen, maar naar God. Het vertrouwen in de volle bevrijding brengt hij tot uiting door te zeggen dat hij offers van lof en dank in Gods tent, de tabernakel, zal brengen. Hij zal dat doen “onder geschal van trompetten”. De plaats van verberging wordt een plaats van luide, openlijke lofzang. Vanuit de volheid van zijn hart zingt hij, ja, zingt hij psalmen voor de HEERE.

Ps 27:7-10 | Gods aangezicht zoeken

7 Hoor, HEERE, mijn stem [als] ik roep;
wees mij genadig en antwoord mij.
8 Mijn hart zegt tegen U [wat U Zelf zegt]:
Zoek Mijn aangezicht.
Ik zóek Uw aangezicht, HEERE,
9 verberg Uw aangezicht niet voor mij.
Wijs Uw dienaar niet af in toorn,
U bent mijn hulp geweest;
laat mij niet in de steek en verlaat mij niet,
o God van mijn heil.
10 Want mijn vader en mijn moeder hebben mij verlaten,
maar de HEERE zal mij aannemen.

De verzen 7-12 zijn een uitwerking van vers 4. Het is afwisselend een gebed (verzen 7,9,11) en de redenen van het gebed (verzen 8,10,12). In de verzen 7-10 horen we de gelovige tot God om hulp roepen en wachten tot die hulp komt. De belijdenis van het geloofsvertrouwen van de verzen 1-6 wordt nu zwaar op de proef gesteld. Het geloof blinkt, maar de beproeving moet bewijzen of het echt goud of nep goud is.

De overtuiging dat de HEERE helpt, maakt het gebed om hulp niet overbodig. Integendeel, de noodzaak daartoe zal des te meer gevoeld worden. Hij kent God ook als een God Die over de zonde toornt en doet daarom een beroep op Zijn genade (vers 7). Hij weet dat verhoring niet op grond van enige verdienste van hemzelf kan gebeuren, maar uitsluitend op grond van Gods genade. Hij smeekt om antwoord.

Het gebod van God om Zijn aangezicht te zoeken vindt weerklank in het hart van de gelovige (vers 8; Ps 24:6; vgl. Dt 4:29). Het is, om zo te zeggen, een ‘genade-bevel’ om dat te doen. Tegelijk is het ook een voorrecht om het te mogen doen. David zoekt Gods aangezicht en vraagt of God Zijn aangezicht toch niet voor hem zal verbergen (vers 9). Hij houdt er rekening mee dat God hem in toorn zou kunnen afwijzen, want hij realiseert zich dat hij onwaardig is omdat er in zijn leven dingen zijn geweest waarover God toornig is. Hij noemt zich “Uw dienaar”, wat zijn nederige houding tegenover God nadruk geeft.

Ook herinnert hij God eraan dat Hij in het verleden zijn hulp is geweest. Dan zal het toch niet zo zijn dat God hem in de steek laat en hem verlaat? We horen in zijn aanspreken van God met de woorden “o God van mijn heil” hoe intens hij God aanroept en een beroep doet op Zijn behoudenis.

De dierbaarste aardse betrekkingen van zorg zijn eindig (vers 10; vgl. Js 49:15). Ze kunnen niet de garantie van onwankelbare en blijvende betrouwbaarheid geven. Davids ouders hebben hem niet letterlijk verlaten, want hij is zelf bij hen weggegaan en heeft ze later naar de koning van Moab gebracht (1Sm 22:3-4). Verlaten heeft hier de betekenis van ‘niet kunnen helpen’ Als er geen beroep kan worden gedaan op vader en moeder, blijft Gods trouw. Hij staat garant voor het aannemen van ieder die zijn behoudenis van Hem verwacht. Aannemen betekent hier een kind optillen om het te helpen of te troosten (vgl. Ex 19:4).

Ps 27:11-12 | De vijanden

11 HEERE, leer mij Uw weg,
leid mij op een geëffend pad
omwille van mijn belagers.
12 Geef mij niet over aan de begeerte van mijn tegenstanders,
want valse getuigen zijn tegen mij opgestaan
en [mensen] die briesen van geweld.

David vraagt of God hem Zijn weg wil leren, dat wil zeggen dat Hij hem onderwijst in Zijn geboden (vers 11). In aansluiting daarop vraagt hij of God hem “op een geëffend pad” wil leiden, dat is een pad waarop geen gevaar voor struikelen is omdat de hindernissen weggenomen zijn (vgl. Ps 26:12). Hij weet dat hij alleen de goede weg bewandelt als God hem leidt. De weg van geloof is een geëffend pad voor wie naar Gods Woord leven. David vraagt dit omdat de vijanden, zijn belagers, op hem loeren of hij van de weg, Gods weg, Gods geboden, afwijkt om hem dan te overvallen.

De druk van de vijanden is groot (vers 12). David kent de begeerte van zijn tegenstanders. Het zijn de “valse getuigen” die tegen hem zijn opgestaan en hem beschuldigen van allerlei kwaad. Ze “briesen van geweld”, wat betekent dat ze hem gewelddadig willen ombrengen. Dit herkennen we in het proces tegen de Heer Jezus. Valse getuigen zijn tegen Hem opgestaan. Ze werden door de aanklagers bewust gezocht (Mt 26:59).

Ps 27:13-14 | Wacht op de HEERE

13 Als ik [toch] niet had geloofd dat ik de goedheid van de HEERE
zou zien in het land van de levenden,
[ik was vergaan].
14 Wacht op de HEERE,
wees sterk
en Hij zal uw hart sterk maken;
ja, wacht op de HEERE.

Davids geloofsvertrouwen is op de proef gesteld (verzen 7-12), het is gelouterd en het blijkt dat het goud is. Vers 13 sluit daarop aan met een hernieuwde geloofsbelijdenis. Hij kan zich niet voorstellen wat er van hem geworden zou zijn als hij zijn vertrouwen niet op de goedheid van de HEERE zou hebben gesteld.

Hij weet dat alleen “de goedheid van de HEERE” hem “in het land van de levenden” heeft bewaard (vers 13; vgl. Ps 52:7; Js 38:11). Als hij dat niet had geloofd, dan, ja, wat dan? Hij voltooit zijn zin niet. De woorden tussen haken geven aan dat deze woorden niet in de grondtekst voorkomen. Het kan wel de bedoeling zijn te zeggen dat hij anders ‘was vergaan’, maar deze invulling neemt iets weg van de kracht van het geloof in de goedheid van de HEERE waarop alle nadruk ligt. Het is alleen aan zijn geloof te danken dat hij nog leeft. Het bewijst dat geloofsvertrouwen nooit beschaamd wordt.

In profetisch opzicht beluisteren we hier het vertrouwen van het overblijfsel in de eindtijd. Tijdens de oordelen die over het land komen, blijft hun vertrouwen ongeschokt. Het lijkt dat zij zich in het land van de dood bevinden, maar het is het land van de levenden. Er is vertrouwen en daardoor geduld.

Daarom kan de gelovige in alle tijden wachten op God in de zekerheid dat Hij zijn hart zal versterken (vers 14). Nu de psalmist heeft ondervonden dat zijn geloofsvertrouwen niet is beschaamd, kan hij anderen aansporen om hetzelfde te doen als hij.

Het lijkt erop dat David dit tegen zichzelf zegt, zichzelf hiermee aanspoort. De aansporing om op God te wachten wordt in dit ene vers twee keer gedaan waardoor de aansporing bijzonder dringend is. Het is een opwekking om een krachtig vertrouwen op God te hebben, om sterk in Hem te zijn. Dan zal Hij als antwoord daarop zijn hart versterken, het de rust en zekerheid geven dat Hij zal helpen.

Psalm 28

Inleiding

Psalm 27 en Psalm 28 zijn met elkaar verbonden door het thema’s heil of behoudenis en kracht (Ps 27:1; Ps 28:8) en door het thema heiligdom (Ps 27:4; 28:2). Psalm 28 is een gebed (verzen 1-5) met dankzegging (verzen 6-9).

Opnieuw richt David – en in hem het gelovige overblijfsel – zich tot God in het gebed. Hij smeekt Hem om te antwoorden en heft zijn handen op naar de tempel, meer speciaal naar het “binnenste heiligdom” (vers 2). Dat is het heilige der heilige, waar de ark van het verbond staat, die bijzonder verbonden is met de aanwezigheid van de HEERE. David vraagt aan God dat Hij hem niet samen met de goddelozen en afvalligen wegrukt, maar dat Hij de vijanden naar hun daden vergeldt.

Vanaf vers 6 spreekt hij zijn vertrouwen in God uit, Die hem heeft gehoord. Hij prijst Hem, want Hij heeft hem geholpen (vers 5). Aan het eind erkent het volk dat dezelfde kracht die beschikbaar is voor de Gezalfde er ook voor hen is. In het laatste vers bidt David om verlossing en zegen voor Gods volk en eigendom en dat Hij hen verzorgt en veilig aan het einddoel brengt.

Ps 28:1-5 | Gebed om verlossing

1 [Een psalm] van David.
Tot U roep ik, HEERE, mijn rots.
Houd U niet doof voor mij!
Want houdt U Zich stil voor mij,
dan ben ik aan hen gelijk die in de kuil neerdalen.
2 Hoor mijn luide smeekbeden,
wanneer ik tot U roep,
wanneer ik mijn handen ophef
naar Uw binnenste heiligdom.
3 Ruk mij niet weg met de goddelozen
en met allen die onrecht bedrijven,
die van vrede spreken met hun naaste,
terwijl er kwaad is in hun hart.
4 Geef hun [loon] naar wat zij doen
en naar hun slechte daden,
geef hun naar het werk van hun handen,
vergeld hun [naar] wat zij verdienen.
5 Want zij letten niet
op de daden van de HEERE,
en op het werk van Zijn handen;
daarom zal Hij hen afbreken en niet opbouwen.

Voor “[een psalm] van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

David roept “tot U”, wat in het Hebreeuws sterk wordt benadrukt doordat het aan het begin van de zin staat (vers 1b). Door de symmetrie van vers 1 en vers 2 komt “tot U roep ik” van vers 1 overeen met “mijn handen ophef naar Uw binnenste heiligdom” van vers 2. Hij noemt God “mijn rots”. God is de levende rots, een rots tot Wie wij kunnen spreken (vgl. Nm 20:8) en Die antwoordt. Hij neemt tot Hem de toevlucht omdat Hij de Onwankelbare is. Rots is hier de vertaling van het Hebreeuwse tsur, dat is een massieve, lage, zwarte rots, de geslagen rots (Ex 17:6). Een ander Hebreeuws woord voor rots is sela, dat is een hoge, gelaagde sediment rots, de rots waartegen moet worden gesproken (Nm 20:8).

David vraagt of God zijn gebed NU wil verhoren en Zich niet als doof wil houden. Als God geen antwoord geeft, maar Zich voor hem stilhoudt, is dat voor David alsof hij in het graf neerdaalt, waar God geen aandacht aan hem schenkt.

David vraagt om gehoor bij God voor zijn “luide smeekbeden” (vers 2). Hij weet waar hij moet zijn met zijn smeekbeden. Hij moet zijn in Gods “binnenste heiligdom”, dat is de aanspraakplaats, waar de ark staat, in het heilige der heiligen (vgl. 1Kn 6:19). Daar woont God en daar moet hij gehoor vinden. Hij heeft geen andere mogelijkheid en wil die ook niet. Hij heft zijn handen daarheen op om daarmee als het ware zijn hart, zichzelf, op te heffen naar en aan te bieden aan God.

De vrees om met de goddelozen weggerukt te worden zit er diep in bij David (vers 3). Hij vraagt concreet dat dit toch niet zal gebeuren. We zouden misschien eerder verwachten dat hij zou vragen om verlossing voor zichzelf en om oordeel over zijn vijanden. In dit gebed vraagt hij in één zin om beide. Daarbij spreekt hij de vaste overtuiging uit dat de goddelozen zullen vergaan.

Wat David hier zegt, is ook van toepassing op het gelovig overblijfsel in de eindtijd. Hun vrees is ook dat zij mee zullen omkomen als God in de grote verdrukking Zijn oordelen over het goddeloze Israël brengt. David weet dat het oordeel voor die goddelozen bedoeld is en dat zij vast en zeker door het oordeel zullen worden weggerukt. Het zijn namelijk mensen “die onrecht bedrijven”, dat zijn hun daden. Ook hun spreken is verdorven. Ze spreken wel over vrede met hun naasten, maar in hun hart is kwaad. Het zijn huichelaars.

De Heer Jezus is, anders dan David, wel aan Zijn vijanden uitgeleverd, dat wil zeggen dat Hij Zich in hun handen gaf toen Gods tijd daarvoor was gekomen (Lk 22:53-54a). Hij is samen met twee boosdoeners gekruisigd (Lk 23:33), waardoor Hij in hun lot deelde. Hij is “onder de overtreders … geteld” (Js 53:12).

In vers 4 vraagt David aan God om de goddelozen te vergelden naar hun doen. De nadruk op vergelding valt op. We zien dat aan het woord “naar” dat hij meerdere keren in dit vers gebruikt. Hij vraagt of God hun wil geven “naar wat zij doen en naar hun slechte daden” en “geef hun naar het werk van hun handen, vergeld hun [naar] wat zij verdienen”. Ze moeten hun verdiende loon krijgen.

Het motief voor de vraag om de goddelozen te vergelden is zoals altijd hun verhouding tot God. Ze letten niet op Hem, ze rekenen niet met Hem, er is in hun denken geen plaats voor Hem (vers 5). Het verwijt is niet dat zij zich niet aan Zijn wetten en geboden houden. Wat hun kwalijk wordt genomen, is dat zij niet letten “op de daden van de HEERE en op het werk van Zijn handen”. Dit staat in contrast met “het werk van hun handen” in het vorige vers.

Ze zijn bezig met slechte daden, daarvan zijn ze vervuld. Daarom is er geen aandacht voor de daden van God (vgl. Mt 11:20-21). God heeft telkens weer de goddelozen gestraft en de rechtvaardigen gezegend. Maar het handelen van God gaat aan hen voorbij, ze luisteren niet naar de boodschap die Hij daarin voor hen heeft.

De reactie van God daarop is duidelijk: “Daarom zal Hij hen afbreken en niet opbouwen” (vgl. Jr 1:10). Het is in feite de verhoring van het gebed dat David in de vorige verzen heeft uitgesproken. Al de werken van de goddelozen zullen vergaan. Ze zullen door Hem worden geoordeeld, want ze hebben al hun daden gedaan zonder Hem erbij te betrekken, zonder Hem te vragen wat Hij wil dat ze doen. Hij zal hun werken onherstelbaar afbreken. “Niet opbouwen” houdt in dat het oordeel definitief is; met hun ondergang zullen ook hun nakomelingen worden uitgeroeid.

Wat ze hebben gebouwd, is op zand gebouwd en niet op de rots. Daarom houdt het geen stand in de dag van het oordeel (2Pt 3:10; Mt 7:24-27).

Ps 28:6-8 | God heeft gehoord en geholpen

6 Geloofd zij de HEERE,
want Hij heeft mijn luide smeekbeden gehoord.
7 De HEERE is mijn kracht en mijn schild;
op Hem heeft mijn hart vertrouwd
en ik ben geholpen.
Daarom springt mijn hart op van vreugde
en zal ik Hem met mijn lied loven.
8 De HEERE is hun kracht,
Hij is de kracht achter de overwinningen van Zijn gezalfde.

In vers 6 looft David de HEERE dat Hij zijn “luide smeekbeden” heeft gehoord (vgl. vers 2). De smeekbede van de verzen 1-4 maakt nu plaats voor lofprijzing, want de HEERE heeft het gebed verhoord. Hij houdt Zich niet doof voor hem. Hij heeft zich aan God als “mijn kracht en mijn schild” vastgehouden (vers 7). Het woord ‘mijn’ maakt duidelijk dat David een ‘ervaringsdeskundige’ is, hij heeft ervaren dat de HEERE zijn gebed heeft verhoord en dat brengt hem tot lofprijzing.

In Gods kracht heeft hij zijn vijanden kunnen terugdringen. Omdat God zijn schild is, hebben de aanvallen van de vijand geen succes gehad. Een schild biedt bescherming aan één kant, maar God beschermt aan alle kanten. Zijn hart is op Hem blijven vertrouwen. Daarom heeft hij juist zijn luide smeekbeden tot Hem geuit. En zie, hij is geholpen.

Zijn hart, dat eerst zo vol nood was, is nu vol vreugde over Gods hulp. Zijn vertrouwen is niet beschaamd. God beschaamt nooit het vertrouwen van de Zijnen die op Hem blijven hopen, ook al lijkt Hij nog zo ver weg te zijn. David zal Hem met zijn lied loven. Hij brengt zijn dankbaarheid in een lied tot Zijn eer tot uitdrukking.

In vers 8 betrekt David anderen in zijn ervaringen. De ervaringen van David zijn niet uniek. Het zijn de ervaringen van allen die hun vertrouwen op God stellen. Daarom kan het volk van God zich identificeren met David. De HEERE is niet alleen zijn kracht, maar ook “hun kracht”. Hiermee worden zij bedoeld die bij hem zijn. In profetisch opzicht gaat het om het gelovig overblijfsel in de eindtijd. Zij moeten leren om de keuze te maken tussen vertrouwen op mensen en vertrouwen op God (Ps 121:1-8). Achaz koos ervoor niet op God te vertrouwen (Js 7:12), terwijl Hizkia ervoor koos dat wel te doen (Js 36:14-15).

Aan zijn vertrouwen op de kracht van de HEERE verbindt David direct “Zijn Gezalfde”, dat is de Messias. Gezalfde is de vertaling van het Hebreeuwse Messias. Hier gaat het om de gezalfde Koning. De kracht waarmee de HEERE het overblijfsel bijstaat, is dezelfde kracht waarmee Hij Zijn Messias bijstaat.

Ps 28:9 | Gebed voor Gods volk

9 Verlos Uw volk en zegen Uw eigendom,
weid hen en draag hen tot in eeuwigheid.

In het vorige vers heeft David de Gezalfde in zijn gebed betrokken. Dat zorgt ervoor dat zijn persoonlijke nood naar de achtergrond verdwijnt en hij in dit vers een voorbidder voor Gods volk wordt. Hij vraagt aan God vier dingen voor hen. Het eerste is: “Verlos Uw volk.” Het volk is Góds volk. Daarom doet Hij een beroep op God als de Verlosser van Zijn volk.

Daaraan verbonden vraagt hij: “Zegen Uw eigendom.” Zijn volk is Zijn persoonlijk eigendom (Ex 19:4-5; 34:9; Ps 74:2; 1Pt 2:9). Daarmee doet Hij een beroep op God als de Bezitter of Eigenaar van Zijn volk. Deze twee vragen herinneren aan de positie die het volk tegenover God inneemt, aan de nauwe verbinding tussen God en Zijn volk.

Dat voert hem tot twee verdere vragen die op de praktijk van het volk zien, over de weg die zij moeten gaan. De derde vraag gaat over Gods zorg voor hen: “Weid hen.” Hij vraagt aan God of Hij Zijn volk, dat in nood en beproeving is, wil voorzien van rust en voedsel. Hij doet een beroep op God als de Herder van Zijn volk (Ps 23:1; 80:2).

De vierde vraag, en daarmee sluit hij zijn gebed af, is: “Draag hen tot in eeuwigheid.” Hiermee doet hij een beroep op Gods vaderlijke en moederlijke gevoelens voor Zijn volk. Zorgzaam dragen vraagt kracht en liefde. God draagt geen last, maar Zijn volk (Dt 1:31; Js 40:11; 46:3). De voorbidder vraagt aan God of Hij Zijn volk in Zijn armen wil nemen en hen wil dragen naar de zegen van het vrederijk en dat ook gedurende het hele vrederijk wil doen. Met “tot in eeuwigheid” wordt het vrederijk bedoeld. Hij draagt hen met “eeuwige armen” (Dt 33:27; Js 46:4).

Het is een schitterend slot van een gebed dat met luide smeekbeden is begonnen. Het eindigt met een beroep op Gods liefde en Zijn kracht, in het besef van eigen onmacht, dat ze het in eigen kracht niet redden. Dit is een gebed dat God graag hoort en verhoort. Wat is het geweldig een God te hebben aan Wie dit gevraagd kan worden en van Wie we zeker weten dat Hij dat gebed verhoort. Die God is ook onze God! We mogen het voor onszelf en ook voor anderen vragen.

Psalm 29

Inleiding

In deze psalm volgt Gods antwoord op het gebed in Psalm 28 waarin is gevraagd om oordeel over de vijanden. God zal op Zijn tijd Zijn stem vol kracht en majesteit laten klinken. Dat zal het oordeel van de goddeloze en redding en vreugde voor het overblijfsel betekenen.

In deze psalm horen we geen roepen van een ellendige die in nood is, maar wordt de macht van God getoond. Dat gebeurt om de getrouwe te bemoedigen. Hij Die voor hem zorgt, is machtiger dan alle machtige heersers van de aarde die het nu nog voor het zeggen hebben en het leven voor de getrouwen vaak zo moeilijk maken.

De beschrijving van Gods macht wordt verbonden aan Zijn stem die wordt vergeleken met een hevig donderend onweer. Daarmee wordt duidelijk dat God groter is dan Baäl, de Kanaänitische afgod van de storm en de donder. Zijn stem is het antwoord op de stem van David (Ps 28:2). Een van de karakteristieke kenmerken van een persoon is zijn stem. David herkent in het onweer de stem van God (vgl. Jb 37:2-5a).

Ps 29:1-2 | Geef God de eer

1 Een psalm van David.
Geef de HEERE, machtige heersers,
geef de HEERE eer en macht.
2 Geef de HEERE de eer van Zijn Naam,
buig u voor de HEERE neer in Zijn heerlijke heiligdom.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

In deze psalm roept David de machtige heersers, de groten der aarde, op om God “eer en macht” te geven (vers 1b). Het is duidelijk dat hij niet bedoelt dat zij God iets moeten geven wat Hij niet bezit, maar dat hij oproept tot de erkenning daarvan. Ze moeten Hem “de eer van Zijn Naam geven” (vers 2). In de verzen 1b-2 wordt meerdere keer tegen de machtige heersers gezegd dat Hij “de HEERE” is, de Naam die Zijn verbond met Zijn volk benadrukt. In de hele psalm komt die Naam achttien keer voor. Er ligt duidelijk nadruk op (vgl. Js 42:8).

De opdracht is terecht: “Buig u voor de HEERE neer in Zijn heerlijke heiligdom.” Dat zal zonder enige weerstand gebeuren. Waar Hij woont, is alles heerlijk en heilig. Er is bij Hem geen tegenstelling tussen heerlijkheid en heiligheid. Een van Zijn heerlijkheden is Zijn heiligheid. Beide kenmerken van Hem dwingen de machthebbers van de aarde tot een buigen voor Hem.

Het drie keer herhaalde “geef”, lijkt een zekere onwilligheid in te houden. Maar ze ontkomen er niet aan. Eens zal elke knie Zich voor Hem buigen en elke tong zal belijden dat Jezus Christus Heer is, tot heerlijkheid van God de Vader (Fp 2:10-11).

Ps 29:3-9 | De machtige stem van God

3 De stem van de HEERE [klinkt] over de wateren,
de God der ere dondert;
de HEERE is op de grote wateren.
4 De stem van de HEERE is [vol] kracht,
de stem van de HEERE is [vol] glorie.
5 De stem van de HEERE breekt de ceders,
ja, de HEERE verbreekt de ceders van de Libanon.
6 Hij doet de Libanon huppelen als een kalf
en de Sirjon als een jonge, wilde os.
7 De stem van de HEERE hakt vurige vlammen uit [de wolken].
8 De stem van de HEERE doet de woestijn beven,
de HEERE doet de woestijn Kades beven.
9 De stem van de HEERE doet de hinden jongen werpen
en ontschorst de wouden;
maar in Zijn tempel zegt eenieder: [Hem zij] de eer!

De psalm wordt gekenmerkt door een herhaling van woorden, waardoor de indruk van repeterende donderslagen wordt gewekt. Zeven keer wordt in deze verzen over “de stem van de HEERE” gesproken. Hieraan ontleent deze psalm de bijnaam: de psalm van de zeven donderslagen.

Met uitzondering van de zevende keer klinkt “de stem van de HEERE” steeds in verbinding met oordeel. De zevende keer spreekt de stem van God om nieuw leven voort te brengen. Dat Zijn stem zeven keer machtig klinkt, kan niet anders dan diep ontzag voor die Majesteit bewerken. Zijn werken zijn machtig en machtig is ook Zijn besturing van de geschiedenis. In deze verzen worden Zijn heerlijkheid en eer over de hele schepping beschreven: over de lucht, de zee, het land en de woestijn.

De eerste keer horen we de stem van de HEERE “over de wateren” klinken (vers 3). Wateren zijn vaak een beeld van de volken die in opstand tegen God leven (vgl. Js 57:20). “De God der ere dondert” schrikaanjagend over hen. God is “op de grote wateren”, Hij heerst over hen, ze zijn in Zijn macht. Daarom kan Hij Zijn volk bewaren als ze door het water moeten gaan (Js 43:2; Ex 14:21-22).

De stem van God is vol kracht en glorie (vers 4). Als God spreekt, is dat altijd met kracht. Hij openbaart Zich in Zijn spreken, er wordt dan iets zichtbaar van Hem. We zien dat in de schepping (Gn 1:3,6,9,11,14,20,24). Alles komt tot stand door Zijn machtige spreken; en wat Hij heeft geschapen, houdt Hij ook in stand door het woord van Zijn kracht (Hb 1:3). In de schepping zien we “Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid” (Rm 1:20). Daarin spreekt Hij (Ps 19:2) en openbaart Hij Zich. En als Hij Zich openbaart, verheerlijkt Hij Zich.

Gods macht en majesteit komen in een storm tot uiting, ze worden daarin tastbaar. Een storm is een spreken van God. Daardoor worden ceders gebroken, ja, “de ceders van de Libanon” (vers 5). Ceders zijn hier een beeld van de hoogmoedige mens, die door de HEERE vernederd zal worden (Js 2:11-13,17). Niet alleen de hoogmoedige mens wordt vernederd, maar hele volken, die worden vergeleken met bergen als “de Libanon” en “de Sirjon” (vers 6), dat is de berg Hermon (Dt 3:8-9). Sirjon is de Fenicische naam voor de berg Hermon. De Fenicische naam onderstreept dat in deze psalm een tegenstelling wordt benadrukt met de Fenicische afgod Baäl.

Deze machtige bergen in het noorden van Israël gaan door Zijn stem huppelen “als een kalf” en “als een jonge, wilde os”. Hij handelt ermee alsof het speelse, jonge dieren zijn. Bergen zijn voor ons, mensen, onwankelbaar, maar door de stem van God gaan zelfs deze onwankelbare bergen huppelen als een kalf en een jonge, wilde os.

Anders dan de omringende verzen die uit twee parallelle zinnen bestaan, bestaat vers 7 slechts uit één krachtig vers dat we dan ook kunnen beschouwen als middelpunt en kern van deze psalm. De aardbeving die door het spreken van God in het vorige vers is ontstaan, gaat gepaard met de vurige vlammen die God als het ware uit de wolken hakt. Het lijkt op Zijn glinsterend zwaard waarmee Hij wraak brengt over Zijn tegenstanders (Dt 32:41; vgl. Op 19:15). Tegenover die grootheid verschrompelt de mens (Jr 10:13-14).

Van de Libanon en de Sirjon in het noorden raast de storm door naar de woestijn Kades in het zuiden (vers 8). Het hele land wordt door Gods oordelen geteisterd als vergelding voor het vergieten van het bloed van onschuldige mensen.

Door Zijn stem brengt God nieuw leven tevoorschijn (vers 9). Dit vers verwijst terug naar het begin van Psalm 22, “de hinde van de dageraad” (Ps 22:1). Die hinde wordt hier tot hinden die jongen werpen. Door de verbinding met Psalm 22 kunnen we zeggen dat God nieuw leven geeft op grond van de dood van de Gezalfde. De hinde is een beeld van het gelovig overblijfsel (vgl. Ps 42:2). Zij gaan door de grote verdrukking heen, waarin ze zo vaak aan het leven hebben gewanhoopt, en komen daarna als het ware tot nieuw leven.

De wouden worden door de storm ontschorst. De bomen staan er na de storm kaal bij. Al hun glorie is verdwenen. De bomen zijn hier een beeld van de grootsheid van de mens (Dn 4:20-22). In dit beeld zien we dat de mens na de oordelen van God volledig ontdaan is van al zijn heerlijkheid en naakt voor God staat. God verheerlijkt Zich door het oordeel.

Na de reiniging van het land wordt het heiligdom gereinigd. De tempel zal worden herbouwd door de antichrist die zich daar als God zal laten aanbidden. Daarop grijpt God in, want wie in Zijn tempel komt, moet Hem de eer geven. Overal, in de hele schepping, is de eer van God zichtbaar. Niemand zal meer iets of iemand anders aanbidden. Iedereen zal tegen Hem zeggen wat ze zien: Eer!

Ps 29:10-11 | God is Koning voor eeuwig

10 De HEERE troont boven de watervloed,
ja, de HEERE troont als Koning voor eeuwig.
11 De HEERE zal Zijn volk kracht geven,
de HEERE zal Zijn volk zegenen met vrede.

Deze verzen zijn de verhoring van het gebed in de verzen 1-2. In vers 10 zien we Wie de HEERE is als Degene Die macht heeft over alles. In vers 11 zien we Wie Hij is voor Zijn volk.

Zijn macht over alles toont Hij in Zijn heerschappij over de watervloed (vers 10). Dit spreekt van het oordeel dat Hij over de aarde brengt, een oordeel dat vergelijkbaar is met de “watervloed” van de zondvloed (Gn 6:17). De HEERE “troont” daarboven, Hij heerst erover, het is Zijn oordeel. Maar net als bij de zondvloed toen bewaart Hij ook dan een overblijfsel tijdens de oordelen.

Zoals er na de zondvloed toen een nieuwe wereld tevoorschijn kwam, zo is ook deze oordeelsstorm nodig wil er een nieuwe wereld, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, kunnen komen (Js 65:17-25). Op die door oordeel gereinigde aarde mag het door Hem gespaarde overblijfsel wonen onder de heerschappij van de Heer Jezus, Die als Koning vanuit Jeruzalem regeert. Zijn heerschappij eindigt niet, het is een eeuwige heerschappij (Dn 2:44).

God heeft de kracht van de machtige heersers van vers 2 weggenomen en geeft die aan “Zijn volk” (vers 11). Israël zal met de HEERE in hun midden de wereldheerschappij uitoefenen en dat doen vanuit de vrede waarmee het door Zijn God is gezegend. Er zal een overvloed van vrede zijn die de hele aarde zal vullen (Ps 72:7-8). Het is de rust die na de onstuimige stormen op aarde heerst.

Voor de praktijk van ons geloofsleven is de psalm een bemoediging. Wie in moeilijkheden is omdat hij door de wereld vijandig wordt behandeld, ziet hier dat God alles in handen heeft. Hij heeft de macht om de krachtigste tegenstand neer te slaan. Als het gelovig hart dat bedenkt, krijgt het kracht om te volharden en is er vrede in Hem.

Psalm 30

Inleiding

De psalm is een danklied na verlossing uit grote nood, mogelijk een ziekte, vergelijkbaar met de ziekte van Hizkia (Js 38:1-6). Het is een beeld van het innerlijke herstel van het volk in de toekomst, gevolgd door lofprijzing.

Ps 30:1 | Opschrift

1 Een psalm, een lied voor de inwijding van Davids huis.

Nu de HEERE het gebed van het overblijfsel (Psalm 28) heeft verhoord en verschenen is (Psalm 29), worden de vijanden verslagen (Psalm 30) en kan David zijn huis inwijden ofwel zijn paleis intrekken. Tegelijkertijd wordt de inwijding uitgebeeld als de genezing van een ziekte.

Ps 30:2-6 | Danklied

2 Ik zal U roemen, HEERE, want U hebt mij opgetrokken
en mijn vijanden over mij niet verblijd.
3 HEERE, mijn God, ik heb tot U geroepen
en U hebt mij genezen.
4 HEERE, U hebt mijn ziel uit het graf opgehaald;
U hebt mij in het leven behouden,
zodat ik in de kuil niet ben neergedaald.
5 Zing psalmen voor de HEERE, gunstelingen van Hem!
Loof Hem ter gedachtenis aan Zijn heiligheid.
6 Want een ogenblik duurt Zijn toorn,
[maar] een leven [lang] Zijn goedgunstigheid;
overnacht 's avonds het geween,
's morgens is er gejuich.

David roemt de HEERE omdat Hij hem heeft “opgetrokken” uit een ziekte die hem dicht bij het graf heeft gebracht (vers 2; vgl. vers 4). ‘Opgetrokken’ wordt ook gebruikt voor ‘opgetrokken uit het water’ (vgl. Jr 38:7-13) en daardoor gered van de verdrinkingsdood. Zijn vijanden hoopten en verheugden zich erop dat hij aan zijn ziekte zou sterven. Door zijn genezing heeft de HEERE hun de gelegenheid ontnomen daar blij over te zijn.

Hij heeft tot de HEERE, zijn God geroepen in grote nood en zijn genezing is het antwoord op zijn gebed (vers 3). De verheven God is neergedaald en heeft zijn “ziel uit het graf opgehaald” (vers 4). God heeft hem in het leven behouden en daardoor onderscheiden van hen in de kuil, dat is in het graf, neerdalen. Hij prijst God voor de tegenstelling dat hij is ‘opgehaald’ en niet is ‘neergedaald’.

David dankt niet alleen zelf God, maar roept al Gods “gunstelingen” ertoe op dat samen met hem te doen (vers 5). De solozang moet een koorzang worden. En wat is hier het onderwerp van de lof? Gods heiligheid, dat is hier de heiligheid van Zijn Naam in verband met Zijn getrouwheid aan het verbond. ‘Gunstelingen’ zijn ‘gunstgenoten’, zij die trouw zijn aan het verbond – Hebreeuws chasidim, een term die tegenwoordig ook gebruikt wordt voor orthodoxe Joden.

David roept op om God “ter gedachtenis aan Zijn heiligheid” te loven. Omdat God heilig is, wil Hij dat de Zijnen ook heilig zijn. Als dat ontbreekt, brengt Hij tucht in hun leven, waardoor ze het verkeerde wegdoen en Hij weer gemeenschap met hen kan hebben en zij weer gelukkig zijn (Hb 12:9-11; 1Pt 1:14-19).

De toorn van God duurt “een ogenblik” (vers 6; vgl. Js 54:7-8). Daarna, als de toorn Zijn doel heeft bereikt, is er “een leven [lang]” het beleven van “Zijn goedgunstigheid”. In de nacht van de beproeving is er “het geween” over zonden. Maar na de nacht van geween komt er in de morgen “gejuich” over de bevrijding.

Bij de scheppingsdagen zien we dezelfde volgorde: “Toen was het avond geweest en het was morgen geweest”, en dan komt de volgende dag. Elke nieuwe morgen wordt geboren uit de nacht. Het is als de aanhef van Psalm 22, de psalm van het lijden van Christus, die in het opschrift “de hinde van de dageraad” heeft (Ps 22:1). Daarmee wordt aangegeven dat na het lijden de dageraad aanbreekt die een nieuwe dag zonder einde aankondigt.

De Heer Jezus heeft ‘s nachts in Gethsémané geweend, want er kwam een nacht van lijden over Hem. Maar heeft Hij daarna niet gejuicht in de opstanding? Hij is in het midden van Zijn discipelen gekomen en heeft Zich met hen verheugd. De vreugde die toen is begonnen, zal nooit eindigen.

Ps 30:7-11 | Roep tot de HEERE

7 Ík zei wel in mijn zorgeloze rust:
Ik zal voor eeuwig niet wankelen.
8 – [Want,] HEERE, door Uw goedgunstigheid
had U mijn berg vast doen staan. –
[Maar toen] U Uw aangezicht verborg,
werd ik door schrik overmand.
9 Tot U, HEERE, riep ik;
ik smeekte de Heere:
10 Wat voor winst is er in mijn bloed,
in mijn neerdalen in het graf?
Zal het stof U loven?
Zal dat Uw trouw verkondigen?
11 Luister, HEERE, en wees mij genadig;
HEERE, wees mijn Helper.

In dit gedeelte horen we het verhaal van de nood en de uitredding. Het begint met een nadrukkelijk “ík” (vers 7). David vertelt over een periode in zijn leven die hij beschrijft als “mijn zorgeloze rust”. Tijdens die periode zei of dacht hij dat hij “voor eeuwig niet wankelen” zou. Er is bij hem geen gedachte aan de mogelijkheid van een verandering in die omstandigheden. Is dit naïviteit die Gods tucht noodzakelijk maakte, waardoor hij de dood nabij is gekomen? Lijkt hij hier op Nebukadnezar die ook eens zo’n periode van hoogmoed heeft gekend en door God voor zijn hoogmoed is gestraft (Dn 4:4-5,29-31)?

Het is niet eenvoudig die vraag te beantwoorden. Er is wel een verschil tussen David en Nebukadnezar. David zegt in vers 8 dat hij zijn zorgeloze rust aan Gods goedgunstigheid te danken had, want Hij had zijn “berg vast doen staan”. David lijkt daarmee zijn koninkrijk te bedoelen, dat de vastheid van een berg had. Bij Nebukadnezar was het duidelijk alleen hoogmoed.

Ook het volk van God wordt later aangesproken door God over hun zorgeloze rust, maar God zegt erbij dat zij niet willen luisteren (vgl. Jr 22:21). Bij David is dat toch anders. Bij hem klinkt door dat hij Gods hand in zijn voorspoed zag. Het kan ook zijn dat hij dit was vergeten en dat achteraf, hier, als de werkelijke reden van zijn voorspoed erkent, nadat hij Gods tucht had ondergaan.

Hoe we zijn zorgeloze rust ook moeten duiden, de les voor ons is dat wij ons vertrouwen niet moeten stellen op de voorspoed die we kunnen hebben, maar op God. Als we geen zorgen hebben, als we gezond zijn en alles hebben wat we nodig hebben, als het ook met de kinderen en kleinkinderen goed gaat, dan beleven we om zo te zeggen een periode van ‘zorgeloze rust’. De gedachte kan dan licht postvatten dat we ‘voor eeuwig niet zullen wankelen’.

Deze gedachte hoeft niet te betekenen dat we helemaal los van God zijn, zoals dat ook hier bij David niet het geval lijkt te zijn. We beseffen dat we het aan Hem te danken hebben en zeggen tegen Hem: ‘Heer, door Uw goedgunstigheid hebben we deze onwankelbare rust. Mijn berg staat vast.’ ‘Mijn berg’ kunnen we dan toepassen op het ‘koninkrijkje’ dat we kunnen hebben, een terrein dat we onder ons beheer hebben en waarvan het beheer ons goed afgaat. Onze blik is meer gericht geraakt op onze rust als iets wat niet kan wankelen, dan op de Heer.

De Heer maakt David daarvan in Zijn genade bewust door Zijn aangezicht voor hem te verbergen. Het gevolg is dat David “door schrik overmand” wordt (vgl. 2Sm 12:1-13). Dit is tevens het bewijs dat David niet echt bij de Heer weg is. Hij kan niet zonder Hem leven. Zijn aandacht was echter meer op zijn zorgeloze leven gericht dan op Hem Die het hem had gegeven. Dat is een gevaarlijke situatie die het begin kan zijn van een andere koers en daardoor van een ander einde.

Bij David heeft het verbergen van Gods aangezicht de door God gewenste uitwerking: hij gaat tot Hem roepen (vers 9). Hij beseft weer dat hij van God afhankelijk is. In de tijd van voorspoed zal hij ook hebben gebeden, maar mogelijk meer gedachteloos. We kunnen bijvoorbeeld bidden “geef ons heden ons dagelijks brood” omdat er werkelijk gebrek is aan dagelijks brood. Als we alles hebben, en zelfs een voorraad voor meerdere dagen hebben, kunnen we dit ook bidden, maar wordt het gevaar groot dat het geen betekenis heeft.

We kunnen dit ook toepassen op gezondheid en ziekte. David lijkt door een ziekte geveld te zijn, en wel door een zodanig ernstige ziekte, dat de dood dreigde. Wat wordt dan alle voorspoed betrekkelijk. Hij begint te bidden, te roepen, te smeken tot God.

David wijst God in zijn gebed erop dat hij Hem niet kan loven als hij zal sterven (vers 10). Het stof waarnaar hij terugkeert als hij sterft, heeft geen stem. Dat betekent dan toch geen winst voor God? Waar God wel winst bij heeft, is dat Hij wordt geprezen voor Zijn uitredding. Dat zal ook een verkondiging van Zijn trouw naar buiten toe tot gevolg hebben.

Op dit punt in zijn gebed aangekomen, doet David een dringend beroep op God om naar hem te luisteren en hem genadig te zijn (vers 11). Aan de rand van de dood weet iedereen dat hij zelf niets kan doen. Dan heeft hij genade van God en een Helper in God nodig. Hij voelt de noodzaak dat God hem van ogenblik tot ogenblik ondersteunt en leidt.

Ps 30:12-13 | Rouw verandert in blijdschap

12 U hebt voor mij mijn rouwklacht veranderd in een reidans,
U hebt mijn rouwgewaad losgemaakt en mij met blijdschap omgord.
13 Daarom zal [mijn] eer voor U psalmen zingen en niet zwijgen.
HEERE, mijn God, voor eeuwig zal ik U loven.

Alleen God kan lijden in vreugde veranderen. Hier vinden we de zegen van herstellende genade van God. God neemt het “rouwgewaad”, het teken van rouw en boete, weg. Na de redding kan er een tijd van vreugde aanbreken. David ziet het verschil tussen zijn verwijdering van God en zijn genezing als het verschil tussen een rouwklacht tijdens een begrafenis en de blijdschap van een bruiloft (vers 12; Js 61:3; Jr 31:13; Js 3:24; Kl 5:15).

Hij heeft alle reden dat zijn ”eer”, dat is de glorie van zijn majesteit, voor God psalmen zingt (vers 13). Voor de handhaving en het herstel van Zijn koningschap dankt hij God. Daar kan hij niet over zwijgen. Zijn lofzang is niet slechts tijdelijk, niet alleen op het moment van herstel en gebedsverhoring, maar hij zal de HEERE, zijn God “voor eeuwig … loven”. Wat God in Zijn tucht over ons voor ons heeft gedaan, zal reden zijn Hem eeuwig voor te loven.

Psalm 31

Inleiding

De psalm beschrijft de ervaring van David op een manier die ook van toepassing is op het gelovig overblijfsel. Het is een smeekbede en een uiting van hun vertrouwen. Sommige uitspraken zijn van toepassing op de Heer Jezus, zoals vers 6. De woorden van de eerste regel van dat vers worden door Hem uitgesproken op het kruis (Lk 23:46). Veel gedeelten van deze psalm kunnen wij ook op ons toepassen.

David heeft de psalm gedicht in een tijd van grote nood. Het is het gebed van een mens die wordt veracht, gelasterd en vervolgd. David heeft een dergelijke situatie vaak beleefd. We zien dan ook dat veel van zijn psalmen daaruit zijn ontstaan. In deze psalm bemoedigt hij de terneergeslagen gelovige de HEERE lief te hebben en sterk te zijn, want de HEERE zal hem bewaren omdat zijn tijden in Zijn hand zijn. Het leven van de gelovigen is in de hand van God, niet in die van de vijanden of de omstandigheden.

Verschillende keren zien we in deze psalm de overgang van smeekbede naar dank en omgekeerd van dank naar smeekbede:
Eerste cyclus:
1. gebed (verzen 2-3),
2. vertrouwen (verzen 4-6a) en
3. dank (verzen 6b-9).
Tweede cyclus:
1. klacht (verzen 10-14),
2. vertrouwen (verzen 15-16a),
3. gebed (verzen 16b-19) en
4. dank (verzen 20-25).

We zien daarin een weergave van het leven, dat zijn ups en downs kent. Soms zitten we hoog op de berg en dan weer diep in een dal. Na het dal klimmen we weer jubelend omhoog, waarna we toch ook weer een periode van nood kunnen krijgen. Maar de psalm eindigt met dank en bemoediging.

Ps 31:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 31:2-3 | Roep om redding

2 Tot U, HEERE, heb ik de toevlucht genomen,
laat mij niet beschaamd worden, voor eeuwig;
bevrijd mij door Uw gerechtigheid.
3 Neig Uw oor tot mij, red mij met spoed,
wees voor mij een sterke rots,
een burcht om mij te behouden.

David zegt tegen de HEERE dat hij tot Hem “de toevlucht genomen” heeft (vers 2). Met de nadruk op “tot U” verklaart hij dat hij op God vertrouwt en zijn toevlucht tot Hem, “de HEERE”, heeft genomen. De HEERE is de God Die trouw is aan het verbond, de IK BEN DIE IK BEN (Ex 3:14). De psalm eindigt ook met een bemoediging voor hen die vertrouwen op de HEERE (vers 25).

De HEERE is zijn enige schuilplaats. Hij heeft en wil ook niemand anders. Hij kan aan niemand anders vragen hem niet beschaamd te laten worden. Alleen de HEERE is in staat dat te voorkomen en dat op een manier dat het “voor eeuwig” niet zal gebeuren. Hij doet hiervoor geen beroep op de genade van God, maar op Zijn “gerechtigheid”.

In de zaak waar hij voor bidt, gaat het om valse beschuldigingen en gemene aanvallen door vijanden. Daartegen moet God in gerechtigheid optreden en hem bevrijden, want anders zal hij beschaamd worden in zijn vertrouwen op Hem. Gerechtigheid betekent hier dat God zal handelen in overeenstemming met het verbond dat Hij met Israël heeft gesloten. Als God hem in de hand van zijn vijanden overgeeft, zal dat tevens de vijanden aanleiding geven de Naam van God te lasteren.

In korte zinnen smeekt hij God om Zijn oor tot hem te neigen (vers 3), dat wil zeggen aandacht aan zijn smeekbede te schenken. Hij smeekt om een spoedige redding, want de tijd dringt, de nood wordt met de minuut groter. En of God toch maar “een sterke rots”, dat wil zeggen een rotswoning (Ps 18:3), en “een burcht” voor hem wil zijn om hem “te behouden”. Het maakt duidelijk hoezeer de vijanden op hem aandringen en al zo dicht bij hem zijn, dat ze hem bijna in handen hebben.

Ps 31:4-9 | Vertrouwen en blijdschap

4 Want U bent mijn rots en mijn burcht!
Wijs mij dan de weg en leid mij zachtjes, omwille van Uw Naam.
5 Trek mij uit het net dat zij heimelijk voor mij [spanden],
want U bent mijn kracht.
6 In Uw hand beveel ik mijn geest;
U hebt mij verlost, HEERE, getrouwe God!
7 Ik haat hen die nietige afgoden vereren.
Ík vertrouw op de HEERE.
8 Ik zal mij verheugen en verblijden in Uw goedertierenheid,
want U hebt mijn ellende gezien
[en] mijn ziel in benauwdheden gekend.
9 U hebt mij niet overgeleverd in de hand van de vijand,
[maar] mijn voeten in de ruimte doen staan.

In vers 4 spreekt David direct het vertrouwen uit dat God voor hem is wat hij in vers 3 heeft gevraagd. We vinden meerdere synoniemen voor God in verband met vertrouwen: rots en burcht (verzen 3-4). De HEERE is de rots, Wiens werk volmaakt is (Dt 32:4). Dit zegt iets over de bereidheid en het vermogen van de HEERE om Zijn volk te verlossen.

Al tijdens een gebed dat in geloof wordt gedaan, krijgt de bidder de zekerheid van de verhoring ervan. Deze ervaring van David – en in de eindtijd van het overblijfsel – is een prachtige aansporing voor ons om in geloof de toevlucht tot God te nemen. Wij zullen dan ook ervaren “dat Hij een Beloner is van hen die Hem zoeken” (Hb 11:6).

Nu David gesterkt is door de verhoring, bidt hij verder en vraagt God om hem de weg te wijzen en hem te leiden en dat te doen “omwille van Uw Naam”. De eer van God is verbonden met het lot van Zijn volk. Zijn Naam wordt onteerd als het slecht gaat met Zijn volk (vgl. Ps 23:3; 106:8). Hier komt de psalmist terug op Psalm 23 waar de HEERE gezien wordt als de goede Herder (Ps 23:1).

De weg is vol gevaren. De vijanden liggen op de loer. Om niet in hun handen te vallen heeft hij een gids nodig en vraagt of God die Gids wil zijn. Ook vraagt hij of God hem “zachtjes” wil leiden, met geduld. Wat hebben wij het ook nodig dat te vragen! Het motief is niet zozeer dat wij bewaard blijven als God onze Gids is, maar dat Zijn Naam zal worden groot gemaakt.

In vers 5 spreekt David over wat zijn vijanden hem aandoen. Zij hebben stiekem een onzichtbaar net voor hem gespannen. David klaagt in Psalmen vaak over netten en valstrikken die zijn vijanden hebben gemaakt om hem daarmee te vangen. Het net sluit zich steeds nauwer om hem heen. Hij vraagt of God hem wil bewaren voor en bevrijden van het gevaar van het net. Zelf kan hij het niet, maar God, van Wie hij zegt “U bent mijn kracht”, kan dat wel.

David beveelt zijn geest, dat is zijn leven of levensadem, in Gods hand (vers 6). Dit is een hoogtepunt van vertrouwen, het is vertrouwen tot in de dood. Dat is in volmaaktheid alleen van toepassing op de Heer Jezus. Wij worden wel vermaand om dit vertrouwen na te volgen (1Pt 4:19).

David kan zijn geest, zijn leven, niet zelf beschermen en legt die daarom in Gods hand. We horen de Heer Jezus dezelfde woorden spreken als Hij aan het kruis hangt, aan het einde van Zijn kruislijden (Lk 23:46). Er zijn wel verschillen met wat David zegt. We zien, zoals hiervoor al is opgemerkt, dat ons vertrouwen zwak is, terwijl dat van de Heer Jezus volkomen is.

Deze woorden komen voor in het avondgebed van de Joden voordat ze gaan slapen. ‘Bevelen’ betekent ‘tijdelijk toevertrouwen’, een soort deposito, een in bewaring geven van spaargeld dat je later weer opneemt. Hier drukt het de verwachting uit dat de Heer Jezus zal opstaan. Bij de Joden en bij David drukt het de verwachting uit dat ze de volgende dag zullen opstaan uit hun slaap.

Verder zien we dat deze woorden uit de mond van David een vraag om bescherming inhouden. Het betekent dat hij niet meer zelf plannen maakt, maar het aan God overlaat. Dat is bij de Heer Jezus ook anders. Hij heeft altijd alles in volmaakte overeenstemming met Zijn God en Vader gedaan. Bij Hem is het bevelen van Zijn geest in de hand van Zijn Vader Zijn laatste daad van toewijding, van Zelfovergave. Niemand heeft Zijn leven, Zijn levensadem, van Hem afgenomen. Hij geeft Zijn geest Zelf over, Hij legt Zijn leven Zelf af omdat Hij daartoe een gebod van de Vader heeft ontvangen (Jh 10:17-18).

De geest van David is niet van hem afgenomen, want God heeft ervoor gezorgd dat hij zijn leven heeft behouden. Hij getuigt er met dankbaarheid van dat de “HEERE”, de “getrouwe God”, of “God van de waarheid” zoals het ook vertaald kan worden, kan en zal verlossen. God heeft bewezen dat Hij de getrouwe God of de God van de waarheid is. Tegenover die God plaatst David zijn vijanden, en wel als mensen “die nietige afgoden vereren” (vers 7) ofwel mensen die op deze nietige goden hun vertrouwen stellen. Hij stelt daartegenover met nadruk, “ík”, dat hij op de HEERE vertrouwt.

David heeft grote vreugde vanwege de goedertierenheid van God (vers 8). God heeft namelijk zijn ellende gezien. En dat niet alleen. Hij heeft Davids “ziel in benauwdheden gekend”, dat wil zeggen dat Hij er niet alleen kennis van heeft genomen, maar eraan heeft deelgenomen. Het houdt een diepe kennis in, die is verkregen door intimiteit.

David dankt God ervoor dat Hij hem niet zal overleveren in de hand van de vijand, maar hem daarentegen met zijn voeten in de ruimte zal doen staan (vers 9). We kunnen hierbij denken aan de vervolging door Saul die hem op zeker moment heeft omsingeld en dat God hem daaruit bevrijdt (1Sm 23:26-28).

Ps 31:10-14 | Gebed in nood

10 Wees mij genadig, HEERE, want [angst] benauwt mij;
verzwakt van verdriet is mijn oog, mijn ziel en mijn buik.
11 Want mijn leven teert weg door verdriet
en mijn jaren door zuchten;
mijn kracht is vervallen door mijn ongerechtigheid
en mijn beenderen zijn verzwakt.
12 Vanwege al mijn tegenstanders ben ik tot een smaad geworden,
voor mijn buren het meest,
en tot een [bron van] angst voor mijn bekenden;
wie mij op straat zien, ontvluchten mij.
13 Vergeten ben ik, als een dode, [verdwenen] uit het hart;
ik ben geworden als een gebroken kruik.
14 Want ik hoor de laster van velen;
angst van rondom,
omdat zij tegen mij samenspannen.
Zij bedenken plannen om mij het leven te benemen.

In dit gedeelte horen we weer een gebed in nood. Het vertrouwen van David wordt op de proef gesteld, wat geloofsoefeningen tot gevolg heeft. Hij heeft voor Gods aangezicht zijn vertrouwen op Hem onder woorden gebracht. Nu komt de praktijk: hij ziet zijn vijanden. Dan merkt David dat hij, om zo te zeggen, de schat in een aarden vat heeft, en dat de geest wel gewillig kan zijn, maar dat het vlees zwak is. Daarom doet hij hier een beroep op Gods genade, om later te kunnen merken, zoals Paulus dat heeft ervaren, dat hij, wanneer hij zwak is, sterk is (in de Heer).

Het gebed in nood in dit gedeelte gaat dieper dan de smeekbede in vers 2. Daar doet David een beroep op Gods gerechtigheid, hier op Zijn genade. Hij schildert zijn ellende, hij breidt zijn nood voor Gods aangezicht uit. Hij heeft het benauwd (vers 10). Zijn eerdere ervaring in vers 9, dat zijn voeten in de ruimte zijn gesteld door God, lijkt hij vergeten te zijn. De werkelijkheid grijpt hem weer aan. Maar hij gaat met die werkelijkheid naar God, van Wie hij in vers 4 heeft gezegd dat Hij zijn rots en burcht is.

Juist als de harde realiteit van de omstandigheden hem overvalt, spreekt hij met God over zijn nood. Hij is verzwakt van verdriet. Verzwakt is zijn oog, hij ziet alles niet meer helder; verzwakt is zijn ziel. Wij zouden zeggen: hij ziet het niet meer zitten. Hij kan de kracht nauwelijks meer opbrengen om verder te leven, hij is levensmoe. Ook zijn beenderen zijn verzwakt, hij is innerlijk, in zijn gevoelsleven, uitgeput.

Langdurig verdriet sloopt iemands krachten, zijn leven teert erdoor weg (vers 11). Hij kan niet anders meer dan zuchten, want woorden om aan zijn verdriet uiting te geven heeft hij niet meer. Zo verlopen de jaren. Hij beseft dat zijn kracht is vervallen door zijn “ongerechtigheid”. Ook hier vinden we een groot verschil tussen David en de Heer Jezus. David spreekt over zijn ongerechtigheid, terwijl de Heer onze ongerechtigheid op Zich heeft genomen.

Hier spreekt David niet meer over zijn vijanden, maar over zijn eigen zondigheid. Daardoor kan hij niet meer in het geloof wandelen. Zijn beenderen zijn erdoor verzwakt.

Behalve zijn innerlijke ellende is er ook de ellende die hem door anderen, van buitenaf, wordt aangedaan (vers 12). Hij heeft veel tegenstanders en “al” die tegenstanders hebben ervoor gezorgd dat hij “tot een smaad” is geworden. Zijn “buren”, de mensen met wie hij regelmatig is omgegaan, van wie hij mocht verwachten dat ze ‘een goede buur’ zouden zijn (vgl. Sp 27:10), hebben zich het meest tegen hem gekeerd.

Buren zijn mensen die vlakbij wonen, terwijl “bekenden” vrienden zijn, mensen die je na aan het hart zijn. Zelfs voor zijn “bekenden” is hij een bron van angst geworden. Ze zien hem als een melaatse, iemand met wie je beter geen contact kunt hebben. Daarom lopen ze een straatje om als ze hem in de verte zien aankomen. Ze mijden hem als de pest. Dit heeft ook de Heer Jezus ervaren.

Hij voelt zich als een dode, iemand die vergeten is, iemand die wordt genegeerd, naar wie niemand omkijkt (vers 13). Hier is het echt ‘uit het oog, uit het hart’. Niemand denkt meer aan hem. Hij is “geworden als een gebroken kruik”, als een gebruiksvoorwerp dat waardeloos is geworden, waar niemand iets aan heeft. Zijn leven ligt in scherven, het is onherstelbaar verbroken.

Dan is er nog het gepraat over hem om hem heen (vers 14). Enerzijds is hij vergeten, wordt hij genegeerd en als een melaatse gemeden, maar anderzijds praten de mensen over hem, ze spreken kwaad over hem. Hij hoort wat ze zeggen. Het is allemaal lasterpraat. Hij voelt dat hij is omgeven door vijanden, waardoor hem van alle kanten angst overvalt. Want ze spannen tegen hem samen en bedenken plannen om hem om het leven te brengen. Hij wordt al als een dode behandeld en nu willen ze ook daadwerkelijk een einde aan zijn leven maken.

Deze manier van praten achter iemands rug wordt tegenwoordig ‘mobbing’ genoemd. Mobbing kan worden gedefinieerd als vernederend, intimiderend of vijandig gedrag, dat systematisch is gericht op dezelfde persoon, die zich hier niet tegen kan verweren. Dit is een beproefd middel om iemand ‘kapot’ te maken. Ze zijn van zins om hem letterlijk te neutraliseren, op te ruimen, zoals sommige landen dat met sommige van hun vijanden doen. Bij de Heer Jezus is dit letterlijk gebeurd, toen het besluit werd genomen om Hem te doden (Jh 11:53).

Mobbing wordt in de wereld gebruikt, bijvoorbeeld in een werksituatie tegenover een collega. Het kan ook in de christenheid gebeuren, zoals het hier bij David gebeurde. Er wordt niet alleen in de wereld, maar juist ook in de christenheid, de afschuwelijkste lasterpraat over de Heer Jezus verkondigd. Ook gelovigen hebben van deze praktijken te lijden. De volgende verzen van deze psalm laten zien wat we in zulke gevallen moeten doen.

Ps 31:15-19 | Vertrouwen en gebed

15 Maar ík vertrouw op U, HEERE.
Ik zeg: U bent mijn God!
16 Mijn tijden zijn in Uw hand; red mij
uit de hand van mijn vijanden en van mijn vervolgers.
17 Doe Uw aangezicht over Uw dienaar lichten,
verlos mij door Uw goedertierenheid.
18 HEERE, laat mij niet beschaamd worden,
want ik roep U aan;
laat de goddelozen beschaamd worden,
laat hen zwijgen in het graf.
19 Laat de leugenlippen verstommen,
die hooghartige taal spreken tegen de rechtvaardige,
vol hoogmoed en verachting.

Dit gedeelte herhaalt thema’s uit vorige gedeelten, bijvoorbeeld ‘beschaamd’ (verzen 2,18), ‘red mij’ (verzen 3,16), ‘Uw hand’ (verzen 6,16).

Als iedereen zich van David afwendt en zich tegen hem keert, wendt hij zich tot God en zegt: “Maar ík vertrouw op U, HEERE” (vers 15). David is hier een geloofsheld, die door het geloof de vijand heeft overwonnen (Hb 11:34). Hij herhaalt zijn belijdenis van vers 7: “Ík immers vertrouw op U, HEERE.” Hij doet dat niet alleen in voorspoed, maar ook en juist in tegenspoed. Net als Job. Davids vertrouwen werd op de proef gesteld, en het blijkt echt, echt goud te zijn.

De zin begint met “maar”, waardoor de tegenstelling met het voorgaande duidelijk naar voren komt. Hij zegt nadrukkelijk “ík” en even nadrukkelijk “op U”. Vervolgens onderstreept hij zijn volle vertrouwen op God met het uitspreken van de persoonlijke belijdenis: “Ik zeg: U bent mijn God.” Hier horen we waar hij de kracht vandaan haalt om niet door alle hiervoor genoemde smaad, laster en tegenstand ontmoedigd te worden. Wij mogen dit, als ons het leven zwaar wordt gemaakt, ook als een belijdenis van ons geloof uitspreken.

Daarbij mogen wij, net als David vervolgens zegt, weten dat ons leven niet in de hand van mensen, maar van God is (vers 16). Onze tijden zijn in Gods hand, niet in die van onze vijanden, hoe groot hun macht en hun haat ook mogen zijn. Zo wilden de Joden de Heer doden en zeiden: niet op het feest, terwijl de Heer zegt dat Hij op het feest gedood zou worden en zo gebeurde het ook.

Hij bepaalt de tijden in ons leven, tijden van voorspoed en tijden van tegenspoed, de tijd van beproeving en de tijd van verlossing, ja, alle tijden (vgl. Pr 3:1-8). Hij bepaalt ook de lengte van ons leven en niet de vijand als die plannen maakt om ons te doden. Daarom wordt de gelovige die in een tijd van tegenspoed leeft, aangespoord zijn leven in de hand van de trouwe Schepper te leggen (1Pt 4:19).

Omdat zijn tijden in Gods hand zijn, bidt David dat God hem uit die andere hand, de hand van zijn vijanden en vervolgers, redt. Hij vraagt God om Zijn aangezicht over hem te doen lichten (vers 17; vgl. Nm 6:24-25), want nu lijkt het of Gods aangezicht niet zichtbaar is, terwijl het aangezicht van zijn vijanden en vervolgers steeds zichtbaarder wordt.

David richt zich tot God als Zijn “dienaar”. Dat is hij als Gods gezalfde koning. Omdat hij als Gods dienaar in nood is, vraagt hij of God hem wil verlossen door Zijn goedertierenheid. Hij is zich bewust van zijn falen als dienaar. Tegelijk is hij zich bewust van Gods goedertierenheid die er voor falende dienaren is. Daarom doet hij daar een beroep op.

Hij vraagt God om hem niet beschaamd te laten worden, want hij roept Hem aan (vers 18). Dan moet God toch horen? De goddelozen, ja, die moeten door God beschaamd worden. Hun moet het zwijgen van de dood worden opgelegd, zodat ze hun verderfelijke woorden niet meer kunnen spreken. Zijn vijanden zijn erop uit hem de dood in te jagen. Hier vraagt David dat God hun het leven ontneemt.

Hun moet voorgoed de mond worden gestopt, want ze hebben leugenlippen (vers 19). Ze doen niet anders dan smaad, bedriegerij, laster en leugentaal uitslaan. Het is “hooghartige taal … tegen de rechtvaardige”. De goddelozen kijken “vol hoogmoed en verachting” op hem neer. De ‘rechtvaardige’ is hier enkelvoud, dat wil zeggen dat het om de individuele gelovige gaat. Daarbij zullen we toch vooral aan de Rechtvaardige, de Heer Jezus, denken. Hoeveel hooghartige taal is er niet tegen Hem gesproken.

Ps 31:20-23 | Loflied

20 Hoe groot is Uw goed,
dat U weggelegd hebt voor wie U vrezen,
[dat] U bereid hebt voor wie tot U de toevlucht nemen
ten aanschouwen van de mensenkinderen.
21 U verbergt hen in het verborgene van Uw aangezicht
voor het hoogmoedig gedrag van de man;
U doet hen schuilen in een hut
voor het getwist van tongen.
22 Geloofd zij de HEERE,
want Hij heeft wonderen aan mij gedaan,
[wonderen] van Zijn goedertierenheid:
[Hij bracht mij] in een versterkte stad.
23 Ik echter zei, in mijn haast:
Ik ben afgesneden van voor Uw ogen;
maar toch hoorde U mijn luide smeekbeden
toen ik tot U riep.

Tot nu toe ging het om het vooruitzicht dat God uitredding zal geven. Vanaf nu gaat het om een terugblik hoe God uitredding heeft gegeven (vgl. vers 23). We kunnen het gedeelte vanaf vers 20 dan ook beschouwen als een dankpsalm (zie inleiding van deze psalm).

Nadat David zijn nood vanwege de goddelozen heeft uitgesproken, spreekt hij in vers 20 weer over de goedheid van God. Hij is onder de indruk van het “goed” van God Zelf dat Hij heeft weggelegd voor wie Hem vrezen. Dit ‘goed’ omvat alle zegeningen. God heeft die voor de Zijnen weggelegd, wat betekent dat Hij ze heeft veiliggesteld tegen elk bederf of verlies. Wat Hij heeft weggelegd, heeft Hij ook Zelf bereid, Hij heeft het Zelf klaargemaakt, het hele pakket aan zegeningen heeft Hij Zelf samengesteld (1Ko 2:9).

Hier is opnieuw duidelijk dat God vrezen niet betekent bang voor Hem zijn, maar in vertrouwen ontzag voor Hem hebben. Wie Hem vrezen nemen namelijk tot Hem de toevlucht. Dit gebeurt “ten aanschouwen van de mensenkinderen”. De mensen zien dat gelovigen de toevlucht nemen tot een God die ze niet zien. Ze zien Zijn zegen en bewaring voor hen die Hem vertrouwen.

Er komt een moment dat God de gelovigen, samen met de zegeningen die Hij voor hen heeft weggelegd en bereid, voor de mensen van de wereld zichtbaar maakt. Gods kinderen, die nu miskend worden door de wereld, en de schatten van de hemel, die nu veracht worden door de wereld, zullen aan de wereld tentoongesteld worden in Christus Zelf wanneer Hij op de wolken verschijnt (2Th 1:9-10).

Wie tot Hem de toevlucht nemen, verbergt Hij “in het verborgene van Uw aangezicht”, dat wil zeggen dat Hij hen met Zijn aanwezigheid beschermt (vers 21; vgl. Jr 36:26). Gods tegenwoordigheid geeft niet alleen licht, zoals in vers 17, maar ook een schuilplaats. Wie tot Hem de toevlucht nemen, zijn bij Hem veilig verborgen. Hij staat garant voor hun verberging.

Zo zien we dat God het ‘goed’ bewaart voor de Zijnen (vers 20) en dat Hij de Zijnen bewaart voor het ‘goed’ (vers 21). Deze ‘dubbele bewaringsdienst’ geldt zowel voor de gelovigen in het Oude Testament als die in het Nieuwe Testament. Petrus schrijft daarover in zijn eerste brief (1Pt 1:3-5).

Omdat God het gelovig overblijfsel verbergt (vgl. Op 12:13-14), zijn ze onaantastbaar “voor het hoogmoedig gedrag van de man”. Deze ‘man’ is de antichrist. Net als in Psalm 27 spreekt David ook hier over het “schuilen in een hut” (Ps 27:5). Deze schuilplaats biedt niet alleen bescherming, maar ook intimiteit ofwel gemeenschap met God. Dit is het tegenwicht voor “het getwist van de tongen” waarvan de Godvrezenden het onderwerp zijn.

Opnieuw barst David in een lofzang uit (vers 22). De aanleiding, aangegeven door het woord “want”, zijn de wonderen die God aan hem heeft gedaan. Hij omschrijft die wonderen nader als wonderen “van Zijn goedertierenheid”, waardoor God hem “in een versterkte stad” heeft gebracht. Daardoor is hij geen prooi van zijn tegenstanders geworden en heeft het getwist van de tongen, hoewel hij er diep door is gekwetst, geen blijvende schade bij hem veroorzaakt.

Hij is, door de druk van zijn vijanden, even in vertwijfeling geweest of God wel oog had voor de ernst van zijn situatie. Dat heeft hem tot de haastige uitspraak tot God gebracht dat hij was afgesneden van voor Zijn ogen (vers 23). Het leek er even op dat hij toch aan de vijandschap die hij ervoer ten onder zou gaan, alsof God zijn roepen niet hoorde. Direct daarop corrigeert hij zich en zegt dat God toch zijn luide smeekbeden hoorde toen hij tot Hem riep.

Ps 31:24-25 | Bemoediging

24 Heb de HEERE lief, al Zijn gunstelingen,
[want] de HEERE beschermt de gelovigen,
maar vergeldt overvloedig wie hoogmoedig handelt.
25 Wees sterk en Hij zal uw hart sterk maken,
u allen die op de HEERE hoopt!

David heeft geleerd uit wat hem is overkomen. Die lessen wil hij delen met anderen. Door zijn opgedane ervaringen roept hij Gods gunstelingen op, niet alleen om God te loven, maar Hem lief te hebben (vers 24). De naam ‘gunstelingen’ wil zeggen dat het om gelovigen gaat die in de onverdiende gunst van God staan.

Nieuwtestamentisch gezegd gaat het om hen die ‘begenadigd of aangenaam gemaakt zijn in de Geliefde’ (Ef 1:6). Die God, Die ons in gunst of genade heeft aangenomen en ons Zijn gunst of genade ook zo vaak heeft doen ervaren, is het waard om met ons hele hart lief te hebben. Dat zal ook tot uiting komen in het loven van Hem, maar liefhebben gaat veel verder en omvat het hele leven.

Voor dit liefhebben worden twee redenen genoemd. De eerste is dat God de gelovigen – of getrouwen, zoals het ook vertaald kan worden – beschermt. Dat heeft David ervaren (vers 21). De tweede is wat God met de hoogmoedige doet. Hij “vergeldt overvloedig wie hoogmoedig handelt”. Hier is geen sprake van een straf boven wat de hoogmoedige verdient, maar een ruimschoots vergelden naar de maat van hoogmoed die de hoogmoedige heeft getoond. Een hoogmoedige is niet bescheiden in zijn hoogmoed, daarom krijgt hij geen bescheiden straf. Ook hier kunnen we weer vooral denken aan de antichrist (2Th 2:3-4,8).

David besluit de psalm met de bemoediging sterk te zijn waarvoor vers 24 een extra reden heeft gegeven. Dan zal God het hart versterken van allen die op Hem hopen (vers 25). De verlossing uit de huidige nood betekent niet dat er in de toekomst geen gevaren en rampen meer zullen gebeuren. Maar als de nood komt, is God daar nog steeds als de God op Wie we mogen hopen in de nood die zich dan aandient. Dit geeft moed en kracht om de weg verder met Hem te gaan.

We kunnen dit vers ook toepassen op het einde van onze aardse levensreis. We hopen op, dat wil zeggen we zien vooruit naar, de tijd dat God het goed dat Hij voor ons heeft weggelegd, zal uitdelen. Ook als we in tijden van nood zijn, zijn die tijden in Gods hand. Dit houdt in dat we het uiteindelijke doel niet zullen missen. De Heer Jezus is hierin ons voorbeeld, Hij heeft om de vreugde die voor Hem lag het kruis verdragen en de schande veracht. Laten we daarom op Hem zien (Hb 12:1-2).

Psalm 32

Inleiding

Psalm 32 is de tweede van de zeven boetpsalmen. Zie de inleiding bij Psalm 6, de eerste boetpsalm. Deze tweede boetpsalm is een bemoediging voor de gelovigen om met berouw tot God te komen in de wetenschap dat Hij graag vergeeft. Psalm 32 is echter meer dan een boetpsalm: het is tevens een wijsheidspsalm met een onderwijzing (vers 1) en een dankzegging.

Deze psalm, die gaat over schuldbelijdenis en vergeving van zonden, heeft grote overeenkomst met Psalm 51. David heeft beide psalmen geschreven na zijn ernstige zonden van overspel met Bathseba en zijn moord op Uria. In beide psalmen vinden wij zijn ware berouw en verootmoediging.

De basis waarop God zonden kan vergeven, dat wil zeggen het werk van Christus, wordt hier niet genoemd. Dat wordt pas in het Nieuwe Testament bekendgemaakt. De Joden in de eindtijd zullen er daarom mee bekend zijn.

Een indeling van de psalm:
Verzen 1-2 de zegen van schuldbelijdenis.
Verzen 3-5 de ‘ervaringsdeskundige’ spreekt.
Verzen 6-7 de bescherming van God na belijdenis.
Vers 8 onderwijs over de weg van de herstelde gelovige.
Vers 9 waarschuwing om niet weerspannig te zijn.
Vers 10 wetmatigheid.
Vers 11 oproep tot vreugde aan alle rechtvaardigen.

Ps 32:1-2 | Welzalig

1 Een onderwijzing van David.
Welzalig is hij van wie de overtreding vergeven,
van wie de zonde bedekt is.
2 Welzalig de mens wie de HEERE de ongerechtigheid niet toerekent,
en in wiens geest geen bedrog is.

In Romeinen 4 worden deze twee verzen aangehaald als bewijs dat de vergeving van de zonden buiten de besnijdenis en de wet om gebeurt, dat wil zeggen zonder werken (Rm 4:5-8). Vergeving berust uitsluitend op grond van het geloof. De psalmist zegt niet: ‘Welzalig is hij, die de wet houdt.’ Mensen die de wet houden, bestaan niet, uitgezonderd de Heer Jezus.

De aanhaling in Romeinen 4 maakt duidelijk dat deze verzen over vergeving ook voor de nieuwtestamentische gelovige gelden, alleen dan in de diepere en rijkere mate die hoort bij de kennis die deze gelovige van het werk van Christus heeft.

Deze psalm is “een onderwijzing van David” (vers 1a). David geeft “een onderwijzing”. Dat doet hij niet als een leraar die een theoretische les geeft, maar hij spreekt als een ‘ervaringsdeskundige’. ‘Onderwijzing’ is letterlijk maskil, dat is een leergedicht van de maskilim, dat zijn de verstandigen die anderen verstandig maken. Het Hebreeuwse woord maskil is afgeleid van het woord sakal dat betekent ‘inzicht hebben’.

Het zijn de verstandigen, de maskilim, die in de eindtijd velen tot inzicht brengen over de tijd waarin ze leven (Dn 11:33,35; 12:3; Op 13:18). Het is een tijd van grote beproevingen van Gods volk op aarde. De ‘maskil-psalmen’ bevatten ook onderwijs voor ons, want wij ondergaan ook beproevingen en wij leven ook in een eindtijd (vgl. Rm 15:4; 1Ko 10:11).

Deze ‘onderwijzingen’, die ook wel ‘leergedichten’ worden genoemd, dragen kennis over, niet van leerstellingen, maar van ervaringen, van leringen die worden opgedaan in de school van God. Het hele boek Psalmen gaat daarover, maar de ‘maskil-psalmen’ gaan daar bij uitstek over.

Psalm 32 is de eerste ‘maskil-psalm’ van de dertien die Psalmen rijk is. Zes zijn van David (Psalmen 32; 52; 53; 54; 55; 142), vier van de zonen van Korach (Psalmen 42; 44; 45; 88), twee van Asaf (Psalmen 74; 78) en één van Ethan (Psalm 89).

Deze psalm begint bij wijze van uitzondering niet met het loven of aanroepen van de HEERE, maar met het vermelden of meer nog verkondigen van de weldaad van de vergeving (vers 1b). Hieraan is natuurlijk wel de grootst mogelijke dank aan God verbonden, want de vergeving komt van Hem. We vinden hier tweemaal het woord ‘welzalig’ ofwel ‘gelukkig’, een uitdrukking die we in dit eerste psalmboek aan het begin van drie psalmen vinden (Ps 1:1; 32:1; 41:2). In Psalm 1 gaat het over de verhouding tot God: gehoorzaamheid. Hier in Psalm 32, het midden van het psalmboek, gaat het over de gelovige: vergeving. In Psalm 41, het einde van het psalmboek, gaat het over de houding naar anderen: barmhartigheid.

Het is geen uitbundige lofprijzing omdat David een diep besef heeft van wat hij heeft gedaan. De gelovige Israëliet brengt bij monde van David tot uiting hoe gezegend het is om te weten dat de zonden vergeven (letterlijk: weggedragen) en bedekt zijn. De zonden zijn weggedragen. Het betekent dat God de zonden niet meer ziet en Hij ze daarom ook niet meer toerekent. Dat dit ook zijn betekenis heeft voor de nieuwtestamentische gelovige is hierboven al opgemerkt.

David gebruikt drie uitdrukkingen voor wat hij heeft gedaan en waarvoor hij vergeving heeft gekregen: overtreding, zonde en ongerechtigheid.
1. Overtreding is het overtreden van enig gebod van de wet en is daardoor opstand tegen het gezag van de Wetgever.
2. Zonde is wetteloosheid in de ruimste zin van het woord, dat wil zeggen dat er geen rekening wordt gehouden met enig gezag (1Jh 3:4). Het is een verkeerd handelen, meestal willens en wetens. Het Hebreeuwse woord voor zonde, chata’a, betekent het doel missen (Rm 3:23), het bewust of onbewust, niet beantwoorden aan de wil van God.
3. Ongerechtigheid is onrechtvaardig handelen. Het is een handelen dat in strijd is met waarop iemand recht heeft. Dit geldt zowel tegenover God als tegenover de medemens, gelovig of ongelovig.

In vers 2 wordt gezegd dat God “de ongerechtigheid niet toerekent”. Het houdt in dat de zonden niet alleen worden vergeven, maar dat de mens van wie de zonden vergeven zijn, door God wordt gezien als iemand die de zonden niet heeft gedaan. De volle waarheid daarvan kon pas na de dood en opstanding van de Heer Jezus bekend worden gemaakt als het wonder van de rechtvaardiging Dit wonder is zo groot, dat God daaraan een hele brief in de Bijbel wijdt, namelijk de brief aan de Romeinen.

Iemand van wie de overtreding vergeven is, van wie de zonde bedekt is en aan wie de overtreding niet wordt toegerekend, is iemand in wiens geest “geen bedrog is”. Bij een oprechte belijdenis ontbreekt de geest van bedrog. Wie zijn zonden belijdt, heeft zichzelf in Gods licht gezien en “de hele waarheid” over zijn zonden aan God verteld (vgl. Mk 5:33). Hij heeft niets achtergehouden, er is geen restant van de zonde dat hij nog wil vasthouden. In de geest, in het denken, van iemand die zo met zichzelf in Gods tegenwoordigheid heeft afgerekend, is werkelijk geen bedrog. Nathanaël is een voorbeeld van zo iemand en van het gelovig overblijfsel (Jh 1:48).

Ps 32:3-4 | De druk van Gods hand

3 Toen ik zweeg, teerden mijn beenderen weg,
onder mijn jammerklachten, de hele dag.
4 Want dag en nacht drukte Uw hand zwaar op mij,
mijn levensvocht veranderde in een zomerse droogte. \Sela\

Wat in de verzen 1-2 wordt gezegd, kan en zal alleen gezegd worden door iemand die zijn zonden heeft beleden. Tot het moment van de belijdenis van zonden wordt gezwegen, dat wil zeggen dat de zonde wordt verzwegen (vers 3). Het is niet een zwijgen in het algemeen, maar de keus om bewust de zonde niet te belijden.

David heeft ervaren dat het bewust verzwijgen van zijn zonde van overspel met Bathseba hem heeft verlamd; zijn beenderen zijn weggeteerd (vgl. Sp 17:22). Er is geen kracht om te lopen. Hij heeft wel met zijn mond gezwegen, maar innerlijk is er geen zwijgen, maar zijn er “jammerklachten, de hele dag” geweest. Iemand die zich bewust is van zijn zonden, heeft geen rust.

De symptomen kunnen bij ons anders zijn. De koppigheid van David om vol te houden en de zonde te verzwijgen herkennen we bij onszelf. Er kunnen ook bij ons lichamelijke symptomen zijn die een aanwijzing zijn van een geestelijke afwijking (1Ko 11:30).

Tijdens het zwijgen, dat is het verzwijgen van zijn zonde, drukt Gods hand “dag en nacht”, continu, zwaar op zo iemand (vers 4). Het spreekt van Gods bemoeienis met hem om hem tot belijdenis te brengen en daardoor tot Zichzelf te brengen, in gemeenschap met Hem. Zijn “levensvocht veranderde in een zomerse droogte”, wat betekent dat er uit zijn leven geen vrucht meer voor God tevoorschijn is gekomen.

Ps 32:5 | Belijdenis en vergeving

5 Mijn zonde maakte ik U bekend,
mijn ongerechtigheid bedekte ik niet.
Ik zei: Ik zal mijn overtredingen belijden voor de HEERE.
En Ú vergaf [mijn] ongerechtigheid, mijn zonde. \Sela\

Dan komt het moment van de overgave. Het is het moment van het afstappen van de troon van hoogmoed gevolgd door vernedering voor God met erkenning van de zonde. Overgave houdt hier in: volle belijdenis, zonder afzwakking of excuses. De betekenis van het Griekse woord voor belijdenis is ‘hetzelfde zeggen’, dat wil zeggen de zonde op dezelfde wijze zien en benoemen als God.

Het zwijgen wordt verbroken en de zonde wordt aan God bekendgemaakt. Natuurlijk weet God ook voordat David zijn zonde bekendmaakt van de aanwezigheid ervan. Maar God wil dat de zondaar zijn ongerechtigheid in het volle licht van de waarheid ziet en niet langer verzwijgt en bedekt houdt. Als de zondaar zijn zonde niet meer bedekt, bedekt God zijn zonde, zoals in vers 1 staat.

Dat de zondaar zijn zonde belijdt, wordt hier gezien van de kant van de belijder, die zegt “ik zei”. David heeft een wilsbesluit genomen. Hij heeft besloten zijn “overtredingen te belijden voor de HEERE” en heeft het ook gedaan. Hetzelfde zien we bij de verloren zoon. Hij zegt dat hij zal opstaan en naar zijn vader zal gaan om zijn zonden te belijden. Hij doet het ook en wordt met open armen door zijn vader ontvangen (Lk 15:17-20).

David zondigde tegen Uria, maar bovenal zondigde hij tegen God. We hebben vergeving van God nodig, niet alleen van de mensen. Als de zondaar doet wat God zegt, doet God ook wat: Hij vergeeft de ongerechtigheid (vgl. 1Jh 1:9). In de manier waarop David het hier zegt, zien we dat de vergeving direct op de belijdenis volgt. Nauwelijks is de zonde beleden of de vergeving is er. Er klinkt grote dankbaarheid door in wat de zondaar met nadruk zegt: “En Ú vergaf [mijn] ongerechtigheid, mijn zonde.” Wat een opluchting, wat een last valt er van hem af.

Het is net als bij de vader van de verloren zoon die verlangt naar de terugkeer van zijn zoon (Lk 15:20). Zo verlangt God naar de belijdenis van onze zonden, zodat wij opnieuw kunnen terugkeren in de armen van onze God en Vader.

Ps 32:6-7 | Gezangen van bevrijding

6 Daarom zal iedere heilige tot U bidden
ten tijde dat [U Zich laat] vinden.
Voorzeker, een overstroming van machtige wateren
zal hem niet bereiken.
7 U bent mijn schuilplaats, U beschermt mij voor benauwdheid,
U omringt mij met vrolijke gezangen van bevrijding. \Sela\

Als de gemeenschap met God op die manier volledig is hersteld, zal dat direct gevolgen hebben voor het gebedsleven van “iedere heilige” (vers 6). David deelt zijn ervaring hier op indirecte wijze aan ‘iedere heilige’ mee en moedigt hem aan tot God te bidden. Deze aansporing om te bidden zal in dit verband vooral betekenen dat zonde in het gebed aan God wordt beleden. In ruimere zin betekent het dat we zullen bidden om bewaring voor een vallen in de zonde, zoals dat bij David is gebeurd. Dat David over een ‘heilige’ spreekt, betekent dat het een gelovige betreft die (weer) voor God afgezonderd leeft.

Bidden is gemeenschap met God, waarvan het zekere gevolg is dat “een overstroming van machtige wateren” de bidder “niet bereiken” zal. De bidder die zijn zonde belijdt, komt buiten het bereik van de vijand. De vijand is zijn greep op hem kwijt. Wat de vijand ook probeert om de herstelde en biddende gelovige weer in zijn macht te krijgen, alles mislukt. De bidder die om bewaring bidt, blijft staande als er krachtige verzoekingen tot zonde op hem afkomen. Dit is geen eenmalig bidden, maar een voortdurend bidden, een leven dat biddend wordt geleefd.

We moeten ons bewust blijven dat we door de zonde kunnen worden overvallen (Gl 6:1). Als dat gebeurt, is het zaak die zonde zo snel mogelijk te belijden (vgl. Js 55:6). Zolang het de welaangename tijd is, kan iemand een beroep doen op Gods genade (2Ko 6:2). God stelt een grens aan de tijd dat Hij Zich laat vinden (Lk 19:44; Jr 46:17). Dat betekent dat het gebed niet vergeefs zal zijn, maar dat God Zich laat vinden en het gebed zal beantwoorden en vergeving zal schenken! Zonde in het leven veroorzaakt een breuk met God, een breuk die pas weer wordt hersteld na belijdenis.

God is voor de gelovige die deze weg van belijdenis bewandelt een “schuilplaats” tegen de overstroming van de machtige wateren van vers 6, waardoor die hem niet kunnen bereiken (vers 7; vgl. Op 12:15-16). Hij wordt door God beschermd voor benauwdheid. Hij kan het benauwd krijgen, maar hij zal er niet in omkomen.

Terwijl hij omringd is door vijanden die hem benauwen, ziet hij niet die vijanden, maar mensen die “vrolijke gezangen van bevrijding” met en voor hem zingen. Wie onder de indruk van de bevrijding van zijn zonden is, zal het gevoel hebben dat de hele sfeer om hem heen gevuld is met muziek van de hemel. Hij is van binnen vol geluk en hij ervaart dat alles en iedereen om hem heen in dat geluk deelt.

Ps 32:8-11| Leiding voor de weg

8 Ik onderwijs u en leer u de weg die u moet gaan;
Ik geef raad, Mijn oog is op u.
9 Wees niet als een paard,
als een muildier, dat geen verstand heeft.
Zijn bek houdt men in toom met bit en toom;
dan kan hij u niet te na komen.
10 De goddeloze heeft veel smarten,
maar wie op de HEERE vertrouwt,
hem zal de goedertierenheid omringen.
11 Verblijd u in de HEERE en verheug u, rechtvaardigen,
zing vrolijk, alle oprechten van hart!

Na de vergeving volgt in vers 8 de belofte van God – Hij is hier aan het woord, niet David – dat Hij de Zijnen de weg zal onderwijzen en leren die ze moeten gaan. De lessen die we in deze psalm leren, zijn van toepassing op alle gelovigen die de weg van belijdenis van zonde zijn gegaan, die deze wijze lessen ter harte hebben genomen.

God stuurt de gelovige niet op weg met een routebeschrijving om Zich vervolgens terug te trekken. Hij gaat met hem mee en ‘onderwijst’ en ‘leert’ hem op die weg met Zijn wijsheid. Dit onderwijs en die lering krijgen wij in het Nieuwe Testament met betrekking tot onze weg als leden van de gemeente (Fp 1:9-11; Ko 1:9-10).

Het is geen weg van eigen keus, maar “de weg die u moet gaan”. Eigenlijk staat er: “De weg die u zult gaan.” Wij, nieuwtestamentische gelovigen, weten dat deze weg door God tevoren bereid is, “opdat wij daarin zouden wandelen” (Ef 2:10). God bepaalt de weg. Voor het gaan van die weg geeft Hij algemeen onderwijs en algemene lering, maar Hij geeft ook “raad” met betrekking tot praktische situaties. Daarom moeten we steeds Hem om advies vragen als er keuzes gemaakt moeten worden. Dat zullen we doen als we in ‘oogcontact’ met Hem leven. Zijn oog is namelijk op ons. Dat wil zeggen dat de Heer waakzaam is, dat Hij op ons let en voor ons zorgt.

Er is wel de vergelijking gemaakt met het trainen van een jachthond. De natuur van de hond is om, zodra hij een prooi ziet er direct achteraan te gaan. De training van de hond is pas klaar als hij eerst naar de meester kijkt, voordat hij een prooi najaagt. Oogcontact hebben met de Meester is het kenmerk van een volwassen gelovige (vgl. Ps 123:2; Lk 22:61).

Er volgt een woord van vermaning. Het kan zijn dat wij ons niet door Gods oog laten leiden omdat we niet in oogcontact met Hem leven. Dan moet Hij ons als eigenzinnige dieren zoals een paard en een muildier behandelen (vers 9). Beide dieren hebben bit en toom nodig om in bedwang te worden gehouden, opdat ze de weg gaan die de bestuurder wil (vgl. Jk 3:3). De les is om niet koppig te zijn als een dom muildier, maar ervoor te kiezen om ons te vernederen en onze zonden te belijden. Anders zullen we net als de psalmist, en net als een muildier, getuchtigd worden, totdat we de les geleerd hebben.

Als God zo met ons moet handelen, is dat niet de methode van Zijn voorkeur. Toch zien we daarin Zijn genade, want Hij behoedt ons daardoor voor het gaan van een verkeerde, schadelijke weg. Het is een negatieve vorm van leiding. “Dan kan hij”, dat is het onheil, het kwaad, ons “niet te na komen”, dat wil zeggen ons geen schade berokkenen.

In vers 10 worden de goddeloze en wie op de HEERE vertrouwt tegenover elkaar gesteld. Daarmee wordt de lezer voor de keus gesteld. Wie de weg van de goddeloze kiest, kiest voor veel smarten. Wie de weg van vertrouwen op de HEERE kiest, zal worden omringd door “de goedertierenheid”, wat wil zeggen dat Gods goedertierenheid als een muur om hem heen is, zodat geen onheil hem kan treffen. Goedertierenheid is in het Hebreeuws chesed. Het houdt de verbondstrouw van God in, dat wil zeggen dat Hij in Zijn trouw aan het verbond zeker vergeving zal schenken.

De “rechtvaardigen” worden opgeroepen zich in de HEERE te verblijden en zich te verheugen (vers 11). Als er mensen op aarde zijn die daarvoor reden hebben, zijn het de rechtvaardigen. Dat zijn de gelovigen die hun zonden hebben beleden en daarom vergeving hebben ontvangen. De lessen die ze individueel ter harte hebben genomen, brengen hun harten bij elkaar, waardoor ze nu gezamenlijk lofzangen tot de HEERE kunnen zingen.

Doordat hun zonden zijn vergeven, hebben ze een God Die hen onderwijst, leert, raad geeft en met Zijn oog leidt. Tevens hebben ze een levende hoop in het vooruitzicht van de vervulling van Gods beloften. Dat moet het hart toch wel vol blijdschap maken (Fp 3:1; 4:4; 1Th 5:16). Die blijdschap moet worden geuit en niet alleen in het hart worden gekoesterd.

Er wordt een oproep gedaan aan “alle oprechten van hart” om vrolijk te zingen. Deze oprechten van hart zijn degenen bij wie in hun hart geen geest van bedrog is. Zij hebben eerlijk en oprecht hun zonden beleden. Nu ze vergeving van zonden hebben ontvangen, worden ze opgeroepen om hun blijdschap te tonen door middel van lofliederen. Het is geen oproep om vrolijk te doen, maar het werkelijk te zijn. Het is ook een oproep aan ons. Ook wij hebben er alle reden toe als we bedenken dat onze zonden vergeven zijn en dat we er zoveel zegeningen, zoals bescherming en leiding, bij hebben gekregen.

Psalm 33

Inleiding

Na de vergeving in de vorige psalm volgt in deze psalm nog eens de oproep tot een lofzang voor die vergeving. Psalm 33 heeft geen titel. Dit onderstreept het feit dat deze psalm bij de vorige psalm hoort. Het eerste vers sluit aan op het laatste vers van de vorige psalm (Ps 33:1; 32:11).

In Psalm 33 wordt God voorgesteld op een wijze die de lofzang stimuleert. Dit geldt in het bijzonder voor het volk dat God als eigendom voor Zichzelf heeft verkozen (vers 12). Deze psalm gebruikt dan ook geen ik-vorm, maar alleen de wij-vorm. De wetenschap uitverkoren te zijn is een bijzondere aanleiding om God te prijzen. Dat geldt zeker voor ons, nieuwtestamentische gelovigen, die Hij heeft uitverkoren tot het zoonschap voor Zichzelf (Ef 1:3-7).

Er is in deze psalm geen sprake van vijanden of vervolging of verdrukking. God wordt bezongen als de allerhoogste Heerser. Het doet denken aan de tijd na de grote verdrukking, als de heidense verdrukkers zijn verdelgd en Israël in vrede in het land woont. Het is dan ook een psalm waarin we de gevoelens van dank van het overblijfsel beluisteren.

Ps 33:1-3 | Zing voor de HEERE

1 Zing vrolijk in de HEERE, rechtvaardigen!
Een lofzang past de oprechten.
2 Loof de HEERE met de harp,
zing psalmen voor Hem met de harp [en] de tiensnarige luit.
3 Zing voor Hem een nieuw lied,
speel welluidend met vrolijke klanken.

Na Psalmen 1, 2 en 10 is dit de vierde psalm die geen dichter vermeldt. Hij sluit direct aan op het laatste vers van de vorige psalm (Ps 32:11). Deze voortzetting maakt een opschrift overbodig. Evenals daar spreekt de dichter hier tot de “rechtvaardigen” en de “oprechten” (vers 1). In iets andere woorden herhaalt hij de oproep tot de “rechtvaardigen” om “vrolijk in de HEERE” te zingen (Ps 32:11). Driemaal klinkt aan het begin van deze psalm de oproep om de HEERE te loven: in vers 1, vers 2 en vers 3. Daartoe worden de rechtvaardigen in verschillende bewoordingen opgeroepen om dat met muziekinstrumenten te doen.

Hij zegt vrolijk ‘in de HEERE’ te zingen, niet ‘tot’ de HEERE, hoewel dat er natuurlijk ook bij hoort, wat hij ook in vers 2 en vers 3 zegt. ‘In de HEERE’ omvat meer dan ‘tot’ de HEERE. Het geeft de sfeer en ook de kracht aan waarin vrolijk wordt gezongen. Het vrolijke lied is de weergave van een leven dat gekenmerkt wordt door alles wat de HEERE is en heeft gedaan. Daardoor kunnen de gelovigen als rechtvaardigen worden aangesproken. Dat ze rechtvaardigen zijn, betekent dat ze volkomen geschikt gemaakt zijn om met blijdschap en dankbaarheid in Gods tegenwoordigheid te zijn.

Het is dan ook gepast dat de rechtvaardigen, die ook “oprechten” worden genoemd, “een lofzang” zingen. Het Hebreeuwse woord voor lofzang, tehilla, heeft aan het boek Psalmen zijn Hebreeuwse naam gegeven, tehillim. De “oprechte”, iemand die innerlijk recht voor God staat, zal door een lofzang uiting aan zijn bewondering voor God en al Zijn weldaden geven. Als je iemand bewondert, houd je dat niet voor jezelf. Je laat het horen aan het voorwerp van je bewondering en doet dat luid, zodat ook anderen horen hoezeer je de ander bewondert.

Die bewondering komt ook niet in algemene, vage woorden tot uiting, maar in een beschrijving van alles wat er te bewonderen valt. We zien dat bijvoorbeeld bij de beschrijving die de bruid in Hooglied geeft van de bruidegom (Hl 5:9-16). De psalmdichter geeft vanaf vers 4 woorden aan zijn bewondering van God. Hij beschrijft Zijn almacht en verhevenheid en Zijn bijzondere betrekking tot het volk dat Hij Zich tot een eigendomsvolk verkozen heeft.

Het loven en zingen wordt begeleid “met de harp” en “de tiensnarige luit” (vers 2). In de Israëlitische, oudtestamentische erediensten spelen muziekinstrumenten een belangrijke rol. David heeft ze daarvoor bedacht en gemaakt (2Kr 7:6; 29:27; Ne 12:36; Am 6:5). In de christelijke, nieuwtestamentische eredienst is dat anders. Wij zingen voor God in onze harten (Ko 3:16). De christen aanbidt God op een geestelijke wijze (Jh 4:24). Aanbidding is geestelijk, het gebeurt met onze geest onder de werking van Gods Geest.

Wij mogen de Heer met steeds nieuwe liederen lofzingen (vers 3). Het nieuwe lied is het lied van de verlossing (Ps 40:4; 98:1) als gevolg van de vergeving in Psalm 32. Het kan worden gezongen door ‘vernieuwde mensen’, dat zijn allen die verlost zijn door het kostbare bloed van Christus. Het zal speciaal gezongen worden door de Israëlieten aan het begin van het vrederijk (Op 14:3).

Elke nieuwe ervaring van Wie God is, is aanleiding voor een nieuw lied. Ook liederen die we al vaker hebben gezongen, worden na een nieuwe ervaring van Gods goedheid op een nieuwe, een dieper doorleefde manier gezongen. Elke nieuwe ontdekking van Gods goedheid is een gelegenheid voor een nieuw lied. De begeleiding is “welluidend met vrolijke klanken”. Het betekent dat het gebeurt door bazuinen of trompetten als een aangename uiting van de hoogste vreugde die een weldaad is om naar te luisteren.

Ps 33:4-9 | De macht van Gods Woord

4 Want het woord van de HEERE is recht
en al Zijn werk betrouwbaar.
5 Hij heeft gerechtigheid en gericht lief,
de aarde is vol van de goedertierenheid van de HEERE.
6 Door het Woord van de HEERE is de hemel gemaakt,
door de Geest van Zijn mond heel hun legermacht.
7 Hij verzamelt het water van de zee als een dam,
Hij sluit de diepe wateren op in schatkamers.
8 Laat heel de aarde voor de HEERE vrezen,
laat alle bewoners van de wereld bevreesd zijn voor Hem.
9 Want Híj spreekt en het is er,
Híj gebiedt en het staat er.

Als eerste aanleiding voor het nieuwe lied van vers 3 worden de woorden van God en direct daaraan verbonden de werken van God genoemd (vers 4). Dit wordt aangegeven door het woord “want” waarmee het vers begint. God is “recht” in Zijn woorden. In alles wat Hij zegt, is Hij ‘waar’, ‘getrouw’. Het woord ‘recht’ is in het Hebreeuws hetzelfde als ‘oprecht’. Een oprecht persoon is betrouwbaar, zonder bedrog (Ps 32:2). God wordt altijd gerechtvaardigd in Zijn woorden (Rm 3:4). Zijn woorden zijn betrouwbaar, Hij houdt Zich aan Zijn beloften, wat voor de rechtvaardige een aanleiding is om Hem te loven.

Ook in “al Zijn werk”, in alles wat Hij doet, is Hij “betrouwbaar”. Zijn werk is door Zijn Woord tot stand gekomen. Zijn Woord en Zijn werk zijn daarom in volkomen harmonie met elkaar. Zoals er in Zijn woorden geen enkele onbetrouwbaarheid of leugenachtigheid is, zo is er niets in Zijn werken aanwezig wat een gebrek of slijtage vertoont of ooit zal vertonen. Alles is stabiel, volkomen betrouwbaar.

Waarom is God betrouwbaar? Omdat Hij “gerechtigheid en gericht liefheeft” (vers 5). Dit bepaalt al Zijn handelingen. Zijn “gerechtigheid” en Zijn “gericht” of oordeel zijn nooit in strijd met Zijn liefde, en omgekeerd is Zijn liefde nooit in strijd met Zijn gerechtigheid en gericht. Zijn gerechtigheid en Zijn oordeel zijn uitdrukkingen van Zijn liefde voor de waarheid, het zijn uitingen van Zijn betrouwbaarheid. Hij doet wat Hij zegt, ook in de handhaving van het recht en het uitvoeren van het oordeel. In Zijn liefde maakt Hij Zich zo bekend aan de mens, zodat deze voor Hem kan buigen.

Overal waar we op aarde kijken, zien we een getuigenis van Gods “goedertierenheid”. Goedertierenheid is een woord dat zowel liefde als waarheid of trouw inhoudt. Het is aan Zijn goedertierenheid te danken dat de mens op aarde kan wonen en voorzien wordt van veel goede gaven en alles wat hij nodig heeft om te leven. Overal zien we dezelfde liefde en trouw in Gods verzorging van Zijn schepping (vgl. Mt 6:26). Dit is een bemoediging voor de Zijnen, in het bijzonder als ze in nood zijn en denken dat Hij hen misschien vergeten zou zijn.

Zijn Woord is betrouwbaar en machtig. Dat zien we in de schepping die Hij heeft geschapen, waarbij hier speciaal de aandacht gericht wordt op de hemel, of het hemelgewelf (vers 6; vgl. Jh 1:1,3; Hb 1:1-2). Hij heeft de hemel gemaakt. De “legermacht” van het hemelgewelf, het hele sterrenstelsel, roept ontzag op (Js 40:26). Het ontstaan daarvan wordt aan de Geest toegeschreven. We kunnen hierbij denken aan de Heilige Geest, Die ook bij de schepping betrokken is (Gn 1:2; vgl. Ps 104:30). Doordat het Hebreeuwse woord ruach gevolgd wordt door ‘van Zijn mond’, kunnen we dat woord behalve door ‘Geest’ ook vertalen met ‘adem’. De zin wordt dan “door de adem van Zijn mond”.

Ook “het water van de zee” staat volledig onder Zijn gezag (vers 7). Hij kan het water verzamelen en er een dam van maken en zo het water als het ware indammen (Ex 15:8; Jz 3:13,16; vgl. Jb 38:8-11). “De diepe wateren” kan Hij opsluiten in schatkamers alsof het een voorwerp is (vgl. Jb 38:22; Jr 10:13). Hij handelt ermee zoals een boer met zijn graan doet als hij het in een voorraadschuur opslaat. De mens heeft noch op het hemelgewelf noch op het water van de zee enige grip. Ze staan volledig buiten zijn controle, terwijl God ze door Zijn Woord volledig onder controle heeft (vgl. Ps 29:3; 107:25).

Dit moet “heel de aarde”, alle volken, tot een “vrezen”, dat is een diep ontzag, van de HEERE brengen (vers 8). “Alle bewoners van de wereld” worden opgeroepen “bevreesd … voor Hem” te zijn. Dit gaat verder dan alleen diep ontzag. Hierin is ook het aspect van schrik en huivering voor Gods macht in de schepping aanwezig (Ex 15:16; Jr 5:22). Omdat Hij alles heeft gemaakt en soeverein over het universum regeert, moeten de volken erkennen dat Hij alleen de Schepper-Heerser is.

De volken, die allemaal hun eigen afgoden hebben, moeten weten dat de wereld niet is ontstaan door een activiteit van samenwerkende goden. Ook is niets toevallig ontstaan. Alles in de schepping weerspiegelt Gods wijsheid. Het is de uitwerking van Zijn Woord, waaruit blijkt dat Hij alleen betrouwbaar is. Omdat Hij iets zegt, gebeurt het, en wat er gebeurt, is wat Hij heeft gezegd, niets meer en niets minder. De evolutietheorie is daarom behalve een loochening van God als Schepper ook een loochening van de betrouwbaarheid van Zijn Woord en daarmee van Hemzelf.

Alles wat Hij spreekt, komt tot stand omdat Híj spreekt (vers 9). In de lange opsomming van de werking van het geloof in Hebreeën 11 is het eerste en daarmee meest fundamentele activiteit van het geloof het daadwerkelijke geloof dat God alles door Zijn Woord heeft geschapen (Hb 11:3). Er is in de materie die Hij heeft geschapen geen element weerspannig. Hij gebiedt en het staat er, precies op maat en op de plaats waar Hij het hebben wil. De orde in de schepping weerspiegelt Gods soevereine heerschappij. Zijn opperheerschappij boezemt de Godvrezende geen angst in, maar vervult hem met troost en moed.

Gods besturing van het heelal leert ons dat Hij ook ons leven bestuurt. Het leert ons ook dat wij Hem de besturing van ons leven kunnen toevertrouwen: ‘Geef de Heiland ‘t roer in handen van uw aardse levensschip.’ Dat heeft God Job geleerd en dat moeten wij ook leren, juist als wij dingen die in ons leven gebeuren, niet begrijpen. Job begrijpt God niet en dat veroorzaakt geloofsworstelingen bij hem. Totdat hij oog in oog komt te staan met God. Dan begrijpt hij dat hij te klein is om Gods bestuur van alle dingen te beoordelen. Het gaat erom dat wij erop leren vertrouwen dat Hij echt alles in de hand heeft.

Ps 33:10-15 | De HEERE ziet alle mensen

10 De HEERE vernietigt de raad van de heidenvolken,
Hij verbreekt de gedachten van de volken.
11 [Maar] de raad van de HEERE bestaat voor eeuwig,
de gedachten van Zijn hart [bestaan] van generatie op generatie.
12 Welzalig het volk dat de HEERE tot zijn God heeft,
het volk dat Hij Zich als eigendom verkozen heeft.
13 De HEERE schouwt uit de hemel
en ziet alle mensenkinderen.
14 Vanuit Zijn verheven woonplaats aanschouwt Hij
alle bewoners van de aarde.
15 Hij vormt hun aller hart;
Hij let op al hun daden.

Gods opperheerschappij betreft niet alleen de materie, maar ook “de raad” en “de gedachten” van de volken (vers 10). Dit zijn de niet-materiële dingen, de overleggingen van het hart van de mensen. Ook die dingen zijn in Zijn macht. Hij zal die raad en gedachten vernietigen en verbreken. Dat zal Hij doen omdat de raad en gedachten van de volken tegen Hem en tegen Zijn volk gericht zijn. Dat Hij ze verbreekt en vernietigt, laat Zijn verhevenheid en hun nietigheid zien.

God heeft niet alleen het heelal geschapen (verzen 6-9), maar Hij bestuurt ook de loop van de geschiedenis en is in staat om de raadsbesluiten van machtige koninkrijken te verijdelen. Behalve de tegenstelling tussen materiele en immateriële dingen, is er ook een tegenstelling tussen het verleden, de schepping, en de tegenwoordige tijd, de geschiedenis van de mensheid (verzen 10-15).

Tegenover de raad en gedachten van de volken tegen Hem en tegen Zijn volk staan Zijn raad en de gedachten van Zijn hart (vers 11). Niemand is in staat daaraan iets te veranderen, laat staan die te vernietigen of te verbreken. Zijn raad “bestaat voor eeuwig” (vgl. Sp 19:21; Js 40:8). De gedachten van Zijn hart hebben te maken met Zijn beloften aan de aartsvaders. Zijn gedachten van zegen voor Zijn volk bestaan “van generatie op generatie”. Niets is in staat die gedachten ongedaan te maken. Hij houdt Zijn beloften door de generaties heen vast en zal ze vervullen (Ps 105:8-9).

In vers 12 wordt door middel van een ‘zaligspreking’ de aandacht gericht op een speciaal volk te midden van alle volken. Het is “het volk dat de HEERE tot zijn God heeft, het volk dat Hij Zich als eigendom verkozen heeft”. Met recht kan er worden gezegd dat een volk “welzalig” is als dat volk de God Die in de vorige verzen in Zijn verhevenheid is getoond, tot God heeft. Hij heeft Israël “als eigendom verkozen” (Ex 19:5; Dt 4:20; 9:26,29; 32:9; vgl. 1Pt 2:9).

De God van dit volk “schouwt uit de hemel en ziet alle mensenkinderen. Vanuit Zijn verheven woonplaats aanschouwt Hij alle bewoners van de aarde” (verzen 13-14). Zijn positie in de hemel, Zijn verheven woonplaats, benadrukt Zijn verhevenheid boven alles wat op aarde is en gebeurt en Zijn onaantastbaarheid voor wie op aarde wonen. Hij is niet alleen de Almachtige Die alles geschapen heeft en de loop van de geschiedenis bestuurt, Hij is ook de Alwetende, Wiens ogen zijn als een vuurvlam (Op 1:14b). Hij kijkt dwars door je heen. Voor Hem is niets verborgen. “Alle dingen zijn naakt en geopend voor de ogen van Hem met Wie wij te doen hebben” (Hb 4:13).

Dat betekent niet dat Hij niet ten nauwste betrokken is bij de aarde en zijn bewoners. Er is niets wat Hem ontgaat. Hij ziet niet alleen alles wat er gebeurt, maar vormt ook van alle mensen “hun aller hart” (vers 15). Zo heeft Hij als Schepper ook hun lichaam gevormd (Gn 2:7). Dit betekent dat Hij het hart van de mensen door en door kent. Hij kent alle overleggingen die daar plaatsvinden en die voor iedereen verborgen zijn.

Daarbij let Hij “op al hun daden”. Zowel de innerlijke overwegingen, de drijfveren van de mensen, als hun uiterlijke daden kent Hij. En dat niet alleen. De mens kan niet alleen nooit Gods plannen dwarsbomen, maar God beheerst de mens en gebruikt hem tegen wil en dank om Zijn plannen uit te werken en Zijn doel te bereiken. We zien hetzelfde bij de duivel. Dit verandert niets aan de verantwoordelijkheid van de mens en van de duivel. Zij worden volledig verantwoordelijk gesteld voor “al hun daden”. Het maakt alleen duidelijk dat God boven alles staat en zelfs de opstand van de mens kan gebruiken voor Zijn doel.

Ps 33:16-22 | Onze hulp en ons schild

16 Een koning wordt niet verlost door een groot leger,
een held wordt niet gered door grote kracht.
17 Het paard [geeft] valse [hoop] op de overwinning
en bevrijdt niet door zijn grote kracht.
18 Zie, het oog van de HEERE is over wie Hem vrezen,
op hen die op Zijn goedertierenheid hopen,
19 om hun ziel te redden van de dood
en hen in het leven te behouden, wanneer er honger is.
20 Onze ziel verwacht de HEERE,
Hij is onze hulp en ons schild.
21 Want ons hart is in Hem verblijd,
omdat wij op Zijn heilige Naam vertrouwen.
22 Laat Uw goedertierenheid over ons zijn, HEERE,
zoals wij op U hopen.

Tegenover de macht van God vallen de machtigste mensen zoals “een koning” en “een held” in het niet (vers 16). Ze zijn machteloos, ook al hebben ze een “groot leger” en “grote kracht”, om zich te verlossen van een vijand of zich uit een bedreigende situatie te redden.

Als een mens uitsluitend op de grote kracht van een paard rekent voor een overwinning of om te ontkomen aan een nederlaag, komt hij bedrogen uit (vers 17). Zijn hoop daarop is vals. De mens is dwaas en lijdt aan hopeloze zelfoverschatting als hij zich voor een overwinning op menselijke kracht beroemt en daarop steunt. Alleen de HEERE kan de overwinning geven, want Hij bestuurt alles.

In tegenstelling tot mensen die op de kracht van menselijke middelen vertrouwen, op de kracht van een machtige bondgenoot, staan de mensen die de HEERE vrezen en op Zijn goedertierenheid hopen (vers 18). Zij weten dat Zijn oog in liefdevolle zorg op hen is gericht en dat Hij hen altijd ziet, wat wil zeggen dat Hij in goedheid op hen let (Jb 36:7a). Dit is heel wat beter dan op menselijke middelen te bouwen.

Hij redt van de dood (vers 19). Ook behoudt Hij in het leven in tijden van honger die wordt veroorzaakt door de omsingeling door een vijand (vgl. Js 36:12b). Bij een hongersnood is elk beroep op een koning, een held of een paard zinloos (vgl. 2Kn 6:25-27; Js 36:9b).

De verzen 20-21 zijn als het ware het antwoord van het overblijfsel op de oproep tot lofprijzing van de verzen 1-3. Wie de HEERE vrezen, verwachten Hem, dat wil zeggen dat ze uitzien naar wat Hij gaat doen (vers 20). Ze nemen niet zelf initiatieven, maar laten het aan Hem over. Wat Hij bepaalt, is goed. Ze belijden vrijmoedig dat Hij hun hulp en hun schild is (vgl. Ps 28:7). Hij is hun Helper en Beschermer.

Ze verklaren dat hun hart in Hem verblijd is (vers 21). De oorzaak daarvan is hun vertrouwen op “Zijn heilige Naam”. Dit houdt in dat ze zich aan Hem onderwerpen, dat wil zeggen dat zij God willen laten zijn Wie Hij is: God. Zijn heilige Naam staat ervoor garant dat Hij al Zijn plannen zal uitwerken tot vervulling van al Zijn beloften. Als het slecht gaat met Israël, wordt de Naam van de HEERE onteerd, en als het goed gaat met Israël, wordt de Naam van de HEERE geheiligd. Als de Heer Jezus Zijn discipelen leert bidden, is het eerste dat Hij hun leert zeggen: “Onze Vader Die in de hemelen bent, moge Uw Naam worden geheiligd” (Mt 6:9; vgl. Js 29:23; 48:9-11).

Het gebed om zegen in vers 22 is de uitdrukking van afhankelijkheid van de goedertierenheid van God. Het is de wens dat de belofte van de zegeningen van het verbond door de HEERE waargemaakt wordt. Door hun uitgesproken vertrouwen op en verwachting van de HEERE mag het overblijfsel verwachten dat de HEERE trouw zal zijn aan Zijn woord en belofte. De Godvrezenden vragen om Gods goedertierenheid “over” hen, wat betekent dat die over hen zal waken, hen zal beschermen en hen zal leiden door het leven. Ze hopen op Hem en daarmee op alles wat Hij is, want alleen Hem hebben zij nodig om hun leven verder te leven tot Zijn eer.

Psalm 34

Inleiding

De psalm is gedicht in de vorm van een zogenoemd acrostichon. Dit wil zeggen dat elk vers van deze psalm begint met een opeenvolgende letter van de tweeëntwintig letters van het Hebreeuwse alfabet. Deze vorm is een hulpmiddel bij het uit het hoofd leren van een gedeelte. Het gebruik van deze vorm wijst er ook op dat Gods Geest de hele rijkdom van de taal gebruikt om de inhoud van de ervaring te beschrijven.

Wel ontbreekt in deze psalm één letter. Tussen vers 6 en vers 7 ontbreekt de letter waw. De verzen 2-5 zijn een getuigenis van geloofsvertrouwen, maar vers 7 maakt duidelijk dat David door zijn gedrag zeer diep is gevallen. Dat wijst op de onregelmatigheid die kan voorkomen in de weg die een gelovige zou moeten bewandelen. Dat komt tot uiting door een hobbel, een ontbrekende letter in het acrostichon. Dit is bewust ingebracht. In Psalm 25 zien we hetzelfde verschijnsel (Ps 25:17,18).

Ps 34:1 | Opschrift

1 [Een psalm] van David; toen hij zijn gezicht had vertrokken bij Abimelech, die hem verdreef, zodat hij [ervandoor] ging.

Voor “van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Het is een van de veertien psalmen die in het opschrift de aanleiding van het ontstaan ervan noemen (Psalmen 3; 7; 18; 30; 34; 51; 52; 54; 56; 57; 59; 60; 63; 142). De achtergrond van deze psalm is een kort verblijf van David bij Achis, die hier Abimelech wordt genoemd (vers 1b; 1Sm 21:10-15). Abimelech is de titel van de Filistijnse koningen (Gn 20:2; 26:1). David voelt zich genoodzaakt zijn land te verlaten, het land waarover hij naar Gods beloften zal regeren, en zoekt zijn toevlucht bij Achis, de koning van Gath, een van de vijf Filistijnse steden.

Als David merkt dat hij herkend is, wordt hij bang. Angst is altijd een slechte raadgever en een vijand van het geloof en de liefde. De volmaakte liefde drijft immers de vrees uit (1Jh 4:18). Iemand groeit en behaalt overwinningen naar de mate waarin hij in het geloof de vrees overwint. David laat zich in deze periode echter niet leiden door zijn geloof. Hij weet dat de Filistijnen in hem een machtige vijand zien die ze door zijn komst zomaar in handen hebben gekregen (Ps 56:1). Hij weet geen andere oplossing voor dit probleem dan zich als een waanzinnige te gaan gedragen. Hij stelt zich aan als iemand die zijn verstand heeft verloren.

David daalt hier ver beneden het peil van een gelovige. Dit is geen krijgslist, maar een wanhoopsdaad. Een gelovige die zich bewust als een idioot gedraagt, geeft een totaal verkeerd voorbeeld. Hij werpt een smaad op de Naam van de Heer. Laten we David er maar niet te hard om vallen. Hoe vaak hebben wij ons bewust anders gedragen uit angst voor reacties van vijandschap van de wereld en zijn we, op zijn zachtst gezegd, geen getuigen van de Heer Jezus geweest?

De afgang van David is groot. Zijn gedrag bewerkt dat Achis hem wegjaagt, zoals we hier in het opschrift lezen. Zeker, hij is ontsnapt uit een gevaarlijke situatie, maar hoe smadelijk is zijn redding. Er is veel om zich over te schamen. Wat overblijft, is de genade van God. Dat Gods genade ook een rol speelt in dit hele gebeuren, blijkt wel uit de twee psalmen die in zijn hart zijn ontstaan tijdens zijn verblijf bij Achis in Gath (Psalmen 34; 56). In de beschrijving van de gebeurtenissen zien we zijn uiterlijke gedrag. In de beide psalmen zien we wat er in zijn hart omgaat tijdens die gebeurtenissen.

Psalm 34 laat zien wat er in zijn hart is als hij bang is voor Abimelech. Zijn hart roept tot God en Hij redt hem, want hij wordt verbroken van hart en verslagen van geest (vers 19).

Ps 34:2-4 | Oproep voortdurend God te loven

2 Ik zal de HEERE te allen tijde loven,
Zijn lof zal voortdurend in mijn mond zijn.
3 Mijn ziel zal zich beroemen in de HEERE;
de zachtmoedigen zullen het horen en verblijd zijn.
4 Maak de HEERE met mij groot,
laten wij tezamen Zijn Naam roemen.

David zegt dat Hij de HEERE “te allen tijde”, dat wil zeggen altijd, zal loven (vers 2). Zo begint een dankpsalm doorgaans. Na zijn uitredding uit een zo moeilijke en vernederende situatie is hij vol dankbaarheid tegenover de HEERE. Hij neemt zich voor dat de lof voor Hem “voortdurend” in zijn mond zal zijn. ‘Te allen tijde’ en ‘voortdurend’ wil zeggen dat de HEERE het waard is dat we Hem niet alleen loven als we in voorspoed leven, maar ook als het ons tegenzit, dus ongeacht de omstandigheden (vgl. 1Th 5:16; Fp 4:4).

Hij heeft zijn verlossing uit de greep van Abimelech waarin hij zichzelf heeft begeven niet aan zichzelf te danken. Hij heeft zich wel als een waanzinnige aangesteld, maar de HEERE heeft het hart van Abimelech bewerkt dat hij hem niet doodt, maar wegjaagt. Daarom leeft hij nog en is hij vrij. Het is de aanleiding voor zijn ziel om zich in de HEERE te beroemen (vers 3). Van hemzelf is er niets bij, alleen schaamte.

Zijn ervaring heeft hem zachtmoedig, of beter ootmoedig, nederig, gemaakt. De ootmoedigen of nederigen zijn mensen die net als hij geleerd hebben ootmoedig en nederig te zijn en niets meer van zichzelf te verwachten. Een ootmoedige of nederige is iemand wiens geest verslagen is, doordat het Woord hem getroffen heeft in zijn nood (Js 66:2), iemand die zich vernederd heeft onder de krachtige hand van God (1Pt 5:6).

Toen David zich in nood bevond, heeft hij uit de diepst van zijn ziel tot God geroepen. Zijn ervaring dat de HEERE acht slaat op zulke mensen (Js 66:2), is een bemoediging voor anderen in soortgelijke situaties. Zij zullen horen van wat God voor David heeft gedaan. Ze zullen dat herkennen en er blij over zijn dat David zo door de HEERE is gered.

David roept hen daarom op met hem de HEERE groot te maken (vers 4). Zij hebben op soortgelijke manier de HEERE leren kennen. Daarom kunnen zij met David Zijn Naam roemen, dat wil zeggen de glorie van Zijn Naam bekendmaken. Zijn Naam is Zijn Wezen, het is alles wat Hij is en waarin de Zijnen Hem hebben leren kennen. Zijn goedheid komt hier tot uiting in het feit dat Hij Zich laat verbidden. Op het moment dat je in je nood om uitredding vraagt, hoort en verhoort Hij dat gebed (verzen 5,7). Dat is de aanleiding om Zijn Naam te roemen.

Ps 34:5-9 | De HEERE zoeken, uitzien en vrezen

5 Ik heb de HEERE gezocht en Hij heeft mij geantwoord,
en mij gered uit al wat ik vrees.
6 Zij zagen naar Hem uit, ja, stroomden op [Hem] aan;
en hun gezicht werd niet rood van schaamte.
7 Deze ellendige riep en de HEERE hoorde;
Hij verloste hem uit al zijn benauwdheden.
8 De engel van de HEERE legert zich
rondom hen die Hem vrezen, en redt hen.
9 Proef en zie dat de HEERE goed is;
welzalig de man [die] tot Hem de toevlucht neemt.

In deze verzen volgt de motivering voor het loven van de HEERE waartoe David in de vorige verzen heeft opgeroepen. Er is duidelijk gebleken dat de HEERE een Helper in nood is. In vers 5 en vers 7 spreekt David een persoonlijke ervaring uit. In de daarop aansluitende verzen vers 6 en vers 8 spreekt hij op grond daarvan een algemeen getuigenis uit als een bemoediging voor anderen. Vers 9 is een aansporing op grond van zijn ervaring en getuigenis.

In vers 5 getuigt David van wat vaak in Psalmen voorkomt: zijn zoeken van God in zijn nood en Gods antwoord in de uitredding. De uitredding is hier totaal, het is “uit al wat ik vrees”. Alles wat hem bevreesd heeft gemaakt (1Sm 21:12), daaruit heeft God hem gered.

In vers 6 breidt David dit uit tot een meervoudig “zij”. Hij zegt niet wie die ‘zij’ zijn, maar we mogen aannemen dat dit het groepje mannen is dat bij hem is. Zij zien ook uit naar de HEERE en “straalden” van vreugde. [Het Hebreeuwse woord nahar, waarvan ‘stroomden’ is afgeleid, kan betekenen ‘rivier’. Een andere, betere vertaling is: ‘stralen’ (vgl. Js 60:5).] De HEERE heeft hen geholpen, zodat hun gezicht niet rood van schaamte is geworden (vgl. Ps 35:4).

In hen herkennen we het gelovig overblijfsel. In de eindtijd, als er zoveel vijanden zijn die hen bevreesd maken, zullen ze naar Hem uitzien, ja, zullen hun gezichten stralen. Als je de Heer ziet, word je verblijd (Jh 20:20; vgl. 1Sm 6:13). Zij zullen in hun vertrouwen op Hem niet beschaamd worden, want ze zullen verlost worden ‘uit al wat zij vrezen’.

David spreekt over zichzelf als “deze ellendige” (vers 7). Dit betekent dat David in grote nood zich heeft vernederd onder de krachtige hand van God (1Pt 5:6). Uit wat David heeft ervaren, kunnen anderen leren hoe de HEERE telkens weer handelt. Daarom spreekt hij over zichzelf in de derde persoon. Hij stelt zichzelf als voorbeeld hoe de HEERE een ellendige die tot Hem roept “uit al zijn benauwdheden” verlost.

In vers 8 breidt hij dat weer uit en spreekt over allen die de HEERE vrezen. Rondom hen legert de Engel van de HEERE Zich en redt hen (vgl. Zc 9:8; 2Kn 6:15-17). De Engel van de HEERE is de verschijning van de HEERE ofwel de Heer Jezus in het Oude Testament (vgl. Gn 16:7-13).

David besluit het delen van zijn ervaringen met de oproep om te proeven en te zien “dat de HEERE goed is” (vers 9). Vers 9b is de uitleg van vers 9a. We kunnen proeven dat God goed is als wij in grote nood de toevlucht tot Hem nemen. Wie dat doet, is gelukkig, welzalig, doordat God op zo’n moment Zijn goedheid laat zien. David heeft ervan getuigd, waardoor iedereen ervan kan proeven en het kan zien. Wij kunnen proeven en zien dat God goed is in wat Hij in het leven van anderen heeft gedaan.

Toch zal het echte proeven en zien van Gods goedheid pas werkelijk door ons gebeuren als we zelf God zo hebben ervaren in onze persoonlijke omstandigheden. Het is dan ook een oproep om in gemeenschap met Hem onze weg te gaan, opdat dit onze ervaring zal worden. Dit betekent dat we tot Hem in alles de toevlucht nemen. Dan zijn we welzalig, vol van geluk.

Petrus haalt dit vers aan in verband met onze geestelijk groei (1Pt 2:3-4). Daarvoor zijn we niet in de eerste plaats aangewezen op een goed verstand, maar op onze geestelijke smaak. De dingen waarover Petrus spreekt, zijn niet tot het verstand gericht, maar tot het hart dat “geproefd” heeft “dat de Heer goedertieren is”.

Petrus spreekt erover dat we goedheid – Hebreeuws tov (vers 9a) – ervaren als we tot Hem komen, dat wil zeggen in onze nood de toevlucht nemen tot Hem. Hij heeft zelf geproefd en gezien dat de Heer goed is. Nadat hij de Heer Jezus heeft verloochend, is hij door Hem hersteld. Hij wordt weer door de Heer in Zijn dienst gebruikt en mag met de opgedane ervaringen zijn broeders dienen.

Ps 34:10-17 | De vreze des HEEREN leren

10 Vrees de HEERE, u, Zijn heiligen,
want wie Hem vrezen, hebben geen gebrek.
11 Jonge leeuwen lijden armoede en honger,
maar wie de HEERE zoeken, hebben geen gebrek aan enig goed.
12 Kom, kinderen, luister naar mij,
ik zal jullie de vreze des HEEREN leren.
13 Wie is de man die vreugde vindt in het leven,
die dagen liefheeft om het goede te zien?
14 Behoed je tong voor het kwaad
en je lippen voor het spreken van bedrog.
15 Keer je af van het kwaad en doe het goede;
zoek de vrede en jaag die na.
16 De ogen van de HEERE rusten op de rechtvaardigen,
Zijn oren [zijn gericht] op hun hulpgeroep.
17 Het aangezicht van de HEERE is tegen hen die kwaad doen:
Hij zal hun nagedachtenis van de aarde uitroeien.

De verzen 10-11 vormen de uitleg van de verzen 8-9. De “heiligen” (vers 10) zijn zij die toegewijd zijn aan en afgezonderd zijn voor de HEERE doordat zij de toevlucht tot Hem hebben genomen (vers 9). Zij hebben ervaren dat de HEERE een machtige Verlosser is (vers 8). Wie Hem vrezen in vers 8 en vers 10 zijn dezelfde personen als in vers 9: zij hebben de toevlucht tot de HEERE genomen en hebben ervaren dat Hij goed is. En als je de HEERE hebt, dan heb je geen gebrek, want je hebt alles (Gn 33:11).

David roept Gods “heiligen” ertoe op de HEERE te vrezen (vers 10). Hij geeft het motief erbij: “Want wie Hem vrezen hebben geen gebrek.” Dit betekent niet dat zij altijd voldoende te eten hebben en altijd gezond zullen zijn. Wat wordt bedoeld, is dat het hun nooit zal ontbreken aan de tegenwoordigheid van God. Zij zeggen met David “de HEERE is mijn Herder, mij ontbreekt niets” (Ps 23:1), omdat ze evenals hij kunnen zeggen “want U bent met mij” (Ps 23:4b).

David illustreert zijn woorden van vers 10 door een vergelijking te maken met roofzuchtige jonge leeuwen die altijd op hun snelheid en kracht kunnen rekenen om een prooi te grijpen (vers 11). Toch lijden ze “armoede en honger”. Dat is anders voor “wie de HEERE zoeken”. Zij “hebben geen gebrek aan enig goed”. Zelfs al lijden zij armoede en honger, toch bezitten zij al het goed dat de HEERE hun heeft toegezegd omdat Hij bij hen is. Zij zullen er niets van missen. Het kan zijn dat ze er op aarde nog niets van krijgen, maar ze zullen het zeker in de opstanding krijgen.

David spreekt als de wijsheidsleraar, zoals Salomo dat in Spreuken doet (vers 12). Hij roept zijn volgelingen – die hij, zoals een wijsheidsleraar dat gebruikelijk doet, hier “kinderen” noemt – op naar hem te luisteren, want hij wil hun iets leren (vgl. Sp 4:1). Hij wil hun doorgeven wat hij zelf heeft geleerd. Hij wil hun “de vreze des HEEREN leren” (vgl. Sp 1:7). De vreze des HEEREN is zo belangrijk, omdat die het begin van de wijsheid is (Sp 1:7; 9:10; Ps 111:10). Dit is het beste dat ook wij onze kinderen kunnen leren, beter dan welke bekwaamheid voor dit leven dan ook.

In de volgende verzen leert hij wat de vreze des HEEREN inhoudt, waaruit deze bestaat en waarin deze zichtbaar moet worden. Hij wijst ook op de gezegende gevolgen die dit heeft. Het onderwijs betreft het leren om Hem bij alle dingen van het leven te betrekken, in diep ontzag voor Hem Die alles bestuurt en met vertrouwen dat Hij dat volmaakt doet.

De verzen 13-17 worden door Petrus geciteerd (1Pt 3:10-12). Petrus citeert tot en met vers 17a. Vers 17b citeert hij niet omdat dit nu nog niet aan de orde is. Hij spreekt namelijk over de indirecte regering van God, dat wil zeggen over een wijze van regeren van God waarbij het kwaad niet onmiddellijk wordt gestraft en het goede niet direct wordt beloond. Pas als de Heer Jezus op aarde regeert, zal plaatsvinden wat vers 17b zegt. Petrus haalt deze verzen uit Psalm 34 aan omdat wat daarin staat niet alleen in het vrederijk geldt, maar ook nu al.

David begint met de vraag: “Wie is de man die vreugde vindt in het leven, die dagen liefheeft om het goede te zien?” (vers 13; 1Pt 3:10). Het antwoord ligt in de vraag opgesloten. Ieder mens wil dit toch? Het is mogelijk ook tijdens dit leven vreugde in het leven te vinden en goede dagen te zien.

We moeten bij wat David hier zegt in de eerste plaats aan aardse, tijdelijke zegeningen denken met daarbij het genieten van de gunst van God. Voor de Israëliet betekent zegen een goed leven hebben, alle goede gaven genieten en in goede ouderdom sterven, omringd door kinderen en kleinkinderen, van het leven verzadigd (vgl. Gn 25:8). Het goede leven dat hier verbonden is aan het doen van het goede, staat tegenover de plotselinge, voortijdige dood van de goddeloze.

Tegelijk moeten we bedenken dat niet iedere Godvrezende Israëliet oud wordt en verzadigd van het leven sterft en dat niet iedere goddeloze vroeg sterft. Vaak zien we het omgekeerde. Is het daarom niet waar wat hier in Gods Woord staat? Ja, het is volkomen waar. We moeten namelijk bedenken dat de zegen van het lange leven uiteindelijk in het vrederijk, na de opstanding, wordt gegeven.

Voor het ontvangen van zegen of oordeel moeten we leren over de dood heen te kijken. In de opstanding vervult God alles wat Hij heeft beloofd. Daarom komt het bij wat David hier zegt aan op geloof in Gods Woord, ook als het erop lijkt dat het anders gaat dan wij hier op het eerste gezicht lezen.

Aan een leven met dagen waarin het goede wordt gezien, zijn enkele voorwaarden verbonden. David noemt ze. Zonder “de vreze des HEEREN (vers 12) kan Gods goedheid (vers 9) niet worden ervaren. In de volgende verzen wordt de vreze des HEEREN uitgewerkt in woorden (vers 14) en in werken (vers 15).

Deze voorwaarden sluiten uit dat een mens die geen nieuw leven heeft, ooit het ware leven kan genieten en goede dagen zal zien. Alleen door hen die nieuw leven hebben, dat is leven uit God, kan aan deze voorwaarden worden voldaan. Hieraan zien we dat het gaat om het genot van het leven nu en tot in eeuwigheid, dat is het leven in het vrederijk onder de zegenrijke regering van de Messias.

De voorwaarden bestaan uit iets wat negatief is en uit iets wat positief is. Het is in de eerste plaats noodzakelijk, zegt David, “je tong voor kwaad en je lippen voor het spreken van bedrog” te behoeden (vers 14). Een van de eerste bewijzen van nieuw leven is waar te nemen in een verandering van spreken. Het blijft voor wie nieuw leven heeft een gevaar om in zijn spreken terug te vallen in een oud patroon. Daarom waarschuwt David voor dit gevaar, want het heeft een slechte invloed op de kwaliteit van je leven (Sp 13:3). De vreugde in het leven verdwijnt en het goede van de dagen wordt niet meer genoten.

Vervolgens zegt David tegen zijn kinderen, en tegen ons, dat ze zich moeten afkeren van het kwade en het goede moeten doen (vers 15; 1Pt 3:11). Het negatieve wordt opgevolgd door het positieve. Het is niet de bedoeling dat het leven wordt gekenmerkt door alles wat ze niet doen, maar dat het wordt gekenmerkt door het doen van wat goed is. Wie alleen het negatieve vermijdt, is te vergelijken met een huis dat leeg, geveegd en versierd is, wat het tot een woonplaats van demonen maakt (Mt 12:44). Het doen van het goede houdt in het zoeken van de vrede en dat op een intensieve manier. We moeten ernaar jagen, zoals men een veldhoen op de bergen najaagt (1Sm 26:20). Het gebeurt met beleid, met volle inzet en gezamenlijk.

Vrede is niet slechts de afwezigheid van oorlog. Het is de innerlijke rust als gevolg van de gemeenschap met God in het gaan van Zijn weg, met het vertrouwen dat Hij zorgt voor wat nodig is en dat Hij beschermt tegen gevaren. Deze vrede staat voortdurend onder druk, want de omstandigheden proberen die vrede weg te nemen. Daarom moet ernaar worden gejaagd. Het najagen van vrede kunnen we doen door te streven naar een goede onderlinge verhouding met alle mensen met wie we omgaan en het goede voor hen te zoeken (vgl. Rm 12:18; Hb 12:14).

De wijsheidsleraar heeft gesproken (vers 12), hij heeft adviezen gegeven. Vanaf vers 16 wordt uitleg gegeven over de reden ervan. Deze uitleg wordt gegeven door de rechtvaardigen te stellen tegenover de goddelozen (verzen 17,22). Om ons te bemoedigen vervolgt David met ons oog te richten op de HEERE (vers 16; 1Pt 3:12).

Zijn kinderen ofwel zijn leerlingen of volgelingen, die hij hier “de rechtvaardigen” noemt, mogen weten dat Gods ogen constant op hen gericht zijn. Opnieuw lezen we over de ogen van de HEERE (Ps 32:8; 33:18). Zijn ogen “rusten” op hen, wat ziet op Zijn vreugdevolle betrokkenheid bij alles wat hen bezighoudt en overkomt.

Hij weet ook dat er krachten en machten zijn die hen belagen en dat die veel sterker zijn dan zij. Daarom mogen ze ook weten dat behalve Zijn ogen ook Zijn oren voor hen openstaan (Ps 17:6). “Zijn oren [zijn gericht] op hun hulpgeroep”, wanneer ze door vijandige machten worden aangevallen. Hij hoort hen en neemt het voor hen op tegen hen die het kwade tegen hen beramen.

Hij richt Zijn oren tot de Zijnen als zij tot Hem roepen, maar Hij keert Zijn aangezicht in toorn tegen hen die de Zijnen kwaad doen (vers 17; 1Pt 3:12). Hij zal bij Zijn aantreden als Koning op aarde met hen afrekenen en “hun gedachtenis van de aarde uitroeien”. Er wordt niet alleen niet meer aan deze kwaaddoeners gedacht, maar het betekent ook dat deze kwaaddoeners geen nageslacht zullen hebben. Er is niets meer wat aan hen herinnert (Ps 9:6; 109:13,15).

Ps 34:18-23 | God antwoordt en verlost

18 Zij roepen en de HEERE hoort,
Hij redt hen uit al hun benauwdheden.
19 De HEERE is nabij de gebrokenen van hart,
Hij verlost de verbrijzelden van geest.
20 De rechtvaardige heeft veel ellende,
maar uit dat alles redt de HEERE hem.
21 Hij bewaart al zijn beenderen,
niet één daarvan wordt gebroken.
22 Het kwaad brengt de goddeloze de dood;
wie de rechtvaardige haten, worden schuldig verklaard.
23 De HEERE verlost de ziel van Zijn dienaren;
allen die tot Hem de toevlucht nemen, worden niet schuldig verklaard.

Deze verzen zijn een nadere uitwerking van vers 16. We zien in deze verzen dat de rechtvaardigen ook door zware rampen getroffen kunnen worden, maar dat de HEERE hen bewaart en redt. Tegelijkertijd ervaart de rechtvaardige dat de HEERE goed is (vers 9). Wat David uit eigen ervaring kent, geldt ook voor alle rechtvaardigen: “Zij roepen en de HEERE hoort, Hij redt hen uit al hun benauwdheden” (vers 18).

Door de benauwdheden, door zware slagen in het leven, worden de rechtvaardigen “gebrokenen van hart” en “verbrijzelden van geest” (vers 19). Hun hart, de kern van hun bestaan, is gebroken. Hun geest, hun levenskracht, is verbrijzeld. Het gaat om de situatie waarbij je geen uitzicht meer hebt behalve de toevlucht naar de HEERE (Js 66:2). Als je dan je toevlucht bij Hem zoekt, zal Hij altijd bescherming geven. Deze kenmerken zijn voor God offers waarin Hij een welgevallen heeft en die Hij niet veracht (Ps 51:19). Bij hen die deze kenmerken hebben, woont Hij (Js 57:15). Hij is hen zo “nabij”, dat Hij klaarstaat en helpt en verlost zodra zij roepen.

Dat “de rechtvaardige … veel ellende” heeft (vers 20), lijkt in strijd met de wens om goede dagen te zien. De rechtvaardige wordt niet getroffen door een beetje ellende, maar door ‘veel ellende’. Het leven van de rechtvaardige is niet beperkt tot het leven hier-en-nu, maar gaat door in het vrederijk en wordt daar ten volle geleefd. De HEERE redt de rechtvaardige “uit dat alles”, uit al die ellende, door hem aan de zegen van het vrederijk te laten deelhebben.

Wat David in vers 21 zegt, sluit daarop aan. De HEERE bewaart al de beenderen van de rechtvaardige, “niet één daarvan wordt gebroken”. De rechtvaardige zal geen wezenlijke, onherstelbare schade lijden van alle ellende die hem treft. Deze bijzondere bescherming door God van de rechtvaardige die lijdt, wordt op speciale wijze letterlijk door Christus ervaren als Hij aan het kruis hangt (Jh 19:36; Ex 12:46; Nm 9:12). De bescherming van God van Christus, maar ook van de martelaars van de grote verdrukking, gaat over de dood heen.

Christus heeft als enige Mens volkomen beantwoord aan alles wat David in de verzen 13-15 heeft gezegd. Toch is er geen mens die meer ellende heeft gezien en ervaren dan Hij (Kl 3:1-6). Dit maakt duidelijk dat alle zegen die met een Godvruchtig leven gepaard gaat op aarde innerlijk wordt beleefd en na de opstanding ook in uiterlijk opzicht. De Heer Jezus wordt ‘uit’ al Zijn benauwdheden verlost, niet door voor het lijden en de dood gespaard te blijven, maar als God Hem opwekt uit de doden.

Zo zal het gaan met alle rechtvaardigen die “veel ellende” hebben. Zij delen in het goede in de opstanding omdat de Rechtvaardige een lijden heeft ondergaan dat zij niet hebben kunnen ondergaan en dat is het lijden voor hun zonden. Daardoor zijn zij tot God gebracht en rechtvaardigen geworden (1Pt 3:18). Christus is niet rechtvaardig geworden, maar altijd de Rechtvaardige geweest. Daarom heeft Hij dit noodzakelijke en unieke werk voor de verlossing uit de macht van de zonde kunnen doen.

In vers 22 komt David terug op wat hij in vers 17 heeft gezegd over hen die kwaad doen. Hij spreekt hier over “de goddeloze” en over “wie de rechtvaardige haten”. Bij ‘de goddeloze’ kunnen we denken aan iemand die zich niet laat leiden door de vrees van of eerbied voor de HEERE, in tegenstelling tot de rechtvaardigen (vers 16), de leerlingen van de wijsheidsleraar. De weg van de goddeloze vergaat (Ps 1:6). We kunnen bij de goddeloze ook denken aan de antichrist. Het kwaad dat hij doet, zal hem doden. Hij graaft zijn eigen graf. De anderen zijn volgelingen van hem.

Deze volgelingen staan schuldig aan het haten van ‘de rechtvaardige’. Hier kunnen we aan David denken, die hier een schaduwbeeld van de Heer Jezus is (Hd 2:30,31). Christus is de Rechtvaardige bij uitstek (Js 53:11). Daarnaast is David ook een voorbeeld voor de gelovigen, zowel in deze tijd als profetisch voor het gelovig overblijfsel in de eindtijd.

Tegenover de dood die over de goddeloze en zijn volgelingen komt, staat wat de HEERE doet met hen die Hem vrezen (vers 23). Hij verlost hun ziel. Het Hebreeuwse woord betekent verandering van eigenaar door het betalen van een prijs. De antichrist zal velen van het gelovig overblijfsel doden, maar tegelijkertijd hebben deze martelaars de overwinning behaald over de antichrist (Op 15:2).

David noemt hen “dienaren” van God. Uiteindelijk wordt hiermee dan het overblijfsel bedoeld wanneer het in de zegen van het vrederijk is aangekomen. Zij zijn heel Israël dat behouden zal worden (Rm 11:26). Dan is vervuld wat God na de verlossing uit Egypte van Zijn volk heeft gezegd: “U dan, u zult voor Mij een koninkrijk van priesters en een heilig volk zijn” (Ex 19:6).

Zover is het nu nog niet. De omstandigheden maken dat zij die werkelijk Zijn volk zijn, “tot Hem de toevlucht” moeten nemen. Daar zijn ze veilig voor de vijandschap van hen die hen haten. Zij “worden niet schuldig verklaard”. Dit staat tegenover hen die hen haten, want zij worden wel schuldig verklaard, zoals in het vorige vers staat. Deze ‘niet-schuldigverklaring’ danken ze aan Hem Die voor hen schuldig is verklaard en het oordeel voor hun zonden op het kruis heeft gedragen.

Psalm 35

Inleiding

Deze psalm heeft de vorm van een klaaglied. Hij bestaat uit drie delen
1. verzen 1-10;
2. verzen 11-18;
3. verzen 19-28.
Ze eindigen alle drie met een voornemen om de HEERE te loven.

De psalm is een dringend verzoek aan God om in oordeel op te treden tegen de afvallige, onbarmhartige vervolgers van de rechtvaardige, dat is David, en zij die met hem zijn. Smaad, list en geweld worden allemaal tegen hem gebruikt. We kunnen bij de vervolgers het best aan Saul en zijn helpers denken.

Wat zij David aandoen, zal ook het deel van het overblijfsel zijn in de eindtijd. Veel ervan heeft ook de Heer Jezus ervaren.

Ps 35:1-3 | Roep tot God om hulp

1 [Een psalm] van David.
Roep ter verantwoording, HEERE, wie mij ter verantwoording roepen;
bestrijd wie mij bestrijden.
2 Grijp het kleine en het grote schild,
sta op, mij te hulp.
3 Neem de speer in de hand,
sluit [de weg] af, [houd] mijn vervolgers tegen;
zeg tegen mijn ziel:
Ik ben uw heil.

Voor “[een psalm] van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Zonder inleiding, zonder eerst de aandacht van God te vragen, roept David in de verzen 1-3 tot God. De nood is zo groot, dat hij geen tijd heeft om zijn gebed in te leiden. Het is als iemand die op het punt staat te verdrinken en daarom roept: ‘Help, help!’ Het is een uitgebreide toelichting op de uitspraak van David die hij deed toen hij voor Saul moest vluchten: “De HEERE zal Rechter zijn en oordelen tussen mij en u. Hij zal toezien en het voor mij opnemen, en mij recht doen [en bevrijden] uit uw hand” (1Sm 24:16). De psalm is ook nauw verbonden met Psalm 34. Alleen in deze twee psalmen vinden we in Psalmen de uitdrukking ‘de Engel van de HEERE’ (Ps 34:8; 35:5-6).

David vraagt aan God om al het mogelijke te doen om af te rekenen met hen die hem bestrijden. Hij valt met de deur in huis en zegt in krachtige taal tegen God dat Hij de middelen die Hij heeft, inzet om hem te hulp te komen.

Om te beginnen vraagt Hij aan God om zijn vervolgers en aanklagers ter verantwoording roepen (vers 1b). Als reden daarvoor noemt hij het feit dat zij hem ter verantwoording roepen. De vertaling ‘ter verantwoording roepen’ is veel te zwak. Het is beter om te vertalen: “Twist, HEERE, met hen die met mij twisten.” De betekenis is meer: ‘Vecht, HEERE, tegen diegenen die tegen mij vechten. De taal is zowel militaire taal als gerechtelijke (juridische) taal (verzen 2-3), tegelijkertijd en door elkaar heen. Het is zowel bevechten als betwisten.

Wat de vijanden van David willen, is uiterst misplaatst. Er is niets wat dat rechtvaardigt. Hij heeft niets gedaan waarvoor hij zich tegenover hen zou moeten verantwoorden. Dat moet God hun laten weten en daarom moet Hij zijn zaak ter hand nemen. David vraagt aan God om zijn Advocaat te zijn. Daardoor zal Hij laten weten dat Hij aan zijn kant staat. Hij zal hen bestrijden die hem bestrijden.

Laat God, zo zegt hij in beeldspraak, het kleine en het grote schild grijpen – dit zijn verdedigingswapens, soms door een schilddrager gedragen – en opstaan om hem te helpen (vers 2). Het kleine schild is het handschild; het grote schild is het schild waarachter de persoon helemaal schuilgaat. God moet ook de speer in de hand nemen – dit is een aanvalswapen om de vijand uit te schakelen – en Zich tussen hem en zijn vervolgers opstellen, zodat Hij de weg voor zijn vervolgers verspert en zij hem niet kunnen grijpen (vers 3).

Behalve door Zijn daden – de wapens spreken van Gods bereidheid om David te verdedigen – moet God hem ook door Zijn woorden laten weten dat Hij voor hem is. Hij moet tegen zijn ziel het volgende zeggen: “Ik ben uw heil”, met de nadruk op “Ik ben”. Dat zal een enorme bemoediging en vertroosting voor hem zijn in de grote nood waarin hij zich bevindt.

Ps 35:4-10 | Vraag om vergelding

4 Laat beschaamd en te schande worden
wie mij naar het leven staan;
laat terugwijken en rood van schaamte worden
wie kwaad tegen mij bedenken.
5 Laat hen worden als kaf voor de wind,
wanneer de engel van de HEERE hen wegdrijft.
6 Laat hun weg duister en spiegelglad zijn,
wanneer de engel van de HEERE hen vervolgt.
7 Want zonder reden verborgen zij een kuil – hun net – voor mij,
zonder reden groeven zij [een kuil] voor mijn ziel.
8 Laat verwoesting over hem komen zonder dat hij het merkt,
laat zijn net, dat hij heimelijk [spande], hemzelf vangen;
laat hem daarin vallen, met verwoesting.
9 Dan zal mijn ziel zich in de HEERE verheugen,
zij zal vrolijk zijn in Zijn heil.
10 Al mijn beenderen zullen zeggen:
HEERE, wie is aan U gelijk!
U redt de ellendige van wie sterker is dan hij,
en de ellendige en arme van wie hem berooft.

Na wat David in de verzen 1-3 heeft gezegd, kan God aan Zijn oordelend werk ten gunste van hem beginnen. Hij vraagt aan God om wie hem naar het leven staan beschaamd en te schande te laten worden (vers 4). In het Midden-Oosten telt het zwaar als een goede naam te schande wordt gemaakt. Al die mensen die kwaad tegen hem bedenken, moet God laten terugwijken en rood van schaamte laten worden. David drukt zich steeds sterker uit in zijn vraag aan God om met zijn vijanden te handelen.

God moet hen door “de Engel van de HEERE”, dat is de Heer Jezus voordat Hij Mens is geworden (vgl. Ps 34:8), wegdrijven (vers 5). Als Hij erop inslaat, zullen ze als kaf voor de wind wegstuiven, zodat ze onvindbaar zijn (vgl. 2Kn 19:35; Js 37:36). Ook vraagt hij om hun weg “duister en spiegelglad” te laten zijn, “wanneer de Engel van de HEERE hen vervolgt” (vers 6). De weg van zijn vervolgers moet duister zijn, zodat ze de weg niet herkennen. Hij moet ook spiegelglad zijn, zodat ze direct uitglijden zodra ze een stap zetten. Het is wat de Egyptenaren in de Rode Zee is overkomen (Ex 14:23-31). David weet dat zijn vijanden niet eens zullen kunnen vluchten voor hun Vervolger als Hij de rollen heeft omgekeerd.

De vraag van David om het oordeel over zijn vijanden te laten komen, is gerechtvaardigd. Zijn vijanden willen hem als een wild dier in een net en in een kuil vangen die ze voor hem verborgen hebben (vers 7). Maar het is “zonder reden” (vgl. vers 19). Zo zijn de vijanden van de Heer Jezus ook tegenover Hem geweest. ‘Zonder reden’ hebben ze Hem vervolgd, gedreven door een diepe haat om Hem te doden. Ook het overblijfsel zal ‘zonder reden’ verdrukt worden.

David vraagt aan God om verwoesting over de vijand (enkelvoud) te laten komen zonder dat hij het merkt (vers 8). Deze vijand is in de eindtijd de antichrist, de toekomstige valse koning (Jh 5:43), die het gelovig overblijfsel tot de dood toe zal vervolgen. Hij zal in zijn eigen sluwheid gevangen en omgebracht worden. Wat hij anderen heeft aangedaan, zal hem worden aangedaan (Op 13:10).

Als God zijn verzoek inwilligt, zal zijn ziel zich in Hem verheugen (vers 9). Hij zal vrolijk zijn in de behoudenis die God heeft gegeven. Al zijn beenderen, waaruit alle kracht is verdwenen, zullen nieuwe levenskracht opdoen (vers 10). In nieuw opgedane kracht zal hij het uitroepen: “HEERE, wie is aan U gelijk!” Deze woorden heeft Israël over God gesproken na de grote verlossing uit Egypte (Ex 15:11). We horen ze ook in de woorden van Jesaja als hij over de God van de schepping spreekt (Js 40:25-26) en in de woorden van Micha als Hij over God als de Verlosser spreekt (Mi 7:18).

David spreekt zo over God omdat God hem, “de ellendige”, heeft gered “van wie sterker is dan hij”. David was de onderliggende partij, maar de onvergelijkbare HEERE is hem te hulp gekomen en heeft hem gered. Als de HEERE voor hem opkomt, zal Hij hem, “de ellendige en arme”, redden uit de macht “van wie hem berooft”, van de man die met geweld zijn bezittingen van hem afneemt.

Ps 35:11-16 | Kwaad voor goed vergolden

11 Misdadige getuigen staan [tegen mij] op;
zij eisen [iets] van mij waarvan ik niet weet.
12 Zij vergelden mij kwaad voor goed,
[zij willen] mij van het leven beroven.
13 Maar ik? Waren zij ziek, [dan] was een rouwgewaad mijn kleding;
ik kwelde mijzelf door te vasten,
mijn gebed kwam telkens terug in mijn binnenste.
14 Alsof het [mijn] vriend was, of mijn broeder,
zo liep ik steeds rond;
ik ging gebukt, in het zwart gehuld,
als iemand die om [zijn] moeder treurt.
15 Maar toen ík strompelde, waren zij verblijd en verzamelden zich;
zij verzamelden zich om mij heen.
Zij waren kreupel en ik merkte het niet,
zij scheurden [hun kleren] en zwegen niet.
16 In hun eigen kring van huichelachtige spotters
knarsetandden zij over mij.

Er wordt in deze verzen, het tweede deel van deze psalm, niet over geweld gesproken. Ze zijn een lange klacht die gaat over laster, ondankbaarheid, spot en haat. Voor al deze vormen van vijandschap is geen enkele grond. Dat maakt het alles ondraaglijk voor David. Wat David in deze verzen zegt, is met de Heer Jezus gebeurd. Tegen Hem zijn misdadige getuigen opgestaan om iets aan te voeren op grond waarvan Zijn vijanden Hem zouden kunnen veroordelen (vers 11; Mt 26:59-60). En dat terwijl Hij niets kwaads heeft gedaan. Hij heeft integendeel alleen goed en niets anders gedaan.

David zegt hier “waarvan ik niet weet”. Dat heeft de Heer Jezus niet gezegd. Hij kan zeggen: “Maar omdat Ik de waarheid zeg, gelooft u Mij niet. Wie van u overtuigt Mij van zonde? Als Ik [de] waarheid zeg, waarom gelooft u Mij niet?” (Jh 8:45-46). Hij is Zich volmaakt bewust dat Hij alleen en niets anders dan de wil van God heeft gedaan.

Hoe hebben de vijanden van de Heer Jezus Hem kwaad voor goed vergolden (vers 12). Ze hebben Hem “van het leven” willen “beroven”. Hij, Die het land is “doorgegaan, terwijl Hij goeddeed” (Hd 10:38), is als een kwaaddoener afgeschilderd om Hem veroordeeld te krijgen (Lk 23:1-2,5,10).

En hoe is David te midden van zijn volk geweest? Hij heeft deelgenomen aan hun lijden op een wijze die werkelijk medegevoel is (vers 13; vgl. Mt 8:16-17). Hij heeft niet oppervlakkig geïnformeerd, met een beleefdheidsvraag zoals wij die vaak stellen, in de zin van ‘hoe gaat het met je?’ Hij heeft Zich uiterlijk ten volle en innerlijk ten diepste hun lijden aangetrokken en daar blijk van gegeven. Hij heeft telkens voor hen gebeden. Zijn verdriet is oprecht en diep doorvoeld, alsof het zijn vriend of broeder betreft of iemand die om zijn moeder treurt (vers 14).

Maar wat hebben zij, voor wie David zo goed is geweest, gedaan toen hij het moeilijk had en strompelend door het leven ging (vers 15)? Toen hebben zij zich om hem heen verzameld, niet om hem te helpen, maar uit te lachen. Dat is ook wat de vijanden van de Heer Jezus met Hem hebben gedaan (Mt 27:27; Lk 22:63). Ze hebben Hem haat vergolden voor Zijn liefde.

De mensen die zich, toen David in nood was, zo om hem heen hebben verzameld om hem te bespotten, “waren kreupel”. Een betere vertaling is “waren vechtlustig”. David merkte het niet op. Hij had het niet door, het ontging hem. “Zij scheurden” hem, dat wil zeggen zijn reputatie, kapot met hun lasteringen. De toevoeging “en zwegen niet” wijst erop dat het om woorden gaat. Davids vijanden wisten van geen ophouden, ze gingen maar door.

David weet ook hoe zij zich gedragen als ze ‘onder elkaar’ zijn, “in [hun eigen] kring” (vers 16). Het is een gezelschap “van huichelachtige spotters”. Het Hebreeuwse woord heeft de betekenis dat het gaat om mensen die omwille van een kleine beloning (een koekje) bereid zijn om anderen te bespotten.

Misschien kunnen we denken aan mensen die bij Saul aan tafel zaten en daar leugens over hem aan Saul vertelden (1Sm 24:10). Dat deden deze huichelaars om bij Saul in een goed blaadje te komen en zoveel mogelijk van hem te profiteren (1Sm 22:7). Daarom “knarsetandden zij” over hem, wat betekent dat ze boze plannen beraamden (Ps 37:12). Ze waren uit op voordeel. Dat kwam maar niet omdat David steeds aan hun handen ontkwam.

Ps 35:17-21 | Roep om verlossing

17 Heere, hoelang zult U toekijken?
Verlos mijn ziel van hun verwoestende daden,
mijn eenzame [ziel] van de jonge leeuwen.
18 Dan zal ik U loven in de grote gemeente,
onder machtig veel volk zal ik U prijzen.
19 Laat over mij zich niet verblijden
wie om valse redenen mijn vijand zijn,
en laat niet [heimelijk] knipogen
wie mij zonder reden haten.
20 Want over vrede spreken zij niet,
maar tegen de stillen in den lande
bedenken zij bedrieglijke zaken.
21 Zij sperren hun mond wijd open tegen mij;
zij zeggen: Haha, ons oog heeft het gezien!

Hoelang zal de “Heere” – Adonai, Gebieder, soevereine Heerser – nog werkeloos blijven “toekijken” (vers 17)? Wanneer zal Hij tot actie overgaan, waarvoor David Hem in de verzen 1-3 heeft opgeroepen? Terwijl in deze psalmen telkens als dichtvorm een herhaling van gedachten voorkomt, wordt deze dichtvorm onderbroken doordat deze vraag op zichzelf staat, zonder herhaling. Daardoor wordt de nood van de psalmist onderstreept.

Er worden verwoestende daden gedaan tegen Zijn gezalfde koning. Hij smeekt God zijn ziel daarvan te verlossen. “Eenzame” is in het Hebreeuws ‘de enige’, dat is ‘meer heb ik niet’. Het gaat hier om het leven van David, dat was het enige wat hij nog had. En zelfs dat werd bedreigd door hongerige, jonge en dus krachtige, levensgevaarlijke leeuwen.

David weet dat God het voor hem opneemt en hem verlost en hij neemt zich voor daar niet over te zwijgen (vers 18). Hij zal Hem daarvoor loven “in de grote gemeente”, en “onder machtig veel volk” zal hij Hem prijzen. Net als in Psalm 22 strekt de verlossing van de HEERE tot lofprijzing in de gemeente (Ps 22:23), ja, de grote gemeente (Ps 22:26), waarbij het laatste naar de volheid van Israël in het vrederijk wijst.

Maar zover is het nog steeds niet. Het tweede deel van de psalm eindigt met een voornemen om een loflied te zingen (vers 18), maar het derde deel (verzen 19-28) begint met de huidige toestand waarin de vijand zich verblijdt over de toestand van David. Vandaar dat David zich opnieuw tot God richt, dit keer met twee vragen (vers 19). Eerst vraagt hij of God ervoor wil zorgen dat zij, die om valse redenen zijn vijanden zijn, zich niet over hem zullen kunnen verblijden.

Het tweede is dat wie hem “zonder reden” haten, geen gelegenheid krijgen elkaar door middel van stiekeme signalen van knipogen te informeren over hun plannen om hem te doden. Mensen die met knipogen signalen afgeven, verzinnen valse dingen (Sp 16:30). Ze zijn niet oprecht, ze willen niet openlijk zeggen wat ze bedoelen (Sp 6:12-13). Zij delen geheimen met elkaar die het daglicht niet kunnen verdragen en daarom in de duistere geheimtaal naar elkaar geseind worden.

Hij kent ze wel. Dit zijn geen mensen die over vrede spreken (vers 20). Ze zijn niet op vrede uit, maar op het uitroeien van “de stillen in den lande”. “Zij bedenken bedrieglijke zaken” tegen hen. De ‘stillen in den lande’ zijn zij die het overblijfsel vormen, die geen indruk maken en zich niet nadrukkelijk presenteren. Ze treden niet op de voorgrond en laten zich niet gelden. Ze zijn bescheiden in hun gedrag en zijn een gemakkelijke prooi voor het goddeloze volk.

De goddelozen “sperren hun mond wijd open” tegen Gods gezalfde koning (vers 21). Ze zetten een grote mond tegen hem op en houden zich daarbij beslist niet in. Het is hier het beeld van een wild dier, een leeuw, die zijn muil opent en dreigend zijn tanden laat zien (vgl. verzen 17,25b). Uit hun mond komen de grofste beschuldigingen en verwensingen. Met groot vermaak beweren ze dat ze hebben gezien waarvan ze hem beschuldigen: “Haha, ons oog heeft het gezien.” Nu kunnen ze hem aanklagen en veroordeeld krijgen. De uitdrukking “haha” (vgl. Ps 40:16) wil zeggen dat zij leedvermaak hebben over de ellende van de psalmist (vgl. vers 19a).

Ps 35:22-26 | Vraag om recht te doen

22 U hebt het gezien, HEERE, zwijg niet;
Heere, blijf niet ver van mij.
23 Ontwaak en word wakker om mij recht [te doen];
mijn God en Heere, om mijn rechtszaak [te voeren].
24 Doe mij recht naar Uw gerechtigheid, HEERE, mijn God;
laat hen zich over mij niet verblijden.
25 Laat hen niet zeggen in hun hart: Aha, [wij hebben] onze zin!
Laat hen niet zeggen: Wij hebben hem verslonden!
26 Laat beschaamd en tezamen rood van schaamte worden
wie zich over mijn onheil verblijden;
laat met schaamte en schande bekleed worden
wie zich tegen mij verheffen.

De vijanden zeggen in vers 21 dat zij “het” hebben gezien, maar David zegt tegen de HEERE: “U hebt het gezien” (vers 22). En dat is waar het om gaat. De HEERE laat niet van Zich horen, maar David weet dat Hij het heeft gezien. Hij roept Hem op Zijn zwijgen te verbreken. Hij vraagt aan de “Heere”, Adonai, niet ver van hem te blijven, waarmee hij wil zeggen dat de Heere toch dicht bij hem zal komen om hem daadwerkelijk te helpen (vgl. Ps 22:12).

David roept God op om te ontwaken (letterlijk: op te staan) en wakker te worden (vers 23; vgl. Ps 44:24). Hij weet dat God alles heeft gezien. Maar omdat God niets doet, lijkt het voor David of Hij Zich slapend houdt. Het is, volgens David, de hoogste tijd dat God handelend optreedt om Zijn gezalfde koning recht te doen. Hij doet een hartstochtelijk beroep op God, Die hij “mijn God en Heere” noemt, om zijn rechtszaak te voeren. Dan kan Hij de aanklagers de mond snoeren.

Het gaat David erom dat God hem recht doet naar Zijn, dat is Gods, gerechtigheid (vers 24). Alleen als God, Die hij weer nadrukkelijk aanspreekt, dit keer als “HEERE, mijn God”, hem met Zijn gerechtigheid recht doet, zal elke aanklacht definitief afgewezen worden. De aanklagers zal de aanleiding ontnomen zijn om zich over hem te verblijden. Hij zal in het gelijk gesteld worden en door God worden verlost.

Ze moeten zelfs niet de innerlijke genoegdoening van zijn veroordeling krijgen en niet “in hun hart” kunnen zeggen dat ze hun zin hebben (vers 25). Van hun voornemen om hem te verslinden (vgl. Kl 2:16) mag niets terechtkomen. Ze moeten afdruipen, beschaamd en allemaal rood van schaamte, al die mensen die zich over zijn onheil verblijden (vers 26). God moet hen met schaamte en schande bekleden (vgl. vers 4), al die mensen die zich tegen hem verheffen om hem uit de weg te ruimen.

Ps 35:27-28 | De HEERE is groot

27 Laat vrolijk zingen en verblijd zijn
wie vreugde vinden in mijn gerechtigheid;
laat hen voortdurend zeggen: De HEERE is groot!
Hij vindt vreugde in de vrede van Zijn dienaar.
28 Dan zal mijn tong Uw gerechtigheid tot uiting brengen,
Uw lof, de hele dag.

David heeft God gevraagd om hem te rechtvaardigen tegenover zijn aanklagers en hen beschaamd te maken. Hij eindigt de psalm met een vraag aan God voor hen die vreugde vinden in zijn gerechtigheid (vers 27). Die mensen zijn er. Het zijn zijn trouwe volgelingen die zijn gerechtigheid kennen en zich daarin verheugen. Zij ondergaan met hem de smaad die hem wordt aangedaan. Voor hen vraagt David dat God de zaak zo ten goede zal doen keren, dat zij vrolijk zullen zingen en verblijd zijn.

Als er recht is gedaan aan Gods gezalfde koning, dat is uiteindelijk de Messias, zal Gods volk “voortdurend zeggen: De HEERE is groot”. God zal alle eer krijgen. Gods vreugde zal groot zijn “in de vrede van Zijn dienaar”. Ook hierbij gaat het om de Heer Jezus. Hij is de ware Dienaar van God, de Knecht van de HEERE.

De vrede van Gods Dienaar, de Messias, is de vrede die Hij heeft bewerkt door Zijn werk op het kruis. Daardoor heeft Hij vrede met God mogelijk gemaakt (Rm 5:1; Jh 14:27a). Dit is de vrede waaraan de zondaar deel krijgt als hij zich bekeert tot God en in geloof het werk van de Heer Jezus aanvaardt als ook voor hem volbracht. De Heer Jezus geeft vervolgens Zijn eigen vrede, dat is de vrede van God, aan allen die net als Hij altijd heeft gedaan, hun weg in vertrouwen op God gaan (Jh 14:27b; Fp 4:7). Dan is er nog een derde vorm van vrede. Dat is de vrede die binnenkort overal op aarde zal heersen (Js 9:6).

Die vrede is volgens vers 24 gebaseerd op “Uw gerechtigheid”, dat is Gods gerechtigheid. Nu wordt diezelfde gerechtigheid door David verkondigd en groot gemaakt (vers 28). Gods gerechtigheid garandeert de eeuwige duur van de vrede. Het is vrede als vrucht van de gerechtigheid, dat wil zeggen van het rechtvaardig handelen van God (Jk 3:18). God oordeelt in gerechtigheid de vijanden van Zijn volk en van David en van de ware David. Daarna komt er vrede op aarde.

Davids vijanden hebben hun tong gebruikt om goddeloze dingen te zeggen. David zal zijn tong gebruiken en daarmee Gods gerechtigheid “tot uiting brengen”, Gods “lof, de hele dag” of “lof, elke dag”, dat is voortdurend. Gedurende de hele tijd van het vrederijk zal God de hele dag door geprezen worden voor Zijn gerechtigheid.

De uitdrukking ‘het recht zal zegevieren’ wordt dan in de volle zin ervan vervuld, want Góds recht, het waarachtige recht, is dan tot uitdrukking gekomen. Het gevolg ervan, de vrede, wordt dan overal genoten. Dat zal steeds in lofprijzing voor God tot uiting worden gebracht door allen die deze vrede genieten.

Psalm 36

Inleiding

Uit deze psalm kunnen we geen directe aanleiding opmaken die heeft geleid tot het dichten ervan. We horen de taal van een gelovige die inzicht heeft in het wezen van de goddeloze, wat hem kenmerkt en drijft. Dat inzicht drijft hem uit naar de uitnemendheid en grootheid van God als zijn toevlucht en de overvloed aan zegen die bij Hem genoten wordt. De psalmist kijkt eerst naar de ‘grootheid’ van de goddeloze en dan naar de grootheid van God. We herkennen hier de ervaring van het gelovig overblijfsel in de eindtijd als ze met ‘de goddeloze’, dat is de antichrist, te maken krijgen.

Dat de gelovigen door de kennis van de goddelozen worden uitgedreven naar God, is precies wat God wil. We zien hier een toepassing van het raadsel dat Simson opgeeft: “Eten kwam uit de eter, en zoetigheid kwam uit de sterke” (Ri 14:14). De dreiging van de goddeloze maakt ons des te meer bewust van alles wat we in Christus hebben ontvangen. Daardoor komt er ‘eten’ en ‘zoetigheid’ voor ons uit de ‘eter’ en ‘de sterke’, dat is de goddeloze.

De psalm kan als volgt worden ingedeeld:
1. De kenmerken van de goddeloze (verzen 2-5).
2. Lofzang over de verbondstrouw van God en de vreugde ervan (verzen 6-10).
3. Gebed om bewaard te blijven voor de goddeloze (verzen 11-13).

Ps 36:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, de dienaar van de HEERE, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “de dienaar van de HEERE” zie bij Psalm 18:1. Daar komt deze uitdrukking in het opschrift de eerste en enige andere keer voor.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 36:2-5 | Kenmerken van de goddeloze

2 De overtreding van de goddeloze spreekt binnen in mijn hart:
ontzag voor God [staat] hem niet voor ogen.
3 Want hij vleit zichzelf in zijn [eigen] ogen,
tot men zijn ongerechtigheid vindt [en] haat.
4 De woorden van zijn mond zijn onrecht en bedrog;
hij laat na verstandig te handelen en goed te doen.
5 Op zijn slaapplaats bedenkt hij onrecht;
hij gaat op een weg staan die niet goed is,
het kwaad verwerpt hij niet.

In het Hebreeuws begint deze psalm met het woord ne’um, dat wil zeggen dat wat hierna volgt een Godsspraak is, een orakel van God. Wat volgt, is een omschrijving van de goddeloze zoals God hem ziet. De kenmerken die hier worden beschreven, laten zien dat er geen enkele terughoudendheid is bij het begaan van zonden.

Het is niet beperkt tot een bepaalde vijand in het leven van de psalmist, maar geldt voor iedere goddeloze. Het is zijn natuur, hij leeft hiernaar. Het betreft zijn hele wezen, zijn denken, zijn woorden en zijn daden, kortom het is de mens onder de macht van de zonde (vgl. Jr 17:9; Ef 2:1-3). “De overtreding” wil hier zeggen dat de zonde in het hart van de goddeloze de plaats van God heeft ingenomen.

Zijn leven bestaat uit “overtreding” van alles wat God heeft verboden (vers 2). God weet wat de goddeloze “binnen in mijn hart” zegt. Die mens heeft geen greintje “ontzag voor God”. Zijn ogen zijn niet daarop gericht. Bij de goddeloze is het spreken van God in het hart of het geweten vervangen door de wens om alles wat God heeft verboden te overtreden. Het gaat niet om een heiden, maar om iemand die bewust in opstand is tegen het verbond van God. Het gaat om een afvallige Jood, die uiteindelijk in de antichrist zijn volle vervulling vindt (vgl. 2Th 2:3-4).

Er staat de goddeloze in plaats van ontzag voor God iets heel anders voor ogen en dat is hijzelf. Hij vindt zichzelf geweldig. Hij beroemt zich op zijn overtreding, hij praat die goed, en vleit zich met alles wat hij kan en is in zijn eigen ogen (vers 3). Daarmee misleidt hij zichzelf en anderen. Er komt een ogenblik dat “men zijn ongerechtigheid vindt [en] haat” (vgl. Nm 32:23). Dit betekent dat de goddeloze uiteindelijk voor de grote, witte troon met zijn ongerechtigheid zal worden geconfronteerd en geoordeeld, maar hier gaat het om de regering van God hier-en-nu.

Het wordt algemeen gezegd, “men”, omdat het gaat om het beginsel. Wie ongerechtigheid doet, zal daarvoor worden gestraft door God. Hij zal worden gehaat door God en ieder die Hem liefheeft. Dan zullen de bedrijvers van ongerechtigheid ervan overtuigd worden dat ze de ongerechtigheid hebben liefgehad en daarmee tegen God en hun eigen leven hebben gezondigd. Zonder verweer zullen ze inzien dat de straf die ze krijgen, verdiend en rechtvaardig is.

Zijn overtreding – dat is niet alleen verkeerd handelen, maar het is een verbod overtreden – blijkt uit de woorden van onrecht en bedrog die uit zijn mond komen (vers 4). Er is bij hem geen verstandig handelen en goed doen. In zijn woorden en daden is niets te ontdekken wat waar en goed is. Dit is het gevolg van het ontbreken van ontzag voor God. Als dat ontbreekt, kan er geen verstandig handelen zijn. Hier staat “laat na”. Dat wijst erop dat hij beter weet, maar het niet doet, het nalaat. Het is een schuldige nalatigheid. Het volgende vers toont dat aan.

Uit vers 5 blijkt dat de goddeloze opzettelijk en welbewust het kwade doet. Het is moedwillig, met voorbedachten rade zondigen (Hb 10:26). Het is rebelleren tegen het verbond van God. Hij bedenkt onrecht op zijn bed. ’s Nachts houdt de begeerte om onrecht te doen hem bezig. Als hij uit bed komt, gaat hij “op een weg staan die niet goed is”. Op een dergelijke weg is het niet mogelijk goed te doen. “Het kwaad verwerpt hij niet”, wat inhoudt dat hij het kwaad kent, maar het niet verwerpt.

Ps 36:6-10 | Kostbare goedertierenheid

6 HEERE, Uw goedertierenheid [reikt tot] in de hemel,
Uw trouw tot de wolken.
7 Uw gerechtigheid is als de machtige bergen,
Uw oordelen zijn [als] de grote watervloed;
mensen en dieren verlost U, HEERE.
8 Hoe kostbaar is Uw goedertierenheid, o God!
Daarom nemen de mensenkinderen de toevlucht
onder de schaduw van Uw vleugels.
9 Zij worden verzadigd met de overvloed van Uw huis;
U laat hen drinken [uit] Uw beek vol verrukkelijke gaven.
10 Want bij U is de bron van het leven;
in Uw licht zien wij het licht.

Zonder overgang, zonder inleiding, is ineens de HEERE daar (vers 6). Hoe kan dat? Het antwoord is: Zijn goedertierenheid, chesed, ofwel Zijn verbondstrouw. Voor ons is het handelen van de HEERE gebaseerd op het bloed van het nieuwe verbond, dat voor ons is. Zijn trouw is gebaseerd op de volbrachte werk van de Heer Jezus aan het kruis. Deze psalm is, zoals bij vers 2 is opgemerkt, een Godsspraak, wat aangeeft dat alles hier vanuit Gods gezichtspunt wordt gezien. Daarom kunnen we hier in vers 6 de abrupte overgang naar een loflied op Gods verbondstrouw hebben.

Tegenover de verheerlijking van de goddeloze van zichzelf in vers 3 staat de verheerlijking van Gods goedertierenheid en trouw door de Godvrezende (vers 6). Gods “goedertierenheid [reikt tot] in de hemel”. Dat houdt in dat de goedertierenheid van God de rechtvaardige op aarde zal begeleiden totdat hij in de hemel is. Tevens rekent de rechtvaardige op de trouw van God die boven het aardse gebeuren uitgaat en “tot de wolken” reikt.

Het betekent dat de goedertierenheid en de trouw van God onmetelijk groot zijn (vgl. Ps 57:11). Zover het oog reikt, zijn ze zichtbaar. Goedertierenheid is de bron van Gods handelen en biedt vertroosting in moeilijke omstandigheden. Trouw is het anker waaraan de gelovige zich vasthoudt. Trouw biedt zekerheid.

Aan Gods goedertierenheid en trouw is Zijn “gerechtigheid” verbonden (vers 7). Die is onwankelbaar “als de machtige bergen”. Zijn gerechtigheid komt tot uiting in Zijn regering die tot oordeel voor de goddeloze en tot verlossing voor de rechtvaardige is. Hij handelt altijd in overeenstemming met wie Hij is, in overeenstemming met Zijn heiligheid en Zijn liefde.

Na zijn oordelen in de grote verdrukking, die zijn als “de grote watervloed”, volgt de verlossing van “mensen en dieren”. Dit herinnert aan Gods oordeel van de zondvloed (Gn 7:11), waarna mensen en dieren uit de ark op een door de oordelen gereinigde aarde komen (Gn 8:18-19). Zo zal het zijn in het vrederijk na de grote verdrukking (Rm 8:20-21).

In het vrederijk zal duidelijk worden “hoe kostbaar” Gods “goedertierenheid” is, want alles wat dan wordt genoten, is daar het gevolg van (vers 8). Dit beginsel geldt niet alleen voor het vrederijk. Gods goedertierenheid is nu al de reden, “daarom”, voor “de mensenkinderen de toevlucht onder de schaduw van Uw vleugels” te nemen (vgl. Ru 2:12; Ps 17:8; 57:2; 61:5; 63:8; 91:4). God biedt bescherming en veiligheid. Een voorbeeld daarvan zien we in de natuur bij kuikens die onder vleugels van de moeder kruipen als er gevaar dreigt (Mt 23:37; Lk 13:34).

Onder de schaduw van Gods vleugels vinden de mensenkinderen niet alleen bescherming, maar ook een overvloed aan zegeningen: ze worden “verzadigd met de overvloed van Uw huis” (vers 9). De zegeningen zijn hier te mogen eten van het dank- of vredeoffer dat spreekt van gemeenschap met de HEERE en met elkaar.

God geeft hun daar te drinken uit Zijn “beek vol verrukkelijke gaven” (vgl. Ez 47:1-5). Dit is kenmerkend voor de vreugde van allen die deelhebben aan de Goddelijke natuur. Waar God Zijn vreugde heeft, daar hebben de Zijnen hun vreugde. Bij de ‘verrukkelijke gaven’ kunnen we denken aan alles wat we in Christus aan gaven hebben ontvangen, zowel geestelijke als stoffelijke gaven. Voor beide gaven geldt: wat hebben we wat we niet ontvangen hebben (1Ko 4:7)? Alle gaven vinden hun samenvatting in de ene grote gave van God: Christus. “God zij dank voor Zijn onuitsprekelijke Gave!” (2Ko 9:15).

Deze overvloed aan zegeningen mogen door ons, nieuwtestamentische gelovigen, op hogere wijze worden genoten dan mogelijk is voor gelovigen die met Gods aardse volk verbonden zijn. Christus is ons leven geworden. De Heilige Geest woont in ons. We hebben het eeuwige leven gekregen. Onze gemeenschap is door de Geest met de Vader en de Zoon en met elkaar. Dat geeft een volkomen blijdschap (1Jh 1:1-4).

We kunnen dit alles genieten omdat we in verbinding zijn gebracht met Hem bij Wie “de bron van het leven” is (vers 10). Bron wil zeggen bron van water. Leven wil zeggen dat het hier gaat om een bron van levend water, water dat leven en verfrissing geeft. Voor ons gaat het nog verder. Die bron is niet alleen ‘bij’ ons, maar in ons (Jh 14:16-17). Wij hebben die bron in Christus, Die door het geloof in onze harten woont (Ef 3:17), en in het eeuwige leven – en dat is Hij ook (1Jh 5:20) – dat we hebben ontvangen (Jh 4:14). Wij hebben die bron ook in ons door de Heilige Geest Die in ons woont, waardoor we weer een bron van water voor anderen kunnen worden (Jh 7:37-39).

Behalve de bron van het leven is God ook “licht”, en in Zijn licht “zien wij het licht”. Het licht zien is verbonden met ‘leven’ (Ps 49:20). Dit betekent dat ze leven ontvangen in het licht van God. Leven en licht horen bij elkaar. Dat is in Christus te zien: “In Hem was leven, en het leven was het licht van de mensen” (Jh 1:4). In het verband waarin het hier staat, wil het zeggen dat het licht de gelovige de weg laat zien in de duisternis waarin de wereld is gehuld. Het gaat om het licht van God dat licht geeft in de duisternis.

De diepere betekenis is dat het licht in duistere mensenharten schijnt en openbaar maakt wat daarin is. Het maakt de zondaar openbaar en laat ook zien Wie God is en wat Hij heeft gedaan om de zondaar te redden.

Ps 36:11-13 | Goedertierenheid en gerechtigheid

11 Strek Uw goedertierenheid uit over wie U kennen,
en Uw gerechtigheid over de oprechten van hart.
12 Laat de voet van de hoogmoedigen niet over mij heen komen,
laat de hand van de goddelozen mij niet doen rondzwerven.
13 Daar zijn zij gevallen die onrecht bedrijven!
Zij zijn neergestoten en kunnen niet meer opstaan.

We komen hier bij het derde deel van de psalm. In het eerste deel hebben we de kenmerken van de goddeloze gezien. In het tweede deel hebben we een lofzang over de verbondstrouw van God, van Zijn goedertierenheid, gehoord. In dit derde deel vraagt de psalmist of de HEERE Zijn goedertierenheid wil bewijzen over hen die Hem kennen. Zij noemen zichzelf diegenen die de HEERE kennen en oprecht zijn.

Wie de goddeloze is en Wie God is, is duidelijk gemaakt. Nu kan David bidden om de goedertierenheid en gerechtigheid van God voor de rechtvaardigen (vers 11). Hier worden, evenals in de verzen 6-7, goedertierenheid en gerechtigheid aan elkaar verbonden.

Als David aan Gods goedertierenheid en gerechtigheid denkt, kan hij niet alleen aan zichzelf denken. Hij vraagt of God Zijn goedertierenheid en gerechtigheid ook wil uitstrekken over de Zijnen. Dat doet denken aan een overdekking, aan bescherming en veiligheid. Daarin ligt voor David zowel voor zichzelf als voor hen die bij hem zijn geborgenheid tegen de vijand.

Hij spreekt over “wie U kennen” en “de oprechten van hart”. Zij zijn de “wij” van vers 10. Wie God kennen, zijn zij die in gemeenschap met God leven. Het betekent dat zij Hem vertrouwen en trouw zijn aan Hem. De oprechten van hart zijn ‘recht van hart’, wat betekent dat in hun hart geen krommingen, zijpaden ofwel bijbedoelingen zijn (vgl. Ps 7:11; 11:2; 32:11). Zij onderscheiden zich van hen die God in hun hart verloochenen en geen ontzag voor Hem hebben (vers 1).

In aansluiting op vers 11 vraagt David in vers 12 om bewaring voor de hoogmoedige en goddeloze mensen (vgl. Mt 6:13). Hij spreekt over “de voet van de hoogmoedigen” en “de hand van de goddelozen”. Hij wil niet vertrapt worden door de voet van de hoogmoedigen en niet weggejaagd worden door de hand van de goddelozen. Hij wil graag ongestoord van Gods goedertierenheid en gerechtigheid genieten en Hem dienen. Daarom wil hij niet onder de voet gelopen worden door de snoevers en moeten rondzwerven om uit handen van de goddelozen te blijven.

David besluit zijn gebed met het uitspreken van de zekerheid dat zij “die onrecht bedrijven” aan hun einde zullen komen (vers 13). Hij ziet de toekomst als heden. Als de Godvrezende schuilt in de schaduw van de vleugels van de HEERE, kunnen de goddelozen niet staande blijven (Ps 1:5). Ze zijn gevallen omdat ze neergestoten zijn, waardoor ze ook niet meer kunnen opstaan om weer onrecht te gaan bedrijven.

Psalm 37

Inleiding

Deze psalm geeft onderwijs aan het gelovig overblijfsel over de wegen van God in de tijd dat Israël wordt gelouterd (Ml 3:3a). Het is een wijsheidspsalm, vergelijkbaar met het boek Spreuken. De vorm is het acrostichon, want de indeling is naar de volgorde van de letters van het Hebreeuwse alfabet. Het is niet helemaal perfect in vorm, als aanduiding dat het volmaakte nog moet komen.

Het onderwijs wordt gegeven door de wegen en de kenmerken van de goddelozen te vergelijken met die van de rechtvaardigen. Het is het terugkerende thema van Psalm 1. Wat de inhoud betreft, is deze psalm te vergelijken met en is daarmee een voortzetting van Psalm 36.

De psalm is een bemoediging voor het overblijfsel in de eindtijd, en ook voor de gelovigen nu, om op God te wachten. Dan zullen ze zich niet in verwarring laten brengen door te letten op de tijdelijke voorspoed van de goddelozen die hen omringen. De psalm laat zien dat uiteindelijk de goddelozen worden uitgeroeid en de rechtvaardigen de aarde zullen bezitten als een erfdeel dat God hun geeft. Het zal de rechtvaardigen goed gaan en de goddelozen zal het slecht gaan. De nadruk ligt op het gelovig overblijfsel van Israël dat uiteindelijk het vrederijk zal beërven (verzen 3,9,11,22,34).

Ps 37:1-6 | Vertrouw op de HEERE

1 [Een psalm] van David.
Ontsteek niet [in woede] over de kwaaddoeners,
benijd niet wie onrecht doen.
2 Want als gras zullen zij snel verdorren,
als groene grasscheutjes zullen zij verwelken.
3 Vertrouw op de HEERE en doe het goede;
bewoon de aarde en voed u [met] trouw.
4 Schep vreugde in de HEERE,
dan zal Hij u geven wat uw hart verlangt.
5 Wentel uw weg op de HEERE
en vertrouw op Hem: Híj zal het doen.
6 Hij zal uw gerechtigheid tevoorschijn doen komen als het [morgen]licht,
uw recht [doen] stralen als de middag[zon].

Voor “[een psalm] van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

David begint de psalm zonder inleiding of beleefdheidsfrasen. Als er gevaar is, zoals bijvoorbeeld brand, dan ga je onmiddellijk roepen: ‘Brand, brand!’ Hier staan de gelovigen bloot aan een groot gevaar: de ongelovigen te benijden (vgl. Sp 23:17; 24:1,19).

De psalmist begint direct met de kern van zijn thema door de rechtvaardige te vermanen om niet in woede te ontsteken over de kwaaddoeners en niet te benijden wie onrecht doen (vers 1b; Sp 24:19). Als we kwaad worden, laat dat zien dat we God niet vertrouwen. Als we jaloers op iemand worden, iemand om iets benijden, is dat nog erger, want dan denken we alleen aan onszelf. Het betekent ten diepste dat we geen begrip hebben van de wegen van God. Dit wordt uitgewerkt in Psalm 73 (Ps 73:1-17).

Het is nodig om met de vrede van God in ons hart te midden van het kwaad te leven. We leven te midden van mensen die blijkbaar ongestoord hun gang kunnen gaan ten koste van anderen, zonder dat hun een halt wordt toegeroepen. De rechtvaardige kan zich daarover opwinden. Maar, zegt David, dat moet hij niet doen.

Het is onnodig en zinloos, want kwaaddoeners wordt slechts een kort verblijf op aarde gegund en dan is het voor hen over en uit (vers 2). Ze zullen snel verdorren, net als het gras, en ze zullen verwelken, net als groene grasscheutjes (Ps 103:15-16; 1Pt 1:24; Jk 1:9-11). Het gras is een beeld van het ongelovige deel van het volk, dat er groen en welvarend uitziet (Js 40:6-8). David belicht hier het leven vanuit het perspectief van de eeuwigheid en vanuit het perspectief van de indirecte regering van God met het oog op de profetieën.

David heeft niet alleen een negatieve waarschuwing in de verzen 1-2, maar ook een positieve aanmoediging om de HEERE te vertrouwen en met Hem te wandelen (Js 26:4). Hij richt in vers 3 het oog van de rechtvaardige boven het aardse toneel uit op God. Laat hij Hem vertrouwen en het goede doen. Dit is de goede reactie op het heersende kwaad. Als eerste is het van belang God te vertrouwen om vervolgens het goede te doen. Goed doen te midden van het kwaad geeft eer aan God. Het is wat Christus heeft gedaan in Zijn leven op aarde. Tegen ons wordt gezegd: “Laten wij niet moedeloos worden in goeddoen; want te gelegener tijd zullen wij oogsten, als wij niet verslappen” (Gl 6:9).

In plaats van zelfmedelijden of verbittering te koesteren wijst de wijsheid ons op een groeiend vertrouwen op de HEERE. De oudtestamentische gelovige – en ook het gelovig overblijfsel in de toekomst – wordt aangespoord de aarde te bewonen en getrouwheid te weiden. “Weid getrouwheid” – dat is een betere vertaling dan ‘voed u [met] trouw’ – wil zeggen: geef trouw voedsel om te groeien. Trouw is geen voedsel waarmee iemand zich kan voeden. Getrouwheid is een grondhouding waarin iemand moet groeien, wat zichtbaar wordt in zijn handel en wandel.

Wie getrouwheid weidt, wie daarin groeit, zal zich geen zorgen maken over de goddelozen om zich heen en niet jaloers op hen zijn. Zijn opdracht is het land dat hem door God is gegeven als zijn thuis te zien. Hij kan er nog niet ten volle van genieten, maar hij woont er wel. Voor ons geldt dat wij in de hemelse gewesten wonen en daar kunnen genieten van alle zegeningen die ons daar zijn gegeven. Dat zal ons ervoor bewaren dat we ons op aardse voorspoed richten.

Wie zich op trouw toelegt, heeft rust en vrede in zijn hart te midden van het kwaad. Dit geldt voor alle gelovigen in alle tijden. Trouw is het belangrijkste in het leven van de gelovige en wordt door de Heer beloond met het ingaan in Zijn vreugde (Mt 25:21,23).

Die vreugde kan nu al worden genoten. Dat horen we in de aansporing om “vreugde in de HEERE” te scheppen (vers 4). Dat is onze kracht (Ne 8:11c) en geeft ook nog eens een rijke beloning. God geeft dan namelijk wat ons hart verlangt. Als het hart vreugde schept in God, zullen de verlangens van het hart niet zelfzuchtig zijn, maar erop gericht zijn God te eren en te verheerlijken.

De derde aansporing is onze weg op de HEERE te wentelen en op Hem te vertrouwen (vers 5; 1Pt 5:7). Het Hebreeuwse woord houdt in het wentelen van iets dat groot en zwaar is. Dit maakt duidelijk dat het niet makkelijk en licht is om te midden van onze problemen op de Heer te vertrouwen.

Als we onze levensweg met al zijn lasten en moeiten, met alles wat op ons drukt, op Hem wentelen, zal Hij alles dragen. Het is ook belangrijk het op Hem te wentelen met het vertrouwen dat het bij Hem in goede handen is. We kunnen het dan loslaten, ook als het erop lijkt dat iets niet goed gaat. De weg die Hij bepaalt, is goed. Daarbij mogen wij erop vertrouwen dat Híj het zal doen, dat wil zeggen dat Hij zal doen wat Hij heeft beloofd, al lijkt het er soms op dat het helemaal de verkeerde kant op gaat.

Wat Hij heeft beloofd, is het tevoorschijn doen komen van onze gerechtigheid als het morgenlicht (vers 6). Dat gebeurt als de HEERE gaat handelen in overeenstemming met Zijn voornemens en beloften. Dat is net zo zeker en zo stralend als de komst van het morgenlicht. Ons recht zal Hij doen stralen als de middagzon. Nu is het nog ons deel onrechtvaardig behandeld te worden en onrecht te verdragen. Totdat Hij ons openlijk rechtvaardigt, mogen we, in navolging van de Heer Jezus, alles en onszelf overgeven aan Hem Die rechtvaardig oordeelt (1Pt 2:23).

Ps 37:7-11 | De aarde is voor de zachtmoedigen

7 Zwijg voor de HEERE
en verwacht Hem;
ontsteek niet [in woede] over hem wiens weg voorspoedig is,
over een man die listige plannen uitvoert.
8 Laat [uw] woede bedaren en laat [uw] grimmigheid varen;
ontsteek niet [in woede] – het brengt slechts kwaad.
9 Want de kwaaddoeners zullen uitgeroeid worden,
maar wie de HEERE verwachten,
die zullen de aarde bezitten.
10 Nog even, en de goddeloze zal er niet [meer] zijn;
u zult op zijn plaats letten, maar hij zal er niet wezen.
11 Maar de zachtmoedigen zullen de aarde bezitten
en vreugde scheppen in grote vrede.

Omdat de situatie die in vers 6 wordt beloofd op zich laat wachten, is het gevaar groot dat de gelovige gaat letten op de voorspoed van de goddelozen (Ps 73:3). Dat moet hij niet doen. Het is belangrijk in vertrouwen in Gods tegenwoordigheid te zwijgen en Hem te verwachten, dat wil zeggen op Zijn tijd te wachten (vers 7). Het is een zwijgen van stil vertrouwen in de tegenwoordigheid van God in de verwachting van Zijn ingrijpen (vgl. Ps 62:6-7). Klagen slaat om in ongeloof, twijfel en bitterheid als het oog niet meer op God is gericht, maar op de goddelozen en hun voorspoed. Die mensen hebben listige plannen gemaakt en ze voeren die nog met succes uit ook (Ps 73:4-9).

Laat je niet gek maken door wat je om je heen ziet, zegt David (vers 8). Houd op met boos te zijn op God, wordt weer kalm, kom tot bedaren. Laat je grimmigheid varen, geef er geen aandacht meer aan. Kom tot jezelf. Ontsteken in woede levert niets op. Integendeel, “het brengt slechts kwaad”. Je zegt in je boosheid dingen of doet dingen die anderen en jezelf schade berokkenen en God oneer aandoen. Je maakt het er alleen maar erger door en wordt aan de kwaaddoeners gelijk.

Nu volgt een belofte met twee zijden: oordeel over kwaaddoeners, zij worden uitgeroeid, en zegen over wie de HEERE verwachten, zij zullen het land beërven, dat wil zeggen het vrederijk ingaan (vers 9). Wat we moeten doen, is God op Zijn Woord vertrouwen. Hij heeft gezegd dat de kwaaddoeners uitgeroeid zullen worden. Het lijkt er op het eerste gezicht nog niet op, maar Hij zal het doen. Daar staat tegenover wat de zachtmoedigen zullen bezitten. Dat is naar Zijn belofte “de aarde bezitten”. Vertrouwen we Hem? Dan zal dat onze houding tegenover het kwaad bepalen.

Om te onderstrepen en uit te werken en uit te diepen wat hij in vers 9 heeft gezegd, herhaalt David in de twee volgende verzen met andere woorden hoe het met de goddeloze enerzijds en de zachtmoedigen anderzijds zal aflopen. Wat de goddeloze betreft, het is “nog even, en de goddeloze zal er niet [meer] zijn” (vers 10). Letterlijk: ‘Nog effekes, en weg is de goddeloze.’ Kijk nog maar eens goed naar zijn plaats en bedenk dat die binnenkort leeg zal zijn. Er blijft niets van hem en al zijn macht, bezit en aanzien over. Er is niets meer van hem te vinden. Niet alleen de goddeloze zelf verdwijnt, maar ook alles wat aan hem herinnert. Dus, nog even verdragen dat het met de goddelozen goed gaat. Het einde van hun voorspoed is in zicht.

Wat de zachtmoedigen – letterlijk anawim, de ootmoedigen, zij die verdrukt zijn en hun vertrouwen desondanks op de HEERE stellen – betreft, het is nog even en zij “zullen de aarde bezitten” (vers 11). Dat zal voor hen “vreugde scheppen in grote vrede” betekenen. Daarom, nog even volhouden, nog even het lijden verdragen, en dan begint de tijd van vreugde en vrede die duizend jaar zal duren en tot in eeuwigheid zal worden voortgezet. Het is een grote vrede, een sfeer van een en al vrede, en in die sfeer scheppen ze vreugde, het is een en al blijdschap.

De Heer Jezus haalt de eerste regel van vers 11 aan in de bergrede (Mt 5:5). Zachtmoedigheid is het kenmerk van het overblijfsel in de eindtijd (Zf 2:3). Het is ook wat ons moet kenmerken. We kunnen dit leren van de Heer Jezus (Mt 11:29). Het betekent dat we te midden van verdrukking niet opstandig zijn, maar ons vertrouwen op Hem stellen, in stille verwachting van Zijn verlossing, waarbij de overtuiging aanwezig is dat de beloofde erfenis ons wordt gegeven (1Pt 1:3-5).

Ps 37:12-22| De goddelozen tegenover de rechtvaardigen

12 De goddeloze bedenkt [snode] plannen tegen de rechtvaardige,
hij knarsetandt over hem.
13 De Heere lacht hem uit,
want Hij ziet dat zijn dag komt.
14 De goddelozen hebben het zwaard getrokken
en hun boog gespannen,
om de ellendige en de arme neer te vellen,
om af te slachten wie oprecht wandelen.
15 Hun zwaard zal in hun [eigen] hart dringen,
hun bogen zullen gebroken worden.
16 Het weinige dat de rechtvaardige heeft,
is beter dan de overvloed van vele goddelozen.
17 Want de armen van de goddelozen worden gebroken,
maar de HEERE ondersteunt de rechtvaardigen.
18 De HEERE kent de dagen van de oprechten,
hun erfelijk bezit zal voor eeuwig blijven.
19 Zij worden niet beschaamd ten tijde van onheil,
in dagen van honger worden zij verzadigd.
20 Maar de goddelozen komen om;
de vijanden van de HEERE zijn als het kostbaarste van de lammeren:
zij verdwijnen, in rook zullen zij verdwijnen.
21 De goddeloze leent en betaalt niet terug,
maar de rechtvaardige ontfermt zich en geeft.
22 Want wie door Hem zijn gezegend, zullen de aarde bezitten;
maar wie door Hem zijn vervloekt, worden uitgeroeid.

Tot hiertoe is alles abstract, de tegenstelling tussen de goddeloze en de rechtvaardige wordt leerstellig besproken. De verzen 12-26 zijn concreet, de tegenstelling wordt nu concreet gemaakt in het dagelijks leven.

In dit gedeelte wordt nader ingegaan op de tegenstelling die in de verzen 10-11 is beschreven. Het gaat hierin om het handelen van de goddelozen en Gods reactie daarop. De eerste tegenstelling is in de verzen 12-13. De goddeloze is continu bezig met het bedenken van snode plannen “tegen de rechtvaardige” (vers 12), dat is dezelfde als de ootmoedige van vers 11 en vers 14. Terwijl hij zijn snode plannen uitdenkt om de rechtvaardige te doden (vers 14), knarsetandt hij over hem (vgl. Ps 35:16). Dit geeft aan dat hij innerlijk heel kwaad op hem is, hij is vol haat tegen hem.

De Heere, Adonai, de soevereine Heerser, is totaal niet onder de indruk van wat de goddeloze bedenkt en doet tegen de rechtvaardige (vers 13). Terwijl de goddeloze knarsetandt, lacht Hij hem uit, zo belachelijk is waar de goddeloze mee bezig is (vgl. Ps 2:1-4). Het is immers opperste dwaasheid zich tegen Hem te keren en volkomen kortzichtigheid omdat de dag van het oordeel over zijn dwaze plannen komt. De Heere ziet “zijn dag”, zijn einde (vgl. Ps 73:17b), dat is de dag dat de goddeloze geoordeeld wordt, vooruit en dat moet de rechtvaardige ook blijven zien.

De tweede tegenstelling is in de verzen 14-15. De goddelozen beginnen aan de uitvoering van hun plannen. Ze “hebben het zwaard getrokken en hun boog gespannen” (vers 14). Dat spreekt van de macht van de goddelozen: het zwaard om van dichtbij te doden en pijl en boog om op afstand te doden. Echter, de macht (de arm) van de goddelozen zal verbroken worden (verzen 15,17).

Hun bedoeling is “de ellendige en de arme neer te vellen” en “af te slachten wie oprecht wandelen”. ‘Slachten’ is een woord dat vaak voor het slachten van vee wordt gebruikt. Zo zien de goddelozen de rechtvaardige (vgl. Ps 44:23; Rm 8:36). Maar God zorgt ervoor dat “hun zwaard … in hun eigen hart dringen” zal en dat “hun bogen … gebroken” zullen worden (vers 15). Hun eigen hart wordt getroffen omdat daar al hun slechtheid uit voortkomt.

De derde tegenstelling is in de verzen 16-17. In vers 16 wordt “het weinige dat de rechtvaardige heeft”, vergeleken met “de overvloed van vele goddelozen”. De uitkomst wordt ook direct gegeven: Wat de rechtvaardige heeft, “is beter” dan wat de goddelozen hebben. De reden wordt in vers 17 gegeven: “De armen van de goddelozen worden gebroken”, waardoor hij geen kracht heeft om zwaard en boog tegen de rechtvaardige te gebruiken en ook niet om nog maar iets van zijn overvloed met zijn hand naar zijn mond te brengen. Daartegenover staat dat de rechtvaardige bij het weinige dat hij heeft de ondersteuning van God geniet. Hij hoeft geen krachtige arm te hebben, want zijn God helpt hem. Het kan toch geen vraag zijn wie beter af is?

De vierde tegenstelling is in de verzen 18-20. “De HEERE kent de dagen van de oprechten” omdat zij met Hem leven (vers 18). Zij zijn oprecht, ze verlangen ernaar Zijn wil te doen. God slaat hun leven dag aan dag met Zijn liefdevolle zorg gade. Hij heeft belangstelling voor alles wat zich dagelijks in hun leven afspeelt en helpt hen.

Aan hun dagen komt geen einde. Van de goddeloze ziet de HEERE zijn dag (enkelvoud) (vers 13), maar van de rechtvaardigen, de vromen, de oprechten, kent Hij hun dagen (meervoud). Wat hun door de HEERE aan erfelijk bezit is beloofd, “zal voor eeuwig blijven”. Ze zullen hun erfelijk bezit ten volle en alle dagen in het vrederijk genieten.

Dit betekent ook dat zij “niet beschaamd” worden “ten tijde van onheil” (vers 19). De HEERE kent hen immers. Ook “in dagen van honger worden zij verzadigd”. Dit betekent niet dat ze altijd brood genoeg zullen hebben, maar dat ze Zijn gemeenschap zullen ervaren in hun nood. Ze zijn niet afhankelijk van uiterlijke omstandigheden, zelfs rampen kunnen niet verhinderen dat de HEERE voor hen blijft zorgen (vgl. Ps 1:3). Het gaat niet in de eerste plaats om materiële verzadiging, maar om geestelijke verzadiging.

Heel anders zal het met de goddelozen gaan (vers 20). Zij komen om. Voor hen is er geen vrederijk, maar een eeuwig oordeel. Zij worden “de vijanden van de HEERE” genoemd, want dat zijn ze in hun gezindheid en opstelling. Wat er van hen overblijft, is rook die verdwijnt. Zoals “het kostbaarste van de lammeren” op het altaar in vuur wordt verteerd en in rook opgaat en verdwijnt, zo zal dat met de goddelozen gebeuren. In het Hebreeuws staat het kostbaarste van de karim. Dit woord kan worden vertaald met ‘rammen’ of ‘velden’. Het laatste is waarschijnlijk het beste, dus de bloemen van het veld. De goddelozen worden vergeleken met gras en de bloemen van het veld (vers 2; Js 40:6). Dat spreekt van vergankelijkheid.

De vijfde tegenstelling is in de verzen 21-22. De goddelozen hebben nooit genoeg. Ze lenen en blijven lenen, zonder een cent terug te betalen (vers 21). Heel anders is dat bij de rechtvaardige. Hij geeft, en dat niet alleen, hij geeft met zijn hart, want hij geeft uit ontferming aan wie in nood is. Hierbij is het niet van belang of hij in materieel opzicht rijk of arm is. Hij geeft omdat hij een rechtvaardige is. Hij verlangt ernaar te geven omdat hij de natuur van God heeft, en God is een Gever (vgl. 2Ko 9:7,15).

Zij kunnen vrijgevig zijn omdat ze “door Hem zijn gezegend” en “de aarde bezitten” zullen (vers 22). Dit vers wil zeggen dat God uiteindelijk Zijn belofte van het land zal vervullen in overeenstemming met Zijn verbond. Wat zullen wij ons druk maken om nu veel bezit te verzamelen en voor onszelf te houden als we weten dat we straks een hele erfenis zullen ontvangen? De goddelozen leven alleen voor zichzelf en doen alsof ze de aarde bezitten. Ze beseffen niet dat ze “door Hem zijn vervloekt” en “worden uitgeroeid”. Ook dit is in overeenstemming met het verbond: dat de vloek komt over hen die het verbond overtreden.

Ps 37:23-28 | Nooit verlaten

23 De voetstappen van [die] man worden door de HEERE vastgezet,
Hij vindt vreugde in zijn weg.
24 Als hij valt, wordt hij niet weggeworpen,
want de HEERE ondersteunt zijn hand.
25 Ik ben jong geweest, ik ben ook oud geworden,
maar ik heb de rechtvaardige nooit verlaten gezien,
of zijn nageslacht op zoek naar brood.
26 De hele dag ontfermt hij zich en leent uit,
en zijn nageslacht is tot zegen.
27 Keer u af van het kwade, doe het goede
en bewoon [de aarde] voor eeuwig.
28 Want de HEERE heeft het recht lief
en zal Zijn gunstelingen niet verlaten;
voor eeuwig worden zij bewaard,
maar het nageslacht van de goddelozen wordt uitgeroeid.

Het is een grote zegen te mogen weten dat “de voetstappen van [die] man”, dat is van de rechtvaardige, “door de HEERE vastgezet”, of bevestigd, worden (vers 23). God zorgt ervoor dat de rechtvaardige door Hem wordt geleid in omstandigheden waarin de weg niet meer zichtbaar is. In de weg van die rechtvaardige vindt Hij Zijn vreugde. Deze vreugde heeft God volmaakt gevonden in de weg die de Heer Jezus op aarde is gegaan. Hij heeft Zich in alles door Zijn God laten leiden. Daarom kunnen wij worden opgeroepen Zijn voetstappen na te volgen (1Pt 2:21).

Als we enigszins beseffen dat de wereld vol valstrikken en valkuilen is, zal de wetenschap dat God onze voetstappen vastzet, ons met grote dankbaarheid vervullen. We zijn dan in Zijn weg. We gaan die weg als we ons door de Heilige Geest laten leiden. Dan zullen we, net als Mozes, aan God vragen: “Maak mij toch Uw weg bekend” (Ex 33:13). Mozes vraagt niet een weg, maar Uw weg, Gods weg.

Al zou de rechtvaardige vallen (vers 24), hij zal niet blijven liggen, want de HEERE zal hem aan zijn hand omhoogtrekken (vgl. Sp 20:24; 24:16a; Dt 33:27). Als iemand Gods weg gaat, kan hij daarin struikelen, ofwel een zonde begaan. Maar hij zal niet blijven liggen, want de HEERE zal hem herstellen. Hij zal niet worden weggeworpen, want hij mag rekenen op de ondersteuning van God.

David spreekt uit ervaring (vers 25). Hij is “oud geworden”, maar is niet vergeten dat hij ook “jong geweest” is. Gedurende zijn hele leven heeft hij “de rechtvaardige nooit verlaten gezien”. Het betekent niet dat een gelovige geen problemen kent. God heeft ons geen makkelijke reis beloofd, wel een behouden aankomst. Dit is een geweldige bemoediging voor een gelovige om te volharden. Heel de tijd dat David door Saul wordt achtervolgd, heeft God hem en zijn mannen steeds voorzien van wat zij nodig hebben. Dat geldt ook voor hun kinderen.

Het ervaren van Gods voorzieningen is het ervaren van Zijn ontfermingen. Wie zich dat realiseert, zal zelf ook zo gaan handelen naar anderen toe (vers 26). Wie gezegend is en daar God de eer voor geeft, zal van zijn zegen aan anderen uitdelen. Dat doet hij niet zo af en toe, maar “de hele dag”. Hij “ontfermt … zich en leent uit” en gaat daar steeds mee door. Dat zal worden voortgezet door “zijn nageslacht”. De zegen die de rechtvaardige ontvangt, gaat van geslacht tot geslacht. Zijn kinderen hebben gezien hoe hij in gemeenschap met God heeft geleefd. Zij volgen hem daarin na en zijn op hun beurt ook weer “tot zegen”. Zij zijn gezegend en tot zegen voor anderen.

Er is ook een andere kant aan deze zaak: er moet een afwijken van het kwade zijn (vers 27). Het kwade bestaat in dit verband uit het zich niet houden aan het verbond van God, waardoor de beloofde zegen wordt verspeeld. Het afwijken van het kwaad moet worden gevolgd door “het goede” doen. Dat houdt in het zich houden aan het verbond van God met Abraham. Het goede doen betekent doen wat God verwacht. Voor het gelovig overblijfsel is het gevolg dat ze voor eeuwig de aarde bewonen, dat is de vervulling van de landbelofte die God aan Abraham heeft gedaan. Voor ons betekent het dat we het erfdeel dat voor ons in de hemel is weggelegd, zullen ontvangen.

Het bewonen van de aarde is als het ware een beloning van de HEERE. Hij geeft die, want Hij “heeft het recht lief” (vers 28). Op grond van recht geeft Hij het hun. Tegelijk blijft Hij bij “Zijn gunstelingen”. Deze uitdrukking maakt duidelijk dat zij voorwerpen van Zijn gunst, van Zijn genade, zijn. Zij krijgen de zegen, niet omdat zij beter zijn dan de goddelozen, maar omdat Hij hen naar de verkiezing van Zijn genade heeft gespaard.

Ook hier vinden het Hebreeuwse chasidim, ofwel gunstgenoten, namelijk diegene die trouw zijn aan het verbond met de HEERE. Deze zijn degenen die de zegeningen van de HEERE zullen ontvangen, van geslacht tot geslacht. En aangezien ook de HEERE trouw is aan Zijn verbond, kan Hij Zijn gunstgenoten nooit verlaten. In overeenstemming met hetzelfde verbond zullen de goddelozen, diegenen die het verbond overtreden, worden uitgeroeid.

Een gunsteling van de HEERE zijn houdt nog meer zegen in. Hij zal hen namelijk “niet verlaten; voor eeuwig worden zij bewaard”. Hij houdt ook Zijn beschermende hand over hen en bewaart hen, zodat ze zullen kunnen genieten van wat Hij hun heeft toegezegd. Wat er met “het nageslacht van de goddelozen” gebeurt, staat daarmee in schril contrast: dat “wordt uitgeroeid”. Wie deze tegenstelling goed ziet, zal niet jaloers zijn op de tijdelijke voorspoed van de goddelozen of zich daarover opwinden.

Ps 37:29-33 | Kenmerken van de rechtvaardige

29 De rechtvaardigen zullen de aarde bezitten
en voor eeuwig daarop wonen.
30 De mond van de rechtvaardige brengt wijsheid tot uiting,
zijn tong spreekt het recht.
31 De wet van zijn God is in zijn hart;
zijn schreden wankelen niet.
32 De goddeloze loert op de rechtvaardige
en probeert hem te doden,
33 [maar] de HEERE geeft hem niet over in zijn hand
en verklaart hem niet schuldig, wanneer hij geoordeeld wordt.

David – in feite de Heilige Geest – put zich uit om de rechtvaardigen te laten zien wat hun werkelijke zegeningen en kenmerken zijn. Nog eens wijst hij de rechtvaardigen erop dat zij de aarde zullen bezitten en dat ze daarop eeuwig zullen wonen (vers 29). Het gaat hier als zo vaak om de vervulling van de landbelofte zoals die is beloofd in het verbond met Abraham.

De vervulling vindt plaats wanneer de Messias is gekomen en regeert. Alle vijandelijke machten zijn geoordeeld. Er is geen enkele bedreiging meer dat ze nog eens uit hun land zullen worden weggejaagd. Er is geen bedreiging om hen heen en ook niet in hen, want in hen is de wet van God, zoals vers 31 zegt.

Dat perspectief zal de rechtvaardige nu in zijn leven leiden, terwijl hij nog te midden van het kwaad leeft. Zijn “mond … brengt wijsheid tot uiting” (vers 30). De wijsheid van de rechtvaardige is dat hij ziet op het einde van de goddeloze (Ps 73:17b). Daarom wordt hij niet afgunstig op diens kortstondige voorspoed. Dat komt tot uiting in de komende verzen. De wijze weet wat hij moet zeggen. Het is de moeite waard om goed te luisteren naar wat hij zegt, want het helpt om de juiste weg te kiezen. In wat hij zegt, is niets verdraaid of krom, want “zijn tong spreekt het recht”. Hij vertelt wat recht is voor God en mensen.

De rechtvaardige spreekt zo, omdat “de wet van zijn God … in zijn hart” is (vers 31). Alleen als het hart vol is van de wet – het Woord van God –, kan iemand zijn mond opendoen en wijsheid en rechtvaardigheid laten horen (vers 30). Het hart is het centrum van het bestaan, vanwaar alles wat hij doet, uitgaat (Sp 4:23). Gods wet beheerst hem in al zijn denken en overleggingen en in al zijn spreken en handelen.

Hierbij denken we direct aan de Heer Jezus, Die zegt: “Uw wet [draag Ik] diep in Mijn binnenste” (Ps 40:9). Hij is de Rechtvaardige bij uitstek. We zien hier dat dit voor iedere rechtvaardige geldt. Tegen ons, nieuwtestamentische gelovigen, wordt gezegd: “Laat het Woord van Christus rijkelijk in u wonen” (Ko 3:16).

De “schreden” van hem bij wie de wet ofwel het Woord van Christus of van God in het hart is, “wankelen niet”. Wie zich door Gods Woord laat leiden, gaat met vaste stap de weg die God zegt dat hij moet gaan. Hij kan nog zoveel moeiten en vijandschap ondervinden, hij zal er niet door aan het wankelen worden gebracht, want hij wordt staande gehouden door Gods Woord dat in zijn hart is.

De goddeloze laat zich door heel andere beginselen leiden (vers 32). Hij is, onder inspiratie van de duivel, die “een mensenmoordenaar is van [het] begin af” is (Jh 8:44), uit op de dood van de rechtvaardige. Daarvoor loert hij op hem en spant hij een rechtszaak tegen hem aan. We zien dat in Judas, die erop uit is de Heer Jezus over te leveren, en het valse godsdienstige gerecht dat van Judas gebruikmaakt. Zo zijn velen door de duivel geïnspireerd om gelovigen door valse aanklachten om te brengen (vgl. 1Kn 21:1-16). Dit gebeurt tot op vandaag en zal zeker ook in de tijd van de grote verdrukking in alle hevigheid gebeuren.

Dan zegt David: “De HEERE geeft hem niet over in zijn hand en verklaart hem niet schuldig, wanneer hij geoordeeld wordt” (vers 33). We moeten dit zien vanuit Gods perspectief. Hij zal nooit een rechtvaardige overleveren in de hand van goddelozen die alles met hem doen wat zij willen. Dat het erop kan lijken, heeft te maken met het feit dat de wereld nu het machtsgebied van de satan is. Hij bestuurt zijn onderdanen en zet hen op tegen de rechtvaardigen. Dat gebeurt niet zonder de toestemming van God, maar niet met Zijn instemming. Hij laat het toe, omdat het past in Zijn plan. Om dat plan te zien moeten we kijken naar het einde van de rechtvaardige.

Wat de mens doet en dat hij daarmee Gods plan vervult, is voor ons denken een probleem, maar niet voor God. We vinden dit probleem in één zin samengevat in de toespraak van Petrus in Jeruzalem als de gemeente is ontstaan. Hij zegt daarin over wat met de Heer Jezus is gebeurd het volgende: “Hem, door de bepaalde raad en voorkennis van God overgegeven, hebt u door [de] hand van wettelozen aan [het kruis] gehecht en gedood” (Hd 2:23).

Dit is door ons niet uit te leggen. Het is door ons alleen te begrijpen als we deze twee waarheden naast elkaar laten staan en elk afzonderlijk bezien. Wij moeten beseffen dat ons kennen “ten dele” (1Ko 13:9) ofwel ‘stuksgewijs’ is. De hele waarheid van God in één keer overzien is voor ons niet mogelijk. Het is voor ons alleen mogelijk Gods Woord te leren kennen door telkens een stukje van de waarheid te onderzoeken.

We gaan dan steeds meer verbanden zien, maar er blijven ook dingen voor ons verborgen. Een van die dingen is dat de raad van God mede wordt vervuld door de zonde van de mens. Het is onzinnig te zeggen dat God de zondeval niet heeft voorzien. Het is net zo onzinnig te zeggen dat Hij de zondeval heeft gewild. We moeten God laten zijn Wie Hij is: God. Als we dat doen, zullen wij beseffen dat wij nietige schepseltjes zijn die God niet kunnen beoordelen, maar dat wij moeten buigen voor Hem en Zijn raad. Dat zal onze wijsheid zijn en het zal ons tevens tot aanbidding brengen (Rm 11:33-36).

Ps 37:34-40 | Het einde van de rechtvaardige

34 Wacht op de HEERE
en houd u aan Zijn weg.
Dan zal Hij u verheffen om de aarde te bezitten;
u zult zien dat de goddelozen worden uitgeroeid.
35 Ik heb een gewelddadige goddeloze gezien,
die zich wijd vertakte als een bladerrijke inheemse boom.
36 Maar hij ging voorbij, en zie, hij was er niet [meer];
ik zocht hem, maar hij was niet te vinden.
37 Let op de vrome en zie naar de oprechte,
want het einde van [die] man zal vrede zijn.
38 Maar de overtreders worden tezamen weggevaagd,
het einde van de goddelozen wordt afgesneden.
39 Maar het heil van de rechtvaardigen komt van de HEERE,
hun kracht ten tijde van benauwdheid.
40 De HEERE zal hen helpen en hen bevrijden;
Hij zal hen bevrijden van de goddelozen en hen verlossen,
want zij hebben tot Hem de toevlucht genomen.

De rechtvaardigen zullen de aarde erfelijk bezitten (verzen 9,11), maar zover is het nog niet. Daarom worden zij opgeroepen om op God te wachten (vgl. verzen 7,9) en zich aan Zijn weg te houden (vers 34). Zij hebben geduld nodig. Zij wachten op Iemand voor Wie tijd en haast geen rol spelen. Hij weet de juiste tijd om te handelen en zal dat op die tijd ook doen. Van Hem is de aarde (Ps 24:1) en Hij is daarom Degene Die het erfdeel kan geven. Hij zal dan de rechtvaardigen “verheffen om de aarde te bezitten”. De rechtvaardigen zullen er op dat moment ook ooggetuige van zijn dat “de goddelozen worden uitgeroeid”.

In de verzen 35-36 vertelt David nog een ervaring die hij heeft opgedaan in zijn leven met betrekking tot “een gewelddadige goddeloze” (vers 35). Hij heeft gezien hoe het deze goddeloze voor de wind is gegaan. In dichterlijke taal beschrijft hij de voorspoed van deze mens en vergelijkt hem met “een bladerrijke inheemse boom”, “die zich wijd vertakte”. Het lijkt allemaal geweldig en indrukwekkend.

Maar het leven van die mens “ging voorbij, en zie, hij was er niet [meer]” (vers 36). Het is abrupt en radicaal afgelopen met hem. David heeft nog naar hem gezocht, “maar hij was niet te vinden”. Zo gaat het met de goddelozen. Ze hebben wel voorspoed, maar ze zullen spoedig onvindbaar verdwenen zijn. Ze houden geen stand in het gericht (Ps 1:5).

Dit is een grote tegenstelling met “de vrome” of de Godvrezende (vers 37). David raadt de luisteraars aan op die vrome te letten. Ze kunnen van zijn voorbeeld leren, daar moed uit putten. Ze moeten ook zien “naar de oprechte”. Hoe anders is “het einde van [die] man”. Net als bij de goddeloze (Ps 73:17) moeten we ook bij de rechtvaardige op zijn einde letten. Zijn einde “zal vrede zijn”. Hij zal in vrede sterven en in vrede in de opstanding het vrederijk binnengaan en duizend jaar in vrede leven. Zo kunnen wij kijken naar voorgangers in het geloof, op het einde van hun wandel letten en hun geloof navolgen (Hb 13:7).

Nog eens wijst hij in contrast daarmee op het einde van de overtreders en de goddelozen (vers 38). “De overtreders worden tezamen weggevaagd”, er blijft niets van hen over. Wat de goddelozen betreft, hun “einde … wordt afgesneden”. Wegvagen gebeurt met een handbeweging. Afsnijden gebeurt door een mes, het mes van het oordeel. Bij ‘einde’ kunnen we zowel in vers 37 als in vers 38 ook denken aan de nakomelingen. Dat wil hier zeggen dat ook de nakomelingen van de goddelozen worden afgesneden.

Als een eindconclusie zegt David wat het deel van de rechtvaardigen zal zijn (vers 39-40). Hun “heil [of: behoudenis] … komt van de HEERE” (vers 39). Omdat de behoudenis van de HEERE komt, kan er geen twijfel over bestaan dat deze zeker en vast komt. En als de rechtvaardigen het, terwijl ze op de behoudenis wachten, benauwd krijgen, dan is Hij “hun kracht ten tijde van de benauwdheid”. Dit slaat op het gelovig overblijfsel in de tijd van de grote verdrukking, die “een tijd van benauwdheid voor Jakob” wordt genoemd (Jr 30:7). Hij zal hen daarin met Zijn kracht bijstaan.

De HEERE zal hen in die tijd van benauwdheid “helpen” en hen daaruit uiteindelijk ook uit “bevrijden” (vers 40). Nog een keer zegt David dat de HEERE hen zal “bevrijden van de goddelozen en hen verlossen”. Ze mogen daar vast en zeker op rekenen, “want zij hebben tot Hem de toevlucht genomen”. Dit betekent dat ze Hem vertrouwen, waardoor elke wanhoop en twijfel verdwijnt.

Zo maakt deze psalm duidelijk hoe de HEERE tijdens de grote verdrukking het volk zal louteren (Ml 3:2-3). Kan er een nog krachtiger garantie worden gegeven van de uiteindelijke zegen van de rechtvaardige? Is nu niet elke woede over en jaloersheid op de voorspoed van de goddeloze verdwenen? Wie wil nog ruilen met de goddelozen als hij dit allemaal overweegt?

Psalm 38

Inleiding

Dit is de derde van de zeven zogenoemde boetpsalmen (Psalmen 6; 32; 38; 51; 102; 130; 143). Hij wordt door de Joden op Yom Kippoer, de grote Verzoendag, de dag van berouw en zondenbelijdenis, gebeden. De psalm wordt door de enkeling uitgesproken, door David, maar is ten volle van toepassing op het gelovig overblijfsel in de beproevingen van de grote verdrukking in de eindtijd.

Zij beseffen dat de ellende die over hen komt, het gevolg is van hun zonden. Dat belijden ze ook, zonder enige terughoudendheid. Wat hun overkomt, aanvaarden ze uit de hand van God als rechtvaardige tucht. Daarom richten ze zich ook tot Hem, want Hij alleen kan die tucht wegnemen. Ze weten dat Hij het zal doen. Maar wanneer zal Hij het doen? De nood is zo groot. Zolang Zijn hand op hen rust, is er die kwellende vraag: Wanneer komt de verlossing?

Profetisch beschrijft de psalm de situatie van het gelovig overblijfsel. David heeft een tweetal zonden begaan, namelijk overspel en moord. Ook Israël heeft een tweetal zonden begaan: ze hebben overspel gepleegd door het dienen van de afgoden en ze hebben Christus vermoord. Het overspel zal zijn dieptepunt bereiken met het kiezen van de antichrist als hun koning.

Ps 38:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, om te doen gedenken.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

De uitdrukking “om te doen gedenken”, die alleen nog in het opschrift van Psalm 70 voorkomt (Ps 70:1) betekent ‘om in gedachtenis te roepen’. Het is een oproep aan God om Zich hun ellende te herinneren en Zich te herinneren wat Hij in Zijn verbond en Zijn beloften heeft gezegd. God aan iets herinneren is een indirecte vraag om in te grijpen.

Ps 38:2-9 | Belijdenis

2 HEERE, straf mij niet in Uw grote toorn,
bestraf mij niet in Uw grimmigheid.
3 Want Uw pijlen zijn in mij gedrongen,
Uw hand is op mij neergekomen.
4 Er is niets gezonds aan mijn lichaam door Uw gramschap,
er is geen vrede in mijn beenderen vanwege mijn zonde.
5 Want mijn ongerechtigheden gaan mij boven het hoofd,
als een zware last zijn zij mij te zwaar geworden.
6 Mijn wonden stinken, zij zijn vervuild
vanwege mijn dwaasheid.
7 Ik ben krom geworden, ik ga zeer diep gebukt;
de hele dag ga ik in het zwart gehuld.
8 Want mijn lendenen zijn volledig ontstoken,
er is niets gezonds aan mijn lichaam.
9 Ik ben bezweken en volkomen verbrijzeld;
ik schreeuw het uit vanwege het bonken van mijn hart.

De hele psalm is een gebed. David richt zich tot God, niet tot de lezer (vers 2). Hij is zo volledig op God gericht, dat hij niet anders dan zijn eigen diepe zondigheid ziet. Daardoor is hij er tevens van overtuigd dat God de zonde in Zijn toorn en grimmigheid erover moet ‘straffen’ en ‘bestraffen’ (vgl. Ps 6:2). De straf is die voor de zonde, de bestraffing is de tuchtiging die tot doel heeft hem in zijn gemeenschap met God te herstellen.

David ziet zijn ziekte als gevolg van de straf van God over zijn zonde. Profetisch zal het gelovig overblijfsel dit ook ervaren. Zo zien de broers van Jozef hun gevangenschap als gevolg van hun zonde tegenover Jozef (Gn 42:21-22).

David voelt dat Gods pijlen in hem zijn gedrongen en dat Gods hand op hem is neergekomen (vers 3; vgl. Jb 6:4; Kl 3:12). Zowel de doordringende pijn van de pijlen als de zware druk waaronder hij gebukt gaat, is het werk van God. David spreekt over “Uw pijlen” en “Uw hand”. De ‘pijlen’ wijzen op de innerlijke pijn die David ervoer, waarin God gezien wordt als zijn tegenstander, die vanwege zijn zonden pijlen op hem heeft afgeschoten. De volgorde is dan: de zonde van David veroorzaakt toorn bij God, en de toorn van God veroorzaakt de pijnen en de ziekte bij David. Het zijn de middelen van Gods tucht waardoor iemand lichamelijk zwaar te lijden krijgt.

Zijn lichaam wordt geteisterd door Gods gramschap (vers 4). Zijn beenderen kennen geen vrede omdat hij zich zijn zonde bewust is. Door de intensiteit van Gods tucht is alle vreugde in het leven bij hem verdwenen. Zijn hele lichaam is ziek, “er is niets gezonds aan” (vgl. Js 1:6). Het woord ‘gezond’ is ook gerelateerd aan de geschiktheid voor het offeren. David geeft hier aan dat de toorn van God van invloed is op zijn relatie met Hem. Hij ziet zichzelf als totaal verdorven en onwaardig om tot God te naderen. Dat is tegelijk het bewijs van zijn oprechtheid en het begin van herstel (vgl. Lv 13:12-13).

Hij kleineert zijn zonden niet, maar ziet ze als wateren waarin hij ten onder gaat en dreigt te verdrinken (vers 5). Hij is zich bewust geworden van zijn zonden toen hij de toorn van God ervoer, zoals het geweten van de broers van Jozef pas ontwaakte in de gevangenis. Het gaat hier over het ontwaken van zijn geweten. Hij ging beseffen dat hij zelf verantwoordelijk was voor de tuchtigende hand van de HEERE.

De wonden die God hem heeft geslagen, stinken (vers 6). De geur is weerzinwekkend. Het is de geur van de dood. Het dringt nu pas echt goed door hoe dwaas hij was om zo zwaar te zondigen. David brengt hier de afschuw over zijn zonde tot uitdrukking. Is onze afschuw over onze zonden ook zo groot? Soms kunnen we met ‘smaak’ over onze vroegere zonden vertellen en worden daarom bewonderd. Dan hebben we er niet de afschuw van die we zouden moeten hebben.

De wonden zijn niet schoongemaakt, maar vervuild. ‘Vervuild’ betekent dat zijn wond is gaan ontsteken, dat er pus en etter zijn gevormd. Het geeft aan dat de zonde bezig is de dood voort te brengen (Jk 1:15). De oorzaak van zijn zonde ligt in zijn dwaasheid. Dwaasheid is iets doen waarvan je weet dat het verkeerd afloopt. David is zich ervan bewust geweest dat zijn zonde hem zou kwellen, toch heeft hij die zonde begaan.

Hij kan niet meer rechtop lopen, maar gaat “zeer diep gebukt” zijn weg (vers 7). Hij gaat er onderdoor. Het is niet alleen een lichamelijke houding, het is vooral zijn ziel die ‘zeer diep gebukt’ is. De toestand van zijn ziel is hem aan te zien: “de hele dag” gaat hij “in het zwart gehuld”. Hij loopt treurend in zwarte kleding rond. De zware straf en bestraffing hebben hem aangegrepen en zijn aan hem te zien.

Zijn ”lendenen zijn volledig ontstoken” (vers 8). In de lendenen zit de kracht om te lopen. Als die ‘volledig ontstoken’ zijn, doet elke loopbeweging hevig pijn. Nog eens zegt hij, wat hij in vers 4 ook heeft gezegd, dat er “niets gezonds” of gaafs aan zijn lichaam is. De herhaling maakt duidelijk dat David geen enkele verzachtende omstandigheid heeft aangevoerd. Hij lijdt, en erkent daarvan ten volle de rechtvaardigheid.

Ook geestelijk is hij volledig gesloopt. Hij is “bezweken en volkomen verbrijzeld” (vers 9). Deze erkenning is voor God aanleiding bij hem te komen wonen (Js 57:15). Hij voelt zich lamlendig, moe en geradbraakt. Alles doet pijn. Zijn hart houdt niet op met bonken, het gaat wild tekeer, door stress en mogelijk ook door koorts. Er kan veel onrust om iemand heen zijn, terwijl er rust in het hart is. Maar als er onrust in het hart is, is er nergens rust. Hij kan het niet meer verdragen. Wanhopig schreeuwt hij het uit.

Ps 38:10-15 | Verlangen

10 Heere, al mijn verlangen [ligt] voor U [open],
mijn zuchten is voor U niet verborgen.
11 Mijn hart gaat tekeer, mijn kracht laat mij in de steek;
ook het licht in mijn ogen, alsof ik geen ogen heb.
12 Mijn geliefden en mijn vrienden staan afzijdig van mijn plaag,
zij die nauw aan mij verwant zijn, blijven van verre staan.
13 Wie mij naar het leven staan, spannen valstrikken;
wie mijn onheil zoeken, spreken schadelijke [woorden]
en bedenken de hele dag listen.
14 Maar ik ben als een dove, ik hoor niet,
en als een stomme, [die] zijn mond niet opendoet.
15 Ja, ik ben als een man die niet hoort
en in wiens mond geen weerwoord is.

David kan in deze uitzichtloze situatie maar één ding doen en dat is gaan naar Hem Die hem dit leed heeft aangedaan. En dat is precies de bedoeling van God met leed dat Hij over ons brengt. Alle pijn en moeiten vervreemden David niet van God, maar drijven hem naar Hem uit.

Hij spreekt God aan als “Heere”, dat is Adonai, de soevereine Heerser van het heelal (vers 10) en zegt tegen Hem dat al zijn verlangen voor Hem openligt, of naar Hem uitgaat. Zoals al zijn ongerechtigheden voor God openbaar zijn (vers 5), zo ziet, hoort en begrijpt God ook zijn zuchten. Zuchten is een uiting van nood zonder woorden. De nood is zo groot, dat David die niet meer onder woorden kan brengen, hij kan alleen nog maar zuchten (vgl. Rm 8:26).

In zijn verlangen naar God spreekt hij nu niet meer over zijn ongerechtigheden, maar over zijn krachteloosheid (vers 11). Zijn hart is vervuld van vrees en beven en kent geen rust. Het gaat tekeer, waardoor hij geen kracht heeft om iets te doen. Hij ziet ook niets meer, hij heeft geen uitzicht en weet niet hoe hij verder moet leven. Het is alsof hij geen ogen heeft, want hij ziet geen licht. Hij is het zicht op God als de God van het verbond kwijt en wandelt in de duisternis.

Tot nu toe heeft David over zijn eigen lichamelijke en geestelijke toestand gesproken. Vanaf vers 12 spreekt hij over zijn omgeving. De ziekte en de gedachte aan een mogelijke zonde daarachter scheppen een diepe kloof tussen David en anderen. Zelfs zijn naaste verwanten en vrienden staan van verre. Dit maakt de pijn en ellende des te schrijnender. Van zijn geliefden en vrienden hoeft hij geen hulp te verwachten (vers 12; Jb 19:13-14). Zij, met wie hij een goede relatie heeft gehad, staan op een afstand.

Dit is zowel letterlijk als figuurlijk het geval. Ze staan letterlijk op een afstand te kijken en figuurlijk is er afstand omdat ze niet in zijn lijden willen delen. Ze willen niets met hem te maken hebben en mijden hem. Dit is een bittere smart, nog bitterder dan de lichamelijke pijnen. Ook zijn naaste verwanten komen niet bij hem in de buurt om zijn pijnen te verlichten, maar houden veilig afstand.

Terwijl zijn vrienden en familie op een afstand staan, komen zijn vijanden steeds dichterbij (vers 13). Hij heeft in het voorgaande gesproken over zijn zonde. Nu gaat hij over zijn vijanden om zich heen spreken. Over deze vijanden zal ook het gelovig overblijfsel in de eindtijd spreken. Zijn vijanden staan hem “naar het leven”, ze “spannen valstrikken” voor hem. Ze zijn er op een verraderlijke, achterbakse manier op uit om hem om te brengen.

Ze zoeken zijn “onheil” en daarom “spreken” zij “schadelijke [woorden]”, dat zijn woorden die tot doel hebben hem te beschadigen. En daarbij blijft het niet. Terwijl hij “de hele dag” in het zwart gaat omdat hij er zo ellendig aan toe is, “bedenken” zij “de hele dag” listen tegen hem. Ze zijn er voortdurend mee bezig hoe ze hem uit de weg kunnen ruimen.

In plaats van te protesteren over zoveel onrecht houdt David zich als een dove (vers 14). Hij sluit zijn oren ervoor af en hoort niet. Hij kan zich niet verdedigen, want hij is machteloos, en hij wil zich niet verdedigen, want hij weet dat hij deze ellende door zijn zonde verdient (vgl. 2Sm 16:10-13). Daarom is hij “als een stomme, [die] zijn mond niet opendoet”.

Dit lijkt op iets dat van de Heer Jezus wordt gezegd (Js 53:7). Maar er is een groot verschil. De Heer was niet ‘als een stomme’ omdat Hij machteloos was, ook niet omdat Hij Zich bewust was van enige eigen zonde, maar omdat Hij in vertrouwen op God de lijdensweg naar het kruis ging. Tegelijk was de Heer Zich er echter ook bewust van dat Hij plaatsvervangend voor de zonden van anderen zou lijden (Ps 69:5).

In vers 15 zegt David nog een keer met andere woorden hetzelfde als in vers 14, waarbij hij de accenten nog iets sterker legt (vgl. Js 53:7; 1Pt 2:23). Wat er ook tegen hem wordt gezegd, hij schenkt er geen aandacht aan en doet alsof hij het niet hoort. Hij reageert ook niet en houdt zijn mond. Hij heeft geen weerwoord.

Door alle lijden heen doet God Zijn louterend werk met hem (Ml 3:3). David maakt God er geen verwijten over, maar zwijgt. Hij ziet zijn innerlijke lijden vanwege zijn zonde als Gods werk; hij ziet ook wat de vijanden hem aandoen als Gods werk (vgl. Js 10:5). Daarom richt hij zich in het volgende vers niet tot zijn vijanden, maar tot zijn God.

Ps 38:16-21 | Hoop

16 Maar op U, HEERE, hoop ik;
Ú zult verhoren, Heere, mijn God!
17 Want ik zei: Laten zij zich toch over mij niet verblijden!
Zou mijn voet wankelen, zij zouden zich tegen mij verheffen.
18 Ja, ik dreig te struikelen,
mijn smart [staat] voortdurend vóór mij.
19 Want ik maak [U] mijn ongerechtigheid bekend,
ik ben bekommerd vanwege mijn zonde.
20 Maar mijn vijanden zijn in leven [en] worden machtig;
wie mij om valse redenen haten, worden talrijk.
21 Wie kwaad voor goed vergelden,
zijn mijn tegenstanders, omdat ik het goede najaag.

Voor de derde keer richt David zich tot God (vers 16). Hij realiseert zich dat de HEERE met hem aan het werk is. Door zijn vijanden ervoer hij de tuchtigende hand van de HEERE. Het is hem duidelijk dat dit gebeurt als gevolg van zijn zonde. Die zonde belijdt hij (vers 19). Daarom heeft hij vertrouwen dat de HEERE zijn zonde zal vergeven. De tuchtroede van God is dan niet meer nodig, en David vertrouwt dat de vijand ook verdwijnen zal.

David zelf hoort niet naar de vijanden en reageert niet op hen, maar richt zich tot God omdat hij weet dat God verhoort. In vers 2 heeft hij Hem gevraagd niet over hem toornig te zijn. In vers 10 heeft hij zijn verlangen naar Hem geuit. Nu zegt hij tegen God dat hij op Hem hoopt. Hij spreekt zelfs de zekerheid uit dat God zal verhoren. Hij noemt Hem “Heere, mijn God”, dat wil zeggen dat de soevereine Heerser, Adonai, van het heelal zijn almachtige God is.

David spreekt niet tot zijn vijanden, maar spreekt over hen tot God. Hij vraagt of God ervoor wil zorgen dat zijn vijanden zich toch niet over hem zullen verblijden (vers 17). Zij zullen zich over hem verblijden en zich zelfs tegen hem verheffen als zijn voet zou wankelen. En dat gevaar is groot. Hij dreigt te struikelen, want hij wordt geplaagd door zijn smart (vers 18). Die staat voortdurend vóór hem. Hij moet er steeds aan denken dat hij zo’n grote zondaar is.

Hij is in Gods tegenwoordigheid en is daar overweldigd door zijn ongerechtigheid (vers 19). Die verdoezelt hij niet, hij verontschuldigt zich ook niet, maar maakt die bekend. Hij kan niet anders en wil niet anders. Hij zit in over zijn zonde. Dat vreet aan hem en maakt hem krachteloos. Dit is een berouw dat in overeenstemming is met God (2Ko 7:9).

Zijn nood wordt nog vergroot als hij naar zijn vijanden kijkt (vers 20). Die lijkt het allemaal voor de wind te gaan (Ps 73:2-15). Ze leven erop los en niemand legt hun een strobreed in de weg, ook God niet. Ze worden zelfs machtig. Zijn vijanden zijn ook zijn haters. God straft hem terecht omdat hij tegen Hem heeft gezondigd. Maar zijn vijanden haten hem om valse redenen, want hij heeft hun niets misdaan. Zij nemen niet in aantal af, maar worden talrijk, terwijl hij onmachtig is en alleen staat.

We zien dat David heen en weer gaat tussen wat God hem aandoet en wat zijn vijanden hem aandoen, tussen de druk van zijn zonden en de druk van zijn vijanden. Dit zal ook bij het gelovig overblijfsel in de toekomst het geval zijn. Zij moeten gaan beseffen dat de vijanden de tuchtroede van God zijn. Dit is het geval zolang er niet de zekerheid is van de vergeving van zonden.

Dan is er nog een categorie: mensen die hem kwaad voor goed vergelden (vers 21). Hij heeft hun goed gedaan. Profetisch zien we dat bij de Heer Jezus, Die altijd goed deed, en toch hebben zij Hem kwaad voor goed vergolden. Ze keren zich tegen hem in plaats van hem daar dankbaar voor te zijn en worden zijn tegenstanders. En dat, omdat hij het goede najaagt. Het goede is het volgen van de HEERE, Die de Goede is (vgl. Mk 10:17-18). Maar dat herinnert zijn vijanden te zeer aan God en dat willen ze niet. Ze willen hun eigen leven leiden. Daarom willen ze hem voorgoed het zwijgen opleggen.

Ps 38:22-23 | Gebed om hulp

22 Verlaat mij niet, HEERE;
mijn God, blijf niet ver van mij.
23 Kom mij spoedig te hulp,
Heere, mijn heil!

David is volkomen op God aangewezen. Zijn gezondheid, zowel lichamelijk als psychisch, heeft hem in de steek gelaten; zijn familie en vrienden staan van verre; zijn vijanden komen naderbij om hem de doodsteek te geven. Hij kan alleen nog maar naar boven vluchten.

David roept in deze verzen driemaal: tot de HEERE, tot zijn God en tot de Heere. In zijn nood smeekt hij de HEERE, de God van het verbond, hem niet te verlaten (vers 22). Wij hebben de belofte dat Hij ons niet zal begeven en ons niet zal verlaten (Hb 13:5b). David doet ook een beroep op God als “mijn God”. God is toch zijn God? Dan kan Hij toch niet ver van hem blijven?

De nood is groot, de situatie zeer dreigend. Er moet spoedig hulp van God komen (vers 23). Daarvoor doet hij een beroep op de “Heere, mijn heil”. Al zijn vertrouwen voor zijn heil, zijn behoudenis, zijn verlossing is gevestigd op de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser. Hij brengt niet alleen heil, maar is zijn heil, zijn verlossing. Het is geen daad, maar een Persoon Die de daad van verlossing op Zijn tijd zal verrichten. Zijn naam is Jezus, wat betekent ‘de HEERE verlost, redt, behoudt’.

Psalm 39

Inleiding

Psalm 39 gaat verder met het onderwerp van Psalm 38. Het verschil is dat David in deze psalm nauwelijks over zijn vijanden spreekt, maar hoofdzakelijk over zijn ziekte als gevolg van zijn zonde. Hij erkent dat God de mens een kort leven geeft. Daarom stort hij zijn hart uit voor God als zijn enige hoop en vraagt aan Hem Zijn tucht te beëindigen, opdat hij nog van de resterende dagen van zijn leven kan genieten.’

Door zijn ziekte, als gevolg van zijn zonde, is hij tot besef van zijn nietigheid als mens en van de vergankelijkheid en kortstondigheid van zijn leven gekomen (verzen 2-7). Dat besef brengt hem ertoe om de HEERE te vragen hem te verlossen (verzen 8-14).

Ps 39:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, van Jeduthun.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De psalm is ook “van Jeduthun”. De naam ‘Jeduthun’ staat ook nog in het opschrift boven Psalm 62 en Psalm 77 (Ps 62:1; 77:1). De psalm laat zien dat de zonde de oorzaak van de vergankelijkheid en kortstondigheid van het leven en de mens is. Hij laat ook zien dat het hart van de rechtvaardige leert dat te aanvaarden. Daarom is de psalm, ondanks zijn donkere onderwerp, ook “van Jeduthun”, dat betekent ‘koor van lofprijzing’.

Jeduthun is een Leviet die, samen met Asaf, Heman en Ethan, van David de opdracht krijgt om God te prijzen (1Kr 16:41; 2Kr 5:12). Hij heeft zijn zonen in hetzelfde werk onderwezen (1Kr 16:38; 25:1,3,6; Ne 11:17). David heeft de koorleider Jeduthun de opdracht gegeven deze psalm te onderwijzen en te zingen.

Ps 39:2-6 | Het leven is kort

2 Ik zal mijn wegen bewaren, zei ik,
zodat ik niet zondig met mijn tong;
ik zal mijn mond met een muilkorf bewaren,
zolang de goddeloze tegenover mij staat.
3 Ik was verstomd [en hield mij] stil,
ik zweeg van het goede.
Maar mijn lijden werd heviger,
4 mijn hart werd heet in mijn binnenste.
Een vuur ontbrandde bij mijn zuchten;
toen sprak ik met mijn tong:
5 HEERE, maak mij mijn einde bekend
en wat de maat van mijn dagen is,
zodat ik weet hoe vergankelijk ik ben.
6 Zie, U hebt mijn dagen een handbreed gemaakt
en mijn levensduur is voor U als niets.
Ja, ieder mens is niet meer dan een zucht,
[hoe] vast [hij] ook staat. \Sela\

David vertelt wat hem bezighoudt. Hij beschrijft de gemoedstoestand waarin hij is. Hij zegt dat hij zijn wegen zal bewaren, wat betekent dat hij erop zal letten welke wegen hij gaat (vers 2). Het geeft aan dat hij van plan is niet meer van Gods wegen af te wijken. Met zijn wegen bedoelt hij zijn hele levensweg, zijn houding en gedrag. Hij spitst dat toe op zijn spreken. Het bewaren van zijn wegen wil vooral zeggen, zijn “mond … bewaren”. Hij zal erop letten wat hij zegt en bovenal wat hij niet moet zeggen.

Hij wil ten koste van alles voorkomen dat hij met zijn tong zondigt. Hier zien we een voortzetting van wat David zich heeft voorgenomen (Ps 38:14). Hij voelt de neiging om opstandige woorden te spreken als hij de “goddeloze tegenover” zich ziet staan. Hij ziet hoe de goddeloze leeft en spreekt en hoe het daartegenover met hemzelf gaat. Dat doet wat met hem, dat laat hem niet koud.

Maar hij wil zich niet laten verleiden om lucht te geven aan zijn frustratie met het grote gevaar verkeerde dingen te zeggen. Daarvoor zal hij zijn “mond met een muilkorf bewaren”. Dit is sterk gezegd, maar zo radicaal is hij, en zo radicaal moeten wij ook zijn als het erom gaat onze tong in bedwang te houden (vgl. Mt 5:29-30). We menen vaak dat we alles maar moeten zeggen wat er in ons opkomt. Dat wordt ook gestimuleerd door de mensen van de wereld om ons heen, maar hier zien we dat dit de gelovige niet past.

Hij verstomt en houdt zich stil in tegenwoordigheid van goddeloze mensen (vers 3). Hij ziet hun voorspoed en zorgeloze leven, maar beheerst zich om daarover iets te zeggen. Er komen geen opstandige woorden uit zijn mond. Hij zwijgt ook over het goede, dat is over de voorspoed van de goddeloze. Zijn ellende en ziekte, de kwelling van zijn ziel, wordt verergerd door het zien van de voorspoed van de goddeloze en door diens aanval op hem.

Zijn zelfbeheersing is een innerlijke strijd die geen rust geeft. Door het onderdrukken van zijn gevoelens wordt zijn innerlijke lijden heviger. Het wil niet zeggen dat hij een verkeerde beslissing heeft genomen om te zwijgen. Een goede beslissing kan nieuwe strijd opleveren. David is niet meer innerlijk ontstemd over de goddeloze, maar hij zit in de knoop met zijn eigen leven.

Zijn hart begint te branden en wordt heet in zijn binnenste (vers 4). Zijn zuchten, dat is klagen zonder woorden, wordt intenser en er ontbrandt een vuur. Dan kan hij zich niet langer inhouden (vgl. Jr 20:9) en spreekt hij met zijn tong, dat wil zeggen dat hij hardop spreekt. Hij spreekt niet tot zijn vijanden, maar tot de HEERE; hij spreekt niet over zijn vijanden, maar over zichzelf (vers 5).

Davids eerdere woorden spreekt hij in zichzelf en dat doet hij omdat hij de goddeloze tegenover zich ziet. Nu is hij in Gods tegenwoordigheid. Dat verandert een mens. Wat hij zegt, zijn geen opstandige woorden, maar gaan over de kortheid van het leven. Nergens ziet een mens zijn vergankelijkheid duidelijker dan wanneer hij in de tegenwoordigheid van God is, waar hij ook ziet hoe zondig hij is (vgl. Js 6:1-5).

In dit gebed spreekt hij over de vluchtigheid van het leven en de vergankelijkheid van de mens. Vergankelijk wil zeggen ophouden er te zijn, voorbijgaan. David wil zijn einde weten, hoe het met hem zal aflopen, en hoeveel dagen hij nog te leven heeft. Hij wil graag weten, wanneer zijn dagen vervuld zijn. Dan weet hij hoe vergankelijk hij is, hoe voorbijgaand ofwel dan weet hij dat zijn leven voorbij is, erop zit. Hij beantwoordt zijn vragen zelf in de volgende verzen.

Hij weet dat zijn dagen door God zijn bepaald en dat God ze slechts “een handbreed gemaakt” heeft (vers 6; vgl. Ex 25:25). Een handbreed is vier vingers (Jr 52:21) en is een van de kleinste meeteenheden in het oude Israël. Het duidt de kortheid van het leven aan. David erkent dat deze maat ook voor hem geldt. Zijn levensduur, het aantal dagen dat hem is toegemeten, is voor God, Die de eeuwige God is, “als niets”.

Wat voor David geldt, geldt voor ieder mens, want het leven van “ieder mens is niet meer dan een zucht” (vgl. Ps 62:10a; Jb 7:7a). Het Hebreeuwse woord voor ‘zucht’ betekent damp, nevel, adem, lucht. Het leven is vluchtig, een damp die een korte tijd wordt gezien en er dan niet meer is (Jk 4:14). De mens kan in zijn verwaandheid menen dat hij “vast … staat”, dat niets zijn leven aan het wankelen kan brengen, laat staan het kan laten verdwijnen. Het getuigt van kortzichtigheid en blindheid voor de waarheid die David hier belijdt. Ieder mens die wijs is, zal dat met hem belijden.

Ps 39:7-12 | Hoop op redding

7 Ja, de mens loopt rond in een schijnbeeld.
Ja, tevergeefs is men onrustig.
Men brengt [van alles] bijeen
en weet niet wie het binnenhalen zal.
8 En nu, wat verwacht ik, Heere?
Mijn hoop, die is op U!
9 Red mij van al mijn overtredingen,
maak mij niet tot een smaad voor de dwaas.
10 Ik ben verstomd,
ik zal mijn mond niet opendoen,
want Ú hebt het gedaan.
11 Neem Uw plaag van mij weg;
ik ben bezweken door de bestrijding van Uw hand.
12 Bestraft U iemand met straffen om zijn ongerechtigheid,
dan doet U zijn aantrekkelijkheid als een mot teniet.
Ja, ieder mens is een zucht. \Sela\

Na het “ja” dat ieder mens niet meer is dan een zucht in vers 6, volgt in vers 7 het “ja” van de praktijk van elke dag: “Ja, de mens loopt rond in een schijnbeeld.” Het Hebreeuwse woord betekent ‘beeld’ of ‘schaduw’. Dit is de mens die geen ‘ja’ zegt op de waarheid dat hij niet meer is dan een zucht. Die mens jaagt schaduwbeelden na. Het lijkt op de werkelijkheid, maar het is een leven in de leugen. Vandaag kunnen we dit toepassen op de virtuele wereld, waarin iemand zich voordoet als de persoon die hij graag wil zijn, maar niet is. Hij moet erachter komen dat zijn bestaan en toekomst gevuld zijn met onzekerheden.

Met nog een “ja” wijst David erop hoe mensen tevergeefs rusteloos jagen naar meer bezit. Daarmee hangt nauw samen het zich zorgen maken over de dingen van dit leven, waarover de Heer Jezus spreekt. Daar schiet een mens ook niets mee op. Het voegt ook niets toe aan de duur van zijn leven (Mt 6:27). “Men brengt [van alles] bijeen”, maar men kan er niets van meenemen na dit leven. Daarbij komt nog de frustratie dat hij niet weet wie er na zijn dood met zijn verzameling goederen vandoor gaat (vgl. Pr 2:18-19). God noemt iemand die zo leeft een dwaas (Lk 12:16-21).

Davids verwachting is van andere aard. De ijdelheid van het vergankelijk leven drijft hem naar de vaste rots van de eeuwige God. Zijn hoop is op de Heere, Adonai, de Heerser over het heelal (vers 8). Vanuit de hoop op de Heere vraagt David of Hij hem van “al” zijn overtredingen wil redden (vers 9) en daarmee een einde wil maken aan Zijn tuchtigingen. Hij weet dat God daartoe in staat is en ook gewillig is dat te doen. Hij verzet zich niet tegen Gods tucht, maar verlangt naar het einde ervan.

Zijn vraag om redding van al zijn overtredingen is een grondige belijdenis dat hij ze heeft begaan. Hij eist geen redding, maar verlangt naar genade. Dit is waartoe God een mens wil brengen, ook de gelovige die heeft gezondigd. David voegt eraan toe dat Gods redding tot gevolg heeft dat hij “niet tot een smaad voor de dwaas worden” zal, dat wil zeggen voor de goddeloze van vers 2. Iemand die zonder God leeft, is een dwaas (vgl. Ps 14:1; 53:2).

Het diepe besef van zijn nietigheid en vooral van zijn overtredingen tegenover de grote God heeft David ervoor bewaard kritiek te uiten over het doen van God (vers 10). Hij beklaagt zich niet over wat God hem heeft aangedaan. God heeft Zijn bedoeling met wat Hij in een mensenleven bewerkt of toelaat. David zal daarover zijn mond “niet opendoen”. Hij weet en erkent dat Gód het heeft gedaan (vers 11; vgl. Am 3:6). God is niet de Bewerker van het kwaad of van de zonde, maar gebruikt het in de uitvoering van Zijn plannen met de mens en met de schepping en om de Zijnen te tuchtigen.

Als hij in vers 11 vraagt of God Zijn plaag van hem wegneemt, is dat geen opstandig vragen. God heeft Zijn plaag over hem gebracht en alleen God kan die plaag ook van hem wegnemen. Als motief voert hij aan dat hij door de bestrijding van Gods hand is bezweken. Er is geen kracht in hem overgebleven. Heeft God dan Zijn doel niet met Zijn tucht bereikt? Is Zijn bestrijding van de zonde die hij heeft gedaan dan nog langer nodig?

De straffen waarmee God hem heeft bestraft om zijn ongerechtigheid, hebben zijn aantrekkelijkheid tenietgedaan (vers 12). Het Hebreeuwse woord voor ‘aantrekkelijkheid, hamudo, betekent ‘zijn begeerte, zijn lust’. De tuchtiging van de Heer zuivert het hart, waardoor de overtreding haar aantrekkelijkheid voor het hart verliest. God heeft hem met Zijn straffen verpulverd alsof hij een mot is. Net als in vers 6 komt David door de tuchtiging van God tot het besef van de nietigheid van de mens. Hij buigt zich hier diep voor God neer en erkent dat er niets van hem over is. Wat David voor God is, is ieder mens voor God: een zucht, vluchtigheid.

Ps 39:13-14 | Hulpgeroep

13 Luister naar mijn gebed, HEERE,
neem mijn hulpgeroep ter ore,
zwijg niet bij mijn tranen,
want ik ben een vreemdeling bij U,
een bijwoner, zoals al mijn vaderen.
14 Wend [Uw] blik van mij af, zodat ik mij verkwik,
voordat ik heenga en er niet [meer] ben.

David doet, onder tranen, een dringend beroep op God om naar zijn gebed en hulpgeroep te luisteren (vers 13). Hij vraagt niet veel, alleen of God de korte tijd dat hij hier nog is, zijn leven draaglijk wil maken. Laat God Zich toch niet in stilzwijgen blijven hullen.

David stelt zich aan God voor als “een vreemdeling …, een bijwoner” bij Hem. Dat betekent dat de HEERE de Eigenaar is van het land (Lv 25:23) en dat hij als vreemdeling hulp van Hem verwacht. Dat hij een ‘bijwoner’ is, wil zeggen dat hij een pelgrim is die slechts op doorreis is, wat de tijdelijkheid van zijn bestaan benadrukt. Hij wijst op “al mijn vaderen”. Zij zijn vreemdelingen en bijwoners in de wereld geweest, net zoals hij nu is, terwijl ze bij God hebben geleefd. Hij zal hebben gedacht aan Abraham en de aartsvaders en allen die in het geloof hebben geleefd (1Kr 29:15; Hb 11:13). Ook voor ons geldt dat wij vreemdelingen en bijwoners in de wereld zijn (1Pt 2:11).

Hoelang die situatie zal duren, weet en bepaalt God alleen. Dat wordt niet bepaald door de goddelozen. Zij snoeven wel dat zij de toekomst in eigen hand hebben, maar dat is een ongebreidelde aanmatiging.

Nu hij zijn ongerechtigheid heeft erkend (vers 9), vraagt hij aan God om Zijn bestraffende, toornige blik, die nu op hem rust, van hem af te wenden (vers 14). Dan kan hij zich verkwikken (vgl. Jb 10:20), wat inhoudt dat zijn levenskracht en levensvreugde terugkeren. Dan zal hij nog enkele dagen van rust en vrede kunnen genieten, voordat zijn toch al korte leven op aarde er opzit en hij heengaat en er niet meer is. Dat hij er niet meer is, wil zeggen dat hij niet meer op aarde is. Het betekent niet dat hij zou ophouden te bestaan.

Hij wenst verlost te worden van zijn lijden tijdens zijn korte leven en te sterven in rust, met de zekerheid dat Gods tucht voorbij is en God hem heeft aangenomen. Het is zijn wens om de wereld niet in somberheid of met een somber en ontmoedigend vooruitzicht te verlaten, maar met een vreugdevolle terugblik op het verleden en de blijde verwachting van de toekomstige wereld.

Psalm 40

Inleiding

David heeft aan de HEERE gevraagd of Hij hem wil verlossen van de toorn van God die hij ondergaat vanwege zijn ongerechtigheid (Ps 39:9). In Psalm 40 antwoordt de HEERE op het verzoek van David. Het antwoord komt door Christus, de Zoon van David, Die naar deze wereld is gekomen (vers 8) om de wil van God te doen, namelijk om David en ons allen te redden.

Dit is een Messiaanse psalm. Hij gaat over de Heer Jezus. Dat blijkt duidelijk uit Hebreeën 10, waar de verzen 7-9 van deze psalm niet als een citaat van David staan, maar worden toegeschreven aan Christus. Hij spreekt deze woorden bij Zijn komen in de wereld (Hb 10:5-7). De psalm stelt de Heer Jezus voor Die op aarde de gehoorzame Dienaar wordt in het lichaam dat God voor Hem heeft bereid. Op aarde is Hij ellendig en arm, terwijl Hij geduldig op God wacht voor hulp.

Chronologisch lijken de verzen 2-5 aan het einde van de psalm te moeten staan. In dit eerste deel van de psalm gaat het over de opstanding van Christus en de gevolgen daarvan. Vanaf vers 7 tot het einde gaat het over de komst van Christus en Zijn lijden. Het gaat in deze psalm anders dan in tal van andere psalmen waarin eerst de diepte van het lijden wordt beschreven en eindigen met een lied van verlossing en overwinning.

We zien dat Christus in deze psalm de smarten van Zijn volk ondergaat en beproefd wordt om daarin voor hen een bemoedigend voorbeeld te zijn. Hij wacht op de bevrijding door Zijn God, terwijl Hij Zich aan de wil van God onderwerpt. Het gaat in deze psalm incidenteel over het verzoenend lijden in de plaats van Zijn volk. De hoofdgedachte is het lijden van Christus als bemoediging voor het gelovig overblijfsel in de grote verdrukking om Hem daarin na te volgen.

Ps 40:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Er is geen direct aanknopingspunt in het leven van David te vinden dat een aanleiding zou kunnen zijn voor het dichten van deze psalm. De Geest van Christus heeft hem geïnspireerd deze psalm met het oog op Christus te dichten.

Ps 40:2-6 | Een nieuw lied

2 Lang heb ik de HEERE verwacht,
en Hij boog Zich naar mij toe en hoorde mijn hulpgeroep.
3 Hij beurde mij op uit een kuil [vol] kolkend [water],
uit modderig slijk;
Hij zette mijn voeten op een rots
en maakte mijn schreden vast.
4 Hij legde mij een nieuw lied in de mond,
een lofzang voor onze God.
Velen zullen het zien en vrezen,
en op de HEERE vertrouwen.
5 Welzalig de man
die op de HEERE zijn vertrouwen stelt,
en zich niet wendt tot wie hoogmoedig zijn
of afdwalen naar leugen.
6 HEERE, mijn God, veel zijn Uw wonderen, die Ú hebt gedaan,
en Uw gedachten, die U over ons hebt.
Men kan ze voor U niet uiteenzetten.
Zou ik ze verkondigen en uitspreken,
[dan] zijn ze zó machtig veel dat ik ze niet kan tellen.

David ofwel de Geest van Christus begint de psalm met erop te wijzen dat hij “lang”, in de betekenis van heel sterk, “de HEERE verwacht” heeft (vers 2). Het is niet slechts een zwakke verwachting geweest, maar hij heeft intens verwacht. Bij hem is de volharding een volmaakt werk geweest (Jk 1:4). Hij is op God blijven vertrouwen terwijl hij zwaar leed, terwijl God niet ingreep.

Dit is bij Christus wel in het bijzonder het geval geweest. Zijn leven op aarde was lijden, vooral tijdens de laatste week van Zijn leven op aarde. Zijn voorbeeld zal een bijzondere bemoediging voor het gelovig overblijfsel zijn, wanneer zij lijden in de grote verdrukking.

Christus heeft ervaren hoe God Zich naar Hem toe heeft gebogen. God heeft als het ware Zijn oor voor de mond van Christus gehouden. Zo heeft Hij met aandacht geluisterd naar Zijn hulpgeroep. Dit hulpgeroep horen we van Hem als Hij in Gethsémané gebeden en smekingen offert aan Hem Die Hem uit de dood kan verlossen. En Hij is verhoord om Zijn Godsvrucht (Hb 5:7), nadat Hij de hele weg van gehoorzaamheid aan God heeft afgelegd.

Een eerste verhoring van Zijn smekingen is gebeurd op het moment dat Hij Zijn geest in de handen van de Vader beveelt. Dan is het werk volbracht. Na de drie uren van duisternis waarin de Heer Jezus door God is verlaten, is er weer gemeenschap met Zijn God. Hij wordt dan opgebeurd “uit een kuil [vol] kolkend [water]” (vers 3; vgl. Ps 69:3,15). Daarmee wordt bedoeld het water van Gods oordeel dat over Hem heen is gekomen. Hij is in het modderige slijk van onze zonden ondergedompeld.

De verdere vervulling van de verhoring gebeurt, wanneer de heerlijkheid van de Vader de Heer Jezus opwekt uit de dood (Rm 6:4), en Zijn “voeten op een rots” zet. De opstanding is de vaste, onwankelbare grond waarop iedere gelovige staat die met Christus verbonden is door Zijn werk op het kruis. Op die weg worden de voetstappen vastgezet. Er is geen gevaar opnieuw in de kuil terecht te komen en weer in het modderige slijk te zinken.

Dit handelen van God ten gunste van Hem in Zijn bevrijding wordt gevolgd door het nieuwe lied dat Hij Christus in de mond legt (vers 4). Het is het lied van de volkomen bevrijding van het oordeel omdat het door Hem is gedragen. Het nieuwe lied staat steeds in verbinding met de verlossing (vgl. Op 14:3).

Het nieuwe lied dat in Zijn mond is, wordt “een lofzang voor onze God”, dat is een lofzang die door allen wordt gezongen die God “onze God” noemen. Zij horen bij de Heer Jezus door het geloof in Hem. Door Zijn werk is Zijn God ook hun God geworden (vgl. Jh 20:17; Hb 2:12).

Van wat God heeft gedaan in de opstanding van Christus, gaat een getuigenis uit dat door velen gezien wordt. Het gevolg daarvan is dat ze God zullen vrezen en op Hem zullen vertrouwen. Dit zal ook in de eindtijd zo zijn, als het gelovig overblijfsel het nieuwe lied van de verlossing zal zingen, nadat zij met en ter wille van Christus hebben geleden en ook zijn verhoord zoals Hij is verhoord. Het is een getuigenis voor iedereen.

Hetzelfde geldt voor ons. Ons leven is met de opgestane Heer verbonden. Het nieuwe lied dat wij zingen, het lied van het Lam, is eveneens gebaseerd op het offer van Christus. Het is een getuigenis naar de mensen om ons heen, waardoor er zullen zijn die op God zullen gaan vertrouwen.

Wij zijn de eersten van de velen die het nieuwe lied in de hemel zullen zingen (Op 5:9; 14:3). Wij zingen het nieuwe lied nu al op aarde als een lied van dankbaarheid voor de verlossing die ons in Christus is gegeven. Het is toch niet mogelijk om te zwijgen over Zijn overgave aan God, waardoor wij gered zijn van het oordeel en ontelbare zegeningen hebben ontvangen?

Wie, in navolging van Christus, op God zijn vertrouwen stelt, is “welzalig” of gelukkig in de volste zin van het woord (vers 5; vgl. Ps 1:1). De omstandigheden waarin dat gebeurt, worden in het tweede deel van het vers genoemd. Het is een tijd waarin velen zich wenden tot mensen die hoogmoedig zijn. Hoogmoedige mensen vertrouwen op zichzelf en niet op God. Het gaat hier om mensen die de plaats van God willen innemen; dat is ten diepste de kern van de zonde van duivel (1Tm 3:6), die als God wilde zijn.

Deze hoogmoedige mensen zien we in de massa van de afvallige Joden. Zij verwerpen de waarheid in Christus en nemen hun toevlucht tot de leugen (2Th 2:11). Hoogmoed en leugen zijn de kenmerken van de antichrist en zijn volgelingen. Wie daarin niet meegaat, maar tegen de stroom in op God vertrouwt, is gezegend.

David spreekt door de Geest van Christus zijn verwondering uit over de wonderen die de HEERE, zijn God, heeft gedaan aan allen die tot het overblijfsel behoren (vers 6). Iedere gelovige die ervoor bewaard blijft om meegesleept te worden in de afval, is een wonder dat door God is verricht. Dit geldt voor de gelovigen in de grote verdrukking. Híj heeft hen bewaard.

Het gaat hier in feite om de vele wonderen die de HEERE in het verleden heeft gedaan, voor ons met name in verbinding met de komst van Christus op aarde. Gods wonderen voor de Zijnen zijn zichtbaar in iedere gelovige in alle tijden en in Zijn volk als geheel, zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament.

Niet alleen heeft God veel wonderen gedaan, maar Hij heeft ook gedachten over de Zijnen. Het betreft Zijn raadsbesluiten, Zijn voornemens om al de Zijnen te zegenen. Zijn zegeningen omvatten het wegnemen van onze zonden en het laten delen in al de gevolgen van het werk van Christus. Al die gedachten heeft Christus uitgevoerd. Het zijn er zó machtig veel, dat ze niet te tellen zijn. Ze zijn ook zó machtig groot, dat ze niet te bevatten zijn.

De betekenis is dat het niet mogelijk is ze in een bepaalde volgorde te plaatsen of ook dat er niets met Hem te vergelijken is. We hebben er eenvoudig de woorden en ook de kennis niet voor (vgl. 1Ko 2:9). Wij kennen ten dele ofwel stuksgewijze (1Ko 13:9). Wij kunnen het geheel niet bevatten en kunnen slechts zegen na zegen bezien, ons daarover verwonderen en Hem daarvoor eren.

Ps 40:7-11 | Zie, Ik kom

7 U hebt geen vreugde gevonden in slachtoffer en graanoffer,
U hebt Mijn oren doorboord;
brandoffer en zondoffer
hebt U niet geëist.
8 Toen zei Ik: Zie, Ik kom,
in de boekrol is over Mij geschreven.
9 Ik vind er vreugde in, Mijn God, om Uw welbehagen te doen;
Uw wet [draag Ik] diep in Mijn binnenste.
10 Ik breng de blijde boodschap van de gerechtigheid
in de grote gemeente;
zie, mijn lippen belet ik niet.
Ú, HEERE, weet het!
11 Uw gerechtigheid verberg ik niet diep in mijn hart,
Uw waarheid en Uw heil verkondig ik.
Uw goedertierenheid en Uw trouw verzwijg ik niet
in de grote gemeente.

De verzen 7-9 gaan niet over David, maar kunnen alleen op Christus slaan. Dat blijkt uit het citaat van deze verzen in het Nieuwe Testament (Hb 10:7-9). Met het “slachtoffer” (vers 7) wordt het dank- of vredeoffer bedoeld. Van dit offer mag de offeraar eten samen met God en ieder die rein is. Het “graanoffer” is een niet-bloedig offer. In deze offers als zodanig heeft God geen vreugde gevonden. Ze zijn slechts een schaduwbeeld. Waar God vreugde in vindt, is waar deze offers naar verwijzen, namelijk naar de werkelijkheid, dat is Christus (Hb 9:11-14; 10:5-9).

God heeft vreugde gevonden in Hem van Wie Hij de “oren doorboord” – letterlijk “oren gegraven” – heeft, dat is de Heer Jezus. Hij is het ware dank- of vredeoffer en het ware graanoffer. Door Hem is de gemeenschap tussen God en de berouwvolle zondaar hersteld. Daarvan spreekt het dank- of vredeoffer. Hij heeft als het ware graanoffer volkomen tot Gods eer geleefd. Daarvan spreken de doorboorde oren.

In Hebreeën 10 wordt “oren doorboord [beter: gegraven]” aangehaald uit de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament. Daarin staat dat God Hem een “lichaam toebereid” heeft (Hb 10:5). Oren wijzen op horen en gehoorzaamheid. Zijn lichaam is om zo te zeggen een en al oor voor de wil van de Vader. Hij is Slaaf geworden en is volkomen en in alles gehoorzaam geworden, tot de dood, ja, tot de dood van het kruis (Fp 2:7-8).

We lezen drie keer over de oren van de Heer Jezus en elke keer heeft het betrekking op Zijn gehoorzaamheid:
1. De “oren doorboord [beter: gegraven]“ (Ps 40:7) wijst op het Mens worden van de Heer Jezus om te kunnen gehoorzamen en te kunnen sterven.
2. “Het oor geopend” (Js 50:4) spreekt van Zijn leven op aarde dat door gehoorzaamheid gekenmerkt wordt.
3. Het “doorboren” van het oor gaat over het oor van de Heer Jezus in het beeld van de Hebreeuwse slaaf (Ex 21:5-6). Dat ziet op het einde van Zijn dienst en leven op aarde, die gekenmerkt worden door gehoorzaamheid. Tevens spreekt dat ervan dat Hij eeuwig zal dienen (Lk 12:37).

Van brandoffer en zondoffer zegt Christus dat God die niet heeft geëist. Heeft God het zondoffer dan niet voorgeschreven ofwel geëist? Dat staat immers keer op keer in Leviticus 4 (Lv 4:2-3,13-14,22-23,27-28). Zeker zijn ze geofferd omdat Hij dat heeft bevolen. Maar het betekent niet dat Hij daar enige vreugde in heeft gevonden of dat met het brengen ervan aan de eis van Zijn gerechtigheid is voldaan. De HEERE kon alleen vreugde vinden in die offers omdat deze offers schaduwbeelden zijn van het offer van Christus. Daarom kon Hij de zonden van de offeraars voorbij laten gaan (Rm 3:25).

Die offers kunnen geen zonden wegnemen en kunnen worden gebracht met onoprechte harten. God heeft ze nooit als offers geëist waardoor iemand in Zijn tegenwoordigheid kan worden gebracht, want dat is onmogelijk. Een dierlijk brandoffer kan een mens niet aangenaam voor God maken en een dierlijk zondoffer kan geen enkele zonde van een zondig mens wegnemen.

Het woord “toen” waarmee vers 8 begint, heeft de betekenis ‘omdat dit zo is’, wat verwijst naar de constatering van het vorige vers. Dan spreekt de Heer Jezus de indrukwekkende woorden “zie, Ik kom”. Hij biedt Zich aan om te voldoen wat geen dierlijk offer heeft gekund en om te vervullen waarnaar alle offers heen hebben gewezen: naar Hemzelf als het ware Offer.

Hij doet dat in overeenstemming met wat “in de boekrol” over Hem is geschreven (vgl. Lk 4:17-21). Het is onmogelijk dit op David te laten slaan. Niemand, behalve de Heer Jezus, kan dit zeggen. Van niemand anders dan van de Heer Jezus kan worden geschreven dat Hij iets heeft gezegd “bij Zijn komen in de wereld” (Hb 10:5). God heeft in Zijn raadsbesluit vastgelegd dat Christus zou komen. Hij is het Lam voorgekend vóór de grondlegging van de wereld (1Pt 1:20). David zegt dit profetisch van de Heer Jezus.

Hij biedt Zich niet alleen vrijwillig, maar ook met vreugde aan om Gods wil te doen, wat voor Hem betekent Gods “welbehagen te doen” (vers 9). Hij weet dat Hij met het doen van Gods wil Zijn welbehagen uitvoert. Hij is daartoe ook volledig in staat, want Gods wet is diep in Zijn binnenste. Zijn gehoorzaamheid is niet alleen een uiterlijke, maar ook een innerlijke zaak. Hij voert de hele wet van God vanuit Zijn diepste binnenste uit. Wij mogen ons wel afvragen of wij niet slechts uiterlijk de juiste dingen doen en ook of Gods Woord diep in ons binnenste is om van daaruit al onze gedachten, woorden en handelingen te besturen.

Bij de Heer Jezus bewerkt Gods wet diep in Zijn binnenste dat Hij “de blijde boodschap van de gerechtigheid in de grote gemeente” verkondigt (vers 10). Dat doet Hij, terwijl Hij in “de grote gemeente” van Israël op aarde Zijn weg gaat. We kunnen daarbij bijvoorbeeld denken aan de bergrede in Mattheüs 5-7 die Hij voor een grote menigte heeft uitgesproken (Mt 5:1).

Hij heeft in grote trouw van Gods gerechtigheid getuigd als “de blijde boodschap”. Gods gerechtigheid is een blijde boodschap voor de berouwvolle zondaar. Hij heeft Zijn lippen niet belet daarover te spreken. Hij kan en wil niet anders en kan daarom zeggen dat de HEERE het weet (vgl. Jh 17:4,6,8,14,26)!

Wat Hij uitspreekt, waarvan Hij getuigt, is niets anders dan wat eigen is aan God: Zijn gerechtigheid, Zijn waarheid, Zijn heil of behoudenis, Zijn goedertierenheid en Zijn trouw (vers 11). Gods wet is diep in Zijn binnenste, maar Gods “gerechtigheid” heeft Hij niet diep in Zijn hart verborgen. Hij heeft Gods “waarheid” en Gods “heil” of “behoudenis” verkondigd. Gods waarheid over de mens en de heiligheid van God zijn door Hem gepredikt. Ook heeft Hij gewezen op de liefde van God door Gods behoudenis voor te stellen, dat is de weg om behouden te worden.

Gods “goedertierenheid” sluit aan op Gods behoudenis. Goedertierenheid is het Hebreeuws chesed. Dat betekent ‘verbondstrouw’. Dat zijn de zegeningen, de goede dingen, die de HEERE wil geven, hetzij op grond van de trouw van het volk – dit is dus niet het geval – of op grond van het werk van een Middelaar Die de eisen van het verbond, de eisen van de wet, heeft vervuld door aan het kruis te sterven.

In Christus is “de goedertierenheid en de mensenliefde van God, onze Heiland, verschenen” (Tt 3:4). Het hele leven tot en met de dood van Christus is de verkondiging van Gods goedertierenheid. Gods “trouw” sluit aan op Gods waarheid aan het begin van dit vers. De Heer Jezus heeft laten zien dat God volkomen trouw is en het waard is om te vertrouwen.

Christus heeft al deze eigenschappen van God in gerechtigheid geopenbaard, dat wil zeggen dat wat Hij doet, in overeenstemming is met Wie God is. Hij heeft Gods gerechtigheid niet verzwegen in de grote gemeente van Israël. Altijd en overal heeft Hij gesproken over Wie God is, met het doel dat Gods volk zou terugkeren tot God.

Ps 40:12-17 | Roep om hulp

12 HEERE, Ú zult mij Uw barmhartigheid niet onthouden;
laat Uw goedertierenheid en Uw trouw mij voortdurend beschermen.
13 Want rampen, niet te tellen, hebben mij omvangen;
mijn ongerechtigheden hebben mij getroffen,
en ik heb ze niet kunnen overzien.
Zij zijn machtig veel meer dan de haren van mijn hoofd,
en mijn hart heeft mij verlaten.
14 Laat het U behagen, HEERE, mij te redden;
HEERE, kom mij spoedig te hulp.
15 Laat tezamen beschaamd en rood van schaamte worden
wie mij naar het leven staan om dat te vernielen;
laat terugwijken en te schande worden
wie vreugde vinden in mijn onheil.
16 Laat als loon voor hun smaad verwoest worden
wie tegen mij zeggen: Haha!
17 Laat in U vrolijk en verblijd zijn
allen die U zoeken;
laat wie Uw heil liefhebben, voortdurend zeggen:
De HEERE is groot!

David, en in navolging van hem het gelovig overblijfsel, neemt zijn toevlucht tot de God van het verleden (Dt 33:26,27). Sommigen vertalen “HEERE” met ‘eeuwige God’, letterlijk ‘de God van gisteren’, dat wil zeggen de God Die in het verleden heeft laten zien wie Hij is en wat Hij doet. Nu het overblijfsel heeft gezien wat God doet (verzen 1-11), gaat het de HEERE om uitredding vragen (verzen 12-18). Ook wij vragen God om hulp op grond van wat Hij in het verleden heeft gedaan door de Heer Jezus.

De Heer Jezus heeft in de verzen 10-11 in de grote gemeente van Israël in grote trouw getuigenis afgelegd van enkele eigenschappen van God. Nu doet Hij een beroep op enkele eigenschappen van God voor Zichzelf (vers 12). Hij vraagt of Hij Hem Zijn barmhartigheid vanwege Zijn ellende (vers 13) niet wil onthouden.

De psalmist, en dat geldt ook voor het gelovig overblijfsel, vraagt ook of Hij hem wil beschermen met Zijn goedertierenheid en trouw. Hij heeft die bekendgemaakt en vraagt er nu om of God die ook aan hem wil waarmaken. Ook vraagt hij of God dat “voortdurend” wil doen. David is hier een type of schaduwbeeld van Christus als de waarachtige Mens Die om bewaring vraagt tijdens het enorme werk dat Hij moet verrichten.

De aanleiding van de vraag van de psalmist, en van het overblijfsel, zijn de niet te tellen rampen die hem omvangen, ofwel hem van alle kanten omgeven (vers 13). Hij is erdoor omringd, er volkomen door ingesloten. Deze rampen zijn het gevolg van zijn trouw aan God. Dat geldt ook voor de “ongerechtigheden” die hem hebben getroffen.

Het gaat om de ongerechtigheden van Israël, de twee zonden van het volk: de verwerping van Christus en het aannemen van de antichrist. Als we hierbij denken aan Christus, gaat het uitsluitend om de ongerechtigheden die Hij op Zich heeft genomen voor hen die in Hem geloven, om daarvoor Gods oordeel te ondergaan (Hb 2:17; 2Ko 5:21). Het zijn de ongerechtigheden van al de verlosten. Door deze op Zich te nemen heeft Hij de wil van God ten volle uitgevoerd.

De rampen en ongerechtigheden die in de grote verdrukking over het overblijfsel komen, vormen een onoverzienbare hoeveelheid. De haren van het hoofd geven een hoeveelheid aan die door ons niet te tellen is (vgl. Ps 69:5). God is daartoe wel in staat (Mt 10:30). Wat over de psalmist, en over het overblijfsel, komt, heeft hem zozeer aangegrepen, dat zijn hart hem heeft verlaten.

Wat de toepassing op Christus betreft, weet God volmaakt wat Christus aan zonden heeft moeten dragen. Voor Christus is alles wat Hij heeft moeten dragen “machtig veel meer” dan wat een mens kan berekenen.

In zijn grote nood roept de psalmist dat het God mag behagen hem te redden en hem spoedig te hulp te komen (vers 14). Met het oog op dit onpeilbare lijden, met een zwaarte die het menselijk voorstellingsvermogen te boven gaat, heeft de Heer Jezus in Gethsémané “met sterk geroep en tranen zowel gebeden als smekingen geofferd heeft aan Hem Die Hem uit [de] dood kon verlossen (en Hij is verhoord om Zijn Godsvrucht)” (Hb 5:7). Tegelijk blijkt ook Zijn volmaakte gehoorzaamheid in de overgave aan de wil van de Vader (Jh 18:11).

In de verzen 15-17 wordt onderscheid gemaakt tussen de getrouwe en de afvallige massa van het Joodse volk. De toetssteen is de houding die tegenover de lijdende Christus is aangenomen. De massa heeft Christus naar het leven gestaan en Hem gedood en hun vreugde in Zijn onheil gevonden (vers 15).

De terechte vraag van Christus aan God is om hen beschaamd en rood van schaamte te laten worden. Zij moeten terugwijken en te schande worden, want zij hebben Hem willen verhinderen Gods werk te doen en van God te getuigen. Zulke tegenstanders moeten als loon voor de smaad die zij over Hem hebben uitgestort, verwoest worden, dat wil zeggen worden als een veld waar niets groeit (vers 16).

Ze hebben spottend gelachen over Hem Die van God tot hen is gekomen om hen te behouden. Christus is een voorwerp van bespotting geworden, speciaal aan het einde van Zijn weg van gehoorzaamheid. Als Hij aan het kruis hangt, vermaken Zijn tegenstanders zich over Hem met leedvermaak. Wie zo spottend op de goedertierenheid van God reageert, verdient het oordeel.

Voor hen die God zoeken vraagt Christus het tegenovergestelde (vers 17). Hij zoekt nooit Zijn eigen eer, maar altijd die van Zijn God. Hij wil dat wie God zoeken in God Zelf vrolijk en verblijd zullen zijn. Allen die het heil of de behoudenis van God liefhebben, zijn zij die zich verheugen over de weg van de behoudenis die God in Christus heeft gegeven. Zij hebben die behoudenis aanvaard en verheugen zich over de bevrijding uit de slavernij van de zonde. Het kan niet anders of zij zullen “voortdurend zeggen: De HEERE is groot!”

Ps 40:18 | De Heere denkt aan mij

18 Ík ben wel ellendig en arm,
[maar] de Heere denkt aan mij.
U bent mijn Helper en mijn Bevrijder;
mijn God, wacht niet langer!

Dit vers brengt ons terug bij alle lijden dat de Heer heeft ondergaan. Als Hij voor ons vraagt dat wij ons zullen verheugen in Gods behoudenis en de heerlijke resultaten van Zijn werk, zullen wij nooit mogen vergeten in welke omstandigheden Hij is geweest. Hij vergeet Zelf nooit dat Hij “ellendig en arm” is geweest. Wij weten dat Hij dat is geweest ter wille van ons, opdat wij door Zijn armoede rijk zouden worden (2Ko 8:9). Hetzelfde geldt voor het ‘ellendige en arme’ gelovig overblijfsel (Mt 5:3).

In alle omstandigheden weet Hij dat God aan Hem denkt. Hij kan door iedereen verlaten en vergeten zijn, maar niet door God. Daaraan houdt Hij vast. Hij weet dat God Zijn Helper en Bevrijder is. Tot Hem richt Hij Zich en vraagt aan Hem om niet langer te wachten met Zijn uitredding. Dit spreekt niet van vertwijfeling, maar van een volmaakt vertrouwen. Altijd is Hij op Zijn God blijven vertrouwen.

Hij is het voorbeeld voor het gelovig overblijfsel in de tijd van de grote verdrukking. Het is ook voor ons het grote voorbeeld in de moeiten en het lijden dat wij om Zijn Naam ervaren. Alle beproevingen kunnen we verdragen als we erop vertrouwen dat God ons niet is vergeten, maar aan ons denkt, ook al verlaat iedereen ons. God houdt nooit op aan ons te denken.

Psalm 41

Inleiding

In deze psalm horen we de Geest van Christus in het overblijfsel spreken. Er is veel waarin we Christus zien. Veel verzen zijn op Hem van toepassing. Dit is zeker het geval met vers 10, dat door de Heer Jezus wordt aangehaald. In dat vers spreekt de Geest van Christus over wat Judas Hem zal aandoen (Jh 13:18).

Het gaat in deze psalm om de uitwerking van de ongerechtigheden uit de vorige psalm (Ps 40:13). Dat wil zeggen dat het gaat om de loutering van de zielen van het overblijfsel. De loutering vindt plaats door een ziekte die het gevolg is van de ongerechtigheden van de psalmist, die ook een type van het gelovig overblijfsel is. De vijanden zijn zij die verblijd zijn door de ziekte en hopen dat de psalmist door de ziekte zal omkomen.

Ps 41:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De omstandigheden waaronder David deze psalm heeft gedicht, zijn niet bekend.

Ps 41:2-5 | Welzalig de barmhartige

2 Welzalig is hij die verstandig omgaat met een ellendige;
in dagen van onheil zal de HEERE hem bevrijden.
3 De HEERE zal hem bewaren en hem in het leven behouden;
hij zal op aarde gelukkig gemaakt worden.
Geef hem niet over aan het verlangen van zijn vijanden.
4 De HEERE zal hem ondersteunen op [zijn] rustbank;
als hij ziek is, maakt U heel zijn [ziek]bed anders.
5 Ik zei: HEERE, wees mij genadig;
genees mijn ziel, want ik heb tegen U gezondigd.

Deze laatste psalm van het eerste boek van Psalmen begint met “welzalig” (vers 2). De eerste psalm begint daar ook mee (Ps 1:1). In Psalm 1 wordt de man “welzalig” genoemd die God en Zijn Woord liefheeft. In Psalm 41 wordt de man “welzalig” genoemd die zijn naaste liefheeft en dat bewijst door aandacht aan hem te besteden en wijs met hem om te gaan. Dit wijst ons op de twee uitingen van het nieuwe leven van de nieuwtestamentische gelovige die Johannes in zijn eerste brief beschrijft: God liefhebben en de broeder liefhebben (1Jh 4:20-21).

De “ellendige” over wie David spreekt, is in de eerste plaats de Heer Jezus. ‘Ellendig’ betekent hier ‘zwak’, ‘gering’. Ieder “die verstandig omgaat met een ellendige”, trekt zich Zijn lot aan en vereenzelvigt zich met Hem. Het gaat hier om de arme (2Ko 8:9) Ellendige Die door Zijn wijsheid uitredding en behoudenis kan geven (Pr 9:15). De ‘verstandige’ is de maskil, iemand die door God is onderwezen (Mt 11:29). Zo iemand heeft oog voor degene op wie Gods oog met welgevallen rust. Daardoor toont hij dat hij de gezindheid van Christus heeft, dat hij bij Hem hoort. Hij vertoont Zijn kenmerken, ook het kenmerk van een ellendige of arme (vgl. Mt 5:3; Lk 6:20).

Zo’n verstandige zal, evenals Christus, “in dagen van onheil” door God worden bevrijd. God zal met hem doen in overeenstemming met wat hij met anderen heeft gedaan (Mt 5:7; vgl. Mt 25:40; 10:42). De ‘dagen van onheil’ zijn dagen dat degene die verstandig met een ellendige omgaat, een voorwerp is van de haat van de vijanden en hun vijandschap bijzonder ervaart. Zij hopen dat de psalmist zal sterven (vers 6). Voor het gelovig overblijfsel zijn het de dagen van de grote verdrukking, die ook gepaard gaat met vijandschap van binnenuit.

In vers 3 zegt David van de Godvrezende getrouwe dat God hem “zal … bewaren en hem in het leven behouden”. Dit kunnen we toepassen op de geestelijke toestand van het overblijfsel, die vergelijkbaar is met een ziekte. De belofte is dat God de getrouwe zal genezen en dus in het leven zal behouden (vgl. verzen 4,9).

Hij zal “op aarde gelukkig gemaakt worden”, dat is in de tijd van het vrederijk als de Messias zal regeren. De aarde is met name het land Israël. Het gebed om niet te worden overgegeven “aan het verlangen van zijn vijanden”, wordt verhoord. God verhoort altijd het gebed van de Godvrezende. Zijn vijanden trekken altijd aan het kortste eind.

De trouwe gelovige krijgt de verzekering dat God hem zal “ondersteunen op [zijn] rustbank” (vers 4). De rustbank is hier, gezien het verband, het ziekbed. Ondersteunen wil zeggen innerlijk kracht geven om zijn ziekte te dragen en dat God hem de zekerheid geeft dat hij zal genezen. Alles kan tegen hem lijken te zijn als hij krachteloos op zijn rustbank ligt, geveld door een ziekte. De vijanden zien daarin een bewijs dat God tegen hem is en wachten op een kans om hem om te brengen.

Maar David bemoedigt de zieke en richt zich voor hem rechtstreeks tot God. In vertrouwen spreekt hij het uit dat God “heel zijn [ziek]bed anders maakt”. Het ziekbed is veroorzaakt door een zonde. Heel het ziekbed wordt anders gemaakt, dat wil zeggen dat alles verandert en omgekeerd wordt, door de ondersteuning van de HEERE. De HEERE geeft die ondersteuning omdat er berouw over en belijdenis van de zonde is. Op grond daarvan is er vergeving en genezing (Ps 103:3).

Het overblijfsel zal zich bewust zijn van hun zonden, waarvan de ziekte het gevolg is (vers 5). Zij zullen het uitspreken en erkennen dat ze tegen God hebben gezondigd met een tweevoudige zonde: het verwerpen van Christus en het aannemen van de antichrist. Daarvoor doen ze een beroep op genade. Niet alleen hun lichaam, maar ook hun ziel, hun hele wezen, is ziek door het besef dat ze hebben gezondigd. Door de genade van God zullen ze zien dat de Messias hun zonden heeft gedragen, waardoor hun ziel zal genezen en er rust zal komen (vgl. Gn 45:5b).

Ps 41:6-11 | De vijanden

6 Mijn vijanden spreken kwaad over mij [en zeggen]:
Wanneer zal hij sterven en zijn naam vergaan?
7 Als [een van hen naar mij] komt kijken,
spreekt hij valse [dingen]
[en] zijn hart brengt onrecht bijeen;
gaat hij naar buiten, [dan] spreekt hij [daarover].
8 Allen die mij haten, mompelen tezamen over mij.
Zij bedenken tegen mij wat slecht voor mij is en zeggen:
9 Verdorven praktijken kleven hem aan;
wie [zo] neerligt, zal niet meer opstaan.
10 Zelfs de man met wie ik [in] vrede [leefde],
op wie ik vertrouwde, die mijn brood at,
heeft zich tegen mij gekeerd.
11 Maar U, HEERE, wees mij genadig, en laat mij opstaan,
zodat ik het hun vergeld.

Terwijl de Godvrezende in de voorgaande verzen zijn vertrouwen op God stelt, zijn er vijanden om hem heen die kwaad over hem spreken en wensen dat hij zal sterven en dat zijn naam zal vergaan (vers 6). De haat zit er bij de vijanden diep in. Ze willen en verwachten dat hij – dat is David en in zijn navolging het gelovig overblijfsel – zo spoedig mogelijk sterft en dat hij zo snel mogelijk vergeten wordt. Dan is het voor altijd over en uit met zijn invloed, want die vormt een bedreiging voor hun positie.

Een van de vijanden is op ziekenbezoek gekomen om te kijken hoe het met hem gaat. Hij informeert wel, maar het gesprek gaat nergens over. Ondertussen verzamelt hij valse feiten om er later over te kunnen roddelen. In zijn ziekbed vindt de psalmist geen trooster, integendeel, zijn valse vrienden zijn hem in feite vijandig gezind.

De Heer Jezus heeft ook ervaren dat er mensen naar Hem toe zijn gekomen met valsheid in het hart (vers 7; vgl. Sp 26:24). Ze hebben Hem gevleid en geprobeerd Hem in de val te laten lopen met strikvragen (Mt 22:16-18). Hun hart heeft onrecht verzameld, het is een geheime bergplaats van bedrieglijke overleggingen en leugenachtige bedoelingen. Ze hebben geprobeerd iets te vinden om Hem te kunnen aanklagen (Jh 8:6). Ze hebben met anderen over hun beschuldigingen gesproken en hebben hen gebruikt voor hun verdorven plannen (Mt 26:59-60).

De haat is vooral bij de godsdienstige leiders van het volk groot. Ze “mompelen” over Hem en bedenken keer op keer “wat slecht is” voor Hem (vers 8). Regelmatig lezen we erover in de evangeliën dat ze beraadslagen om Hem om te brengen (Mk 3:6; Mt 12:14; 22:15; 26:3-4).

Ze zien in Zijn ziekbed (Js 53:3-4,10) een aanleiding tot het verspreiden van laster over hem. Iemand die door een ziekte is getroffen, moet wel uit de gunst bij God zijn. Ze vertellen rond dat Hem “verdorven praktijken” aankleven (vers 9). Verdorven praktijken zijn letterlijk ‘praktijken van Belial’. Zo is de Heer Jezus er door de farizeeën van beschuldigd dat Hij door de overste van de demonen, Beëlzebub, de demonen uitdreef (Mt 12:24). Voor Pilatus is Hij door de overpriesters “van veel dingen” beschuldigd (Mk 15:3; Lk 23:2).

Het diepst is de Heer getroffen door het verraad van Judas, want over hem gaat het in vers 10. Dat blijkt uit de aanhaling van dit vers door de Heer in het evangelie naar Johannes, waar Hij het toepast op Judas (Jh 13:18). Zijn diepe teleurstelling over dit verraad klinkt door in het woord “zelfs” waarmee het vers begint. Hij had altijd in vrede met Judas geleefd, hem Zijn vertrouwen gegeven en Zijn brood met hem gedeeld. Is er wel iets dat smartelijker is dan door zo iemand verraden te worden?

De Heer Jezus noemt Judas hier “de man met wie Ik [in] vrede leefde, op wie Ik vertrouwde, die Mijn brood at”. De Heer heeft Judas nooit iets kwaads aangedaan, maar is in vrede met hem omgegaan. Hij heeft hem Zijn vertrouwen gegeven, wat blijkt uit de beurs die Hij hem heeft gegeven (Jh 12:6). De Heer heeft hem van Zijn brood gegeven en met hem gedeeld wat Hij heeft. De hele omgang van Heer met Judas laat zien dat Hij het goede met hem heeft voorgehad. En juist die man “heeft zich tegen” Hem gekeerd (Mt 26:47-50).

In vers 11 vraagt de Heer opnieuw (vers 5) aan God om Hem genadig te zijn en Hem op te laten staan. Hij weet dat het verraad van Judas de inleiding is tot Zijn overlevering in de handen van de vijanden en dat Hij door hen zal worden gedood. Hier vraagt Hij om Zijn opstanding. De Heer heeft meerdere keren gesproken zowel over Zijn overlevering als over Zijn dood en opstanding (Mt 16:21; 17:22-23; 20:18-19). Hier verbindt Hij aan Zijn opstanding het recht om Zijn vijanden het kwaad dat zij Hem hebben aangedaan te vergelden.

Ps 41:12-13 | Verhoging van de rechtvaardige

12 Hierdoor weet ik dat U mij genegen bent:
dat mijn vijand over mij niet zal juichen.
13 Want wat mij betreft, U ondersteunt mij in mijn oprechtheid,
U plaatst mij voor Uw aangezicht, voor eeuwig.

De psalmist stelt hier dat hij dan pas verzekerd is dat God hem liefheeft als God hem genezen heeft waardoor de vijand zal verstommen (vers 12). Uiterlijk lijkt het kwaad te zegevieren als de Heer Jezus in zwakheid wordt gekruisigd. De vijanden denken de overwinning te hebben behaald. Maar God heeft Hem uit de doden opgewekt en verheerlijkt. Daardoor weet Christus dat God Hem genegen is en dat Zijn vijand niet over Hem zal juichen.

Ondanks zijn ongerechtigheden kan de psalmist toch zeggen dat de HEERE hem in zijn “oprechtheid” ondersteunt (vers 13). ‘Oprecht’ is in het Hebreeuws ‘met een volkomen hart’. Christus is wat Hemzelf betreft ten volle verzekerd van de ondersteuning door God. In alles is Hij volkomen oprecht geweest, wat wil zeggen dat Hij met een volkomen hart God toegewijd is geweest. Nooit is er iets verkeerds in Hem geweest. Daardoor weet Hij dat Hij in de opstanding door God voor Diens aangezicht geplaatst zal worden. Dat wil zeggen dat Hij in Zijn tegenwoordigheid zal zijn, en dat “voor eeuwig”.

Ps 41:14 | Lofprijzing

14 Geloofd zij de HEERE, de God van Israël,
van eeuwigheid tot eeuwigheid! Amen, ja, amen.

De psalmist eindigt met een lofprijzing voor “de HEERE, de God van Israël”. Die lofprijzing zal zijn “van eeuwigheid tot eeuwigheid”. Het is een lofprijzing dwars door alle beproevingen heen. Er komt ook nooit een einde aan, want er komt nooit een einde aan de aanwezigheid van Christus voor God, Die daar “voor eeuwig” is (vers 13). De driedubbele bevestiging “amen, ja, amen” onderstreept dit resultaat. Hiermee eindigt ook het eerste boek van Psalmen.

Psalm 42

Inleiding

Met Psalm 42 begint een nieuw boek in Psalmen, boek 2, met Psalmen 42-72 als inhoud. In het eerste psalmboek (Psalmen 1-41) is het overblijfsel te midden van de vijanden in het land. In het tweede psalmboek zijn ze gevlucht uit het land (Mt 24:15-16) en bevinden ze zich te midden van buitenlandse vijanden.

Dit verschil in de positie van het overblijfsel blijkt onder andere uit het gebruik van twee Godsnamen in de beide psalmboeken. Die namen zeggen iets over de relatie van het overblijfsel met God. Het eerste psalmboek gebruikt vooral de naam Jahweh, in de HSV weergegeven met HEERE (allemaal hoofdletters). Deze naam, die 272x voorkomt, geeft de verbondsbetrekking tussen God en Zijn volk aan. De naam Elohim, God, komt 15x voor. Deze naam is meer algemeen en, in vergelijking met de naam Jahweh, meer afstandelijk. In het tweede psalmboek wordt vooral de naam Elohim, God, gebruikt, en komt daarin 164x voor. De naam Jahweh, HEERE, komt daarin 30x voor. Zie bijvoorbeeld het verschil tussen Psalm 14 en Psalm 53.

Een ander onderscheid tussen het eerste en het tweede psalmboek zien we in het gebruik van illustraties die in de beide psalmboeken worden gebruikt. Het eerste psalmboek gebruikt illustraties die vooral uit Genesis komen, zoals in Psalmen 8, 19 en 33 waarin wordt gesproken over de schepping. De illustraties van het tweede psalmboek komen vooral uit Exodus, zoals in Psalm 68.

Dit tweede psalmboek bestaat uit een verzameling psalmen die uit meerdere bronnen komen:
1. De zonen van Korach, de tempel muzikanten: Psalmen 42-49.
2. Asaf, een andere muzikant: Psalm 50.
3. David: Psalmen 51-65; 68-70.
4. Salomo: Psalm 72.
5. Ten slotte zijn er drie anonieme psalmen: Psalmen 66; 67; 71.

Psalm 72 is niet voor Salomo, zoals de Septuaginta en Calvijn vertalen (Ps 72:1), maar van Salomo, zoals er letterlijk staat. We kunnen dan ook globaal de volgende indeling maken:
1. De psalmen van de muzikanten: de Korachieten, met als slot Asaf.
2. De psalmen van David, met als slot Salomo.

De eerste drie psalmen van dit tweede psalmboek, Psalmen 42-44, verplaatsen ons naar de tijd van de grote verdrukking. Het gelovig overblijfsel moet uit Jeruzalem vluchten waar zij de HEERE hebben gediend in de in ongeloof herbouwde tempel. Dit is de tijd van de benauwdheid van Jakob (Jr 30:7). Het is de tijd dat de gruwel van de verwoesting in Jeruzalem staat, zoals de Heer Jezus dat Zelf duidelijk maakt. Hij verwijst daarvoor naar wat de profeet Daniel over de gebeurtenissen van de toekomst zegt (Mt 24:15-16). Die tijd is nog niet aangebroken, maar het zal niet lang meer duren voordat die tijd aanbreekt.

In Psalm 42 blikken we in het hart van het overblijfsel. We zien daarin hoezeer ze ernaar verlangen om bij God in Jeruzalem te zijn en ook hun vertrouwen in Hem. In Psalm 43 zien we de oorzaak van hun ellende: de antichrist, de man van bedrog en onrecht (Ps 43:1). Deze man komt “in zijn eigen naam” en wordt door de ongelovige massa van de Joden aangenomen als hun koning (Jh 5:43b). In Psalm 44 wordt het geloof van het overblijfsel beproefd en gelouterd in het vuur van de verdrukking.

De eerste twee psalmen van dit tweede psalmboek, Psalm 42 en Psalm 43, vormen een geheel. Psalm 42 heeft vooral te maken met de vijanden van buitenaf. In Psalm 43 gaat het om vijanden van binnenuit, uit het eigen volk. Psalm 42 is meer een klaaglied, terwijl Psalm 43 meer een gebed tot God is. In Psalm 42 horen we het verlangen naar de Levende (Ps 42:2-6) en naar de Levengevende (Ps 42:7-11). In Psalm 43 horen we het verlangen naar de Lichtgevende (Ps 43:1-5).

Psalm 42 heeft als achtergrond dat de zonen van Korach verstoten zijn van de plaats waar ze God mochten dienen in Zijn heiligdom. Er is groot heimwee naar die tijd (vers 5). Ze zijn er vandaan verdreven door de vijanden (verzen 10-11). Historisch kan het zien op de vlucht van David uit Jeruzalem, waarbij de zonen van Korach hem hebben vergezeld.

Profetisch gaat het in dit tweede psalmboek over het gelovig overblijfsel van Israël, dat in een tijd van benauwdheid (Dn 12:1) naar de bergen is gevlucht (Mt 24:16) vanwege de gruwel van de verwoesting (Mt 24:15). In het tweede boek van de Thora (de vijf boeken van Mozes), het boek Exodus, is het volk Israël in een vreemd land, ver van het beloofde land. Daar zijn ze verdrukt. Het land Egypte is een type van de wereld waarover de oordelen van God komen. Als de verlossing komt en de vijand in de Rode Zee omkomt, zingt het volk het lied van verlossing.

Ps 42:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, een onderwijzing van de zonen van Korach.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Er zijn dertien psalmen die “een onderwijzing” in het opschrift hebben. De eerste ‘onderwijzing’ is Psalm 32. De inhoud van die psalm is de basis van alle onderwijzing. Die basis is de vergeving van de zonden (Ps 32:1-2). Dat moet een mens eerst weten om verder onderwijs te ontvangen en te geven. Daar leert David als vergeven zondaar ook over de weg die gegaan moet worden. We moeten eerst de ervaringen van Psalm 32 kennen om het onderwijs van de volgende ‘onderwijspsalmen’ te kunnen opnemen. Zie voor een uitvoerige verklaring van “een onderwijzing” bij Psalm 32:1.

De tweede ‘onderwijspsalm’ is deze psalm “van de zonen van Korach”. Dit is de eerste van elf psalmen die dit in het opschrift vermelden. Van hun vader Korach staat in de Schrift dat hij brutaal tegen Mozes en Aäron in opstand komt. Korach wil het priesterschap omdat hij niet tevreden is met zijn taak als Leviet, wat al een bevoorrechte taak is (1Kr 6:31-33,37-38). Als straf voor deze opstand sterft hij een bijzondere dood (Nm 16:1-3,8-11,30-33; Jd 1:11). De zonen zijn echter niet gestorven (Nm 26:10-11). Het lijkt erop dat zij zich niet bij de opstand van hun vader hebben aangesloten en daarom niet zijn geoordeeld.

De Korachieten zijn aanhangers van David (1Kr 12:6) en van generatie op generatie poortwachters (1Kr 9:17-20). De zonen van Korach zijn onder andere zangers (2Kr 20:19). Een van de drie koorleiders van David is Heman, een Korachiet (Ps 88:1). Zingen is een vorm van profeteren (1Kr 25:1,3; Ko 3:16). De ‘onderwijspsalmen’ van de Korachieten zijn een vorm van profeteren. We kunnen ze in tweeërlei opzicht als profetische psalmen zien: ze hebben betrekking op het gelovig overblijfsel in de toekomst en ze hebben een boodschap voor ons hier-en-nu.

Het woord voor onderwijzing, maskil, komt van een woord voor verstandig zijn. Onderwijzen is wijs of verstandig maken. Onderwijs komt van verstandigen en dient om anderen wijs te maken (Dn 11:33).

Ps 42:2-6 | Verlangen naar God

2 Zoals een hert schreeuwt naar de waterstromen,
zo schreeuwt mijn ziel tot U, o God!
3 Mijn ziel dorst naar God,
naar de levende God.
Wanneer zal ik binnengaan
om voor Gods aangezicht te verschijnen?
4 Mijn tranen zijn mij tot voedsel,
dag en nacht,
omdat zij de hele dag tegen mij zeggen:
Waar is uw God?
5 Hieraan denk ik
en ik stort mijn ziel in mij uit:
hoe ik meeging in de stoet
[en] met hen optrok naar Gods huis,
onder luide vreugdezang en lof[liederen]:
een feestvierende menigte.
6 Wat buigt u zich neer, mijn ziel,
en bent u onrustig in mij?
Hoop op God, want ik zal Hem weer loven
voor de volkomen verlossing van Zijn aangezicht.

De onderwijzing begint met het uitschreeuwen van de gelovige tot God dat hij intens naar Hem verlangt (vers 2). Het is een schreeuw uit een leegte en vanwege een leegte. Ieder mens, hoe religieus ook, ervaart deze leegte als hij God mist. Deze leegte kan alleen maar gevuld worden door de levende God Zelf. Het is een leegte, een dorst, die elk schepsel in de hel eeuwig zal ervaren omdat hij eeuwig gescheiden zal zijn van God. Het is een leegte, een dorst, die de Heer Jezus heeft ervaren in de drie uren van duisternis, verlaten door Zijn God, toen Hij de plaats innam van ieder die in Hem gelooft.

De psalmist vergelijkt zijn verlangen met het schreeuwen – het Hebreeuwse woord betekent ‘snakken’, ‘smachten’, ‘heel sterk verlangen’ – van een hert naar waterstromen (vgl. Jr 14:6). Een kameel kan meerdere dagen zonder water, een hert niet. Trouwens, aangezien het werkwoord “schreeuwt” vrouwelijk is, is het beter om het woord dat met ‘hert’ is vertaald, te vertalen met ‘hinde’. De psalmist kiest voor de vrouwelijke ‘hinde’ omdat ‘mijn ziel’ ook vrouwelijk is, waardoor er een parallel is.

Elk dier dat dorst heeft, schreeuwt het uit (Jl 1:20). Een hert of een hinde is een sierlijk, schichtig dier en voor wilde dieren een aantrekkelijke prooi. Dat maakt het hert of de hinde tot een aansprekend voorbeeld van de Godvrezende. De gelovige verlangt met zijn ziel, zijn hele innerlijk, al zijn gevoelens, naar Gods tegenwoordigheid, naar gemeenschap met Hem, en schreeuwt God direct en persoonlijk toe met de uitroep “tot U, o God!”

Hij vervolgt het kenbaar maken van zijn verlangen naar God en zegt: “Mijn ziel dorst naar God” (vers 3; vgl. Ps 143:6; Js 55:1; Jh 19:28; Op 21:6; 22:17). Vervolgens brengt hij zijn verlangen naar Hem (vgl. Ps 84:3) versterkt tot uitdrukking door Hem “de levende God” te noemen (Dt 5:26; Hs 1:10). Deze Naam van God herinnert eraan dat Hij “de bron van levend water” is (Jr 2:13; 17:13).

De dorst naar God wordt alleen gelest als hij “zal … binnengaan om voor Gods aangezicht te verschijnen”, wat wil zeggen als hij de tempel binnengaat, de plaats waar God woont. Het verlangen naar het verschijnen voor Gods aangezicht brengt extra versterkt zijn verlangen naar God tot uitdrukking. De uitdrukking ‘voor Gods aangezicht verschijnen’ wordt gebruikt voor het drie keer per jaar verschijnen van het volk Israël in Jeruzalem op de feesten van de HEERE.

De grote vraag die hem kwelt, is wanneer dat zal gebeuren, wanneer hij naar Gods altaar kan gaan, naar God, zijn blijdschap en zijn vreugde, om Hem met de harp te loven (Ps 43:4). Voor de Godvrezende leden van Gods aardse volk is gemeenschap met God ten nauwste verbonden aan de plaats waar Hij woont, in Zijn huis in Jeruzalem.

De Godvrezende is verdreven van die voor hem zo kostbare plaats. Dat veroorzaakt een groot verdriet bij hem. Hij leeft in een vreemd land. Na de kwellende vraag die hij zichzelf stelt, wanneer hij bij God zal komen, wordt hij nu door zijn vijanden bestookt met de spottende en uitdagende vraag waar zijn God, naar Wie hij zo verlangt, dan wel is (vers 4; vgl. Jl 2:17). God komt immers niet voor Zijn verdreven volk op. Het ontbreekt Hem zeker aan macht.

Deze spot maakt zijn kwelling nog groter. Zijn verdriet over het gemis van gemeenschap met God in Zijn huis wordt er heviger door. Hierover huilt hij “dag en nacht”, want hij wordt gekweld door diezelfde vraag. Dat zijn tranen hem tot voedsel zijn, wil zeggen dat hij zo overmand is door verdriet, dat hij geen voedsel neemt.

De psalmist kijkt terug in zijn leven, naar zijn ervaringen met God, om daar hoop uit te putten. Hij denkt met groot heimwee terug aan de tijd dat hij mee is opgetrokken met Gods volk naar Gods huis (vers 5; Ps 122:4). Daarover stort zijn ziel zich in hem uit, wat wil zeggen dat zijn emoties heftig in beroering komen als hij daaraan terugdenkt. Jaarlijks is hij met de pelgrims opgegaan naar Jeruzalem. Ze behoorden ter gelegenheid van de drie grote feesten naar Jeruzalem te gaan: het Pascha met het Feest van de ongezuurde broden, het Wekenfeest en het Loofhuttenfeest (Ex 23:17; 34:23; Dt 16:16).

Wat een geweldige stoet trok er op! Hij hoort als het ware weer de “luide lofzang en lof[liederen]“ die door de stoet werden gezongen. Daar liep hij bij, hij was een van hen. Ze vormden met elkaar “een feestvierende menigte”. Iedereen verheugde zich op de ontmoeting met God in Zijn huis.

Maar nu? De Godvrezende keert tot zichzelf in. Hij stelt zichzelf een vraag die hij nog twee keer zal stellen (vers 6; vers 12; Ps 43:5). Het is een wanhopige vraag aan zichzelf waarom zijn ziel zich in hem neerbuigt en onrustig in hem is. Hij vraagt zich af of God hem iets te zeggen heeft, of dat hij God werkelijk liefheeft (vgl. Jh 21:15-17). Tegelijk spoort hij zichzelf aan om op God te hopen. Dat doet hij vanuit de zekerheid dat hij God weer zal loven op de plaats waar God woont.

God heeft geen hoorbaar antwoord gegeven, maar het vertrouwen van de Godvrezende in Hem geeft hem die hoop. Hoop wil zeggen wachten op God, totdat Hij handelt. In het vreemde land blijft hij op God vertrouwen. Hij vertrouwt erop dat er een “volkomen verlossing” van Gods aangezicht, dat is vanuit Zijn tegenwoordigheid, zal komen. Dat zal gebeuren door de verschijning en aanwezigheid van de Messias. De “volkomen verlossing” – letterlijk meervoud: verlossingen – betekent niet alleen verlossing door de kracht van God van de vijand, zoals bij de Rode Zee, maar houdt ook een terugkeer naar Gods woonplaats in.

Ps 42:7-12 | Waarom vergeet U mij?

7 Mijn God, mijn ziel buigt zich neer in mij,
daarom denk ik aan U
vanuit het land van de Jordaan en het Hermongebergte,
vanuit het laaggebergte.
8 Watervloed roept tot watervloed,
terwijl Uw waterkolken bruisen;
al Uw baren en Uw golven
zijn over mij heen gegaan.
9 Maar de HEERE zal overdag Zijn goedertierenheid gebieden;
's nachts zal Zijn lied bij mij zijn,
een gebed tot de God van mijn leven.
10 Ik zeg tegen God:
Mijn rots, waarom vergeet U mij?
Waarom ga ik in het zwart gehuld,
door de onderdrukking van de vijand?
11 Met een doodsteek in mijn beenderen
honen mijn tegenstanders mij,
omdat zij de hele dag tegen mij zeggen:
Waar is uw God?
12 Wat buigt u zich neer, mijn ziel,
en wat bent u onrustig in mij?
Hoop op God, want ik zal Hem weer loven;
Hij is de volkomen verlossing van mijn aangezicht en mijn God.

In het eerste couplet van de psalm (verzen 1-6) denkt de Godvrezende aan de pelgrimstochten naar Gods huis in Jeruzalem (vers 5). In dit tweede couplet (verzen 7-12) denkt hij aan God Zelf. Hij spreekt in vers 7 tot God en noemt Hem “mijn God”. Zo kent hij God en leeft hij in gemeenschap met Hem al is hij in een vreemd land. Toch blijft hij, ondanks zijn herinneringen aan wat hij in het verleden van Gods trouw heeft ervaren (vers 5), wanhopig. Hij maakt God deelgenoot van zijn innerlijke wanhoop. Het woord “daarom” waarmee de tweede versregel begint, geeft aan dat die gevoelens van wanhoop tegelijk de aanleiding zijn om aan God te denken vanuit het land waarheen hij is verdreven.

Hij bevindt zich in “het land van de Jordaan en het Hermongebergte” en “het laaggebergte”. Met het land van de Jordaan wordt het land ten oosten van de rivier de Jordaan bedoeld. Daarheen zijn ze gevlucht. Dit is wat in de, nu nabije, toekomst zal gebeuren als de antichrist regeert en in een verbond met het herstelde Romeinse rijk een afgodsbeeld in de tempel heeft opgericht. God zal daarvoor de koning van het noorden als een tuchtroede over Zijn afvallige volk brengen (Dn 9:26b-27). In Zijn profetische eindtijdrede verwijst de Heer Jezus daarnaar en zegt tegen het overblijfsel dat het op dat moment moet vluchten (Mt 24:15-16).

In plaats van zijn dorst te kunnen lessen aan God, de bron van levend water, wordt de Godvrezende overweldigd door watervloeden, waterkolken, baren en golven die allemaal van God komen (vers 8). Het begeerlijke water van verfrissing en verkwikking waar hij zo naar verlangt (vers 2), verandert in het verraderlijke en dodelijke water van de overstromingen van de wadi’s. De psalmist spreekt over “Uw waterkolken” en “al Uw baren en Uw golven”. Hij ervaart de moeilijkheden als de tuchtigende hand van God. Hij heeft geen vat op zijn huidige omstandigheden en voelt zich ten ondergaan in Gods oordeel. Hoe kan dat mogelijk zijn? Waar zal dat eindigen?

Het overblijfsel zal ontdekken dat de wateren van het oordeel er niet zijn om hen om te brengen, maar om hen te reinigen (Ps 60:10a). De oorzaak daarvan is dat de Heer Jezus ten volle in de waterkolken van Gods oordeel is geweest toen Hij hun zonden – en die van allen die in Hem geloven – droeg. Jona, als een type van het overblijfsel in de grote verdrukking, spreekt het ook uit (Jn 2:5-6). De Heer Jezus past wat Jona overkomt, toe op Zichzelf en dan met name op Zijn dagen in het graf, nadat Hij de oordelen van God over de zonde heeft gedragen (Mt 12:40).

De getrouwen worden ondergedompeld in een zee van ellende. Ze worden erdoor overweldigd. Toch wint de wanhoop het niet. De getrouwe bevindt zich in zware beproeving, maar van daaruit stijgt zijn vertrouwen in God omhoog (vers 9). Hij spreekt de zekerheid uit dat “de HEERE … overdag Zijn goedertierenheid gebieden” zal.

Ineens wordt de naam van de HEERE, de naam van God in verbinding met Zijn verbond, gebruikt! De basis van “Zijn goedertierenheid” – dat is Zijn verbondstrouw, Hebreeuws chesed – is Zijn verbond, want de Middelaar, Christus, heeft het oordeel op Zich genomen. Hij kan tegen God zeggen: “Al Uw baren en Uw golven zijn over mij heen gegaan”, terwijl Hij toch de Zondeloze was.

De Godvrezende kan in de nacht waarin zijn leven nu gehuld is, zeggen dat “Zijn lied” bij hem zal zijn (vgl. Hd 16:25). Dat lied bestaat uit “een gebed tot de God van mijn leven”. Hij erkent God als de God van zijn leven, als Degene Die zijn leven volledig in handen heeft. God kennen als de God Die ons leven volledig bestuurt, geeft rust als de omstandigheden zwaar op ons drukken.

De rust die wordt ervaren, kan ook weer onder druk komen te staan. De Godvrezende spreekt daarover met God (vers 10). Hij noemt God “mijn rots”, wat aangeeft dat hij vertrouwt op de onwankelbare trouw van God. Waar hij mee worstelt, is dat God hem “vergeet”. Zo ervaart hij dat. Hoe kan de trouwe God hem vergeten? Hij verwijt God niets, maar richt zich in vertrouwen tot God met vragen die hem kwellen.

Ook vraagt hij waarom hij “in het zwart gehuld” gaat. Hij draagt zwarte kleding vanwege “de onderdrukking van de vijand”. De vijand, de volken te midden waarvan het overblijfsel is gevlucht en die hun vijandig gezind zijn, maakt hem het leven zwaar en maakt het hem ook onmogelijk om naar Gods huis te gaan. Dat veroorzaakt een diepe droefheid, die hij laat zien door zijn zwarte kleding. Hij is in rouw.

Hij is overgeleverd aan zijn tegenstanders en die sparen hem niet (vers 11). “De hele dag” honen zij hem met woorden die “een doodsteek” in zijn beenderen zijn. Dit geeft aan dat wat zij zeggen, hem de kracht ontneemt om te lopen. En wat zeggen zij de hele dag door? “Waar is uw God?” Dit gaat hem door merg en been. Zo verlammend en zelfs dodelijk kunnen woorden zijn (vgl. Sp 12:18a). Dat is zeker het geval als ze voortdurend worden herhaald en ook nog eens aansluiten op zijn eigen worsteling met de vraag: Waarom is God mij vergeten?

De Godvrezende is na zijn heen en weer gaan tussen vertwijfeling en hoop weer op het punt aangekomen waar hij eerder in deze psalm ook is aangekomen (vers 12; vers 6). Maar hij spreekt nu een sterker vertrouwen in de verlossing uit. In vers 6 zegt hij dat hij God zal “loven voor de volkomen verlossing van Zijn aangezicht”. Nu zegt hij dat hij God zal loven omdat God Zelf “de volkomen verlossing van mijn aangezicht” is. Hij noemt God hier ook “mijn God”.

Psalm 43

Inleiding

Psalm 43 is een voortzetting van Psalm 42 en vormt er één geheel mee. Psalm 43 heeft geen opschrift, wat het aannemelijk maakt om deze psalm als een vervolg van Psalm 42 te zien. Een sterk argument voor de eenheid van de beide psalmen is ook het refrein dat in beide psalmen drie keer voorkomt (Ps 42:6,12; 43:5). Ook komt in beide psalmen de vraag voor: “Waarom ga ik in het zwart gehuld, door de onderdrukking van de vijand?” (Ps 42:10b; 43:2b).

Er is wel een onderscheid. De vijanden in Psalm 42 zijn de heidenvolken; de vijanden in Psalm 43 zijn de ongelovige volksgenoten. Dit laatste is een nog grotere nood. Psalm 42 is een klaaglied in verband met herinneringen van vroeger. Psalm 43 is een smeekbede tot God in verband met de vijand binnen het volk, de antichrist, die ook buiten het land zijn boosaardige invloed op de Joden in de verstrooiing zal uitoefenen.

Ps 43:1-5 | Zend Uw licht en Uw waarheid

1 Doe mij recht, o God,
en voer mijn rechtszaak;
bevrijd mij van het volk zonder goedertierenheid,
van de man van bedrog en onrecht.
2 Want U bent de God van mijn kracht.
Waarom verstoot U mij [dan]?
Waarom ga ik steeds in het zwart gehuld,
door de onderdrukking van de vijand?
3 Zend Uw licht en Uw waarheid;
laten die mij leiden,
mij brengen tot Uw heilige berg
en tot Uw woningen,
4 zodat ik kan gaan naar Gods altaar,
naar God, [mijn] blijdschap, mijn vreugde;
en ik U met de harp kan loven,
o God, mijn God!
5 Wat buigt u zich neer, mijn ziel,
en wat bent u onrustig in mij?
Hoop op God, want ik zal Hem weer loven;
Hij is de volkomen verlossing van mijn aangezicht en mijn God.

De Godvrezende breidt zijn nood verder voor God uit. Hij vraagt nu of God hem recht wil doen en zijn rechtszaak wil voeren (vers 1). God kan dat doen door hem te bevrijden “van het volk zonder goedertierenheid”, dat is de goddeloze massa van Gods volk, en “van de man van bedrog en onrecht”, dat is de antichrist. De goddeloze massa is het grote deel van het volk van God dat het verbond dat God met Zijn volk heeft gesloten, verwerpt en zich daar niet aan houdt. De antichrist is de leider van deze goddeloze massa. Hij neemt de plaats van Christus in – zoals Absalom de plaats van David innam (2Sm 15:1-14) – en is daardoor de man van bedrog en onrecht.

De Godvrezende noemt God “de God van mijn kracht” (vers 2), waarmee hij wil zeggen dat hij op God rekent dat Hij Zijn kracht gebruikt tegen zijn vijanden. Maar het lijkt erop dat God Zijn kracht tegen hem, Zijn trouwe dienaar, inzet. God heeft in elk geval Zijn kracht niet gebruikt om de vijand tegen te houden. God verstoot hem immers. Dit is een krachtiger uitdrukking dan door God ‘vergeten’ worden, zoals hij in Psalm 42 zegt (Ps 42:10a). En dat terwijl hij “steeds in het zwart gehuld” gaat “door de onderdrukking van de vijand” (vgl. Ps 42:10b). Dan merkt God toch wel op dat hij in rouw is omdat hij de gemeenschap met Hem zozeer mist?

God kan wel wat anders voor hem doen en dat is Zijn “licht” en Zijn “waarheid” zenden om hem te leiden en te brengen naar Gods heilige berg, dat is Sion, en naar Zijn woningen, dat is Zijn tempel (vers 3). Het overblijfsel vraagt hiermee, zonder het zelf te beseffen, naar de komst van de Heer Jezus als Messias. Hij is “het licht van de wereld” (Jh 8:12) en Hij is “de waarheid” (Jh 14:6). Dit staat in scherp contrast met de antichrist die van zichzelf beweert dat hij God is, wat een leugen is. Zijn ware aard is die van leugenaar. De Heer Jezus is Degene Die de waarheid over God heeft geopenbaard (Jh 1:1-18). Wanneer Hij door God gezonden wordt, zal Hij Zijn volk in Gods tegenwoordigheid terugbrengen.

We kunnen ook denken aan het Woord van God dat een licht en de waarheid is (Ps 119:105; Jh 17:17). Het gaat de Godvrezende niet in de eerste plaats om terugkeer naar het land en zijn bezittingen, maar om de tegenwoordigheid van God. Hij beleeft die al als God hem door Zijn licht en Zijn waarheid leidt. Zijn doel daarbij is om naar Gods “heilige berg”, de berg Sion, en Gods “woningen”, de tempel, te worden gebracht. Hij verlangt zeer naar de woonplaats van God om daar bij Hem te zijn.

Als God dat doet, dan kan hij “gaan naar Gods altaar” om daar te offeren (vers 4; vgl. 2Sm 6:17). Hij kan naar God Zelf gaan, Die Hij “[mijn] blijdschap” en “mijn vreugde” noemt, en hij kan Hem “met de harp … loven”. God is de bron van zijn vreugde, hij vindt alle geluk in Hem. Hier is de Godvrezende in de directe tegenwoordigheid van God Zelf. We horen zijn diepe vreugde als hij tegen God zegt: “O God, mijn God!” Dan is zijn hart tot rust gekomen en kan hij God in alle toonaarden loven. God woont immers op de lofzangen van Israël (Ps 22:4b).

Er zit een opklimming in de verzen 3-4:
1. Gods heilige berg,
2. Gods woningen,
3. Gods altaar,
4. God, zijn blijdschap en vreugde.

De psalm eindigt met het refrein dat twee keer in de vorige psalm staat (vers 5; Ps 42:6,12). Hij zegt hier, evenals in Psalm 42, dat hij God zal loven omdat God Zelf “de volkomen verlossing van mijn aangezicht” is (Ps 42:12). Hij noemt God hier ook “mijn God”.

Psalm 44

Inleiding

In Psalmen 42-43 is het gelovig overblijfsel buiten het land en is daar in grote nood. Hun grootste nood is dat ze niet naar God in Zijn heiligdom kunnen gaan. Psalm 44 beschrijft die nood verder. Psalm 42 en Psalm 43 zijn een individueel klaaglied. Psalm 44 is een klaaglied van het volk. Hoewel het volk op de HEERE vertrouwt, is het toch in grote nood door wat de heidenvolken hun aandoen.

Een indeling van de psalm:
1. Eerst herinneren ze God aan het verleden, aan wat ze zelf hebben gehoord over de inbezitneming van het land (verzen 2-4).
2. Ze belijden God als hun God en spreken hun vertrouwen in Hem uit (verzen 5-9).
3. Dan spreken ze over hun actuele situatie: ze worden verschrikkelijk vervolgd (vers 10-17).
4. Daarop belijden ze hun trouw (verzen 18-23).
5. Ze besluiten de psalm met een roep tot God om op te staan en hen te hulp te komen (verzen 24-27).

De inhoud van de psalm kan ook met enkele kernwoorden worden ingedeeld:
1. Vertrouwen: vanwege Gods handelen in het verleden (verzen 2-9).
2. Verslagenheid: vanwege de nederlaag door vijanden. De slachting in het land door de koning van het noorden, hoewel het overblijfsel zelf aan de slachting ontkomt doordat zij in het buitenland de toevlucht hebben genomen (verzen 10-17).
3. Verwarring: hoe geloofsvertrouwen en tegenslag samen kunnen gaan (verzen 18-23).
4. Verzoek: of God toch verlossing wil geven (verzen 24-27).

Ps 44:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, een onderwijzing, van de zonen van Korach.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “een onderwijzing” zie bij Psalm 32:1.

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

Ps 44:2-4 | Herinnering aan vroeger

2 O God, met onze oren hebben wij het gehoord,
onze vaderen hebben het ons verteld:
U hebt een werk gedaan in hun dagen,
in de dagen vanouds.
3 Ú hebt de heidenvolken met Uw hand verdreven,
maar hén geplant.
U hebt de volken kwaad aangedaan,
maar hén zich laten uitbreiden.
4 Want zij hebben het land niet door hun zwaard in bezit genomen
en hún arm heeft hun geen verlossing gegeven,
maar Uw rechterhand, Uw arm
en het licht van Uw aangezicht, omdat U hun goedgezind was.

Ze spreken hier tot God (vers 2) en niet tot de HEERE, de God van het verbond. Dit geldt voor het grootste deel van het tweede psalmboek (zie de Inleiding op Psalm 42). Ze zijn verwijderd van het heiligdom en voelen zich daardoor ook verwijderd van het verbond. Ze denken aan het werk en de wonderen van God in de overwinning over machtige vijanden en het beloofde land dat ze hebben gekregen. Daarover hebben hun vaderen aan hen verteld (vgl. Ri 6:13). God heeft herhaaldelijk het bevel gegeven dat Zijn grote daden door de vaders aan hun kinderen moeten worden verteld (Ex 10:2; 13:14; Dt 4:9; vgl. Ex 12:26-27).

Voor ons als leden van Gods nieuwtestamentische volk, de gemeente, is Zijn grote daad onze verlossing van onze zonden. Die heeft Hij bewerkt door het zenden van Zijn Zoon, Die de verlossing door Zijn werk op het kruis tot stand heeft gebracht. De Zoon heeft geleden, is gestorven en opgestaan en is nu verheerlijkt bij God in de hemel. Daarover mogen wij vertellen aan onze kinderen.

Bij “in hun dagen” en “de dagen vanouds” kunnen we denken aan de bevrijding uit Egypte, maar hier toch vooral aan de inbezitneming van het land. God heeft “in hun dagen” een groot “werk” gedaan door hen te helpen de volken uit het land te verdrijven en het hun te geven. Ze hebben er gewoond en de zegen genoten. Nu lijkt dit werk ongedaan te worden gemaakt, want ze zijn uit het land verdreven.

God heeft “de heidenvolken” met Zijn hand “verdreven” (vers 3; Dt 7:1). In hun plaats heeft Hij Zijn volk “geplant” (vgl. Ex 15:17; Ps 80:9; Am 9:15). Over het ongeloof van het volk wordt hier niets gezegd. De getrouwen willen alleen spreken over wat God heeft gedaan en Hem daardoor aan Zijn vroegere handelen met Zijn volk herinneren. Hij heeft de volken die toen in het land waren, “kwaad aangedaan” omdat zij de maat van hun ongerechtigheid vol hadden gemaakt (Gn 15:16). Zijn eigen volk heeft Hij met zegen overladen en “hen zich laten uitbreiden” (vgl. Ps 80:12; Jr 17:8; Ez 17:6).

Ze zijn zich ervan bewust dat zij niet in eigen kracht en met eigen middelen de vijanden uit het land hebben verdreven (vers 4). Het is allemaal alleen aan Gods kracht te danken (Dt 8:17-18; 9:3-6). Ze spreken over “Uw rechterhand, Uw arm”. Het is een dubbele krachtsontplooiing, want beide spreken ze van Gods kracht. Daarbij komt nog dat het licht van Gods aangezicht bij hen aanwezig was en hen leidde. Het betekent dat Hij “hun goedgezind was”. Dat blijkt wel uit het feit dat Hij hen tot Zijn eigendomsvolk heeft gekozen.

Ps 44:5-9 | Roemen in God

5 Ú bent mijn Koning, o God;
gebied volkomen verlossing voor Jakob!
6 Door U stoten wij onze tegenstanders neer,
in Uw Naam vertrappen wij wie tegen ons opstaan.
7 Want ik vertrouw niet op mijn boog,
mijn zwaard zal mij niet verlossen.
8 Maar U verlost ons van onze tegenstanders,
U maakt wie ons haten, beschaamd.
9 In God roemen wij de hele dag,
Uw Naam zullen wij voor eeuwig loven. \Sela\

Hoewel de psalm een gemeenschappelijk klaaglied is, vinden we enkele keren dat de psalmist toch in het enkelvoud spreekt (verzen 5,7,16). Ze erkennen geen andere Koning dan God (vers 5; vgl. Ps 5:3). Door het overdenken van de daden van God in het verleden is het geloof van het overblijfsel versterkt. Daardoor durven ze nu individueel te verklaren dat niet de antichrist, maar dat de HEERE God hun Koning is: “Ú [met nadruk] bent mijn Koning, o God.”

Van Hem, de God, de Engel Die Jakob heeft verlost uit alle nood (Gn 48:16), verwachten zij de volkomen verlossing van Jakob uit de benauwdheid van Jakob. Daarom vragen ze aan Hem om een “volkomen verlossing voor Jakob” te gebieden. Dat zal Hij zeker op Zijn tijd doen. Dan zullen zij tot hun verbazing zien dat God, hun Koning, niemand anders is dan de Messias, de Heer Jezus.

Eerder hebben ze ervan gesproken dat God Zijn rechterhand en Zijn arm gebruikt om hen te verlossen. Nu spreken ze erover dat zij zelf in Gods kracht hun tegenstanders neerstoten (vers 6; vgl. Dt 33:17). Het is allebei waar. Wie tegen hen opstaan om hen kwaad te doen, zullen zij in Zijn Naam vertrappen (vgl. Rm 16:20; Ml 4:3). God zal Zijn volk de kracht geven om hun tegenstanders te verslaan (vgl. Zc 12:5-6). Ze vertrouwen niet op hun boog om de vijand op afstand uit te schakelen en ook niet op hun zwaard om zich te verlossen van de vijand dichtbij (vers 7). Ze realiseren zich dat er in hen geen enkele kracht is.

Er is geen vertrouwen op eigen kracht, maar op God (vers 8). Ze rekenen er in geloof op dat Hij hen verlost van hun tegenstanders. Hij zorgt ervoor dat hun haters beschaamd worden door al hun doortrapte plannen volledig te laten mislukken. Christus zal de werken van de duivel totaal verbreken en Zijn volk bevrijden.

Als de blik zo op God is gericht, is het gevolg dat het gelovig overblijfsel in Hem roemt, “de hele dag” door (vers 9). Dit roemen zal uitmonden in het “voor eeuwig loven” van Zijn Naam. Het loven van Zijn Naam zal eindeloos doorgaan.

Ps 44:10-17 | Klacht van het verstoten volk

10 Niettemin hebt U ons verstoten en te schande gemaakt,
omdat U met onze legers niet oprukt.
11 U doet ons terugdeinzen voor de tegenstander,
en wie ons haten, plunderen [ons] uit ten bate van zichzelf.
12 U geeft ons over als schapen om op te eten,
U verstrooit ons onder de heidenvolken.
13 U verkoopt Uw volk voor weinig geld,
U verhoogt hun prijs niet.
14 U maakt ons tot smaad voor onze buren,
tot spot en schimp voor wie ons omringen.
15 U maakt ons tot een spreekwoord onder de heidenvolken
en doet de natiën het hoofd [over ons] schudden.
16 De hele dag zie ik mijn schande voor mij
en schaamte bedekt mijn gezicht,
17 vanwege de stem van wie mij hoont en lastert,
vanwege de vijand en de wraakzuchtige.

In vers 10 verandert de toon van de psalm. Deze verandering wordt ingeleid met het woord “niettemin”. ‘Niettemin’ houdt in: ondanks het dagelijks loven in vers 8 als reactie dat God hun goedgezind was. Hierin ligt de vraag opgesloten, hoe de God van de vaderen nu hun kinderen kan verstoten (vgl. Ps 89:39).

De getrouwen – die zich vereenzelvigen met de rest van het volk, zoals bijvoorbeeld Daniël dat doet (Dn 9:5) – kijken naar de omstandigheden waarin ze zich nu bevinden. Ze merken dan op dat de God Die zij roemen en loven, hen heeft “verstoten en te schande gemaakt”. Dat Hij hen heeft verstoten, beschrijven ze in de verzen 11-13; dat Hij hen te schande heeft gemaakt, beschrijven ze in de verzen 14-17.

De vijand is gekomen, maar God is niet met de legers van Israël opgerukt. Daardoor zijn ze teruggedeinsd voor de tegenstander (vers 11). De vijand heeft van God de overhand over hen gekregen en nu worden ze uitgeplunderd door hen die hen haten om er beter van te worden.

Ze klagen erover tegen God dat Hij hen overgeeft aan hun vijanden “als schapen om op te eten” (vers 12; vgl. Zc 11:4,7). Dit ‘opeten’ gebeurt door de vijanden van Gods volk. Het overblijfsel is gevlucht voor de vijand, maar nergens zijn ze veilig. Ze ervaren wat ze destijds als volk met hun Messias hebben gedaan. Hun Messias is voor weinig geld door het volk verkocht (Zc 11:12-13; Mt 26:15; 27:9). Nu worden ze zelf voor weinig geld verkocht (vers 13; vgl. Dt 32:30; Ri 2:14; Js 52:3). Zij hebben Hem veracht en nu worden zij zelf veracht.

Ze plukken de vruchten van hun verwerping van hun Messias. Wat zij beleven, heeft ook de Heer Jezus, hun Messias, beleefd tijdens Zijn dagen op aarde. Ze oogsten wat ze hebben gezaaid. God maakt hen tot smaad voor hun “buren” (vers 14), dat zijn vooral hun buurvolken Edom, Ammon en Moab.

“De heidenvolken” – waarbij we kunnen denken aan de volken waaronder ze verstrooid zijn, een ruimere kring dus dan de ‘buren’ in de vorige regel – maken een spreekwoord over hen (vers 15; Dt 28:37; Jr 24:9). De naties schudden hun hoofd over Gods volk als een teken van spot en verachting. Het overblijfsel ziet in het handelen van de heidenvolken en de naties het handelen van God. Telkens spreken ze over “U”, “U”, “U” …, Hij bewerkt dit spottende gedrag. Ze klagen God hier niet over aan, maar erkennen dat ze het verdienen.

In vers 16 is de koning aan het woord – hij is de “ik” in dit vers. Letterlijk zegt hij: de schande van mijn aangezicht bedekt mij. Dit gaat verder dan de vertaling van de HSV: schaamte bedekt mijn gezicht. Feitelijk staat er: de schande heeft mij totaal omgeven en overspoeld. Dit gebeurt de hele dag. Dit is een groot contrast met ‘de hele dag’ in God roemen (vers 9). De oorzaak daarvan is de stem van wie hem “hoont en lastert, vanwege de vijand en de wraakgierige” (vers 17). Hierin herkennen we de antichrist, die een grote mond heeft en lasteringen spreekt (Op 13:5-6,11).

Ps 44:18-23 | Belijdenis van trouw

18 Dit alles is ons overkomen, toch hebben wij U niet vergeten
of Uw verbond verloochend.
19 Ons hart is niet teruggeweken
en onze schreden zijn niet van Uw pad geweken,
20 ook al hebt U ons in een oord van jakhalzen verpletterd,
en ons met een schaduw van de dood overdekt.
21 Als wij de Naam van onze God hadden vergeten
en onze handen hadden uitgebreid naar een vreemde god,
22 zou God dat niet onderzoeken?
Want Hij weet wat er in het hart verborgen ligt.
23 Maar om U worden wij de hele dag gedood;
wij worden beschouwd als slachtschapen.

Het overblijfsel spreekt het uit dat ondanks dat “dit alles” hun is overkomen, zij toch God niet zijn vergeten en Zijn verbond niet hebben verloochend (vers 18). De zware beproevingen hebben niet tot resultaat dat zij niet meer aan Hem denken. Integendeel, ze richten zich des te meer op Hem omdat ze weten dat Hij alleen verlossing kan geven. Dat is geloofsvertrouwen.

Hun hart is niet afgeweken om andere goden aan te hangen (vers 19), maar is trouw gebleven aan God. Ook zijn hun schreden niet afgeweken van het pad dat God wil dat ze gaan. Hun wandel en gedrag zijn in overeenstemming met Zijn wil. De zware beproevingen hebben niet tot resultaat dat zij God niet meer dienen. Ze houden zich aan Zijn geboden.

God heeft hen zo zwaar getuchtigd door de beproevingen, dat zij zich te midden van hun vijanden voelen als “in een oord van jakhalzen” ofwel een woeste plaats (vers 20; vgl. Jr 9:11; 10:22). Daar worden ze door Hem verpletterd. Wat een contrast met hun ‘thuisland’, het land dat van melk en honing vloeit. Terwijl ze zouden verwachten dat God hen in het vreemde land overdekkend zou beschermen, ervaren ze dat God hen “met een schaduw van de dood overdekt”.

Als het inderdaad zo zou zijn, dat zij de Naam van hun God hadden vergeten en hun handen hadden uitgebreid naar een vreemde god om daaraan hulp te vragen (vers 21), dan zou God dat zeker onderzoeken en ontdekken (vers 22). Hij weet immers “wat er in het hart verborgen ligt” (vgl. Jr 17:9-10a). Het vergeten van de Naam van God wil zeggen dat zij Hem niet aanroepen, maar ze roepen Zijn Naam juist voortdurend aan. Nog minder zijn zij Zijn Naam vergeten door een vreemde god aan te roepen, want ze richten zich uitsluitend tot Hem.

Ze worden voortdurend door hun vijanden aangevallen. Dat ze in de wij-vorm spreken, geeft aan dat ze zich in deze situatie als volk van God met elkaar verbonden weten. Ze zeggen tegen God dat zij om Hem “de hele dag” worden gedood (vers 23; vgl. verzen 9,16). Dat bewijst toch wel dat zij Hem niet vergeten zijn. Hun vijanden zien hen juist vanwege hun trouw aan God als “slachtschapen”. Maar als het volk niet ontrouw is aan het verbond, dan lijkt het alsof God ontrouw is aan Zijn verbond. Hoe kan dat nou?! De psalmist is nu in verwarring. Dat leidt tot het gebed in de verzen 24-27.

Paulus haalt dit vers aan om de gelovigen in Rome – en ook ons – de nauwe verbinding te laten zien die er is tussen de gelovigen en Christus (Rm 8:35-36; vgl. 1Ko 15:31; 2Ko 1:8-10; 11:23). Gelovigen ondergaan beproeving en verdrukking vanwege hun verbinding met de Heer Jezus. Zij lijden wat Hij heeft geleden. In de wereld lijden zij verdrukking. “Maar”, zegt de Heer tegen hen, “hebt goede moed, Ik heb de wereld overwonnen” (Jh 16:33b).

Ps 44:24-27 | Roep om hulp

24 Word wakker! Waarom zou U slapen, Heere?
Ontwaak! Verstoot ons niet voor altijd.
25 Waarom zou U Uw aangezicht verbergen,
onze ellende en onze onderdrukking vergeten?
26 Want onze ziel ligt neergebukt in het stof;
onze buik kleeft aan de aarde.
27 Sta op, ons te hulp,
verlos ons omwille van Uw goedertierenheid.

Ze geloven niet dat God slaapt (vgl. Ps 121:4; 1Kn 18:27b). Ze drukken zich zo uit omdat slapen een menselijke voorstelling is van het ontbreken van elke activiteit. Ze ervaren dat God Zich slapende houdt omdat Hij niet ten gunste van hen optreedt en ingrijpt (vers 24). Ze roepen hier tot de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser. Het overblijfsel is bang dat Hij hen “voor altijd”, dat wil zeggen voor eeuwig, “verstoot”.

De discipelen van de Heer Jezus hebben een soortgelijke ervaring als de zonen van Korach. Als ze met de Heer, Die zowel Mens als God is, in het schip door een storm worden overvallen, maken ze Hem wakker, want Hij slaapt. Ze maken Hem wakker met de vraag of Hij Zich er niets van aantrekt dat zij vergaan (Mk 4:35-41).

God houdt Zich voor het gelovig overblijfsel verborgen (vers 25). Omdat hun ellende en verdrukking zo lang duren, is het alsof Hij hen vergeet. Het lijkt alsof de antichrist en de goddeloze massa hun gang kunnen gaan en hen kunnen doden naar hun believen (vgl. Dn 7:25; Op 13:7). Maar God kan hen niet vergeten. Zij zijn in Zijn “beide handpalmen gegraveerd” (Js 49:16) en staan “in een gedenkboek geschreven voor Zijn aangezicht” (Ml 3:16). Ze zijn in de smeltkroes van loutering, waar Hij het vuur net zo heet stookt als nodig is om hen tot een edel zilver te maken (Ml 3:2-3).

Ze voelen zich als doden, wat ze aangeven door te zeggen dat hun ziel neergebukt ligt in het stof (vers 26; vgl. Ps 22:16). Hun buik kleeft aan de aarde, zeggen ze. Daarmee vergelijken ze zich met reptielen die zich niet kunnen verheffen. Het geeft de grote vernedering en verdrukking aan waaronder zij gebukt gaan.

God is de hulp van Zijn volk (Hs 13:9). Daarom roepen ze Hem op om op te staan en hen te hulp te komen (vers 27). Hij is hun hulp in benauwdheden (Ps 46:2) en daarin bevinden ze zich. Hij is de Enige Die kan helpen. Er is niemand anders. Ze doen een beroep op Zijn “goedertierenheid” om hen te verlossen en niet op enige gerechtigheid of trouw van hun kant of hun lijden voor Hem. Hoe God hun gebed verhoort, is het onderwerp van de vier volgende psalmen (Psalmen 45-48).

Psalm 45

Inleiding

Psalm 45 en de drie volgende psalmen (Psalmen 46-48) zijn Gods antwoord op Psalmen 42-44, die het lijden van het overblijfsel beschrijven. De grote nood in het lijden is het ervaren van de afwezigheid van God. In de komende psalmen antwoordt God op deze nood. In Psalm 45 is het antwoord dat Hij niet het lijden wegneemt, maar dat Hij de Geliefde bij hen in hun omstandigheden brengt.

Gods antwoord sluit met name aan op de roep van het overblijfsel in de laatste verzen van de vorige psalm (Ps 44:24-27). Het is een uitzonderlijk antwoord: God verhoort het gebed niet alleen, Hij komt Zelf in eigen Persoon! Daardoor verandert de toonzetting. De ellende verandert in vreugde en overwinning. God geeft het gelovig overblijfsel een bijzonder zicht op de Messias. Hij is hun Koning en zal komen om hen te bevrijden. Dat zicht op Hem en Zijn liefde voor de bruid (vgl. Hs 2:18-19), en dat Hij zal komen, geven volharding in het ondergaan van het lijden.

In Psalm 44 is God hun koning (Ps 44:5). In Psalm 45 is Christus de Koning, de ware Zoon van David. Dat blijkt uit het citaat van deze psalm in Hebreeën 1, waar de heerlijkheid van Christus wordt beschreven (Hb 1:8-9). Ook de oude Joodse geschriften, zoals de Targum – een verklarende vertaling van het Oude Testament –, erkennen dat het in Psalm 45 over de Koning-Messias gaat. De Targum vertaalt vers 3 als volgt: ‘Uw schoonheid, o Koning-Messias, is groter dan de zonen der mensen.’ De psalm is niet gericht op God, maar op de Koning. De uitdrukking ‘koning’ komt in deze psalm vijf keer voor.

Dit is een bemoediging voor iedere lijdende gelovige. God neemt lijden niet altijd weg, maar Hij komt in het lijden wel op een bijzondere manier naar Zijn lijdende kind toe. Hij neemt er deel aan en helpt het dragen. Christus, Die God is, heeft de weg van het lijden zelf bewandeld, bemoedigd door de vreugde die voor Hem lag. Nu mogen de gelovigen dezelfde weg bewandelen, met Hem in het vooruitzicht, Hem Die ons liefheeft.

Tot ons komt de aansporing om te zien “op Jezus, de overste Leidsman en de Voleinder van het geloof, Die om de vreugde die vóór Hem lag, [het] kruis heeft verdragen, terwijl Hij [de] schande heeft veracht, en Die is gaan zitten aan [de] rechterzijde van de troon van God. Want let op Hem Die zo’n tegenspraak door de zondaars tegen Zich heeft verdragen, opdat u niet moe wordt en in uw zielen bezwijkt” (Hb 12:2-3).

We kunnen de psalm als volgt indelen:
Vers 1 Opschrift
Vers 2 Inleiding
Verzen 3-6 De bruid spreekt tot de Koning
Verzen 7-10 De heerlijkheid van de Koning
Verzen 11-13 De Koning spreekt tot de bruid/koningin
Verzen 14-16 De heerlijkheid van de bruid
Verzen 17-18 Conclusie

De psalm begint in vers 3 en eindigt in vers 18 met “daarom” en “voor eeuwig”. De heerlijkheid van de Koning is de reden (“daarom”) van het blijvende karakter (“voor eeuwig”) van de zegeningen in Zijn koninkrijk.

Ps 45:1 | Opschrift

1 Een onderwijzing, een lied over de liefde, voor de koorleider, van de zonen van Korach, op ‘De lelies’.

De psalm is na Psalmen 42-44 een volgende “onderwijzing”, in het Hebreeuws een maskil. Het onderwerp is de Messias, de Koning, Wie Hij is voor God en voor de Zijnen. Deze onderwijzing zal op speciale wijze tot bemoediging van het overblijfsel in de tijd van de grote verdrukking zijn. Zie voor “een onderwijzing” verder bij Psalm 32:1 en Psalm 42:1.

Het is “een lied over de liefde”, letterlijk “een lied van de geliefden” (meervoud). Dit is al aangegeven in de indeling van de psalm. Het is een uniek lied in Psalmen. In dit lied gaat het over de liefde tussen de Koning, de Messias, en Zijn bruid, dat is het aardse Jeruzalem.

Als we in nood zijn, wil de Geest van God ons hart altijd op de liefde van God richten. Dan wil Hij ons eraan herinneren dat voor hen die God liefhebben “alle dingen meewerken ten goede” (Rm 8:28), al begrijpen wij soms niet waarom bepaalde dingen ons moeten overkomen.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

De uitdrukking “op ‘De lelies’” wijst op de lieflijkheid van de muzieksoort. Het gaat over de toon, de melodie en muzieksoort van deze psalm. “De lelies” ziet op het gelovig overblijfsel in hun verbinding met Christus. De getrouwen zijn voor Hem als de lelies te midden van de distels (Hl 2:1-2). Distels zijn een beeld van de zonde (Gn 3:18). Het is de menselijke natuur, zoals die geworden is door de zondeval. De Koning ziet de getrouwen als deze tere veldbloemen in een omgeving die vol zonde, dreiging en geweld voor hen is en waartegen zij zich niet kunnen beschermen. Maar Hij kan dat wel. Hij doet dat door hen in liefde aan Zich te verbinden.

Ps 45:2-3 | Veel mooier dan iedereen

2 Mijn hart brengt een goed woord voort;
ik draag mijn gedichten voor over een Koning;
mijn tong is een pen van een vaardige schrijver.
3 U bent veel mooier dan de [andere] mensenkinderen;
genade is op Uw lippen uitgegoten,
daarom heeft God U voor eeuwig gezegend.

Als de Geliefde, de Koning in Zijn schoonheid, wordt voorgesteld, komt het hart van de dichter in beweging (vers 2). Het is de werking van de Heilige Geest, de Auteur van de Schrift, Die het hart van de dichter vervult met verwondering en bewondering bij het aanschouwen van de schoonheid van de grote Koning, de Geliefde van God. Zijn hart is vol van Hem en loopt of borrelt over van goede woorden. Het woord ‘voortbrengen’ wordt gebruikt voor iets dat overloopt omdat het kookt, of voor een fontein die water opborrelt en naar buiten stuwt. Op die manier komt er bij de dichter “een goed woord” naar buiten.

Zijn innerlijk sterke gevoelens komen niet in extatische uitingen tot uitdrukking, maar worden beheerst in “een goed woord” onder woorden gebracht. Een goed woord is een woord over Christus, de Koning, Die over Sion is gezalfd (Ps 2:6).

Christus is Koning van Zijn aardse volk. Zijn relatie met Zijn hemelse volk, de gemeente, is niet die van een Koning. Nergens wordt Hij in de Schrift ‘de Koning van de gemeente’ genoemd. Voor hen die tot de gemeente behoren, is Hij Heer. Wij belijden Hem als Heer. Dat is gebeurd bij onze bekering (Rm 10:8-9) en dat belijden wij sinds wij tot geloof zijn gekomen (1Ko 8:6).

De dichter brengt het goede woord voort in de vorm van het voordragen van “gedichten … over een Koning”. Het woord ‘gedichten’ is letterlijk ‘werken’. Het ziet op het bezig zijn met de Koning, over Hem nadenken en Zich over Hem uiten (vgl. Js 5:1). Een gedicht voordragen gebeurt met veel gevoel, maar altijd beheerst en nooit uitzinnig.

Hij spreekt dingen uit met zijn tong die doen denken aan “een pen van een vaardige schrijver”. Met een pen worden dingen vastgelegd voor komende generaties (vgl. Jb 19:24). Zijn vaardigheid blijkt uit zijn bedrevenheid in het gebruik van taal, uitleg en communicatie. Het houdt in dat hij niet naar woorden hoeft te zoeken. De woorden komen als vanzelf uit een overvol hart, geïnspireerd door de Heilige Geest, als hij door het aanschouwen van de geliefde Koning tot bewondering komt.

Hij spreekt woorden die hem worden ingegeven. Zijn tong wordt gebruikt als de pen van de Heilige Geest. De Heilige Geest spreekt altijd over Christus (Jh 16:13-14). Dat doet Hij niet in een oncontroleerbare woordenstroom, maar in volledig bewustzijn van wat hij zegt. Een onderdeel van “de vrucht van de Geest” is “zelfbeheersing” (Gl 5:22; vgl. 1Ko 14:32).

Eerst spreekt de Heilige Geest, dat is de Geest van Christus, in de dichter over de dagen van Christus in het vlees op aarde. God stelt Zijn Geliefde aan het lijdende overblijfsel voor. Hij is een Mens, maar tegelijk veel mooier dan alle andere mensen (vers 3). Hij is de Mens bij uitstek. “Hij steekt als een vaandel uit boven tienduizend” (Hl 5:10). Dat wordt alleen gezien door het oog van het geloof (Jh 1:14). Hij is Gods antwoord op de nood waarin de gelovige kan zijn. Door op Hem te zien wordt de innerlijke benauwdheid weggenomen.

Van David wordt gezegd dat hij mooi van gestalte is (1Sm 16:12; 17:42). Van Salomo wordt gezegd dat hij als een vaandel uitsteekt boven tienduizend en dat alles aan hem geheel en al begeerlijk is (Hl 5:10,16). Maar van deze Koning wordt gezegd dat Hij mooier is dan de mensenkinderen omdat uit Zijn mond genade stroomt (vgl. Jh 1:16). Zijn schoonheid is niet uiterlijk, maar zien we op een bijzondere manier in Zijn woorden (Lk 4:22a; vgl. Sp 22:11; Pr 10:12a).

Hij is de Zoon des mensen. Hij is Mens geworden, Hij is op aarde gekomen, geboren uit een maagd en heeft op aarde gewandeld, terwijl Hij goeddeed. Hij is verworpen en gekruisigd, gedood, opgestaan uit de doden en naar de hemel gevaren. Deze Zoon des Mensen zal komen als antwoord op de gebeden van het gelovig overblijfsel.

“Uitgegoten” wil zeggen dat Zijn woorden van genade als water uit Zijn mond naar Zijn hoorders stroomden. Het gaat om de manier van spreken, een manier die in overeenstemming is met de schoonheid van Zijn Persoon en waardoor Hij bijzonder aantrekkelijk is. Van Hem wordt het getuigenis gegeven dat “nooit … een mens zo gesproken” heeft als Hij (Jh 7:46).

“Daarom”, dat wil zeggen omdat Hij zo is en zo heeft gesproken, heeft God Hem “voor eeuwig gezegend”. Dit laatste is ook een aanwijzing dat deze psalm een gewone koning zoals David of Salomo overstijgt, en op Christus wijst, Die van de Schriften heeft gezegd: “Die zijn het die van Mij getuigen” (Jh 5:39).

Dit “voor eeuwig gezegend” zijn is begonnen nadat Christus het werk op het kruis heeft volbracht. Toen heeft God Hem opgewekt en verheerlijkt en Hem de Naam gegeven die boven alle naam is. Hij heeft Hem voor eeuwig gezegend met elke denkbare zegen, ook die van Zijn heerschappij over de wereld. Dat wordt bij Zijn tweede komst in oordeel duidelijk.

De verlossing van Zijn volk en het oordeel over Zijn vijanden vinden dan plaats, niet door middel van een engel of een menselijke verlosser, maar doordat de HEERE Zelf als Koning verschijnt. Daarover spreekt de dichter in de volgende verzen waar hij over de Koning en Bruidegom spreekt.

Ps 45:4-10 | Koning en Bruidegom

4 Gord Uw zwaard aan de heup, o Held,
[het zwaard] van Uw majesteit en Uw glorie.
5 Rijd voorspoedig uit [in] Uw glorie,
op het woord van waarheid, zachtmoedigheid en gerechtigheid;
Uw rechterhand zal U ontzagwekkende daden leren.
6 Uw pijlen zijn scherp;
[zij treffen] het hart van de vijanden van de Koning.
Volken zullen onder U vallen.
7 Uw troon, o God, bestaat eeuwig en altijd;
de scepter van Uw Koninkrijk is een scepter van rechtvaardigheid.
8 U hebt gerechtigheid lief en haat goddeloosheid;
daarom heeft Uw God U gezalfd, o God,
met vreugdeolie, boven Uw metgezellen.
9 Al Uw kleding geurt van mirre en aloë [en] kaneel,
[wanneer U] uit de ivoren paleizen [komt],
waar men U verblijdt.
10 Koningsdochters zijn onder Uw voorname [vrouwen];
de koningin staat aan Uw rechterhand, in het fijne goud van Ofir.

Koning David in zijn overwinningen is een type van de Christus Die al Zijn vijanden zal overwinnen. De schoonheid van de Heer Jezus in vers 3 blijkt niet alleen uit Zijn woorden, maar ook uit Zijn daden, die vanaf vers 4 worden genoemd. Vanaf vers 4 gaat het over de tweede komst van de Heer Jezus op aarde.

Het begint met een aansporing van het gelovig overblijfsel voor de Heer Jezus om Zijn zwaard aan de heup te gorden en uit te rijden voor de zaak van Gods heiligheid en gerechtigheid. Het doel hierbij is, net als bij de genade van vers 3, de handhaving van de eer van God en het tonen van de schoonheid van de Koning. Hij zal de handhaving afdwingen en Gods koninkrijk in het vrederijk gestalte geven.

Christus is de “Held”, de Man met kracht en bekwaamheid om alles en iedereen te overwinnen. Tegen Hem is niemand bestand (Js 42:13). Het zwaard van Zijn majesteit en Zijn glorie aan de heup is Zijn Woord, waarmee Hij alles wat Zich tegen God verzet, neerslaat en aan Zich onderwerpt. Het beeld is dat van een koning die ten strijde trekt met zijn zwaard omgord. Het zwaard wil zeggen dat de Koning nu niet alleen komt als Redder, maar ook als Rechter. Dat het zwaard de kenmerken van Zijn majesteit en Zijn glorie draagt, wijst op de overwinningen die de Koning in het verleden heeft behaald.

Er wordt tegen Hem gezegd voorspoedig in Zijn glorie uit te rijden (vers 5). Het is een wens en tegelijk een profetische beschrijving. Altijd is Hij voorspoedig en omgeven door glorie, zowel in Zijn vernedering als in Zijn verhoging. Het gaat nu om de Koning Die ten strijde trekt en voorspoedig zal zijn in Zijn oorlogsvoering. Als Hij in glorie verschijnt, zit hij “op het woord van waarheid, zachtmoedigheid en gerechtigheid” alsof Hij op een paard zit. Zijn woord, wat Hij zegt, is Zijn kracht. Zachtmoedigheid herinnert aan zijn eerste komst (Zc 9:9). Hij heeft de kenmerken daarvan niet verloren als Hij in majesteit optreedt.

Door Zijn woord heeft Hij de werelden geschapen (Hb 11:3). Door Zijn woord zal Hij het recht op de in zonde gevallen wereld weer opeisen (vgl. Op 19:11,15a) en de zonde oordelen (Jh 12:48). Hij zal, wanneer Hij terugkomt, in waarheid, zachtmoedigheid en gerechtigheid regeren. “Waarheid” wil zeggen dat Hij absoluut betrouwbaar is in woord en daad en dat elke leugen of leugenachtigheid absoluut ontbreekt. “Zachtmoedigheid” is noodzakelijk om bij God te kunnen zijn (Js 57:15). “Gerechtigheid” houdt in dat alles wat Hij zegt en doet volledig in overeenstemming is met Gods heilige eisen en Zijn verbond.

Het is onze opdracht nu al in het koninkrijk van God – dat nu nog een koninkrijk in verborgenheid is, de wereld ziet het niet – Christus in zachtmoedigheid te dienen (Rm 14:17-18).

De kracht van het oordeel zien we in de rechterhand. De rechterhand is de hand van kracht en van eer. Hij zal Zijn rechterhand besturen om ontzagwekkende daden te verrichten. Wat Hij in oordeel doet, zal verbazing en verwondering oproepen. Het zijn prestaties die nooit eerder in enige oorlog zijn vertoond aan kracht en dapperheid. Het beschrijft de grote veroveringen van de Messias waarmee Hij de hele wereld aan Zich onderwerpt.

Hij gaat ten strijde en zal al Zijn vijanden volledig vernietigen. Daarna vestigt Hij Zijn heerschappij die is gegrond op waarheid. Hij regeert in volmaakte gerechtigheid en doet dat niet als een meedogenloze heerser, maar in zachtmoedigheid.

De scherpe pijlen die Hij afschiet, zijn Zijn woorden die het hart van Zijn vijanden treffen en waardoor de vijandige volken onder Hem zullen vallen (vers 6; vgl. Jh 12:48b). Het Woord van God is scherp en daardoor diep indringend en dodelijk voor wat daarmee niet in overeenstemming is (Hb 4:12). Geen volk zal voor Hem standhouden.

Al Zijn vijanden, waarbij we kunnen noemen de koning van het noorden, dat is de Assyriër, het beest uit de zee en het beest uit de aarde, dat zijn de dictators van respectievelijk het herstelde Europa en de afvallige massa van Israël, en de vorst van het uiterste noorden, zijn allemaal vijanden die onder Hem zullen neervallen. Het is de overwinning van de waarheid van het Woord.

God zegt tegen Zijn Koning dat Zijn troon “eeuwig en altijd bestaat” (vers 7). Hij spreekt Hem aan als “o God”. De schrijver van de brief aan de Hebreeën haalt dit vers en het volgende vers aan als bewijs dat de Mens Christus de Zoon van God is en daarom God is en daarmee ver verheven is boven de engelen (Hb 1:8-9). God spreekt over Zijn troon. Het is een eeuwige troon omdat rechtmatigheid de grondslag ervan is.

Als Mens zit Hij op de troon. Op dit moment zit Hij niet op Zijn eigen troon, maar op de troon van de Vader (Op 3:21). In de toekomst zal Hij op Zijn eigen troon zitten (Mt 25:31). Op welke troon Hij ook zit, Zijn troon staat onwankelbaar vast, en Hij Die erop zit, is door geen macht ter wereld van de troon te stoten. Het is Zijn troon op aarde waarop Hij na wat hiervoor in de verzen 5-6 is beschreven, is gaan zitten. Hij heeft rechtmatig bezit van de troon genomen.

De Messias oefent Zijn heerschappij, waarvan de scepter het symbool is, op een rechtvaardige wijze uit. Het is “de scepter van rechtvaardigheid”. Niemand kan de rechtvaardigheid van Zijn regering ter discussie stellen. Elke grond daarvoor ontbreekt, want Hij regeert volgens de rechtvaardige wet van God. Alles wat Christus bezit, bezit Hij rechtvaardig. Wat de bruid bezit en wat de gelovigen bezitten, bezitten zij uit genade, die wel is gebaseerd op de gerechtigheid die Hem eigen is en hun wordt toegerekend.

God spreekt tot Zijn Zoon en zegt tegen Hem dat Hij op Zijn eigen troon zal gaan zitten. Zijn liefde voor gerechtigheid en Zijn haat voor goddeloosheid zijn de redenen waarom Hij zo’n bijzondere plaats krijgt (vers 8). ‘Goddeloosheid’ is in de aanhaling in Hebreeën 1 weergegeven met ‘wetteloosheid’ (Hb 1:9). Wetteloosheid is het wezen van de zonde, want “de zonde is de wetteloosheid” (1Jh 3:4). Het is niet slechts het overtreden van de wet van God, maar het ontkennen van welk gezag dan ook, en zeker dat van God. Dat haat de Heer Jezus, Die altijd volmaakt het gezag van God heeft erkend en gehandhaafd.

Christus is absoluut uniek in Zijn liefde voor gerechtigheid en Zijn haat van goddeloosheid. Hij is de Enige op de hele aarde van Wie dat door God kan worden gezegd. “Daarom”, om die reden, heeft Hij van God zo’n unieke plaats gekregen. Is Hij het dan niet waard om ook in onze harten die unieke plaats te krijgen?

Zijn zalving met vreugdeolie is de uitdrukking van Wie Hij voor het hart van God is. Er is niet alleen sprake van olie. Daarmee is Hij al tot Koning gezalfd. Hier is sprake van en bijzondere zalving, die gebeurt met “vreugdeolie”, omdat het de dag van Zijn bruiloft is. Hij wordt gezalfd “boven zijn metgezellen”. Zijn metgezellen zijn profetisch het gelovig overblijfsel. Zij hebben eerst het lijden met Hem gedeeld en nu delen zij in Zijn verheerlijking en vreugde (vgl. Rm 8:17). Zijn zalving toont aan dat Hij onder hen de Eerste is (Hb 1:9). Iedere gelovige verlangt ernaar dat aan Hem, Die zoveel onrecht in Zijn leven op aarde is gedaan, recht gedaan zal worden.

Mirre en kaneel (vers 9) zijn bestanddelen van de heilige zalfolie die speciaal voor God is (Ex 30:22-25,31-33). Daarvan geurt de kleding van de Bruidegom (vgl. 2Ko 2:15). De Messias is er in de eerste plaats voor God. Hij wordt beschreven in Zijn heerlijkheden. We vinden die specerijen ook terug bij de bruid als zij in Hooglied door de Bruidegom wordt beschreven (Hl 4:14).

In deze kleding verschijnt Hij wanneer Hij uit “de ivoren paleizen” komt. Salomo had een grote ivoren troon (1Kn 10:18), maar Hij Die meer is dan Salomo, woont in ivoren paleizen. Ivoor spreekt van het kostbare dat tevoorschijn komt doordat de dood van een ander heeft plaatsgevonden. Hier verschijnt Hij anders dan in het oorlogstenue in de vorige verzen (verzen 4-6). Behalve dat Hij is omgeven door een kostelijke geur van de vreugdeolie, is Hij vervuld van blijdschap vanwege de zalving met vreugdeolie.

De “koningsdochters” omringen de bruid (vers 10). De koningsdochters zijn hooggeplaatste vertegenwoordigers van de volken die in het vrederijk zullen komen. De dochter van Tyrus (vers 13) is een van hen. Zij vertegenwoordigt de rijkdommen van de volken. De volken komen met geschenken en delen in de algemene blijdschap van de bruiloft.

De koningin heeft een aparte plaats. Zij regeert samen met de Messias. Het woord voor koningin is hier het woord dat wordt gebruikt voor een vrouw die koningin wordt door haar huwelijk met de koning. De koningin is de aardse bruid van de Messias, dat is het gelovig overblijfsel, het Jeruzalem dat op aarde is. De aarde zal worden onderworpen aan Christus en aan Zijn aardse bruid. Er zijn twee uitzonderingen op die onderwerping: God (1Ko 15:27) en de gemeente, de hemelse bruid (Ef 1:22-23).

De koningin staat aan de rechterhand van de Koning. De rechterhand is behalve een symbool van kracht ook een verheven plaats, een plaats van eer (vgl. 1Kn 2:19; Mk 16:19; Hb 1:3). De koningin moet nog bij de koning worden gebracht (verzen 15,16), maar de psalmist ziet dit tafereel al vooruit. Ze is gekleed “in het fijne goud van Ofir”. Het fijne of zuivere goud ziet op de heerlijkheid van God. De bruid ziet er zo schitterend uit, omdat God Zijn eigen heerlijkheid op haar heeft gelegd (Ez 16:14).

Ps 45:11-16 | De bruid

11 Luister, dochter, en zie, en neig uw oor:
vergeet uw volk en het huis van uw vader.
12 Dan zal de Koning verlangen naar uw schoonheid;
omdat Hij uw Heere is, buig u voor Hem neer.
13 De dochter van Tyrus [zal komen] met een geschenk;
de rijken onder het volk zullen trachten uw aangezicht gunstig te stemmen.
14 De koningsdochter is innerlijk één en al heerlijkheid;
haar kleding bestaat uit borduurwerk van gouddraad.
15 In kleurrijk geborduurde kleding wordt zij naar de Koning geleid;
jonge meisjes, haar vriendinnen in haar gevolg,
worden bij U gebracht.
16 Zij worden geleid in grote blijdschap en vreugde,
zij gaan het paleis van de Koning binnen.

Nu wordt de bruid direct aangesproken (vers 11). Het eerste wat tegen haar wordt gezegd, is dat ze moet luisteren. God heeft haar iets te zeggen. Elke verandering begint met luisteren. Wat wordt gezegd, moet ze ‘zien’ (“zie”), inzien, in de zin van overwegen, en daar haar oor naar neigen, haar oor erop afstemmen. Het gaat namelijk om iets belangrijks: God vertelt haar op welke manier ze haar schoonheid kan laten zien, waardoor het verlangen van de Koning naar haar zal uitgaan.

Zij zal in haar schoonheid aantrekkelijk voor Hem zijn als ze haar verleden vergeet. Het gelovig overblijfsel moet de zonden die het volk in het verleden heeft begaan, vergeten (Ps 103:12). Het oordeel daarover, dat door de Messias is gedragen, heeft een breuk met het verleden veroorzaakt. Haar volle toewijding aan Hem zal daarvan het bewijs zijn.

Ieder die zich bekeert, kent dit. Hij breekt met het verleden en start een nieuw leven. Met betrekking tot het verleden is er niets waarop het overblijfsel zich kan beroemen of een recht op kan laten gelden. Door hun ontrouw hebben ze alle recht op de belofte verspeeld.

We zien dat voorgesteld in Ruth, de Moabitische. Als Moabitische heeft ze geen enkel recht op een verblijf in het land, laat staan op een erfdeel erin (Dt 23:3-6). Ze verlaat echter haar volk en maakt zich afhankelijk van de genade. Dat brengt haar in verbinding met Boaz, een type van de Heer Jezus, waardoor ze alles krijgt wat hij bezit (Ru 1:7-17; 4:9-10).

De verbinding met Christus verbreekt alle natuurlijke verbindingen die er waren en vormt heel nieuwe verbindingen (vgl. Gn 12:1; Mt 10:37; 12:48-50; 2Ko 5:17). Het “huis van uw vader” ziet op de sterke aardse band die in de familiebetrekkingen aanwezig is. Ook die moet worden prijsgegeven als het gaat om de verbinding met de Messias (vgl. Lk 9:59-60). Het verlangen van de Koning wordt bepaald door de gehechtheid aan Hem ten koste van elke natuurlijke verbinding.

Als Hij dat opmerkt, zal Hij naar haar schoonheid verlangen (vers 12). De schoonheid van Jeruzalem kan gaan stralen, “wanneer de Heere de vuilheid van de dochters van Sion afgewassen zal hebben en de vele bloedschuld van Jeruzalem uit het midden ervan weggespoeld zal hebben door de Geest van oordeel en door de Geest van uitbranding” (Js 4:4). In plaats daarvan heeft de Bruidegom haar de versieringen van een bruid gegeven (Js 61:3; vgl. Gn 24:53a).

Voor ons wil het zeggen dat wij zo wandelen, dat de Heer daarin Zijn vreugde vindt. Dat doen we als we de verbinding met de natuurlijke relaties verbreken. Het is ook wat Christus heeft gedaan. De oude verbindingen zijn weggedaan door Zijn werk aan het kruis, waardoor Hij nieuwe heeft gevormd. Elk roemen in het vlees moet worden prijsgegeven. Paulus zegt: “Als wij al Christus naar [het] vlees hebben gekend, dan kennen wij [Hem] nu niet meer [zo]” (2Ko 5:16).

De erkenning daarvan zal worden gezien in de onderdanigheid aan Zijn gezag ofwel van Zijn Heer zijn. Het ontzag van de bruid voor haar Bruidegom blijkt uit haar buigen voor Hem, dat is Hem het verschuldigde respect geven. Deze houding van ontzag behoort in onze tijd ook de vrouw ten opzichte van haar man te kenmerken (Ef 5:33b; 1Pt 3:6).

De bruid zal van “de dochter van Tyrus”, dat zijn de inwoners van Tyrus, “een geschenk” krijgen (vers 13). Tyrus was de rijkste stad van het nabije Oosten in die tijd. Deze stad, en ook andere rijke naties, zullen hun bijdragen naar Jeruzalem brengen (vgl. Js 60:5-7; Op 21:24,26). Dat zullen ze doen om daarmee te trachten het “aangezicht” van de bruid “gunstig te stemmen”. Israël of Jeruzalem wordt dan niet meer veracht en vertrapt, maar zal worden erkend als de stad waarvan ze afhankelijk zijn voor elke zegen.

De bruid is een “koningsdochter”, wat betekent dat ze van koninklijke afkomst is (vers 14). “Innerlijk” wil zeggen ‘daarbinnen’, dat is in het innerlijk van het huis waar ze is. Het houdt in dat ze nog niet voor iedereen zichtbaar is. Daarbinnen is ze “één en al heerlijkheid”, want “haar kleding bestaat uit borduurwerk van gouddraad”. Haar bruiloftskleed is kunstig geborduurd van gouddraad. Er is niets wat aan haar verleden herinnert. Haar verschijning heeft de uitstraling van de heerlijkheid van God (vgl. Op 21:10-11a). Ze is er klaar voor om de Bruidegom te ontmoeten.

Dan wordt de bruid in haar “kleurrijk geborduurde kleding … naar de Koning geleid” (vers 15; vgl. Ez 16:10,13) om met Hem verenigd te worden (vgl. Gn 2:22). In haar gevolg zijn de “jonge meisjes, haar vriendinnen”. In hen kunnen we een beeld zien van de steden van Juda (Js 40:9), die komen om de Koning te eren. Wat een contrast is er tussen de behandeling van de Koning toen Hij werd gekruisigd en dit tafereel. Nu wordt Hem eer gebracht. De hele wereld zal zich over deze verbinding verheugen. Het boek Hooglied gaat in vervulling.

De hele bruiloftsstoet gaat in vreugde het paleis van de Koning binnen (vers 16). Nu komt de bruid met haar gevolg bij de Koning. Allen die bij haar zijn, worden als het ware als koningsdochters ontvangen. Dit kan niet anders dan de grootst mogelijke vreugde bij hen bewerken. Er is grote blijdschap bij allen. Dat komt tot uitdrukking in de metgezellinnen van de bruid. Ook zij zijn vol vreugde om de genade die aan allen werd bewezen.

Ook voor de gemeente geldt dat zij “met vreugdegejuich” voor Christus gesteld wordt, tot heerlijkheid van God (Jd 1:24; Ef 3:20-21; 5:27). Dan zal de oproep door de hemel klinken: “Laten wij blij zijn en ons verheugen en Hem de heerlijkheid geven, want de bruiloft van het Lam is gekomen en Zijn vrouw heeft zich gereedgemaakt; en haar is gegeven bekleed te zijn met blinkend, rein, fijn linnen, want het fijne linnen zijn de gerechtigheden van de heiligen” (Op 19:7-8).

Ps 45:17-18 | De zonen

17 Uw zonen zullen de plaats van Uw vaderen innemen;
U zult hen tot vorsten aanstellen over heel de aarde.
18 Ik zal Uw Naam in herinnering roepen bij alle generaties;
daarom zullen de volken U loven, voor eeuwig en altijd.

In vers 17 wordt de Messias aangesproken. “Uw zonen” zijn de zonen die door God naar de Zoon in heerlijkheid worden geleid (Hb 2:10,13). “De vaderen” zijn de vaders naar het vlees (Rm 1:3; 9:5). Zij worden vervangen door een nieuwe generatie (Ps 22:31; Js 53:10), door de “de dauw van Uw jeugd” (Ps 110:3). De zonen hebben deel aan de regering van de Messias in het vrederijk en worden door Hem tot vorsten aangesteld over heel de aarde. Het is de uitbetaling van het loon voor wat iemand voor Hem heeft gedaan (Mt 19:28; Lk 19:17; 1Ko 6:2-3; Op 20:6).

In vers 18 spreekt de Messias tot God. Hij zal Gods Naam “in herinnering roepen” (vgl. Ps 72:17) bij alle komende generaties. Christus zal altijd alles doen wat tot eer van God is. Dat deed Hij op aarde, dat doet Hij nu en dat zal Hij blijven doen. Wat Hij doet in het vrederijk, zal een lofzang bij de volken bewerken die “voor eeuwig en altijd” doorgaat. Deze lofzang zal nooit wegsterven. Er zal nooit een tijd komen dat Gods Naam niet zal worden geëerd. Gelukkig zijn zij die aan die lofzang deelhebben!

Psalm 46

Inleiding

Nadat in de vorige psalm de Messias is verschenen, verandert in deze psalm en de volgende twee psalmen de klacht van het overblijfsel in een loflied. God is hun toevlucht. De stem van de vijand, die eerst nog smalend heeft gezegd ”waar is uw God?” (Ps 42:11), is tot zwijgen gebracht. De vrede stroomt als een rivier, zonder kans op verstoring ervan, want de wapens zijn onbruikbaar gemaakt.

We zien de vijand in deze psalm in drie gedaanten:
1. Het natuurgeweld (verzen 1-4).
2. Het politieke geweld (verzen 5-8).
3. Het oorlogsgeweld (verzen 9-12).
Hierin hebben we tegelijk een indeling van de psalm. De driedeling wordt gesteund door een drievoudig ‘sela’ (verzen 4,8,12) en een (niet volledige) refrein (vers 8 en vers 12).

De reformator Luther heeft op basis van deze psalm het lied Een vaste burcht is onze God gedicht. Daardoor is de psalm bekend en populair geworden. Deze psalm is voor Israël zelf, wat blijkt uit de uitdrukking “voor ons” in vers 2, vers 8 en vers 12. “God … met (of voor) ons” (vers 12) is de Naam van Christus voor de Zijnen: Immanuel, dat betekent “God met ons”.

Ps 46:1 | Opschrift

1 Een lied op Alamoth, voor de koorleider, van de zonen van Korach.

De psalm is “een lied op Alamoth”. Het woord almah, het enkelvoud van “alamoth”, wordt in Jesaja 7 voor ‘maagd’ gebruikt: “Zie, de maagd zal zwanger worden” (Js 7:14). De gedachte is gelijk aan het lied naar aanleiding van de verlossing uit Egypte. Mirjam looft met alle vrouwen – een vrouwelijk zangkoor dus (Ex 15:20) – de HEERE vanwege de verlossing. Dat doen de zonen van Korach hier ook. Zij bezingen de verlossing.

In 1 Kronieken 15 komt in het gedeelte over de zangers het woord “Alamoth” ook voor. Er is daar sprake van twee soorten toonhoogten (1Kr 15:20-21). Het woord dat daar is vertaald met ‘hooggestemde’ (1Kr 15:20), is letterlijk “op Alamoth”, de uitdrukking die ook in het opschrift van deze psalm staat.

Zoals hierboven is aangegeven, is dit woord verwant aan het woord ‘maagden’. Vandaar de gedachte dat de toonhoogte die van de sopraan is, of, zoals het in 1 Kronieken 15 is vertaald, dat die toon “hooggestemd” is. We kunnen ook zeggen dat dit lied is geschreven om door meisjes (sopraan) gezongen te worden.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

Ps 46:2-4 | God is een toevlucht, kracht en hulp

2 God is ons een toevlucht en kracht;
Hij is in hoge mate een hulp gebleken in benauwdheden.
3 Daarom zullen wij niet bevreesd zijn, al veranderde de aarde van [plaats]
en werden de bergen verzet naar het hart van de zeeën.
4 Laat haar water bruisen, laat het schuimen,
laat de bergen beven door haar onstuimigheid. \Sela\

Dat God een toevlucht is, wil zeggen dat Hij Zelf een plaats van bescherming voor de Zijnen tegen gevaar is (vers 2). Dit wijst op Zijn aanwezigheid bij hen. Hij is Immanuel, God met ons. Ze mogen naar Hem vluchten en zich bij Hem verbergen. Hij neemt hun verdediging op Zich, want behalve bescherming is Hij ook hun kracht tegen de vijand. Op deze wijze heeft God al vaak Zijn hulp getoond in de benauwdheden waarin de Zijnen terecht zijn gekomen.

God is een “toevlucht en kracht” en “een hulp” (of steun, bijstand) voor de Zijnen. Deze gedachte wordt versterkt in vers 8 en vers 12 door de uitdrukking “vesting”. Deze geduchte God is “de HEERE van de legermachten”, de krijgsnaam van God, waarmee Hij in dezelfde verzen wordt genoemd.

Benauwdheden is alles wat ons kan overkomen en wat ons bezorgd of verdrietig maakt. Hij is “in hoge mate” die hulp in elke nood gebleken te zijn, waardoor we op Hem kunnen vertrouwen voor elke nieuwe situatie waarin we Zijn hulp nodig hebben. Hij is altijd bereikbaar en helpt altijd op de juiste tijd en de juiste wijze (vgl. Hb 4:16).

Als het geloof eraan vasthoudt dat God een toevlucht, kracht en hulp is, zal dat alle vrees uit het hart verbannen (vers 3). De psalmist spreekt in de verzen 1-4 over de komst van God om te oordelen. Wanneer God verschijnt, gaat dat met indrukwekkende natuurverschijnselen gepaard, zoals met aardbeving en storm (vgl. Ps 18:8-20; Ex 19:16-18; Js 64:1-3).

Wat kan een mens bang worden van natuurgeweld (Lk 21:25-26). Als de aarde van plaats zou veranderen, zijn we alle oriëntatie kwijt. En stel dat de bergen verzet werden naar het hart van de zeeën. Het betekent dat er een einde komt aan alle stabiliteit op aarde. Maar wie God als toevlucht heeft, blijft zijn oriëntatie en stabiliteit houden.

Het water van de zeeën kan bruisen en schuimen en daardoor angst inboezemen (vers 4). De bergen kunnen beven door de onstuimigheid van het water. Maar de gelovige is niet bang, want Hij is bij God in een veilige vesting. We kunnen bij het water van de zeeën denken aan vijandige volken en bij de bergen aan politieke machtssystemen. Ze kunnen zo tekeergaan, dat alle oriëntering en stabiliteit uit de samenleving verdwijnt.

Hizkia heeft dat in zijn dagen gezien toen het land werd overspoeld door de legers van Assyrië. Assyrië is de tuchtroede van God voor Zijn volk (Js 10:5a). Ook wij hebben als Zijn volk met de tuchtroede van God te maken. We zijn als geheel afgeweken en Hij wil door Zijn tucht ons terugbrengen op Zijn weg. De vraag is of wij Zijn tucht herkennen en wat onze reactie daarop is (vgl. Am 4:6-12).

Ps 46:5-8 | God is een veilige vesting

5 De beekjes van de rivier verblijden de stad van God
het heiligdom, de woningen van de Allerhoogste.
6 God is in haar midden, zij zal niet wankelen;
God zal haar helpen bij het aanbreken van de morgen.
7 De heidenvolken tierden, de koninkrijken wankelden;
Hij liet Zijn stem klinken: de aarde smolt weg.
8 De HEERE van de legermachten is met ons;
de God van Jakob is voor ons een veilige vesting. \Sela\

De oordelen van God zijn als een machtige overstroming geweest (vgl. Js 8:7-8). Nu is er rust gekomen. Dat wordt in vers 5 uitgebeeld. Tegenover het woeste tekeergaan van de zeeën staan de rustig stromende “beekjes van de rivier” in “de stad van God”. “Beekjes” is letterlijk ‘vertakkingen’, dat wil zeggen kanaaltjes en beekjes die zijtakken vormen van de grote rivier.

“De stad van God” is een van de titels van Jeruzalem (Ps 48:2; 87:3). ‘Stad Gods’ is in het Hebreeuws een overtreffende trap. Ninevé wordt in Jona 3 letterlijk een grote stad Gods genoemd, wat door HSV vertaald is met “een geweldig grote stad” (Jn 3:3).

De woeste wateren zijn “in de stad van God” als het ware tot bedaren gebracht door Hem Die daar woont (vgl. Lk 8:22-25). Jeruzalem lijkt daardoor op een tweede paradijs (vgl. Gn 2:10-14; Js 51:3; Ez 36:35). De rivier herinnert aan de rivier die uitgaat van de troon van God in het hemelse Jeruzalem (Op 22:1; vgl. Ez 47:1-12; Jl 3:18; Zc 14:8).

Het is geen letterlijke rivier, maar het is de vrede, die als het ware als een rivier door de stad stroomt (vgl. Js 48:18). In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Nijl, kent Jeruzalem geen letterlijk vertakte rivier. Een vertakte rivier spreekt van overvloed en vruchtbaarheid (irrigatie), in dit geval niet van water maar van vrede. Dan zal Jeruzalem eindelijk naar waarheid naar de betekenis van haar naam een stad van vrede zijn. Door de rivier van vrede heerst er een verkwikkende blijdschap in de stad van God.

Het is de stad van God omdat Zijn “heiligdom” daar is, dat zijn “de woningen van de Allerhoogste” (vgl. Ps 76:2-3). Bij ‘woningen’ kunnen we denken aan het heilige en het heilige der heiligen. De naam ‘Allerhoogste’ is de Naam van God in verbinding met het vrederijk (vgl. Gn 14:18-24).

Het is voor de zonen van Korach een bijzondere bemoediging te weten dat God “in haar midden is” (vers 6; vgl. Js 12:6; Zf 3:17). Dan is Jeruzalem naar waarheid “de plaats die de HEERE, uw God, uit al uw stammen zal uitkiezen om Zijn Naam daar te vestigen” (Dt 12:5,11,14,18,21,26). Dat maakt de stad ook tot de stad van God. Hier wordt de dorst van de ziel van de Godvrezende naar God, naar de levende God, gelest (Ps 42:2-3).

De gemeente die rondom de Heer Jezus samenkomt, kan ook zeggen dat Hij in haar midden is. Alleen door Zijn aanwezigheid is een plaatselijke gemeente een woonplaats van God (Mt 18:20). De Korachieten zijn door hun vlucht uit Israël wel verstoken van het heiligdom, maar niet van de God van het heiligdom. Door hun zicht op de Messias in de vorige psalm is het alsof ze het gemis van de tempel vergoed zien in het zien van Hem Die daar woont.

Omdat God in haar midden is, zal zij “niet wankelen”. “God haar zal helpen” in de strijd tegen overmachtige vijanden. Dit gebeurt “bij het aanbreken van de morgen” (vgl. Ex 14:24; Js 37:36). Zijn hulp bestaat uit het oordelen van de vijanden van Zijn volk, waarna “de morgen zonder wolken” (2Sm 23:4), dat wil zeggen het vrederijk aanbreekt. Dan gaat “de Zon der gerechtigheid” (Ml 4:2), dat is de Heer Jezus, op.

Tegen de tierende heidenvolken en de wankelende koninkrijken laat God Zijn stem klinken (vers 7). God gebruikt hier niet Zijn hand, maar het zwaard uit Zijn mond, Zijn stem (vgl. Ps 2:4-5; Op 19:15a). Hij heeft eens gesproken en toen ontstond alles (Ps 33:6,9). Als Hij in oordeel spreekt, smelt de aarde weg. Dat is de macht van Zijn stem, die op indrukwekkende wijze in Psalm 29 wordt beschreven (vgl. Ps 29:3-9).

Tegenover de tierende heidenvolken en de wankelende koninkrijken plaatst het geloof “de HEERE van de legermachten” (vers 8). De vijanden zien Hem niet, maar het onmachtige gelovig overblijfsel ziet in het geloof op Hem, Die de Bevelhebber van alle legermachten is (vgl. 2Kn 6:14-17). Ze spreken nu over God als “de HEERE”, dat is de naam van God in verband met Zijn verbond. Hij is “de HEERE der legermachten”, dat is Zijn machtige krijgsnaam.

Tegelijk is Hij “de God van Jakob”, de God Die in genade de falende, hulpeloze Jakob helpt als hij in nood is. In Jakob die in nood is, zien we het gelovig overblijfsel van Israël in de “tijd van benauwdheid voor Jakob” (Jr 30:7). Als de heidenvolken en koninkrijken hen omringen en benauwen, zullen ze in Immanuel, God met ons, “een veilige vesting” hebben. Daardoor zijn ze onaantastbaar voor de vijanden.

Ps 46:9-12 | God doet oorlogen ophouden

9 Kom, zie de daden van de HEERE,
Die verwoestingen op de aarde aanricht;
10 Die de oorlogen doet ophouden tot aan het einde der aarde,
de boog breekt en de speer in stukken slaat,
de wagens met vuur verbrandt.
11 Geef het op en weet dat Ik God ben;
Ik zal geroemd worden onder de heidenvolken,
Ik zal geroemd worden op de aarde.
12 De HEERE van de legermachten is met ons;
de God van Jakob is voor ons een veilige vesting. \Sela\

De psalmist roept op om te komen en “de daden van de HEERE” te zien (vers 9). ‘Zien’ wil zeggen overdenken, met als resultaat het opgeven van het verzet tegen God gevolgd door een verstandig handelen. Het gaat om het overzien van het slagveld. Daar liggen de verslagen vijanden als het resultaat van Zijn daden (vgl. Js 37:36). Hij heeft vanwege de grote verdrukking “verwoestingen op de aarde“ aangericht, waarvan de resultaten zichtbaar zullen zijn (Js 66:23-24). Hij heeft, als de steen die zonder toedoen van mensenhanden is losgekomen, het statenbeeld dat de wereldrijken voorstelt, verwoest (Dn 2:44-45; vgl. Js 34:2-4). Als het zover is, is de tijd van de oordelen voorbij.

Met het aanrichten van Zijn verwoestingen heeft de HEERE de oorlogen doen ophouden “tot aan het einde der aarde” (vers 10; Zc 9:10). De Vredevorst zit op de troon in Jeruzalem. De tijd van de vrede is gekomen. Wat vergaderingen en conferenties van welke machtige regeerders ook nooit hebben kunnen bewerken, heeft Hij tot stand gebracht: wereldvrede.

Hij heeft ook voor een totale ontwapening gezorgd, iets wat regeringen steeds hebben gepoogd te bereiken. Het is nooit gelukt omdat het gebeurde op basis van het misplaatste vertrouwen in de mens. Door de Heer Jezus zijn alle militaire middelen gebroken of stukgeslagen en omgezet in nuttige instrumenten (Js 2:4; Mi 4:3). Strijdwagens zijn “met vuur verbrand” en daardoor onbruikbaar geworden (Js 9:4; vgl. Ez 39:9). Ze zijn ook niet meer nodig.

Aan dit perspectief verbindt God de boodschap voor de mens om op te houden met zijn inspanningen zelf dingen te regelen (vers 11). Hij moet het opgeven in het besef dat hij slechts een mens is en dat God alleen God is. De mens moet ophouden in zijn hoogmoed te denken dat hij ook maar iets kan bijdragen aan wereldvrede, laat staan dat hij die zou kunnen bewerken. Elke poging van de mens daartoe is een loochening van het bestaan en bestuur van God.

God is de Enige Die geroemd zal worden onder de heidenvolken en op de aarde. De wetenschap dat Hij God is, mag niet slechts een verstandelijk weten zijn. Het moet brengen tot het zichzelf toevertrouwen aan Hem (vers 12), dat je bij Hem je toevlucht zoekt, dat Hij jouw vesting is.

Wat de gelovigen ook mag overkomen, welke tegenstand zij ook mogen ervaren, zij kunnen vol vertrouwen zeggen dat “de HEERE van de legermachten” met hen is (Rm 8:31-39). De Aanvoerder van alle aardse en hemelse legermachten, zowel van de goede als van de kwade, is met hen. Waarom en waarvoor zullen ze dan nog vrezen? Daarbij mogen ze weten dat “de God van Jakob” voor hen “een veilige vesting” is. De naam ‘Jakob’ ziet op het volk in zijn zwakheid. Maar als God hun veilige vesting is, betekent dit dat ze onaantastbaar zijn, want wie kan Hem iets doen?

Psalm 47

Inleiding

Deze psalm sluit aan op de vorige waarin het overblijfsel tot rust is gekomen door de gedachte aan de aanwezigheid van de Messias in de stad van God. Er is wel verondersteld dat hierin de opperheerschappij van God wordt bezongen vanwege Zijn ingrijpen bij de belegering van Jeruzalem door Sanherib, waarbij Hij in één nacht honderdvijfentachtigduizend Assyrische soldaten heeft gedood (Js 37:36-37). Er is ook gedacht aan de overwinningen van koning Josafat.

Deze gebeurtenis is in elk geval een voorafschaduwing van het verslaan van de vijanden van Gods volk door de Heer Jezus, de Messias, in de eindtijd. Het verjaagde en verdrukte overblijfsel ziet in het geloof de dingen die op hun vervulling en voltooiing wachten alsof het moment al daar is. Het gevolg is, zoals in deze psalm wordt beschreven, dat de Heer Jezus, de Messias, wordt verheven en groot gemaakt als “een groot Koning over de hele aarde” (vers 3), Die door alle volken zal worden aanbeden (vers 10; vgl. Js 52:13; Op 15:4).

Psalm 46 en Psalm 48 spreken over Sion, de stad van God, de stad van de grote Koning (Ps 46:5; 48:2; Mt 5:35), in Psalm 47 vinden we de grote Koning Zelf (Ml 1:14). Grote Koning betekent dat er geen koning is die met Hem te vergelijken is, ook Sanherib niet, al laat die zich zo noemen (2Kn 18:19). Hij is de Koning der koningen. Psalm 46 en Psalm 48 zijn lofzangen over de stad van de grote Koning, Psalm 47 is een lofzang over de grote Koning zelf. Psalm 46 gaat over de komst van de Koning om te oordelen, Psalm 47 gaat over de erkenning door de hele wereld dat Hij de grote Koning is, de Koning der koningen.

De psalm is door sela na vers 5 in twee coupletten te verdelen die elkaar aanvullen. Het eerste couplet gaat over Gods liefde voor Zijn volk aan wie Hij volken onderwerpt (vers 5). Het tweede couplet gaat over Gods heiligheid: Hij zit als Koning op Zijn heilige troon en regeert over alle volken (vers 9).

We kunnen de psalm ook verdelen in twee coupletten die elk beginnen met een oproep om God te loven (vers 2 en vers 7) gevolgd door de reden. Beide coupletten bestaan uit tien regels (verzen 2-6 en verzen 7-10).

Ps 47:1 | Opschrift

1 Een psalm, voor de koorleider, van de zonen van Korach.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

Ps 47:2-5 | God is Koning

2 Alle volken, klap in de handen;
juich voor God met luide vreugdezang.
3 Want de HEERE, de Allerhoogste, is ontzagwekkend,
een groot Koning over de hele aarde.
4 Hij onderwerpt volken aan ons,
Hij brengt natiën onder onze voeten.
5 Hij kiest voor ons ons erfelijk bezit uit:
de glorie van Jakob, die Hij heeft liefgehad. \Sela\

De psalm begint met een oproep tot “alle volken” om in de handen te klappen (vers 2). In de handen klappen is hier een uiting van verrukking en eerbetoon (2Kn 11:12; Js 55:12). Voor de ogen van de toeschouwers heeft zich een schouwspel voltrokken waarover ze zo verrukt zijn, dat ze niet anders kunnen doen dan in de handen klappen.

Ook de stem wordt gebruikt om uiting te geven aan de verrukking. Er klinkt gejuich “voor God met luide vreugdezang”. Dat de onderworpen volken Hem, Die hen onderworpen heeft, met vreugdezang bejubelen, wil zeggen dat dit alleen maar vervuld kan worden in het duizendjarig vrederijk. Dan zal dat zo zijn.

Deze vreugde-uitingen vinden plaats omdat “de HEERE, de Allerhoogste, … ontzagwekkend” is (vers 3). God wordt hier “HEERE”, Jahweh, de God van het verbond met Zijn volk genoemd. Hij is voor Zijn volk opgetreden als “de Allerhoogste”, wat Zijn Naam is in verbinding met het vrederijk (Ps 9:3). In het vrederijk is Hij voor alles en iedereen “een groot Koning over de hele aarde” (vgl. Ml 1:14b). Hij bestuurt alles en heeft gezag over alles.

Die almachtige en alomtegenwoordige Koning is de Koning van Zijn volk. Zijn volk is dan niet meer een geslagen en vertrapt volk. Ze zijn niet meer de staart, maar het hoofd van de volken (Dt 28:13,44). Dat hebben ze niet aan zichzelf, maar aan God te danken. Zo belijden ze het ook: “Hij onderwerpt volken aan ons, Hij brengt natiën onder onze voeten” (vers 4).

En wat is de aanleiding? Niet iets in hen, maar in Hemzelf, namelijk Zijn liefde voor hen (vers 5; Dt 7:6-8; Ml 1:2). Hij heeft voor hen hun erfelijk bezit uitgekozen, dat is het land waar Hij hen naar toe heeft geleid. Dat heeft Hij vroeger gedaan, nadat Hij hen uit Egypte heeft bevrijd. Dat zal Hij in de toekomst doen – en daar is Hij nu al mee bezig! – als Hij hen uit de verstrooiing die Hij over hen heeft moeten brengen vanwege hun ontrouw aan Hem, weer naar hun land zal terugbrengen (Ez 36:22-28).

God heeft dat land voor hen uitgezocht om het hun als “erfelijk bezit” te geven (Ez 20:6a). Dit betekent dat het hun onvervreemdbaar eigendom is. De vijandige volken betwisten hun recht erop, maar God heeft hun recht erop vastgelegd. Daarom is elk betwisten ervan opstand tegen Hem, wat Zijn oordeel tot gevolg zal hebben. Hij noemt het ook “de glorie van Jakob”, want het is ook “een sieraad onder al de landen” (Ez 20:6b), een land dat glorie en luister aan hen verleent. Dit alles hebben ze aan God te danken.

Ps 47:6-10 | God is verheven

6 God [vaart op] onder gejuich,
de HEERE vaart op onder bazuingeschal.
7 Zing psalmen voor God, zing psalmen,
zing psalmen voor onze Koning, zing psalmen,
8 want God is Koning over heel de aarde;
zing psalmen [met] een onderwijzing.
9 God regeert over de heidenvolken;
God zit op Zijn heilige troon.
10 De edelen van de volken voegen zich
[bij] het volk van de God van Abraham;
want de schilden van de aarde zijn van God.
Hij is zeer [hoog] verheven!

Vers 6 hoort nog bij de verzen 2-5. Er staat een sela aan het eind van vers 5 omdat het in vers 6 niet meer gaat om wat Hij gedaan heeft met de volken (verzen 4,5), maar om wie Hij zelf is. Inhoudelijk hoort vers 6 nog bij de vorige verzen, omdat God “onder gejuich” en de HEERE “onder bazuingeschal” ‘opvaart’, wat wil zeggen dat Hij na het verslaan van de volken terugkeert naar Jeruzalem. Het gaan naar Jeruzalem wordt genoemd: opvaren. Jeruzalem ligt hoger dan de omringende plaatsen, zowel letterlijk als figuurlijk. Daarom is het gaan naar Jeruzalem een opvaren.

Aan welke gelegenheid we hier moeten denken, is niet duidelijk. Het is wel te vergelijken met het opbrengen van de ark naar de berg Sion door David. Dat is ook gepaard gegaan “met gejuich en met bazuingeschal” (2Sm 6:15). Gejuich is gebruikelijk bij een troonsbestijging. Het heeft te maken met de afkondiging van het koningschap van God (vgl. Nm 23:21). Bazuingeschal kunnen we verbinden met de grote Verzoendag als de aankondiging van het jubeljaar (Lv 25:9,10) dat profetisch op het vrederijk ziet. Dan zijn “[de] tijden van [de] herstelling van alle dingen” aangebroken (Hd 3:20-21).

We kunnen ook denken aan de verheerlijking van de Heer Jezus nadat Hij het werk op het kruis heeft volbracht (Ps 68:19; Ef 4:8-10). Hij wordt als beloning daarvoor direct door God verheerlijkt aan Zijn rechterhand in de hemel (Jh 13:32) en door Hem “zowel tot Heer als tot Christus gemaakt” (Hd 2:36).

In de verzen 7-8 wordt vijf keer herhaald “zing psalmen”. Eerst wordt twee keer gezegd “voor God” psalmen te zingen (vers 7). God is de Almachtige en Allerhoogste. Hij is de Enige, de Waarachtige. Hij alleen is het waard om aanbeden te worden (Mt 4:10; Op 14:6-7).

In het eerste couplet (verzen 2-6) is al aangestipt dat God de grote Koning is. In het tweede couplet, dat in vers 6 begint, wordt Zijn Koningschap extra benadrukt. Twee keer wordt Hij Koning genoemd (verzen 7,8) en er is sprake van Zijn regering en Zijn troon (vers 9). De oproep klinkt om “voor onze Koning”, de grote, soevereine God, de Koning, de Heerser van Zijn volk, psalmen te zingen.

Een koning heeft een volk. God is Koning en heeft een volk. Het volk dat God als zijn Koning heeft, is een bijzonder gezegend volk. Dit volk is Israël. God is hun Koning en woont in hun midden. Dat geeft wel een speciale aanleiding vrolijk te zingen en Hem te prijzen, zeker nadat Hij aan de tijd van de beproevingen een einde heeft gemaakt (Zf 3:14-15).

Ook voor ons is het zo, dat wij een speciale aanleiding hebben God te prijzen na een tijd van beproeving. In de beproeving hebben we soms het idee gehad dat Hij ons was vergeten. Als Hij het dan voor ons doet oplichten, komen er een diepe vreugde en vrede in ons hart, waarvoor we Hem met grote dankbaarheid eren.

God is Koning! Bij een troonbestijging wordt in Israël geroepen: Die en die is koning! (2Sm 15:10; 2Kn 9:13). Het gaat hier om de troonsbestijging van God, dat is de reden om psalmen te zingen. Omdat God “Koning over heel de aarde” is, houdt het zingen van psalmen voor en over Hem “een onderwijzing” in (vers 8). ‘Onderwijzing’ is maskil, wijsheid, verstand. Het is het woord dat we in het opschrift van diverse psalmen tegenkomen. Het is zingen met verstand en inzicht, zoals dat ook in de christelijke gemeente gebeurt (1Ko 14:15; vgl. Ko 3:15).

Dat dit lied “een onderwijzing” is, wil zeggen dat het een lied is dat inzicht en begrip bijbrengt. Zo worden we in Psalm 32, de eerste maskil psalm, onderwezen over en krijgen we inzicht in de zondevergeving. In Psalm 45 worden we onderwezen over en krijgen we inzicht in de Persoon van Christus. Hier, in Psalm 47, worden we onderwezen over en krijgen we inzicht in de verhevenheid van de grote Koning.

Dat God Koning over heel de aarde is, wil zeggen dat Zijn heerschappij geen grenzen kent. Hij is niet zoals de afgoden van de volken een nationale God. Als dat tot ons doordringt, zullen wij ons erdoor laten ‘onderwijzen’ met betrekking tot ons hele leven, op alle terreinen ervan.

Het ‘onderwijs’ strekt zich ook uit naar de toekomst, wanneer “God regeert over de heidenvolken” (vers 9). Wanneer Hij Koning over heel de aarde is, betekent het dat Hij alles openlijk bestuurt. We zien dat nu nog niet, maar wij zien Hem, aan Wie alle macht is gegeven in hemel en op aarde (Mt 28:18; Hb 2:8-9). Daardoor weten we dat Hij alles onder controle heeft en zo bestuurt, dat het aan de verwezenlijking van Gods plannen meewerkt. De heerschappij over de wereld is bij de zondeval wel door de mens uit handen gegeven aan de satan, maar dat betekent niet dat God niet meer regeert. We zien dat in het boek Job.

God “zit op Zijn heilige troon”. Dat Hij op Zijn heilige troon zit, wil zeggen dat Hij heilig is en in heiligheid regeert. Dit wordt door het geloof nu al gezien. Binnenkort zal dat voor iedereen zichtbaar worden. Dan wordt gezegd: “Het koninkrijk van de wereld van onze Heer en van Zijn Christus is gekomen, en Hij zal regeren tot in alle eeuwigheid” (Op 11:15).

In het vrederijk is Israël het middel waardoor God zegen voor de hele aarde en alle volken heeft, waardoor de volken ook de ene ware God zullen aanbidden. Ook in vers 2 is de oproep aan de volken om te juichen voor de HEERE. De oproep om psalmen te zingen is wellicht ook gericht aan de volken en niet alleen het volk Israël. De volken zullen zich in hun “edelen” bij Gods volk voegen om door hen gezegend te worden (vers 10).

Gods volk wordt hier “het volk van de God van Abraham” genoemd. Het is de vervulling van de belofte van God aan Abraham dat Hij hem tot een vader van een menigte van volken zou maken (Gn 17:5-6). En in hem zouden alle volken gezegend worden (Gn 12:3b; Gl 3:8).

Met “de schilden van de aarde” worden de “edelen van de volken” uit de eerste regel van dit vers bedoeld. “Schilden” geeft aan dat ze voor de bescherming van het volk verantwoordelijk zijn. Deze ‘beschermers’ “zijn van God” (vgl. Sp 8:15). Hij is hun Eigenaar, ze zijn aan Hem verantwoording schuldig. Ze zijn volledig in Zijn macht en kunnen niets doen zonder Hem. Ze zijn niet met Hem te vergelijken. Hij alleen “is zeer [hoog] verheven” (vgl. Zc 14:9).

Psalm 48

Inleiding

Deze psalm is de op een na laatste van de reeks psalmen “van de zonen van Korach” die met Psalm 42 is begonnen. In Psalmen 42-43 horen we de klacht van de enkeling en in Psalm 44 de klacht van het hele overblijfsel. Ze zijn in nood en roepen tot God om hen te verlossen uit de macht van de vijand. Ze zijn vooral in nood vanwege hun vlucht uit het land, waardoor ze een enorm gemis aan het verblijf in de tempel voelen. Psalm 45 presenteert Christus als het antwoord op hun roep tot God om hulp. Hij is Degene door Wie de bevrijding en hun terugkeer naar het land, Jeruzalem en de tempel zullen komen.

Psalm 46 drukt het vertrouwen in God uit door de ervaring van Gods genade in het heden. Psalm 47 viert de tussenkomst van God ten gunste van Zijn volk, waarbij Christus Koning over de hele aarde is en Israël boven de volken is verheven. De oproep is om samen God te loven. Psalm 48 stelt de Koning in Sion voor, het centrum van regering van waaruit Hij over de hele aarde regeert. Het gaat in deze psalm ook over het belang van de stad en de tempel van God voor het hart van God.

In Psalm 45 wordt gesproken over de schoonheid van de Koning (Ps 45:3), Die de grote Koning in Sion is (Ps 47:3). In Psalm 48 wordt gesproken over de schoonheid van Sion (Ps 48:3), de stad van de grote Koning. Dan zal de naam Jeruzalem veranderd worden in Jahweh Tsidkenu, dat is ”DE HEERE ONZE GERECHTIGHEID” (Jr 33:16), en in Jahweh Shammah, dat is “DE HEERE IS DAAR” (Ez 48:35b). Jeruzalem is de hoofdstad van de wereld geworden (vgl. Js 2:2-3).

Ps 48:1 | Opschrift

1 Een lied, een psalm, van de zonen van Korach.

Deze “psalm” wordt “een lied” genoemd. Met ‘een lied’ wordt gewoonlijk een loflied bedoeld. Het is een loflied over de overwinning van de HEERE over al Zijn vijanden. Nu breekt het vrederijk aan.

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

Ps 48:2-9 | De stad van God

2 De HEERE is groot en zeer te prijzen,
in de stad van onze God, [op] Zijn heilige berg.
3 Mooi van ligging,
een vreugde voor heel de aarde,
is de berg Sion [aan] de noordzijde,
de stad van de grote Koning!
4 God is in haar paleizen;
Hij is er bekend als een veilige vesting.
5 Want zie, koningen hadden zich verzameld,
zij waren samen opgetrokken.
6 Zodra zij [de stad] zagen, waren zij verbijsterd,
zij werden door schrik overmand, zij haastten zich weg.
7 Huiver greep hen daar aan,
smart als van een barende [vrouw].
8 Met een oostenwind breekt U
de schepen van Tarsis stuk.
9 Zoals wij het gehoord hadden,
zo hebben wij het gezien
in de stad van de HEERE van de legermachten,
in de stad van onze God:
God zal haar stand doen houden tot in eeuwigheid. \Sela\

Eindelijk is er rust voor het gelovig overblijfsel. God zit op Zijn heilige troon (Ps 47:9). Dat brengt hen tot de uitroep dat “de HEERE … groot en zeer te prijzen” is (vers 2). God is “groot”. Gods grootheid wordt in deze psalm weerspiegeld in de schoonheid van Sion, de stad van de grote Koning. We zien als vergelijking hetzelfde bij koning Salomo, wiens grootheid wordt weerspiegeld in het huis dat hij heeft gebouwd en in zijn dienaren (1Kn 10:4-5).

God is hoogverheven boven alle volken en hun goden. Hij heeft Zijn macht boven hen getoond en alle vijandige machten omvergeworpen die tegen Zijn stad waren opgetrokken. Daarom is Hij “zeer te prijzen”. Hij is alle lof en aanbidding waard, zowel in Zijn Persoon als in Zijn daden.

Hij woont “in de stad van onze God”. Het is de stad van God omdat Hij daar woont en Zijn troon heeft bestegen. Die stad heeft Hij Zelf uitgekozen. De Korachieten spreken over ‘de stad van onze God’, want de God Die in Zijn stad woont, is hun God. Zijn troon en Zijn tempel bevinden zich beide op “Zijn heilige berg”, dat is de berg Sion. Het is Zijn “heilige” berg, wat extra benadrukt dat God daar is.

Zij bezingen de stad Jeruzalem in dit lied vooral als een sterke vesting en een veilige woonplaats. Maar ze beginnen hun lied met het bezingen van de schoonheid van de stad, die volmaakt is (vers 3; Ps 50:2). Dit is het eerste wat hen treft als zij de stad zien (vgl. Ez 16:14; Kl 2:15; Mk 13:1). De stad is “mooi van ligging”. Het woord ‘mooi’ wordt behalve hier voor de stad alleen nog voor de Messias gebruikt (Ps 45:3). Dat wijst erop dat de stad ‘mooi’ is door de Messias Die daar woont. ‘Ligging’ is in het Hebreeuws letterlijk ‘hoogte’. De stad steekt boven alle andere steden uit. Dat is zo door zowel de aanwezigheid van de grote Koning in die stad als geografisch (Zc 14:10b).

Omdat Christus als Koning-Priester op Zijn troon zit, is er vreugde voor heel de aarde. Uit de stad van God, waar de troon van de Messias staat en Hij regeert, gaat zegen over de hele aarde uit (vgl. Js 2:1-5). Overal is vrede en vreugde. Met “de berg Sion” wordt de stad Jeruzalem bedoeld. Dat er sprake is van “de noordzijde”, wil zeggen dat het de plaats is van Gods regering (Js 14:13). Gods regering was eerst vanuit de hemel, maar is nu ook op aarde. Dit is de vervulling van twee beden uit het gebed dat de Heer Jezus Zijn discipelen heeft geleerd: “Moge … Uw koninkrijk komen, Uw wil gebeuren, zoals in [de] hemel, zo ook op aarde” (Mt 6:10).

God is in de paleizen ofwel de vestingen, de burchten, van de stad waarin vorsten wonen (vers 4). De sterkte en veiligheid van Jeruzalem zijn gelegen in de aanwezigheid van God in de stad. Omdat het bekend is dat God de stad als Zijn woonplaats heeft gekozen, hebben de inwoners van de stad geen vrees voor bedreigingen van buitenaf die in het volgende vers worden genoemd.

Die bedreigingen van buitenaf zijn er in vroegere dagen vaak geweest (vers 5). Vijandige koningen zijn in het verleden gezamenlijk tegen de stad opgetrokken. Er is wel gedacht aan de vijanden die tegen Josafat zijn opgetrokken en door Gods optreden zijn verslagen (2Kr 20:1-2,22-23).

Een ander duidelijk bewijs van Gods bescherming is Zijn bevrijding van Jeruzalem in de dagen dat Sanherib de stad heeft belegerd (Js 37:36). In de toekomst zal Hij Jeruzalem bevrijden van de koning van het noorden en nog weer later van de legers die uit het uiterste noorden komen (Dn 11:45; Ez 39:1-6).

Uit dit optreden van God tegen hen die de vermetelheid hebben om Zijn stad aan te vallen, zien we hoe waardevol deze stad voor Hem is. Het is Zijn woonplaats die Hij in het midden van Zijn volk heeft. Daar wil Hij door hen aanbeden en gediend worden. God zal elke aanval op Zijn oogappel vergelden. Dat is ook zo voor ons, die de gemeente van de levende God zijn (1Ko 3:16-17).

God zorgt ervoor dat de aanvallers van Zijn stad iets zullen zien, waardoor ze “verbijsterd” zullen zijn en “door schrik overmand” zullen worden (vers 6). Wat ze zullen zien, staat er niet bij. ‘De stad’ staat in dit vers tussen haken, wat aangeeft dat deze woorden niet in de grondtekst staan. Het is ook niet waarschijnlijk dat de aanblik van de stad hen zal verbijsteren. Meer waarschijnlijk is een verschijning van een hemelse legermacht of van de HEERE Zelf (vgl. 2Kn 6:14-17; Js 37:36).

In elk geval zal, wat ze zullen zien, ervoor zorgen dat ze zich weghaasten. Zij kwamen (vers 5), zij zagen (vers 6a) en … zij vluchten (vers 6b). Ze hebben gedacht, dat ze, om het met het gevleugelde gezegde van Julius Caesar te zeggen: Veni, Vidi, Vici (ik kwam, ik zag, ik overwon), Jeruzalem wel even zouden innemen. In plaats daarvan zal het voor hen, om het met een woordspeling van Julius Caesars gezegde te zeggen: Veni, Vidi, Foetsie. Zo snel ze kunnen, zullen ze zich van de stad verwijderen. Niemand zal echter ontsnappen.

Wat hun een eenvoudige overwinning leek te zijn, wordt een dramatische afgang. Ze zijn aangegrepen door “huiver” (vers 7). Ze sidderen van angst en voelen de smart en de pijnen “als van een barende [vrouw]”. Het overblijfsel gaat door deze beschrijving van de afgang van de vijanden des te sterker beseffen welke waarde die stad en die tempel op die berg voor God hebben.

Bemoedigd door Gods optreden ten gunste van hen zoals dit zojuist is beschreven, richten ze zich tot Hem (vers 8). Ze spreken het vertrouwen uit dat Hij “met een oostenwind de schepen van Tarsis” zal stukbreken. Zoals de schepen van Tarsis machteloos zijn tegen een oosterstorm, zo zijn de vijanden van de grote Koning machteloos tegen de aanblik van Zijn majesteit (vers 6).

Dit perspectief hebben ze in vervulling zien gaan (vers 9), nadat ze eerder uit de mond van de profeten van het Oude Testament hierover hebben gehoord. Ze hebben ook gehoord wat God in het verleden voor Zijn volk heeft gedaan (Ps 44:2). God is in het verleden voor Zijn volk opgekomen en dat heeft Hij nu weer gedaan.

In de stad woont de Aanvoerder van de hemelse legermachten. God beschermt niet meer zoals in het verleden uit de hemel, maar Hij beschermt de stad nu door Zelf in de stad te zijn. Hij zet Zijn hemelse legermachten in zodra Zijn stad wordt aangevallen. Die stad is “de stad van onze God”, de stad waar Hij Zelf is. Daardoor is het de stad van Zijn volk. Daarom ook is elke aanval daarop een poging tot zelfmoord. Het is onbegonnen werk die stad te belegeren, laat staan te veroveren, want “God zal haar stand doen houden tot in eeuwigheid”.

We kunnen dit ook toepassen op de gemeente. Wij, de gemeente, zijn het nieuwe Jeruzalem, waarin God woont. Ook wij mogen ons verheugen in dit feit. Ook wij mogen weten dat niets en niemand ons kan scheiden van de liefde van God die in Jezus Christus is (Rm 8:31-39).

Er is geen macht op aarde of in de hemelse gewesten die Gods nieuwtestamentisch stad, de gemeente (Op 21:9-10), kan veroveren of zelfs maar enige schade kan toebrengen. Die stad is gebouwd op de rots, dat is de Zoon van de levende God. Daarom zullen de poorten van de hades, ofwel de macht van het dodenrijk, haar niet kunnen overweldigen (Mt 16:16-18). Ze blijft tot in alle eeuwigheid in de volmaaktheid van de Zoon bestaan.

Ps 48:10-15 | De heerlijkheid van Sion

10 O God, wij gedenken Uw goedertierenheid
in het midden van Uw tempel.
11 Zoals Uw Naam is, o God,
zo is Uw roem,
tot aan de einden der aarde;
Uw rechterhand is vol gerechtigheid.
12 Laat de berg Sion zich verblijden;
laat de dochters van Juda zich verheugen omwille van Uw oordelen.
13 Ga rondom Sion en loop eromheen,
tel haar torens,
14 richt uw hart op haar vestingwal,
kijk nauwkeurig naar haar paleizen
om het aan de volgende generatie te vertellen.
15 Want deze God is onze God,
eeuwig en altijd;
Híj zal ons leiden tot de dood toe.

De verzen 10-12 zijn een lofzang op de verbondstrouw van God, die geopenbaard wordt in gerechtigheid (vers 11) en in oordeel (vers 12). Terwijl tevoren, in de verzen 2-9, over God wordt gesproken, wordt nu tot God gesproken. Na de beschrijving van Gods bescherming spreken de Korachieten erover wat ze doen en waar ze dat doen (vers 10). Ze richten zich in bewondering tot God, Die ze aanspreken met “o God”, waarin we een hartgrondige uiting van gemeenschap met Hem opmerken.

Ze zeggen tegen Hem dat ze Zijn goedertierenheid, dat wil zeggen Zijn verbondstrouw, gedenken, en dat doen “in het midden van Uw tempel”. Dit is voor hen de mooiste en intiemste plek, het dichtst bij God. Daar denken ze eraan terug wat Hij allemaal voor hen heeft gedaan met als resultaat dat ze nu hier mogen zijn, zo dicht bij Hem. Het is “de gedachtenis” die Hij “voor Zijn wonderen” heeft gemaakt (Ps 111:4).

Dit geldt ook voor de gemeente. Wij mogen samenkomen als gemeente en dan weten dat de Heer Jezus in het midden is (Mt 18:20). Er is niets mooier en intiemer dan te zijn op de plaats waar Hij in het midden is. Daar mogen we aan Hem denken, wat we speciaal doen als we ‘tot Zijn gedachtenis’ Zijn dood verkondigen. Dit is naar het verlangen van Zijn hart. Daarbij denken we ook aan Zijn verbondstrouw, zoals de Heer Jezus zegt van de drinkbeker: “Deze drinkbeker is het nieuwe verbond in Mijn bloed” (1Ko 11:23-25). Daarom gaat ook het verlangen van ieder die Hem liefheeft ernaar uit daar te zijn en dat te doen (vgl. Js 26:8).

Als we weten wat de Naam van God aan geestelijke rijkdommen inhoudt, zullen we onder de indruk zijn van de roem ervan (vers 11). Naarmate we Hem hebben leren kennen in Zijn zorg, bescherming en bevrijding van ons persoonlijk en van Zijn volk, zullen we over Hem roemen en dat doen “tot aan de einden van de aarde”. Wat Israël betreft, gaat het tot over de grenzen van het land (zo kan de tekst ook vertaald worden). Het betekent dat de Naam van de HEERE groot is, niet alleen in Israël, maar over de gehele wereld. Voor ons houdt het in dat we er niets van voor onszelf zullen houden of Zijn roem slechts in kleine kring bekendmaken.

Zijn “rechterhand is vol gerechtigheid”, wat betekent dat Hij grote en heerlijke daden heeft verricht. In dit geval gaat het om daden die voortvloeien uit het verbond, daden die in overeenstemming zijn met de voorwaarden en inhoud van het verbond. Elke daad van Hem is een daad van gerechtigheid. Hij kan alleen maar in gerechtigheid handelen. Wie dat ziet, kan daar alleen maar over roemen. Nooit zal er enige kritiek op te leveren zijn. Integendeel, het geeft voortdurend en steeds meer stof om Hem daarvoor te eren.

De uitwerking van deze daden van gerechtigheid is blijdschap (vers 12). “De berg Sion” wordt opgeroepen zich te “verblijden”. God heeft Zich over haar ontfermd en dat op een rechtvaardige wijze gedaan. Het gevolg is een blijdschap die niet verdwijnt, maar blijvend is.

Het is ook een blijdschap waarin allen delen die met Gods volk verbonden zijn. God heeft die blijdschap veroorzaakt. In “de dochters van Juda” kunnen we de steden van Juda zien. Niet alleen de inwoners van Jeruzalem zijn blij, maar de inwoners van heel Juda. Ze delen allemaal in de feestvreugde van de bevrijding “omwille van Uw oordelen”, dat zijn de oordelen van God over de vijanden. In overeenstemming met het verbond houden de oordelen in dat Israël verlossing ontvangt en de vijanden geoordeeld worden. Vanwege de overeenstemming met het verbond geven deze oordelen blijdschap in het hart van het volk, wat normaal gesproken bij oordeel niet het geval is.

De bevrijding geeft de mogelijkheid om uit Sion te gaan en de stad van buiten te bekijken. Het overblijfsel wordt uitgenodigd rondom Sion heen te lopen (vers 13; vgl. Ne 12:31,38,40). Dan zullen ze constateren dat de stad volkomen veilig is. Er zijn geen bressen meer in de muur, de torens zijn sterk en de poorten versterkt en veilig.

Ze moeten de torens tellen en zullen constateren dat ze er nog allemaal zijn. De torens dienen ter versterking van de stad en verhogen tegelijk de schoonheid ervan. Maar de uiteindelijke kracht, veiligheid en schoonheid is God Zelf. Voor de gelovigen van het Nieuwe Testament is het zaak om de onderdelen van de geestelijke wapenrusting te tellen om te zien of alle zeven onderdelen nog aanwezig zijn of dat er iets ontbreekt (Ef 6:14-18).

Ze moeten hun hart op “haar vestingwal” richten (vers 14). De vestingwal is een verdedigingswerk vóór de muur. Die is nog volledig intact en heeft geen schrammetje opgelopen (vgl. Js 26:1). Het bekijken van Sion en dan vooral er een open oog voor hebben hoe God de stad heeft beschermd, is een zaak van het hart. Het gaat erom dat wordt opgemerkt wat God ten gunste van de stad heeft gedaan.

Hetzelfde geldt voor “haar paleizen”, dat zijn de koninklijke verblijven. Gewoonlijk zijn die versterkt en beschermd. Laat ze die aan een nauwkeurig onderzoek onderwerpen. Dan zullen ze opmerken dat alles aanwezig is en dat ze blijvend kunnen dienen als woonplaats van de vorst. Het is alles aan Gods bescherming te danken.

De laatste regel van vers 14 vertelt de reden van het lopen rondom Sion, het tellen van de torens en het onderzoeken van haar vestingwal en paleizen: ze moeten wat ze hebben onderzocht, “aan de volgende generatie … vertellen”. Daarbij gaat het niet in de eerste plaats over Sion, maar over de God van Sion. God Zelf is de schoonheid en de kracht van de stad. Wat er met Sion is gebeurd, de bescherming die de stad heeft ervaren, is te danken aan God. Het woord “want” (vers 15) geeft dat aan.

We kunnen de oproep van de verzen 13-14 op de gemeente toepassen. Het is een groot voorrecht te weten tot de gemeente van de levende God te behoren. Maar er is een gevaar dat we door gewoonte het bijzondere voorrecht niet meer zien. Dan moeten we als het ware de plaats van het aanbidden van God even verlaten om ons hart te richten op de stad. Dat doen we door in het Woord van God op zoek te gaan naar de betekenis van de gemeente voor het hart van God.

We moeten ons hart erop richten en er nauwkeurig naar kijken (vgl. Ez 43:10-12). Als we in Gods Woord nagaan wat de gemeente is, hebben we ook wat te vertellen “aan de volgende generatie” (vgl. 2Tm 2:2). Dat zullen we met enthousiasme doen en zal de kinderen aanzetten dat onderzoek ook te doen. Zo kan elke generatie zelf een eerste generatie worden.

Het komt erop aan of wij de vragen van onze kinderen kunnen beantwoorden, wanneer zij ons vragen waarom wij dingen doen zoals we ze doen (vgl. Ex 12:26-27; Dt 6:21-22; Jz 4:6-7,20-24). Ze merken wel of we slechts een verstandelijk, theologisch correct antwoord geven, of dat ons antwoord komt uit een hart dat deze dingen heeft onderzocht en omhelsd.

Als we geen antwoord hebben, is het goed mogelijk dat wij zelf meelopers zijn. De kinderen zullen niet enthousiast worden en zelf de Schrift niet onderzoeken. Ze zullen een gemeente zoeken waar ze zich lekker voelen, als ze al naar een gemeente op zoek gaan. We moeten geen meelopers zijn, maar weten wat de gemeente is door zelf in de Schrift ‘rondom de stad’ te gaan en zo onder de indruk komen van de woonplaats van God.

De stad is hier dat wat van Gods regering als Koning naar buiten zichtbaar is. We mogen zeker doorvertellen wat we van de schoonheid en onaantastbaarheid van de stad hebben gezien. Waar het echter vooral over gaat, is dat we doorvertellen wat we van de God van de stad hebben gezien in Zijn regering in het leven van de Zijnen, vroeger en nu.

Het gaat erom dat we vol bewondering en enthousiasme kunnen zeggen: “Want deze God is onze God” (vers 15). Deze God, onze God, heeft ervoor gezorgd dat alle aanvallen op de stad zijn mislukt. Zijn gemeente zal beantwoorden aan Zijn doel.

De psalm besluit met het uitspreken van de zekerheid dat God “eeuwig en altijd” de God van Zijn volk zal zijn. Wat de Heer Jezus zegt, bevestigt dat: “En zie, Ik ben met u alle dagen tot aan de voleinding van de eeuw” (Mt 28:20).

Het overblijfsel weet ook dat Hij hen zal “leiden tot de dood toe”. Dit betekent dat de laatste vijand, de dood, nog niet is tenietgedaan. Het overblijfsel is actueel nog in grote nood. Maar ze zijn in hun geest zeer bemoedigd door wat de Geest van Christus hun heeft laten zien over de stad van God en Gods woonplaats. Met dat perspectief voor ogen kunnen ze zelfs de dood onder ogen zien zonder er bang voor te worden.

Psalm 49

Inleiding

Dit is de laatste psalm van deze serie psalmen van de Korachieten. Ze schilderen in deze psalm de leegte van de wereld in het licht van het oordeel van God aan het einde van de tijd. Die leegte zal dan voor iedereen zichtbaar zijn. Wat in deze psalm staat, maakt die leegte nu al duidelijk voor het geloof en zal daardoor nu al zijn effect hebben op alles wat we bezitten, zijn en nastreven.

We horen geen roepen tot God of een loven van Hem. De bedoeling van de psalm is ons het juiste zicht op de waarde van rijkdom te geven. Dat doet de psalmist onder de leiding van Gods Geest door de waarde daarvan te bezien tegen de achtergrond van de dood. De dood bewijst de dwaasheid van alle menselijke wijsheid en grootheid. Daar wordt in de wereld, en ook door vleselijk gezinde gelovigen, geen rekening mee gehouden. Het is echter een feit dat altijd waar is. Wie open staat voor het onderwijs van deze psalm, zal daar volmondig en van harte mee instemmen.

In het boek Prediker deelt de Prediker het resultaat van zijn onderzoek naar de zin van het leven vanuit het gezichtspunt van de mens mee. Zijn conclusie: het is leeg en vluchtig. In Psalm 49 vinden we de conclusie van de psalmist naar de zin van het leven naar aanleiding van de ervaring van het lijden door de grote verdrukking dat in Psalmen 42-48 is beschreven.

De psalmist deelt zijn conclusie mee als een spreuk (enkelvoud, vers 5). Hij doet dat in twee coupletten, die allebei met een refrein eindigen (vers 13 en vers 21). Dit refrein spreekt van de vergankelijkheid van rijkdom en de onvermijdelijkheid van de dood. We zien er een illustratie van in de gelijkenis die de Heer Jezus over een rijke dwaas vertelt (Lk 12:16-21).

De psalm kan als volgt worden ingedeeld:
Verzen 1-5 Aankondiging van de wijsheid.
Verzen 6-13 Het onvermogen van rijkdom om de dood te voorkomen. Dit deel eindigt met het refrein in vers 13.
Verzen 14-21 (a) Het onvermogen van rijkdom om je eindbestemming te veranderen (verzen 14-16). (b) Laat je daarom niet onder de indruk brengen van rijkdom (verzen 17-21). Dit deel eindigt met het refrein in vers 21.

Ps 49:1 | Opschrift

1 Een psalm, voor de koorleider, van de zonen van Korach.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

Ps 49:2-5 | Hoor dit

2 Hoor dit, alle volken,
neem [het] ter ore, alle bewoners van de wereld,
3 zowel eenvoudigen als aanzienlijken,
rijk en arm samen.
4 Mijn mond zal enkel wijsheid spreken,
en de overdenking van mijn hart zal vol inzicht zijn.
5 Ik zal mijn oor neigen tot een spreuk,
ik zal mijn verborgenheden onthullen bij harp[spel].

De verzen 2-5 vormen een voor Psalmen ongebruikelijk lange inleiding. Het is dan ook een bijzondere psalm, we kunnen zeggen dat het een ‘wijsheidspsalm’ is. In deze psalm is, net als in Prediker, een wijsheidsleraar aan het woord, iemand die door God is geleerd. Zijn boodschap is universeel, hij is voor iedereen bedoeld, voor “alle volken” en voor “alle bewoners van de wereld” (vers 2). De bewoners van de wereld zijn kortlevende, sterfelijke mensen; ze bewonen de wereld slechts kort.

We herkennen hen in “hen die op de aarde wonen”, die regelmatig in het boek Openbaring worden genoemd (Op 3:10; 8:13; 11:10; 13:8,12,14). Het zijn de aardklitters, mensen die aan deze wereld kleven, eraan vastgeplakt zitten. Het zijn de mensen van wie het deel in dít leven is (Ps 17:14a). Ze zijn zó kortzichtig, dat ze alleen voor het hier-en-nu leven. Ze worden allemaal opgeroepen het “ter ore” te nemen.

Of ze nu “eenvoudigen” of “aanzienlijken” zijn, of ze nu “rijk” of “arm” zijn, ieder heeft er individueel mee te maken (vers 3). Wat iemands maatschappelijke positie of sociale status is, doet er niet toe. Het gaat er in deze psalm om hoe wij met de ongelijkheid die daarin aanwezig is, moeten omgaan.

Dat leren we door daarop het ‘licht’ van de dood te laten schijnen. Dan zien we dat deze ongelijkheid die in het leven aanwezig is, geen enkele invloed op de dood heeft. Iedereen krijgt namelijk onontkoombaar met de dood te maken. En in de dood houden alle verschillen op. De dood is de grote ‘gelijkmaker’.

Het gaat in het verband van deze psalmen van de Korachieten vooral over de verdrukking van het eenvoudige, arme overblijfsel, door de aanzienlijken en rijken. Het overblijfsel komt tot de conclusie dat in de dood alle verschillen zijn verdwenen, nadat ze door de grote verdrukking heen zijn gegaan.

De nieuwtestamentische gelovige ziet meer. Hij weet dat de Heer Jezus elk moment kan komen om de gelovigen op te nemen. Dat is de oudtestamentische gelovige niet bekend, want het is voor hem een verborgenheid (1Ko 15:51-57). Dat maakt de boodschap van Korachieten voor ons niet minder belangrijk, maar juist nog belangrijker. Als het goed is, staat ons daardoor de betrekkelijkheid van de rijkdom nog duidelijker voor ogen.

De psalmist trekt de aandacht van zijn hoorders of lezers door te zeggen hoe hij gaat spreken (vers 4). Hij zegt nog niet waarover hij gaat spreken, hoewel hij al een hint in vers 3 heeft gegeven. Om hun aandacht vast te houden, opdat ze zullen luisteren naar wat hij gaat zeggen, houdt hij hun voor dat hij zijn boodschap brengt met “enkel wijsheid”, “vol inzicht”, “een spreuk” en in “verborgenheden” (vgl. Sp 1:6). Hij zal die “onthullen bij harp[spel]”.

De woorden van wijsheid zijn belangrijk om daardoor de juiste kijk op het onderwerp te krijgen waarover de dichter gaat spreken. Om baat van die woorden te hebben, moet je de dichter wel vertrouwen. Hij heeft nagedacht over wat hij gaat zeggen. Zijn woorden zijn het resultaat van de overdenking van het onderwerp in zijn hart.

Hij heeft er niet alleen over nagedacht, hij heeft het ook doorleefd te midden van verdrukking en vervolging (vers 6). Dwars door de noden heen heeft hij zijn vertrouwen op God gesteld (vers 16). Daardoor heeft hij inzicht gekregen over het onderwerp waarover hij zal spreken. Hij spreekt over rijkdom en over de vrees bij hen die niet rijk zijn voor hen die wel rijk zijn.

Hij roept alle volken op om te luisteren (vers 2), maar hij is zelf ook een luisteraar (vers 5). De wijsheid van de psalmist komt dan ook niet van hem zelf. Het is wijsheid die hem is toevertrouwd, hoewel hij hier de bron ervan niet noemt. De wijsheid komt tot hem als een spreuk. Hij luistert eerst zelf naar wat hij moet zeggen.

Voordat we iets zinnigs kunnen zeggen, moeten we eerst luisteren. En als we spreken, moeten we blijven luisteren naar de stem van de Geest van God. De dichter wordt geïnspireerd door de Geest en is zich ervan bewust dat hij alleen iets over rijkdom kan zeggen als hij blijft luisteren naar de stem van de Geest.

Wat hij zegt, is “een spreuk”. Het woord spreuk betekent ‘gelijkenis’ of ‘vergelijking’. De uitdrukking zien we terug in “gelijk aan de dieren” in vers 13 en vers 21. Dit bevestigt de gedachte dat we in deze twee verzen, als een refrein, de kernboodschap van deze psalm hebben.

Voor het gebruik van een spreuk om daarmee zijn onderwerp te verduidelijken neigt hij zijn oor. In het Hebreeuws is het letterlijk ‘hij houdt zijn oren open’. Dat betekent meer dan begrijpen, want het houdt ook in dat hij bereid is om te luisteren. In Openbaring 2-3 vinden we dit kenmerk van een luisterend oor bij het overblijfsel in het telkens terugkerende “wie een oor heeft, laat hij horen …” (Op 2:7,11,17,29; 3:6,13,22).

De psalmist houdt zijn open oor als het ware heel dicht bij zijn onderwerp om te weten welke spreuk hij moet gebruiken. Het is geen eenvoudig onderwerp, want de meerderheid heeft een verkeerde kijk op rijkdom. Maar door goed te luisteren zal hij wijsheid ontvangen die hij nu verwoordt als een enkele spreuk en zal hij de juiste vergelijking gebruiken.

Hij kan daarom zeggen dat hij zijn verborgenheden zal onthullen en dat doen op een welluidende manier, onder begeleiding van een harp. De HEERE gebruikt de tonen van de harp om de onrust in het gemoed van de psalmist tot bedaren te brengen (vgl. 2Kn 3:13-15). De gemoedsgesteldheid van de psalmist is in de dagen van het kwaad onrustig, zoals we uit vers 6 kunnen opmaken. Door de rustgevende muziek is hij in staat om Gods stem te verstaan, de verborgenheden te ontsluieren en door te geven.

‘Verborgenheden’ heeft hier de betekenis van raadsels, van iets wat in het duister verborgen is. Het gaat hier over de verborgenheden of raadsels van het leven en de dood en de relatie waarin deze tot elkaar staan met betrekking tot rijkdom. De dichter weet dit raadsel op voortreffelijke wijze helder te onthullen, waardoor hij de nieuwsgierigheid en de aandacht van de luisteraar vangt.

Velen zijn blind voor de gevaren die aan rijkdom verbonden zijn; het is voor hen een verborgenheid. Voor hen gaat hij de werkelijke betekenis van rijkdom onthullen Hij gaat de bedekking die erover ligt, wegnemen. Dat doet hij onder begeleiding van harpspel, waardoor hij aan zijn onderwijs het karakter van profeteren geeft (vgl. 1Kr 25:3). Profeteren wil zeggen dat hij de waarheid van God toepast op het hart en het geweten van de hoorder (1Ko 14:3). Zijn onderwerp is, zoals gezegd, rijkdom. Hij profeteert over het gevaar dat aanwezig is als het mensen financieel goed gaat.

Ps 49:6-16 | Vertrouwen op rijkdom is dwaas

6 Waarom zou ik bevreesd zijn in dagen van onheil,
[wanneer] de onrechtvaardigen mij op de hielen [zitten] en mij omringen?
7 Zij vertrouwen op hun vermogen
en beroemen zich op hun grote rijkdom.
8 Niemand [van hen] kan [zijn] broeder metterdaad verlossen,
hij kan God zijn losgeld niet geven.
9 De losprijs voor hun leven is immers te kostbaar
en zal voor eeuwig ontoereikend zijn.
10 Hij zou dan voor altijd verder leven,
[en] het verderf niet zien.
11 Want hij ziet dat wijzen sterven,
dat een dwaas en een onverstandige samen omkomen
en hun vermogen aan anderen nalaten.
12 Hun diepste gedachte is dat hun huizen voor eeuwig zullen bestaan,
hun woningen van generatie op generatie;
zij noemen de landen naar hun naam.
13 Toch blijft de mens, in [al zijn] aanzien, niet bestaan;
hij wordt gelijk aan de dieren, [die] vergaan.
14 Deze weg die zij gaan, is hun dwaasheid;
toch scheppen hun nakomelingen behagen in hun woorden. \Sela\
15 Als schapen zet men hen in het graf,
de dood zal hen weiden.
De oprechten zullen in de morgen over hen heersen,
het graf zal hun gestalte doen wegteren, [ver] van hun woning.
16 Maar God zal mijn ziel verlossen uit de greep van het graf,
want Hij zal mij opnemen. \Sela\

De onderwijzer van wijsheid begint zijn onderwijs met een vraag (vers 6). Het is de vraag hoe de trouwe Godvrezende rustig, zonder vrees kan zijn in dagen van onheil, in een tijd van grote verdrukking. Het is een periode waarin onrechtvaardigen hem op de hielen zitten en hem insluiten. Het gaat bij deze onrechtvaardigen om goddeloze, dwaze rijken, die de armen onderdrukken. Profetisch gaat het om de afvallige massa van de Joden die het gelovig overblijfsel onderdrukt. Naar de oudtestamentische waardering hebben rijken de schijn van de goedkeuring van God, terwijl de armen de schijn van Gods afkeuring hebben. Zo hebben de vrienden van Job en ook Job zelf geredeneerd.

Terwijl de prediker ons de leegheid, de zinloosheid van het rijkdom laat zien, gaat de psalmist nog een stap verder. Hij let op het einde van hen die op hun vermogen vertrouwen (vgl. Ps 73:17). De wijsheidsleraar helpt ons in deze psalm van het misverstand af dat de rijken de gunst van God hebben en de armen God tegen zich hebben. De oplossing van het vraagstuk ligt opgesloten in het hebben van het juiste zicht, Gods zicht, op leven en dood. Als iemand dat heeft, maakt hem dat onbevreesd voor mensen die met hun rijkdom macht over hem uitoefenen. De onderwijzer laat zien dat rijkdom en de rijke slechts tijdelijk, voorbijgaand zijn (vgl. Jk 1:11).

Laat de Godvrezenden maar eens goed naar de onrechtvaardige, dwaze rijken kijken. Wat zien ze dan? Mensen die zo dwaas zijn, dat zij op hun vermogen vertrouwen, wat inhoudt dat zij niet op God vertrouwen (vers 7). God dienen en tegelijk de Mammon, dat is de god van het geld, dienen is niet mogelijk. Het is behalve dwaasheid ook zonde (Mt 6:24; vgl. 1Tm 6:17).

Vermogende mensen zijn hier rijke, machtige mensen, die arme mensen ofwel het gelovig overblijfsel onderdrukken. In het woord ‘vermogen’ ligt zowel rijkdom als macht opgesloten. Deze vermogende mensen zijn ook nog eens hoogmoedig, want ze “beroemen zich op hun grote rijkdom”.

Maar wat betekent hun rijkdom, hoe groot die ook is, nu helemaal? Kan een rijke dwaas er iemand mee verlossen van de dood? Even goed nadenken maakt dat duidelijk. De dichter geeft nu aan waarom de Godvrezende geen angst voor de dwaze rijken hoeft te hebben. Die mensen hebben namelijk met al hun geld geen enkel gezag over de dood (verzen 8-10).

Een rijke kan zichzelf of iemand anders niet met zijn geld van de dood vrijwaren (vers 8). Rijkdom en macht hebben een beperkte waarde en zijn een vergankelijk bezit, want ze beveiligen niet tegen de dood (vgl. Sp 10:2). Daarom hoeven we niet bang te zijn voor de trotse rijken of hen te benijden. Deze mensen hebben het gevoel dat hun niets kan overkomen. Maar het leven is niet met geld te koop. Leven is daarom vergankelijk, eindig bezit. Dit geldt zonder uitzondering voor alle mensen.

Rijke, trotse mensen die op hun vermogen vertrouwen en zich op hun grote rijkdom beroemen, hebben vaak een slecht geweten. Ze hebben hun vermogen vaak verkregen door oneerlijke praktijken (vgl. Jk 5:1-6). Geld wordt niet voor niets door de Heer Jezus “de onrechtvaardige Mammon” genoemd (Lk 16:9).

Op aarde kunnen rijken met geld een straf afkopen, maar ze kunnen zich met hun rijkdom de onvermijdelijke dood als het loon van de zonde niet afkopen. In de sfeer van het Oude Testament gaat het hier om een doodslager die met voorbedachten rade een moord heeft begaan. Voor hem is er geen losser en ook de vrijstad biedt hem geen bescherming tegen de dood (Nm 35:9-21). Er geen enkele mogelijkheid voor hem om aan de dood als straf voor zijn zonde te ontkomen.

Ook de schuld die door een leven in de zonde is opgebouwd, is niet af te kopen met geld (vgl. Mk 8:36-37). Er is voor al de bedreven zonden geen verzoening met God mogelijk door het betalen van welke prijs dan ook, zelfs niet met al het goud van de hele wereld (vgl. 1Pt 1:18). Ze kunnen er ook geen broeder in het kwaad mee loskopen of vrijkopen en zo bevrijden van het rechtvaardig oordeel van God. Alleen God kan dat (Hs 13:14a).

Hun leven is veel te kostbaar om dat in een bedrag aan geld uit te kunnen drukken (vers 9). Nooit, maar dan ook nooit, zal er een bedrag neergeteld kunnen worden of op Gods bankrekening bijgeschreven kunnen worden dat toereikend zou zijn voor het vrijwaren van de dood. Elk vermogen “zal voor eeuwig ontoereikend zijn”. Het toont de totale en eeuwige waardeloosheid van geld en goederen aan in vergelijking met het leven van een mens.

De rijke meent dat hij altijd maar kan blijven doorleven omdat hij veel geld heeft (vers 10). Er worden grote investeringen gedaan die het medisch mogelijk moeten maken dat een mens onsterfelijk wordt. Maar “voor altijd verder leven [en] het verderf niet zien”, is en blijft een onzinnige hersenschim. Toch blijft de rijke dwaas ernaar streven. Het bewijst zijn totale verblindheid, de volledige verduistering van zijn verstand (vgl. Ef 4:17-18).

Als algemeen beginsel geldt, dat geen mens het geestelijke leven voor een ander mens kan kopen of het hem kan schenken. Alleen de Heer Jezus kan dat, omdat Hij aan de broeders gelijk is geworden. Hij heeft bloed en vlees aangenomen om broeders los te kopen (Hb 2:14-17). Niemand kan het, alleen Hij. Om het leven dat Hij geeft te ontvangen, is belijdenis van zonden voor God en geloof in Christus en Zijn werk op het kruis noodzakelijk.

De levende mens ziet bij al zijn verblindheid wel dat niemand aan de dood ontkomt (vers 11). Dat feit kan hij niet loochenen. Hij ziet dat dit geldt voor de “wijzen” evenzeer als voor “een dwaas en een onverstandige”. Ze zullen “samen omkomen”. Hij ziet ook dat zij hun vermogen aan anderen nalaten. De gestorvenen hebben er zelf niets aan als ze zijn omgekomen. En wie zijn die anderen (vgl. Lk 12:20)? Dat wordt niet gezegd. Daardoor komt nog meer nadruk te liggen op het feit dat het leven van de rijke een keer ophoudt, dat het niet blijft zoals het nu is.

De dwazen en de onverstandigen zien het allemaal, maar het raakt hen niet, ze sluiten zich voor deze onontkoombare werkelijkheid af. Ze laten zich niet waarschuwen door wat ze met hun eigen ogen zien. Iedereen sterft een keer, niemand ontkomt aan de dood. Dat zien ze, maar in hun trotse eigenwaan menen ze dat dit hun niet zal overkomen.

In hun dwaasheid en hoogmoed denken ze “dat hun huizen voor eeuwig zullen bestaan” (vers 12). Dit verdorven denken zit onuitroeibaar diep in hen. Als ze zelf al omkomen, dan zullen ze toch, zo denken ze in hun dwaasheid, in hun huizen, hun familie ofwel de komende generaties, blijven voortleven.

Ze vinden zichzelf geweldig en plakken overal hun eigen naam op. De landen noemen ze naar hun naam (vgl. Gn 4:17). Ze verbinden hun naam daaraan omdat ze menen daardoor te blijven voortleven. Als koningen hebben ze hun namen daarover laten uitroepen en er daardoor een claim op gelegd. Het is het proclameren van het eigendomsrecht erop, waardoor ze ook na hun dood zullen blijven voortleven, menen ze, dwazen die ze zijn.

De waarheid dat ze stof zijn en tot stof zullen terugkeren, wordt door hen genegeerd (Gn 3:19b). Ze denken dat ze de toekomst beheersen, dat ze die zelf in de hand hebben en kunnen besturen. Hun bezittingen zullen ervoor zorgen dat ze niet sterven, menen ze. Zozeer is hun leven vervlochten met de materie. Aan iets hogers denken ze niet.

Dit is werkelijk leven op het niveau van een dier (vers 13). Dit is het refrein, ofwel de samenvatting van de psalm, dat in nagenoeg gelijke bewoordingen in vers 21 wordt herhaald. De mens, “in [al zijn] aanzien”, blijft niet bestaan. Wat hij ook mag hebben bereikt in het leven, wat voor aanzien hij ook heeft verworven, hij blijft niet voortleven, maar “wordt gelijk aan de dieren, [die] vergaan”. Leven als een dier is leven zonder Godsbesef. We zien dat in wat met Nebukadnezar gebeurt, wat ons een les leert. Zonder God leeft hij werkelijk als een dier (Dn 4:28-33). Pas wanneer hij zijn oog omhoog richt tot God, komt zijn verstand terug (Dn 4:34).

De mens die heeft geleefd als een dier, dat wil zeggen zonder God, zal sterven als een dier. Hij verlaat de wereld waarin hij werd geëerd, op dezelfde manier als een dier dat doet en hij vergaat als een dier. Daarom is de arme, onderdrukte psalmist niet bang voor de rijke verdrukker, want de verdrukker wacht hetzelfde lot als een dier: de dood.

Het gaat hierbij natuurlijk alleen om de lichamelijke dood. Alleen daarin is een mens gelijk aan een dier. Dat een mens boven een dier een geest heeft, die na zijn dood voortleeft, wordt hier buiten beschouwing gelaten. De ongelovige, de mens die zonder God leeft, heeft niet in de gaten dat de mens een geest heeft die tot God terug keert en verantwoording moet afleggen van zijn leven bij zijn Schepper (Pr 3:19-21). Wie in de evolutieleer gelooft, is daar blind voor. Ook zal het lichaam van de mens een keer opstaan, hetzij ten leven, hetzij ten oordeel (Jh 5:28-29; Dn 12:2). De mens blijft, in tegenstelling tot de dieren, eindeloos voortbestaan.

Met vers 14 begint het tweede couplet. “Deze weg die zij gaan” is de weg van een dier. Het gaan van die weg is hun dwaasheid. Het is de weg van het vertrouwen op zichzelf en hun rijkdom, zonder enige gedachte aan de dood. Hun weg is dwaasheid, maar “toch scheppen hun nakomelingen behagen in hun woorden”. Zijn nakomelingen prijzen hem, omdat hij het zover heeft geschopt. Hij is hun goeroe van wie ze de weg naar succes kunnen leren.

Ze willen van hem leren, zijn visie op het leven overnemen, want zo willen ze ook leven en hun naam laten voortleven. Het bewijst dat zij net zo dwaas zijn als hij. We kunnen in dit verband denken aan de grote namen in de wereld van muziek en sport. De boeken die over deze mensen zijn geschreven, worden grif verkocht.

De dwaze rijken mogen zich nog zoveel verbeelden, ze zijn niet meer dan schapen die door de dood worden geweid (vers 15). De vergelijking met schapen illustreert hun afhankelijkheid van een herder. Evenals schapen zijn ze in de macht van een ander: de dood, die hen weidt. Een schaap gaat dood, laat niets achter aan zijn nakomelingen, zijn naam vergaat. Vergaan betekent ‘tot zwijgen gebracht’.

Het onvermijdelijke einde van de dwaze rijke is als dat van een schaap, want daaraan is hij gelijk. Hij verlaat de wereld op dezelfde wijze als een schaap en komt in het graf terecht. Aan zijn opgebouwde reputatie heeft hij zelf niets, en anderen worden door zijn voorbeeld misleidt. De Godvrezende moet zich realiseren dat de macht van de satan alleen voor dit leven geldt. Daarna is er geen sprake meer van bedrog.

Dat de dood hen weidt, wil zeggen dat de dood hen bij het sterven als een kudde naar zijn speciale domein, het dodenrijk, zal drijven. Achter het masker van vriendelijkheid gaat het grimmige gezicht van de dood schuil. De dood weidt hen nu al, tijdens hun leven. Alles wat zij doen, doen ze omdat ze daartoe door de dood als hun herder aangespoord worden. Hun hele bestaan en al hun bezit staan in verbinding met het dodenrijk. Het contrast met de HEERE als Herder, Die Zijn schapen in grazige weiden doet neerliggen en zachtjes naar stille wateren leidt (Ps 23:2), kan bijna niet indrukwekkender worden voorgesteld.

Omdat de dwaze rijken zich in de macht van de dood bevinden, zal hun heerschappij niet standhouden. Dat de oprechten in de morgen over hen heersen, is een verwijzing naar de opstanding (vgl. Js 26:19). Het wil in dit verband zeggen dat na de dood en in de opstanding de rollen omgekeerd zullen zijn (vgl. Lk 16:25). Dit mag de Godvrezende die nu nog door de rijke dwazen wordt verdrukt, bemoedigen.

De macht van de rijken is van korte duur. Dan sterven zij en zal ook hun gestalte “wegteren”, wat wil zeggen dat alle uiterlijke glorie in het graf zal verschrompelen tot iets onaanzienlijks (vgl. Kl 3:4). Wegteren heeft niet te maken met ophouden te bestaan. De rijke dwazen verblijven tot in eeuwigheid in de dood, ver van hun prachtige woning waarin ze op aarde hebben gewoond.

De getrouwe, het overblijfsel, vertrouwt op God (vers 16). Hij weet dat God zijn leven uit de greep van het graf verlost. Verlossen heeft ook de gedachte van ‘vrijkopen’ of ‘loskopen’. Wat een mens niet voor zichzelf of een ander kan doen (verzen 8-10), kan God wel. Hij heeft voor ieder van de Zijnen de losprijs gekregen door het werk van Zijn Zoon, Die Zijn leven heeft gegeven “tot een losprijs voor velen” (Mt 20:28).

God zal de getrouwe opnemen uit het graf en bij Zich nemen. De dood heeft over hem geen blijvende heerschappij. De dood zal allen die van God zijn door het werk van Zijn Zoon, moeten teruggeven aan Hem van Wie zij zijn. Het woord ‘opnemen’ heeft nadruk. Het betekent ‘zeker opnemen’ en wordt gebruikt voor Henoch en voor Elia (Gn 5:24; 2Kn 2:5), over wie de dood geen macht heeft kunnen uitoefenen.

God kan vóór de dood bewaren, zodat iemand die Hem toebehoort er niet in terecht komt, en Hij kan uit de dood opnemen als iemand die Hem toebehoort er wel in terecht is gekomen. In beide gevallen wordt Zijn macht over de dood gezien. Voor ons is dit een nieuwtestamentische waarheid. Wij verwachten de komst van Christus waardoor wij, net als Henoch, opgenomen worden zonder de dood te zien (1Th 4:14-18).

Hier in het Oude Testament is deze waarheid nog niet bekend. De oudtestamentische gelovigen verwachten dat zij op de een of andere manier uit de dood gered worden. Hoe, dat weten ze niet. Wel weten ze zeker dat de dood niet het laatste woord heeft. In dit geloof hebben alle oudtestamentische gelovigen geleefd (vgl. Hb 11:39-40).

Ps 49:17-21 | De dwaas vergaat

17 Wees niet bevreesd, wanneer een man rijk wordt,
wanneer de eer van zijn huis groot wordt,
18 want bij zijn sterven zal hij niets van dat alles meenemen,
zijn eer zal hem [in het graf] niet nadalen.
19 Al prijst hij zich in zijn leven gelukkig,
al looft men u, omdat u zichzelf te goed doet,
20 [toch] zal hij komen tot het geslacht van zijn vaderen;
voor altijd zullen zij het licht niet zien.
21 De mens, [die wel] in aanzien is, maar geen inzicht heeft,
wordt gelijk aan de dieren, [die] vergaan.

In het licht van het vertrouwen van de Godvrezende op God (vers 16) en de dwaasheid van het vertrouwen van de rijke op zijn rijkdom is er geen enkele reden om bang te zijn voor het toenemen van de rijkdom en de macht van de goddelozen. In het begin heeft de dichter de vraag gesteld waarom hij zou vrezen (vers 6). Nu zegt hij tegen zijn hoorder, zijn leerling – want hij geeft onderwijs – niet bevreesd te zijn (vers 17). Dit gaat hij weer motiveren.

Rijkdom leidt er vaak toe daarop te vertrouwen in plaats van op God. De rijke dwaas laat dat zien door het gebruik van zijn rijkdom. Hij gebruikt zijn rijkdom niet om God mee te dienen, maar om de eer van zijn eigen huis mee te vergroten. Daarmee maakt hij indruk op anderen. Hij wil dat anderen hem roemen om zijn goede smaak. Daar komt bij, en dat is de hoofdgedachte in deze psalm, dat rijkdom macht geeft om de armen te onderdrukken.

Dan wijst de dichter de getrouwe op het einde van de dwaze rijke (vers 18; vgl. Ps 73:15-17). De rijke is een dwaas, want hij “zegt in zijn hart: Er is geen God” (Ps 14:1; 53:2). De dwaas ploetert, gaat dood, en kan niets van zijn rijkdom meenemen (Pr 5:14; 1Tm 6:7; Jb 27:16-19). Ook aan alle eer die mensen hem hebben gegeven tijdens zijn leven en daarover spreken bij zijn begrafenis, heeft hij niets (vgl. Js 14:10). Hij kan al zijn titels en diploma’s in zijn kist en in het graf meenemen, evenals een afschrift van zijn enorme banksaldo, ze zijn voor hem in het graf volledig zonder waarde en zonder betekenis.

Hij heeft het goed met zichzelf getroffen in het leven (vers 19). Zijn omstandigheden zijn zoals hij die heeft gewild. Hij kan doen waarin hij zin heeft, zonder iemand om een gunst te hoeven vragen of aan iemand rekenschap af te leggen. Anderen zien dat hij het heeft gemaakt in het leven en prijzen hem voor zijn successen. Hij klopt zichzelf op de schouder en anderen doen dat ook. Dat hoort ook zo, vindt hij. Egoïsten kunnen vaak op bijval rekenen. Het streelt hun ego, maar ze hebben niet in de gaten dat het huichelarij is en dat de vleiers net zulke grote egoïsten zijn als hij.

De harde werkelijkheid is dat hij sterft en de eeuwigheid in duisternis doorbrengt (vers 20). Hij kan zichzelf de hemel in prijzen, maar als hij sterft voegt hij zich bij het geslacht van zijn vaderen, dat zijn al die mensen die het in het leven hebben gemaakt, maar na hun dood nooit meer het licht zullen zien. Zijn lot is precies het omgekeerde van wat hij heeft gedacht. Hij heeft gedacht dat hij voor altijd verder zou leven (vers 10) en dat zijn huis voor eeuwig zou bestaan (vers 12). De realiteit is dat hij “voor altijd” het licht niet zal zien. Licht zien is het levenslicht zien en het genieten van voorspoed en vreugde. Daaraan heeft hij tot in eeuwigheid geen deel.

De dwaze rijke heeft evenals de dieren “geen inzicht” (vers 21), dat wil zeggen dat hij geen kijk heeft op de ware stand van zaken. Hij kan dat ook niet beoordelen. Het onderscheidingsvermogen ontbreekt hem volledig omdat hij net als de dieren met zijn hoofd naar beneden loopt en naar beneden kijkt. Wie inzicht of verstand heeft, kijkt naar boven (vgl. Dn 4:33-34).

De ‘psalmist-onderwijzer’ heeft deze psalm gedicht om daardoor ‘inzicht’ te geven aan wie wil horen (vers 4). De dwaze rijke gaat niet verloren vanwege zijn bezit, maar vanwege het ontbreken van inzicht in de ware rijkdom, dat is rijkdom in God (Lk 12:20-21). Hij sluit zich er ook voor af om dit inzicht te krijgen.

Het materiële houdt ook voor ons, leden van de nieuwtestamentische gemeente, een enorme verzoeking in. Wij kunnen gemakkelijk slaaf van het geld worden. Dat kan gebeuren door hard voor je eigen zaak te werken. Je zegt tegen jezelf dat het toch je verantwoordelijkheid is, maar je hebt niet in de gaten dat je in de macht van het geld bent. Een goede vraag om te zien hoe het werkelijk is, is eens na te gaan hoe de verhouding is tussen bezig zijn met en voor materiële dingen en de dingen van God. Als we dat eerlijk doen, zal snel duidelijk worden waar onze prioriteiten liggen.

We kunnen ook in geestelijk opzicht op een verkeerde manier met geestelijke rijkdommen omgaan: als we ons beroemen op onze kennis van bijbelse waarheden en geestelijke verworvenheden. Dat zien we in de gemeente in Laodicéa. De Heer Jezus maakt die gemeente daarover zware verwijten (Op 3:14-18). Ze moeten eerst van al hun vermeende rijkdommen worden afgeholpen om werkelijk rijk te zijn, dat wil zeggen dat de Heer Jezus weer in hun midden kan zijn. Hij staat namelijk buiten, aan de deur (Op 3:19-20). Als we vol zijn van onszelf, is er geen plaats voor Hem.

Wat de psalmist de Godvrezende wil leren, is dat hij zich niet moet verkijken op de voorspoed van de dwaze rijken (vers 12). Hij moet er niet van onder de indruk komen. Ze vergaan allemaal en kunnen niets meenemen van hun rijkdom. Ook mag de Godvrezende weten dat God hem tot de dood toe leidt en hem uit de greep van het graf verlost door hem uit de dood op te wekken. Dit alles is een bemoediging voor het gelovig overblijfsel om te volharden.

Psalm 50

Inleiding

Psalmen 50-51 sluiten aan op Psalmen 42-49. In deze twee psalmen vinden we de conclusie van de voorgaande hoofdstukken. In Psalm 50 vinden we wat God te zeggen heeft door de moeite van de (grote) verdrukking. In Psalm 51 vinden we het resultaat van de verdrukkingen en wat God daarmee te zeggen heeft in de harten van het gelovig overblijfsel. Dat resultaat is een berouwvol hart, een hart dat is verbroken en verbrijzeld en vol erkenning is van hun zonden (Ps 51:19).

In Psalm 50 spreekt God tot de mens, in Psalm 51 spreekt de mens tot God. Psalm 50 gaat over de zonde tegen God, Psalm 51 gaat over de zonde tegen de naaste. Deze twee zonden zijn de oorzaak van de twee rechtszaken die God met Zijn volk heeft. In Psalm 50 spreekt God erover dat Hij geen dierlijke offers wil, maar lofoffers uit het hart.

De offerdienst in de dan herbouwde tempel in Jeruzalem, waar het gelovig overblijfsel tijdelijk samen met de ongelovig massa van het volk aan de HEERE offert, wordt afgewezen. De HEERE wil gediend worden in oprechtheid en waarheid. In Psalm 51 spreekt de mens die zijn zonden erkent. Die mens brengt als offers “een gebroken geest” en “een verbrijzeld en verslagen hart” (Ps 51:19). Zulke offers zijn naar Gods welgevallen.

In veel psalmen wordt het volk van God samengeroepen om God te eren en te prijzen en zich in Hem te verheugen. Dat is in Psalm 50 niet zo. Deze psalm beschrijft een rechtszaak die God met Zijn volk heeft. Hij is zowel de Rechter als de Aanklager. De toon is daardoor ernstig.

Een indeling van de psalm:
verzen 1-6 Oproep om bij de HEERE te komen.
verzen 7-15 Het ware offer is niet slechts stieren of bokken, maar dankzegging en getrouwheid.
verzen 16-21 Afwijzing van een goddeloos leven van de mondbelijders.
verzen 22-23 Samenvatting.

Ps 50:1-6 | God komt als Rechter

1 Een psalm van Asaf.
De God der goden, de HEERE, spreekt,
en roept de aarde,
vanwaar de zon opkomt
tot waar hij ondergaat.
2 Uit Sion, de volmaakte schoonheid,
verschijnt God blinkend.
3 Onze God komt en zal niet zwijgen;
voor Zijn aangezicht verteert een vuur,
rondom Hem stormt het geweldig.
4 Hij roept tot de hemel daarboven
en tot de aarde, om over Zijn volk recht te spreken:
5 Verzamel Mij Mijn gunstelingen,
die een verbond met Mij sluiten door offers.
6 De hemel verkondigt Zijn gerechtigheid;
want God Zelf is Rechter. \Sela\

Dit is de eerste “psalm” van de twaalf psalmen die we “van Asaf” in Psalmen hebben (vers 1a). Het gaat in deze psalm over het offeren aan God op een Hem welgevallige wijze. Asaf is daarvoor de geschikte persoon. Hij is het hoofd van de Levieten die dienaars zijn om God te loven en te prijzen (1Kr 16:4-5,7). Hij is ook een profeet en een ziener (1Kr 25:2; 2Kr 29:30).

De naam Asaf betekent ‘hij die vergadert’. Hier vinden we God Zelf, Die het overblijfsel, Zijn gunstgenoten (vers 5), tot Zich vergadert om hen te vermanen, en daarna de goddelozen vergadert (vers 16), de ongelovige massa, om hen te waarschuwen.

God begint met Zichzelf voor te stellen als “de God der goden, de HEERE” (vers 1b). Hij is de Opperrechter in het universum. We spreken een aardse rechter aan met ‘edelachtbare’, maar de hoogste hemelse rechter is “de God der goden”. Als een aardse rechter in de rechtszaal binnenkomt, gaat iedereen staan. Als de HEERE de rechtszaal binnenkomt, gaat de hele schepping staan.

Deze Opperrechter is de HEERE, de God van het verbond met Zijn volk. In het tweede psalmboek wordt de naam HEERE zoveel mogelijk vervangen door de naam God. Maar hier wordt toch de naam HEERE, de verbondsnaam van God, gebruikt, om te benadrukken dat het hier gaat om het verbond. De HEERE is de God der goden, ofwel de allerhoogste God, en daarom worden alle mensen opgeroepen om te luisteren naar de allerhoogste God. Ook worden de hemel en de aarde opgeroepen om te getuigen bij de rechtszaak van de HEERE tegen Zijn volk.

Hij, God, spreekt, niet een mens. Daarom moet iedereen luisteren. Hij roept daartoe de aarde van oost tot west, van het ene einde tot het andere, op (vgl. Ml 1:11; Ps 113:3). Alle inwoners over het rond van de aarde worden als getuigen opgeroepen in de rechtszaak die Hij met Zijn volk heeft.

Vervolgens verschijnt God (vers 2). Hij komt niet uit de hemel naar de Sinaï, maar “uit Sion” naar de aarde. Sion is Zijn woonplaats en wordt hier “de volmaakte schoonheid” genoemd (vgl. Ps 48:3). Dat is de schoonheid die Hij haar heeft gegeven, want zij moet aan Hem beantwoorden. Hij is “blinkend”. Dat blijkt bij Zijn verschijning (vgl. Dt 33:2). Hij is volmaakt zuiver. Waar Hij verschijnt, straalt Hij blinkend licht uit. Hier staat het in verbinding met Zijn oordeel over hen die tot Hem naderen.

Asaf is betrokken bij de verschijning van God aan Zijn volk. Hij spreekt over de komst van “onze God” (vers 3). Het betreft Zijn komst om te oordelen. Uit het Nieuwe Testament weten we dat de komst van God ten oordeel gebeurt in de komst van de Zoon van God als de Mensenzoon (Mt 25:31; Hd 17:31).

Onze God komt, zegt Asaf, en hoe. Hij zal niet langer zwijgen. Hij heeft lang gezwegen, maar gaat nu rechtspreken. Als Hij gaat spreken, wil dat zeggen dat Hij gaat handelen (vgl. Op 19:15). Zijn spreken is identiek met Zijn handelen. Toen God de hemel en aarde schiep, deed Hij dat niet zozeer met Zijn handen, maar met Zijn woord.

Zijn komst gaat gepaard met een verterend vuur (2Th 1:7; Hb 10:26-27). Het doet denken aan Zijn verschijning op de Sinaï om de wet te geven (Ex 19:18). Dat geldt ook voor de geweldige storm rondom Hem waardoor alles beeft en schudt (Ex 19:16). Zijn majestueuze, indrukwekkende verschijning hier past bij het recht dat Hij volgens de wet van het verbond gaat toepassen op het volk.

In de rechtszaak die Hij met Zijn volk heeft, moeten de hemel daarboven en de aarde beneden plaatsnemen in de getuigenbank (vers 4). De hemel en de aarde waren getuigen toen het verbond werd gesloten (Dt 30:19; 31:28; 32:1). Toen het verbond werd geschonden, werden zij opnieuw als getuigen opgeroepen (Js 1:2). En in de toekomst, waarover het in deze psalm gaat, zullen zij opnieuw als getuigen worden opgeroepen.

Hij gaat “over Zijn volk recht … spreken” en Hij wil dat ze daar als getuigen bij zijn. Dat is niet om te beoordelen of Hij rechtvaardig handelt, maar om te constateren dat alles door Hem op volmaakt rechtvaardige wijze gebeurt. Het is om zo te zeggen geen rechtszitting achter gesloten deuren, maar een openbare, voor iedereen toegankelijke en door iedereen verifieerbare rechtszitting.

God roept Zijn volk op zich voor Hem te verzamelen (vers 5). De eersten die worden gedaagd zijn Gods “gunstelingen”. Het Hebreeuwse woord is chasidim, dat zijn zij die trouw zijn aan het verbond, en daarom in de gunst van God staan. Zij zijn het ware volk van God. Tegelijk wordt het volk er daardoor bij bepaald dat zij een grote verantwoordelijkheid hebben om daar ook mee in overeenstemming te leven. En daar heeft het ook bij hen aan ontbroken, zoals uit de aanklacht, die in de volgende verzen wordt voorgelezen, zal blijken.

Gods gunstelingen hebben op grond van het bloed van het nieuwe verbond het verbond vernieuwd. Zij staan opnieuw met Hem in een verbondsrelatie. De periode van “Lo-Ammi”, niet-Mijn volk (Hs 1:9), is ten einde. Ze zijn weer Gods volk. Daarbij hebben zij zich verplicht om Hem offers te brengen. De HEERE geeft nu onderwijs dat het niet gaat om plichtsvervulling, maar dat het een zaak van het hart is.

Ze krijgen te horen dat het niet om hun beoordeling gaat, maar om de beoordeling van de hemel, ofwel die van God (vers 6). “Want God Zelf is Rechter.” De beoordeling ligt niet bij mensen, bij schepselen die hun eigen hart niet kennen, maar bij Hem, Die het hart van de mens volkomen kent (Jr 17:9-10). Om een rechtvaardig oordeel te kunnen vormen en een rechtvaardig vonnis te kunnen uitvoeren is die kennis noodzakelijk. God heeft volkomen kennis van alle daden van alle mensen en van de motieven die daaraan ten grondslag liggen.

Er is geen hoger bewijs van een juiste beoordeling en van een juiste uitvoering dan het feit dat God heeft beoordeeld en heeft uitgevoerd. Hij is “de Rechter van de hele aarde” en Hij doet “recht” (Gn 18:25b). Als Hij het heeft gedaan, doen wij er goed aan daar geen commentaar op te hebben, maar er van harte mee in te stemmen.

Ps 50:7-15 | De Godvrezende aangeklaagd

7 Luister, Mijn volk, en Ik zal spreken,
Israël, Ik zal onder u getuigen:
Ik, God, ben uw God.
8 Niet om uw offers zal Ik u straffen,
want uw brandoffers [houd] Ik voortdurend voor ogen.
9 [Toch] hoef Ik uit uw huis geen jonge stier te nemen
[of] bokken uit uw kooien,
10 want al de [wilde] dieren in het woud zijn van Mij,
de dieren op duizend bergen.
11 Ik ken alle vogels van de bergen,
het wild van het veld is bij Mij.
12 Als Ik honger had, Ik zou het u niet zeggen;
want van Mij is de wereld en al wat zij bevat.
13 Zou Ik stierenvlees eten
of bokkenbloed drinken?
14 Offer dank aan God
en kom aan de Allerhoogste uw geloften na.
15 Roep Mij aan in de dag van benauwdheid;
Ik zal u eruit helpen en u zult Mij eren.

God wordt nu sprekend ingevoerd. Hij roept Zijn volk – “Mijn volk” – op om te luisteren, want Hij gaat spreken (vers 7). De houding van luisteren is de grondhouding die ieder mens en in het bijzonder Gods volk past tegenover Hem. Vervolgens spreekt God Zijn volk als “Israël” aan, dat is het volk in de positie die Hij het heeft gegeven. Israël betekent ‘vorst van God’.

God zegt dat Hij onder hen zal getuigen, want Hij heeft een rechtszaak met hen. Het is een bijzondere rechtszitting: de Rechter Zelf is de Getuige. Nadrukkelijk stelt Hij Zich aan hen voor: “Ik, God.” Hij, en niemand anders. Hij, God, de Schepper van het universum, de Heerser van het heelal, richt Zich tot hen. Die almachtige God staat met hen in een speciale relatie. Hij zegt: “Ik … uw God.”

Dit brengt Hem heel dichtbij. Hij neemt kennis van alles wat zij doen, vooral van hun offers waarmee zij bij Hem komen. Wat Hem daarbij zwaar op het hart ligt, is dat zij Hem wel formeel dienen, maar dat hun hart er niet bij betrokken is. Daarover gaat Hij met hen spreken, want ze hebben verkeerde opvattingen over hoe God hun offers ziet.

Formeel zijn ze goed bezig. Ze onthouden God hun offers niet, maar brengen die (vers 8), zoals Hij hun ook heeft voorgeschreven. Daar zal Hij hen dan ook niet om straffen. Hun brandoffers houdt Hij “voortdurend voor [ogen]” (vgl. Ex 29:42). Hij ziet met welke offers ze komen.

God spreekt over een jonge stier “uit uw huis” en bokken “uit uw kooien” (vers 9). Daarin ligt de gedachte dat ze bij God komen met hun offerdier als een groot cadeau dat ze toch maar uit hun eigen zak betalen. Zo willen ze God als het ware verplichten tot een tegenprestatie. Zij geven iets weg en God zal dat toch wel waarderen en vergoeden in de vorm van een speciale zegen. Dat ze alles van God hebben ontvangen en het Hem uit Zijn hand geven, zijn ze vergeten (vgl. 1Kr 29:14b).

Waar ze blind voor zijn, is dat Hij niets van het volk nodig heeft. Alle dieren, de wilde dieren “in het woud” en de tamme dieren “op duizend bergen”, zijn van Hem (vers 10). Daardoor heeft Hij er recht op en kan Hij erover beschikken waar en wanneer Hij maar wil. Daarom is Hij op geen enkele wijze afhankelijk van hun offers. Wat de mens bezit, bezit hij omdat God het hem heeft gegeven. God heeft de mens nooit de absolute heerschappij over iets gegeven. De mens is slechts Zijn rentmeester en als zodanig over alles wat hij heeft, aan God verantwoording schuldig.

God ‘kent’ ook “alle vogels van de bergen” (vers 11; vgl. Sp 12:10a). Hij kent hun aantal, weet waar ze verblijven en zorgt er ook voor. Hij heeft er de beschikking over. Als Zijn volk Hem een vogel offert, hoeven ze niet te denken dat Hij erom verlegen zit. Hij zegt van “het wild van het veld” ook dat het “bij Mij” is. Ze zijn nooit uit Zijn tegenwoordigheid. Zodra Hij er een nodig zou hebben, kan Hij er een nemen. Het houdt ook vertrouwelijkheid en zorg in.

Niemand kan Hem iets geven wat Hij niet bezit. God heeft de offerdienst niet ingesteld omdat Hij die dieren nodig heeft, maar omdat het volk ze dringend nodig heeft. Offers zijn er niet omdat God iets of voedsel nodig zou hebben, zoals bij de afgoden, maar omdat de mens ze nodig heeft om tot God te kunnen naderen. God is “de gelukkige God” (1Tm 1:11), Die alles wat Hij nodig heeft in Zichzelf heeft. Hij heeft alle voldoening in Zichzelf. Niemand kan Hem iets geven wat Hij niet bezit en nodig zou hebben.

Stel, zegt God, dat Ik honger had, dan zou Ik het niet tegen jullie zeggen, Ik zou het jullie niet laten weten (vers 12). Als Ik iets zou willen eten, kan Ik daarvoor in de hele wereld die Ik heb geschapen terecht, want de wereld en al wat zij bevat, is van Mij. Zij kan Mij alles geven wat Ik zou willen. God zegt dit om aan te geven hoe absurd het is te veronderstellen dat Hij in enig opzicht van de mens afhankelijk zou zijn of aan hem verplicht zou zijn.

Met verontwaardiging stelt God de vraag die diep in hun geweten moet doordringen of Hij werkelijk stierenvlees zou eten en bokkenbloed zou drinken (vers 13). Hij maakt hierdoor aan Zijn volk duidelijk wat voor dwaze gedachten zij hebben bij de offers die ze Hem brengen. Wat een primitieve gedachten kan Gods volk toch over het dienen van Hem hebben. Dat gebeurt door de invloed die de volken om hen heen hebben, door zich open te stellen voor hun manier van dienen van hun goden. De afgodspriesters eten wat aan de afgoden is geofferd, wat de indruk geeft dat de afgoden het opeten. Ze zijn vergeten dat God een Geest is.

Wat Hij wil, is dat ze Hem hun dank offeren (vers 14). Niet Hij moet hen bedanken voor hun offers, maar zij moeten Hem bedanken voor Wie Hij is en wat Hij voor hen heeft gedaan. Ze hebben beloofd dat ze Hem die offers zullen brengen (vgl. Lv 7:11-21; Dt 23:21-23). Welnu, laten ze dat dan ook doen en wel in de juiste houding en gezindheid.

Hij is “de Allerhoogste” en weet wat ze hebben beloofd. Hij herinnert hen eraan. Ze kunnen met Hem geen loopje nemen. Het brengen van een gelofteoffer is niet om in Gods ‘levensonderhoud’ te voorzien, maar om daardoor aan te geven dat Zijn volk heeft opgemerkt dat Hij voor uitredding heeft gezorgd. Dat zijn de offers die Hij waardeert.

Het vraagt ook geen grote inspanning, maar een hart dat zich bewust is van Gods grote goedheid die Hij keer op keer toont. Het gaat God niet om grote offers die vele malen worden gebracht. Dat wil de mens wel, want dan kan hij wat doen. God vraagt niet om onze inspanning, de producten van ons werk, maar Hij vraagt ons hart (vgl. Mi 6:6-8). Tegelijk is het wel veel wat God vraagt, ja, Hij vraagt alles: Hij vraagt ons hele hart (Sp 4:23), dat is ons hele leven.

In Zijn grote genade nodigt Hij hen uit Hem aan te roepen “in de dag van de benauwdheid” (vers 15). God wil geen volk dat alleen tot Hem bidt wanneer het Hem nodig heeft, maar Hij wil een relatie met Zijn volk, met een volk dat Hem eert (vers 14). Vanuit die relatie nodigt Hij hen uit Hem aan te roepen als zij in nood zijn.

Als ze vanuit die relatie tot Hem roepen als ze Hem nodig hebben, is Hij voor hen beschikbaar. Het gaat profetisch om hun roepen in de tijd van de grote verdrukking. Als de relatie er is, en ze roepen tot Hem in hun benauwdheid, zal Hij hen uit de benauwdheid helpen en hun daarmee aanleiding geven om Hem daarvoor te eren. Eren is het offeren van lof, maar is ook ruimer: het gehoorzamen aan alles wat Hij zegt. Eren is wat hun past en wat God graag van hen ziet. God heeft hen niet nodig, maar zij hebben Hem nodig. Hij komt niet in benauwdheid, maar zij komen erin.

Ps 50:16-21 | De goddeloze aangeklaagd

16 Maar tegen de goddeloze zegt God:
Hoe durft u over Mijn verordeningen te vertellen
en Mijn verbond in uw mond te nemen?
17 Want ú haat de vermaning
en werpt Mijn woorden achter u weg.
18 Ziet u een dief, dan loopt u met hem mee;
en uw deel is met overspelers.
19 Uw mond gebruikt u voor het kwaad,
uw tong smeedt bedrog aan bedrog.
20 U zit [daar] en spreekt [kwaad] tegen uw broeder,
u werpt een smet op de zoon van uw moeder.
21 Zulke dingen doet u en Ik zwijg;
u denkt dat Ik net zo ben als u.
Ik zal u straffen en [uw zonden]
voor uw ogen uitstallen.

In dit gedeelte spreekt God “de goddeloze” aan (vers 16). Dit is een lid van een ander gezelschap dan de ‘gunstelingen’ tot wie Hij in de vorige verzen spreekt. De goddeloze is de ware betekenis van de offers vergeten. De goddeloze is wel een lid van Gods volk, maar hij is iemand die met God geen rekening houdt, terwijl hij de mond vol heeft over het doen van Zijn wil. Profetisch zien we hier de ongelovige massa van de Joden die de antichrist volgt en offers brengt in de in ongeloof herbouwde tempel in Jeruzalem.

God houdt hem zijn vermetelheid voor om over Zijn verordeningen te vertellen, terwijl hij er zelf niet naar leeft. De goddeloze heeft zelfs de euvele moed om Gods verbond in zijn mond te nemen, zich erop te beroemen dat hij een lid van Gods volk is, terwijl hij met God totaal geen rekening houdt. Hij heeft een schijn van Godsvrucht, maar geen nieuw leven. Hij praat mooi, maar in zijn hart leeft de zonde.

Hij heeft de mond vol van Gods “verordeningen”, maar zijn leven is daar overduidelijk mee in strijd. In onze tijd zijn het de mensen die recht in de leer zijn, orthodox, die de beginselen vasthouden, terwijl hun praktijk er heel anders uitziet. De verordeningen van God zijn de voorschriften die Hij aan Zijn volk heeft gegeven over hun leven in het algemeen, maar ze zullen hier vooral slaan op Zijn voorschriften met betrekking tot de offers.

God stelt de goddeloze de zonden die hij begaat duidelijk voor ogen. In scherpe bewoordingen laakt Hij zijn houding tegenover Hem (vers 17). Hij kent zijn hart en weet dat hij de vermaning haat, terwijl die bedoeld is om hem te corrigeren en vervolgens te zegenen. Het woord “u” krijgt nadruk. Het betekent dat juist hij, die het zo goed weet en zich daar ook op beroemt, zo verdorven handelt (vgl. Rm 2:17-23). Uit het wegwerpen van Zijn woorden achter zich toont hij zijn afkeer van God. Hij is een huichelaar van de bovenste plank.

De uitdrukking “Mijn woorden” doet denken aan “de Tien Woorden” (Dt 4:13), dat zijn de tien geboden die God Zijn volk heeft gegeven. In de volgende verzen houdt God de goddeloze enkele voorbeelden voor waaruit blijkt dat hij Zijn geboden met minachting behandelt door ze grof te overtreden (vgl. Jr 7:8-10).

Als hij een dief ziet, hem ontmoet of leert kennen, dan loopt hij met hem mee (vers 18). Hij veroordeelt de dief niet, maar praat zijn handelen goed of prijst hem zelfs. Zo overtreedt hij harteloos het gebod “u zult niet stelen” (Ex 20:15). De zonde ligt in het niet veroordelen ervan, het in tegendeel goedpraten ervan en er zo mee instemmen. Zijn gedrag laat zien waar zijn hart is. Hij staat op de weg van de zondaars (vgl. Ps 1:1).

Wie het bezit van een ander niet eert, ontziet het ook niet om overspel te bedrijven met de vrouw van zijn naaste. Dit is ook van toepassing op hun vermeende verhouding tot God. Zij lopen overspelig de antichrist na en beroven God van de eer die Hem toekomt. Zo wordt ook het gebod “u zult niet echtbreken” (Ex 20:14) door de goddeloze schaamteloos overtreden. God zegt tegen hem dat zijn deel met overspelers is. Hij heeft deel aan hetzelfde als waaraan overspelers deelhebben, dat is aan een vrouw die hem niet toebehoort.

Zijn mond gebruikt hij om kwaad te spreken, te lasteren en te bedriegen (vers 19). Zijn tong is zo bedrieglijk, dat de ene na de andere leugen door hem wordt geuit. Zijn tong is een smederij van louter bedrog, het is een werktuig van de leugen. Zijn broer, zijn nauwste relatie, zijn familie, moet het ontgelden en wordt een mikpunt van zijn kwaadsprekerij (vers 20). Terwijl hij “zit” – dat kan wijzen op een rechtszitting waar eerlijk recht gesproken moet worden –, spreekt hij kwaad. Hij beschuldigt zijn broer, “de zoon van uw moeder”, en werpt een smet op hem, dat wil zeggen dat hij hem in een kwaad daglicht stelt.

Dit zijn de zondige werken van de goddeloze (vers 21). Toch grijpt God (nog) niet in en zwijgt. Daaruit trekt de goddeloze de verkeerde conclusie door te denken dat God net is als hij. Het geduld dat God heeft met het kwaad, uitleggen als Zijn goedkeuring ervan, is dwaas (vgl. Pr 8:11; Ml 2:17; 2Pt 3:3-5). Wie dat doet, beoordeelt God naar zijn eigen, lage normen. Maar God is God en geen mens. Het zwijgen van God betekent niet dat Hij het kwaad goedkeurt. Wie zo denkt, veracht Zijn goedertierenheid (Rm 2:4).

Omdat de goddeloze verkeerde conclusies trekt uit het zwijgen van God, zal God Zijn zwijgen verbreken en hem straffen. Hij zal daarbij zijn zonden voor zijn ogen “uitstallen” ofwel ‘in slagorde opstellen’ tegen hem. Hij zal hem ermee confronteren dat hij Zijn woorden verachtelijk heeft weggeworpen evenals al zijn overtredingen waaruit dat blijkt. Hij zal zijn ogen er niet voor kunnen sluiten, zo duidelijk zal Hij zijn zonden aantonen. Dat zal Hij in het rechtsgeding als bewijs voor zijn veroordeling aanvoeren. De straf die Hij uitvoert, zal ermee in overeenstemming zijn.

Ps 50:22-23 | Waarschuwing en belofte

22 Begrijp dit toch, u die God vergeet;
anders verscheur Ik, en er is niemand die redt.
23 Wie dank offert, zal Mij eren;
wie [de rechte] weg gaat, zal Ik Gods heil doen zien.

Vers 22 is een samenvatting van de verzen 16-21 en ook een conclusie. Het woord wordt gericht tot de goddeloze, dat is iemand die religieus is, maar geen relatie heeft met God, want Die is hij vergeten. Als hij begrijpt dat het om een relatie gaat, is er nog redding voor hem mogelijk. Dan zal hij tot inkeer komen en erkennen dat hij God is vergeten. Het vergeten van God is geen dommigheid, maar een schuldig vergeten door Hem uit zijn denken te bannen.

Begrijpt hij deze oproep niet, dan zal God hem verscheuren, zoals een leeuw zijn prooi verscheurt (vgl. Hs 5:14). Dan is er geen redding meer. Als hij de enige mogelijkheid tot redding afwijst, is er niemand die hem nog zal kunnen redden.

Dan volgt, als een samenvatting van de verzen 7-15, ten slotte een woord voor de Godvrezende (vers 23). Niet wie veel offers brengt zonder dat zijn hart erbij betrokken is, niet wie Gods voorschriften kan opsommen, en intussen Gods woorden wegwerpt alsof ze onrein zijn, maar wie dank offert, die eert God. Daarin heeft God een welgevallen.

Daarbij sluit aan dat hij de rechte weg gaat, dat is de weg van God. God is op die weg met hem. Hij zal hem daarop leiden en hem Zijn heil of behoudenis doen zien. De rechte weg eindigt in de volle behoudenis van het vrederijk. Dat is Góds behoudenis. God staat aan het einde van die weg. Het zijn bij Hem is de grote vreugde voor ieder die met Hem op weg is en met en voor Hem leeft.

Psalm 51

Inleiding

Psalm 51 is het antwoord van het gelovig overblijfsel op de vermaning van Psalm 50. Zij zijn opgeroepen om de HEERE aan te roepen “in de dag van de benauwdheid” (Ps 50:15). Zij hebben “een gebroken geest” en “een verbrijzeld en verslagen hart” (Ps 51:19) en beven voor Zijn woord (Js 66:2b).

Dat antwoord is het offer dat God aangenaam is. In Psalm 50 zijn dat het lofoffer en het gelofteoffer (Ps 50:14), in Psalm 51 is dat het offer van een gebroken geest en een verbrijzeld en verslagen hart (Ps 51:19).

We kunnen Psalm 51 in drie delen verdelen:
1. De verzen 3-8 gaan over boetedoening.
2. In de verzen 9-15 gaat het over de vraag om vergeving.
3. De verzen 16-21 spreken over herstel en lofprijzing.

Als we enkele begrippen die in deze drie delen voorkomen met elkaar vergelijken,
1. “was mij schoon” (vers 4),
2. “ontzondig mij” (vers 9) en
3. “red mij van bloedschulden” (vers 16),
krijgen we een indruk van de diepe verootmoediging die David heeft doorgemaakt om door boetedoening en vergeving tot een volkomen herstel en lofprijzing te komen.

Ps 51:1-2 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider; 2 toen de profeet Nathan bij hem was gekomen, nadat hij bij Bathseba was gekomen.

Deze psalm is “een psalm van David” (vers 1). Het is een psalm “voor de koorleider”. Dat betekent dat hij bedoeld is voor anderen die een soortgelijke ervaring hebben als David in deze psalm laat horen. Zie ook bij Psalm 4:1. Dat David deze psalm “voor de koorleider” bestemt, laat zien dat hij werkelijk verbroken is. Deze psalm is de vierde ‘boetpsalm’ van de zeven die in Psalmen staan (Psalmen 6; 32; 38; 51; 102; 130; 143). Het is de middelste en ook de diepste van die zeven psalmen.

De aanleiding van het dichten van de psalm is Davids overspel met Bathseba (vers 2; 2Sm 11:1-5; 12:1-12). Nathan is bij David gekomen, nadat David bij Bathseba was gekomen. De Geest gebruikt hier een woordspeling. Nathan is bij David gekomen om David zijn zonde bekend te maken.

Zijn zonde is meervoudig. Eerst begaat hij de zonde van overspel “nadat hij bij Bathseba was gekomen” om met haar te zondigen door overspel met haar te plegen. Daarna zondigt hij door Uria, de man van Bathseba, met een list te doden, waardoor hij bloedschuld op zich laadt (vers 16). Het Hebreeuwse woord voor ‘overtreding’ in vers 3 en vers 5 is meervoud.

Van David wordt gezegd dat hij “gedaan had wat juist was in de ogen van de HEERE, en niet was afgeweken van alles wat Hij hem had geboden, alle dagen van zijn leven, behalve in de zaak van Uria, de Hethiet” (1Kn 15:5). Wat David heeft gedaan – overspel met Bathseba, de vrouw van Uria, en de moord op Uria – is een type van de tweevoudige zonde van Israël in
1. het aannemen van antichrist, dat is (geestelijk) overspel, en
2. de verwerping van Christus, dat is moord (vgl. Jh 5:43).

David heeft eerst zijn zonden verzwegen, ongeveer een jaar lang. Pas door de dienst van Nathan is hij verbroken en heeft hij zijn zonden beleden, waarna hij direct te horen heeft gekregen dat de HEERE zijn zonde heeft weggenomen (2Sm 12:13). Toch zien we in deze psalm dat belijdenis en vergeving een proces kan zijn. Echt inzicht in de zonde en het besef en aanvaarden van vergeving vragen tijd. Het is het bewijs van een diepgaand werk van Gods Geest als er enige tijd mee gemoeid gaat. Wie even snel zijn zonden belijdt en vergeving claimt, heeft geen idee van zijn zonden voor God en is onoprecht in zijn belijdenis.

De belijdenis van David is profetisch van toepassing op het gelovig overblijfsel. Zoals hierboven al is gezegd, heeft het volk in twee opzichten gezondigd:
1. Het heeft overspel gepleegd tegenover God door zich met de antichrist te verbinden (Jh 5:43b).
2. Het heeft een moord begaan door Christus naar het kruis te verwijzen (Jh 5:43a).

De eerste zonde is de overtreding van de geboden op de eerste stenen tafel van de wet die de verhouding tegenover God regelt. De tweede zonde is de overtreding van de geboden van de tweede stenen tafel van de wet die de verhouding tegenover de naaste regelt. De eerste is de zonde van de verdorvenheid, de andere is de zonde van de geweldenarij (Gn 6:11; vgl. Mt 5:31,21).

Ps 51:3-4 | Gebed om reiniging

3 Wees mij genadig, o God, overeenkomstig Uw goedertierenheid,
delg mijn overtreding uit overeenkomstig Uw grote barmhartigheid.
4 Was mij schoon van mijn ongerechtigheid,
reinig mij van mijn zonde.

Nadat David door Nathan overtuigd is van de vreselijke zonden die hij heeft gedaan, is zijn eerste vraag aan God of Hij hem genadig wil zijn (vers 3). Het Oude Testament geeft voorzieningen voor doodslag zonder opzet, maar de zonde van David is moord met voorbedachten rade. Daarvoor is in het Oude Testament geen vergeving mogelijk. David weet dat hij de doodstraf verdient. Hij heeft geen enkel recht te blijven leven, tenzij God hem genadig is. Daarbij vraagt hij of God hem genadig wil zijn “overeenkomstig Uw goedertierenheid”. David doet een beroep op Wie God is (Ex 34:6-7).

Vervolgens vraagt hij aan God om zijn overtredingen uit Zijn strafregister uit te delgen, die eruit te verwijderen, zodat hij geen strafblad meer heeft (vgl. Ko 2:14; Js 43:25; 44:22). Hij erkent dat Hij Gods geboden “u zult niet echtbreken” en “u zult niet doodslaan”, heeft overtreden. Die overtredingen praat hij niet goed, maar belijdt die zonder enige verontschuldiging.

Er is ook geen enkele verontschuldiging voor overspel en echtbreuk. Het zijn zonden die niet ongedaan gemaakt kunnen worden. David heeft een onuitwisbare schuld op zich geladen. De enige mogelijkheid tot uitdelging ligt in Gods “grote barmhartigheid”. Daar doet hij een beroep op.

Het Hebreeuwse woord voor zonde, chata’a, betekent het doel missen dat God heeft gesteld voor het schepsel, dat is de verheerlijking van God naar de schepping (mensen) toe (Rm 3:23). De zonde is als het ware een schandvlek op zijn kleding, ofwel zijn openbaring naar buiten toe, en moet daarom gewassen worden.

David is niet alleen schuldig door zijn zonde, hij is er ook vuil door geworden (vers 4). Hij vraagt niet alleen om uitdelging van zijn overtreding door vergeving op grond van barmhartigheid, maar ook om schoongewassen te worden van zijn “ongerechtigheid”.

Het woord voor ‘schoonwassen’ wordt gebruikt om vuile kleding schoon te wassen. Davids zonden zijn “als scharlaken” (Js 1:18) en door mensen nooit wit te maken. Gewassen kleding spreekt van een nieuw begin met God (Gn 35:2).

Het Hebreeuwse woord voor ‘ongerechtigheid’ is awon. De betekenis is ‘krom, niet oprecht, handelen’. Het is handelen zoals “een krom en verdraaid geslacht” dat doet (Fp 2:15). Het geweten werkt niet meer. Het is uitgeschakeld.

Als koning is hij Gods vertegenwoordiger en heeft hij een voorbeeldfunctie. Het is zijn roeping en opdracht om het volk op de weg van God voor te gaan en hun te laten zien hoe God gediend moet worden. In plaats daarvan heeft hij door zijn zonden zijn voorbeeld bevuild. Gods Naam is door zijn gedrag schande aangedaan. Die schande moet worden schoongewassen en dat kan God alleen doen.

Ten slotte vraagt David aan God om hem van zijn zonde te reinigen. Hierin zit de gedachte van melaatsheid. Zonde is net als melaatsheid een verhindering om tot God te naderen (vgl. vers 9). Door de zonde is de relatie met God verbroken en komt de mens tekort aan de heerlijkheid van God. Door zijn zonde heeft David geen toegang meer tot God in Zijn heiligdom, waar alles rein en heilig is, in overeenstemming met Wie God is. Hij verlangt naar herstel van zijn gemeenschap met God en daarom vraagt hij om reiniging (vgl. 1Jh 1:9).

Wat David in deze beide beginverzen vraagt, laat zien dat hij inzicht heeft in wat de zonde teweegbrengt en wat er allemaal voor nodig is om van de last daarvan bevrijd te worden. Hij vraagt om ‘uitdelgen’, ‘schoonwassen’ en ‘reinigen’. ‘Uitdelgen’ is het volkomen verwijderen van het strafblad met zijn overtredingen. ‘Schoonwassen’ is het verwijderen van het vuil van de schandvlek van de zonde. ‘Reinigen’ ziet op het reinigen van zijn hart en geweten in verband met zijn ongerechtigheid. Het eerste is naar God toe, het tweede naar de mensen toe, het derde is naar zichzelf toe. Als dat allemaal gebeurt, zijn zijn overtredingen, zijn ongerechtigheden en zijn zonden volledig vergeven.

Ps 51:5-8 | Belijdenis en berouw

5 Want ík ken mijn overtredingen,
mijn zonde [staat] mij voortdurend voor [ogen].
6 Tegen U, U alleen, heb ik gezondigd,
ik heb gedaan wat kwaad is in Uw ogen,
zodat U rechtvaardig bent wanneer U [recht]spreekt
[en] rein bent wanneer U oordeelt.
7 Zie, ik ben in ongerechtigheid geboren,
in zonde heeft mijn moeder mij ontvangen.
8 Zie, U vindt vreugde in waarheid in het binnenste,
in het verborgene maakt U mij wijsheid bekend.

David kent zijn overtredingen (vers 5). Het besef daarvan is noodzakelijk wil God Zijn werk van herstel kunnen doen. Er moet volledige openheid over zijn. Zijn zonde staat hem, sinds Nathan die voor hem heeft ontdekt, voortdurend voor ogen. Dat is geen aangename toestand, maar wel bijzonder heilzaam. Pas als God Nathan naar hem toe stuurt, komt hij tot volle en oprechte belijdenis. Deze psalm is daarvan het bewijs.

Hoewel David tegen zijn naaste heeft gezondigd, belijdt hij dat hij tegen God, ja, tegen God alleen heeft gezondigd (vers 6; 2Sm 12:13a). Het gaat er bij een zonde in de eerste plaats om dat het kwaad is in Gods ogen. Gód is oneer aangedaan. Elke zonde tegen een naaste is eerst en vooral een zonde tegen God. Als dit besef niet bovenaan staat, zal er van een grondige belijdenis geen sprake zijn. Dan is er alleen spijt en dat vooral over de gevolgen, maar geen berouw over de daad.

God is absoluut rechtvaardig. Als wij erkennen dat wij tegen Hem hebben gezondigd en hebben gedaan wat kwaad is in Zijn ogen, erkennen we dat Hij rechtvaardig is in Zijn rechtspraak over de zonde. Het woord ‘belijdenis’ betekent ‘hetzelfde zeggen'. Een zonde belijden is een zonde zien zoals God die ziet en daarover hetzelfde zeggen als Hij zegt. Dat heeft David gedaan toen Nathan hem namens God met zijn zonde confronteerde. Hij gaf God gelijk in Zijn oordeel over de zonde die hij heeft begaan. Paulus haalt dit vers aan in de brief aan de Romeinen, de brief waarin hij uiteenzet wat de gerechtigheid van God is (Rm 3:4).

God bepaalt wat zonde is. Zonde is alles wat wordt gedaan zonder de erkenning van Zijn recht op ons leven. De mens is geschapen met het doel om zijn Schepper te verheerlijken. Dat doel mist hij door zijn leven als zondaar (Rm 3:23). In Zijn wet zegt Hij wat de mens moet doen en wat Hij zal doen als de mens de wet overtreedt. Als God oordeelt omdat Zijn wet is overtreden, bewijst Hij dat Hij rein is. Hij is “te rein van ogen om het kwade aan te zien” (Hk 1:13a). Pas als een mens erkent dat God rechtvaardig en rein is, kan God die mens rechtvaardig en rein verklaren.

David daalt nog dieper af in het probleem van de zonde. Hij erkent dat hij “in ongerechtigheid geboren” is en “in zonde” door zijn moeder is “ontvangen” (vers 7). Dit is geen afschuiven van zijn schuld, maar de erkenning dat hij een zondaar is tot in het diepst van zijn wezen. Hij spreekt niet alleen over zijn zonden als daden, maar over de zonde die in hem is als de bron van de daden, over de zondige natuur die ieder mens heeft (vgl. Rm 7:18a).

We noemen dat wel ‘de erfzonde’, die ieder mens sinds de in zonde gevallen Adam heeft. We zijn niet zondaar omdat we zondigen, we zondigen omdat we zondaar zijn. Het onderwijs hierover wordt in de brief aan de Romeinen gegeven. Het is aan te bevelen die brief regelmatig te lezen. Het verschil zien tussen de zonde als daad en de zonde als bron is van fundamenteel belang wil er sprake zijn van een diepgaande belijdenis. Deze uitspraak van David is een zeldzame en tegelijk duidelijke uitspraak over de erfzonde in het Oude Testament (vgl. Jb 14:4; 15:14; 25:4; Ps 58:4).

David heeft een diep inzicht in wat God zoekt en waardeert (vers 8). Hij weet dat God “vreugde in waarheid in het binnenste” vindt. Het binnenste is het innerlijk, de ziel of het hart (vgl. Jb 38:36). Hij heeft in zijn gevoelens ervaren dat God in zijn innerlijk geen vreugde had en die ervoer hij ook niet, toen hij zijn zonden in zijn binnenste verborg. De vreugde is het resultaat van Gods werk. Hij schept de vreugde (Js 65:17-18). De waarheid waarin Hij vreugde vindt, is de erkenning van de zonde voor Hem en de aanvaarding van Zijn oordeel daarover zonder enig voorbehoud.

Is in de zondaar die waarheid aanwezig als een diepe overtuiging, dan maakt God “in het verborgene … wijsheid bekend”. Er is ruimte in het innerlijk gekomen door belijdenis en nu kan God daarin Zijn wijsheid bekendmaken. Daardoor kan de herstelde gelovige juiste beslissingen nemen in de keus waarvoor hij telkens wordt gesteld: de keus tussen goed en kwaad.

Ps 51:9-14 | Gebed om herstel

9 Ontzondig mij met hysop, dan zal ik rein zijn,
was mij, dan zal ik witter zijn dan sneeuw.
10 Doe mij vreugde en blijdschap horen;
laat de beenderen zich verheugen [die] U verbrijzeld hebt.
11 Verberg Uw aangezicht voor mijn zonden;
delg al mijn ongerechtigheden uit.
12 Schep mij een rein hart, o God,
en vernieuw in mijn binnenste een standvastige geest.
13 Verwerp mij niet van voor Uw aangezicht
en neem Uw Heilige Geest niet van mij weg.
14 Geef mij de vreugde over Uw heil terug,
ondersteun mij met een geest van vrijmoedigheid.

Na zijn diepgaande belijdenis stelt David de vraag aan God om hem te ontzondigen met hysop (vers 9). Hysop is als het ware een biologische kwast, die wordt gebruikt om vloeistof te smeren op een vast oppervlak. Typologisch spreekt het van het toepassen van het werk van Christus op de mens. Hysop wordt onder andere gebruikt bij het aanbrengen van het bloed van het paaslam aan de deurposten (Ex 12:22). De toepassing van het bloed ofwel het in geloof aanvaarden van de waarde ervan, houdt in dat het zonden bedekt voor het oog van God, bewerkt reiniging en vergeving (1Jh 1:7b; Op 1:5; Hb 9:22). Het bloed maakt ons rein in de ogen van God.

David vraagt ook of God hem wast. Dit ziet op het Woord van God dat met water wordt vergeleken (Ef 5:26; Jh 15:3). We zien hier de toepassing van het reinigingsoffer van de melaatse in Leviticus 14 (Lv 14:1-20). Het volk als geheel, dat wil zeggen het gelovig overblijfsel in de eindtijd, zal ook door dit offer worden gereinigd, waardoor ze worden hersteld in hun gemeenschap met God. De toepassing voor ons is dat wij door het lezen van Gods Woord onze zonden gaan herkennen. Als er zonden zijn, dan belijden we die en worden ze ons vergeven (1Jh 1:9).

David ziet uit naar Gods antwoord op zijn belijdenis (vers 10). Hij vraagt om het bewijs dat God zijn belijdenis heeft aanvaard. Dat bewijs is de vreugde en blijdschap die God heeft over zijn belijdenis. Als God hem dat laat weten, zal die vreugde in zijn beenderen stromen en zal hij opspringen van vreugde. Nu voelt hij zich nog verbrijzeld en krachteloos omdat de wet hem veroordeelt en zijn geweten hem aanklaagt.

Hij vraagt aan God om Zijn aangezicht voor zijn zonden te verbergen (vers 11). Daarmee vraagt hij of God zijn zonden wil vergeven en ze niet meer wil gedenken. Hij vraagt nu niet meer om vergeving voor een speciale zonde maar om uitdelging van “al” zijn ongerechtigheden. Bij een grondige belijdenis van een zonde worden we ons bewust dat we niet slechts een bepaalde verkeerde daad hebben gedaan, maar dat we vaak in de fout zijn gegaan. In Gods tegenwoordigheid zien we onze hele verloren toestand.

Die belijdenis wekt het verlangen naar iets totaal nieuws, een nieuwe schepping van God, de schepping van een rein hart (vers 12). Dit kan geen mens bij zichzelf bewerken, dat moet God doen. Het moet een scheppingsdaad van God zijn, in dezelfde zin als wij “een nieuwe schepping” in Christus zijn (2Ko 5:17; Gl 6:15; Ef 2:10). Het werkwoord ‘scheppen’ hier is hetzelfde als in Genesis 1 (Gn 1:1). Het is iets totaal nieuws scheppen wat er nog niet was. God kan ons niet repareren, Hij moet iets nieuws beginnen.

Een rein hart is een hart dat niet verontreinigd is door zonden. Dat hart heeft een afschuw van de zonde, en wat er uitkomt, is rein. Iemand met een rein hart heeft geen verhinderingen om tot God te naderen. Hij leeft in gemeenschap met God. Hij ziet God omdat hij een rein hart heeft (Mt 5:8). De nieuwtestamentische gelovige weet dat hij door het geloof een rein hart heeft (Hd 15:9). Het is wel zaak daarmee in overeenstemming te leven.

Behalve een rein hart vraagt David nog om de vernieuwing in zijn binnenste van “een standvastige geest”. Vroeger had hij die standvastige geest en bleef hij in de weg van God. Nu hij in de zonde is gevallen omdat hij niet standvastig op God gericht is gebleven, vraagt hij om vernieuwing ervan. Hij wil niet weer zo’n diepe val maken. Door zijn diepe val is hij er des te dieper van overtuigd dat God hem van die geest moet voorzien, zodat hij in gemeenschap met God blijft. Daardoor zal hij niet gemakkelijk weer tot het begaan van een zonde verleid worden.

Wij hebben ook ‘een standvastige geest’ nodig, zodat wij ons alleen op Christus richten en alles van Hem verwachten. Dan blijven we bewaard voor de verleiding tot zonde die tot nieuwe verontreiniging voert en, wat het ergst is, tot het verbreken van de gemeenschap met God. We hebben de zondige natuur nog in ons. Daarom is die vraag ook op ons van toepassing. Het gaat er voor ons om dat wij met een voornemen van het hart bij de Heer blijven (Hd 11:23). Dan zullen we de zonde ontvluchten als die ons wil verleiden (vgl. Gn 39:10-12).

De zonde veroorzaakt een diepe breuk met God. De gemeenschap met Hem wordt daardoor verbroken. Als het besef van de zonde doordringt, beseft de zondaar ook dat God hem terecht moet verwerpen (vers 13). God kan immers niets anders met de zonde doen dan die verwerpen. Tegelijk houdt het uitspreken van die vraag in dat David erop vertrouwt dat God hem, de zondaar, niet verwerpt omdat God een oprechte belijdenis altijd met genade beantwoordt.

De vraag aan God om Zijn Heilige Geest niet van hem weg te nemen past in de mond van David als oudtestamentische gelovige (vgl. 1Sm 16:14). In het Oude Testament woont de Heilige Geest niet in de gelovige. Hij werkt wel in hem. De Geest zien we bij de schepping al aan het werk (Gn 1:2). Een oudtestamentische gelovige kan alleen door de Heilige Geest iets doen wat tot een welgevallen van God is. Alles wat goed is bij hem, komt van Gods Geest. David is zich dat bewust (2Sm 23:2).

De Heilige Geest komt pas op aarde wonen na de verheerlijking van de Heer Jezus. De Heer Jezus laat daarover geen misverstand bestaan (Jh 7:39). Sinds de Pinksterdag woont de Geest in de gemeente (Hd 2:1-4; Ef 2:21-22) en in de gelovige (1Ko 6:19). Wie dit weet, zal nooit aan God vragen Zijn Geest niet van hem weg te nemen (Jh 14:16-17; Gl 4:1-7; 1Ko 12:13).

Het is natuurlijk wel van belang dat we de Geest niet bedroeven (Ef 4:30), maar ons door de Geest laten leiden en door de Geest te wandelen (Gl 5:16,18,25). Daarom is wat David hier vraagt wel van grote praktische betekenis voor ons. Het gaat om de noodzaak van geestelijke vernieuwing die ook wij regelmatig nodig hebben. Hopelijk zien we dat in.

David heeft de vreugde over het heil of de behoudenis van God vaak gekend en genoten. Telkens als God Hem uitredding gaf, was daar die vreugde. Al de tijd dat hij zijn zonden verzweeg, was die vreugde afwezig. Hij had geen gemeenschap met God. Nu hij zijn zonden heeft beleden, spreekt hij het diepe verlangen uit naar de terugkeer van die vreugde over Gods behoudenis (vers 14).

De Geest Die nu op hem is – want zijn belijdenis is het werk van de Geest –, kon niet op hem zijn toen hij over zijn zonden zweeg. Wat hij nu nog wenst, is de vreugde over Gods heil. Die vreugde wil hij voortdurend beleven in Gods tegenwoordigheid. Daarvoor vraagt hij God om hem te ondersteunen “met een geest van vrijmoedigheid”. Hij vraagt om innerlijke vrijmoedigheid om weer in gemeenschap met God te leven door zich aan Zijn geboden te houden en ze niet weer te overtreden.

Ps 51:15-19 | Het offer dat God niet veracht

15 Dan zal ik overtreders Uw wegen leren
en zondaars zullen zich tot U bekeren.
16 Red mij van bloedschulden, o God, God van mijn heil,
dan zal mijn tong vrolijk zingen van Uw gerechtigheid.
17 Heere, open mijn lippen;
dan zal mijn mond Uw lof verkondigen.
18 Want U vindt geen vreugde in offers, anders zou ik ze brengen;
in brandoffers schept U geen behagen.
19 De offers voor God zijn een gebroken geest;
een verbrijzeld en verslagen hart zult U, o God, niet verachten.

David heeft gebeden om vergeving en om herstel, nu bidt hij of de HEERE hem toch nog kan gebruiken in Zijn dienst. Hij wil zijn ervaringen als overtreder gaan delen met andere overtreders (vers 15; vgl. Lk 22:32; Ps 34:12). Wie een diep besef van zijn eigen zondigheid heeft en evenzo van de vergeving van God en van de herstelde vreugde, zal zorg tonen voor anderen. David wil anderen die Gods geboden hebben overtreden, Gods wegen leren door met hen te spreken over schuldbelijdenis aan God en bekering tot Hem. Hij wil graag zondaars van een dwaalweg terugbrengen en daardoor een menigte van zonden bedekken (Jk 5:19-20).

Als hij eraan denkt om anderen Gods wegen te leren, overvalt hem opnieuw de zwaarte van zijn zonden (vers 16). Nu denkt hij aan zijn bloedschuld. Hij heeft immers Uria omgebracht om zijn zonde met Bathseba te verdoezelen. Daardoor heeft hij bloedschuld op zich geladen (2Sm 11:14-17). David heeft al gesproken over de vreugde van Gods heil (vers 14), nu spreekt hij over “de God van mijn heil”. Als die God hem van zijn bloedschulden redt, hem daarvan bevrijdt, zal zijn tong vrolijk zingen. Dan zal hij zingen – niet van Gods liefde en genade, wat we misschien zouden verwachten, maar – van Gods “gerechtigheid”. God heeft een rechtvaardige basis voor deze redding: het werk van Zijn Zoon op het kruis.

Deze belijdenis heeft een profetische toepassing. Het gelovig overblijfsel zal in de toekomst erkennen dat zij als volk schuldig staan aan de dood van de Messias, waardoor zij bloedschuld op zich hebben geladen. Ook voor hen is de redding van hun bloedschuld gelegen in het werk van Christus op het kruis. Het overblijfsel zal ook de zonde van het volk van overspel belijden omdat ze de antichrist hebben aangenomen.

David vraagt aan de “Heere”, Adonai, de soevereine God en Heerser van het heelal, om zijn lippen te openen (vers 17). Dan zal hij met zijn mond Gods lof verkondigen. Er is over zijn lippen en uit zijn mond geen lof gekomen in de tijd dat hij zijn zonden verzweeg. Nu hij zijn zonden heeft ingezien en beleden, barst David niet ineens uit in gejubel. Er is bij hem geen enkele aanmatiging. Zijn gesloten mond en lippen zijn het gevolg van de door hem begane zonden. Het openen ervan moet God doen. Hij vraagt nederig of God het bij hem wil bewerken. Hij verlangt ernaar en daarom zal God het ook doen.

God vindt “geen vreugde in offers” als zodanig (vers 18), want het bloed van stieren en bokken kan geen enkele zonde wegnemen (Hb 10:4). Dat weet David, daarvan is hij zich diep bewust. Hij heeft dat eerder ook door de Geest uitgesproken (Ps 40:7). Als God daar wel vreugde in zou vinden, zou hij die graag hebben gebracht. Ook in brandoffers schept God geen behagen. Ook dat weet David.

De enige offers waarin God vreugde vindt, zijn “een gebroken geest” en “een verbrijzeld en verslagen hart” (vers 19; vgl. Js 57:15; 66:2b). In die offers is niets van hoogmoed en zelfrechtvaardiging aanwezig, maar er is een gezindheid aanwezig die kostbaar is voor God. Dit geldt ook voor ons. Wie dergelijke offers brengt, is waarlijk ‘een arme van geest’ (Mt 5:3). Zo iemand beroemt zich niet, maar is nederig voor God.

David spreekt niet over de vreugde die God in een dergelijke gezindheid vindt, maar zegt dat God die “niet verachten” zal. Hierbij spreekt hij God nadrukkelijk aan: “U, o God.” Mensen verachten een dergelijke gezindheid vaak wel, maar ‘U, o God’ zult dat zeker niet doen. Door te zeggen ‘niet verachten’ onderstreept David dat er geen enkele roem aan deze offers is verbonden.

Ps 51:20-21 | Gebed voor Sion

20 Doe goed aan Sion, naar Uw welbehagen;
bouw de muren van Jeruzalem op.
21 Dan zult U vreugde vinden in offers van gerechtigheid,
[in] een brandoffer en een offer dat geheel verteerd wordt;
dan zal men jonge stieren offeren op Uw altaar.

Na zijn diepgaande belijdenis en zijn vraag om reiniging denkt David nu aan Sion (vers 20). Als vertegenwoordiger van het volk heeft hij door zijn zonden een smaad op het hele volk gelegd. God heeft als het ware Zijn handen van Sion af moeten trekken. Nu David belijdenis heeft gedaan, vraagt hij of God goed wil doen aan Sion, naar Zijn welbehagen.

Profetisch gaat het hier over de herbouw van de stad en de tempel die de HEERE zal laten herbouwen. Door de grote verdrukking is het offeren opgehouden, en door de aanval van de koning van het noorden is Jeruzalem verwoest. Het herstel van de tempel en van de offerdienst wordt door de profeet Ezechiël beschreven (Ezechiël 40-44).

Door zijn zonden is de stad kwetsbaar geworden, de geestelijke kracht is verdwenen. De letterlijke muren kunnen er nog staan, maar als de geestelijke kracht door de zonde weg is, biedt de muur geen bescherming meer. Daarom vraagt David nu of God de muren van Jeruzalem weer wil opbouwen, dat wil zeggen dat de stad weer beschermd wordt.

Het gevolg zal zijn dat God weer vreugde vindt in “offers van gerechtigheid” (vers 21) die door de inwoners van Jeruzalem zullen worden gebracht. We kunnen dit toepassen op een plaatselijke gemeente, die ook gezien wordt als een plaats waar God woont. Als in een plaatselijke gemeente de zonde is geoordeeld en de gemeenschap met God is hersteld, zijn de geestelijke offers weer aangenaam voor God.

We zouden misschien verwachten dat de ‘offers van gerechtigheid’ zondoffers zijn. Dat zou goed passen bij de belijdenis van zonden. Maar David spreekt over “een brandoffer” en over “een offer dat geheel verteerd wordt”. Als God over de offers begint te spreken, begint Hij met het brandoffer (Lv 1:1-3). Een brandoffer is het hoogste offer dat als een vrijwillig offer kan worden gebracht. Van de verschillende brandoffers die kunnen worden gebracht, zijn de “jonge stieren”, dat is de hoogste vorm van het brandoffer (vgl. Lv 1:3,10,14).

Het brandoffer is een offer dat in zijn geheel wordt verteerd. Alles van dit offer komt op het altaar en gaat in rook op als een aangename geur voor God (Lv 1:9; vgl. Dt 33:10). Als David behalve over een brandoffer spreekt over een offer dat geheel wordt verteerd, toont hij inzicht in dit offer. Hij verklaart het wezen van het brandoffer. Het brandoffer stelt het werk van de Heer Jezus voor als een werk dat helemaal en uitsluitend voor God is verricht.

Psalm 52

Inleiding

Psalmen 52-55 zijn vier maskil of onderwijs psalmen, onderwijzingen van David waar de twee grote zonden van Israël worden toegelicht. Een ervan is overspel tegenover God, doordat het volk zich verbindt met de antichrist.

In deze vier psalmen wordt profetisch de antichrist geschilderd. Hij is de mens van de zonde, de man die de valse koning van Israël zal zijn, de man die in zijn eigen naam zal komen, die zichzelf tot God verklaart en door het volk Israël aangenomen zal worden (2Th 2:3b-4; Jh 5:43). Deze valse koning zal, samen met het ongelovige deel van het volk, het zwakke gelovig overblijfsel vervolgen, waardoor het de toevlucht zal zoeken in de bergen ten oosten van Israël, in het buitenland.

De tijd die dan aanbreekt, noemt de Heer Jezus “een grote verdrukking” (Mt 24:21; vgl. Dn 12:1). Deze tijd zal starten met het plaatsen van “de gruwel van de verwoesting” in de tempel (Mt 24:15; Dn 9:27b). De gruwel, ofwel afgoderij, is dat een mens zichzelf tot God verklaart (2Th 2:4). Dit is de volle maat van de zonde van Israël en van de mensheid.

Als die tijd is aangebroken, is ook de tijd voor de HEERE aangebroken om in te grijpen en Israël te verwoesten. Maar eerst wordt het gelovig overblijfsel in veiligheid gebracht voor het oordeel op een plek waar ze gelouterd worden.

De eerste psalm van deze miniserie maskil psalmen, Psalm 52, vormt een groot contrast met de vorige. In Psalm 51 horen we iemand die zich met berouw over zijn zonde en volledig verbroken tot God wendt. In Psalm 52 gaat het over de macht en verdorvenheid van iemand die in het kwaad roemt. Die goddeloze, hoogmoedige persoon is een beeld van de antichrist.

Met de kwaadaardigheid waarin deze goddeloze persoon zich uit, hebben trouwe gelovigen in alle tijden te maken. Altijd is de gelovige omgeven door mensen die zich zo gedragen. In deze psalm zien we de uitingen van de geweldenaar en hoe het geloof daarop reageert.

Ps 52:1-2 | Opschrift

1 Een onderwijzing van David, voor de koorleider; 2 toen Doëg, de Edomiet, gekomen was en aan Saul bekendgemaakt en tegen hem gezegd had: David is gekomen in het huis van Achimelech.

De psalm is “een onderwijzing van David” (vers 1). Het is een van de dertien maskil psalmen. Maskil betekent ‘onderwijzing’. Het onderwijs hier gaat over de invulling van de beginselen van Psalm 1, waarin het contrast wordt voorgesteld tussen Christus en de antichrist, tussen de gelovige en de goddeloze, tussen een David en een Doëg (Ps 1:1-6). Zie voor “een onderwijzing” of maskil verder bij Psalm 32:1-2.

Wat hier van Doëg wordt gezegd (vers 2), wordt in 1 Samuel beschreven (1Sm 21:1-8; 22:6-23). Daar lezen we dat Doëg de opzichter, de opperherder van de herders van Saul is. Doëg is daarom een type van de antichrist, de valse herder van Israël. Hij is “de herder van niets, die de kudde in de steek laat” (Zc 11:17a). Hij staat in scherp contrast met David, die een type is van de Zoon van David, Die “de goede Herder”, “de grote Herder” en “de overste Herder” is, Die Zijn leven voor Zijn schapen geeft (Jh 10:11,14,15b; Hb 13:20; 1Pt 5:4).

De psalm stamt uit de tijd dat David op de vlucht is voor Saul. De ‘onderwijzing’ is door David gemaakt naar aanleiding van het verraad van Doëg, die Saul informeert over het bezoek van David aan Achimelech (1Sm 22:9). Daarop geeft Saul Doëg de opdracht de priesters te vermoorden omdat zij op de hand van David zijn. Die opdracht voert Doëg met duivels genoegen uit (1Sm 22:18-19). Als David erover hoort, neemt hij de schuld van de slachtpartij op zich en biedt bescherming aan Achimelech (1Sm 22:20-23).

Omdat David een profeet is (vgl. Hd 2:30), heeft hij, geïnspireerd door de Heilige Geest, niet alleen geschreven over een gebeurtenis in het verleden, maar dit ook gedaan met het oog op de toekomst. In de geschiedenis met Doëg zijn de feiten vermeld op een manier, dat de uiteindelijke vervulling alleen plaatsvindt in de persoon van de antichrist. Er staat bijvoorbeeld in vers 5 dat deze persoon, die duidelijk een beeld is van de antichrist, een leugenaar is, terwijl van Doëg geen leugen wordt vermeld (vgl. Dn 11:32).

Doëg wordt “de Edomiet” genoemd. Dat betekent dat hij een afstammeling van Ezau is, die “een ongoddelijke” wordt genoemd (Hb 12:16). De Edomieten zijn wel de bitterste vijanden van Gods volk en van God Zelf. Doëg is daar een duidelijk voorbeeld van. Hij is dan ook, net als een andere Edomiet, Herodes (Hd 12:21-23), bij uitstek een type van de antichrist.

Nadat diep tot David is doorgedrongen wat er is gebeurd, geeft hij zijn gedachten en gevoelens erover als onderwijs voor het hele volk in deze psalm weer. Doëg is een geweldenaar die bij koning Saul in de gunst staat. David beziet deze moordenaar in het licht van God. Zo moeten wij ook het geweld leren zien van mensen die het kwaad liefhebben en nog in het leven lijken te slagen ook. Daarom is deze onderwijzing ook “voor de koorleider”. Zie voor “voor de koorleider” verder bij Psalm 4:1.

Ps 52:3-7 | De ondergang van de geweldenaar

3 Waarom beroemt u zich op het kwaad, geweldenaar?
Gods goedertierenheid [duurt toch] de hele dag!
4 Uw tong bedenkt enkel schadelijke [dingen],
als een geslepen scheermes dat bedrieglijk werkt.
5 U hebt het kwaad lief boven het goede,
de leugen boven het spreken van recht. \Sela\
6 U hebt lief alle verslindende woorden
[en] een tong [vol] bedrog.
7 Maar God zal u voor altijd afbreken;
Hij zal u grijpen en wegrukken uit de tent,
ja, u ontwortelen uit het land van de levenden. \Sela\

David begint zijn psalm niet met het aanspreken van God, wat gebruikelijk is, maar met het aanspreken van de “geweldenaar”, waarin een ondertoon van sarcasme te bespeuren valt (vers 3). Geweldenaar is letterlijk ‘sterke held’. Dit is ten volle waar van de antichrist (Op 13:11-18). De vertaling ‘geweldenaar’ is gebaseerd op het feit dat Doëg een slachting heeft verricht onder de priesters (1Sm 22:18). Dat was voor hem niet genoeg. Hij ging verder dan de opdracht van de koning en roeide de hele stad Nob uit, vrouwen, kinderen en vee (1Sm 22:19).

David opent zijn woorden tot deze geweldenaar met een vraag. In die vraag klinkt verontwaardiging door over de verdorvenheid van die man en ook verbazing over diens dwaasheid. Het is al erg genoeg dat hij het kwaad doet, maar het is nog veel erger dat hij zich ook op het kwaad beroemt. Hij gaat er prat op dat hij door zijn slechte daden zoveel invloed uitoefent. Voor hemzelf zijn het geen slechte daden. Hij schept genoegen in zijn daden, hij slaapt er niet minder om.

De geweldenaar beroemt zich op het kwaad dat hij de gunstelingen van God aandoet. Zich beroemen betekent: hij schept er genoegen in. Het houdt ook in dat hij in zijn hart zegt: “Ik zal niet wankelen, want van generatie op generatie zal [mij] geen onheil treffen” (Ps 10:6).

Het geloof reageert daarop met te verwijzen naar “Gods goedertierenheid”. Het kwaad kan zich enige tijd laten gelden, maar dan is het voorbij. Gods goedertierenheid echter duurt de hele dag. Er is geen moment dat God niet goedertieren is. Het gaat hier om chesed, de trouw van God op grond van het verbond.

Voor ons is het de trouw van God op grond van het bloed van het nieuwe verbond. Dat zal ook gelden voor het gelovig overblijfsel in de toekomst. Op grond van dit verbond kan God Zijn zegeningen, Zijn goedertierenheid, schenken. Daaraan houdt de gelovige zich vast en daardoor houdt hij stand tegen de kwaaddenkende en kwaaddoende goddeloze. Het besef van de goedertierenheid van God is de beste bescherming tegen het kwaad.

Het kwaad van de geweldenaar zit hem vooral in zijn tong (vers 4). Zijn tong wordt hier gezien als een ‘denkende tong’, een instrument waarmee hij niet in de eerste plaats schadelijke dingen spreekt, maar schadelijke dingen bedenkt. Dat wijst erop dat hij zijn woorden weloverwogen uitkiest om zoveel mogelijk schade te veroorzaken. Zijn tong is “als een geslepen scheermes dat bedrieglijk werkt” (vgl. Ps 55:22; Js 7:20; Dn 11:32; Jk 3:6). Hij sabelt mensen neer met wat hij zegt. Zijn woorden werken als dolksteken (Sp 12:18a).

Er is geen greintje waarheid aanwezig in wat hij zegt, zelfs al zegt hij dingen die waar zijn. Als Doëg tegen Saul zegt dat hij David bij Achimelech heeft gezien, is dat waar (1Sm 21:6-9; 22:9-10). Maar de motieven achter zijn woorden, maken van al zijn woorden ‘verslindende woorden’. Zijn tong spreekt woorden die waar zijn, want hij zegt wat hij heeft gezien, maar hij doet dat met ‘een tong als een geslepen scheermes dat bedrieglijk werkt’.

Waar het hier ten diepste om gaat, is niet leugen in zijn algemeenheid, maar de grote leugen met betrekking tot God. Wat de antichrist zegt, staat in het grootst mogelijke contrast met Christus. Christus spreekt alleen maar waarheid over God, zonder enige leugen. De antichrist spreekt alleen maar leugen over God, zonder enige waarheid: “Die koning zal handelen naar eigen goeddunken. Hij zal zich verheffen en zich groot maken boven elke god. Hij zal tegen de God der goden wonderlijke dingen spreken” (Dn 11:36). De antichrist is “de mens van de zonde …, de zoon van het verderf, die zich verzet en zich verheft tegen al wat God heet of een voorwerp van verering is, zodat hij in de tempel van God gaat zitten en zichzelf vertoont dat hij God is” (2Th 2:3b-4).

Hij heeft een obsessieve liefde voor het kwaad boven het goede (vers 5; vgl. Mi 3:2a). Hij geeft de voorkeur aan leugens “boven het spreken van recht”. Het is niet eens een leugentje om bestwil, maar het pertinent en niet anders dan leugen spreken. De man heeft een aardje naar zijn vaartje, want zijn vader is de duivel in wie geen waarheid is. “Wanneer hij de leugen spreekt, spreekt hij uit het zijne, omdat hij een leugenaar is en de vader ervan” (Jh 8:44b).

Dit is waar voor vele ongelovigen, ook voor de schriftgeleerden tegen wie de Heer Jezus dit in Johannes 8 zegt. Dit geldt echter vooral en bovenal voor de antichrist, het beest uit de aarde, van wie Johannes schrijft dat het spreekt als een draak, als de duivel zelf (Op 13:11). En dan volgt in de psalm een sela, want dit moeten de verstandigen, de maskilim, goed overdenken.

De geweldenaar geniet van “alle verslindende woorden [en] een tong [vol] bedrog” (vers 6; Ps 10:7). Hij houdt ervan dingen te zeggen die andere mensen verslinden en in het ongeluk storten. Woorden kunnen iemands reputatie ‘verslinden’. Verslindende woorden bewerken verwoesting en vertering. Direct daarmee in verband staat “een tong [vol] bedrog”. Alles wat er over zijn tong komt, is een en al bedrog omdat de bron totaal verdorven is.

Het gaat niet in de eerste plaats om de kwantiteit van zijn bedrog, de hoeveelheid leugen, maar om de kwaliteit ervan, de inhoud ofwel de oorsprong van de leugen. Het gaat er niet in de eerste plaats om dat hij over van alles en nog wat liegt, maar dat hij een leugenaar is over de grote waarheid over God: Hij ontkent de Schepper-God, de Elohim. Dat wordt straks in Psalm 53 uitgewerkt. De geest van de antichrist is nu al te herkennen bij de evolutionisten, die God de Schepper ontkennen.

Als David klaar is met zijn beschrijving van de geweldenaar, houdt hij hem het oordeel voor dat God over hem zal brengen (vers 7). David beschrijft dit oordeel in verschillende beelden, die allemaal betekenen dat hij volkomen weggevaagd zal worden. God zal hem “voor altijd afbreken”, wat slaat op zijn levenshuis. Dat zal een eeuwige puinhoop worden, zonder enige mogelijkheid tot wederopbouw.

God zal hem “grijpen en wegrukken uit de tent” waarin hij heeft gewoond. Grijpen is hier het grijpen van een vurige kool die zo snel mogelijk wordt weggeslingerd om zich er niet aan te branden. Met deze snelheid rukt God hem weg uit de tent, dat wil zeggen uit alles wat hem dierbaar is (vgl. Ml 2:12).

Net zoals Doëg Achimelech en de priesters van Nob heeft ontworteld, zal God hem “ontwortelen uit het land van de levenden”. Ontworteld betekent dat Doëg niet alleen de priesters heeft uitgeroeid, maar de hele stad, vrouwen en kinderen incluis, heeft uitgeroeid, waardoor er nooit meer nakomelingen zullen komen.

Ontwortelen is ook een plotselinge, gewelddadige daad. Als een boom zal hij ontworteld worden, zodat hij nooit meer tot uitbotting en bloei zal komen. Elke verbinding met het leven wordt afgesneden. Hij zal eeuwig in het rijk van de dood zijn, waar niets meer van zijn bedrieglijke woorden, gedachten en handelingen over is.

Wat het einde van Doëg betreft, weten we weinig. Hij is nu in het dodenrijk. Van de antichrist weten we wel hoe en waar hij eindigt. Hij zal zonder in het dodenrijk te zijn geweest, rechtstreeks in de poel van het vuur geworpen worden (Op 19:20). In type vinden we dit bij Herodes in Handelingen 12, waar God Zelf ingrijpt op het moment dat de maat van de zonde vol is (Hd 12:21-23).

Ps 52:8-9 | De spot van de rechtvaardigen

8 De rechtvaardigen zullen het zien en ontzag hebben;
zij zullen om hem lachen [en zeggen]:
9 Zie, de man [die] God niet tot zijn kracht maakte,
maar op zijn grote rijkdom vertrouwde;
hij was sterk geworden door zijn schadelijk [handelen].

Zij die God vrezen, “de rechtvaardigen”, zullen de dag van het oordeel over de geweldige meemaken (vers 8). Ze zullen Gods oordeel over deze mens zien. Dat zal hen met ontzag vervullen, het zal grote indruk op hen maken. Ook zullen ze met een heilige spot worden vervuld (vgl. Ps 2:4). Ze zullen om hem lachen, niet uit leedvermaak, maar uit blijdschap dat God Zijn rechtvaardig oordeel heeft uitgeoefend en daarmee Zijn belofte van oordeel over het kwaad heeft ingelost. Dat is tegelijk ook hun bevrijding. Het is geen vermakelijk lachen, maar een vreugdevol lachen omdat het met de macht van de geweldenaar over en uit is.

Ze wijzen met de vinger naar “de man [die] God niet tot zijn kracht maakte, maar op zijn grote rijkdom vertrouwde” (vers 9). God niet tot zijn kracht maken, wil zeggen dat God niet zijn vesting is, dat hij niet bij Hem zijn veiligheid en bescherming heeft gezocht. Wie God opgeeft, wordt door God opgegeven. Alles waarop hij heeft vertrouwd, baat hem niets als God hem oordeelt (vgl. Ps 49:7-9).

Zijn arrogantie en zelfvertrouwen hebben hem tot schadelijk handelen gebracht. Door wat hij daarmee heeft ‘verdiend’, is hij sterk geworden. Alles diende tot vermeerdering van zijn eigen zelfstandigheid en belangrijkheid. Hij had God niet nodig. Met een diep ingewortelde boosaardigheid heeft hij anderen benadeeld en schade toegebracht om zichzelf te bevoordelen. Met dit ‘getuigenis’ eindigt de beschrijving van deze aartsbooswicht.

Ps 52:10-11 | Wat de rechtvaardige zal zijn en doen

10 Maar ik zal zijn als een bladerrijke olijfboom
in het huis van God;
ik vertrouw op Gods goedertierenheid,
eeuwig en altijd.
11 Ik zal U voor eeuwig loven,
om wat U gedaan hebt;
ik zal Uw Naam verwachten,
want die is voor Uw gunstelingen goed.

De eerste woorden van vers 10, “maar ik” geven aan dat nu het enorme contrast volgt tussen David en de geweldenaar. Hij vergelijkt zichzelf met “een bladerrijke olijfboom in het huis van God”. Dit kan hij zeggen zonder enige eigen roem en ondanks alle snoeven van de geweldenaar. Wat hij hier zegt, staat in groot contrast met de geweldenaar, die uit zijn tent wordt weggerukt (vers 7).

Bladerrijk wil zeggen dat het loof van de boom niet verwelkt. Dat komt omdat deze boom geplant is aan waterstromen. Dit geldt voor het gelovig overblijfsel in de toekomst. Dat heeft dwars door de grote verdrukking heen, steeds zijn vertrouwen op God, de bron van verkwikking en leven, gesteld.

Profetisch spreekt de “olijfboom” van Israël in verbinding met de zegeningen van het verbond met God (goedertierenheid = verbondstrouw). We vinden dit in Romeinen 11 uitgewerkt. Voor een tijd zijn zij – Israël, de natuurlijke takken – afgebroken van de edele olijfboom. Maar binnenkort, als de wilde olijftakken – het naamchristendom – verwijderd zijn, zullen zij opnieuw op hun eigen olijfboom geënt worden (Rm 11:23-29).

David is voortdurend in het huis van God, dat wil zeggen in Gods tegenwoordigheid, terwijl de geweldenaar eeuwig buiten Gods tegenwoordigheid zal zijn. In tegenstelling tot de geweldenaar die op zijn grote rijkdom heeft vertrouwd, vertrouwt David op “Gods goedertierenheid”, Gods chesed, Gods trouw aan Zijn verbond en Zijn handelen op grond daarvan. Dat doet hij niet een keer als het eens nodig en nuttig lijkt te zijn, maar “eeuwig en altijd”.

We kunnen de vergelijking van de bladerrijke olijfboom in het huis van God toepassen op de nieuwtestamentische gelovige die zich in de gemeente door de Heilige Geest laat leiden. Bladerrijk wil zeggen dat er een uiterlijk getuigenis van de kracht van de Geest is. We zien dat bij gelovigen die in hun leven de vrucht van de Geest laten zien (Gl 5:22).

Er is nog iets wat David eeuwig zal doen en dat is God loven (vers 11). Hier richt David zich rechtstreeks tot God. Voor het loven van God vindt hij aanleiding in wat God gedaan heeft. Hij heeft de geweldenaar en al zijn volgelingen gestraft en de Zijnen van alle blaam gezuiverd en gezegend.

David zal Gods “Naam verwachten”, waarmee hij zegt dat hij uitkijkt naar de openbaring van Gods kenmerken en handelen. Daarop is zijn hoop gevestigd, want hij weet dat die naam voor Gods gunstelingen, voor allen die in de gunst van God staan, goed is. Allen die in Gods gunst staan, zowel de gelovigen van het Oude als die van het Nieuwe Testament, kunnen daarvan getuigen. Zij zullen de Naam kennen die boven alle naam is en zullen Hem aanbidden als hun Heer en Hun God.

Als wij getuigen van de goedheid van Gods Naam, weten we dat veel andere gelovigen ook daarvan kunnen getuigen. Hij heeft veel namen. Elke naam toont een eigenschap. We hebben in ons leven veel namen of eigenschappen van Hem leren kennen. Voor elke naam of eigenschap kunnen we Hem loven en prijzen met allen die Hem ook zo hebben leren kennen.

Zo vinden we in deze psalm, profetisch gezien, onderwijs van de maskilim over de mens van de zonde en onderwijs over de bewaring van God voor het overblijfsel dat God zal aanbidden als deze mens van de zonde verbroken en ontworteld is.

Psalm 53

Inleiding

De inhoud van deze psalm is voor een groot deel gelijk aan de inhoud van Psalm 14. Een opmerkelijk verschil is dat waar in Psalm 14 de naam “HEERE” staat, die naam in Psalm 53 is veranderd in “God”. ‘HEERE’ is de vertaling van Jahweh, de naam van God als de God van het verbond met Zijn volk. In beide psalmen wordt God met verschillende namen genoemd: in Psalm 14 4x Jahweh en 3x Elohim; in Psalm 53 0x Jahweh en 7x Elohim.

In Psalm 53 wordt het bestaan van God, de vertaling van Elohim, dat is God als de Schepper en Onderhouder van het heelal en de God van alle mensen, geloochend. Wat van de enkeling Doëg in Psalm 52 wordt gezegd, geldt volgens Psalm 53 voor alle mensen.

Ps 53:1 | Opschrift

1 Een onderwijzing van David, voor de koorleider, op Machalath.

Deze psalm is weer “een onderwijzing van David”. Psalm 14 geeft ons de beginselen van de zonde (Ps 14:1). Hier in Psalm 53 is het een maskil psalm, dat wil zeggen onderwijs van en voor verstandigen, de maskilim. Dit onderwijs gaat over het grote kenmerk van de antichrist, de mens van de zonde, namelijk het ontkennen van de Schepper-God, Elohim. Hier wordt de beginselen van Psalm 14 toegepast op de antichrist en aan de maskilim onderwezen. De antichrist wordt hier de dwaas genoemd (vers 2). De geest van de antichrist waait echter nu al in de evolutionisten en moderne theologen die de Schepper ontkennen.

Voor “een onderwijzing” zie bij Psalm 52:1 en Psalm 32:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Het is een psalm “op Machalath”. Het is waarschijnlijk de soort melodie van deze psalm. De toon is in mineur en ellendig. Deze uitdrukking komt alleen nog voor in het opschrift van Psalm 88 (Ps 88:1). Er wordt verondersteld dat het woord machalath is afgeleid van een woord voor ‘ziekte’. Dat is ook wel in overeenstemming met de inhoud van de psalm, die de ziekelijke en ellendige toestand van de eindtijd, de grote verdrukking, beschrijft. Het is de volle maat van de zonde van de mensheid en de reden voor God om in te grijpen (vgl. Hd 12:21-23).

Ps 53:2-4 | Er is niemand die goeddoet

2 De dwaas zegt in zijn hart:
Er is geen God.
Zij handelen verderfelijk, zij bedrijven gruwelijk onrecht;
er is niemand die goeddoet.
3 God heeft uit de hemel neergezien
op de mensenkinderen,
om te zien of er iemand verstandig was,
iemand die God zocht.
4 Ieder van hen heeft zich afgekeerd, tezamen zijn zij verdorven,
er is niemand die goeddoet,
zelfs niet één.

David weet niet alleen wat de dwaas zegt, hij weet ook waar hij het zegt. Door het onderricht van God weet hij dat de dwaas “in zijn hart” zegt dat er geen God is (vers 2). De dwaas is een ongoddelijke. Hij is geen atheïst, maar iemand die in zijn leven bewust geen rekening houdt met God. Hij negeert God bewust als niet interessant. De antichrist is in deze psalm de dwaas, want hij heeft God aan de kant gezet en zichzelf als god verklaard (2Th 2:3b-4).

Het hart is de bron van alle gedachten, die in het leven worden uitgewerkt. “De dwaas” is niet noodzakelijk een dom iemand. Hij kan een zeer intelligent persoon zijn. Toch noemt God zo iemand dwaas omdat zo iemand in zijn hart het bestaan van God loochent. Het is een willens en wetens negeren van Zijn bestaan.

Hij weigert opzettelijk de waarheid van Gods bestaan te erkennen, want hij haat de gedachte dat er een God is Die hem kent en aan Wie hij verantwoording schuldig is (vgl. Jh 3:20). Het is het tegenovergestelde van het begin van de wijsheid, dat is het vrezen van God (Sp 1:7), waardoor de wijze in alles rekening houdt met God. Bij de dwaas ontbreekt het geringste spoortje wijsheid.

Vervolgens beschrijft David het resultaat van het negeren van het bestaan van God. Mensen die het bestaan van God negeren, “handelen verderfelijk”. Ook bedrijven zij “gruwelijk onrecht”. Ze kunnen niet anders, want ze verachten de bron van het goede, de bron die als enige goed is en het goede geeft. Zij hebben geen ander referentiekader dan hun eigen verdorven hart. De Heer Jezus vertelt wat er allemaal uit een dergelijk hart voorkomt (Mt 15:19).

Dit geldt voor ieder mens. Er is werkelijk “niemand die goeddoet”. Het gaat niet om de neiging om het kwade te doen, maar de onmogelijkheid om het goede te doen. Atheïsme, de loochening van het bestaan van God, is geen onschuldige vergissing, maar een openlijke en afschuwelijke zonde. Er is geen enkele verontschuldiging te bedenken die door God als excuus kan worden aanvaard.

God heeft David laten weten dat Hij “uit de hemel” heeft “neergezien op de mensenkinderen, om te zien of er iemand verstandig was, iemand die God zocht” (vers 3). De mens sluit God wel buiten, maar God vergeet de mens niet. Hij ziet altijd neer op de mens om te zien of er ook maar iemand is die zo verstandig is dat hij naar Hem op zoek gaat.

Het is een grote dwaasheid van de mens te menen dat door zijn ontkenning van God er ook geen God is. Vanuit Zijn verheven woonplaats neemt God alles waar wat de mens denkt en doet. Wij moeten leren alles van bovenaf te zien, vanuit het gezichtsveld van de hemel, de plaats waar God woont. Zijn beoordeling is volmaakt zuiver, zonder vertroebeling door aardse relaties of omstandigheden.

God heeft moeten constateren dat “ieder van hen … zich afgekeerd” heeft (vers 4). Dit is wat ieder persoonlijk heeft gedaan. Een ieder is zijn eigen weg gegaan, een weg van God af, met de rug naar God toe (Js 53:6a). Het gemeenschappelijk resultaat is dat zij “tezamen zijn … verdorven”.

Het woord voor ‘verdorven’ is het woord dat wordt gebruikt voor ‘zuur geworden’, zoals dat met melk kan gebeuren. Melk is er om te worden gedronken. Gebeurt dat niet en laat men ze staan, dan wordt ze zuur. Dan is ze niet meer te drinken en wordt weggegooid. Zo is het met mensen die hun leven niet gebruiken voor het doel waartoe God het hun heeft gegeven, dat is om Hem mee te dienen en te verheerlijken. Dat leven is verdorven.

De conclusie is een bevestiging van wat al in vers 2 is gezegd dat er niemand is die goeddoet. Door eraan toe te voegen dat er “zelfs niet één” is, wordt er geen enkele ruimte gelaten voor een uitzondering. Het oordeel is algemeen. Het betreft niet alleen de persoon van vers 2, maar het geldt voor ieder mens, wie hij ook is. Het is het doodsoordeel van het menselijke ras, van de in de zonde gevallen mensheid in zijn geheel. Is er dan geen uitweg? Ja, gelukkig wel. Wie tot God zijn toevlucht neemt, wordt uit deze situatie gered.

Ps 53:5-6 | Door God verworpen

5 Hebben zij dan geen kennis die onrecht bedrijven,
die mijn volk opeten [alsof] zij brood aten?
Zij roepen God niet aan.
6 Daar zijn zij door angst bevangen,
[maar] er was niets angst[wekkends];
want God heeft de beenderen van uw belagers verstrooid.
U hebt hen te schande gemaakt,
omdat God hen heeft verworpen.

Nadat David de gevallen mensheid heeft gezien, gaat hij nu spreken over Gods volk te midden van die gevallen mensheid. Hij vraagt zich verbaasd af hoe het zit met de kennis van hen “die onrecht bedrijven” (vers 5). Het lijkt alsof deze mensen, die geen kennis van God hebben en dus ook niet van hen die met Hem verbonden zijn, kunnen doen wat ze willen, waarbij ze het vooral op ‘zijn volk’, dat zijn Gods gunstelingen, hebben voorzien.

De dwazen doen zich tegoed aan zijn volk, dat zij opeten alsof ze brood eten. Het hoeft ons niet te verbazen dat deze goddelozen zo handelen. Het zijn mensen die niet de geringste verbinding met God hebben. Ze roepen Hem niet aan, want Hij bestaat voor hen niet. Daarom gedragen ze zich nog erger dan dieren, want die schreeuwen nog tot God als ze honger hebben en God hoort naar hen. Maar zij hebben Hem niet nodig, want ze vertrouwen op hun rijkdom (vgl. Sp 18:11).

Dan wijst David op de angst die hen beheerst als gevolg van Gods oordeel (vers 6). Dit is een tweede verschil met Psalm 14. We vinden in dit vers het oordeel van God over de vijanden van Gods volk aan het eind van de grote verdrukking. Dat is ook onderwijs voor de verstandigen, de maskilim.

Zij die zeggen dat ze geen angst voor God hebben, zijn daarom niet zonder angst. Ze zijn “uit vrees voor [de] dood hun hele leven door aan slavernij onderworpen” (vgl. Hb 2:15). Bij al hun snoeverij en pochen op hun rijkdom en zogenaamde wijsheid worden ze “door angst bevangen” en dat terwijl er “niets angst[wekkends]” is (vgl. Lv 26:36; Jb 15:21; Sp 28:1a). Hij beschrijft het alsof ze al angstig rondlopen. In het geloof ziet hij waar het met deze snoevers en pochers op uitloopt.

David ziet een slagveld voor zich met daarop de ledematen van de belagers die daar door God verstrooid liggen (vgl. Js 66:24; Ez 39:11-15). Ze worden niet begraven, waardoor zij door God “te schande gemaakt” zijn (vgl. Js 14:19-20).

Ps 53:7 | Verlangen naar verlossing

7 Och, dat Israëls volkomen verlossing uit Sion kwam!
Wanneer God de gevangenen van Zijn volk laat terugkeren,
[dan] zal Jakob zich verheugen, Israël zal verblijd zijn.

De rechtvaardige hoopt voor de volkomen verlossing van Israël op God. Hij kijkt daarvoor naar Sion, de woonplaats van God. Daaruit moet de verlossing komen. De volkomen verlossing betekent zowel de bevrijding van het verdrukte volk als de terugkeer van de gevangenen van Gods volk uit de verstrooiing.

Dan is het hele volk in de zegen, wat tot vreugde van Jakob en tot blijdschap van Israël zal zijn. De naam Jakob doet denken aan de beloften van God die Hij aan Jakob heeft gedaan en die Hij zal vervullen, ondanks de ontrouw die Jakob vaak heeft laten zien. De naam Israël doet denken aan wat God van Jakob heeft gemaakt, aan de positie en de voorrechten die Hij hem heeft gegeven.

Psalm 54

Ps 54:1-2 | Opschrift

1 Een onderwijzing van David, voor de koorleider, bij snarenspel; 2 toen de Zifieten gekomen waren en tegen Saul gezegd hadden: Verbergt David zich niet bij ons?

Deze psalm is “een onderwijzing van David” (vers 1). Het is een onderwijzing, een maskil, voor de verstandigen, de maskilim. Als het overblijfsel gevlucht is naar het buitenland, zullen de vreemden (vers 5a), voorgesteld in de Zifieten (vers 2), die een beeld zijn van de omringende volken, hen verraden aan de geweldplegers (vers 5b), voorgesteld in Saul, die een beeld is van de antichrist, en zijn volgelingen. Psalm 54 onderwijst het overblijfsel om tot God te bidden en hun vertrouwen te stellen op Hem, Die hen zal verlossen.

Voor “een onderwijzing” zie bij Psalm 32:1.

Voor “voor de koorleider, bij snarenspel” zie bij Psalm 4:1.

In vers 2 lezen we de aanleiding voor het schrijven van deze psalm. Dit is een van de veertien psalmen die in het opschrift de aanleiding van hun ontstaan vermelden (Ps 3:1; 7:1; 18:1; 30:1; 34:1; 51:1; 52:1; 54:1; 56:1; 57:1; 59:1; 60:1; 63:1; 142:1). In de tijd dat David op de vlucht is voor Saul, hebben de Zifieten twee keer aan Saul doorgegeven waar David zich verbergt (1Sm 23:19; 26:1). Dit verraad is de aanleiding voor deze psalm.

Veel van deze psalm is van toepassing op ons, die ook te lijden hebben van wat mensen ons aandoen omdat we van Christus zijn. Daarbij kunnen we vooral denken aan alle gelovigen die vanwege hun geloof worden vervolgd, zoals in Noord-Korea, China en islamitische landen.

Ps 54:3-5 | Verlossing door Gods Naam

3 O God, verlos mij door Uw Naam,
verschaf mij recht door Uw macht.
4 O God, luister naar mijn gebed,
neem de woorden van mijn mond ter ore.
5 Want vreemden staan tegen mij op,
geweldplegers staan mij naar het leven;
zij houden God niet voor ogen. \Sela\

David vraagt aan God om hem door Zijn Naam van zijn vijanden te verlossen (vers 3). De “Naam” staat voor alles wat God is, voor Zijn Wezen en al Zijn eigenschappen. Een van die eigenschappen is Zijn macht tot het uitoefenen van gerechtigheid. David vraagt of God hem door Zijn macht recht wil verschaffen. Profetisch is het de taal van het gelovig overblijfsel in de eindtijd als zij verdrukt worden door de eigenwillige, valse koning, de antichrist.

David richt zich tot God, niet tot de HEERE. Dat doet hij pas aan het einde van de psalm, als de verbondstrouw van de HEERE is gebleken (vers 8). Nu gaat het erom dat God Zijn macht toont tegenover vijandige mensen. Zijn vijanden zoeken geen rechtstreekse confrontatie met David, maar handelen met listig verraad.

Als David ervan hoort (1Sm 23:25; 26:3-4), gaat hij de vijanden niet in eigen kracht te lijf, maar doet een beroep op de macht van God. Daar hebben zijn vijanden geen oog voor, maar David des te meer. Hij weet dat hij in zijn recht staat en hij vraagt aan God om dat door Zijn macht aan zijn vijanden te tonen.

Nadat David in vers 3 direct met zijn nood bij God is gekomen, vraagt hij vervolgens aan God om naar zijn gebed te luisteren (vers 4). Zijn gebed bestaat uit “de woorden van mijn mond”. Hij maakt God in duidelijke woorden bekend wat zijn nood is en wat hij graag wil dat God doet. Zo mogen ook wij door onze woorden onze nood bij God bekendmaken (vgl. Fp 4:6).

Dan omschrijft David wat hem bezighoudt, wat zijn nood is (vers 5). Er zijn “vreemden” die tegen hem opstaan en hem willen doden. “Vreemden” wil zeggen: zij die niet tot Israël behoren, de heidenvolken. De Zifieten zijn daarvan een type, een voorbeeld. Ze zijn bewoners van de woestijn Zif, mogelijk Israëlieten, mogelijk ook Kanaänieten, die voor David onbekend zijn (vreemden). In elk geval stellen zij profetisch de heidenvolken voor.

Deze vreemden willen David doden. Ze zijn op hem als op een misdadiger gericht en niet op God, ze houden God niet voor ogen en rekenen niet met Zijn gezag. Als ze dat wel zouden doen, zouden ze David zien zoals God hem ziet. Maar Hij staat hun niet voor ogen, ze denken niet aan Hem, aan Zijn macht en Zijn gerechtigheid. De gelovige, David, het overblijfsel, doet dat wel (Ps 16:8).

Ps 54:6-7 | God is Helper

6 Zie, God is mijn Helper,
de Heere is onder hen die mijn ziel ondersteunen.
7 Hij zal mijn belagers dit kwaad vergelden;
breng hen om vanwege Uw trouw.

Dan wendt David zijn blik van de mensen af die hem naar het leven staan en richt zijn ogen met een nadrukkelijk “zie” vol vertrouwen op God (vers 6). God is zijn Helper. Dat heeft hij vaak ervaren en daar rekent hij nu ook weer op. Hij weet dat “de Heere”, dat is Adonai, de soevereine Heerser van het heelal, “onder hen” is die zijn “ziel ondersteunen”. Zijn ziel, zijn leven, wordt belaagd en dreigt te wankelen. Maar hij zal niet vallen want de Heere ondersteunt hem. Hij heeft er oog voor dat ook zijn trouwe volgelingen hem tot steun zijn. Dat kunnen ze overigens alleen zijn omdat God ook hen helpt.

David neemt het recht niet in eigen hand, maar laat het aan God over zijn belagers het kwaad te vergelden (vers 7; Rm 12:19). God zal met hen handelen naar wat ze verdienen. Hij vertrouwt erop dat God dat zal doen, omdat Hij trouw is aan Zichzelf. Dat betekent dat Hij rechtvaardig met het kwaad dat de Zijnen wordt aangedaan, zal handelen. Hij kan Zichzelf niet verloochenen en daarom zal Hij in Zijn trouw de onboetvaardige kwaaddoeners ombrengen (vgl. 2Tm 2:13).

Het ongelovige deel van Israël zal in de toekomst door toedoen van de tuchtroede van God, de Assyriër (Js 10:5), in dit geval de koning van het noorden, worden uitgeroeid. Voor David komt het oordeel over Saul niet onmiddellijk tot zijn bevrijding. Het zal nog jaren duren voordat Saul wordt gedood.

Ps 54:8-9 | De Naam van de HEERE loven

8 Ik zal U vrijwillig offers brengen;
ik zal Uw Naam loven, HEERE, want hij is goed.
9 Want Hij heeft mij gered uit alle nood;
mijn oog heeft [de val] van mijn vijanden gezien.

Na zijn verlossing zal hij God “vrijwillig offers brengen” (vers 8). Hij handelt niet uit verplichting of dwang, hij doet het niet omdat het formeel zo hoort, hij doet het spontaan uit liefde omdat hij dankbaar is. Bij deze offers zal hij de Naam van God, die “HEERE” is, loven (Ps 52:11). Hij zal dat doen omdat die Naam goed is. HEERE is de Naam die de verbondsrelatie van God met Zijn volk aangeeft. Op grond van die Naam handelt God ten gunste van hen die met Hem in deze verbondsrelatie staan.

De goedheid van die Naam heeft hij getoond door David, en in hem het overblijfsel, uit alle nood te redden (vers 9). Het bewijs hebben ze gezien: ze hebben door Gods optreden ten gunste van hen hun vijanden zien vallen. Al de boosaardige pogingen om hem om te brengen zijn door de HEERE verijdeld. Nu liggen zij verslagen terneer. David ziet het en weet dat hij bevrijd en veilig is. Zoals de Egyptenaren in de Rode Zee zijn omgekomen (Ex 14:23-28), zo zullen ook de vijanden in de toekomst omkomen (vgl. Zc 14:12).

Psalm 55

Inleiding

Er is verondersteld dat de aanleiding voor deze psalm het verraad van Achitofel is (2Sm 15:31). Het is een veronderstelling die goede gronden heeft, zeker als het over de profetische toepassing gaat. David heeft te maken met het verraad van Achitofel, de Heer Jezus met het verraad van Judas, en het overblijfsel met het verraad van de antichrist. Judas en de antichrist worden allebei “de zoon van het verderf” genoemd (Jh 17:12b; 2Th 2:3b).

De achtergrond van de gevoelens van David is het verraad van een vriend. Achitofel is eerst een betrouwbare adviseur van David. Maar nadat Absalom zich van de troon van David meester heeft gemaakt, is Achitofel naar Absalom overgelopen. In deze psalm horen we iets van het intense verdriet van David over dit verraad. In dit opzicht is er een parallel met Psalm 41, waar David ook klaagt over het verraad door een vriend (Ps 41:7-10).

We horen in de psalm ook de Geest van Christus in David, dat wil zeggen dat David vertolkt wat de Heiland heeft gevoeld bij het verraad door Judas. Ook beluisteren we wat het overblijfsel in de eindtijd doormaakt vanwege de samenzwering van de antichrist en zijn volgelingen tegen hen.

Ps 55:1 | Opschrift

1 Een onderwijzing van David, voor de koorleider, bij snarenspel.

Deze psalm is “een onderwijzing van David”. Het is de laatste ‘onderwijzing’ of maskil in de kleine rij van onderwijs- of maskil psalmen (Psalmen 52-55). In deze psalmen staan onderwijzingen voor het hele volk van God, dat wil zeggen het aan God trouwe deel daarvan, in de tijd van de grote verdrukking.

Deze psalmen hebben allemaal te maken met onderwijs over de antichrist. Door dit onderwijs zullen de verstandigen, de maskilim, het getal van dit beest kunnen berekenen (Op 13:18). Zie voor “een onderwijzing” verder bij Psalm 32:1.

Voor “voor de koorleider, bij snarenspel” zie bij Psalm 4:1.

Ps 55:2-9 | Gebed in benauwdheid

2 O God, neem mijn gebed ter ore,
verberg U niet voor mijn smeken,
3 sla acht op mij en verhoor mij.
Ik zwerf rond in mijn klagen en kreun,
4 vanwege het schreeuwen van de vijand,
vanwege de goddeloze die angst aanjaagt.
Want zij storten onrecht over mij uit,
in toorn haten zij mij.
5 Mijn hart beeft in mijn binnenste,
dodelijke schrik heeft mij overvallen.
6 Vrees en beven komen over mij,
huiver bedekt mij.
7 Daarom zeg ik: Och, gaf iemand mij vleugels als van een duif!
Ik zou wegvliegen naar waar ik blijven kon.
8 Zie, ik zou ver wegzwerven,
ik zou overnachten in de woestijn. \Sela\
9 Ik zou mij haasten zodat ik zou ontkomen
aan de rukwind, aan de storm.

David begint de psalm met de vraag aan God om Zijn oor voor zijn gebed te openen, ernaar te luisteren (vers 2; Ps 34:16b). Hij vraagt ook of God Zich toch niet voor zijn smeken verbergt. Het niet luisteren van God is voor hem hetzelfde alsof God Zich voor hem verbergt. Als God zijn gebed ter ore neemt, wil dat zeggen dat Hij alle aandacht aan David schenkt.

Daarom vraagt David vervolgens of God toch acht op hem slaat en dat bewijst door hem te verhoren (vers 3). Hij wijst God erop dat hij rusteloos rondzwerft “in mijn klagen en gekreun”. God hoort zijn klagen en kreunen toch wel? Dit rondzwerven en deze uitingen van de nood worden veroorzaakt door “het schreeuwen van de vijand” en door “de goddeloze die angst aanjaagt” (vers 4). Dit tekent de ernst van de toestand.

Er wordt onrecht over hem uitgestort door mensen die hem in toorn haten. Hiermee bedoelt hij de lasterpraat die zijn vijand luidkeels over hem rondstrooit. De vijand doet dat met een haat die door toorn, door woede wordt gevoed. Die vijand is “de goddeloze”, de man die geen rekening houdt met God, maar een instrument is van de duivel. De grimmigheid waarmee hij tekeergaat, bezorgt David grote angst.

Zijn hart beeft erdoor in zijn binnenste (vers 5). Hij heeft geen controle over zijn hart. Zijn hart kent geen rust, maar gaat wild in hem tekeer, want hij is overvallen door “dodelijke schrik”. Angstwekkende gestalten die de dood vertegenwoordigen verschijnen aan hem. “Vrees en beven” komen over hem heen, of in hem, en hij wordt bedekt door “huiver” (vers 6).

Om die reden, “daarom”, zegt hij dat hij de stad, waarin de haat en het geweld van alle kanten op hem afkomen, wel wil ontvluchten (vers 7). Het woord “och” is de verzuchting die komt uit een gemoed dat in diepe nood is. Hij wenst dat iemand hem “vleugels als van een duif” zou geven. Een duif is een weerloos dier dat zijn veiligheid in eenzame streken zoekt, waar geen mensen wonen (vgl. Hl 2:14a; Jr 48:28). David wilde wel als een duif wegvliegen – een duif kan wel vijftien uur non-stop vliegen – naar een dergelijke streek om daar te blijven, daar te wonen.

Dat zou geen streek dichtbij zijn. Hij “zou ver wegzweven” (vers 8), ver weg van de moeilijkheden. Daar zou hij “overnachten in de woestijn” (vgl. Jr 9:2). Vooral de nachten zijn vol gevaren. Als hij in de woestijn zou zijn, zou hij ook in de nacht veilig zijn. Hij zou zich haasten om te ontkomen, want de dreiging om te worden gegrepen, is groot (vers 9). David vergelijkt de oprukkende vijand met “de rukwind” en “de storm”. Hij is onberekenbaar als een rukwind en verwoestend als een storm.

Dit gebed zal ook door het gelovig overblijfsel in de eindtijd worden gebeden. De Heer Jezus zegt met het oog op die tijd, de tijd van de grote verdrukking, tegen Zijn discipelen dat ze moeten vluchten naar de bergen (Mt 24:16-20). En God zal het overblijfsel van vleugels voorzien om voor de draak, de duivel, in een woestijn te vluchten (Op 12:13-14).

Ps 55:10-16 | Verraden door een bekende

10 Verslind hen, Heere, verwar hun taal,
want ik zie geweld en onenigheid in de stad.
11 Die omringen haar op haar muren, dag en nacht;
onrecht en onheil zijn binnen in haar.
12 Enkel verderf is binnen in haar;
list en bedrog wijken niet van haar plein.
13 Immers, het is geen vijand [die] mij hoont,
anders zou ik het verdragen hebben;
het is niet mijn hater [die] zich tegen mij verheft,
anders zou ik mij voor hem verborgen hebben.
14 Maar u bent het, o sterveling, als mijn gelijke,
mijn leidsman en mijn bekende.
15 Wij die zeer aangenaam [en] vertrouwelijk met elkaar omgingen,
wij wandelden in gezelschap van velen naar Gods huis!
16 Laat de dood hen als een schuldeiser overvallen,
laat hen levend in het graf neerdalen;
want kwaad [heerst] in hun woning, in hun binnenste.

David vraagt om de tussenkomst van de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser en Bestuurder van het heelal (vers 10). Hij vraag de Heere om zijn vijanden te ‘verslinden’, dat is gulzig opeten. Hij vraagt ook of God hun taal wil verwarren, waardoor onder hen verdeeldheid zal ontstaan. Hierin is duidelijk een verwijzing naar de spraakverwarring bij de torenbouw van Babel aanwezig (Gn 11:1-9).

Het grootste wapen van de vijand is hun tong. Wanneer de Heere een spraakverwarring onder zijn vijanden doet ontstaan, is hun samenhang verdwenen, net zoals dat gebeurt bij de spraakverwarring die God heeft gegeven bij de torenbouw van Babel. Ze kunnen dan niet voortgaan met het smeden van verderfelijke plannen omdat ze elkaar niet meer begrijpen.

De aanleiding voor zijn vraag is dat hij “geweld en onenigheid in de stad” ziet (vgl. Hk 1:3). Met de stad wordt Jeruzalem bedoeld. David is zelf niet in de stad, maar profetisch gaat het om het overblijfsel en dat zal wel in de stad zijn. Hij heeft gehoord hoe het er in de stad toegaat. Dat is hem verteld op een manier dat hij het voor zich ziet. Het doet David pijn dat die stad geterroriseerd wordt door de vijand en de goddeloze. Zij maken de dienst uit in de stad.

Het is zelfs zo erg, dat de stad door geweld en onenigheid wordt omringd omdat die op haar muren die de stad omringen aanwezig is (vers 11). De muren, die normaal veiligheid en bescherming voor de stad tegen het kwaad waarborgen omdat er trouwe wachters op staan, bieden die veiligheid en bescherming helemaal niet meer. Integendeel, op de muren paraderen mensen die onrecht en onheil binnen in de stad beschermen. En dat doen ze dag en nacht, dat wil zeggen onophoudelijk.

Tot in het binnenste van de stad is het verderf werkzaam (vers 12). “Haar plein”, waar het alledaagse leven zich afspeelt en handel wordt gedreven, is vergeven van “list en bedrog”. Het hele sociale leven is er onuitroeibaar van doortrokken. Alle klassen van de bevolking hanteren list en bedrog.

Na zijn klacht over wat zich in de stad, zijn stad, allemaal afspeelt, uit David vervolgens zijn klacht over een specifieke persoon (vers 13). De hoon van vijanden is erg, maar is te verwachten, die is in zekere zin ‘normaal’ en te begrijpen. Dat kan hij ook verdragen, al doet het pijn en bezorgt het angst. En voor zijn hater die tegen hem opstaat, zou hij zich kunnen verbergen, zodat hij niet meer aan zijn haat is blootgesteld.

Maar de persoon die hij nu gaat beschrijven, is geen vijand en geen hater, maar een “sterveling”, van wie hij zegt dat hij “als mijn gelijke” is (vers 14). Dat David dit zo zegt, geeft aan dat hij als koning spreekt en de ander als op zijn niveau plaatst. Achitofel – als David aan hem denkt, wat waarschijnlijk is – is geen koning, maar de antichrist zal dat wel zijn. Het geeft aan hoezeer hij deze persoon heeft gewaardeerd die in zichzelf niet meer dan een ‘sterveling’ is.

De aanduiding “mijn leidsman en mijn bekende” benadrukt de bijzondere verhouding die er tussen David en deze persoon is geweest. Dit is wel van toepassing op Achitofel die de ‘leidsman’ of raadgever van David is geweest en met wie David goed bekend is geweest (vgl. Ps 41:10).

David omschrijft de verhouding met zijn leidsman en bekende als “zeer aangenaam” (vers 15). De omgang met hem beschrijft hij als “vertrouwelijk”. Het geeft de intimiteit van de nauwe vriendschap weer die hij met hem had. Als hoogtepunt van hun nauwe omgang met elkaar vermeldt David dat zij “in gezelschap van velen naar Gods huis” wandelden.

Profetisch zien we dit in de eerste helft van de laatste jaarweek van Daniel. Dan gaan het gelovig overblijfsel en de ongelovige massa van de Joden onder de aanvoering van de antichrist samen naar de nieuw herbouwde tempel te Jeruzalem (Dn 9:27a). De antichrist zal daarin de leiding nemen en zich zeer vroom gedragen. Halverwege de laatste jaarweek gooit hij zijn masker af en toont hij zijn ware gelaat. Het masker gaat af door het verbod om nog te offeren en het opstellen van de gruwel van de verwoesting in de tempel (Dn 9:27b; Mt 24:15).

De smart van de hoon en het verraad van zo iemand brengt David tot de plotselinge uitroep dat “de dood als een schuldeiser” hem maar moet overvallen (vers 16). David spreekt in het meervoud, “hen”. Zijn vroegere vriend is niet zijn enige verrader. Het verraad van die vriend heeft hem echter het diepst getroffen en hem tot die uitroep gebracht. De straf die daarover komt, is “levend in het graf neerdalen”, wat doet denken aan het oordeel over de aanhang van Korach en over de antichrist (Nm 16:30-33; Op 19:20).

Dit moet met hen gebeuren, “want kwaad [heerst] in hun woning, in hun binnenste”. Hun binnenste – dat is hun diepste innerlijk, het centrum van hun wezen – is een woonplaats van alleen maar slechte, verderfelijke dingen. Het gaat ook niet om een tijdelijk verblijf, maar om permanente bewoning. Het kwaad regeert er, het zwaait er de scepter en bestuurt hun hele wil, spreken en handelen.

Ps 55:17-22 | God zal horen

17 Ik [echter], ik zal tot God roepen
en de HEERE zal mij verlossen.
18 's Avonds, en 's morgens, en 's middags
zal ik klagen en kermen,
en Hij zal mijn stem horen.
19 Hij heeft mijn ziel in vrede verlost
van de strijd tegen mij,
want met velen waren zij tegen mij.
20 God zal horen en hen vernederen
– Hij, Die van oudsher troont – \Sela\
omdat bij hen geen enkele verandering is
en zij God niet vrezen.
21 Hij slaat zijn handen aan wie vrede met hem had,
hij ontheiligt zijn verbond.
22 Zijn mond is gladder dan boter,
maar zijn hart wil strijd;
zijn woorden zijn zachter dan olie,
maar het zijn getrokken zwaarden.

In tegenstelling met wat David in vers 16 wenst voor zijn verraders, mensen die zich tegen God en Zijn gunstelingen keren, zal hij tot God roepen (vers 17). Zijn tegenstanders dalen neer in het graf. Voor zichzelf spreekt hij de zekerheid uit dat “de HEERE”, Jahweh, hem zal verlossen.

Hij gaat “‘s avonds, en ‘s morgens, en ‘s middags” met zijn geklaag en gekerm tot God (vers 18; vgl. Dn 6:11). Het geeft aan dat hij voortdurend tot God roept (1Th 5:17). Hij bidt om zo te zeggen ‘het klokje rond’. Dat hij de avond eerst noemt, is omdat in Israël de dag gewoonlijk begint op de avond van de vorige dag (Lv 23:32). Hij is er zeker van dat God zijn stem zal horen.

In geloofsvertrouwen spreekt David uit dat God zijn “ziel in vrede verlost” heeft “van de strijd” tegen hem (vers 19). Voor zijn besef heeft de verlossing al plaatsgevonden. De strijd is voorbij. De velen die tegen hem waren, strijden niet meer tegen hem. De vrede die hij kwijt is geweest vanwege het verraad van zijn vriend en de tegenstand van velen, is weer in zijn ziel neergedaald nu hij alles aan God heeft toevertrouwd.

Hij weet dat “God zal horen en hen vernederen” (vers 20). God is immers Degene “Die van oudsher troont”. Davids vijanden kunnen hem van zijn troon verjagen, maar het is onmogelijk God van de troon te stoten. God zit op de troon en bestuurt alles. Zijn bestuur is ten gunste van de Zijnen en betekent oordeel voor de goddelozen.

De goddelozen worden geoordeeld “omdat bij hen geen enkele verandering is en zij God niet vrezen”. God spreekt meerdere keren tot de mens om hem van zijn dwaalweg af te brengen (Jb 33:14-17). Maar als zij onveranderlijk blijven in hun manier van leven en hun eigen weg gaan, zal Hij hen vernederen. Hun vertrouwen op eigen kracht en vermogen bewijst dat zij God niet vrezen, dat zij geen enkel respect voor Hem hebben.

Dat zij niet veranderen en God niet vrezen, laten ze zien door hun handen te slaan “aan wie vrede met hem had” (vers 21). David verwijst nog een keer naar het trouweloze handelen van zijn leidsman en bekende. Die heeft zich aan hem vergrepen door zijn ongeluk te zoeken, terwijl David vrede met hem had. Door die verraderlijke actie heeft hij het vriendschapsverbond ontheiligd.

Het verraad is het verraad van de mond (vers 22). Zijn mond is “gladder dan boter” (vgl. Sp 16:28; Jr 9:4-5). Hij is een glibberige huichelaar, iemand van wie je totaal niet op aan kunt, wiens woorden geen enkele waarde hebben. Het boterzachte van zijn mond camoufleert zijn hart dat op strijd uit is (Jr 9:8). Zijn hart is boordevol plannen om zijn vriend te bestrijden.

De woorden die uit zijn mond komen “zijn zachter dan olie” (vgl. Sp 5:3). Olie is bedoeld om pijn te bestrijden (Js 1:6). Zijn woorden bestrijden echter geen pijn, maar veroorzaken pijn, want “het zijn getrokken zwaarden”. Zijn vleitaal is levensgevaarlijk, want hij is uit op het zaaien van dood en verderf.

Ps 55:23-24 | Vertrouwen op God

23 Werp uw zorg op de HEERE,
en Híj zal u onderhouden;
Hij zal voor eeuwig niet toelaten
dat de rechtvaardige wankelt.
24 Maar U, o God, U zult de mannen van bloed en bedrog
doen neerdalen in de put van het verderf;
zij zullen [nog] niet de helft van hun dagen bereiken.
Ik echter vertrouw op U.

Na de vrede van vers 19 kan het gewicht van de zorg of de last op de HEERE worden geworpen (vers 23). In Psalm 37 heeft David gezegd, tegen zichzelf en tegen anderen, dat ze hun weg op de HEERE moeten werpen (Ps 37:5). Nu zegt hij dat ze hun zorg op Hem moeten werpen. De oplossing voor de beproevingen is niet ervoor weglopen, maar ze op de Heer werpen (1Pt 5:7). Dit veronderstelt een activiteit van de gelovige, hij moet dat doen.

Als hij dat doet, houden de beproevingen op wat hun verlammende effect betreft en wordt de basis voor een constant vertrouwen gelegd. Wat de beproeving of moeilijkheid ook mag zijn, we mogen die op de Heer werpen. Dan bestaat de beproeving nog wel, maar Hij, de Heer, zal ons te midden daarvan “onderhouden”.

In Zijn onwankelbare trouw is Hij bij ons in de beproeving. Dat is niet een tijdelijke zaak. We zullen ervaren dat Hij “voor eeuwig niet toelaten” zal “dat de rechtvaardige wankelt”. Dit is beter dan de afwezigheid van het kwaad. Het is onmogelijk dat Hij het kwaad de overwinning laat behalen. Wij moeten leren te midden van het kwaad op Hem te vertrouwen. Hij laat het kwaad nog bestaan om ons te midden daarvan te onderhouden.

De mannen van bloed en bedrog, zoals Achitofel en Judas, zijn vroegtijdig neergedaald in de put van het verderf (vers 24; 2Sm 17:14,23; Mt 27:5). David daarentegen vertrouwt op God. God zal hem horen en redden, hem ondersteunen onder zijn last, hem alles geven wat hij nodig heeft om zijn taak op aarde te verrichten. David zal de raad van God dienen (Hd 13:36) en daarna in heerlijkheid door God worden ontvangen.

Psalm 56

Ps 56:1 | Opschrift

1 Een gouden kleinood van David, voor de koorleider, op ‘Duif op verre eiken’; toen de Filistijnen hem gegrepen hadden te Gath.

Deze psalm “van David” wordt “een gouden kleinood” genoemd. Deze aanduiding wordt ook in het opschrift van de vier volgende psalmen genoemd (Ps 57:1; 58:1; 59:1; 60:1). ‘Een gouden kleinood’ is de vertaling van het woord miktam. Het komt behalve in deze vijf psalmen (Psalmen 56-60) alleen nog voor in het opschrift van Psalm 16 (Ps 16:1).

Miktam betekent ‘gegraveerd’, met andere woorden: blijvend, kostbaar. Het heeft profetisch betrekking op de ervaringen van het gelovig overblijfsel in de tijd van de grote verdrukking. Het overblijfsel, waarover deze psalm profetisch spreekt, bevindt zich nog altijd in het buitenland, verdrukt door de antichrist en de ongelovige massa van de Joden enerzijds, en de omringende volken anderzijds. Zij zoeken hun troost, leiding en bemoediging in het Woord van God (verzen 5,11). Dat voert tot hernieuwd vertrouwen (vers 12) en een loven van God (verzen 13,14). Dat is het kostbare van deze ervaringen, die hun waarde nooit verliezen.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De uitdrukking “op ‘Duif van de verre eiken’” lijkt een muzikale term te zijn. De toon die met deze term wordt aangegeven, is die van een klagend heimwee. De Septuaginta vertaalt dit met: ‘Op mensen die verdreven zijn van het heiligdom.’ Dat geeft aan dat het profetisch spreekt van het overblijfsel dat is verdreven uit Jeruzalem (Mt 24:15-16).

David zegt in de vorige psalm dat hij wel vleugels van een duif zou willen hebben, om ver weg te vliegen, ver weg van het gevaar naar een plaats van veiligheid (Ps 55:7-9). Hier geeft hij aan dat verlangen een muzikale toonzetting. In het Hebreeuws kan het ook vertaald met: ‘duif van stilte van verre.’

De duif is ook een beeld van de Heilige Geest (Mt 3:16). De Heilige Geest woont nu op aarde in de gelovige en in de gemeente en verbindt de gelovige met de hemel, waar de Heer Jezus is. In de wereld is de gelovige niet thuis en hij voelt zich er niet thuis. De Geest zal in iedere gelovige het verlangen naar de Heer Jezus in de hoge stimuleren, om bij Hem te zijn. Dat doet Hij door Gods Woord, waarin alles over de Heer Jezus gaat. Wie het Woord van God niet leest, kent dat verlangen niet en zal zich met de wereld verbinden.

David dicht de psalm naar aanleiding van de vijandige benadering van velen die hem bestrijden en dat de hele dag doen. Daarom hunkert hij als een duif naar een plaats van veiligheid en geborgenheid. Hij verlangt ernaar om als een duif die in den vreemde is weer naar huis te gaan. Het is het gevoel van in ballingschap zijn. Zijn verlangen gaat ernaar uit om thuis te zijn, een plaats die ver weg is van waar hij nu is. Het is ook een plaats van stabiliteit en duurzaamheid, waarvan de “verre eiken” spreken.

De aanleiding van de psalm, van dit “gouden kleinood”, is dat “de Filistijnen hem gegrepen hadden te Gath” (vgl. Ps 34:1). David is in hun macht gekomen. Hij is in die omstandigheden van ellende door eigen schuld terechtgekomen. De angst voor Saul die hem rusteloos vervolgt, is zo groot geworden, dat hij zijn vertrouwen op God verliest en zijn toevlucht zoekt bij de Filistijnen in Gath (1Sm 21:10-15).

David heeft met twee vijanden te maken gehad: zijn eigen volk onder aanvoering van koning Saul, en de buitenlandse vijand, de Filistijnen. Zo zal ook het overblijfsel te maken hebben met twee vijanden. De eerste is de ongelovige massa van de Joden onder aanvoering van de antichrist (Op 13:11-18), gesteund door de dictator van het herstelde Romeinse rijk, het beest uit de zee (Op 13:1-10). De tweede is de buitenlandse vijand, de Assyriër, de koning van het noorden, waarschijnlijk een coalitie van islamitische landen in de eindtijd. De nadruk ligt in deze psalm op de buitenlandse vijand, de Filistijnen.

Door hen komt hij in grote zielennood. Hij is een gevangene in Gath en kan de poort niet uit. Daarom stelt hij zich bij de poort als een waanzinnige aan (1Sm 21:12-13). Dan wordt hij vrijgelaten. In deze diepte van ellende, waarin hij zich zo laat gaan en zich zo onwaardig gedraagt, wordt dit “gouden kleinood” geboren. Profetisch zien we hier de loutering van het gelovig overblijfsel, zoals de broers van Jozef in de nood van hun korte gevangenschap in Egypte gelouterd werden.

God kan onze meest vernederende ervaringen gebruiken om meer van Christus in ons zichtbaar te maken. Dit is het resultaat van een geloofsbeproeving en geloofsoefening om op God te vertrouwen. Dan kunnen we Christus in het geloof nazeggen: “Dit weet ik, dat God met mij is” (vers 10), waardoor we ervan kunnen getuigen, tot tweemaal toe: “Op God vertrouw ik, ik vrees niet; wat zou een schepsel mij kunnen doen?” (verzen 5,12).

Ps 56:2-3 | Klacht

2 Wees mij genadig, o God, want de sterveling wil mij opslokken;
de hele dag onderdrukt mij de bestrijder.
3 Mijn belagers willen [mij] de hele dag opslokken,
want ik heb veel bestrijders, o Allerhoogste.

De klacht begint met een gebed om genade (vers 2; vgl. Ps 51:3). Genade is het enige waarop David een beroep kan doen, want hij heeft elk recht op hulp en zegen verspeeld. David stort direct zijn hart voor God uit. Hij schildert voor Hem in felle kleuren de voortdurende, gevarieerde en vijandige tegenstand.

Hij zegt tegen God dat “de sterveling” hem wil “opslokken”. Hij maakt er een zaak tussen de almachtige God en de nietige sterveling van. Zelfs in zijn nood blijft David vasthouden dat de vijanden, hoewel ze machtig en met velen zijn, slechts nietige mensen zijn, stervelingen. Ook blijft hij eraan vasthouden dat hij, hoewel hij kwetsbaar en met weinigen is, hulp kan verwachten van God, de Almachtige Schepper van hemel en aarde.

Zelf heeft hij tegen die sterveling geen enkele kracht, zo zwak is hij. Die sterveling komt met een wijdgeopende mond op hem af om hem met huid en haar te verzwelgen. De sterveling met wie hij te maken heeft, is “de bestrijder” die hem “de hele dag onderdrukt”. Hij heeft geen moment rust en hij is helemaal alleen.

Zijn bestrijders zijn “belagers”, mensen die op de loer liggen om hem op te slokken (vers 3). En weer zegt hij dat zij daar “de hele dag” op uit zijn. Hij wordt voortdurend, zonder een adempauze, onder druk gezet. De volgende dag brengt geen verandering. Het is elke dag de hele dag hetzelfde. Hij voelt constant de hete adem van de geopende mond van zijn belagers in zijn nek om hem te verzwelgen. Het drievoudig gebruik van de uitdrukking “de hele dag” (verzen 2,3,6) geeft wel aan hoe onophoudelijk hij belaagd wordt, zonder dat hij een plaats van veiligheid heeft.

Daarbij komt nog dat hij “veel bestrijders” heeft. Hij ziet zich omringd door mensen die hem willen doden. In het land waarover hij tot koning is gezalfd, heerst een koning die op hem jaagt. In het land waar hij naar toe is gevlucht om uit de handen van Saul te blijven, is hij ook omgeven door bestrijders.

De letterlijke vertaling van de tweede regel van vers 3 is “want ik heb veel bestrijders, die mij uit de hoogte bestrijden”. ‘Uit de hoogte’ wil zeggen ‘hoogmoedig’. Dit wil zeggen dat zijn bestrijders geen enkel respect voor hem hebben, maar in hoogmoed op hem neerkijken.

Ps 56:4-5 | Vertrouwen op God

4 Op de dag dat ik vrees,
vertrouw ík op U.
5 In God prijs ik Zijn woord,
op God vertrouw ik, ik vrees niet;
wat zou een schepsel mij kunnen doen?

David erkent dat er dagen zijn dat hij vreest (vers 4). Die dagen kennen wij ook. Vrees is een van die dingen die God gebruikt om ons te laten voelen dat we Hem nodig hebben. David laat zich niet door de vrees beheersen. Hij kiest er vol overtuiging voor om op God te vertrouwen. Het is een strikt persoonlijke zaak. Hij zegt “ík”, met nadruk.

Is het vertrouwen op God er weer, dan is dat omdat we Zijn woord, dat zijn hier Zijn toezeggingen dat Hij ons helpt en redt, vertrouwen (vers 5). Het is niet mogelijk op een andere manier op God te vertrouwen dan door op Zijn woorden te vertrouwen. En als we op Zijn woorden vertrouwen, vertrouwen we op Hem Zelf. Alles wat Hij heeft beloofd, is reden om Hem te prijzen. Dan prijzen we in God Zijn woord.

Om op God te vertrouwen moeten we Zijn beloften kennen. Die kennen we alleen als we ze in Zijn Woord hebben gelezen. Nood die ons door mensen wordt aangedaan, en zelfs nood die we door eigen schuld over onszelf hebben gebracht, moet ons bij de uitspraken van God brengen.

Het prijzen van God vanwege Zijn uitspraken geeft vertrouwen op God waardoor ik niet meer voor mensen vrees. Ik kan zelfs met vrijmoedigheid zeggen: “Wat zou een schepsel mij kunnen doen?” Mensen, letterlijk ‘vlees’, mensen die zwak zijn in zichzelf, zijn schepselen van Hem en daarom in Zijn hand. Een schepsel kan niets doen buiten Hem om. Daarom kan de gelovige zo spreken.

Dit te zeggen is geen aanmatiging, maar een uiting van vertrouwen op God. God heeft gesproken. Hij heeft beloofd dat Hij de Zijnen zal beschermen, bewaren en veilig bij Hem zal laten aankomen om hem alles te geven wat Hij heeft beloofd. Wat kan een schepsel daartegen doen? We kunnen volkomen rusten in Zijn woorden, dat wil zeggen in Hem Die heeft gesproken.

Ps 56:6-8 | Klacht

6 De hele dag verdraaien zij mijn woorden;
al hun gedachten zijn tegen mij ten kwade.
7 Zij scholen samen, zij verbergen zich;
zij letten op mijn voetstappen,
omdat zij loeren op mijn leven.
8 Zouden zij bij [zoveel] onrecht vrijuit gaan?
Stort de volken neer in toorn, o God!

Vertrouwen op God maakt niet blind voor de mensen die ons bestrijden en belagen en de methoden die zij gebruiken. Hun vijandschap uit zich vooral in woorden. De vijanden van David zijn “de hele dag” – dit sluit aan op vers 3 – bezig met het “verdraaien” van zijn woorden (vers 6). Ze verminken zijn woorden, letterlijk, ze “kwetsen” zijn woorden.

Een van gemeenste wapens van de vijand is om iemands woorden te verdraaien. Daarmee wordt de hele persoon ongeloofwaardig gemaakt. Het is de aantasting van iemands integriteit. Ook wij moeten ervoor waken dit wapen niet te gebruiken. We kunnen, zeker als het gaat om diepgaande meningsverschillen, in dezelfde fout vallen.

Dit heeft de Heer Jezus ervaren tijdens Zijn leven op aarde (Jh 2:19-21; Mt 27:39-40). God ervaart dit dagelijks, bijvoorbeeld door de leugen van de zogenaamde theïstische evolutietheorie. God heeft gezegd dat Hij de aarde in zes dagen heeft geschapen (Gn 1:31; 2:1-2; Ex 20:11). De mens verdraait Zijn woorden zo, dat Hij daar vele miljoenen jaren voor heeft gebruikt. Wat een schande wordt Hem hierdoor aangedaan!

De gedachten van de vijand, “al hun gedachten”, zijn altijd ten kwade voor de gelovigen. Nooit zoekt hij het goede voor hen. Hij kan zijn gedachten aangenaam en goed onderbouwd verwoorden, maar hij is erop uit de gelovige te beschadigen en uit te schakelen in zijn getuigenis voor God en Zijn Christus.

De vijanden van David, van het gelovig overblijfsel, en ook van ons, hebben samenscholingen om te beraadslagen hoe ze het beste te werk kunnen gaan om de gelovige uit te schakelen (vers 7). Het is een hernieuwde aanval waardoor een hernieuwd vertrouwen noodzakelijk is geworden.

Ze komen niet een voor een op hem af, maar bundelen de krachten. Een volgende actie is dat ze zich verbergen in een hinderlaag. Daar letten ze op zijn voetstappen. Hij wordt constant in de gaten gehouden. Als hij ook maar iets verkeerds doet, is het met hem gedaan, want ze loeren op zijn leven.

David roept het, na het ondergaan van zoveel onrecht, uit tot God, dat zij toch zeker niet vrijuit zullen gaan (vers 8)? In overeenstemming met Gods beoordeling van al dit onrecht vraagt hij aan God “de volken” in toorn neer te storten. De vele bestrijders vormen een zo grote hoeveelheid, dat David over ‘volken’ spreekt. Ook hier zien we dat hij niet om toestemming en hulp vraagt om zelf met zijn vijanden af te rekenen, maar of God met hen wil afrekenen.

Ps 56:9-12 | Vertrouwen op God

9 Ú hebt mijn omzwervingen geteld;
doe mijn tranen in Uw kruik.
Staan zij niet in Uw register?
10 Dan zullen mijn vijanden terugdeinzen,
op de dag dat ik roep.
Dit weet ik: dat God met mij is.
11 In God prijs ik het woord,
in de HEERE prijs ik het woord.
12 Ik vertrouw op God, ik vrees niet;
wat zou de mens mij kunnen doen?

David is er volledig van overtuigd dat God niet één van zijn vele omzwervingen vanwege zijn vlucht voor Saul vergeet (vers 9). God heeft ze geteld. Hij houdt bij hoeveel het er zijn en hoelang de duur van elke omzwerving is (1Sm 21:10; 22:1,3,5; 23:5,14,25; 24:1-2). God heeft ten behoeve van het overblijfsel van tevoren een maximum aan de dagen van hun verdrukking vastgesteld. Hij telt hun dagen af tot exact dat maximum is bereikt (Mt 24:22). Precies op dat moment houdt de verdrukking op en is het leed voorbij.

God heeft ook de tranen van David gezien. David vraagt aan God zijn tranen in Zijn kruik te doen om ze te bewaren. Het gaat hier om de tranen van gelovigen die zij in hun lijden en verdriet voor de Heer hebben vergoten (Jb 16:20). Deze gelovigen zijn door God in Zijn register opgeschreven, inclusief al hun ervaringen (vgl. Ml 3:16; Ps 139:16). Wat de vijanden betreft, zal het een bewijs tegen hen zijn, waarmee zij zullen worden geconfronteerd op de dag van de afrekening.

Wat de gelovigen betreft, worden de tranen bewaard, opdat, als zij bij Hem zijn, Hij ze van hun ogen zal kunnen afwissen (Op 21:4). Het lijden en het verdriet zijn dan voorbij, maar dat waardoor de tranen zijn gekomen, zal nooit worden vergeten. Boven alles uit zullen de tranen van Hem, Die met sterk geroep en tranen zowel gebeden als smekingen heeft geofferd aan God (Hb 5:7), onze eeuwige aandacht hebben.

David maakt de dag dat hij vreest (vers 4) tot een dag waarop hij roept (vers 10). Hij ziet dat zijn “vijanden terugdeinzen op de dag dat ik roep”. Als wij roepen, zal de vijand wijken, niet eerder. Omdat hij roept, kan hij vol vertrouwen zeggen: “Dit weet ik: dat God met mij is.” Hij ervaart dat God werkelijk de Immanuel is, ‘God met ons’. “Dit weet ik” is een overwinningsroep. Zo kunnen wij uitroepen: “Als God voor ons is, wie zal tegen ons zijn?” (Rm 8:31).

Na deze zekerheid te hebben uitgesproken, komt hij terug op wat hij al een keer eerder, in vers 5, heeft gezegd (vers 11). Hij prijst “in God … het woord”. Dit is algemener dan in vers 5. Het gaat zeker ook over de toezeggingen die Hij aan David heeft gedaan, maar omvat ook om alle anderen beloften en voornemens van God. Het gaat om alles wat God heeft gezegd.

De openbaring daarvan hebben we in het geschreven Woord van God. God maakt bekend wat Hij Zich heeft voorgenomen door dat in woorden uit te drukken. Daardoor kennen we Zijn plannen. Meer hebben we niet nodig en ook niets anders. God en Zijn woord zijn één.

Daarna zegt David dat hij “in de HEERE … het woord” prijst. ‘God’ is de Naam van God als Schepper, ‘HEERE’ is Zijn Naam als de God van het verbond met Zijn volk. Dit brengt het nog dichterbij. David spreekt niet alleen over de soevereine God Die betrouwbaar is in alles wat Hij zegt. Hij spreekt hier over de God met Wie hij een nauwe relatie heeft, de God Die beloften aan Zijn volk heeft gedaan en die zal vervullen.

Wie God en de HEERE prijst in het woord dat Hij heeft gesproken, weet dat die God en HEERE betrouwbaar is (vers 12). “Het woord” dat God heeft gesproken, “is betrouwbaar en alle aanneming waard” (1Tm 1:15; 4:9). Dan is er ook geen vrees voor de mens, want wat zou de mens ons kunnen doen (vgl. Mt 10:28a; Hb 13:6b)? God heeft gesproken en Hij zal doen wat Hij heeft beloofd. Daar kan geen mens iets aan veranderen. Welk mens zou er iets kunnen ondernemen tegen God? Daarom kan geen mens ook maar iets ondernemen tegen de gelovige.

Ps 56:13-14 | Dankzegging

13 O God, op mij rusten geloften, aan U [gedaan];
ik zal ze aan U [met] dank[zegging] nakomen.
14 Want U hebt mijn ziel gered van de dood
– [hebt U] niet mijn voeten voor struikelen [behoed]? –
zodat ik voor Gods aangezicht zal wandelen
in het licht van de levenden.

David is vol bewondering voor God. Hij heeft zojuist tot tweemaal toe zijn vertrouwen op Hem uitgesproken met daaraan verbonden dat hij voor geen mens angst meer heeft (vers 12; vers 5). Hij richt zich tot God en zegt tegen Hem: “O God” (vers 13). Hierin horen we zijn verbazing voor wat God heeft gedaan. Hij verbindt hieraan direct de geloften die hij heeft gedaan. Hij zal die hebben gedaan in de tijd dat hij in nood was.

Die geloften is hij, nu hij rust heeft gevonden in God en Zijn woord en de wetenschap dat God met hem is, niet vergeten. Het is juist een stimulans voor hem om die geloften na te komen en dat doen met dankzegging en een lofoffer. Hij vertrouwt erop dat God hem zal helpen en dat hij het gelofteoffer als dankoffer zal brengen als gevolg daarvan.

God heeft zijn ziel gered van de dood (vers 14). Daarom kan en wil hij zijn geloften nakomen. Zijn vijanden zijn er steeds op uit geweest om hem om te brengen, maar het is hun niet gelukt door Gods bescherming. Zij hebben op zijn voetenstappen gelet omdat zij op zijn leven loerden (vers 7). Maar God heeft zijn “voeten voor struikelen [behoed]”. Hij geeft God de eer voor zijn redding.

Het resultaat is dat hij “voor Gods aangezicht zal wandelen in het licht van de levenden”. Het betekent dat hij zich in Gods tegenwoordigheid weet en daar veilig is. Daar wandelt hij ook in het licht en niet in de duisternis. Hij wandelt daar samen met alle levenden, dat zijn zij die ook in het licht van God zijn.

Het Nieuwe Testament maakt duidelijk dat het licht van het leven de Heer Jezus is (Jh 1:4). Wandelen in het licht van de levenden komt neer op wat de Heer Jezus zegt: “Ik ben het licht van de wereld; wie Mij volgt, zal geenszins in de duisternis wandelen, maar zal het licht van het leven hebben (Jh 8:12).

Psalm 57

Ps 57:1 | Opschrift

1 Een gouden kleinood van David, voor de koorleider, [op] ‘Richt niet te gronde’; toen hij voor Saul vluchtte in de grot.

Voor “een gouden kleinood van David” zie bij Psalm 56:1.

Voor “voor de koorleider” zie Psalm 4:1.

De uitdrukking “[op] ‘Richt niet te gronde’” heeft de vorm van een gebed (vgl. Dt 9:26) en lijkt een muziekterm te zijn. Deze term komt in nog drie andere psalmen voor (Ps 58:1; 59:1; 75:1). Hij verbindt Psalmen 57, 58 en 59 met elkaar. Deze drie psalmen gaan profetisch over de tijd van de grote verdrukking die door de antichrist wordt bewerkt. De verdrukking is zo groot, dat geen mens behouden zou worden als die dagen ter wille van de uitverkorenen niet zouden worden beperkt (Mt 24:22). Psalm 75 heeft deze zelfde uitdrukking in het opschrift. Daar zien we het antwoord van God op de problemen in deze drie psalmen.

Ook in deze psalm staat in het opschrift de aanleiding voor het schrijven ervan. David schrijft deze psalm als hij voor Saul “in de grot” is gevlucht (vgl. Ps 142:1). Omdat er niet sprake is van ‘een grot’, maar van “de grot”, is het aannemelijk dat “de grot van Adullam” wordt bedoeld. Daar is David voor Saul naartoe gevlucht en hebben anderen zich bij hem gevoegd (1Sm 22:1-2).

In deze psalm kijken we naar een donkere nacht in Davids leven. In vers 5 zien we David neerliggen om te slapen, en in vers 9 zien we David wakker worden in de vroege ochtend.

Ps 57:2-4 | Gebed om genade

2 Wees mij genadig, o God, wees mij genadig,
want mijn ziel heeft tot U de toevlucht genomen;
ik neem mijn toevlucht onder de schaduw van Uw vleugels,
totdat de rampen voorbij zijn gegaan.
3 Ik roep tot God, de Allerhoogste,
tot God, Die [Zijn werk] aan mij voltooien zal.
4 Hij zal [hulp] zenden uit de hemel en mij verlossen,
Hij zal te schande maken wie mij wil opslokken. \Sela\
God zal Zijn goedertierenheid en Zijn trouw zenden.

David maakt geen aanspraak op bevrijding, maar doet een indringend beroep op de genade van God (vers 2). Twee keer vraagt hij aan God “wees mij genadig”, waarbij hij het tussen beide keren uitroept “o God”. Dit laat wel zien hoe hoog de nood is. Ook laat het beroep op de genade zien dat David beseft dat hij geen enkel recht op hulp kan laten gelden. Als God helpt, is het alleen genade.

In Psalm 56 begint David met één keer de vraag “wees mij genadig, o God”. Hier, in Psalm 57 legt hij extra nadruk op dit verzoek door deze vraag twee keer uit te spreken. In Psalm 56 komt het gevaar vooral van de buitenlandse vijand, de Filistijnen. In Psalm 57 komt het gevaar van zijn eigen volk onder aanvoering van koning Saul.

Terwijl hij in de duistere verborgenheid van de grot zit, spreekt hij uit dat zijn ziel tot God de toevlucht heeft genomen. Zoals hij twee keer vraagt om hem genadig te zijn, zo spreekt hij twee keer over het nemen van zijn toevlucht tot God. De eerste keer is het een daad in het verleden, hij heeft toen de toevlucht tot God genomen. De tweede keer is het tegenwoordige tijd, ‘ik neem de toevlucht’, wat aangeeft dat hij voortdurend de toevlucht neemt, totdat het gevaar geweken is.

Hij kan immers tot niemand anders zijn toevlucht nemen. Niet de grot is zijn bescherming, maar God (vgl. Js 25:4). Hij heeft zijn toevlucht “onder de schaduw” van Gods “vleugels” genomen. Vleugels symboliseren geborgenheid en warmte (vgl. Ru 2:12; Ps 36:8; 61:5; 63:8; 91:4; Mt 23:37). In die geborgenheid wil David blijven “totdat de rampen voorbij zijn gegaan”. Daarmee spreekt hij zijn vertrouwen op God uit dat Hij een einde aan zijn bedreigende situatie zal maken.

Vanuit die veilige plaats roept David “tot God, de Allerhoogste” (vers 3). Wat er gebeurt, gebeurt allemaal onder Zijn toezicht, het staat onder Zijn gezag en controle. Dit roepen tot God is evenals zijn schuilen bij God een uiting van Zijn vertrouwen op God. God is oneindig ver verheven boven alle vijanden en hun plannen om hem kwaad te doen.

Die God, zo zegt David, zal “[Zijn werk] aan mij voltooien”. Daarmee zegt hij dat niets of niemand God kan verhinderen Zijn doel met het leven van de Zijnen te bereiken (vgl. Fp 1:6; Ru 3:18). Hetzelfde geldt voor het hele wereldgebeuren. Alles wat God Zich heeft voorgenomen, zal Hij voltooien (Op 21:5-6a).

Daarvoor, zo weet David, zal God “[hulp] zenden uit de hemel” en hem “verlossen” (vers 4). Dit is het vertrouwen dat ook het overblijfsel zal uitspreken wanneer het in de grote verdrukking is. God zal hen verlossen door hun de Messias te zenden. Hij zal bij Zijn komst de vijanden te schande maken door hen te verdelgen. Voor de gelovige betekent Zijn komst dat God in Hem “Zijn goedertierenheid en Zijn trouw” zendt.

God gebruikt de aanwezigheid van de vijanden van Zijn volk om Zijn goedertierenheid en Zijn trouw te tonen. “Zijn goedertierenheid” is de basis van Zijn handelen. Hij handelt overeenkomstig de beloften en de zegeningen van het verbond. Dat toont Hij in de verlossing van de Zijnen. Zijn trouw toont Hij in het vervullen van Zijn beloften.

Ps 57:5-7 | De klacht

5 Mijn ziel verkeert te midden van leeuwen,
ik lig [tussen] mensen die verzengen [als vuur],
mensenkinderen van wie de tanden speren en pijlen zijn,
en hun tong een scherp zwaard.
6 Verhef U boven de hemel, o God;
Uw eer zij over de hele aarde.
7 Zij hebben een net gereedgemaakt voor mijn voeten,
mijn ziel werd neergebogen;
zij hebben een kuil voor mij gegraven,
[maar] zij zijn er [zelf] middenin gevallen. \Sela\

David vergelijkt zijn tegenstanders met verscheurende leeuwen (vers 5; vgl. Ps 10:9). Hij bevindt zich er middenin, hij is erdoor omgeven. Het zijn “mensen die verzengen [als vuur]”. Hun haat gloeit als een vuur in hen en ze willen hem verzengen. Hun woorden komen uit het vuur van de hel (Jk 3:6). Hij ligt tussen hen, zonder dat hij iets aan zijn positie kan veranderen. Tegelijk geeft “ik lig” een zekere rust aan. Hij kan liggen en slapen (vgl. Ps 3:6-7).

De “mensenkinderen” die om hem heen zijn, hebben tanden als “speren en pijlen”. Ze willen hem met hun woorden verslinden (vgl. Ps 52:6). Hun tong vergelijkt hij met “een scherp zwaard” (vgl. Ps 52:4). Ze geven uiting aan de moordzucht en de haat die hen vult in woorden die een dodelijke uitwerking hebben. Ze breken David totaal af door de ergste lasterpraat over hem te verspreiden (1Sm 24:10; 26:19).

In het licht van die zo bedreigende omstandigheden vraagt David aan God om Zich boven de hemel, het uitspansel, te verheffen en Zijn eer of heerlijkheid over de hele aarde zichtbaar te maken (vers 6). Daarmee vraagt hij of God het oordeel over de ongerechtigheid wil uitvoeren. Het kan niet langer zo doorgaan. Het gaat David om Gods eer en heerlijkheid. Die moet zichtbaar worden en daar is nu niets van te zien.

Dat God Zich verheft en vertoont, is nodig, want zijn vijanden hebben het voor het zeggen. Zij hebben “een net gereedgemaakt” voor zijn voeten om hem te vangen (vers 7). Dat net, dat is gecamoufleerd met takjes en bladeren, ligt over “een kuil” die ze voor hem hebben gegraven om hem daarin te vangen zoals een wild dier gevangen wordt (vgl. Ps 35:7).

Ze willen hem in de val lokken. Zijn ziel wordt erdoor neergebogen, zozeer wordt hij door zijn vele tegenstanders in het nauw gebracht. Maar in het geloof ziet David dat hun hinderlagen zullen mislukken en dat zijn vijanden het lot ondergaan dat ze voor hem in gedachten hadden (vgl. Ps 7:16; Es 9:25; Dn 6:25).

Ps 57:8-12 | De eer van God

8 Mijn hart is bereid, o God,
mijn hart is bereid;
ik zal zingen, ik zal psalmen zingen.
9 Ontwaak, mijn eer,
ontwaak, luit en harp;
ik zal de dageraad doen ontwaken.
10 Ik zal U loven onder de volken, Heere;
ik zal voor U psalmen zingen onder de natiën.
11 Want Uw goedertierenheid is groot tot aan de hemel,
Uw trouw tot de wolken.
12 Verhef U boven de hemel, o God;
Uw eer zij over de hele aarde.

In de avond (verzen 2-5) heeft David gebeden om verlossing. In de ochtend (verzen 8-12) looft hij God voor de zekerheid van de verlossing (vgl. Ps 108:1-6). In zijn vertrouwen op Gods verlossing neemt Hij zich in zijn hart voor God psalmen te zingen (vers 8). Zijn hart is bereid, of ‘standvastig, gerust’, zo zegt hij twee keer. Het is als het ware de echo van het gebed dat hij twee keer tot God uitspreekt om hem genadig te zijn (vers 2). Er is in zijn hart geen vrees meer, maar een vaste overtuiging van Gods goedertierenheid en trouw.

Dat hij twee keer zegt dat zijn hart bereid is, is geen zinloze herhaling. Het is een getuigenis van een stijgend enthousiasme. Dit klinkt ook door in “ik zal zingen, ik zal psalmen zingen”. Ook hier horen we een herhaling, dit keer van het zingen, waarbij de tweede keer aan het zingen een nadere invulling wordt gegeven.

David zegt tegen zijn “eer” dat die moet ontwaken (vers 9). Hij zegt ook tegen zijn “luit en harp” dat zij moeten ontwaken. Muziekinstrumenten horen bij een feestelijke gebeurtenis. Zijn ‘eer’ is parallel met ‘luit en harp’ in verband met het loven van God. Het is zijn ‘eer’ dat Gods grootheid in zijn leven zichtbaar wordt door de verlossing van God en door zijn lofprijzing.

Als zijn eer en zijn muziekinstrumenten zijn ontwaakt, kan hij “de dageraad doen ontwaken”. De beeldspraak is dat een nacht van lijden, wordt gevolgd door een gejuich van verlossing in de morgen (vgl. Ps 30:6). Hij ziet zich geplaatst aan het begin van een nieuwe dag ofwel een nieuwe periode. Het is nog donker. Alles slaapt nog. Maar het aanbreken van de dageraad zal niet lang meer op zich laten wachten. Hij wil door zijn gezang onder begeleiding van muziekinstrumenten het aanbreken ervan als het ware versnellen, hij wil de dageraad wakker schudden.

De nieuwe dag die aanbreekt, belooft niet alleen zegen voor zijn eigen leven. Het aanbreken van de dageraad – en hiermee wordt profetisch het vrederijk bedoeld – zal opgemerkt worden onder de volken, dat is zijn eigen volk, en onder de natiën, dat zijn heidenvolken (vers 10). Dit gebeurt door de lof die hij de Heere, Adonai, zal brengen, een lof die hij “onder de volken” zal laten horen. Voor de psalmen die hij tot Gods eer zal zingen, geldt hetzelfde. Hij zal dat doen “onder de natiën”.

De aanleiding ervan, wat wordt weergegeven door het woord “want”, zijn de goedertierenheid en de trouw van God (vers 11). In vers 4 heeft David gevraagd of God Zijn verlossing wil zenden met het vertrouwen dat God Zijn goedertierenheid en Zijn trouw zal zenden. Hier getuigt hij onder de volken dat heel de schepping vol is van Gods goedertierenheid en trouw. Het is een overvloedige reden om God te verheerlijken.

Hij noemt Gods goedertierenheid “groot”. Hij verbindt die grote goedertierenheid met de hemel en zegt dat die tot daar reikt. De hemel is de plaats waarvandaan alle zegen komt (vers 4). Gods trouw of waarheid verbindt hij met de wolken en zegt dat Zijn trouw of waarheid tot daar reikt. Bij de wolken kunnen we denken aan Zijn regering die zich boven en over de aarde beweegt, onaantastbaar voor de mensen. Deze beide kenmerken van God staan boven de aarde, maar worden gekend en genoten op aarde (Ps 36:6).

David besluit zijn psalm met opnieuw de vraag aan God Zich boven de hemel te verheffen (vers 12). Toch is er een andere klank aan verbonden dan in vers 6. Daar wordt de vraag gesteld tegen de achtergrond van de vijanden die hem omringen. Als God Zich verheft en hen ombrengt, zal Zijn heerlijkheid over de hele aarde worden gezien. Hier is het zover, dat de verlossing voor het geloof een feit is. Daarom kan God Zijn heerlijkheid “over de hele aarde” laten zien en kan die overal genoten worden.

Het mag onze wens zijn dat onze verdrukkingen of beproevingen zullen leiden tot de verheerlijking van God in ons hele leven.

Psalm 58

Ps 58:1 | Opschrift

1 Een gouden kleinood van David, voor de koorleider, [op] ‘Richt niet te gronde’.

De woorden van dit opschrift staan ook in het opschrift van drie andere psalmen (Ps 57:1; 59:1; 75:1).

Voor “een gouden kleinood van David” zie bij Psalm 56:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “[op] ‘Richt niet te gronde’” zie bij Psalm 57:1.

Ps 58:2-6 | Onrechtvaardige rechters

2 Spreekt u werkelijk recht, raad van rechters?
Oordeelt u billijk, mensenkinderen?
3 Veeleer bedrijft u onrecht in [uw] hart;
uw handen wegen geweld af op de aarde.
4 De goddelozen zijn [van God] vervreemd vanaf de baarmoeder;
de leugenaars dwalen vanaf de [moeder]schoot.
5 Zij hebben vurig vergif, het lijkt op vurig slangengif;
zij zijn als een dove adder, [die] zijn oren dichtstopt,
6 die niet wil luisteren naar de stem van de bezweerder,
van hem die kundig bezweringen doet.

David roept de onrechtvaardige rechters ter verantwoording (vers 2). Hij stelt aan de “raad van rechters”, om zo te zeggen het hoogste rechtscollege, de indringende vraag of ze werkelijk recht spreken. Hij stelt nog een tweede vraag: of ze wel billijk oordelen, of ze wel oordelen in overeenstemming met waarheid en recht.

Het Hebreeuwse woord elem kan betekenen ‘machtigen, heersers’. Vanwege het verband heeft de HSV gekozen voor “raad van rechters”. Het gaat hier om de leiders, de richters van het volk. Profetisch zijn het de leiders ten tijde van de grote verdrukking die zich aan het leiderschap van de antichrist onderwerpen. De Heer Jezus zegt dat in deze periode de wetteloosheid zal toenemen en de liefde van de velen – waarbij we vooral aan de afvallige massa van Israël onder aanvoering van de antichrist moeten denken – zal verkoelen (Mt 24:12).

Daarbij spreekt hij het college aan als “mensenkinderen”, letterlijk ‘zonen van Adam’. Deze hoge heren zijn in zichzelf niets anders dan gewone ‘mensenkinderen’. Dat blijkt wel uit het feit dat zij oordelen naar de verdorven overleggingen en vooroordelen die de mensenkinderen kenmerken die zonder God leven.

David geeft zelf antwoord op zijn vragen en doet dat op niet mis te verstane wijze (vers 3). De rechters spreken geen recht en oordelen niet billijk. “Veeleer” misbruiken ze hun positie. Ze doen andere mensenkinderen in naam van het recht onrecht aan om er zelf beter van te worden. Dit onrecht zit in hun hart. Daar wordt het bedacht, wat God ziet als daar bedreven.

Hun handen, dat wil zeggen hun daden, volgen het onrecht dat in hun hart heerst. Ze wegen geweld af met hun handen. Het wordt zo voorgesteld, dat de zaak waarover zij moeten beslissen door hen op de ene kant van een weegschaal wordt gelegd, terwijl aan de andere kant van de weegschaal het recht ligt. Zo moet het in elk geval in een eerlijke rechtspraak gaan: er moet evenwicht zijn tussen de misdaad en het vonnis (vgl. Jb 31:6; Dn 5:27).

Maar deze rechters – en ook wel rechters vandaag de dag – passen niet het recht, maar geweld toe. In plaats van een rechtvaardige strafmaat af te wegen, wegen ze geweld af. Ze passen het in hun ogen nodige geweld toe om aan een rechtszaak zoveel mogelijk te verdienen. Dit gebeurt door hen “op de aarde”. Dat is hun werkterrein, net zoals dat van alle mensenkinderen. Als rechters voelen ze zich boven de aarde verheven en kijken ze met minachting op de mensen neer.

De rechters zijn onderdeel van een samenleving waar de goddelozen de dienst uitmaken (vers 4). De rechters doen daar hard aan mee en gaan daarin zelfs voorop door hun onrechtvaardige rechtspraak. Zij “zijn [van God] vervreemd” (vgl. Ef 4:17-19). De rechters zijn losgeslagen van God, de opperste Rechter, en handelen naar eigen goeddunken en spelen voor god.

Dit gedrag is niet plotseling ontstaan, maar het kenmerkt hen “vanaf de baarmoeder”, dat wil zeggen vanaf het allereerste begin. Dat maakt het karakter van de (erf)zonde duidelijk. Het is de zondige natuur. Aan de macht van de erfzonde is door God in Christus een einde gemaakt voor ieder die erkent dat hij in ongerechtigheid is geboren en in zonde is ontvangen (Ps 51:7). .

Ze zijn “leugenaars”. Ze kunnen niet anders dan leugens vertellen, net als de duivel, die “een leugenaar is en de vader ervan” (Jh 8:44). Ze hebben geen enkele verbinding met de waarheid en daarom dwalen ze rond. Dit is zo “vanaf de [moeder]schoot”. Ze zijn nergens in te vertrouwen. Wat ze ook zeggen of beweren of beloven, het is allemaal vals. De oorzaak is niet dat ze misleid zijn of een verkeerde opvoeding hebben gehad, maar het bewust en schuldig handelen volgens wat ze in hun verdorven hart bedenken vanaf het moment dat ze bewust konden denken.

Hun spraak is “vurig vergif” dat “lijkt op slangengif” (vers 5). Net als van de slangen de bek het gevaarlijkste wapen is – een slangenbeet van een giftige slang is door het vergif dodelijk (vgl. Nm 21:6) –, is ook van de rechters hun mond het gevaarlijkst. Ze praten als de slang, dat is de duivel, die de vader van de leugen is (Jh 8:44b). Zo verrichten ze hun verderfelijk en dodelijk werk.

Zelf zijn ze “als een dove adder, [die] zijn oren dichtstopt”. Ze sluiten zich af voor alles wat hen op hun verkeerde handelwijze en leugenachtige woorden wijst. Ze zijn daarom gevaarlijk en niet corrigeerbaar, net als een giftige slang die niet meer corrigeerbaar is voor de slangenbezweerder omdat hij zijn oren dichtstopt. De waarheid willen ze onder geen beding horen. Dat ze echte kinderen van hun vader, de duivel, zijn, blijkt wel uit wat er uit hun mond komt en waar ze hun oren voor dichtstoppen.

Ze willen “niet luisteren naar de stem van de bezweerder” (vers 6). Ze sluiten zich voor elk geluid van waarschuwing af. De bezweerder kan nog zo kundig zijn, maar als er pertinente onwil is, kan hij niets met zijn bezweringen beginnen. We kunnen dit toepassen op het geweten dat ieder mens heeft. Als een mens iets wil doen wat niet goed is, spreekt zijn geweten als een ‘bezweerder’. De goddeloze rechter legt zijn geweten het zwijgen op en schroeit het dicht (1Tm 1:19; 4:2).

Ps 58:7-10 | Straf voor de onrechtvaardige rechters

7 O God, breek hun tanden in hun mond;
breek de hoektanden van de jonge leeuwen stuk, HEERE.
8 Laat hen smelten als water, laat hen wegdrijven;
legt hij zijn pijlen aan, laat ze zijn alsof ze afgebroken zijn.
9 Laten zij vergaan als een smeltende slak;
laat hen, [als] de misgeboorte van een vrouw, de zon niet zien.
10 Voordat uw [kook]potten de doornstruik voelen,
zal Hij hen als [in] brandende [toorn] levend wegvagen.

Op krachtige wijze, ingeleid met het aanroepen van God, “o God”, maakt David zijn verlangen bij God bekend dat Hij toch aan deze vreselijke praktijken een einde maakt. Alleen God kan dat doen. Het is een roep om gerechtigheid (vgl. Op 6:10). Hij stelt God enkele gepaste straffen voor, waardoor deze rechters onschadelijk worden gemaakt.

Wie deze voorstellen ongepast en hardvochtig vindt, geeft blijk van een ongezond medelijden met verdorven, onverbeterlijke opstandelingen tegen God. Ze staan willens en wetens met de vuist omhoog naar God. Zo iemand toont grote onverschilligheid voor het grote onrecht dat deze goddeloze rechters God en mensen aandoen.

Omdat de mond hun gevaarlijkste wapen is, vraagt David als eerste dat God toch hun tanden in hun mond breekt (vers 7). Met gebroken tanden is het niet mogelijk om een prooi te bemachtigen en te eten. Zijn wapen en daarmee zijn macht is dan uitgeschakeld. Laat Hij de hoektanden – het Hebreeuwse woord betekent in de eerste plaats ‘kaken’ – van deze roof- en vraatzuchtige jonge leeuwen toch stukbreken. Dan kunnen ze geen prooi meer verslinden, dat wil zeggen dat ze hun boosaardige rechtspraak niet meer kunnen uitoefenen en nog meer slachtoffers maken (vgl. Jb 29:17).

David vraagt verder of God de goddeloze rechters wil laten smelten als water, zodat er alleen damp overblijft die wegdrijft (vers 8). Dan zijn ze voorgoed verdwenen. God moet ook de pijlen die de goddeloze rechter aanlegt, dat zijn de dodelijke woorden die hij uitspreekt, laten zijn “alsof ze afgebroken zijn”. Zulke pijlen raken nooit doel en richten dus geen schade aan.

God moet hen ook laten “vergaan als een smeltende slak” (vers 9). Van een smeltende slak gaat geen enkele dreiging uit. De slak wordt in het Hebreeuws ook een ‘slijmworm’ genoemd. Als een slak wordt vertrapt, verandert hij in een slijmige brei. God moet hen de zon niet laten zien “[als] de misgeboorte van een vrouw”. Ze moeten zijn als vroegtijdig en doodgeboren kinderen, waardoor ze nooit het licht van de zon hebben gezien (vgl. Jb 3:16; Pr 6:3-5).

Een laatste vergelijking om het oordeel over hen te illustreren is die van kookpotten die op een doornstruik worden gezet (vers 10). Voordat de vlam in de doornstruik komt om de potten aan de kook te brengen, heeft de wind de doornstruik weggevaagd.

Met die snelheid zal God de goddeloze rechters “als [in] brandende [toorn] levend wegvagen” (vgl. Jb 27:21). Het geeft aan dat de goddelozen net zo waardeloos zijn als een doornstruik en dat het oordeel over hen plotseling en compleet zal zijn.

Ps 58:11-12 | Er is een God Die recht doet

11 De rechtvaardige zal zich verblijden als hij de wraak ziet;
hij zal zijn voeten wassen in het bloed van de goddeloze.
12 De mens zal zeggen: Ja, er is loon voor de rechtvaardige!
Ja, er is een God Die op de aarde recht doet!

Het is gepast dat de rechtvaardige, oudtestamentische gelovige zich verblijdt “als hij de wraak ziet” die God uitoefent over de goddelozen (vers 11). De rechtvaardige is niet bloeddorstig, maar verlangt naar gerechtigheid (Mt 5:6). God zal aan dat verlangen voldoen door wraak over de goddelozen en vooral over de goddeloze rechters te brengen en hun bloed te vergieten (vgl. Js 63:1-6; Op 14:19-20; 19:13-14).

Als gevolg daarvan zal de rechtvaardige “zijn voeten wassen in het bloed van de goddeloze” (vgl. Ps 68:24a). ‘Het bloed van de goddeloze’ wijst erop dat hij een gewelddadige dood sterft. Dit is zijn rechtvaardige straf. Hij heeft geweld gepleegd (vers 3) en komt door geweld om. In zijn bloed wast de rechtvaardige zijn voeten. Het wassen van de voeten is een verkwikking voor een vermoeide pelgrim. In dit verband betekent het dat de dood van de goddeloze hem verkwikt. Hij krijgt nieuwe krachten omdat hij heeft gezien dat God recht heeft gedaan.

De aarde is het woongebied van de rechtvaardige. Daar heerst nu onrecht en hij heeft daar zwaar van te lijden. Door de wraak van God komt er een einde aan het onrecht en aan zijn lijden en tegelijk een verandering. De rechtvaardige wordt niet meer verdrukt, maar zal in vrede op aarde wonen en de zegen genieten die God hem heeft beloofd.

Deze verandering is voor de mens, voor iedereen, het zichtbare bewijs dat er “loon voor de rechtvaardige” is (vers 12). Het heeft er lang op geleken dat de onrechtvaardige rechters ongehinderd hun gang konden gaan, dat er geen recht was voor de rechtvaardige en dat hij straf in plaats van loon kreeg. Maar de dood van de goddeloze zal aan “de mens” duidelijk maken, dat er wel loon is voor de rechtvaardige. God geeft hem waar hij recht op heeft, maar wat hem door het heersende onrecht steeds is onthouden.

Tevens wordt daardoor duidelijk – en ook dat wordt door iedereen met een instemmend “ja” erkend – dat “er een God” is “Die op aarde recht doet”. Vaak zeggen mensen als een excuus om geen rekening met God te houden: ‘Als er een God is, waarom grijpt Hij dan niet in?’ Het toont de arrogantie van de mens, die van mening is dat hij alles kan beoordelen.

God laat Zich in Zijn handelen niet leiden door de mening van mensen. Hij bepaalt de tijd om in te grijpen en recht te doen op aarde. Die tijd komt zeker. Als het zover is, zal God recht doen op aarde en dat recht niet uit handen geven. Dan zal de rechtspraak gebeuren op een wijze dat iedereen zal erkennen: “De rechtspraak behoort aan God” (Dt 1:17).

Voor de nieuwtestamentische gelovige liggen de zaken anders. Zeker ziet hij ook uit naar het moment dat God recht doet op aarde. Er is voor hem zelfs een speciale beloning verbonden aan het uitzien naar de verschijning van Christus als de rechtvaardige Rechter (2Tm 4:8). Zijn bestemming is echter niet de aarde, maar de hemel. Daar hoort hij thuis. Zijn verlossing uit de ellende in deze wereld gebeurt niet door het oordeel dat God over zijn vijanden brengt, maar door hem uit de wereld weg te nemen. Dat gebeurt bij de komst van Christus om Zijn gemeente tot Zich te nemen.

In wat David zegt, ligt wel een les voor de gelovige nu. Niemand kan de gebeurtenissen op aarde verklaren door ze toe te schrijven aan toeval of het lot of aan louter natuurkundige processen, alsof alles voor zichzelf zorgt. Het duidelijke bewijs dat God alles bestuurt, zal worden geleverd wanneer Hij openlijk, voor iedereen waarneembaar, recht doet.

Wij kunnen de gebeurtenissen niet verklaren zonder God. Als we Hem bij de gebeurtenissen betrekken, zien we, soms nu al, maar in elk geval straks, de ware bedoeling, Zíjn bedoeling, ervan. Dat geeft rust om bepaalde gebeurtenissen te accepteren, ook al begrijpen we niet altijd waarom iets zo moest gaan.

Dit geloof is ook het geloof van het gelovig overblijfsel in de grote verdrukking en tevens hun ervaring bij de komst van Christus naar de aarde. Zij weten dat God tóch recht op aarde doet en zullen dat meemaken als Christus bij Zijn komst met loon voor hen komt (Op 22:12). In het licht van de profetieën wordt vers 12 van deze psalm pas werkelijkheid als de Heer Jezus het duizendjarig vrederijk opricht. Dan geeft Hij de rechtvaardigen loon voor hun trouw.

Psalm 59

Inleiding

David is in grote nood. Zijn leven wordt bedreigd met de dood. Daarom neemt hij in de eerste verzen van deze psalm zijn toevlucht tot God. Terwijl hij zijn nood bij God bekendmaakt, groeit zijn vertrouwen dat God hem zal bevrijden. Hij begint in de diepte, vanwaar hij tot God roept om hem te verlossen. Dan gaat zijn gebed over in het rustige vertrouwen dat God de zaak in handen heeft. Hoewel er aan zijn situatie niets is veranderd, komt hij al biddend aan het einde van de psalm tot een lofprijzing voor de bevrijding die God gaat geven.

We horen in deze psalm ook weer de stem van het gelovig overblijfsel in de eindtijd. Aan het einde van de psalm breekt de morgen aan en is er lofgezang voor God, Die het overblijfsel van zijn vijanden heeft bevrijd door Zijn macht en kracht. Dit ziet op het aanbreken van de vreugde van het duizendjarig vrederijk.

We kunnen ook een tweedeling in deze psalm opmerken: eerst de verzen 2-11 en dan de verzen 12-18. Beide delen eindigen in soortgelijke bewoordingen (vers 10; vers 18) en bevatten overeenkomstige bewoordingen (vers 7; vers 15). Beide delen beginnen met een gebed om hulp en eindigen met een getuigenis van geloofsvertrouwen.

Ps 59:1 | Opschrift

1 Een gouden kleinood van David, voor de koorleider, [op] ‘Richt niet te gronde’; toen Saul [dienaren] gezonden had om het huis [van David] te bewaken [en] hem te doden.

Het eerste deel van het opschrift staan ook in het opschrift van drie andere psalmen (Ps 57:1; 58:1; 75:1).

Voor “een gouden kleinood van David” zie bij Psalm 56:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “[op] ‘Richt niet te gronde’” zie bij Psalm 57:1.

Vervolgens staat in het opschrift de achtergrond van de psalm: Saul heeft dienaren naar het huis van David gestuurd om hem ’s nachts te bewaken en ’s morgens te doden. Deze gebeurtenis wordt vermeld in 1 Samuel (1Sm 19:10-11a).

Profetisch herkennen we in Saul het beest uit de aarde van Openbaring 13 (Op 13:11-18). Dat beest zal erop uit zijn om allen die het beeld van het eerste beest, dat is het beest uit de zee, niet aanbidden, te doden (Op 13:15).

Ps 59:2-8 | Gebed om redding

2 Red mij van mijn vijanden, mijn God,
zet mij in een veilige vesting voor wie tegen mij opstaan.
3 Red mij van wie onrecht bedrijven,
verlos mij van de mannen van bloed.
4 Want zie, zij leggen een hinderlaag voor mijn ziel,
sterke [mannen] scholen tegen mij samen, HEERE,
zonder overtreding of zonde van mijn [kant];
5 zij komen aansnellen en maken zich gereed,
zonder misdaad [van mijn kant].
Word wakker, [kom] mij tegemoet, en zie.
6 Ja U, HEERE, God van de legermachten, God van Israël,
ontwaak om al deze heidenvolken te straffen;
wees niemand genadig van wie trouweloos onrecht bedrijven. \Sela\
7 Tegen de avond keren zij terug,
zij grommen als honden
en trekken de stad rond.
8 Zie, hun mond vloeit over;
zwaarden komen van hun lippen.
Want, [denken zij,] wie hoort het?

David is in grote nood. Hij stoot het uit tot God in korte, krachtige uitroepen: “Red mij …, zet mij …, red mij …, verlos mij … “(verzen 2-3). Er komen dienaren van Saul naar hem toe, die hij “mijn vijanden”, “wie tegen mij opstaan”, “wie onrecht bedrijven” en “mannen van bloed” noemt. We kunnen in deze aanduidingen een opklimming zien.

Hij richt zich met deze noodkreten vanwege deze mensen die op hem afkomen en die hij “mijn vijanden” noemt, tot God, Die hij “mijn God” noemt. Zijn vijanden zullen hem zonder pardon doden. Daarom vraagt hij aan zijn God om hem “in een veilige vesting” te zetten.

Met de woorden “want zie” vestigt hij Gods aandacht erop dat zijn vijanden een hinderlaag voor zijn ziel leggen (vers 4). Voor het leggen van die hinderlaag scholen zij tegen hem samen. Ze beraadslagen hoe ze hem het beste kunnen grijpen. David spreekt God nu als “HEERE” aan, als om Hem door die Naam eraan te herinneren dat Hij een verbondsrelatie met Zijn volk heeft, het volk waarover Hij hem als koning heeft aangesteld.

Ook zegt hij tegen Hem dat hij van zijn kant geen aanleiding voor hun moorddadige plannen heeft gegeven, want hij is in zijn houding tegenover Saul “zonder overtreding of zonde”. Hij is ‘zonder overtreding’, want hij heeft steeds gehoorzaam gedaan wat Saul van hem heeft gevraagd. Er is in zijn dienst aan Saul geen ‘zonde’ geweest (vgl. 1Sm 20:1). De betuiging van zijn onschuld is een extra argument voor de oproep aan God om in te grijpen.

Daarbij komt nog dat de mannen die Saul op hem heeft afgestuurd, “sterke [mannen]” zijn. Deze vijanden worden hier aangeduid als ‘sterken’, ‘krachtigen’. Normaal gesproken wordt ‘sterken’ oftewel ‘krachtigen’ verbonden met God (Ps 28:7-8), maar hier vinden we een uitzondering: de vijand is krachtig.

Tegenover hen voelt David zich onmachtig. Met grote snelheid komen ze op hem af en maken zich gereed om hem om te brengen “zonder misdaad” van zijn kant (vers 5). Er is voor de jacht die zij op zijn leven maken geen enkele rechtvaardiging, omdat hij niets heeft gedaan wat dit noodzakelijk zou maken. Daarom kan hij een indringend beroep op God doen om “wakker” te worden, hem tegemoet te komen, naar hem toe te komen om hem te helpen en te zien dat de nood groot en de hulp dringend gewenst is.

David doet een beroep op de “HEERE, God van de legermachten, God van Israël” (vers 6). In het Hebreeuws is het Jahweh Elohim Tsebaot, gevolgd door “God van Israël”. Hij vraagt aan ‘de HEERE’ – de Naam die in het tweede psalmboek weinig wordt gebruikt –, namelijk de God van het verbond, om Zijn grote macht te gebruiken als de “God van Israël”. Dat dit in gebed wordt geroepen, betekent in de profetische toepassing dat de periode van Lo-Ammi, de periode dat Israël tijdelijk door God terzijde is gesteld (Hs 1:9), voorbij is.

Hij vraagt door het beroep op die Naam of God met al Zijn legers hem te hulp wil komen tegen deze ‘sterke mannen’ die hem willen ombrengen. Hij noemt God ook de “God van Israël”. Daarmee zegt hij dat het niet alleen om zijn eigen redding, maar ook om die van Zijn volk gaat. Zijn volk loopt gevaar in de macht van kwaadwillende, bloeddorstige mensen te komen.

Nog eens dringt hij er bij God op aan om te ontwaken en noemt als reden “om al deze heidenvolken te straffen”. God moet ingrijpen en de dienaren van Saul straffen. Saul en zijn volgelingen zijn de vijanden van David. Profetisch verwijst het naar de vijanden van het overblijfsel buiten het volk, de heidenvolken. Dat blijkt uit het gebruik van het woord ‘honden’ (verzen 7,15), die in de Bijbel een symbool voor de heidenvolken zijn (vgl. Mt 15:21-28). Hier vinden we de vervulling van wat in Psalm 2 staat, waar we lezen dat de koningen van de aarde zich verzamelen tegen de HEERE en tegen Zijn Gezalfde (Ps 2:1-3; vgl. Zc 14:2).

Het zijn mensen die “trouweloos onrecht bedrijven”. Letterlijk staat er “alle verraders van ongerechtigheid”. Deze heidenen, maar dit geldt ook voor hun kameraden zoals de antichrist en zijn volgelingen, zijn verraders, trouweloos, en hun daden zijn onrechtvaardig. Ze zijn ontrouw aan God. Daarom moet God niemand van hen genadig zijn.

Hij vergelijkt zijn vijanden met grommende honden die in de avond de stad rondtrekken op zoek naar hem (vers 7). Ze keren terug in de avond, dat betekent dat het gevaar niet is geweken; ze zoeken een weg om hem te pakken te krijgen. Hun grommen – letterlijk tekeergaan, janken, huilen – is een dreigement dat een mogelijke aanval aankondigt.

Terwijl ze rondtrekken, komt er uit hun mond een tirade van vervloekingen die ze over David uitspreken. De woorden spuiten eruit, het is een overvloed aan woorden die duidelijk maken dat zij op zijn bloed uit zijn (vers 8). Hun woorden zijn gelijk aan dood en verderf zaaiende “zwaarden” (vgl. Ps 57:5).

“Zij zetten hun mond op tegen de hemel, hun tong wandelt [honend] rond op de aarde” (Ps 73:9) omdat ze menen dat niemand hoort wat ze zeggen, “want, [denken zij], wie hoort het?” Ze zijn voor geen mens bang, er is niemand die hen wat kan doen. In hun vermetelheid en hoogmoed denken ze helemaal niet aan God (vgl. Ps 10:11). Met Hem houden ze geen rekening. Mocht Hij er zijn, dan is Hij in elk geval duidelijk afwezig, zo redeneren zij.

Ps 59:9-16 | Vertrouwen

9 Maar U, HEERE, U lacht om hen,
U bespot alle heidenvolken.
10 [Tegenover] zijn macht wacht ik op U,
want God is mijn veilige vesting.
11 Mijn goedertieren God zal mij te hulp komen,
God zal mij op mijn belagers doen neerzien.
12 Dood hen niet, anders vergeet mijn volk [het];
doe hen rondzwerven door Uw kracht,
werp hen neer, Heere, ons schild,
13 [om] de zonde van hun mond, [om] het woord van hun lippen.
Laat hen gevangen worden in hun trots,
om de vervloeking en om de leugen [die] zij vertellen.
14 Vernietig hen in [Uw] grimmigheid,
vernietig hen, zodat zij er niet [meer] zijn;
laat hun weten dat God Heerser is in Jakob,
[ja,] tot aan de einden der aarde. \Sela\
15 Laat hen dan tegen de avond terugkeren,
laat hen grommen als honden
en de stad rondtrekken.
16 Laat hen zelf rondzwerven [op zoek] naar voedsel,
laat hen overnachten, al zijn zij niet verzadigd.

Nadat David zijn klacht bij God heeft gebracht, krijgt zijn gemoed rust (vgl. Fp 4:6-7). Hij richt zich nu in vertrouwen tot de HEERE, de God met Wie hij een persoonlijke relatie heeft (vers 9). De arrogante tegenstanders mogen wel denken dat er niemand is die hen hoort (vers 8), David weet wel beter. Hij weet dat God om hen lacht (Ps 2:4). God neemt hen niet serieus in hun pogingen om Zijn gezalfde koning om te brengen. Wie kan zich verzetten tegen Hem zonder zelf door Hem te worden verdelgd? God bespot alle heidenvolken. Hier wordt met heidenvolken Gods volk bedoeld omdat het zich als de heidenvolken gedraagt (vgl. vers 6).

De macht die David van de vijand ondervindt, brengt hem niet tot het bedenken van een tegenoffensief of het nadenken over menselijke middelen die hij zou kunnen inzetten om de vijand te bestrijden. Nee, hij wacht op God, want Die is zijn “veilige vesting” (vers 10). Bij Hem is hij onaantastbaar voor de macht van de vijand. Dat hij wacht op God, wil zeggen dat hij zich op God richt, op Hem zijn ogen en vertrouwen vestigt. Bij Hem weet hij zich veilig.

Hij vertrouwt op God als zijn “goedertieren God”, Die hem te hulp zal komen (vers 11). Zodra hij zijn oog op God heeft gericht, ziet hij niet alleen Gods goedertierenheid, maar vooral ook God Zelf, de God Die trouw is aan Zijn verbond. Hij rekent op de goedertieren God omdat hij niets heeft gedaan waardoor God hem in de hand van zijn vijanden zou overleveren. Daarom weet hij dat God hem op zijn belagers zal doen neerzien. God zal met hen afrekenen, zodat hij niets meer van hen te duchten zal hebben (vgl. Ex 14:30b).

God moet zijn belagers niet doden, want dan zal zijn volk, het volk waarover hij tot koning is gezalfd, weer snel vergeten hoe God met zijn vijanden handelt (vers 12; vgl. Ps 78:11). Nee, God moet hen doen rondzwerven door Zijn kracht. Zo is de zwervende Kaïn een waarschuwend voorbeeld van het oordeel van God over hem vanwege zijn moord op zijn broer Abel (Gn 4:12-14). Zo is ook het over de aarde zwervende aardse volk van God een getuigenis van Gods oordeel over hen vanwege hun moord op hun Messias. Deze waarschuwende voorbeelden moeten mensen terughouden van het begaan van zonden tegen God en de naaste. Als zij niet luisteren, zullen ze hetzelfde oordeel ondergaan.

Wat voor Gods volk een bemoedigend getuigenis is, is voor de vijanden een vergelding door God die zij dubbel en dwars voor hun misdaden verdienen (vers 13). Ze hebben immers vreselijk met hun mond gezondigd. Het woord dat over hun lippen is gekomen, getuigt van grote trots. Ze hebben vervloekingen geuit en leugens verteld en daarbij gezegd dat er toch niemand is die het hoort (vers 8). Ze moeten erachter komen dat er wel Iemand is Die hun woorden heeft gehoord en Die hen daarvoor zal oordelen (Mt 12:37). David vraagt aan God om hen te vernietigen in Zijn grimmigheid (vers 14).

Eerder heeft hij gevraagd hen niet te doden, maar hen te laten omzwerven (vers 12). Dat is om hen tot een getuigenis van Gods macht voor zijn volgelingen te doen zijn. Nu vraagt hij om het definitieve, uiteindelijke oordeel. Dit is nadat zij als getuigenis van Gods macht gediend hebben. Als hun tijd erop zit, moeten ze vernietigd worden, “zodat zij er niet [meer] zijn”. Dat oordeel is tot een getuigenis tegen hen. Het betekent niet dat zij ophouden te bestaan, maar dat ze niet meer op aarde leven en ze hun kwade werk niet meer kunnen doen.

Daardoor zullen zij weten “dat God Heerser is in Jakob”. Niet zij met hun grote mond vol aanmatigende woorden zijn heersers, maar God is Heerser in Jakob. Hier wordt ‘Jakob’ genoemd, waardoor de nadruk wordt gelegd op de zwakheid van het volk. Dat zwakke volk heeft in God een in macht onbegrensde Heerser. En God is niet alleen Heerser in Jakob, maar Hij heerst “tot aan de einden der aarde”. Er is geen gebied op aarde, hoe ver het ook van het middelpunt van de aarde, Israël, verwijderd is, waar Hij niet heerst. En Hij heerst overal op dezelfde wijze als in Israël.

In het besef van Gods alomtegenwoordige heerschappij kan David nu vrijmoedig zeggen dat de vijanden tegen de avond kunnen terugkeren als grommende honden (vers 15). Grommen betekent hier net als in vers 7 tekeergaan, huilen, janken. Het verband waarin het staat, maakt duidelijk dat het hier niet is het tekeergaan van een gevaarlijke hond als in vers 7, maar het janken van een geslagen hond die met de staart tussen de poten verdwijnt, wat blijkt uit vers 16.

David heeft het lachen van God over de vijanden gehoord (vers 9). Dat bemoedigt hem en geeft hem rust. Laat ze maar terugkomen en de stad rondtrekken, hij weet dat God om hen lacht.

Omdat hij weet dat God regeert, is hij er ook zeker van dat hun pogingen om hem te grijpen, tevergeefs zullen zijn. Ze zullen rondzwerven als honden die “[op zoek] naar voedsel” zijn, dat wil zeggen dat ze op zoek zijn naar hem (vers 16). Ze zullen overnachten, maar “niet verzadigd” worden, want ze zullen hem niet in hun macht krijgen. Ze zullen wel overnachten, maar teleurgesteld worden in de verwachting dat zij verzadigd zullen worden door de vangst van hun prooi.

Ps 59:17-18 | Lofprijzing

17 Ik echter zal van Uw macht zingen
en 's morgens vrolijk zingen van Uw goedertierenheid.
Want U bent voor mij een veilige vesting geweest,
een toevlucht in de dagen dat [angst] mij benauwde.
18 Voor U, mijn kracht, zal ik psalmen zingen,
want God is mijn veilige vesting,
mijn goedertieren God.

De woorden “ik echter” staan tegenover de valse hoop van de ‘honden’ van het vorige vers. Het wachten op God van David is niet tevergeefs. Hij zal van Gods macht zingen omdat God Zijn macht heeft getoond en hem heeft bevrijd (vers 17). ‘Macht’ is, net als in vers 10, letterlijk ‘sterkte’. De sterkte is echter bij God te vinden en niet bij de vijanden, die in vers 4 de ‘sterken’ worden genoemd. De nacht, die vol is van grommende honden die uit zijn op zijn bloed en menen hem ‘s morgens te zullen grijpen, heeft zijn verschrikking voor David verloren.

Hij is ‘s morgens niet bang. Integendeel, hij zal over Gods macht zingen. “Ik echter”, zo zegt hij, “zal ‘s morgens", bij de dageraad van de verlossing, “vrolijk zingen van Uw goedertierenheid”. Zijn vijanden hadden hem in de nacht willen doden, maar druipen met de staart tussen de poten af, terwijl David de daaropvolgende morgen vrolijk over Gods goedertierenheid zingt. Hij ziet dat God voor hem “een veilige vesting geweest” is en prijst daarvoor Gods goedertierenheid. Hij is onder de indruk van de volheid van Gods goedheid voor hem.

David spreekt hier voor de derde keer over ‘een veilige vesting’. Hij heeft eerst aan God gevraagd om hem met het oog op zijn nood in een veilige vesting te zetten (vers 2). Nadat hij zijn nood bij God heeft gebracht, zegt hij dat God zijn veilige vesting is (vers 10). Nu hij in het geloof achteromkijkt, getuigt hij er in zijn lied van dat God een veilige vesting is geweest (vers 17).

David heeft ervaren dat God die veilige vesting voor hem is geweest omdat hij tot Hem de toevlucht heeft genomen. God is “een toevlucht” geweest in de dagen dat angst hem benauwde. We kunnen wel weten dat God een veilige vesting is, maar we zullen dat pas ervaren als wij in onze benauwdheden en moeiten de toevlucht tot Hem nemen.

David weet dat hij niet door eigen inspanning of slimheid uit de benauwdheid is gekomen. Hij is wel geholpen door zijn vrouw Michal (1Sm 19:11b-12), maar zij heeft ook alleen maar zo kunnen handelen omdat God David wilde redden. Het is allemaal te danken aan God Die hij “mijn kracht” noemt (vers 18).

Zijn vijanden zijn veel te machtig voor hem, maar niet voor God. God is zijn kracht en Hem zal hij psalmen zingen. Omdat God zijn kracht is, is God zijn veilige vesting. Hij heeft alles alleen aan Gods bescherming te danken. En God heeft hem beschermd omdat Hij hem liefheeft. Dat is David zich vol dankbaarheid ook bewust. Daarom spreekt hij opnieuw over God als “mijn goedertieren God” (verzen 11,18).

Het is voor ons een voorbeeld als wij in grote nood en benauwdheid zijn. We mogen dan de toevlucht nemen tot God en bij Hem bescherming en veiligheid zoeken. Hij ontvangt ons graag, want Hij heeft ons lief. Hij beschermt ons met Zijn kracht, maar doet dat met in Zijn hart die gevoelens van goedertierenheid voor ons. Hij is vol goedheid voor ons. Dat ervaren in het bijzonder als wij in onze nood de toevlucht nemen tot Hem. Welke middelen Hij ook gebruikt om ons uit de nood te redden, de redding is uiteindelijk van Hem afkomstig. Daarom willen wij Hem eren.

Zo eindigt David de psalm met een lofprijzing op Gods “macht” (vers 17) en Gods “kracht” (vers 18). In het Hebreeuws is het hetzelfde woord. In vers 17 spreekt David over “Uw sterkte”, dat is de sterkte van God; in vers 18 zegt David “U, mijn sterkte”. God is met Zijn sterkte zijn God.

David zingt niet alleen van en over God (vers 17), maar ook tot God (vers 18). We mogen Gods macht over alle dingen verkondigen aan de hele schepping, aan de zichtbare en de onzichtbare wereld. We mogen ook Gods Zelf prijzen voor de kracht die Hij ten gunste van de Zijnen heeft getoond.

Psalm 60

Inleiding

In deze psalm horen we via de mond van David de erkenning van het overblijfsel dat God hen heeft verworpen. Ze spreken het uit dat hun enige hoop is dat Hij Zich weer tot hen zal keren. Dat bewijst tegelijk dat zij met hun hart tot Hem zijn teruggekeerd. Ze tonen geen opstandige geest en zoeken geen hulp bij iemand anders. Ze aanvaarden de nood waarin ze zijn terechtgekomen als de rechtvaardige straf voor hun ontrouw als volk van God. Het antwoord van God is dat Hij Zijn banier geeft aan hen die Hem vrezen, dat is het gelovig overblijfsel (vers 6). Dit is het bewijs dat “heel Israël” (Rm 11:26) zal overwinnen door Hem.

Ps 60:1-2 | Opschrift

1 Een gouden kleinood van David, ter onderwijzing, voor de koorleider, op ‘De lelie van de getuigenis’; 2 toen hij gevochten had met de Syriërs van Mesopotamië en met de Syriërs van Zoba, en Joab terugkwam en de Edomieten versloeg in het Zoutdal: twaalfduizend [man].

Voor “een gouden kleinood” (vers 1) zie bij Psalm 16:1.

Deze psalm is “ter onderwijzing” en heeft profetisch betrekking op de tijd dat de Heer Jezus uit de hemel is teruggekeerd om de vijanden van Zijn volk te oordelen. De onderwijzingen zijn bedoeld voor het nageslacht om te leren van de manier waarop het voorgeslacht in de nood tot God heeft geroepen en vooral van de manier waarop God heeft geantwoord (vgl. Dt 31:19,21; 2Sm 1:18).

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De uitdrukking “op ‘De lelie van de getuigenis’” is weer een muziekterm die de toon aanduidt waarop de psalm moet worden gezongen. “De lelie” wijst op lieflijkheid, teerheid en aangename geur. “De getuigenis” is de wet waardoor het volk aan God is verbonden. Deze psalm bezingt het feit dat er niets lieflijker en aangenamer is dan met God in een verbondsrelatie te staan.

De historische achtergrond is het gevecht dat David met de Syriërs van Mesopotamië en Zoba heeft gehad (vers 2). Deze vijanden hebben grote nood bij David veroorzaakt. Hij heeft zich door God verstoten gevoeld (vers 3). Dat heeft hem tot een ernstig gebed tot God gebracht. Joab is daarna door God gebruikt om aan deze situatie een einde te maken door op de terugtocht de Edomieten te verslaan (2Sm 8:3-14; 1Kn 11:15-16; 1Kr 18:12).

Ps 60:3-7 | Gebed om Gods terugkeer

3 O God, U had ons verstoten, U had ons verbroken,
U bent toornig geweest; keer terug tot ons.
4 U hebt het land doen beven, U hebt het gespleten;
genees zijn breuken, want het wankelt.
5 U hebt Uw volk een harde zaak doen zien,
U hebt ons bedwelmende wijn laten drinken.
6 [Maar] nu hebt U een banier gegeven aan wie U vrezen,
om [die] op te heffen [als teken] van de waarheid, \Sela\
7 opdat Uw beminden gered worden.
Verlos [door] Uw rechterhand en antwoord ons.

David begint de psalm met tegen God te zeggen dat de verwoestingen die door de vijand zijn aangericht, van God afkomstig zijn (vers 3). Hij ziet dat God hen verbroken heeft. Direct daarna erkent hij de oorzaak daarvan: God is toornig geweest. Dat wil zeggen dat er iets bij Zijn volk is gebeurd dat die toorn heeft veroorzaakt. Tegelijk vraagt David aan God om weer tot hen terug te keren en Zijn legers weer aan te voeren in de strijd.

David vergelijkt de toestand van dat moment met een aardbeving die door God is veroorzaakt (vers 4). Het is natuurlijk ook dramatisch dat Israël, het door God uitverkoren volk, ten onder dreigt te gaan. Daardoor wankelt het op zijn grondvesten. Door de aardbeving is het land “gespleten” (vgl. Zc 14:4). De samenhang is verdwenen, er is geen eenheid meer. Daarom bidt David dat God toch zijn breuken zal genezen, want de hele samenleving wankelt. Hiermee vraagt hij of God de gevolgen van de nederlaag wil wegnemen, want chaos dreigt.

God heeft Zijn volk, Zijn eigendomsvolk, “een harde zaak doen zien” (vers 5), dat zijn dingen die moeilijk te dragen en pijnlijk zijn. Ze hebben wijn te drinken gekregen, niet om er vrolijk van te worden, maar om hen te laten waggelen en hun zicht te vertroebelen (vgl. Js 51:17). God heeft dat over hen gebracht (vgl. Am 3:6).

Dan komt het keerpunt. David ziet dat God “een banier” heeft gegeven aan wie Hem vrezen (vers 6). Een ‘banier’ spreekt van overwinning, door God gegeven. Mozes heeft een altaar voor de HEERE gebouwd na een overwinning op de Amalekieten en noemde het: “De HEERE is mijn Banier!” (Ex 17:15; vgl. Js 11:10).

God geeft de overwinning aan het Godvrezende deel van Israël, dat is voor Hem het ware Israël. Die banier moeten ze opheffen “[als teken] van de waarheid” dat God voor hen is en dat zij in Zijn kracht overwinnen. Het is geen banier om mee in een parade te lopen, maar om achterna te lopen in de strijd. De waarheid is dat elke overwinning door God wordt gegeven en dat Hem daarvoor alle roem en eer toekomt.

Voor ons geldt dat wij zullen “strijden voor het geloof dat eenmaal aan de heiligen is overgeleverd” (Jd 1:3). ‘Het geloof’ is de geloofswaarheid. We strijden voor de waarheid als wij de waarheid hooghouden als een banier, terwijl de waarheid op alle terreinen van het leven van alle kanten wordt aangevallen. Bij deze strijd moeten we blijven bedenken dat het Gods waarheid is en dat Hij de overwinning geeft.

Zij die het Godvrezende deel van Israël vormen, worden door David “Uw beminden” genoemd (vers 7; vgl. Ps 108:7). Zij zijn het voorwerp van Gods liefde. David pleit hier bij God op grond van Zijn liefde voor hen die een overblijfsel zijn te midden van het afvallige volk. Hij vraagt God hen te verlossen door Zijn rechterhand, dat is door Zijn kracht, en hen zo te antwoorden.

Ps 60:8-10 | God heeft gesproken

8 God heeft gesproken in Zijn heiligdom,
[daarom] zal ik van vreugde opspringen;
ik zal Sichem verdelen,
het dal van Sukkoth zal ik opmeten.
9 Gilead is van mij, Manasse is van mij,
Efraïm de bescherming voor mijn hoofd,
Juda is mijn wetgever.
10 Moab is mijn waskom,
op Edom zal ik mijn schoen werpen.
Juich over mij, Filistea!

Het antwoord van God waar David om vraagt (vers 7), geeft God “in Zijn heiligdom” (vers 8). Dit antwoord is de kern van de psalm. Het is het keerpunt van roepen om hulp tot God, waarop God met een Godsspraak antwoordt. Het is een plechtige uitspraak, gedaan in Zijn heiligdom. Het is mogelijk om te vertalen dat God spreekt ‘bij Zijn heiligheid’, wat de plechtigheid nog meer benadrukt (Am 4:2; Ps 89:36).

Waar het om gaat, is dat we in het heiligdom moeten zijn (Ps 73:17), waar God woont, om Gods zicht op een situatie te kennen. Daar maakt Hij Zijn gedachten als antwoord op onze vragen bekend. Als we weten hoe God over een zaak denkt, geeft dat aanleiding tot het opspringen van vreugde. Dan verdwijnen wanhoop en twijfels en komt er zekerheid over de uitkomst van de strijd.

Eerst spreekt God Zijn rechten uit op Sichem, Sukkoth, Gilead, Manasse, Efraïm en Juda (verzen 8b-9). Sichem ligt aan de westzijde van de Jordaan, in het land, en Sukkoth aan de oostzijde, de woestijnzijde van de Jordaan. Ze wijzen op het begin van de terugkeer van Jakob naar het beloofde land (Gn 33:17-18). Dat God Sichem zal “verdelen”, bewijst Zijn recht erop (vers 8b). Hij zal het geven aan wie het toebehoort. Het “opmeten” van het dal van Sukkoth heeft dezelfde betekenis. God zal het hele gebied opmeten en zo het precies opgemeten gebied geven aan wie het toebehoort, niet meer en niet minder.

“Gilead” ligt in de woestijnzijde van de Jordaan en “Manasse” ligt gedeeltelijk in het land en gedeeltelijk aan de oostzijde, de woestijnzijde van de Jordaan (vers 9). Van Gilead en van heel Manasse zegt God dat die “van Mij” is. “Efraïm” staat voor de tien stammen en “Juda” voor de twee stammen. Samen vormen ze het hele land Israël. Efraïm wordt gezien als een helm, of schild, letterlijk ‘sterkte’, in de betekenis van beschutting. Van Juda zegt God dat hij Zijn wetgever is (vgl. Gn 49:10; Nm 21:18). Van Juda uit zal Zijn wet overal geleerd en gehandhaafd worden. Dit zal de situatie zijn als de Messias regeert.

Vervolgens laat God weten dat Hij ook het eigendomsrecht heeft op alle gebieden buiten Israël. Daarvan noemt Hij Moab, Edom en Filistea bij name (vers 10). Deze gebieden liggen respectievelijk ten oosten, ten zuiden en ten westen van Israël en liggen binnen de grenzen van het land zoals dat aan Abraham is beloofd. Ook aan deze namen voegt God iets toe.

Tijdens de grote verdrukking zal het overblijfsel vluchten naar Moab, zoals de ouders van David naar Moab gevlucht zijn voor koning Saul (1Sm 22:3-4). Van Moab zegt God: “Moab is Mijn waskom.” Een waskom of wasvat dient om voeten te reinigen. God heeft Moab gebruikt om daar Zijn volk te reinigen (Js 16:4).

Van Edom zegt Hij dat Hij daarop Zijn schoen zal werpen. Dit betekent dat Hij dit volk aan Zich zal onderwerpen (vgl. Ru 4:7). Filistea wordt opgeroepen over God te juichen. Dat is een gedwongen juichen. Ze moeten dat doen vanwege Gods ontzagwekkende daden ten gunste van Zijn volk en ten koste van de vijanden van Zijn volk, waaronder ook zij zijn.

Ps 60:11-14 | Gebed om hulp uit de benauwdheid

11 Wie zal mij brengen in een versterkte stad?
Wie zal mij leiden tot in Edom?
12 Zult U het niet zijn, o God, [Die] ons verstoten had
en niet met onze legers uittrok, o God?
13 Geef ons hulp uit de benauwdheid,
want heil van een mens [te verwachten] is nutteloos.
14 Met God zullen wij krachtige daden doen;
Híj zal onze tegenstanders vertrappen.

Nadat God Zijn eigendomsrecht op diverse plaatsen en gebieden binnen en buiten Israël heeft bekendgemaakt, vraagt David wie hem zal “brengen in een versterkte stad” (vers 11). De burcht Petra, gebouwd in rotsen, de hoofdstad van Edom, is die versterkte stad. Door de natuurlijke ligging is het menselijk onmogelijk die stad te veroveren. Is er wel iemand, zo vraagt David zich af, die hem “tot in Edom”, tot het centrum ervan, kan leiden?

Hij geeft zelf het antwoord op zijn vraag. Het kan niemand anders zijn dan God (vers 12). Maar God heeft hen verstoten. Hier spreekt het geloof. De God Die hen heeft verstoten, is de Enige Die hem en zijn leger kan helpen. Zeker, God is niet met de legers van Zijn volk uitgetrokken en daarom zijn ze verslagen. Maar dat maakt gelijk duidelijk dat de enige mogelijkheid om te overwinnen is dat God weer met hen meegaat.

David heeft in vers 3 gezegd dat God Israël verstoten had en daarom niet meeging met Israël. Maar nu wil God dat Israël ten strijde gaat. David zegt dat het alleen maar mogelijk is als Hij Zelf mee gaat. Hij doet net als Mozes die tegen de HEERE zegt: “Als Uw aangezicht niet meegaat, laat ons [dan] van hier niet verdertrekken” (Ex 33:15).

Na al zijn overwegingen komt David tot de slotsom dat hij alleen maar krachtige daden kan verrichten als God hem Zijn hulp biedt. Zo komt hij tot de voorbede van de verzen 13-14. Zij die God vrezen, kunnen op niemand anders een beroep doen in hun benauwdheid dan op Hem alleen (vers 13). God heeft hen in die benauwdheid gebracht en daarom is Hij de Enige Die hen er ook uit kan leiden. Daarom roepen ze om Zijn hulp. Ze weten het: “Heil van een mens [te verwachten] is nutteloos” (vgl. Js 2:22).

Dit kunnen we ook geestelijk toepassen. Als een mens in geestelijke nood is over zijn zonden, is er geen mens die hem kan helpen. De Enige Die kan helpen, is God. Hij alleen kan hem bevrijden van de last van zijn zonden, niemand anders. Daarvoor heeft Hij Zijn Zoon gegeven. Hetzelfde geldt voor de leiding in het leven van de gelovige. Alleen God weet welke weg hij moet gaan. Daarom moet hij bij Hem zijn en zich niet door mensen laten leiden. Hij heeft Zijn Woord en Zijn Geest gegeven om hem te leiden.

Alleen met God, met Zijn hulp, kan Gods volk krachtige daden doen (vers 14). Hij voorziet Zijn volk van kracht en moed om de vijanden te bestrijden. Deze uitspraak getuigt van vertrouwen op God in het besef van eigen krachteloosheid. Als Hij met hen is, zullen ze hun tegenstanders vertrappen, wat erop neerkomt dat God hen vertrapt (vgl. Rm 16:20a).

Psalm 61

Inleiding

Nu de serie ‘gouden kleinood’ psalmen van David (Psalmen 56-60) geëindigd is, begint met Psalm 61 een serie psalmen waarin wordt teruggeblikt naar de periode van de grote verdrukking (Psalmen 61-68).

Ps 61:1 | Opschrift

1 [Een psalm] van David, voor de koorleider, met een snaarinstrument.

Voor “[een psalm] van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Het is een psalm die “met een snaarinstrument” begeleid moet worden. Zie bij Psalm 4:1.

Ps 61:2-3 | Roep tot God

2 O God, luister naar mijn roepen,
sla acht op mijn gebed.
3 Van het einde van het land roep ik tot U,
nu mijn hart bezwijkt;
leid mij op een rots
[die] voor mij te hoog zou zijn.

David is in nood (vers 2). Hij is op de vlucht voor de vijand. De vijand komt eraan. Hij roept het uit tot God om naar hem te luisteren en acht te slaan op zijn gebed. Wie de vijand is, wordt niet gezegd. Ook wordt niet gezegd waaruit de vijandschap bestaat. Het gaat niet om de aard van de nood, maar om de uitwerking ervan in het hart van de Godvrezende.

David, die in deze psalm tegelijk de gevoelens van het gelovige overblijfsel in de eindtijd vertolkt, is ver van het heiligdom, ver van het genot van de zegen, aan “het einde van het land” (vers 3; vgl. Ps 42:3,7). Hij ziet nergens een oplossing voor zijn nood. De druk van de vijand, van de nood, wordt hem te groot. Zijn hart bezwijkt “nu”. Hij is aan het eind van zijn krachten en hij begint aan het leven te wanhopen. Maar hoewel hij ver van de plaats is waar God woont, vertrouwt hij toch op Hem. Daarom roept hij van daar tot God.

In zijn vertrouwen op God vraagt hij of God hem op een rots wil leiden die hoger is dan hijzelf en die hij niet in eigen kracht kan beklimmen. Hij wil graag dat God hem op de top van de rots brengt, zodat hij buiten het bereik van zijn achtervolgers is. Als hij zo door God in veiligheid wordt gebracht, is er geen vijand die hem nog iets kan doen (vgl. Js 33:16). Voor God betekenen vijanden en dreigende omstandigheden immers niets.

Het gaat om de tegenstelling tussen God en de omstandigheden, niet om de tegenstelling tussen de gelovige en de omstandigheden. Het is als met de tien verspieders die zichzelf als sprinkhanen zagen in de ogen van de tegenstanders die voor hen als reuzen waren (Nm 13:28,33). Ze vergaten dat ze zichzelf niet met de reuzen moesten vergelijken, maar dat ze de reuzen met God moesten vergelijken. En wat betekenen die reuzen nu helemaal in de ogen van de almachtige God? De muren leken zo hoog als de hemel. Maar wat betekenen die muren voor het geloof? Door het geloof vallen ze.

Daarom kijkt David niet meer naar de vijanden, maar naar God en wil hij bij Hem zijn. In de eindtijd zal het gelovig overblijfsel ook zo kijken. De rots is namelijk niemand minder dan God Zelf (Ps 18:3; 2Sm 22:32). Bij Hem, die Rots, dat is Christus (1Ko 10:4b), zal zijn bezwijkende hart rust en herstel van kracht vinden. Misschien heeft hij gedacht aan de woorden die God eens tot Mozes heeft gesproken: “Zie, [hier] is een plaats bij Mij, [waar] u op de rots moet gaan staan” (Ex 33:21).

Ps 61:4-6 | God is een toevlucht

4 Want U bent een toevlucht voor mij geweest,
een sterke toren tegen de vijand.
5 Ik zal in alle eeuwigheid in Uw tent verblijven,
mijn toevlucht zoeken in de schuilplaats onder Uw vleugels. \Sela\
6 Want U, o God, hebt mijn geloften gehoord;
U hebt mij de erfenis gegeven van wie Uw Naam vrezen.

God is al vaker een toevlucht voor hem geweest, “een sterke toren tegen de vijand” (vers 4; Sp 18:10). Dit zal het gelovig overblijfsel in de grote verdrukking ook zeggen. Ze weten hoe God het vroeger steeds weer voor Zijn volk heeft opgenomen (vgl. Js 25:4). Dit vroegere handelen van God ten gunste van Zijn volk geeft hun het vertrouwen dat God ook ten gunste van hen in hun nood zal handelen. Ze weten dat God hen zal redden.

Dan zegt David vol vertrouwen dat hij “in alle eeuwigheid” in Gods tent zal verblijven (vers 5). Hier spreekt hij vanuit de tegenwoordigheid van de Rots waarop hij in het geloof staat. Hij vertrouwt erop dat hij in de tent van God zal zijn, dat is hier de tabernakel, de plaats waar de HEERE met Zijn volk wil samenkomen.

Gods tent spreekt van verborgen omgang of gemeenschap met Hem (vgl. Ps 27:5b). David is wel lichamelijk ver verwijderd van Gods woonplaats in het land, maar hij weet dat hij op de rots is en dat de tent zijn voortdurende verblijf is. Daar geniet hij ook bescherming, waarvan de vleugels spreken (vgl. Ps 57:2; 36:8; 91:4), van de God van Israël.

David weet dat God zijn geloften heeft gehoord (vers 6; vgl. Ps 50:14-15). Hij heeft ze in zijn nood gedaan en laat God weten dat hij ze niet is vergeten. David is wat het doen van een gelofte een beeld van de Heer Jezus, Die de gelofte aan God heeft gedaan om Zijn wil te doen (Hb 10:7; Ps 40:8-9). Hij heeft Zijn gelofte niet aan een voorwaarde verbonden, maar die gedaan uit liefde en toewijding voor Zijn God.

De Messias heeft op volmaakte wijze Gods Naam gevreesd en Zijn gelofte volmaakt vervuld. Als beloning daarvoor heeft Hij de erfenis gekregen die God geeft aan allen die Zijn Naam vrezen. Bovendien heeft Hij ook het recht op de erfenis verworven door Zijn werk op het kruis (Op 5:1-10). Allen die God vrezen, zullen de erfenis krijgen omdat Hij voor hen het werk op het kruis heeft volbracht. Daardoor zijn zij ook erfgenamen geworden (Ef 1:10-11; 3:6).

Ps 61:7-8 | De Koning troont eeuwig

7 U zult dagen toevoegen aan de dagen van de koning,
zijn jaren [duren voort] als van generatie op generatie.
8 Eeuwig zal hij tronen voor Gods aangezicht.
Beschik goedertierenheid en trouw, dat die hem beschermen.

David vraagt niet in de eerste plaats voor zichzelf om toevoeging van dagen aan de dagen van de koning (vers 7). Hij denkt vooral aan Gods Koning, de Messias, de Zoon van David, naar Wie dit profetisch heen wijst.

Hier hebben we de sleutel voor het vertrouwen op God: het is vertrouwen op de Messias. Zijn jaren houden nooit op, maar duren voort als van generatie op generatie. Dit zijn de jaren die Hem worden toegevoegd op grond van Zijn werk op het kruis en die Hij krijgt in de opstanding (Js 53:10). Aan die jaren komen geen einde, ze gaan onophoudelijk voort (Hb 1:10-12). Dit is de vervulling van “in alle eeuwigheid” van vers 5 als gevolg van de “goedertierenheid en trouw” van God in vers 8. “Dagen toevoegen” betekent ook dat Davids nageslacht bewaard zal blijven, dat is de Heer Jezus en allen die Hem toebehoren (vgl. Ps 132:11-12).

Zijn heerschappij duurt ook eeuwig, “eeuwig zal Hij tronen voor Gods aangezicht” (vers 8; vgl. Lk 1:32-33; Dn 2:44). Nooit heeft een koning eeuwig op een troon gezeten, ook David niet. Dit kan alleen van de Heer Jezus worden gezegd. Hij regeert eeuwig ‘voor Gods aangezicht’. Op Hem kijkt God altijd in welgevallen neer.

De garantie daarvan ligt in de “goedertierenheid en trouw” van God, die Hij voor Zijn Koning beschikt, dat wil zeggen op grond van de verbondstrouw van God, die is gebaseerd op het bloed van het nieuwe verbond. Die “beschermen een koning” (Sp 20:28a). Hij vertoont deze kenmerken in Zijn regering en wordt daardoor beschermd. Het volk zal geen aanleiding hebben om tegen Hem in opstand te komen, maar zich graag aan Zijn gezag onderwerpen.

Zijn optreden in goedertierenheid “versterkt … zijn troon” (Sp 20:28b). Dat is wel anders dan de tronen in de wereld die vaak op tirannie en onderdrukking zijn gevestigd. Deze eigenschappen vormen de grondslag van de troon van de Messias. Door te handelen in goedertierenheid en trouw zal Zijn troon bevestigd blijven. Wanneer Hij als Koning verschijnt, zullen ze in Zijn regering volmaakt zichtbaar worden, waardoor Zijn troon onwankelbaar staat.

Ps 61:9 | Eeuwig psalmen zingen

9 Dan zal ik voor Uw Naam voor eeuwig psalmen zingen
om mijn geloften na te komen, dag aan dag.

Ineens verandert de psalm hier in de ‘ik’ vorm. Nu blijkt dat de psalmist en de koning voor wie hij gebeden heeft een en dezelfde Persoon is. De psalm eindigt met de toezegging van de Koning van God, de Messias, dat Hij voor Gods Naam voor eeuwig psalmen zal zingen. Elke dag van Zijn regering, “dag aan dag”, zal Hij Gods wil doen in Zijn regering. Hij zal na een volmaakte regering van duizend jaar het koninkrijk aan God teruggeven (1Ko 15:24). Wat een vreugde moet die regering voor het hart van God zijn!

Elke dag van die duizend jaar wordt er geregeerd, zoals God het wil. Zijn wil wordt gedaan, “zoals in [de] hemel, zo ook op aarde” (Mt 6:10). En dat gebeurt door Hem Die heeft gezegd: “Zie, Ik kom … om Uw wil te doen, o God” (Hb 10:7). Dat heeft Hij in Zijn hele leven laten zien. Het hoogtepunt is Zijn werk op het kruis. Daar heeft Hij de basis gelegd voor de hele wil van God. Die voert Hij uit, ook in de vestiging van het vrederijk en Zijn regering gedurende die tijd.

Ook wij zullen de eeuwigheid niet passief doorbrengen. We zullen tot in eeuwigheid Hem de lof, dank en aanbidding toebrengen en het nieuwe lied zingen: “Het Lam Dat geslacht is, is waard te ontvangen …” (Op 5:12).

Psalm 62

Inleiding

Het onderwerp van deze psalm is wachten op God. Het is niet afwachten, maar verwachten. Het is een vertrouwen stellen op God, en wel in de meest krachtige bewoordingen. De psalm is geschreven in de eerste persoon enkelvoud, dat betekent dat het een persoonlijke psalm is. Daarom is dit een van de favoriete psalmen van vele gelovigen van alle tijden.

De verwachting houdt afhankelijkheid in vanuit het besef dat we niets kunnen doen zonder Hem. Het houdt ook geloofsvertrouwen in dat Gods tijd de beste tijd is en dat we daarom wachten op Hem en het van Hem verwachten. Het is erop vertrouwen dat Hij zeker zal komen en wel op de juiste tijd, manier en plaats. Daardoor krijgt ook de volharding een volmaakt werk in ons (Jk 1:4).

De kern van de psalm vinden in vers 9, waar het volk wordt aangespoord om het voorbeeld van de psalmist te volgen. Deze aansporing geldt ook voor ons, evenals voor het gelovig overblijfsel.

Ps 62:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider, over Jeduthun.

Dit is “een psalm van David”.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Het is een psalm “over Jeduthun”. Jeduthun is de man die door David is aangewezen om met de luit te profeteren om de HEERE te prijzen (1Kr 16:41-42; 25:1,3,6). Jeduthun betekent ‘koor van lofprijzing’. Zie verder bij Psalm 39:1.

Ps 62:2-3 | Rust in God

2 Zeker, mijn ziel is stil voor God;
van Hem is mijn heil.
3 Zeker, Hij is mijn rots en mijn heil,
mijn veilige vesting; ik zal niet al te zeer wankelen.

Het woord “zeker” waarmee David, ofwel de Godvrezende, begint, kan ook met “alleen” worden vertaald (vers 2). Hij gebruikt dit woord zes keer in deze psalm, elke keer aan het begin van een vers (verzen 2,3,5,6,7,10). Vier keer kenmerkt het de heiligen en twee keer de goddelozen.

Het eerste ‘zeker’ of ‘alleen’ spreekt hij uit over zijn vertrouwen in God. Hij getuigt hier van de zekerheid van de rust die zijn ziel voor God, in Diens tegenwoordigheid, heeft. Die rust heeft hij alleen in God en in niemand anders. Die rust kenmerkt Christus tijdens Zijn leven op aarde. Hij heeft rust in Zijn God en de weg die God voor Hem heeft bepaald. Veel in deze psalm herkennen we in het leven van de Heer Jezus.

De zekerheid die de psalm ademt, komt voort uit een hart dat een vrije omgang met God heeft. De ziel “is stil”, of komt tot rust, “voor God”, dat is in Zijn tegenwoordigheid. Deze stilte en rust, dit vertrouwend wachten op God, komen voort uit de wetenschap dat God zijn heil of behoudenis is (vgl. Js 26:3; 30:15).

Dit is niet passief, maar actief. Het is geen ‘navelstaren’, maar een bewust in Gods tegenwoordigheid zijn in vertrouwend wachten op wat Hij gaat doen en dat wat Hij doet altijd goed is. Het is een stille overgave waarbij geen eigen initiatief meer aanwezig is. Het is de stilte van de innerlijke rust na de worsteling in Psalm 42 en Psalm 43 (Ps 42:6,12; 43:5). Wat overblijft, is God alleen. Op de berg der verheerlijking zien de discipelen “niemand dan Jezus alleen” (Mt 17:8). En Paulus getuigt: “Te leven is voor mij Christus” (Fp 1:21a).

Stil zijn voor God houdt in op God gericht zijn in het rustige besef dat het heil of de behoudenis “van Hem” is. Het is de innerlijke rust door het bewustzijn van de nabijheid van God. Het is de rust van een gespeend kind bij zijn moeder (Ps 131:2). Heil of behoudenis wil zeggen verlossing uit ellende en brengen in de zegen. Dit heeft betrekking zowel op actuele situaties als op de uiteindelijke zegen in het vrederijk. Die situatie wordt door Christus bewerkt. Het geloof ziet daarom naar boven voor de verlossing uit een situatie van benauwdheid in het heden. Het geloof ziet ook naar voren, naar de toekomst, voor de uiteindelijke verlossing uit alle nood en het brengen in de zegen van het vrederijk.

In de vorige psalm heeft David aan God gevraagd om hem op een rots te leiden (Ps 61:3). Hier staat hij op de rots (vers 3). Daar ziet hij als het ware de heerlijkheid van God (Ex 33:21-22). God is zijn rots. Daardoor is hij met het oog op de toekomst zeker van zijn behoudenis. Hij zal die bereiken. Met het oog op het heden is God zijn “veilige vesting” vanwege de tegenstanders die er nog steeds zijn.

Door dit alles kan hij zeggen: “Ik zal niet al te zeer wankelen.” In het Hebreeuws staat dat hij niet ‘veel’ zal wankelen, dat wil zeggen dat hij niet ten dode zal wankelen. Door de aanwezigheid van vijanden is hij nog niet vrij van alle gevaar. Hij is ook nog niet helemaal vrij van de invloed ervan. Verderop in de psalm (vers 7) spreekt hij de zekerheid uit dat hij helemaal niet zal wankelen. Hier is hij er nog op bedacht dat er door omstandigheden nog een wankeling kan ontstaan. Hij zegt er echter direct bij dat die wankeling “niet al te zeer” zal zijn, waarmee aangeeft dat hij niet ernstig zal vallen.

Ps 62:4-5 | Bedenkers van kwaad

4 Hoelang bedenkt u [nog] kwaad tegen een man?
U zult allen gedood worden;
u zult zijn als een hellende wand,
een instortende muur.
5 Zeker, zij beraadslagen om hem van zijn hoogte af te stoten.
Zij scheppen behagen in leugen;
met hun mond zegenen zij,
maar in hun binnenste vervloeken zij. \Sela\

Wat in deze twee verzen van de bedenkers van kwaad wordt beschreven, heeft de Heer Jezus op de volste wijze ervaren. Hij is de “Man” tegen Wie voortdurend kwaad is bedacht. Wij moeten ons niet verwonderen als de wereld ook ons haat (1Jh 3:13). De wereld heeft de Heer Jezus gehaat (Jh 7:7a) en zal daarom ook ons haten (Jh 17:14). Ook het gelovig overblijfsel in de toekomst zal dit ondervinden.

Tegen de Heer Jezus zijn voortdurend beraadslagingen gehouden om Hem van Zijn hoogte af te stoten. Bij David is zijn koningschap de hoogte waarvan zij hem willen afstoten. Bij de Heer Jezus zijn het Zijn volmaakt zuivere, zondeloze gedrag en Zijn volmaakte woorden, waardoor zij in het licht zijn gekomen. Dat licht hebben zij gehaat (Jh 7:7) en daarom hebben zij Hem van Zijn hoogte willen afstoten (Lk 4:29).

De vraag “hoelang” (vers 4) is hier niet de verzuchting van iemand die gebukt gaat onder vijandschap. Het is de uiting van iemand die stil is voor God. Vanuit Gods tegenwoordigheid stelt hij aan de bedenkers van kwaad de vraag hoelang ze denken nog hun gang te kunnen gaan. Het is geen angstige, maar een bijna uitdagende vraag: ‘Hoelang denken jullie nog met jullie zinloze bedenksels te kunnen doorgaan?’

De vijanden denken dat ze sterk staan en hun doel zullen bereiken. Maar David kent de werkelijkheid en houdt hun die voor: “U zult allen gedood worden.” Ze lijken wel sterk als een wand en een muur, maar David ziet dat ze zijn “als een hellende wand, een instortende muur”. De indruk van hun kracht is schijn. Binnenkort zullen ze omvallen en instorten (vgl. Js 30:12-14).

De bedenkers van kwaad tegen de Godvrezende beraadslagen “zeker” – daaraan bestaat geen twijfel – hoe zij hem van zijn hoogte zullen afstoten (vers 5). Het betreft hier David in zijn hoge positie als koning. Het zijn niets anders dan dwaze beraadslagingen die gedoemd zijn te mislukken.

Zij kijken alleen naar zijn positie. Ze zijn er blind voor dat zijn ‘hoogte’, en die van iedere Godvrezende de hoogte van de rots is. Die rots is God. Het idee alleen al om hem daarvan af te willen stoten is bespottelijk. De toepassing voor ons is dat de duivel wil proberen ons onze hemelse positie in Christus te ontnemen. Dat is ook een dwaze poging. Die kan hij ons niet ontnemen, want die is verankerd in Christus. Wat hem soms wel lukt, is ons de rust en het genot van onze hemelse positie te ontnemen.

Ze liegen graag, “zij scheppen behagen in leugen”. Het gaat niet om leugentjes, maar om liegen over God. Liegen is hun natuur. Het zijn echte kinderen van hun vader, de duivel, die “een leugenaar is en de vader ervan” (Jh 8:44). Als ze dan ook “met hun mond zegenen”, liegen ze in werkelijkheid, want “in hun binnenste vervloeken zij”. Behalve leugenaars zijn ze ook huichelaars die in hun hart de gelovigen haten. Ze wensen de gelovigen niet het goede, maar het kwade.

Ps 62:6-9 | Vertrouw op God

6 Zeker, mijn ziel, zwijg voor God,
want van Hem is mijn verwachting.
7 Zeker, Hij is mijn rots en mijn heil,
mijn veilige vesting; ik zal niet wankelen.
8 In God is mijn heil en mijn eer;
mijn sterke rots, mijn toevlucht is in God.
9 Vertrouw op Hem te allen tijde, volk;
stort uw hart uit voor Zijn aangezicht.
God is voor ons een toevlucht. \Sela\

De confrontatie met de bedenkers van kwaad (verzen 4-5) maakt het nodig dat David met een krachtig “zeker” – voor de vierde keer gebruikt David dit woord – tegen zichzelf zegt te zwijgen voor God (vers 6). Dit is sterker dan wat hij in vers 2 zegt. Het laat zien dat er een groeiend Godsvertrouwen is, zoals we ook zien in vers 7b. Dat leidt weer tot het bemoedigen van anderen om ook hun vertrouwen op God te stellen (vers 9).

David brengt niet de bedenkers van het kwaad voor God, maar zichzelf. Hij zegt tegen zichzelf dat zijn verwachting alleen van God is. Alles in hem is op God gericht in het vertrouwen dat hij en zijn toekomst in de hand van God zijn. Hij snoert daarmee de tegenstanders de mond, evenals de mogelijk opkomende twijfel in zijn ziel.

Met nog een keer een krachtig “zeker” (vers 7) voegt hij eraan toe wat God voor hem is. God is zijn onwankelbare “rots”, zijn tegenwoordige en toekomstige “heil” (of: “behoudenis”) en zijn onneembare “veilige vesting”. Als hij zo zegt Wie God voor hem is, komt hij tot de uitspraak: “Ik zal niet wankelen.”

Zoals al is gezegd, zien we hier een groeiend vertrouwen op God. Een paar verzen terug heeft hij gesproken over “niet al te zeer wankelen” (vers 3). Nu zegt hij met zekerheid “ik zal niet wankelen”. Deze groei in zekerheid zal ook bij het gelovig overblijfsel in de eindtijd worden gevonden.

Deze groeiende zekerheid komt ook tot uiting in wat David “in God” heeft (vers 8). Hier gaat het niet meer zozeer om Wie God voor hem is, maar Wie God Zelf is. Als hij zegt dat zijn “heil” en zijn “eer” in God zijn, ligt de nadruk niet op zijn eigen heil en zijn eigen eer, maar op God. Zijn heil of verlossing of behoudenis en zijn eer of heerlijkheid of positie hebben hun oorsprong en betekenis in God. Ze zijn in Hem en hebben alleen daarom waarde.

Hetzelfde geldt voor zijn “sterke rots” en zijn “toevlucht”. Dit heeft hij ook in vers 3 gezegd. Dat hij dit herhaalt, betekent dat hij er nadruk op legt. De nadruk ligt niet op het nut ervan voor hem – en dat nut is groot! – maar op God, in Wie deze dingen aanwezig zijn. Zijn bescherming en veiligheid staan niet meer op de voorgrond, maar God in Wie deze dingen worden gevonden.

God is altijd wat David hier van Hem zegt. God gebruikt de diverse omstandigheden waarin de Zijnen kunnen zijn om steeds meer van Zichzelf bekend te maken. Hij wil ons oog boven de verlossing uit of door de verlossing heen richten op Hemzelf. Al Zijn handelingen ten gunste van ons moeten ons brengen tot bewondering van Zijn Persoon en niet van de handelingen zelf.

Als het oog zo op God is gericht, getuigt de gelovige daarvan aan anderen om ook zo op God te vertrouwen (vers 9). In wat David hier zegt, horen we de Messias spreken, Die het volk, het overblijfsel, uitnodigt om ook op God te vertrouwen en dat “te allen tijde” te doen. Het gaat om voortdurend vertrouwen en dat in alle omstandigheden, van voorspoed en van tegenspoed. Als wij geloven dat Hij volmaakt is in Zijn wegen, zullen we niets zonder Hem willen doen.

Dit betekent niet dat er geen oefeningen en beproevingen meer zijn. Wachten op God betekent ook niet dat wij niet tot Hem hoeven te roepen. Juist omdat er vertrouwen op God is, volgt de aansporing hun hart voor Zijn aangezicht uit te storten. Alles wat er in het hart is, mag tegen Hem worden gezegd. Gods antwoord daarop is dat Hij Zijn vrede in het hart geeft (Fp 4:6-7). Of Hij geeft waar we om vragen, en wanneer Hij het geeft, zullen we aan Hem overlaten als we eraan denken dat Hij vol goedheid en liefde is voor hen die op Hem wachten.

Christus heeft in Zijn hele leven Zijn hart uitgestort voor God. Dat zien we telkens als we in de evangeliën lezen dat Hij in gebed is. Hij is een en al gebed (Ps 109:4b). We zien dit met name in het evangelie naar Lukas waar Hij als de volmaakte Mens wordt voorgesteld. We vinden Hem daar achtmaal in gebed (Lk 3:21; 5:16; 6:12; 9:18,29; 11:1; 22:41; 23:34a). Het zevende gebed, dat in Gethsémané, is wel het indrukwekkendste. Daar stort Hij Zijn hart uit voor Gods aangezicht omdat het vol is van het werk dat Hij zal gaan volbrengen op het kruis van Golgotha waar Hij tot zonde zal worden gemaakt.

Dan zegt Hij niet alleen ‘God is Mijn toevlucht’ (vers 8), maar “God is voor ons een toevlucht”. Door het woord “ons” verbindt Hij Zich met het overblijfsel. Dat doet Hij ook als Hij Zich laat dopen en zegt: “Zo past het ons [Hij en Johannes de doper] alle gerechtigheid te vervullen” (Mt 3:15).

Ps 62:10-11 | Ongefundeerd vertrouwen

10 Zeker, eenvoudigen zijn een zucht,
aanzienlijken een leugen;
in de weegschaal gewogen,
zijn zij tezamen [lichter] dan een zucht.
11 Vertrouw niet op onderdrukking,
stel geen ijdele hoop op roof.
Als het vermogen toeneemt,
zet er het hart niet op.

Nadat David erop heeft gewezen dat we God te allen tijde zullen vertrouwen, waarschuwt hij ervoor dat we niet op mensen en menselijke middelen zullen vertrouwen. Met de “eenvoudigen” (vers 10) – Hebreeuws bene adam, dat is zonen van mensen, mensenkinderen – worden gewone mensen bedoeld. Zij zijn niet meer dan “een zucht”. Zucht is in het Hebreeuws hebel. Daarvan is de naam Abel afgeleid. Als Adam en Eva hun zoon Abel noemen, is dat een daad van geloof. Hetzelfde vinden we in Psalm 90, waar staat dat wij onze jaren “als een gedachte” doorbrengen (Ps 90:9). Het Hebreeuwse woord voor ‘gedachte’ kan ook vertaald worden met ‘zucht’.

Een zucht is iets ongrijpbaars en uiterst vluchtigs. Zo is een mens: vandaag is hij er, morgen is hij er niet meer. Het is de grootste dwaasheid enige ondersteuning van zoiets onzekers te verwachten. God daarentegen blijft altijd Dezelfde, Hij heeft alle macht en bij Hem is alles zeker.

De “aanzienlijken” zijn “een leugen”. Hier gaat het om waardige mensen – Hebreeuws bene-isch –, mensen, tegen wie andere mensen vol verwachting opkijken. David, dat wil zeggen Gods Geest, veegt die verwachting met één woord van tafel: zij zijn een “leugen”. Het gaat niet om hun persoonlijke karakter, alsof ze altijd vals en verraderlijk zijn, maar om het idee dat elke verwachting van hun hulp in plaats van God ‘een leugen’ is.

Als alle mensen samen in een weegschaal worden gewogen, zijn ze nog lichter dan een zucht. Het beeld is dat van de ouderwetse balansweegschaal, de weegschaal met twee armen met aan elke arm een schaal. Als op de ene schaal alle mensen worden gelegd en op de andere schaal een zucht, slaat de balans door naar de kant van de schaal met de zucht. Alle mensen samen hebben geen enkel gewicht. Hoe dwaas is het dan om van hen, of ze nu eenvoudig of aanzienlijk zijn, enige hulp te verwachten. Het is zinloos, zonder enig gewicht. Je moet de goede weegschaal hebben, die van God, om tot die conclusie te komen (vgl. Dn 5:27).

Na het zinloze van vertrouwen op mensen wijst David op het zinloze van het vertrouwen op verkeerde middelen (vers 11). Vertrouwen op “onderdrukking” betekent dat we mensen onder druk zetten om ons te helpen, bijvoorbeeld door hen te manipuleren. Wij zetten dan op een ongeoorloofde en doortrapte manier de hulpmiddelen naar onze hand. In het verlengde hiervan ligt het roven van het bezit van een ander. Dan eigenen we ons op ongeoorloofde en brute manier hulpmiddelen toe. Elk vertrouwen op wat is geroofd, is “ijdele hoop”. Het is hoop die als een zucht vergaat. Daarbij komt dat God dit zal oordelen.

Ook vertrouwen op vermogen is verkeerd. Als dat toeneemt – ook zonder onderdrukking en zonder roof –, moet daar niet het hart op worden gezet. Tussen vermogen en onzekerheid moet een ‘is gelijk aan’ teken worden geplaatst: vermogen = onzekerheid (1Tm 6:17a). Het kan zomaar verdwijnen, het kan zomaar in het niets oplossen (Sp 11:28; 23:5; 27:24).

Mensen en middelen kunnen nooit het leven van een mens voor de eeuwigheid redden en ook nooit de ware voldoening aan zijn bestaan geven. Alleen God kan voldoen aan de diepste behoeften van een mens.

Ps 62:12-13 | God vergeldt ieder naar zijn werk

12 God heeft één ding gesproken,
ik heb dit tweemaal gehoord:
dat de kracht van God is.
13 Ook de goedertierenheid is van U, Heere,
want U zult eenieder vergelden naar zijn werk.

God roept de Zijnen op om op Hem te vertrouwen, want de kracht is van Hem, en niet van een mens, wie die mens ook mag zijn (vers 12). De kracht die een mens nodig heeft – om hem te beschermen en te redden – wordt alleen in God gevonden. Iedereen en alles faalt, maar God niet. Dat moet ertoe leiden dat we ons vertrouwen alleen op God stellen.

Dit is het ene ding dat God gesproken heeft. David heeft het tweemaal gehoord, wat wil zeggen dat hij er volkomen zeker van is. Christus heeft altijd een open oor gehad voor alles wat God heeft gesproken (Js 50:4). Het ene ding dat God heeft gesproken, heeft Hij tweemaal gehoord. Dat heeft Zijn hele leven bepaald. God spreekt ook één of twee keer tot de mens, maar zijn reactie is totaal anders, want hij slaat er geen acht op (Jb 33:14).

Niet alleen de kracht is van God, ook de goedertierenheid is van God (vers 13). Gods goedertierenheid wil zeggen Zijn verbondstrouw. God wordt hier “Heere”, dat is Adonai, de soevereine Heerser, genoemd. Het betekent dat God, de Schepper en soevereine Heerser, Zijn kracht gebruikt om te handelen in overeenstemming met Zijn verbond. Hij zal allen die op Hem vertrouwen zegenen en bewaren, maar allen die Hem afwijzen oordelen.

Deze zeldzame combinatie van kracht en goedertierenheid is alleen bij God aanwezig. De Godvrezende weet daardoor dat God Zijn kracht in liefde voor hem inzet. Als God Zijn kracht in het oordeel over het kwaad laat zien, betekent dat de bevrijding van de rechtvaardige. Hij is Gods weg op aarde gegaan te midden van het kwaad en heeft in vertrouwen gewacht op de tussenkomst van God. Gods vergelding van het kwaad is de beloning daarvan. Voor ons houdt dit de bemoediging in dat we op Hem kunnen rekenen en op Hem moeten wachten.

Psalm 63

Inleiding

In deze psalm horen we het verlangen van de Godvrezende naar het heiligdom omdat het Gods woonplaats op aarde is, terwijl hij er ver vandaan is. In de vorige psalm is God zijn vertrouwen, terwijl God hier de grote verkwikking voor zijn dorstige ziel is. Evenals in Psalmen 61-62 zien we in deze psalm het verlangen naar een nauwe gemeenschap met God.

Psalmen 61-63 zijn geschreven in dezelfde periode. Ze verwijzen naar dezelfde periode in de eindtijd en geven de geloofsoefeningen van het overblijfsel weer als zij verdreven zijn uit het land. Zij komen tot de ontdekking dat, hoewel zij ver van Jeruzalem zijn, zij toch de goedertierenheid van de HEERE mogen ervaren. Zo komen zij toch tot lofprijzing.

Ps 63:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, toen hij in de woestijn van Juda was.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

De psalm informeert ons over de omstandigheden waaronder David is als hij de psalm dicht. Dat is “toen hij in de woestijn van Juda was”. Omdat David spreekt over zijn koningschap (vers 12), is het aannemelijk dat het de tijd is, waarin hij vlucht voor Absalom. Hij is dan in de woestijn (2Sm 15:23), waar hij gescheiden is van de ark en de woning van God (2Sm 15:25). De beproeving van David maakt zijn hart openbaar. Zo zal het ook met het overblijfsel in de toekomst zijn. David blijkt hongerig en dorstig te zijn naar de gerechtigheid (Mt 5:6), naar God zelf.

Ps 63:2-6 | Verlangen naar God

2 O God, U bent mijn God!
U zoek ik vroeg [in de morgen];
mijn ziel dorst naar U,
mijn lichaam verlangt naar U
in een land, dor en dorstig, zonder water.
3 Zo heb ik U in het heiligdom aanschouwd,
Uw macht en Uw heerlijkheid gezien.
4 Uw goedertierenheid is immers beter dan het leven;
[daarom] zullen mijn lippen U prijzen.
5 Zo zal ik U loven in mijn leven,
in Uw Naam zal ik mijn handen opheffen.
6 Mijn ziel zal als met vet en overvloed verzadigd worden;
mijn mond zal roemen met vrolijk zingende lippen.

David begint de psalm met tegen God te zeggen Wie Hij voor hem is (vers 2). God is zijn God. Daaruit spreekt een intense liefde voor God. Zijn diepe liefde voor Hem horen we ook als hij vervolgens zegt dat hij God “vroeg [in de morgen]” zoekt. Hij doet dat omdat zijn ziel naar Hem dorst en zijn lichaam naar Hem verlangt (vgl. Ps 42:2-3). Zijn ziel en zijn lichaam is zijn hele persoon. Zijn hevige dorst en intense verlangen zijn een geestelijke weerspiegeling van de woestijn waarin hij is. Hij voelt zich als in een woestijn, als in “een land, dor en dorstig, zonder water”.

Als de Heer Jezus op het kruis zegt “Ik heb dorst” (Jh 19:28), is dat een dorst naar God vanwege de drie uren waarin Hij door God verlaten is. Als de rijke man in de hades dorst heeft (Lk 16:23-24), is dat een dorst doordat hij als schepsel voor eeuwig gescheiden is van zijn Schepper (vgl. Ps 42:2-3).

Hij herinnert zich Gods “macht” en “heerlijkheid” die hij “in het heiligdom aanschouwd” heeft (vers 3). Hij is steeds Gods heiligdom binnengegaan om God te aanbidden en te ontmoeten (2Sm 7:18a), met als gevolg dat God Zich aan hem heeft geopenbaard in Zijn macht en heerlijkheid.

Wie in Gods tegenwoordigheid is, komt onder de indruk van de macht van Zijn liefde en de heerlijkheid van Zijn Persoon. David heeft iets van die heerlijkheid aanschouwd, dat wil zeggen dat hij er intens naar heeft gekeken. Het zijn de indrukken die hij met zijn hart van Gods tegenwoordigheid heeft opgedaan. Die is hij niet vergeten. Hij wil die, nu hij in de woestijn is, opnieuw en nog intenser opdoen.

Wie met de ogen van zijn hart ooggetuige is geweest van Gods macht en goedertierenheid, heeft als het ware “geproefd … dat de Heer goedertieren is” (1Pt 2:3). Daardoor weet hij ook dat Gods goedertierenheid – dat wil zeggen de zegeningen die God wil geven op grond van het verbond – beter is dan het leven (vers 4). Het leven is het kostbaarste bezit dat iemand heeft. Maar de goedertierenheid van God gaat het leven te boven. Het leven kunnen we verliezen, maar de goedertierenheid van God blijft, terwijl het besef ervan toeneemt, zelfs naarmate het leven schijnt weg te vloeien. Als dat groot voor het hart wordt, gaan de lippen open om God daarmee te prijzen.

God prijzen en loven (vers 5) gaat hier aan de verlossing vooraf (vgl. 2Kr 20:21-22). God prijzen en loven voor Zijn goedertierenheid is ook niet beperkt tot een enkel ogenblik, maar kan voortdurend worden gedaan, zolang we leven. Daarmee wachten we niet tot we bij Hem zijn. Wie God liefheeft en Zijn goedertierenheid ervaart, zal nooit ophouden met Hem te loven en te prijzen. In Gods Naam zal hij zijn handen opheffen als het uiterlijke gebaar van het opheffen van zijn hart om God te prijzen.

Zo bezig zijn met Gods goedertierenheid verzadigt de ziel “als met vet en overvloed” (vers 6). Hier ontstijgt de Godvrezende om zo te zeggen de woestijnomstandigheden en roemt zijn mond “met vrolijk zingende lippen” in God. Hij zingt over Wie God voor hem is. Zijn lichaam lijdt wel door zijn verblijf in de woestijn, maar zijn ziel wordt op overvloedige wijze met het beste van de gemeenschap met God verzadigd. God is het beste deel voor de ziel (Ps 16:5). Dit wordt het meest ervaren als de omstandigheden zwaar zijn.

Ps 63:7-9 | De ondersteuning door God

7 Wanneer ik aan U denk op mijn bed,
over U peins in [nacht]waken –
8 voorzeker, U bent een Helper voor mij geweest;
onder de schaduw van Uw vleugels zal ik vrolijk zingen.
9 Mijn ziel klampt zich [aan U] vast, [komt] achter U aan,
Uw rechterhand ondersteunt mij.

Van vroeg in de morgen (vers 2) tot laat in de avond, als hij op bed ligt, is David met God bezig (vers 7). Als hij niet kan slapen, in de nachtwaken – in het Oude Testament verdelen de Joden de nachtwaken in drie nachtwaken – peinst hij over God (vgl. Ps 119:148). Dan gaat hij niet ‘schaapjes tellen’ om in slaap te vallen, maar denkt na, of mompelt, over de Herder. Er is zoveel aan Hem om over na te denken. Wij kunnen er ook over nadenken Wie Hij voor ons is en wat Hij voor ons heeft gedaan en Hem daarvoor loven en prijzen.

David kijkt terug naar de trouw van God in het verleden. Hij zegt tegen God dat Hij “voorzeker … een Helper” voor hem is geweest (vers 8). Hij vertrouwt erop dat ook in de toekomst de HEERE hem niet zal teleurstellen en hem zal verlossen. Daarom kan hij altijd jubelen. Hij voelt zich veilig en geborgen onder de schaduw van Gods vleugels. Daar vindt hij bescherming tegen de hitte van de zon overdag en warmte tijdens de koude van de nacht. Daar is hij dicht bij God, ondanks het feit dat hij niet in het heiligdom kan zijn. God Zelf is hier zijn heiligdom (vgl. Js 8:13-14a). Dat brengt een lofzang in hem omhoog, daar, op die plaats zo dicht bij God, kan hij vrolijk zingen.

Het vervult hem met diep verlangen om God nooit meer los te laten (vers 9). Zijn ziel klampt zich aan God vast en gaat achter Hem aan. Hij spreekt zijn verbondstrouw aan God uit en verkleeft zich als het ware met Hem (vgl. Dt 10:20). Vastklampen aan of zich verkleven met iemand is zich op een intieme manier aan iemand hechten. Het is als het aanhangen of hechten van de man aan zijn vrouw (Gn 2:24).

Daarbij wordt hij door Gods rechterhand, die Gods kracht symboliseert, ondersteund. Hij hoeft zich niet in eigen kracht aan God vast te klampen en Hem te volgen. Het betekent dat God de hand van David met Zijn rechterhand vasthoudt en hem leidt (vgl. Js 41:10,13).

Ps 63:10-12 | Verblijden in God

10 Maar dezen, [die] mij naar het leven staan om [dat] te verwoesten,
komen in de laagste plaatsen van de aarde.
11 Men zal hen neer doen storten door het geweld van het zwaard,
zij zullen de vossen ten deel zijn.
12 Maar de koning zal zich in God verblijden;
al wie bij Hem zweert, zal zich beroemen,
want de mond van de leugenaars zal gestopt worden.

Na de lofprijzing wordt David zich als het ware ineens, als een achterafgedachte, bewust, o ja, de vijanden zijn er nog, maar ze zijn onbelangrijk. Als je God hebt gezien, dan word je je bewust van de grootheid van God en de kleinheid van je vijanden.

David weet dat hij vijanden heeft (vers 10). De tegenstelling die het woord “maar” aangeeft, laat zien dat zijn vijanden geen enkel deel hebben aan Wie God voor hem is en wat hij in God heeft. Zij staan hem naar het leven om dat te verwoesten. Zij willen hem zijn gemeenschap met God afnemen. Daarin zullen ze niet slagen. Integendeel, zij “komen in de laagste plaatsen van de aarde”. Hij is dicht bij God, zij zullen ver van God verstoten worden.

Hun lot is dat men hen neer zal “doen storten door het geweld van het zwaard” (vers 11). Zij hebben het zwaard gebruikt om anderen neer te doen storten en zullen daarom zelf door het zwaard neergestort ofwel gedood worden (Op 13:10). Daarna zullen zij “de vossen ten deel zijn”. Het Hebreeuwse woord sualim kan vertaald worden zowel met ‘vossen’ als ‘jakhalzen’. Jakhalzen zijn echte aaseters, vossen zijn gelegenheidsaaseters. Dat de vijanden het deel zijn van deze dieren betekent dat zij niet begraven worden, wat een grote schande betekent (vgl. Js 66:24). De schande wordt nog groter wanneer de onreine vossen zich te goed zullen doen aan hun dode lichamen (vgl. Op 19:17-18,21).

Daartegenover staat dat de koning “zich in God verblijden” zal (vers 12). David weet dat hij zich uiteindelijk in God zal verblijden omdat God hem de troon zal teruggeven waarvan hij verdreven is. God is zijn bron van blijdschap. Wie zich in God verblijdt, zal Zijn gezag en verhevenheid boven alles erkennen. Hij zal zich toewijden aan Hem en Hem alleen dienen. Dat brengt hij tot uitdrukking door bij Hem te zweren.

Wie bij God zweert, betrekt Hem bij al zijn voornemens in de erkenning van Zijn autoriteit (Dt 6:13; vgl. Gn 42:15-16) en “zal zich beroemen”. Beroemen wil zeggen roemen in God, Hem eren en groot maken voor de hulp die Hij heeft gegeven bij het uitvoeren van de voornemens.

Leugenaars beroemen zich ook, maar zij spreken leugens. Het betreft de mensen die leugens over Gods koning hebben verspreid. Hun mond zal voor altijd worden gestopt. Dit zal het lot zijn van de antichrist en al zijn volgelingen die leugens over de Christus van God hebben verspreid. “Hun deel is in de poel die van vuur en zwavel brandt” (Op 21:8).

Psalm 64

Inleiding

Deze psalm is een voortzetting van de lijn die wij volgen vanaf Psalm 61. Het gaat over de geloofsoefeningen van het gelovig overblijfsel, hun moeiten en verdrukkingen door vijanden vanbuiten en vanbinnen, en Gods antwoord op hun gebed en klacht.

De psalmist – en profetisch het gelovig overblijfsel – wordt nog steeds bedreigd door kwaaddoeners en hen die onrecht bedrijven (vers 3). Zij zijn voortdurend bezig om hem aan te vallen. Dan grijpt God door de verschijning van Christus in (vers 8). Als gevolg daarvan zal de hele aarde God vrezen en de gelovigen zich verheugen (verzen 10-11).

Geschiedkundig is de psalm moeilijk te herleiden naar een gebeurtenis in Davids leven. Vanwege de volgorde van de psalmen is het waarschijnlijk in de tijd van de opstand van Absalom. In elk geval schrijft David als profeet over het gebed van het overblijfsel in hun nood en de verhoring daarvan door de verschijning van Christus. Na de verschijning van Christus is het passend dat de naam ‘HEERE’, Jahweh, opnieuw wordt gebruikt (vers 11) in plaats van het voor het tweede psalmboek kenmerkende ‘God’, Elohim.

De kern van deze psalm is de hoogmoed en het vermeende succes van de goddeloze boosdoeners. Maar “hoogmoed komt vóór de val” (Sp 16:18). Zij hebben hun pijl aangelegd en zijn begonnen te schieten (verzen 4-5). Op dat moment treft God hen met een pijl (vers 8). Dan is het voor hen einde verhaal, over en uit.

Ps 64:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 64:2-3 | Gebed om bescherming

2 Hoor, o God, mijn stem wanneer ik klaag;
bescherm mijn leven tegen bedreiging door de vijand.
3 Verberg mij voor de heimelijke plannen van de kwaaddoeners,
voor de oproerige menigte van wie onrecht bedrijven.

David vraagt nadrukkelijk aan God om zijn stem te horen wanneer hij klaagt (vers 2). Dat wil zeggen dat hij hardop tot God spreekt. Het is geen ‘kreunen’ van de pijn, maar ‘klagen’ in de betekenis van het ‘onder woorden brengen’ van zijn probleem. Hij klaagt omdat hij het moeilijk heeft vanwege de bedreiging van zijn leven door de vijand.

Bedreiging is letterlijk ‘vrees’. Hij weet dat de vijand in staat is om hem te doden, maar hij weet ook dat God in staat is om hem te beschermen. Daarom vraagt hij aan God om hem te beschermen. Er is niemand anders op wie hij een beroep kan doen of zou willen doen. Alleen God kan de bescherming geven die hij tegen de opdringende vijand nodig heeft.

Hij vraagt aan God om bescherming door hem te verbergen voor de heimelijke plannen die door kwaaddoeners tegen hem worden bedacht (vers 3; vgl. Jr 36:26). De kwaaddoeners maken hun plannen in het diepste geheim. David is zich daarvan bewust door zijn omgang met God. Als Hij hem verbergt, zullen ze die plannen niet kunnen uitvoeren.

Zo zijn ook de gedachten van de satan “ons niet onbekend” (2Ko 2:10b-11). Wij weten hoe hij te werk gaat en hoeven ons niet door hem te laten verrassen. God heeft ons Zijn wapenrusting ter beschikking gesteld om die aan te trekken (Ef 6:14-18). Dan zijn wij verborgen voor de aanvallen van de vijand en kunnen de vurige pijlen die hij op ons afschiet, ons niet treffen. Gods Woord en vertrouwen op Hem kunnen ons ervoor bewaren dat de satan zijn heimelijke plannen tegen ons uitvoert.

David wordt niet belaagd door slechts een enkele vijand, maar door een “oproerige menigte van wie onrecht bedrijven”. Behalve de aard van de vijandschap, de haat die de vijand heeft, is ook het aantal vijanden indrukwekkend. Ze komen ook niet rustig op hem af, maar als een “oproerige menigte”. Het is een ongecontroleerde uitbarsting van vijandschap. De hele menigte bestaat uit mensen die “onrecht bedrijven”. Een dreigender situatie is nauwelijks denkbaar. Alleen God heeft de macht om deze losgeslagen menigte te stoppen in hun boze opzet.

Ps 64:4-7 | Het werk van de vijand

4 Zij die hun tong scherpen als een zwaard,
een bitter woord aanleggen [als] hun pijl,
5 om in verborgen plaatsen de oprechte te beschieten;
plotseling schieten zij op hem en zij zijn niet bevreesd.
6 Zij maken zich sterk voor een slechte zaak;
zij spreken af om valstrikken te verbergen,
en zeggen: Wie zal ze zien?
7 Zij zijn op zoek naar allerlei onrecht,
uiterst grondig zijn zij overal naar op zoek,
zelfs [naar] iemands binnenste en het diepe hart.

In deze verzen onderbouwt David zijn klacht. Hij vertelt gedetailleerd aan God hoe de oproerige menigte te werk gaat om hem om het leven te brengen. Hij begint met het dodelijke effect van hun spreken (vers 4). Voordat ze hem daadwerkelijk doden, houden ze eerst een lastercampagne tegen hem om hem geestelijk te vermoorden. Dan heeft hij geen kracht meer om zich lichamelijk te verzetten. De woorden van de vijanden vergelijkt hij met een zwaard en een scherpe pijl (vgl. Sp 25:18). Het zijn wapens die verwoesten en doorboren.

Hij vergelijkt de tong met een zwaard (vgl. Ps 55:22; 57:5; 59:8). Hun tong is gescherpt als een zwaard. De woorden die ze spreken, zijn scherp en snijden diep in zijn ziel. Hun woord, het geheel van wat ze zeggen, is als een giftige pijl die diep in het lichaam binnendringt. Hun pijl is gedoopt in bitterheid. Ze leggen die pijl aan, ze mikken nauwkeurig op het doelwit en schieten hem dan af.

Zo zijn veel mensen verbitterd op gelovigen omdat die hen wijzen op de wil van God en daar willen ze helemaal niets van weten. God krijgt van alle ellende de schuld, terwijl ze eraan voorbijgaan dat ze de ellende waarin ze zijn aan zichzelf te wijten hebben. Ze schieten hun bittere woorden als pijlen op de gelovigen, en daardoor op God en Christus, af. Dit zal het gelovig overblijfsel in de eindtijd meemaken.

Deze pijlen zijn op de Heer Jezus afgeschoten. Hij heeft hun haat ondervonden: “Mij haat zij, omdat Ik van haar getuig dat haar werken boos zijn” (Jh 7:7b). Zo’n pijl gebruiken ze als ze tegen Hem zeggen: “Wij zijn niet geboren uit hoererij” (Jh 8:41), waarmee ze er in bedekte termen op zinspelen dat Hij dat wel is. Een andere pijl is dat ze tegen Hem zeggen: “Zeggen wij niet terecht dat U een Samaritaan bent en een demon hebt?” (Jh 8:48b).

Denk ook aan de strikvragen die ze de Heer Jezus hebben gesteld, de beschuldigingen van Hem voor de hogepriester en voor Pilatus, en uiteindelijk de smaadwoorden toen Hij aan het kruis hing. Deze bittere pijlen hebben zij op de Heer afgeschoten. Deze pijlen zijn des te pijnlijker omdat ze niet alleen zijn afgeschoten door de ongelovige wereld, maar vooral door de godsdienstige wereld. Ook bij de gelovigen kan het gebeuren dat deze bittere pijlen worden afgeschoten door medechristenen. Die pijlen dringen extra diep in.

Het Joodse overblijfsel zal vooral te maken hebben met de pijlen die van de antichrist en zijn volgelingen komen. Ook het beest van het herstelde Romeinse rijk, het verenigd Europa, en de vijandige volken die hen omringen en waar zij naartoe gevlucht zijn, zullen zich niet onbetuigd laten. Allemaal zullen ze deze pijlen op hen afschieten.

Deze bedrijvers van onrecht gaan ook stiekem te werk. Ze verschuilen zich in “verborgen plaatsen” (vers 5). Ze zijn in de duisternis. Daar voelen ze zich zeker. Hun hinderlaag is een uitstekende positie om “de oprechte te beschieten”. Dat doen ze “plotseling”, zonder dat er bij hen enige vrees voor God of mensen is. “Geen vrees voor God staat hun voor ogen” (Rm 3:18; Ps 36:2).

De zaak waarvoor ze zich sterk maken, is “een slechte zaak” (vers 6), zo beoordeelt David tussendoor hun plannen en de uitvoering ervan. Hij weet dat ze afspreken “om valstrikken te verbergen”. Zo bemoedigen de vijanden elkaar om hun onrechtvaardige daden uit te voeren. Daarbij zijn ze zo vermetel en kortzichtig te veronderstellen dat niemand hun valstrikken zal zien. Bovenal menen ze dat God hen niet ziet: “Hij ziet het in eeuwigheid niet” (Ps 10:11b). Ze denken dat ze kunnen zondigen zonder ontdekt te worden.

Ze speuren “naar allerlei onrecht” (vers 7), om maar iets te vinden wat ze tegen hem kunnen gebruiken om hun misdadige doel te bereiken. Daarvoor spannen ze zich tot het uiterste in. Ze hebben de volmaakte misdaad bedacht, waarvan ze overtuigd zijn dat het niet ontdekt zal worden en beslist zal lukken. Bij David is het de samenzwering van Absalom. Bij het overblijfsel gaat het om het plan van de antichrist om hen uit te roeien (Op 13:15). Bij de Heer Jezus is het de samenzwering om Hem te doden (Jh 11:53).

Het maakt niet uit waar het vandaan komt, als het maar in hun voordeel werkt. Al komt het uit het “binnenste en het diepe hart” van de meest verdorven persoon, het zal met duivels genoegen worden aanvaard als het hun plan uitvoerbaar maakt. Het hart is een diepe afgrond vol ongerechtigheid.

Letterlijk staat er: “Ja, het binnenste van een mens en het hart is diep.” Het betekent zoiets als: “Arglistig is het hart, boven alles, ja, ongeneeslijk is het, wie zal het kennen?” (Jr 17:9). Het slechte en misdadige hart van de mens is uiterst creatief en vindingrijk. Maar één ding wordt vergeten en dat is dat hij te maken heeft met een God van Wie gezegd wordt: “En geen schepsel is voor Hem onzichtbaar, maar alle dingen zijn naakt en geopend voor de ogen van Hem met Wie wij te doen hebben” (Hb 4:13).

Ps 64:8-10 | Het oordeel over de vijand

8 Maar God zal plotseling met een pijl op hen schieten;
hun wonden zijn er [al].
9 Hun [eigen] tong zal hen laten struikelen;
al wie hen ziet, zal wegvluchten.
10 Alle mensen zullen vrezen,
Gods werk verkondigen
en wat Hij gedaan heeft, opmerken.

Zo plotseling als zij dachten de rechtvaardige te treffen (vers 5), zo plotseling treft God hen (vers 8). God komt David te hulp door een plotselinge handeling van oordeel over de vijanden. Zij hebben een pijl gebruikt om op de oprechte te schieten (vers 4); God gebruikt ook een pijl om op de kwaaddoeners te schieten.

De pijl van de vijand was hun bitter woord; de pijl van God is Zijn besluit om de Zoon te zenden (Ps 2:7). De Zoon is het Woord, Zijn wapen is het woord uit Zijn mond (Op 19:15). Die pijl zal hen verwonden met wonden waardoor hun voorgoed het zwijgen wordt opgelegd. Dan zal elke mond gestopt worden (Rm 3:19).

Hun tong, die het wapen is waarmee ze de Godvrezende aanvallen (vers 4), zal het instrument zijn waardoor zij zullen struikelen (vers 9). Het woord dat zij tegen het overblijfsel gebruiken, zal als een boemerang naar hen terugkeren, zoals de Heer Jezus in een gelijkenis zegt: “Uit je eigen mond zal ik je oordelen, boze slaaf” (Lk 19:22).

Dit wil zeggen dat God hen als leugenaars zal ontmaskeren en zal oordelen in overeenstemming met de leugens die ze hebben verkondigd over Zijn gezalfde. Ze worden geoordeeld naar de woorden die ze hebben gesproken (Mt 12:37b). Gods oordeel komt over “alle harde woorden die goddeloze zondaars tegen Hem gesproken hebben. Dezen zijn morrenden, klagers over hun lot” (Jd 1:15b-16a). Dit zijn die verbitterde mensen die God de schuld van hun ellende geven.

Als God het voor de Zijnen opneemt, zullen alle mensen, vriend en vijand, vrezen (vers 10). Zijn oordeel over het kwaad bewerkt bij alle mensen ontzag voor Hem, Die alle macht heeft en rechtvaardig in Zijn oordeel is. Het heeft er steeds op geleken dat God geen aandacht schonk aan de nood van de Zijnen en het kwaad ongestoord zijn gang kon gaan. Maar dan blijkt dat God slechts heeft gewacht op de juiste tijd om in Zijn heilige gerechtigheid het kwaad te oordelen en de Zijnen te verlossen van de boze. Hij handhaaft Zijn gerechtigheid en zal dat aan iedereen op Zijn eigen tijd duidelijk maken.

Het is de grote winst voor het geloof en tot verheerlijking van God als erop wordt vertrouwd dat God alles in de hand heeft, terwijl het erop lijkt alsof Hij afwezig is. Wanneer God dan daadwerkelijk optreedt, zal het al die mensen die vrezen, ertoe brengen Gods werk te verkondigen. Gods werk is het oordeel dat Hij heeft uitgeoefend. [Er is hier een woordspeling: Gods werk (vers 10) zal de werkers (bedrijvers) van onrecht (vers 3) tenietdoen.] Zij zullen opmerken, waarnemen, overdenken en onderwijzen “wat Hij gedaan heeft” (vgl. 1Pt 2:12).

Ps 64:11 | Blijdschap

11 De rechtvaardige zal zich verblijden in de HEERE
en tot Hem de toevlucht nemen;
alle oprechten van hart zullen zich beroemen.

Als het oordeel over de vijanden is gekomen, zal de rechtvaardige zich verblijden in de HEERE, want Hij heeft het voor hem opgenomen (vgl. Op 19:1-4). De werkwoordsvorm is zo, dat je kunt zeggen: De rechtvaardige verblijdt zich in de HEERE, omdat het oordeel over de vijanden komt. Dan is het ook een bemoediging voor gelovigen die nog midden in de beproeving zitten. Als het oordeel over de vijanden is gekomen, hoef je immers geen toevlucht meer te nemen, want het gevaar is er niet meer. Het is dan ook niet alleen een blijdschap achteraf, maar een blijdschap die onafhankelijk is van de beproeving en die voorafgaat aan de verlossing.

Het is ook mogelijk zo te vertalen: “Laat de rechtvaardige zich verblijden in de HEERE.” Dan is het een oproep, ondanks dat de vijanden er nog zijn. Wat dat betreft, zijn Paulus en Silas in de gevangenis daarvan een prachtig voorbeeld. Zij verblijdden zich in de Heer voordat de verlossing gekomen is (Hd 16:19-26).

Als God het kwaad oordeelt, veroorzaakt dat blijdschap bij de rechtvaardige, die zwaar heeft geleden bij het zien van alle onrecht dat schijnbaar ongestoord kon worden gedaan. Dan zal worden gezegd dat er een God is Die op aarde recht doet (Ps 58:12). Het is een nieuwe aansporing om tot Hem de toevlucht te nemen, want Hij komt voor de Zijnen op en oordeelt hen die de Zijnen kwaad willen doen.

Allen die oprecht van hart zijn, “zullen zich beroemen” dat zij zo’n God als God hebben. De God Die rechtvaardig is, is volkomen betrouwbaar in al Zijn eigenschappen. Op Hem kunnen we onze hoop vestigen, bij Hem zijn we veilig, door Hem zullen wij het einddoel van onze levensreis bereiken: we zullen bij Hem zijn. Van dit alles kunnen we zeker zijn omdat Hij rechtvaardig is. Daarom roemen wij in God (1Ko 1:30-31).

“Zich beroemen” staat gelijk aan ‘zich gelukkig prijzen’. Dat wijst erop dat hun klaaglied (vers 2) zal veranderen in een loflied. De volgende twee psalmen laten een loflied horen.

Psalm 65

Inleiding

Profetisch gezien spreekt de psalm over de “[de] tijden van [de] herstelling van alle dingen, waarvan God heeft gesproken door [de] mond van Zijn heilige profeten van oudsher” (Hd 3:21). Deze psalm heeft te maken met de vervulling van de grote Verzoendag (vers 4) en het feest van de inzameling, ofwel het Loofhuttenfeest (Ex 23:16). Eén keer in de vijftig jaar is het jubeljaar (Lv 25:10-13). Dit jubeljaar wordt aangekondigd op de grote Verzoendag, die een voorbereiding is op het Loofhuttenfeest. Het jubeljaar is profetisch de tijd van de herstelling van alle dingen (Hd 3:21).

Psalm 65 en Psalm 66 zijn de lofliederen van dankzegging die de oprechten zullen zingen. Daarover hebben ze gesproken in het laatste vers van de vorige psalm (Ps 64:11).

Ps 65:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, een lied, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Deze psalm wordt “een lied” genoemd. Het klagen (Ps 64:2) is beëindigd en het zingen is begonnen. Het is te vergelijken met het volk Israël dat na zijn verlossing uit Egypte het lied van de verlossing zingt, het eerste lied dat we in de Bijbel horen (Ex 15:1).

Psalm 65 is de eerste psalm in een rij van vier psalmen die zo worden genoemd (Ps 65:1; 66:1; 67:1; 68:1). Een lied is evenals een psalm een uiting van dankbaarheid voor ervaren goedheid. We kunnen het een loflied noemen.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 65:2-5 | Loflied op Gods goedheid

2 De lofzang is [in] stilte tot U, o God, in Sion;
aan U zal de gelofte nagekomen worden.
3 U hoort het gebed;
tot U zal alle vlees komen.
4 Ongerechtigheden hadden de overhand over mij,
[maar] onze overtredingen, [die] verzoent Ú.
5 Welzalig is hij [die] U verkiest en doet naderen,
[die] mag wonen [in] Uw voorhoven;
wij worden verzadigd met het goede van Uw huis,
[met] het heilige van Uw paleis.

De psalm begint met een “lofzang” (vers 2). Het is echter een lofzang “[in] stilte”. De oorzaak daarvan is, dat het onrecht nog op aarde heerst. Ook kent het overblijfsel zelf nog niet de vergeving van de door hen begane ongerechtigheden. Vóór de grote Verzoendag is er – in de Joodse traditie – een periode van tien dagen van verootmoediging. Die tien dagen beginnen op het feest van het bazuingeschal, dat is de Joodse seculiere nieuwjaarsdag, en duren tot de grote Verzoendag, die bijzonder door verootmoediging wordt gekenmerkt. In die periode van verootmoediging moet het volk hun eigen toestand overdenken voordat het, vertegenwoordigd door de hogepriester, God gaat ontmoeten.

De “stilte” is de rust en het Godsvertrouwen van het overblijfsel die we eerder hebben gezien en besproken (Ps 62:2,6). We kunnen het zo lezen, dat de rust en het Godsvertrouwen voor God als een lofzang klinken! Het kan ook worden gelezen als de ‘stilte’ van de aanbidding. Niet een stilte van leegheid, maar een stilte die gevuld is met Hem, waardoor woorden tekortschieten.

Het is wel een lofzang “tot U, o God, in Sion”. Het geloof richt zich tot God, Die in Sion woont (Ps 132:13-14; 78:68b). Het overblijfsel zucht nog wel onder verdrukking en vervolging, maar ziet uit naar de tijd dat ze de gelofte die ze hebben gedaan, zullen kunnen inlossen. Hun gelofte is dat ze God zullen prijzen als Hij hen van hun verdrukking bevrijdt. Ze vertrouwen erop dat Hij zal opstaan en hun verdrukkers zal oordelen.

Bij hen is de diepe overtuiging aanwezig dat God het gebed hoort dat ze hebben gebeden (vers 3). Hij is ‘de Hoorder van het gebed’. Hoe vaak hebben wij het zelf al beleefd dat God het gebed heeft verhoord. Het overblijfsel weet dat Hij hen zal verlossen. Dan zullen niet alleen zij tot Hem gaan, maar “zal alle vlees”, dat zijn alle mensen (Js 40:5; Jl 2:28; vgl. Op 15:4), tot Hem gaan. Dit zal in het vrederijk gebeuren (Js 2:2-3). Dan zal elke knie zich buigen en elke tong zal belijden dat Jezus Christus Heer is (Fp 2:10-11; Js 45:23). Het strekt zelfs verder dan het vrederijk. Het gaat over de hele schepping, waarbij de doden onder de aarde inbegrepen zijn. Zij zullen hun knie buigen als zij na het vrederijk voor de grote, witte troon staan en geoordeeld zullen worden.

Voordat het zover kan zijn, moet er eerst iets anders gebeuren. Het overblijfsel moet eerst verlost worden van de last van hun ongerechtigheden die op hen drukt (vers 4). De Godvrezende erkent dat die ongerechtigheden de overhand over hem hebben gehad. We horen hier ook de Heer Jezus spreken als Hij op het kruis als het plaatsvervangend Offer de zonden draagt voor ieder die in Hem gelooft. Op grond daarvan kan de zondaar zijn zonden belijden en verzoening ontvangen.

De Godvrezende spreekt in het enkelvoud, “over mij”. Er is geen sprake van dat hij zich verschuilt achter een algemene belijdenis, zoals we die wel eens horen, ‘alle mensen zijn nu eenmaal zondaars’. Bij een oprechte belijdenis spreekt iemand alleen over zichzelf: ‘Ik heb gezondigd.’ Dan ziet iemand alleen zijn eigen zonden. Hij ziet zichzelf in het licht van God.

Als hij echter over de verzoening ervan spreekt, spreekt hij in het meervoud, “onze overtredingen”. Hij weet zich verbonden met allen die aan de verzoening deelhebben. Dat is hier het gelovig overblijfsel. Ook weet hij dat de verzoening niet het gevolg is van zijn gebed, of van de door hem gebrachte offers, maar dat de verzoening het werk is van God alleen. “U” heeft dan ook de nadruk.

Profetisch zien we in het enkelvoudige “over mij” en “U” dat het over de Heer Jezus als het zoenoffer gaat, als het schuldoffer van Jesaja 53 (Js 53:6). Het meervoud “onze overtredingen” gaat over het overblijfsel. Hier wordt vervuld wat we in Daniël 9 lezen, dat de overtreding wordt beëindigd, de zonden worden verzegeld en de ongerechtigheid wordt verzoend (Dn 9:24; vgl. Zc 13:1).

De verzoening is het deel van ieder die God “verkiest”. De verkiezing betreft de uitverkiezing van hen die tot God mogen naderen. Zij mogen in Gods voorhoven wonen, zij zijn uitverkoren om priesters te zijn. Niemand neemt voor zichzelf de eer om priester te zijn, maar men is door God geroepen (uitverkoren), evenals ook Aaron (Hb 5:4-5; Ex 28:1; Nm 16:5). Aaron en zijn kinderen hebben gezondigd met het gouden kalf. Door te schuilen achter het bloed van de grote Verzoendag, zijn zij door God uitverkoren om priesters te zijn, om tot God te kunnen naderen.

Wie verzoend is, is dat omdat hij daartoe door God verkozen is (vgl. Jh 15:16). Hij zal zich daar dan ook niet op kunnen beroemen. Wat hij wel zal doen, is erkennen dat hij “welzalig” is (vgl. Ps 1:1; 32:1-2; 41:2). Wie deelheeft aan Gods verzoening en verkiezing, kan zijn geluk niet op. Het kan niet anders of hij prijst en looft God voor Zijn grote genade die Hij aan hem heeft bewezen. Er was alleen recht op de hel. Nu is hij met God verzoend op grond van Zijn verkiezing. Alles is genade.

Het is een enorme zegen om bevrijd te zijn van de last en de straf van de zonden en verzoend te zijn met God, maar daar blijft het niet bij. Er zijn aan de verzoening en de verkiezing nog veel meer zegeningen verbonden. Als God geeft, geeft Hij naar de rijkdom van Zijn genade. Wie door God verkozen is, “doet” Hij tot Zich “naderen”. Zo iemand mag bij Hem komen, in Zijn tegenwoordigheid.

Dit naderen tot God is ook niet beperkt tot het brengen van af en toe een bezoek aan Hem. Wie door God verkozen is en wie Hij doet naderen, “[die] mag wonen [in] Uw voorhoven”. Bij “voorhoven” kunnen we denken aan de woningen van de priesters (vgl. 1Sm 3:3; 2Kr 4:9; Ps 23:6b; Ps 84:11). Een priester mag in Gods tegenwoordigheid verblijven om Hem dag en nacht te loven en te prijzen voor Zijn grote genade. Dit is het voorrecht van allen die de God van Sion als hun God kennen.

Allen die in deze bevoorrechte positie zijn, “worden verzadigd met het goede van Uw huis”. “Het goede” komt overeen met het wonen in Gods voorhoven, wat betekent van Zijn nabijheid en gemeenschap genieten. Dat komt ook tot uitdrukking doordat ‘het goede’ wordt voorgesteld als ‘het heilige van uw tempel’, wat doet denken aan de offergaven die als vredeoffer de basis vormen van de gemeenschap met God aan Zijn altaar. Het vredeoffer is een gemeenschapsoffer, waarvan ten eerste God, ten tweede de priesters en ten slotte de offeraars, hun deel genieten bij de maaltijd aan Zijn altaar.

In Gods huis liggen de zegeningen hoog opgestapeld. Wie daar woont, mag er tot verzadiging toe van eten. Dit betreft een genieten van alle zegen in gemeenschap met God. God Zelf is “het heilige van Uw paleis”. In Zijn paleis troont Hij en openbaart Hij Zijn gerechtigheid. Alles in Zijn paleis is heilig, het is er voor Hem en spreekt van Hem. Daar mag de Godvrezende zich mee voeden. Dat doet hij door via de zegen te zien op de Gever ervan. Dan ziet hij Wie God is in Zijn liefde en Zijn heiligheid. Dit is het ware voedsel van de gelovige.

Israël ontvangt al deze zegeningen op aarde en tijdelijk, terwijl voor de gemeente deze zegeningen hemels en eeuwig zijn. Israël ontvangt de volheid ervan in het vrederijk, terwijl wij de volheid ervan nu al bezitten. Wij naderen niet in een aardse tempel, maar wij vormen tot in eeuwigheid “het huis van God, dat is [de] gemeente van [de] levende God” (1Tm 3:15). Wij hebben nu en tot in eeuwigheid de toegang tot de Vader en zijn huisgenoten van God (Ef 2:18-22).

De priesters mogen wonen in de voorhoven van een aardse tempel. Wij zullen eeuwig in het Vaderhuis zijn (Jh 14:1-3). Daar hebben we tot in eeuwigheid gemeenschap met de Vader en de Zoon en met elkaar door het eeuwige leven, wat wij ook nu al beleven (1Jh 1:3-4). Wij zijn nu en tot in eeuwigheid kinderen van God op grond van onze persoonlijke uitverkiezing door God tot het zoonschap voor Zichzelf (Ef 1:3-7).

Ps 65:6-9 | Gods ontzagwekkende daden

6 [Met] ontzagwekkende daden antwoordt U ons in gerechtigheid,
o God van ons heil,
o vertrouwen van alle einden der aarde
en van de verre zeeën,
7 Die de bergen vast doet staan door Zijn kracht,
Die omgord is met macht;
8 Die het bruisen van de zeeën stilt,
het bruisen van hun golven
en het rumoer van de volken.
9 [Daarom] vrezen de bewoners van de einden [der aarde] voor Uw tekenen;
waar de morgen gloort en de avond [daalt], doet U juichen.

In het paleis van God ziet het door God verkozen volk dat God hen “in gerechtigheid” antwoordt (vers 6). Zijn gerechtigheid staat in verband met het verbond dat Hij heeft gesloten met Zijn volk. Zijn verbond is altijd de maatstaf van Zijn handelen. Nu de overtredingen verzoend zijn, wat is gebeurd op grond van het bloed van het nieuwe verbond, kan God verlossen en uitredding geven.

Op grond van Zijn gerechtigheid brengt hij Israël de lang verwachte bevrijding en oordeelt Hij de vijanden van Zijn volk. Door Zijn ontzagwekkende daden die Hij ten gunste van Zijn volk in gerechtigheid heeft verricht, erkennen zij in Hem “de God van ons heil”. Hun heil, hun behoudenis, die in het vrederijk de volle vervulling vindt, is alleen aan Hem te danken.

Zijn ontzagwekkende daden in gerechtigheid laten niet alleen zien dat Hij voor Zijn volk zorgt, maar dat ze ook een zegenrijk effect hebben op alle volken “aan alle einden der aarde en van de verre zeeën”. Deze volken hebben steeds vertrouwd op hun afgoden. Door Gods ontzagwekkende daden in gerechtigheid zullen ze het vertrouwen in hun afgoden opzeggen en zal Hij hun vertrouwen worden.

Door de kracht die Hem eigen is, doet Hij de bergen vaststaan (vers 7). Ze bewegen als Hij ze aanraakt en Hij doet ze vaststaan (Ps 104:8,32). Dit geldt ook voor aardse grootmachten, die wel als een berg worden voorgesteld (Ps 68:16-17; Jr 51:25). Hij is omgord met macht, wat wil zeggen dat Hij alvermogend is, onbeperkt in het gebruik van Zijn kracht. Er is niemand die Zich tegen Hem kan verzetten of kan dwingen om Zijn plan te wijzigen. Alles ligt vast in Hem.

Dat Hij almachtig is, zien we als Hij “het bruisen van de zeeën stilt” evenals “het bruisen van hun golven” (vers 8). Het feit dat we de Heer Jezus dat zien doen (Mk 4:37-41), bewijst dat Hij deze almachtige God is. Wat voor de bruisende zeeën en golven geldt, geldt ook voor “het rumoer van de volken” (vgl. Js 17:12-13; Lk 21:25). Alle rumoerige volken staan onder Zijn gezag. Hij heeft ze volkomen in de hand. Ze kunnen niets anders doen dan wat Hij toestaat en wat past in Zijn plan met de wereld. Het geeft ons rust als we daaraan denken, terwijl we zien wat er in de wereld gebeurt.

Als Hij ingrijpt in het wereldgebeuren door het rumoer van de volken te stillen, bewerkt dat vrees bij “de bewoners van de einden [der aarde]” (vers 9). Zijn optreden tegen de vijanden van Zijn volk zijn tekenen voor de wereldbewoners. Ze komen er niet door tot bekering, maar moeten Zijn ingrijpen erkennen. Allen die van “waar de morgen gloort en de avond [daalt]”, dat is van oost tot west, met Hem in verbinding staan, doet Hij juichen.

Ps 65:10-14 | Overvloed van zegen

10 U zag om naar het land en gaf het overvloed,
U maakt het zeer rijk;
de beek van God is vol water;
U geeft hun koren; ja, zó geeft U het:
11 U doordrenkt zijn omgeploegde aarde,
U doet [water in] zijn voren dalen,
U doorweekt het met regendruppels,
U zegent zijn gewas.
12 U kroont het jaar van Uw goedheid,
Uw voetstappen druipen van overvloed,
13 zij bedruipen de weiden van de woestijn.
De heuvels omgorden zich met vreugde.
14 De velden zijn bekleed met kudden,
de dalen zijn bedekt met koren;
zij juichen, ook zingen zij.

Deze verzen beschrijven het zegenrijke gevolg van Gods ontzagwekkende daden in gerechtigheid (vers 6). Het is een beschrijving van de overvloedige zegen in het duizendjarig vrederijk (vgl. Dt 11:10-15,21; Ez 36:33-38). Dan is de schepping vrijgemaakt van de “vruchteloosheid” waaraan deze door de zonde van de mens op was onderworpen (Rm 8:20-21) en brengt een overvloed aan vrucht voort.

Die tijd van zegen dankt “het land” aan het omzien van God ernaar (vers 10). In ‘omzien’ ligt de gedachte aan zich ontfermen over iemand die in nood is, aan hem denken, naar hem kijken en voorzien in zijn nood. Dit is wat God doet met het land dat Hij voor Zijn volk heeft uitgekozen om er te wonen en te genieten van wat het voortbrengt.

De overvloed die het land voortbrengt, is Zijn werk. Hij “gaf het overvloed”. Hij voorziet niet alleen in wat nodig is, maar geeft in overvloed. God is een God van overvloed (vgl. Dt 28:11; 30:9; Jh 10:10). Hij maakt het land “zeer rijk”. Alle gebrek is verleden tijd. Er is een grote rijkdom aan voedsel. Het is een paradijselijke toestand. De aardse zegeningen van het verbond van God met Zijn volk worden in volle mate genoten.

Dat is te danken aan “de beek van God” die “vol water” is. Met ‘de beek van God’ worden de grote waterreservoirs in de wolken bedoeld (vgl. Jb 26:8; 38:37-38). Op Gods bevel gieten ze hun water uit op het land, waardoor het koren in rijke mate kan groeien. Gód “geeft hun koren”. Dat zal het herstelde Israël volmondig en met grote dankbaarheid erkennen: “Ja, zó geeft U het.” In geestelijke zin ziet het op het uitstorten van de Heilige Geest op “alle vlees” als Gods volk is hersteld in zijn relatie met God (Jl 2:28; vgl. Ez 47:1-12; Zc 14:8). Voor ons is dit al realiteit (Jh 7:37-39).

God kán wel op wonderlijke wijze iets laten groeien (Jn 4:6), maar Zijn gebruikelijke weg is dat Hij groei geeft volgens de wetmatigheden die Hij in de schepping heeft gelegd. De boer moet het land wel bewerken. Hij ploegt de aarde om. Maar God doordrenkt die omgeploegde aarde (vers 11). Hij laat water in zijn voren dalen en doorweekt het met regendruppels. Het gewas dat tevoorschijn komt, wordt door God gezegend, het groeit onder Zijn zegen. Het is duidelijk dat God en niemand anders deze groei, deze overvloed, deze rijke opbrengst van het land, geeft.

Dit is ook een beschrijving van de manier waarop God een zondaar tot bekering brengt en geestelijk doet groeien (1Ko 3:6). De Geest overtuigt door het Woord van God het hart van de zondaar van zijn zonden. Hij ploegt als het ware de grond, waardoor de ongerechtigheid wordt gezien en beleden. Dan doordrenken Woord en Geest het hart en werken het nieuwe leven in hem (Jh 3:5). De leer van Gods Woord doorweekt vervolgens als een zachte regen en als regendruppels dat nieuwe leven waardoor het groeit en vrucht gaat dragen (Dt 32:2).

Het hele jaar heeft God Zijn zorg aan het land besteed en zo Zijn goedheid bewezen (vers 12). De bekroning ervan is die rijke oogst. In wat uit de aardbodem voortkomt, zien we als het ware Zijn “voetstappen” die “druipen van overvloed”. Het geeft het beeld dat God in de opeenvolgende seizoenen door het land wandelt, en overal waar Hij loopt verschijnen vruchtbaarheid, schoonheid en overvloed. De schitterende wijngaarden, korenvelden en olijfbomen sieren het land zoals een kroon het hoofd siert. Het is de kroon die God op het land zet.

De droge woestijn wordt gekroond met weiden (vers 13; Js 35:1-2). Zijn voetstappen bedruipen de weiden, zodat ze overvloedig vruchtbaar gras blijven voortbrengen. De vruchtbaarheid en overvloed veroorzaken vreugde. “De heuvels”, die als personen worden voorgesteld, “omgorden zich met vreugde”. De groene pracht om de heuvels heen lijken een gordel die vreugde uitstraalt.

De kudden op de velden zijn zo groot, dat ze lijken op een bekleding voor die velden (vers 14). Ook de dalen hebben een bekleding: ze zijn bedekt met koren. De velden en de dalen zijn daardoor vol uitingen van blijdschap: ze juichen en zingen. De hele natuur is vol van de goedheid van God en is een getuigenis van Zijn geluk en Zijn schoonheid (Zc 9:16-17).

Deze beschrijving is een aansporing voor de nieuwtestamentische gelovige om vol blijdschap te getuigen van de geestelijke zegeningen die hij in Christus heeft ontvangen.

Psalm 66

Inleiding

Deze psalm is een voortzetting van het loflied van Psalm 65. Waar de vorige psalm eindigt met het juichen van de schepping (Ps 65:14), vinden we in Psalm 66 de aansporing aan de hele mensheid om God te aanbidden en Zijn Naam psalmen te zingen (Ps 66:4). Het Joodse overblijfsel zal de wet en het Woord van de HEERE onderwijzen aan alle mensen (Js 2:3). De taal die in deze psalm gebruikt wordt, is die van de verlossing van Israël uit Egypte (vers 6). De aanleiding om God groot te maken is hier de toekomstige verlossing van het overblijfsel uit de grote verdrukking.

Deze psalm gaat over God als de Bevrijder van Zijn volk. Hij heeft alles gedaan, Hij wordt overal in gezien. Het begint met de bevrijding van Zijn volk uit Egypte (verzen 6-7). Daarin toont Hij Zijn macht. Het is de macht van bevrijding van vijanden, maar ook de macht die leven uit de dood geeft (vers 9).

Het herstel van Israël, dat wil zeggen dat God hen weer als Zijn volk aanneemt en erkent, is in feite leven uit de dood (Rm 11:15b). Dit zien we in de verlossing van het overblijfsel in de eindtijd, die ook helemaal Zijn werk is (verzen 10-12). Het gevolg is zegen voor het volk in het vrederijk die door Hem aan hen wordt gegeven (vers 20).

Het is opmerkelijk dat het eerste gedeelte van de psalm, verzen 1-12, in het meervoud is, terwijl het tweede gedeelte, verzen 13-20, in het enkelvoud is. Het gaat hier om de voortzetting van wat het overblijfsel is begonnen in Psalm 65. Het enkelvoud maakt duidelijk dat het loflied niet alleen collectief is, maar dat ieder persoonlijk betrokken is (vgl. Zc 12:12-14).

Ps 66:1-4 | Heel de aarde juicht voor God

1 Een lied, een psalm, voor de koorleider.
Juich voor God, heel de aarde!
2 Zing psalmen voor Zijn heerlijke Naam,
geef Hem lof [en] eer.
3 Zeg tegen God: Hoe ontzagwekkend bent U [in] Uw werken!
Om de grootheid van Uw macht veinzen Uw vijanden dat zij zich aan U onderwerpen.
4 Laat heel de aarde zich voor U neerbuigen en voor U psalmen zingen,
laat zij [voor] Uw Naam psalmen zingen. \Sela\

De psalm is anoniem. Er is in het leven van David geen gebeurtenis die een aanknopingspunt zou kunnen zijn voor deze psalm. Wel geeft de psalm profetisch uitdrukking aan uitingen van het gelovig overblijfsel in de eindtijd. Dat maakt het mogelijk dat David als profeet deze psalm geschreven heeft. We zien namelijk dat deze psalm door het overblijfsel gebruikt kan worden om aan het einde van de grote verdrukking God te loven vanwege de verlossing die Hij geeft. Zij geven hiermee de les die zij hebben geleerd, door aan alle mensen, zodat ook zij de Heer groot kunnen maken.

Voor “een lied” (vers 1a) zie bij Psalm 65:1.

Het is “een psalm” die “voor de koorleider” is. Zie bij Psalm 4:1.

Wat nooit is gebeurd, zal gebeuren als de Heer Jezus regeert: heel de aarde juicht voor God (vers 1b). Er zullen psalmen worden gezongen “voor Zijn heerlijke Naam” (vers 2). Zijn Naam wordt nu nog veracht op aarde, maar dan is de heerlijkheid van Zijn Naam voor iedereen duidelijk.

Zijn Naam staat voor Zijn Persoon en Zijn eigenschappen. Zijn heerlijke Naam is de som van al Zijn eigenschappen. God is licht en Hij is liefde (1Jh 1:5; 4:8,16). Al Zijn eigenschappen vloeien daaruit voort. Alles wat er van Hem zichtbaar wordt, geeft aanleiding “Hem lof [en] eer” te geven, wat gebeurt door het bezingen van Zijn eigenschappen.

De dichter geeft aan op welke manier, met welke woorden, God lof en eer kan worden gegeven (vers 3). Hij geeft er de woorden voor (vgl. Hs 14:3-4). Het moet gaan over het glorierijke en daardoor vrees inboezemende handelen van God. Iedereen wordt opgeroepen tegen God te zeggen: “Hoe ontzagwekkend bent U [in] Uw werken.”

Gods macht wordt in Zijn werken zichtbaar op een manier dat ook Gods vijanden het niet meer wagen Hem te weerstaan. Ze zullen doen alsof ze zich van harte aan de God van Israël onderwerpen (vgl. Ps 18:44). Hun onderwerping is slechts geveinsd, huichelachtig. Ze tonen hun vijandschap niet omdat ze weten dat ze direct geoordeeld zullen worden als ze zich openlijk tegen Hem verzetten (Ps 101:8). Uiteindelijk zal elke knie zich buigen en belijden “dat Jezus Christus Heer is, tot heerlijkheid van God [de] Vader” (Fp 2:11).

De psalmdichter weet dat het kwaad niet zal overwinnen. Heel de aarde zal zich voor God neerbuigen wanneer Hij Zich in Zijn macht over het kwaad openbaart door het te oordelen (vers 4). Bij dit neerbuigen moeten ze voor God en Gods Naam psalmen zingen. God maakt Zich in Zijn Naam bekend. De gepaste reactie van de mensen daarop is het zingen van een lied tot Zijn eer waarin Zijn eigenschappen en kenmerken worden geroemd.

Ps 66:5-7 | Kom en zie

5 Kom en zie Gods daden;
ontzagwekkend is [Zijn] doen voor de mensenkinderen.
6 Hij heeft de zee veranderd in het droge;
zij zijn te voet door de rivier gegaan;
daar hebben wij ons in Hem verblijd.
7 Hij heerst eeuwig met Zijn macht,
Zijn ogen houden de wacht over de heidenvolken.
Laten de opstandigen zich niet verheffen. \Sela\

Als de dag van de HEERE is aangebroken, neemt God de regering Zelf in handen. Met de oproep “kom en zie Gods daden” worden de mensen opgeroepen om dichterbij te komen en Zijn daden van verlossing en regering te zien (vers 5). God heeft de regering over de schepping aan de mens toevertrouwd, maar die heeft hopeloos gefaald. We zien dat bij Adam en bij Nebukadnezar. Door de verlossing heeft Hij dat hersteld.

Als God openlijk gaat regeren, wat Hij doet door Zijn Zoon, de Messias, verricht Hij daden die ontzagwekkend voor de mensenkinderen zijn. De mensen hebben gemeend dat zij alles op aarde konden bepalen. Zij hebben geleefd en gezag uitgeoefend zonder rekening te houden met God. Dat heeft tot grote onrechtvaardigheid geleid. Als God gaat regeren, zal Hij alle onrecht oordelen.

De psalmist haalt twee voorbeelden van Gods ontzagwekkende daden aan die Hij heeft verricht in de vroege geschiedenis van Zijn volk (vers 6; Ps 114:3,5). Bij de doortocht door de Rode Zee heeft God “de zee veranderd in het droge” (Ex 14:21). Bij de doortocht door de rivier de Jordaan heeft Hij de Jordaan drooggelegd en is het volk “te voet door de rivier gegaan” (Jz 3:14-17).

God heeft Egypte geoordeeld en Zijn volk uit de slavernij bevrijd. Bij de Rode Zee heeft Hij Zijn volk volledig van de macht van de vijand bevrijd, want de Egyptenaren zijn in de Rode Zee omgekomen (Ex 14:28-31). Daar, aan de andere kant van de Rode Zee, hebben ze zich in God verblijd (Ex 15:1-3). Een dergelijke bevrijding gevolgd door een dergelijke blijdschap zal ook het overblijfsel, het Israël van God, in de eindtijd beleven. Daarover gaat het in deze psalm.

Zijn daden in het verleden bieden onvoorwaardelijke garantie voor de toekomst. God heeft niet slechts in het verleden een keer Zijn macht getoond, maar “Hij heerst eeuwig met Zijn macht” (vers 7; Ex 15:18). Hij is machtig en blijft dat tot in eeuwigheid. Hij troont in de hoge hemel, vanwaar “Zijn ogen … de wacht over de heidenvolken” houden. Nooit verliest hij iets of iemand uit het oog. “Laten de opstandigen” dit niet vergeten, opdat ze “zich niet verheffen” om tegen Hem op te staan. Een dergelijke waarschuwing staat ook in Psalm 2 (Ps 2:9).

Ps 66:8-12 | Gelouterd en uitgeleid naar de overvloed

8 Loof, volken, onze God;
laat het geluid van Zijn roem horen,
9 Die onze ziel [weer] het leven geeft,
en niet toelaat dat onze voet wankelt.
10 Want U hebt ons beproefd, o God,
U hebt ons gelouterd, zoals men zilver loutert.
11 U had ons in het net gebracht,
U had een knellende band om ons middel gelegd,
12 U had de sterveling over ons hoofd doen rijden.
Wij waren in het vuur en in het water gekomen,
maar U hebt ons uitgeleid naar de overvloed.

De goedheid van God in de geschiedenis van de verlossing van Zijn volk veroorzaakt een nieuwe oproep om God te loven (vers 8). Het gaat om een oproep van het overblijfsel van Israël aan de volken om God te loven vanwege wat Hij aan Israël gedaan heeft. De aanleiding is wat in vers 10 staat, wat we zien aan het woord “want” waarmee dat vers begint. Alle volken die met God in verbinding zijn gekomen, worden opgeroepen “onze God”, dat is de God van het overblijfsel ofwel de God van Israël, te loven. Het gaat erom dat de roem van God, Zijn grote Naam en faam, luid wordt verkondigd. Zijn roem is wat Hij heeft gedaan in de bevrijding van Zijn volk.

Gods roem is hier direct verbonden aan het weer leven geven aan Zijn volk en hen staande houden op de weg van het geloof (vers 9). God moet geroemd worden vanwege Zijn unieke eigenschap dat Hij leven geeft. Hij is de Enige Die dat kan, want Hij is de levende God. Hij is ook de Enige Die dit leven tot ontplooiing brengt en leidt en ondersteunt, en door de beproeving heen staande houdt op de weg van het geloof, zodat het niet wankelt.

Het overblijfsel is door allerlei beproevingen en verdrukkingen heen gegaan (vers 10). Daarin zijn zij, dat wil zeggen hun geloof, “gelouterd, zoals men zilver loutert” (vgl. Ml 3:3; Zc 13:9; 1Pt 1:7). De beproeving is zwaar geweest, maar ze zien het lijden als de weg en de hand van God met hen. Zo zeggen ze het ook in de volgende verzen.

Ze zien dat ze door God “in het net” van gevangenschap zijn gebracht (vers 11; vgl. Kl 1:13). Ze zijn als een vogel die in een net gevangen is. Hij kan zijn vleugels niet meer uitslaan, is machteloos en overgeleverd aan de wil van de vogelvanger. God heeft ook “een knellende band” om hun middel gelegd, waardoor ze krachteloos zijn en niet meer kunnen lopen.

God is het ook Die “de sterveling”, in wie we de antichrist herkennen, over hun hoofd heeft doen rijden (vers 12; vgl. Js 51:23). Het ziet op het overgeven in de hand aan de vijand en de diepe vernedering die Hij over hen brengt. Ze zijn “in het vuur en in het water gekomen”, waarmee ze de zware verdrukking beschrijven waarin ze terechtgekomen zijn met het gevaar van verbranden en verdrinken, van ondergang en dood (vgl. Js 43:2).

In ons leven kan het ook zo zijn, dat mensen ‘over ons heen lopen’. Ze maken ons het leven bijzonder zwaar. Hoe belangrijk is het dan boven deze mensen heen op God te zien, Die dit voor ons bestwil nodig heeft geacht. Alle beproevingen die ons door mensen worden aangedaan, ongeacht of ze gelovig of ongelovig zijn, mogen we aannemen uit de hand van God. Dat geeft rust te midden van de ellende. Dan zien we niet meer de hand van mensen, maar de hand van een liefdevolle Vader.

Als er aan de beproeving een einde komt, is dat ook door God Zelf bewerkt. God beproeft niet boven wat iemand kan verdragen, maar geeft ook de uitkomst op de juiste tijd (1Ko 10:13). Het volk dat ten dode gedoemd leek te zijn, heeft Hij het leven hergeven (vers 9a). Het scheen de val nabij, maar Hij heeft het staande gehouden (vers 9b). Het was gevangen in een net, maar Hij heeft het de ruimte gegeven (vers 11a). Het had een knellende band om het middel, maar Hij heeft die verbroken (vers 11b). Na al Zijn handelingen van bevrijding heeft Hij hen “uitgeleid naar de overvloed” (vgl. Dt 8:7). Zijn doel met de beproeving is om hen “uiteindelijk wel te doen” (Dt 8:15-16).

Dit zullen wij ook eenmaal zeggen als we bij de Heer zijn en op onze hele levensweg samen met Hem terugkijken. We kunnen het nu ook al zeggen als we na een moeilijke periode in ons leven daarop terugkijken. Dan zien we dat Hij steeds bij ons is geweest, hoewel we ons soms alleen hebben gevoeld, en ons uit de moeilijkheden heeft gebracht in het genot van een overvloed aan geestelijke zegen. Op aarde is het Gods bedoeling met de beproevingen dat “wij aan Zijn heiligheid deel zouden krijgen” (Hb 12:10). Voor de eeuwigheid betekent het dat Hij ons uiteindelijk in de overvloed van het huis van de Vader binnenleidt.

Ps 66:13-15 | Gelofte offers

13 Ik zal met brandoffers Uw huis binnengaan;
ik zal aan U mijn geloften nakomen,
14 die mijn lippen hebben geuit
en mijn mond heeft uitgesproken in mijn nood.
15 Brandoffers van mestvee zal ik U brengen,
samen met de offergeur van rammen;
ik zal runderen met bokken [als offer] bereiden. \Sela\

Vanaf nu gaat de psalm verder in de eerste persoon enkelvoud. Hier is de psalmist, de koning zelf, aan het woord. We kunnen ook zeggen dat hier profetisch de Geest van Christus aan het woord is. Niet alleen de wereld zal God psalmen zingen. De verloste zal Gods huis binnengaan om zijn geloften die hij in zijn nood aan God heeft gedaan, na te komen (vers 13). Deze offerdienst zal in het vrederijk door Gods volk worden gedaan.

Het brandoffer is in zijn geheel voor God (Lv 1:9,13). Brandoffers spreken van het werk van de Heer Jezus dat Hij helemaal tot Gods eer heeft volbracht. Aan het nakomen van geloften is een gelofteoffer verbonden (Lv 7:16; vgl. Hd 21:23-26). Een gelofteoffer is een van de vormen van een dank- of vredeoffer. Een gelofteoffer spreekt als vredeoffer van gemeenschap. Wie zien dat tot uitdrukking gebracht in vers 16, waar de psalmist ‘allen die God vrezen’ hierbij betrekt.

De lippen van de psalmist hebben die geloften geuit, en zijn mond heeft ze uitgesproken toen hij in nood was (vers 14; vgl. Ri 11:30-40; Jn 2:9). Het betreft niet bedachtzaam uitgesproken woorden, maar woorden die het gevolg van de nood zijn. Wat hij heeft gezegd, mag dan vol emotie zijn, ze daarom niet minder gemeend. De psalmist weet nog goed wat hij vanuit zijn diepe nood heeft gezegd, en hij houdt zich daar ook aan als de bevrijding door God een feit is.

Hij zal zijn lof en dank uiten door met “brandoffers van mestvee” Gods huis binnen te gaan (vers 15). Hij wil het beste geven als dank voor wat God heeft gedaan. De “offergeur van rammen” omgeeft hem als hij bij God komt. De ram is het speciale dier dat wordt gebruikt bij de inwijding van de priesters (Lv 8:22,29). De ram spreekt van de toewijding van de Heer Jezus aan God tot in de dood. Uit Zijn leven en in het bijzonder uit Zijn sterven is voor God een aangename geur tot God omhooggestegen.

Tot zijn offer behoren ook “runderen met bokken” ofwel brandoffers met de bijbehorende zondoffers. Bokken worden vooral gebruikt als zondoffer (Lv 4:24; 9:3,15; 10:16; 16:15). De bok als zondoffer stelt de Heer Jezus voor in het werk dat Hij op het kruis heeft gedaan met het oog op het wegdoen van de zonden van hen die in Hem geloven. De gelovige zal nooit vergeten dat Zijn werk noodzakelijk is geweest voor de vergeving van zijn zonden. Het is een aspect van het werk van Christus waaraan hij altijd met grote dankbaarheid zal denken.

Ps 66:16-20 | Kom en luister

16 Kom, luister, allen die God vrezen,
en ik zal vertellen
wat Hij aan mijn ziel gedaan heeft.
17 Ik riep tot Hem met mijn mond,
en Hij werd geroemd door mijn tong.
18 Had ik in mijn hart onrecht op het oog gehad,
de Heere zou mij niet hebben gehoord.
19 Voorwaar, God heeft naar mij geluisterd,
Hij heeft acht geslagen op mijn luide gebed.
20 Geloofd zij God, Die mijn gebed niet heeft afgewezen,
en Zijn goedertierenheid mij niet heeft onthouden.

De verhoring van zijn gebed, de verlossing door God uit zijn nood, brengt de Godvrezende tot een getuigenis daarvan (vers 16). Hij roept “allen die God vrezen” op om te komen en te luisteren naar “wat Hij aan mijn ziel gedaan heeft”. Daarvan wil hij vertellen, daarvan is zijn hart vol.

Na de uitnodiging “kom en zie” (vers 5) is de uitnodiging nu “kom, luister”. ‘Kom en zie’ gaat over wat voor het oog waarneembaar is: de openbare daden van God die iemand kan zien. ‘Kom, luister’ gaat over het verborgen werk dat God in iemand heeft gedaan. Dit is een werk dat niemand kan zien, maar dat door het oor kan worden opgenomen.

De psalmist wil een persoonlijk getuigenis geven over wat God in zijn ziel, dat is zijn hele leven, heeft gedaan. Dat geldt voor alle omstandigheden waarin hij is geweest en waarin God hem heeft bijgestaan. Hij wil aan anderen doorgeven en hen daarmee bemoedigen, Wie God daarin voor Hem is geweest en wat Hij voor hem heeft gedaan, zodat zij ook met hun nood naar Hem toe gaan.

De Godvrezende die hier aan het woord is, heeft met zijn mond tot Hem geroepen (vers 17). Tegelijk heeft hij met zijn tong God geroemd. God roemen wil zeggen Hem eren en prijzen voor Zijn werk. Hij heeft gebeden en tegelijk heeft hij de zekerheid gehad dat God hem verhoort, waarvoor hij Hem, terwijl hij bad, heeft gedankt. Dit is bidden in vertrouwen, een bidden dat God graag hoort en verhoort.

De basis voor dit vertrouwen is dat er in het hart geen verborgen bedoelingen tijdens het bidden zijn (vers 18). God hoort niet naar gebeden die vanuit verkeerde motieven worden gedaan. Als Hij en Zijn belangen niet centraal staan, maar de bidder slechts zichzelf en zijn eigen belangen op het oog heeft, geeft God geen antwoord (Jk 4:3; Sp 28:9; Js 59:2; Jh 9:31).

Het is duidelijk: het volk van God moet eerst door belijdenis het hart reinigen van zonde. Daarna kan de gelovige tot God roepen als hij in nood is. Dat heeft de psalmdichter ervaren. Als hij zegt: “Voorwaar, God heeft naar mij geluisterd, Hij heeft acht geslagen op mijn luide gebed” (vers 19), is dat het bewijs dat zijn hart tijdens zijn gebed vrij van onrecht is geweest.

De Godvrezende is ervan onder de indruk dat God zijn gebed “niet heeft afgewezen” en hem “Zijn goedertierenheid … niet heeft onthouden” (vers 20). Hij zegt het in negatieve termen: niet afgewezen, niet onthouden. Dat legt er de nadruk op dat hij geen recht op verhoring laat gelden, maar die ziet als een grote gunst. Dat maakt zijn dankbaarheid des te groter en hij looft God uit het diepst van zijn hart.

Psalm 67

Inleiding

Het is altijd Gods bedoeling geweest dat Zijn volk van Hem zou getuigen te midden van de volken (Dt 4:5-8; Js 43:10-13). Door dat in gehoorzaamheid aan Hem te doen zou het volk ook rijk gezegend worden. Daardoor zou Israël, als nageslacht van Abraham in wie alle volken gezegend worden, het kanaal zijn waardoor Gods zegen naar de volken zou gaan (Gn 12:3). Israël heeft echter niet aan die opdracht voldaan, maar heeft zich van God afgewend en is de afgoden van de volken achternagegaan.

Toch zal God Zijn voornemens met Zijn volk vervullen. Zijn volk zal getuigen van de weg die Hij met hen is gegaan. Dat getuigenis zal effect hebben, de volken zullen hun God willen leren kennen om ook gezegend te worden (Zc 8:23; Js 2:3). Al het goede dat God aan Israël geeft, zal dienen tot welzijn van de mens en de aarde. Dat is het onderwerp van deze psalm.

Het is de kortste profetische psalm met een prachtige omschrijving van de toestand van de volken tijdens het vrederijk. Het is de zevende van deze serie profetische psalmen.

Ps 67:1 | Opschrift

1 Een psalm, een lied, voor de koorleider, bij snarenspel.

Voor “een psalm, een lied” zie bij Psalm 65:1.

Voor “voor de koorleider, bij snarenspel” zie bij Psalm 4:1.

Ps 67:2 | Gebed om Gods zegen

2 God zij ons genadig en zegene ons;
Hij doe Zijn aangezicht over ons lichten. \Sela\

Het begin (vers 2) en het einde (verzen 7-8) van dit gebed herinneren aan de priesterzegen (Nm 6:24-26). Deze priesterzegen wordt hier door het hele volk gevraagd. Gods volk is hier naar de oorspronkelijke bedoeling van God een priestervolk (Ex 19:5-6). Dat zal zo zijn in het vrederijk (Js 61:6). Hun priesterdienst heeft niet alleen betrekking op God, maar ook op de volken. De zegen die zij voor zichzelf vragen, zal via hen ook naar de volken gaan (vgl. Rm 11:12). Hierdoor wordt de belofte aan Abraham vervuld: “In u zullen alle geslachten van de aardbodem gezegend worden” (Gn 12:3b).

Er bestaat geen recht op zegen. Elke vraag om zegen kan dan ook alleen gedaan worden in het besef van genade. Daarom begint dit gebed met de vraag of God genadig wil zijn. God is de bron van alle genade. In Zijn genade wil Hij zegenen. We moeten ons goed bewust zijn dat het louter genade is als God ons zegent. God kan zegenen op grond van het nieuwe verbond. Bij het nieuwe verbond is sprake van een Middelaar Die alle voorwaarden van het verbond heeft vervuld. Daardoor is voor Israël de zegen gebaseerd op genade. Een Ander heeft de voorwaarden vervuld en de prijs betaald.

Gods zegen maakt het leven op aarde niet alleen mogelijk, maar ook aangenaam. Hij neemt de vloek en het oordeel van de Zijnen weg en geeft daarvoor in de plaats het licht van “Zijn aangezicht”. Het geeft aan dat Hij de Zijnen in Zijn tegenwoordigheid ontvangt en hen daar in liefde verzorgt. Dat doet Hij met vreugde.

Volgens een oude Joodse uitleg is ‘Zijn aangezicht’ de Christus. Zo vinden we ook in het Nieuwe Testament dat de heerlijkheid van God in het aangezicht van Jezus Christus heeft geschenen (2Ko 4:6). ‘Zijn aangezicht lichten’ betekent dat Hij genadig is. Dat is ook de betekenis in Numeri 6: “De HEERE doe Zijn aangezicht over u lichten en [=, staat gelijk aan] zij u genadig” (Nm 6:25). Het betekent dat iemand aangenaam is voor Hem. Het contrast is: Zijn aangezicht is donker = Hij is toornig.

Ps 67:3-6 | De volken zullen God loven

3 Dan zal men op de aarde Uw weg kennen,
onder alle heidenvolken Uw heil.
4 De volken zullen U, o God, loven;
de volken zullen U loven, zij allen.
5 De natiën zullen zich verblijden en juichen,
omdat U de volken rechtvaardig zult oordelen;
de natiën op de aarde zult U leiden. \Sela\
6 De volken zullen U, o God, loven;
de volken zullen U loven, zij allen.

De vraag om genade en zegen is niet alleen bedoeld om die zelf te genieten, maar opdat daar een getuigenis van zal uitgaan (vgl. Jh 7:38) “op aarde”, “onder alle heidenvolken” (vers 3; Gn 12:3b). Door de genade en zegen die God Zijn volk geeft, zal men op aarde Gods weg kennen. Dit is de weg om die zegen ook te ontvangen, wat betekent dat men in verbinding wordt gebracht met de God van Israël. Dit is alleen mogelijk door berouw over de zonde en bekering tot God en geloof in Christus. Hij is de weg tot God (1Pt 3:18) en is als Mens uit Israël voortgekomen (Rm 9:5). Dit is ook de weg waarop het overblijfsel die genade en zegen heeft ontvangen.

Als de heidenvolken Gods zegen voor Zijn volk zien, als zij Zijn heil of behoudenis zien die Hij Zijn volk in Christus heeft gegeven, zullen ze dat heil of die behoudenis ook willen bezitten. Zo zullen ze ertoe komen om de God van Israël als hun God te willen leren kennen. Als die God ook hun God is door bekering en wedergeboorte en geloof in de Messias, krijgen ze deel aan alle zegeningen die God Zijn volk heeft gegeven. Zij zullen door hun verbinding met Gods volk de God van dat volk als de bron van genade en zegen mogen kennen.

Het resultaat is dat de volken God zullen loven (vers 4). Zij zullen dezelfde aanleiding hebben om God te loven als Zijn volk Israël. Ook aan hen is genade en zegen gegeven en ook over hen schijnt het licht van Gods aangezicht. Het is allemaal alleen genade, net als voor Gods volk (Rm 11:32). Nog eens zegt de psalmist dat de volken God zullen loven, terwijl hij er nu een nadrukkelijk, “zij allen”, aan toevoegt. Het gaat erom dat God de lof krijgt van iedereen die deelt in de genade en de zegen.

De blijdschap en het juichen van de naties worden niet alleen veroorzaakt door de verleende genade, maar ook door de rechtvaardigheid waarmee God over de volken zal regeren (vers 5). God kan genade bewijzen als Zijn gerechtigheid wordt erkend. Dit geldt voor de zondaar in alle tijden en ook voor de volken in de tijd die aanbreekt als Zijn volk tot berouw en belijdenis van hun zonden komt. Dat zal na de opname van de gemeente gebeuren, als Hij de Geest van de genade en van de gebeden over Zijn volk zal uitstorten. Dan komen zij tot bekering omdat ze zullen zien op Hem Die zij hebben doorstoken (Zc 12:10-14).

God zal rechtvaardig regeren en de natiën op aarde leiden. Dit is de kern van deze psalm. Deze psalm is een zogenaamde ‘envelop-psalm’: hij begint in vers 2 met zegen en eindigt in vers 8 met zegen. Zegen is als het ware de envelop waarin de psalm verpakt is. Exact in het midden van de psalm vinden we in vers 5 de twee zinnen die de kern van deze psalm vormen, namelijk dat in het vrederijk God Zelf zal regeren en de natiën zal leiden. Dat is de reden dat de volken God groot zullen maken. God zal door middel van Israël de volken hierover onderwijzen vanwege de ervaringen die zij in de grote verdrukking hebben doorgemaakt.

Hij zal hen leiden op de weg van vrede en voorspoed. Dit geldt zowel voor individuen als voor volken. God leidt hen als Herder en als Koning. Zijn leiding bestaat niet uit het slechts wijzen van een weg. Hij gaat als Herder voor hen uit en leidt hen de volle zegen van het vrederijk binnen.

Voor de tweede keer zegt de psalmdichter twee keer tegen God dat de volken Hem zullen loven en dat “zij allen” dat zullen doen (vers 6). De eerste keer (vers 4) is de aanleiding voor het loven van God het kennen van Gods weg en Gods heil of behoudenis. Deze tweede keer is de aanleiding de rechtvaardigheid van God in het oordeel. Alles wat God van Zichzelf zichtbaar maakt, is voor allen die het zien aanleiding om Hem te loven.

Ps 67:7-8 | God zegent

7 De aarde heeft haar opbrengst gegeven;
God, onze God, zegent ons.
8 God zegent ons
en alle einden der aarde zullen Hem vrezen.

Als God Zijn volk zegent, betekent dit zegen voor de hele aarde (vers 7). De aarde is nu vrijgemaakt van de vloek die er door de zonde van de mens over is komen te liggen, waardoor zij haar volle opbrengst niet heeft kunnen leveren (Gn 3:17; 4:12; Rm 8:19-21). De aarde geeft nu wel “haar opbrengst”, dat wil zeggen de rijke opbrengst die de aarde onder de zegen van God zal voortbrengen om door iedereen op aarde te worden genoten (vgl. Lv 26:4).

In geestelijk opzicht betekent het dat “trouw opkomt uit de aarde” (Ps 85:12). De ‘opbrengst’ van de aarde bestaat niet alleen wat uit de aarde groeit, maar bestaat ook uit de mensen en volken die God trouw dienen en Hem loven.

De zegen waarmee God Zijn volk zegent, bewerkt vrees of ontzag voor Hem bij alle mensen tot “alle einden der aarde” (vers 8; vgl. Jr 33:9). Nu is de aarde nog vol met mensen die God lasteren en uitdagen, of Zijn bestaan loochenen. In het vrederijk zullen deze mensen niet aanwezig zijn. In het vrederijk gaan alleen mensen binnen die onder de indruk zijn gekomen van Zijn majesteit en zich daarvoor buigen, hetzij in oprechtheid, hetzij gehuicheld. Gedurende het vrederijk zullen mensen die God openlijk lasteren en uitdagen direct worden geoordeeld.

Psalm 68

Inleiding

De gedachte is geopperd dat deze psalm, dit lied (vers 1), is gemaakt naar aanleiding van het opvoeren van de ark naar de berg Sion na het vernederende buit maken ervan door de Filistijnen (1Sm 4:17,22; 5:1) en zijn verblijf in het huis van Obed-Edom (2Sm 6:1-2,12-18). Dit opvoeren van de ark gebeurt onder begeleiding van muziek en zang (1Kr 15:27-28). Profetisch zien we daarin een type van de verlossing die de HEERE geeft door naar Sion, Jeruzalem te gaan: “Een stem, uw wachters verheffen [hun] stem, tezamen juichen zij, want zij zullen [het] zien, oog in oog, als de HEERE terugkeert [naar] Sion” (Js 52:8; vgl. Js 30:30-31; 31:4).

In feite is Psalm 68 een samenvatting en hoogtepunt van de voorgaande psalmen (Psalmen 61-67). Het is duidelijk een Messiaanse psalm. Vers 19 wordt door Paulus aangehaald in zijn brief aan de Efeziërs en toegepast op de hemelvaart van de Heer Jezus (Ef 4:8).

Dit laatste geeft de sleutel voor het verstaan van deze psalm: het gaat in deze psalm om de zegetocht van Christus (vgl. Lk 24:44; Jh 5:39). De psalmist maakt gebruik van diverse verheven gedeelten van het Oude Testament, zoals uitspraken van Mozes, liederen van Debora en van Hanna, het boek Deuteronomium en zelfs van de profetieën van Bileam. Daarbij komt ook dat God hier wordt genoemd met een veelvoud van namen.

Ps 68:1 | Opschrift

1 Een psalm, een lied van David, voor de koorleider.

Het is “een psalm, een lied van David”. Het is de laatste “psalm” in de rij van vier psalmen die “een lied” worden genoemd. Zie verder bij Psalm 65:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 68:2-3 | God staat op

2 God staat op, Zijn vijanden worden [overal] verspreid;
wie Hem haten, vluchten voor Zijn aangezicht.
3 U verdrijft [hen], zoals rook verdreven wordt;
zoals was smelt voor vuur
komen de goddelozen om voor Gods aangezicht.

De psalm begint op majestueuze wijze: “God staat op” (vers 2; vgl. Ps 44:27; 2Kr 6:41). Dit wil zeggen dat God Zich verheft om te gaan handelen en Psalm 110 te vervullen (Ps 110:2). Deze woorden herinneren aan wat Mozes heeft gezegd bij het optrekken van de ark met het volk in de woestijn (Nm 10:35). De ark is het symbool van Gods tegenwoordigheid en bescherming. Het is Zijn troon. God neemt Zijn plaats in vóór het volk, aan het hoofd van Zijn volk. Als gevolg daarvan worden de vijanden overal verspreid. Wie Hem haat, omdat hij geen verbinding met Hem heeft, vlucht “voor Zijn aangezicht”.

Als Hij Zich in Zijn majesteit verheft, verdrijft Hij Zijn haters met hetzelfde gemak als waarmee “rook verdreven wordt” (vers 3). Het is geen ongelijke strijd, nee, er is helemaal geen strijd, het is over voordat het begint (Ps 2:5b-6). Alleen al Zijn opstaan, zonder dat Hij een woord spreekt of een bijzondere handeling verricht, veroorzaakt de verdwijning van Zijn haters. Ze verdwijnen zonder dat er, net zomin als van verdreven rook, een spoor van hen achterblijft (vgl. Hs 13:3). David gebruikt nog een andere vergelijking. De vijanden van God zijn ook als was dat door vuur smelt (vgl. Mi 1:4). Er blijft geen vorm en geen verzet over. Zo gemakkelijk “komen de goddelozen om voor Gods aangezicht” (vgl. Js 11:4b).

Ps 68:4-7 | De rechtvaardigen verblijden zich

4 Maar de rechtvaardigen verblijden zich,
zij springen op van vreugde voor Gods aangezicht
en zijn van blijdschap vrolijk.
5 Zing voor God, zing psalmen voor Zijn Naam;
baan de wegen voor Hem Die door de vlakten rijdt,
want HEERE is Zijn Naam;
spring op van vreugde voor Zijn aangezicht.
6 Vader van de wezen en Rechter van de weduwen:
[dát is] God in Zijn heilige woning;
7 een God Die eenzamen in een huis[gezin] plaatst,
Die gevangenen uitleidt in voorspoed;
maar de opstandigen wonen in een dor [land].

Het opstaan van God heeft voor de rechtvaardigen een totaal ander resultaat dan bij Gods vijanden. Zij “verblijden zich” (vers 4). Bij hen ontstaat een geweldige blijdschap. Terwijl de goddelozen omkomen “voor Gods aangezicht” (vers 3), springen de rechtvaardigen op “van vreugde voor Gods aangezicht en zijn van blijdschap vrolijk”. De goddelozen worden door de tegenwoordigheid van God omgebracht, maar de rechtvaardigen zijn met grote en voortdurend toenemende blijdschap in Gods tegenwoordigheid. Het hart is vol vreugde en blijdschap, wat uitbundig en voortdurend tot uiting komt.

De blijdschap van de rechtvaardige gaat over in een oproep om voor God te zingen, om psalmen voor Zijn Naam te zingen (vers 5; vgl. 2Kr 20:1-30). De herhaling geeft het intense verlangen aan om voor Hem te zingen. Hij komt eraan en “de wegen” moeten worden gebaand “voor Hem Die door de vlakten rijdt” (vgl. Js 40:3; 62:10). De wegen banen voor Hem betekent dat het volk alle verhinderingen wegdoet om God ruim baan in hun leven te geven.

Het houdt in dat het zich bekeert en de Hem toekomende plaats in het hart geeft. Het gaat om gebaande wegen in het hart (Ps 84:6; Mt 3:1-3). Hoogten moeten geslecht en dalen moeten gevuld worden. De hoogmoed moet verdwijnen. De dalen, ofwel het gebrek aan kennis, moeten worden opgevuld. Met de vlakten, Hebreeuws aravot, wordt de droge woestijn van Judea bedoeld. Dit is een goede omschrijving van de weg van de Heer Jezus naar Jeruzalem in verband met de laatste strijd. Dit woord komt ook in Jesaja 40 voor: “Maak recht in de wildernis” (arava – enkelvoud) “een gebaande weg voor onze God” (Js 40:3b). In de vlakten heeft Hij ruimte om Zijn werk te doen.

De weg banen moet gebeuren omdat Zijn Naam “HEERE” is. Zoals al is opgemerkt, wordt in dit tweede psalmboek de naam HEERE, Jahweh, weinig gebruikt en vervangen door God, Elohim. Dat is omdat het gelovig overblijfsel ver van Jeruzalem is. Nu God is opgestaan, en onderweg is naar Zijn rustplaats in Sion, wordt opnieuw de naam HEERE gebruikt. Met deze Naam heeft Hij Zich alleen aan Zijn volk Israël bekendgemaakt (Ex 3:15). Hij is de God van het verbond met Zijn volk en Hij gaat alles vervullen waartoe Hij Zich door dat verbond heeft verplicht (Ex 6:6-8). Het besef daarvan is aanleiding om “van vreugde voor Zijn aangezicht” op te springen.

De naam ‘HEERE’ komt in deze psalm vier keer voor (verzen 5,17,19,21). Verder is er steeds sprake van God, Elohim, Heere, Adonai, en Almachtige, Shaddai, want het gaat vooral over Zijn opperheerschappij, over Zijn Goddelijke heersersmacht. Deze God is alles wat Israël en alle volken nodig hebben.

God is zowel een almachtige Helper tegen de vijanden als een barmhartige “Vader van de wezen en Rechter van de weduwen” (vers 6; vgl. Jr 49:11). Zijn volk is als wezen geweest en ook als een weduwe. De oorzaak daarvan is hun verwerping van Hem, waardoor Hij hen aan henzelf heeft moeten overlaten. Maar nu ontfermt Hij Zich over hen (vgl. Ex 22:22-23; Dt 27:19).

Zo is “God in Zijn heilige woning”, dat is de hemel (Jr 25:30). Dat wil zeggen dat wij nu op aarde geopenbaard zien dat God de Beschermer is van de zwakken. In dit geval zijn de zwakken het gelovig overblijfsel dat omschreven wordt als wezen en weduwe.

God is in Zijn heilige woning niet anders dan in Zijn handelen op aarde. De mens is in zijn openlijke optreden vaak anders dan in zijn huis, in de privésfeer. Bij God is dat niet zo. De heiligheid die Zijn woning kenmerkt, kenmerkt ook Zijn handelen op aarde. Hij kan barmhartig zijn voor hen die dat nodig hebben omdat aan al Zijn heilige eisen is voldaan door Zijn geliefde Zoon, de Messias en HEERE van Zijn volk. Hij kan Zijn volk door hun belijdenis barmhartig zijn en in Zijn heilige tegenwoordigheid aannemen.

Hij is “een God Die eenzamen in een huis[gezin] plaatst” (vers 7). Zijn volk is verstrooid en eenzaam geweest. Nu Hij Zich over Zijn volk ontfermt, zijn de leden ervan als een huisgezin weer bij elkaar. De mens is niet geschapen om alleen te zijn. God heeft het gezin ingesteld om daardoor gemeenschapszin te ontwikkelen. Hij wil daardoor op aarde laten zien welke waarde Hij als Vader aan gemeenschap met Zijn kinderen hecht. Het is goed ook in dit opzicht Gods origineel in het oog te houden, omdat het gezin als instelling van God heeft afgedaan. De oorzaak daarvan is dat alles draait om individuele behoeftebevrediging.

God is ook een God “Die gevangenen uitleidt in voorspoed”. De leden van Zijn volk zijn gevangenen geweest onder de volken. Nu heeft God hen uit de gevangenschap bevrijd en in de voorspoed van het vrederijk gebracht. “De opstandigen” daarentegen komen niet in een land van voorspoed, maar “wonen in een dor [land]”, een land waar aan alles gebrek is (vgl. Dt 21:18-21).

Als toepassing voor ons weten wij dat wij na onze bevrijding uit de slavernij van de zonde tot de familie van Gods kinderen zijn gaan behoren. We zijn “geen vreemdelingen en bijwoners meer”, maar we zijn “medeburgers van de heiligen en huisgenoten van God” geworden (Ef 2:19). We zijn overladen met geestelijke, hemelse en eeuwige zegeningen waarvan we in gemeenschap met de Vader mogen genieten.

Ps 68:8-15 | God trekt voor het volk uit

8 O God, toen U voor Uw volk uittrok,
toen U voortschreed door de wildernis, \Sela\
9 beefde de aarde,
ook droop de hemel voor Gods aangezicht;
[zelfs] deze Sinaï [beefde],
voor het aangezicht van God, de God van Israël.
10 U hebt zeer milde regen doen druipen, o God;
Ú hebt Uw eigendom versterkt,
toen het uitgeput raakte.
11 Uw kudde woonde daar;
U maakte [Uw eigendom] door Uw goedheid gereed
voor de ellendige, o God.
12 De Heere gaf [stof tot] spreken;
de boodschapsters van goede tijding vormden een groot leger.
13 De koningen van de legermachten vluchtten weg, zij vluchtten weg;
maar zij die thuis bleef, deelde de buit uit.
14 Al lag u tussen twee rijen [oven]stenen,
[toch zult u schitteren] als vleugels van een duif, overtrokken met zilver
en zijn veren met bewerkt groenglanzend goud.
15 Toen de Almachtige de koningen in [het land overal] verspreidde,
sneeuwde het op [de berg] Zalmon.

In dit gedeelte geeft David een opsomming van belangrijke gebeurtenissen uit de geschiedenis van het volk van God. Hij begint met het uittrekken van God voor Zijn volk uit (vers 8; Ex 13:21). God is voor hen uitgegaan “door de wildernis” (vgl. Js 43:19). Dit ziet op de woestijnreis van Gods volk nadat het uit Egypte is verlost, waarbij de ark als symbool van Zijn aanwezigheid voor het volk uittrekt (Nm 10:33).

We zien hier een beeld van de Heer Jezus Die voor de Zijnen uitgaat. Hij loopt niet achter de kudde om ze op te jagen, maar Hij gaat voor Zijn schapen uit (Jh 10:4). Hij gaat voor de vele zonen van God uit om hen als de overste Leidsman naar de volle behoudenis te leiden (Hb 2:10). Hij is al als Voorloper voor de Zijnen in het heiligdom gegaan, waar Hij hen naartoe leidt (Hb 6:19-20).

Het uittrekken van God voor Zijn volk is gepaard gegaan met het beven van de aarde (vers 9; vgl. Ri 5:4). Profetisch zal dit tijdens de strijd om Jeruzalem vervuld worden (Js 29:6; Jl 3:16). Als God verschijnt, laat dat de natuur niet onberoerd. Ook de hemel reageert door regenstromen van verkwikking “voor Gods aangezicht” te geven, zoals het volgende vers ook zegt. De machtige berg Sinaï beeft ook “voor het aangezicht van God, de God van Israël” (vgl. Ex 19:18). De Sinaï herinnert aan de wetgeving, het bekendmaken van de voorwaarden van God op grond waarvan het volk de zegen kan krijgen (Ne 9:13).

Dan komt het volk in het land. Daar doet God “zeer milde regen … druipen” op het land (vers 10). Het is het land dat God als Zijn eigendom heeft uitgekozen. Hij versterkt het met Zijn ‘zeer milde regen’ als het land uitgeput is geraakt. Dat zal gebeuren tijdens het profeteren van de twee getuigen die de macht hebben “de hemel te sluiten, zodat er geen regen valt in de dagen van hun profeteren“ (Op 11:6). Daarna komt het moment, als het overblijfsel heeft verklaard dat de HEERE God is, dat de regen overvloedig valt.

Zijn “kudde” woont daar (vers 11), dat is Zijn volk gezien als een kudde die door Hem wordt verzorgd (vgl. Ez 36:38). God heeft in Zijn goedheid Zijn eigendom, Zijn land, voor Zijn “ellendig” volk, het volk dat er beklagenswaardig aan toe is, gereedgemaakt.

We kunnen dit ook op ons toepassen, die ook Zijn eigendomsvolk zijn (Tt 2:14). Als wij er ellendig aan toe zijn en uitgeput raken, worden we door de Heer Jezus bemoedigd en verkwikt. Hij doet dat door Zijn Geest en Zijn Woord. Allebei worden ze vergeleken met water. Christus laat ons zien wat we in Hem geworden zijn om ons te bemoedigen en Hij laat ons zien Wie Hij voor ons is en zal zijn om ons te verkwikken.

De Heere heeft “[stof tot] spreken” gegeven (vers 12). Wat Hij heeft gezegd of gedaan dat stof tot spreken heeft gegeven, wordt niet meegedeeld. Uit het verband kunnen we denken aan de verovering van het land bij de inbezitneming ervan. Dit is een “goede tijding”, die Hij “boodschapsters”, die “een groot leger” vormen, laat verkondigen (vgl. 1Sm 18:6-7).

De boodschapsters vermelden het goede nieuws van wegvluchtende “koningen van legermachten” (vers 13). We kunnen hierbij denken aan Mirjam, die met de vrouwen zingt over de ondergang van de farao en zijn ruiters (Ex 15:19-21) en aan Debora, die zingt over de ondergang van Sisera (Ri 5:24-27). Ook de vrouwen die de boodschap van de opstanding van de Heer Jezus verkondigen, brengen daarmee het goede nieuws dat de dood is verslagen.

Om de kracht van deze boodschap te benadrukken, wordt herhaald dat zij zijn weggevlucht. Ze zijn verslagen (vgl. Zc 12:6). De op hen veroverde buit is door de overwinnaars die zijn uitgegaan om te strijden, gedeeld met het thuisfront, met “zij die thuis bleef” (vgl. Ri 5:29-30), door wie de buit ook weer verder is uitgedeeld. Het verdelen van de buit (Zc 14:14) is een handeling van zegen als gevolg van een overwinning. God laat de Heer Jezus dat doen als beloning voor Zijn overwinning op het kruis (Js 53:12).

Het liggen “tussen twee rijen [oven]stenen” (vers 14) is letterlijk ‘liggen tussen twee (schaaps)kooien’. De HSV heeft ten onrechte het woord ‘oven’ ingevoegd. De vierkante haken geven aan dat het woord niet in de grondtekst staat. Een schaapskooi bestaat uit een rij opgestapelde stenen. Zij die daartussen liggen, zijn de eenvoudigste herdersknechten. Met de “twee rijen stenen” kunnen ook gebruiksvoorwerpen in een keuken worden bedoeld. Zij die tussen die stenen liggen, zijn dan de knechten in de keuken. In het verband van de psalm geeft de uitdrukking aan dat de meest eenvoudige herders of zelfs de geringste knechten in de buit zullen delen, zo overvloedig is de buit.

De vergelijking met “vleugels van een duif, overtrokken met zilver en zijn veren bewerkt met groenglanzend goud” spreekt van de overvloed van de buit. Alles wat glinstert, is geen nep, maar echt zilver en echt goud. De vleugels stellen bescherming voor. God heeft hen beschermd.

De duif staat symbool voor trouw en voor de Heilige Geest in verbinding met het volk, dat wil zeggen het overblijfsel (Hl 2:14). Zij zijn Hem trouw gebleven door de kracht van de Heilige Geest. Het zilver spreekt van de prijs die voor de verlossing en verzoening van het overblijfsel is betaald. Christus heeft de prijs betaald (1Pt 1:18-19). Het groenglanzende goud spreekt van de Goddelijke heerlijkheid, die wordt gezien in de vernieuwing van de natuur. Groen is de belangrijkste kleur van de natuur. Dit is een beeld van de frisheid van het nieuwe leven dat het deel is van allen die bij Christus horen.

Het optreden van de Almachtige heeft het verspreiden van de koningen overal in het land tot gevolg (vers 15). Zijn machtige overwinning wordt verbonden aan het sneeuwen “op [de berg] Zalmon”, een berg in de buurt van Sichem (Ri 9:47-48). Zalmon betekent ‘de donkere’, vanwege de veelheid van hoge bomen. Als het sneeuwt op deze donkere berg – wat uitzonderlijk is, want het sneeuwt daar bijna nooit –, wordt alles ineens wit. Zo zal Israël op die dag ineens overgaan van duisternis van de verdrukking naar het licht van de verlossing. Ze worden overgebracht van de duisternis naar het koninkrijk van het licht (vgl. Ko 1:13).

Er is verondersteld dat dit een poëtische beschrijving is van de kou van de dood die door de witheid van het grote aantal lijken aan sneeuw doet denken. Het kan ook betekenen dat Zijn grote overwinning een verkwikking is voor het overblijfsel, zoals een sneeuwbui dat is op de dag van de oogst (Sp 25:13).

Ps 68:16-19 | Gaven genomen en gegeven

16 De berg Basan is een machtige berg,
de berg Basan is een berg met vele toppen.
17 Waarom, gebergte met al uw toppen, kijkt u met afgunst
naar deze berg, [die] God als Zijn woning heeft begeerd?
Ja, de HEERE zal er voor altijd wonen.
18 De strijdwagens van God zijn tweemaal tienduizend, ontelbare duizenden.
De Heere is bij hen, een Sinaï in heiligheid.
19 U bent opgevaren naar omhoog, U hebt gevangenen weggevoerd,
U hebt gaven genomen [om uit te delen] onder de mensen,
ja, ook aan opstandigen: om [bij U] te wonen, HEERE God!

David wijst op “de berg Basan” als “een machtige berg” die “vele toppen” heeft (vers 16). Een berg is een symbool van een koninkrijk (vgl. Dn 2:34-35,44-45). Bij monde van David stelt God de vraag aan dit koninkrijk waarom hij met afgunst “naar deze berg” kijkt (vers 17). Met “deze berg” bedoelt hij de berg Sion, “[die] God als Zijn woning heeft begeerd”. De berg Sion gaat alle indrukwekkende bergen te boven omdat die is verbonden met de Man naar Gods hart. Zo is het ook met de stad Jeruzalem, die alle indrukwekkende steden van de wereld te boven gaat omdat het de stad van de grote Koning is (Ps 87:1-7).

Zijn voornemen staat vast en Hij zal het uitvoeren zonder dat iemand daar iets tegenin zal brengen: “Ja, de HEERE zal er voor altijd wonen.” God zal te midden van Zijn volk wonen, wat de omliggende ‘bergen’ ook mogen denken of ondernemen. God heeft Zijn keus gemaakt en dat bepaalt alles. Het is wijsheid om daarmee in te stemmen.

Om Zijn voornemen te realiseren staat Hem een ontelbaar aantal “strijdwagens” van “tweemaal tienduizend, ontelbare duizenden” ter beschikking (vers 18). Het zijn “de strijdwagens van God”, waarmee Zijn engelen worden bedoeld (vgl. 2Kn 2:11; 6:17; Hb 12:22; Op 5:11). Hij, “de Heere”, Adonai, de soevereine God, is bij Zijn volk. Hij staat aan het hoofd van die talloze strijdwagens. Hij is de Beschermer van Sion. Het is dwaasheid om zich tegen Hem en Zijn voornemen te verzetten.

Hij is “een Sinaï in heiligheid”. Opnieuw, dat wil zeggen na vers 9, wordt het overblijfsel aan de Sinaï herinnerd. De HEERE is Zelf in majesteit en luister met tienduizenden engelen op de Sinaï neergedaald (Ex 19:16-20; 24:16; Dt 33:2). In vers 9 staat het in verband met het uittrekken voor Zijn volk uit; hier staat het in verband met Zijn woonplaats te midden van Zijn volk.

Hier ligt de nadruk erop dat door Zijn neerdalen op de berg Sinaï de berg in een heiligdom is veranderd. Op dezelfde indrukwekkende wijze verschijnt Hij op Sion dat Hij als Zijn woonplaats heeft uitgekozen om bij Zijn volk te wonen. Op de berg Sinaï heeft de HEERE het verbond met Israël gesloten. Nu gaat Hij naar Sion – van vers 9 naar vers 17 – om opnieuw een verbond te sluiten. De taal is de taal van Sinaï, maar profetisch gaat het nu over de toekomst, over het nieuwe verbond (vgl. Jr 31:31-34).

Na deze beschrijving van de verhevenheid en majesteit van God spreekt David niet over Hem, maar tot Hem (vers 19). Hij spreekt Hem direct aan en zegt tegen Hem, Die voor altijd op Sion zal wonen: “U bent opgevaren naar omhoog, U hebt gevangenen weggevoerd.” Daar, “omhoog”, in de hemel, heeft Hij “gaven genomen [om uit te delen] onder de mensen”.

Paulus verklaart de betekenis van dit vers in de brief aan de Efeziërs. Hij past dit vers toe op Christus, Die een volkomen overwinning heeft behaald op de vijand, de duivel en zijn hele machtssysteem. Als resultaat daarvan is Hij door God boven alles en allen verheven. Vanuit die verheven positie deelt Hij gaven uit aan de leden van Zijn lichaam, de gemeente (Ef 4:7-8).

Het gaat om Christus als de Gever. Paulus legt de nadruk op zowel de plaats van waaruit Hij geeft, “de hoge”, als wat Hij heeft gedaan om te kúnnen geven, “de gevangenschap gevangengenomen”. David spreekt in deze overwinningspsalm over “omhoog” en “gevangenen weggevoerd”. Hij heeft er al op gewezen hoe God Zijn vijanden verstrooit en op de vlucht jaagt en dat koningen die opstandig tegen Hem zijn, vergaan voor Zijn aangezicht. Voor Zijn verdrukte volk betekent Gods optreden bevrijding. Daarom vieren ze feest. Dit tafereel ziet vooruit naar het begin van het duizendjarig vrederijk.

Paulus haalt deze psalm aan omdat hij weet dat de overwinning, die in het vrederijk openlijk zal worden gezien, voor het geloof nú al werkelijkheid is. De Heer Jezus is door de dood heen gegaan, opgestaan uit de dood en “opgevaren naar de hoge”. In het woord ‘opgevaren’ zit Goddelijke kracht, de majesteit van de Overwinnaar.

Dat Hij ‘de gevangenschap gevangengenomen’ heeft (Ef 4:8), wil zeggen dat Hij door Zijn dood de duivel de macht heeft afgenomen om mensen gevangen te houden. In Hebreeën 2 staat het zo: “Opdat Hij door de dood teniet zou doen hem die de macht over de dood had, dat is de duivel, en allen zou verlossen die uit vrees voor de dood hun hele leven door aan slavernij onderworpen waren” (Hb 2:14-15). Hij heeft voor allen die Hem toebehoren de macht van de zonde, de dood, de wereld en het vlees overwonnen. David zegt het zo, dat Christus de gevangenen heeft weggevoerd uit de slavernij en bij Zich heeft genomen.

Daar blijft het echter niet bij. Christus heeft de vroegere gevangenen, maar die nu bevrijd zijn, ook gaven gegeven. Eerst heeft God Christus gaven gegeven als beloning voor Zijn overwinning. Die gaven zijn de mensen die door Hem zijn vrijgekocht uit hun gevangenschap (Jh 10:29a; 17:2). Op Zijn beurt geeft Christus gaven aan hen die nu delen in Zijn overwinning.

De gaven komen van Iemand Die heeft overwonnen en nu in de hemel is. Ook wij die in gevangenschap waren, zijn bevrijd. Zo kan de Heer ook aan ons gaven geven. Profetisch betekent het dat Hij in het vrederijk aan Zijn aardse volk, dat zijn allen die Hij uit de gevangenschap van hun zonden en hun overheersers heeft bevrijd, gaven geeft om Hem daarmee te dienen.

Psalm 68 vertelt ons dat Christus gaven heeft ontvangen, maar vertelt niets over het feit dat Hij gaven geeft aan mensen. Dat laatste is een verborgenheid die pas geopenbaard kon worden in het Nieuwe Testament. Dat gebeurt in de brief aan de Efeziërs. Daarin zegt Paulus nog meer over Christus en Zijn overwinning en de bijzondere resultaten daarvan voor hen die tot de gemeente behoren. Dat hoort bij de openbaring van de verborgenheden die in verband staan met de gemeente. Die verborgenheden zijn ons nu bekendgemaakt door de Geest Die van de hemel is gekomen (1Pt 1:12).

Voor David is het genoeg om te zien dat Gods beloften voor Zijn aardse volk op aarde in en door Christus worden vervuld. Dat heeft de Geest hem duidelijk gemaakt. Hij kan deze overwinningspsalm dichten en dit overwinningslied zingen omdat hij God als zijn Koning kent. Die Koning is niemand anders dan Christus.

Het grote doel van wat Christus heeft gedaan en wat Hij aan gaven geeft, is dat Hij bij mensen kan wonen en dat mensen bij Hem kunnen wonen om Hem te dienen (Op 21:3). Christus, de Rechtvaardige, is voor ons, onrechtvaardigen, gestorven “opdat Hij ons tot God zou brengen” (1Pt 3:18).

Wij, en ieder die bij God mag wonen, vallen oorspronkelijk onder de categorie “opstandigen” die in de laatste regel worden genoemd (vers 19). Het woord ‘opstandigen’ worden in de brief aan de Efeziërs niet genoemd, omdat dit woord van toepassing is op het volk Israël (Js 65:2).

God heeft door Zijn liefde en genade onze opstandigheid gebroken en ons vernederd en tot bekering gebracht. Nu onderwerpen we ons met grote dankbaarheid aan Hem Die zo’n grote genade aan ons heeft bewezen. Dat zullen ook zij zeggen die als het nieuwe Israël in het vrederijk zullen wonen in de tegenwoordigheid van Hem Die woont op de berg die Hij Zich heeft begeerd (vers 17).

Ps 68:20-24 | Uitkomsten tegen de dood

20 Geloofd zij de Heere;
dag aan dag overlaadt Hij ons.
Die God is onze zaligheid. \Sela\
21 Die God is ons een God van volkomen zaligheid;
bij de HEERE, de Heere, zijn uitkomsten tegen de dood.
22 Ja, God zal de kop van Zijn vijanden verpletteren,
de harige schedel van wie met zijn schuldige wandel doorgaat.
23 De Heere heeft gezegd: Ik breng u terug uit Basan;
Ik breng u terug uit de diepten van de zee,
24 opdat u uw voet kunt baden in bloed,
en de tong van uw honden zijn deel [krijgt] van de vijanden.

Wat David in vers 19 tegen God heeft gezegd, veroorzaakt een lofprijzing voor “de Heere” (vers 20). In Zijn soevereine verhevenheid overlaadt Hij “ons”, dat is het gelovig overblijfsel, “dag aan dag”. ‘Dag aan dag’ betekent elke dag zonder uitzondering. “Overlaadt Hij ons” is letterlijk “draagt Hij ons” (vgl. Js 46:3-4). Hij draagt hen met Zijn kracht, zodat zij kunnen dragen wat Hij te dragen geeft. Hij helpt niet alleen hun lasten dragen, maar Hij draagt henzelf (vgl. Dt 1:31). Die God is “onze zaligheid”. Ze vinden in Zijn hulp en in Hemzelf al hun geluk en voorspoed.

God geeft niet slechts een tijdelijk gevoel van zaligheid of geluk. Wat God, “Die God”, hun God, geeft, is “volkomen zaligheid” of geluk (vers 21). Dit kan ook worden vertaald als de God van de uitreddingen of verlossingen. Van het woord ‘zaligheid’ of ‘redding’, is ook de naam ‘Jezus’ afgeleid. Jezus betekent ‘de HEERE redt’ of ‘de HEERE verlost’. Hier wordt gezegd dat God volkomen redt of verlost. Uit het Nieuwe Testament weten we dat God dat doet in de Persoon van de Heer Jezus (Mt 1:21).

Er zijn veel gevaren, tegenslagen en beproevingen in het leven van de gelovige, maar God redt hem uit al die verschillende moeiten (2Tm 3:11; 4:18). Hij is de garantie dat ieder van de Zijnen de volkomen zaligheid of het volkomen geluk van het vrederijk bereikt.

Hij is “de HEERE, de Heere”, Jahweh, Adonai, de God Die Zijn verbond met hen heeft gesloten (Jahweh) en de algemene heerschappij heeft, Hij heerst over alles (Adonai). Bij Hem zijn dan ook “uitkomsten tegen de dood”. Dit betekent zowel uitkomst in en ontsnapping aan doodsgevaar als verlossing uit de macht van de dood zelf, waarbij de dood als een persoon wordt voorgesteld. Dit is mogelijk omdat Christus de dood heeft “verslonden tot overwinning” (1Ko 15:54b). De dood is voor Hem geen verhindering Zijn volk te geven wat Hij heeft beloofd. Hij is de Leidsman die hen dwars door de dood heen in de volle gelukzaligheid van het vrederijk brengt (Ps 48:15; 16:10).

De vijanden zijn ook geen verhindering voor de zegen: “Ja, God zal de kop van Zijn vijanden verpletteren, de harige schedel van wie met zijn schuldige wandel doorgaat” (vers 22). De vijanden van Zijn volk zijn “Zijn vijanden”. We kunnen hierbij denken aan de toekomstige koning van het noorden en zijn bondgenoten die verwoesting over Jeruzalem brengen. Na die verwoesting laat hij een bezettingsmacht in Jeruzalem achter en stoot door naar Egypte. Als hij in Egypte is, hoort hij geruchten van een aanval op zijn bezettingsmacht in Jeruzalem. Dan keert hij terug uit Egypte om Jeruzalem opnieuw te veroveren. De Heer Jezus zal dan hem, de kop van Zijn vijanden, verpletteren (Dn 11:40-45; vgl. Na 3:18).

Zijn vijanden hebben geprobeerd Hem dwars te zitten in het vervullen van Zijn beloften. Dat is altijd tevergeefs gebleken, want het is onmogelijk Gods plannen te dwarsbomen. Ze hebben hun dwaze pogingen om dat te doen massaal met de dood moeten bekopen (Ps 110:6; vgl. Hk 3:14).

De “harige schedel” benadrukt dat ze haar op hun schedel hebben. Het lange haar is een symbool van onderdanigheid en toewijding (1Ko 11:15). Een van de kenmerken van machten die onder het gezag van de satan staan, die hem onderdanig en toegewijd zijn, is dat zij “haar als vrouwenhaar” hebben, dat wil zeggen dat ze lang haar hebben (Op 9:8). Wie zich onderdanig aan de duivel blijft gedragen, “wie met zijn schuldige wandel doorgaat”, kiest voor de dood.

Als “de Heere heeft gezegd: Ik breng u terug uit Basan; Ik breng u terug uit de diepten van de zee” (vers 23), gebeurt dat ook. God bevrijdt Zijn volk uit de sterkste macht, waarvan Basan spreekt (vers 16). Basan is de Golan-hoogte, het gebergte ten oosten van het meer van Galilea, waar het overblijfsel naartoe is gevlucht (Mt 24:16). De HEERE zal dus het overblijfsel van Juda daarvandaan terugbrengen. Niemand kan Hem daarin tegenhouden.

Ook al is Zijn volk verborgen in “de diepten van de zee” en onvindbaar voor mensen, God weet waar ze zijn en zal hen vandaar terugbrengen naar hun land. De zee is een symbool van de volken (Op 17:15; Js 57:20). Hier vinden we een aanwijzing dat de tien stammen, die verstrooid en verborgen zijn onder de volken, rond deze tijd door God naar het beloofde land zullen worden teruggebracht.

Als Zijn volk terug is in hun land, zijn de rollen omgekeerd. Gods volk zal zijn voet kunnen “baden in bloed” (vers 24; vgl. Ps 58:11b; Js 63:3; Op 14:20). Dit is weer zo’n uiting van overwinning over de vijanden die wel gepast voor Israël, Gods aardse volk, maar die niet past bij de gemeente, Gods hemelse volk. De strijd van de gemeente is geen letterlijke strijd tegen bloed en vlees, maar een geestelijke strijd tegen boze machten in de hemelse gewesten (Ef 6:12).

Het wijst op de instemming met het oordeel van God dat Hij rechtvaardig over Zijn vijanden heeft uitgeoefend. Die vijanden hebben God op vreselijke wijze getart en Zijn volk meedogenloos vertrapt. De toezegging dat “de tong van uw honden zijn deel [krijgt] van de vijanden”, geeft Gods afschuw voor deze vijanden aan (vgl. 1Kn 21:19; 22:38).

Ps 68:25-28 | De intocht van God

25 O God, zij hebben Uw intocht gezien,
de intocht van mijn God, mijn Koning, in het heiligdom.
26 De zangers gingen voorop, de snarenspelers daarachter,
in het midden de trommelende meisjes.
27 Loof God in de samenkomsten,
[loof] de Heere, u die voortkomt uit de bron van Israël.
28 Daar is Benjamin, de kleine, die over hen heerste,
[daar zijn] de vorsten van Juda, hun gezelschap,
de vorsten van Zebulon, de vorsten van Naftali.

Dit gedeelte is duidelijk profetisch. Het lijkt op het lied van Mozes na de bevrijding van Gods volk van de Egyptenaren (Ex 15:1-21). Hier is het God Die als Koning in de Persoon van de Heer Jezus Zijn eigen troon gaat bestijgen. Christus is de Koning-Priester, de ware Melchizedek. Daarom is Zijn troon ook Zijn heiligdom. Het gaat nu niet om het herstel van de tempeldienst, maar om een intocht die ook een triomftocht is (vers 25). De koning van het noorden en zijn leger zijn verslagen. Deze triomftocht geschiedt ten aanschouwen van “zij”, dat is de wereld.

Als God Zijn vijanden definitief heeft verslagen en vernederd, neemt Hij Zijn intrek in het heiligdom. Vol verrukking, wat we horen in de uitroep “o God”, zegt de psalmdichter dat de toeschouwers bij het omhoogvoeren van de ark naar Jeruzalem de intocht ervan in het heiligdom hebben gezien. De intocht van de ark is de intocht van God, want de ark is Zijn troon. Die God noemt David “mijn God, mijn Koning”, wat aangeeft dat Hij een persoonlijke betrekking met Hem heeft (vgl. Jh 20:28).

Het is een intocht die niet alleen toeschouwers heeft, maar waarbij een menigte in de optocht meeloopt (vers 26; 1Kr 15:14,25). “De zangers” gaan voorop, daarachter komen “de snarenspelers” en “in het midden de trommelende meisjes”. Het herinnert aan wat Mirjam en al de vrouwen met tamboerijnen doen na de bevrijding uit Egypte en de doortocht door de Rode Zee (Ex 15:20-21).

God wil samenkomen met een volk dat Hem als de almachtige “God” looft (vers 27). Hij is ook “de Heere”, de soevereine Heerser van het heelal. Hij wil dat ze Hem ook als de Heere loven. Zij die daartoe worden opgeroepen, worden genoemd “u die voortkomt uit de bron van Israël”. De bron of de oorsprong van Israël is God Zelf (Js 51:1; vgl. Ps 87:7). Allen die met Hem als de levende Bron in verbinding staan – wat alleen mogelijk is als zij Zijn natuur hebben ontvangen (2Pt 1:4) –, kunnen Hem loven.

Alle twaalf stammen – want inmiddels zijn ook de verloren tien stammen terug in het land (vers 23b) – zullen komen en God loven in de samenkomsten (vers 28). Ze worden vertegenwoordigd door Benjamin en Juda uit het zuiden en Zebulon en Naftali uit het noorden. Benjamin wordt “de kleine” genoemd omdat hij de jongste zoon van Jakob en de kleinste stam van Israël is (1Sm 9:21). Het is wel de stam die heerst, die rooft en buit verdeelt (vgl. Gn 49:27).

“De vorsten van Juda”, de koningsstam, zijn erbij om de ark op te voeren. Zij lopen voorop in “hun gezelschap”, dat is het gezelschap van Juda dat ook meeloopt. Juda is veel groter dan Benjamin, heeft veel aanzienlijke mensen en een groot gezelschap. Toch lijkt Benjamin in deze optocht de leiding te hebben. Zo wordt Benjamin vóór Juda genoemd. Ook staat er van hem dat hij heerst, wat erop kan wijzen dat hij de optocht regelt.

Zebulon en Naftali liggen ver van de tempel verwijderd. Toch zijn het stammen die bekendstaan om hun toewijding aan God in een tijd van verval (Ri 5:18). Over het gebied van deze twee stammen is minachting gebracht. Het staat symbool voor geestelijke duisternis. De eerste komst van de Heer Jezus heeft daar verandering in gebracht (Js 8:23; 9:1; Mt 4:12-16). Dit zal bij de tweede komst van de Heer Jezus, Zijn terugkeer naar de aarde, opnieuw gebeuren. Dan wordt Hij niet verworpen, maar aanvaard en zal Hij Zijn rijk van vrede en gerechtigheid oprichten.

Ps 68:29-32 | Koningen brengen geschenken

29 Uw God heeft uw kracht [aan u] geboden;
versterk, o God, wat U aan ons gedaan hebt!
30 Omwille van Uw tempel in Jeruzalem
zullen koningen U geschenken brengen.
31 Bestraf de [wilde] dieren in het riet,
de horde stieren onder de kalveren van de volken,
[hem] die zich onderwerpt met stukken zilver.
Hij heeft de volken uitgestrooid [die] vreugde vinden in oorlog.
32 Vorstelijke gezanten zullen uit Egypte komen,
Cusj zal zich haasten zijn handen naar God [uit te strekken].

God heeft Zijn volk krachtig gemaakt in hun strijd tegen de koning van het noorden (vers 29; Zc 12:5-6; vgl. Jz 1:9). Nu vragen ze aan Hem om nog meer kracht te geven en te versterken wat Hij aan hen heeft gedaan. Er is een verlangen naar meer kracht, zodat nog duidelijker wordt wat God heeft gedaan. Wij kunnen wat God aan ons heeft gedaan tenietdoen door er zelf mee aan de slag te gaan. Hier zien we dat de kracht die we van God hebben mogen ervaren, ons moet brengen tot het vragen om nog meer kracht, zodat steeds duidelijker wordt dat God in ons leven bezig is.

Hun vraag om versterking van wat God aan hen heeft gedaan, geldt in de eerste plaats Zijn tempel in Jeruzalem (vers 30). Ze willen graag Gods kracht in werking zien treden in koningen van vreemde mogendheden die Hem geschenken brengen omwille van Zijn tempel in Jeruzalem. Dat zullen die koningen doen als ze zien dat zij met al hun macht machteloos zijn tegenover de machtige God (vgl. Js 49:7; 60:5). Bij de geboorte van de Heer Jezus brachten zij goud, wierook en mirre (Mt 2:11b). Bij Zijn wederkomst zullen zij goud en wierook brengen (Js 60:6). Er is dan geen mirre bij, want mirre spreekt van het lijden en sterven van de Heer Jezus en dat is volbracht.

De tweede vraag betreft het openbaren van Zijn kracht tegenover hun vijanden. Ze vragen Hem de “de [wilde] dieren in het riet” te bestraffen (vers 31). Met de wilde dieren bedoelen ze de heidenvolken en mogelijk vooral de Egyptenaren (vgl. Ez 32:2a). “De horde stieren onder de kalveren van de volken” stellen de onderdrukkers en misleiders van de volken of stammen van het afvallige Israël voor (vgl. Ps 22:13).

De leider van het afvallige Israël, de antichrist, “onderwerpt” zich “met stukken zilver” aan de heidenvolken. Hij koopt de gunst van Godvijandige volken (Europa) om zich tegen de tuchtroede van God (Assyrië) te verzetten. Maar in het geloof ziet de psalmist de overwinning van God: “Hij heeft de volken uitgestrooid [die] vreugde vinden in oorlog.” Alle legers die zich hebben verzameld en vreugde vinden in oorlog tegen God en Zijn volk, worden door Hem uitgestrooid als kaf in de wind. Hij verdrijft en verdelgt hen.

God zal de opstandige heidenvolken oordelen. Een overblijfsel uit die volken zal naar Zijn woonplaats in Jeruzalem komen. Er zullen “vorstelijke gezanten uit Egypte komen” om zich te buigen voor de ware God, de God van Israël (vers 32; Js 19:20-22). “Cusj zal zich haasten zijn handen naar God [uit te strekken] (vgl. Js 45:14). Dit betekent dat ze snel zullen doen wat ze moeten doen: Hem smeken hen te sparen. Daarvan spreekt het uitstrekken van de handen naar Hem.

Ps 68:33-35 | De majesteit en macht van God

33 Koninkrijken van de aarde, zing voor God;
zing psalmen voor de Heere, \Sela\
34 Die rijdt door de aloude hemel der hemelen;
zie, Hij laat Zijn stem klinken, een stem met macht.
35 Geef macht aan God;
Zijn majesteit is over Israël
en Zijn macht [tot] in de wolken.

De “koninkrijken van de aarde” die gespaard zijn gebleven voor de oordelen, worden opgeroepen “voor God” te zingen (vers 33). Hier zien we de “grote schare die niemand kon tellen” (Op 7:9-17). Ze moeten “psalmen voor de Heere [Adonai]” zingen. Hij is het “Die rijdt door de aloude hemel der hemelen” (vers 34; vgl. Dt 33:26). Het stelt op weergaloze wijze Zijn majesteit van eeuwigheid af en overal in de hemelen voor. Hij is de onbegrensde Heer van het heelal dat Hem niet kan bevatten, maar dat Hij omspant (1Kn 8:27).

Daaraan geeft Hij met Zijn stem uiting, “Hij laat Zijn stem klinken, een stem met macht”. Hij openbaart Zich in Zijn spreken. We horen dat in de natuur door de donder. We horen dat in Zijn Woord door Zijn profeten gedaan, en “in [het] laatst van de dagen” horen we Hem spreken “in [de] Zoon” (Hb 1:1-2).

Het onderwerp van de lof van de onderworpen naties moet Gods soevereine macht zijn (vers 35). Hij heeft Zijn majesteit over Israël laten zien. Hij heeft dit volk tot Zijn volk uitgekozen. Daarom zijn de talloze vijanden die door alle eeuwen heen dit volk van de aardbodem hebben willen wegvagen niet in hun opzet geslaagd. God heeft Zijn volk voor Zich bewaard. Nu maakt Hij het tot het centrum van zegen voor de aarde omdat Hij in het midden van hen woont.

Zijn macht die Hij in hun bescherming heeft getoond, is dezelfde macht waarmee Hij de wolken bestuurt. Hij rijdt erop als op een wagen. Hij zendt van daaruit regen op de aarde, waarbij Hij de regen gepaard kan laten gaan met oogverblindende bliksemen en oorverdovende donderslagen. Hij openbaart Zich in zegen voor Zijn volk en in oordeel voor Zijn vijanden.

Ps 68:36 | God geeft Zijn volk kracht en sterkte

36 O God, U bent ontzagwekkend vanuit Uw heiligdommen;
de God van Israël, Hij geeft het volk kracht en sterkte.
Geloofd zij God!

David is zeer onder de indruk van Gods macht. Hij richt zich in de eerste regel van dit laatste vers weer met de woorden “o God” rechtstreeks tot God. Hij, Die Zijn macht in de wolken openbaart, is “ontzagwekkend” (vgl. Dt 10:17) vanuit Zijn heiligdommen, de hemelen waar Hij verblijft, plaatsen boven de wolken.

Hij is weer “de God van Israël”, want de periode van Lo-Ammi, dat is niet-Mijn-volk, is voorbij. Israël heeft geen andere God dan Hij en Hij heeft geen ander volk waarvan Hij op die manier de God is. Er is vaak gevraagd waar de God van Israël is als het gaat om het lijden dat over Zijn volk is gekomen. Aan alle vragen daarover komt een einde als Hij Zich op Zijn tijd als de God van Israël openbaart.

“Hij geeft het volk kracht en sterkte” (vgl. Zc 12:5) om niet ten onder te gaan aan alle aanvallen die er in de eindtijd op hen worden gedaan. Ze zullen het niet aan hun militaire overmacht of slimme verdedigingsstrategie te danken hebben. Dat het volk de zegen van het vrederijk zal binnengaan, is uitsluitend aan Hem te danken.

Daarom blijft er niets anders over dan vol bewondering te zeggen: “Geloofd zij God!” Dan troont Hij op de lofzangen van Israël (Ps 22:4).

Psalm 69

Inleiding

Na de serie Psalmen 61-68, die min of meer chronologisch is, vinden we nu een nieuwe serie: Psalmen 69-72. Deze psalmen geven een terugblik naar de tijd van de grote verdrukking, een samenvatting van het lijden, eerst van Christus en daarna van Zijn volk, dat wil zeggen het gelovig overblijfsel.

Direct na de psalm van de terugkeer van de Heer Jezus naar de hemel (Ps 68:19) volgt de psalm die gaat over de Heer Jezus in Zijn lijden (Psalm 69). De overwinnaar van Psalm 68 blijkt dezelfde Persoon te zijn Die, zo blijkt uit Psalm 69, tweeduizend jaar geleden zwaar heeft geleden.

We zien dit ook in Openbaring 5, waar eerst de Leeuw uit de stam van Juda, de Overwinnaar, wordt voorgesteld, Die vervolgens Dezelfde blijkt te zijn als het Lam Dat daar staat als geslacht (Op 5:5-6a). Elke climax is alleen mogelijk vanwege de vernedering van Christus. Alle zegeningen die in de voorgaande psalmen beschreven worden, zijn het gevolg van het lijden van de Messias dat in deze psalm wordt beschreven.

Het lijden van de Messias is voor een deel, namelijk van de kant van de mens, ook het lijden van het gelovig overblijfsel in de eindtijd. In alle psalmen waarin het lijden van het overblijfsel wordt beschreven, horen we de Geest van Christus.

We hebben hier weer duidelijk een Messiaanse psalm over het lijden van de Heer Jezus. Deze psalm wordt verschillende keren aangehaald in het Nieuwe Testament:
Vers 5 - Jh 15:25
Vers 10 - Jh 2:17; Rm 15:3
Vers 22 - Mt 27:34,48; Mk 15:23; Jh 19:28-29
Vers 23 - Rm 11:9
Vers 24 - Rm 11:10
Vers 26 - Hd 1:20
Deze citaten tonen aan dat het boek Psalmen spreekt over de Heer Jezus (Lk 24:44; Jh 5:39).

We vinden in deze psalm een viertal gebeden en wel in de verzen 2,7,14-19,23-30. De psalm eindigt met een lofzang over gebedsverhoring. Ondanks al het lijden eindigt de worsteling van het gebed in een verklaring van Godsvertrouwen (verzen 31-37) en wordt het een lofzang van Godsvertrouwen dat beproefd is geweest door het lijden heen.

Ps 69:1 | Opschrift

1 [Een psalm] van David, voor de koorleider, op ‘De lelies’.

Het is een psalm “van David”. Dit wordt Romeinen 11 ook gezegd. Daar worden de verzen 23-24 van deze psalm aangehaald, waarbij het citaat wordt voorafgegaan door de vermelding “David zegt” (Rm 11:9-10). David is de spreker, maar de woorden zijn van Hem Die veel groter is dan David, dat is Christus. Christus is de Zoon van David en tegelijk zijn Heer (Mt 22:42-45). David heeft in zekere mate dit lijden meegemaakt, maar de bewoordingen die gebruikt zijn, gaan boven de ervaringen van David uit. Als profeet heeft David de ervaringen van de Heer Jezus beschreven (Hd 2:29-31), en in mindere mate ook de ervaringen van het gelovig overblijfsel.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “op ‘De lelies’” zie bij Psalm 45:1.

Ps 69:2-6 | Gebed in nood

2 Verlos mij, o God,
want het water is tot aan de ziel gekomen.
3 Ik ben gezonken in bodemloze modder,
waarin men niet kan staan;
ik ben gekomen in de waterdiepten
en de vloed overspoelt mij.
4 Ik ben moe van mijn roepen,
mijn keel is ontstoken;
mijn ogen zijn bezweken,
omdat ik steeds hoop op mijn God.
5 Wie mij zonder reden haten,
zijn talrijker dan de haren van mijn hoofd;
wie mij willen ombrengen en om valse redenen mijn vijand zijn,
zijn machtig geworden;
wat ik niet geroofd heb, moet ik toch teruggeven.
6 O God, Ú weet van mijn dwaasheid,
mijn schulden zijn voor U niet verborgen.

De Messias is in diep lijden en roept tot God om Hem te verlossen (vers 2). Hij roept het uit: “Het water is tot aan de ziel gekomen.” Dit betekent dat Hij dreigt te verdrinken. De nood is buitengewoon groot. Hij zakt steeds dieper weg in de modder, want er is geen bodem (vers 3; vgl. Jr 38:6). Hij is in levensgevaar. De modder is verstikkend. Nog even en dan is het over en uit (vgl. Jn 2:3; Ps 40:3). Zo heeft de Heer Jezus de vijandschap van de mensen tegen Zich ervaren. Dit is ook de ervaring van het overblijfsel in de eindtijd. Zij lijden enorm vanwege de vijanden vanbuiten en de antichrist met zijn volgelingen vanbinnen.

Zijn lijden is zo hevig, dat Hij het uitroept dat Hij “in de waterdiepten” is gekomen en dat de vloed ervan Hem overspoelt (vgl. Jn 2:5). Het Hebreeuwse woord voor vloed, shibboleth, kan volgens Joodse geleerden het beste worden vertaald met ‘draaikolk’. Dan is de betekenis van de zin: ‘Een draaikolk sleurt mij weg’ (vgl. Ps 124:3-4). De draaikolk en de modderput komen voor in de wadi’s als het flink geregend heeft in de woestijn.

Christus heeft voortdurend tot God geroepen (vgl. Ps 22:3; Hb 5:7) en is daar moe van geworden (vers 4). Dit is niet zozeer een lichamelijke vermoeidheid, maar zijn keel is schor van het bidden en zijn ogen bezweken van het uitzien naar God. Zijn keel is ontstoken, zodat Hij niet meer kan roepen. Hij heeft geen stem meer. Ook Zijn “ogen zijn bezweken”. Steeds hoopt Hij op God, Hij kijkt smekend naar Hem met in Zijn ogen de roep om hulp.

Zijn vijanden zijn mensen die Hem “zonder reden haten” (vers 5). De Heer Jezus haalt dit woord aan in Zijn onderwijs aan de discipelen over Zijn verwerping (Jh 15:25). De vervulling van dit woord is weer een bewijs dat het in deze psalm in de eerste plaats over Christus gaat. Het maakt ook duidelijk dat Zijn tijdgenoten Hem bewust hebben verworpen.

Er is immers geen enkele aanleiding voor het haten van Hem. Hij is altijd in liefde en genade en goedheid onder hen geweest. Hij heeft woorden van genade gesproken en daden van genade gedaan. Toch hebben zij Hem gehaat. Het bewijst de slechtheid van het hart van de mens en de waarheid van Gods Woord.

Hij heeft altijd het goede voor hen gezocht en gedaan, maar Hij heeft haat ontvangen voor de liefde die Hij heeft gegeven. Het aantal vijanden is “talrijker dan de haren van mijn hoofd”, zo klaagt Hij. De bedoeling van Zijn vijanden is ook duidelijk: zij willen Hem ombrengen. De redenen daarvoor zijn vals, gezocht, verzonnen vanwege eigen voordeel. Hoe verhard is een mens die God, Die Zich in genade en goedheid aan hem openbaart, verwerpt.

Zijn vijanden zijn niet alleen talrijk, ze zijn ook machtig geworden. Zij hebben Hem in hun macht. Dit kan alleen omdat Gods tijd daarvoor is gekomen. Dat doet echter niets af van de gevoelens van het leed waardoor de Messias wordt getroffen. Maar wat Hem het meest aangrijpt, is dat Hij moet teruggeven wat Hij niet heeft geroofd.

Hiermee bedoelt de Heer Jezus de eer die de mens door zijn zonde van God heeft geroofd. Hij moet die eer aan God teruggeven. Dat heeft Hij ook gedaan. Hij heeft God volkomen geëerd op de plaats waar de mens God zo diep heeft onteerd, dat is op aarde (Jh 8:49).

Hij heeft als het ware Schuldoffer God ook meer teruggegeven dan de mens Hem heeft ontroofd (Lv 5:16). Hij heeft op het kruis als het ware Schuldoffer de 20% extra vergoed. Dat gaat verder dan alleen het wegnemen van zonden. Daardoor kan God ook grotere zegeningen aan de mens geven dan deze door de zonde heeft verspeeld.

Hij spreekt er tot God over dat God van Zijn dwaasheid weet en dat Zijn schulden niet voor Hem verborgen zijn (vers 6). Wat de Heer Jezus hier zegt, slaat op het feit dat Hij de zonden op Zich neemt van ieder die in Hem gelooft. Hij vereenzelvigt zich hier met hun zonden. Dat noemt Hij “Mijn dwaasheid”. Hij, Die Zelf de zondeloze en schuldloze is, Die geen zonde heeft gedaan, spreekt hier over “Mijn schulden” die niet voor God verborgen zijn.

Dit is werkelijk plaatsvervanging. Hij doet niet alsof, maar maakt werkelijk de schulden van berouwvolle zondaars tot de Zijne. Daarbij zegt Hij dat ze voor God niet verborgen zijn. Dit betekent dat Hij ze voor God belijdt en daarvoor door God wordt geoordeeld.

Hij heeft niet de zonden van de hele wereld gedragen, Hij heeft niet de schulden van alle mensen beleden. Hij heeft alleen de zonden gedragen van hen die in Hem geloven en alleen de zonden beleden van hen die erkennen dat ze schuldig staan voor God. God kent de zonden van allen voor wie Christus aan het kruis heeft geleden en heeft ze daar in Hem geoordeeld, zodat zij vrij van het oordeel zijn.

Wel is het zo, dat het werk van de Heer Jezus op het kruis groot genoeg is om de behoudenis aan alle mensen aan te bieden. Iedereen mag komen. Niemand zal kunnen zeggen dat het niet voor hem of haar was. Niemand is uitgesloten van het aanbod om door het geloof in Hem gered te worden: “Dit is goed en aangenaam voor God, onze Heiland, Die wil dat alle mensen behouden worden en tot kennis van [de] waarheid komen” (1Tm 2:3-4; vgl. Hd 17:30-31; Mk 16:15).

Ps 69:7-13 | Klacht

7 Laat door mij niet beschaamd worden
wie U verwachten, Heere, HEERE van de legermachten;
laat door mij niet te schande worden
wie U zoeken, o God van Israël.
8 Want ter wille van U draag ik smaad,
schande heeft mijn gezicht bedekt.
9 Een vreemde ben ik geworden voor mijn broeders,
een onbekende voor de kinderen van mijn moeder.
10 Want de ijver voor Uw huis heeft mij verteerd;
al de smaad van wie U smaden, is op mij gevallen.
11 Ik weende, terwijl mijn ziel vastte,
maar het werd mij tot allerlei smaad.
12 Ik deed een rouwgewaad aan als mijn kleed,
maar ik werd hun tot een spreekwoord.
13 Wie in de poort zitten, praten over mij,
ik ben een spotlied van wie sterkedrank drinken.

Terwijl de Heer Jezus in het diepste lijden is, denkt Hij toch aan anderen (vers 7). Dat is kenmerkend voor Hem. In de nacht dat Hij overgeleverd zou worden, terwijl Hij alles wist wat over Hem zou komen, heeft Hij de Zijnen liefgehad tot het einde (Jh 13:1) en heeft Hij het avondmaal ingesteld (1Ko 11:23-25). Aan het kruis heeft Hij gezorgd voor Maria (Jh 19:26-27) en voor de ene berouwvolle misdadiger (Lk 23:40-43). Daar heeft Hij gebeden voor het volk: “Vader, vergeef hun” (Lk 23:34a).

In deze psalm vraagt Hij aan God dat anderen door Zijn lijden toch niet beschaamd zullen worden in hun vertrouwen op God. Hij heeft altijd Zijn hulp van God verwacht en ondergaat ondanks dat nu een groot en diep lijden. Wat voor invloed zal dat hebben op hen die ook hun hulp van de “Heere, HEERE van de legermachten” verwachten?

Door het lijden dat de Heer Jezus ondergaat, kan het lijken alsof het zoeken van de “God van Israël” nutteloos is. Hij vraagt daarom aan God dat door Hem, door Zijn lijden, wie God zoeken niet te schande worden. Dat vraagt Hij omdat Hij ondanks Zijn huidige lijden en de schijnbare afwezigheid van God toch volledig op God vertrouwt.

Zijn lijden is niet zinloos, maar geeft een voorbeeld van vertrouwen op God juist in het diepste lijden. Het lijden dat Hij ondergaat, heeft een aanleiding en een doel. De aanleiding ervan is de zonde die in de wereld is gekomen, waardoor God is onteerd. Het doel ervan is dat God de eer terugkrijgt die Hem door de zonde van de mens is ontroofd. Alleen als we dat zien, is er volharding in vertrouwen op God. Daarin wordt God verheerlijkt. Het bewustzijn van deze twee aspecten zal het overblijfsel in de eindtijd staande houden.

Het lijden dat de Heer Jezus ondergaat, ondergaat Hij ter wille van God (vers 8). Hij verbindt alles wat Hem overkomt met God. De smaad die God wordt aangedaan, draagt Hij. De schande die over God wordt gesproken, bedekt Zijn gezicht.

Zijn volledige identificatie met God in wat zondige mensen Hem aandoen, heeft een diepe verwijdering tussen hem en Zijn broers naar het vlees veroorzaakt (vers 9; vgl. Mk 3:21; Jh 7:3-9). Hij is een vreemde voor hen geworden. Hij hoort niet bij Zijn familie. Ze kennen Hem niet eens meer, Hij is een “onbekende voor de kinderen van mijn moeder geworden”. Hieruit spreekt grote eenzaamheid.

Wat de Heer allemaal aan leed is aangedaan, vloeit voort uit Zijn ijver voor Gods huis (vers 10). Hij heeft Zich met al Zijn energie ingezet voor Gods woonplaats op aarde. Het is de plaats waar God met Zijn volk wil samenkomen en met hen gemeenschap wil hebben. Die plaats moet volledig beantwoorden aan Zijn heiligheid. Daarvoor heeft de Heer Jezus gewerkt met een ijver die Hem heeft verteerd, een ijver die Hem alles heeft gekost (Jh 2:17).

Gods volk heeft dat huis gemaakt tot een huis van koophandel en tot een rovershol (Jh 2:16; Mt 21:13). Daarmee hebben zij God gesmaad. De Heer Jezus spreekt over “al de smaad” waarmee God is gesmaad. Die smaad is Hem op vele manieren en telkens weer aangedaan. Het toont aan hoe diep God erdoor is gegriefd. Al die smaad is op de Heer Jezus gevallen. Het is opnieuw die vereenzelviging van Hem met God.

Dit heeft ook een praktische toepassing voor ons. Dat leren we van Paulus in de brief aan de Romeinen, in een gedeelte waarin hij tegen ons zegt dat wij niet onszelf moeten behagen, maar de naaste ten goede (Rm 15:1-3). Hij stelt daarbij Christus als voorbeeld voor ons en citeert dan dit vers (Ps 69:10b). Christus heeft in Zijn hele leven de eer van God op het oog gehad. Dáárvoor leefde Hij, en niet voor Zichzelf. Daarom kon Hij aan het einde van Zijn leven op aarde tegen Zijn Vader zeggen: “Ik heb U verheerlijkt op de aarde, terwijl Ik het werk heb voleindigd dat U Mij te doen hebt gegeven” (Jh 17:4).

Hij was zó volkomen in Zijn omgang met God, dat Hij de smaad waarmee God werd gesmaad, als Zijn eigen smaad voelde. Zijn voorbeeld geeft ons de kracht om het gevraagde te doen: het dragen van de zwakheden van de anderen en het behagen van de naaste ten goede.

Christus heeft die smaad dieper gevoeld dan wij ooit in staat zijn te voelen. Het heeft Hem tot tranen toe bewogen, Hij heeft erom gehuild (vers 11). Het verdriet over die situatie is samengegaan met het vasten van Zijn ziel. Zijn tranen en Zijn vasten hebben echter geen medelijden en nog minder zelfoordeel bij het volk opgeroepen, maar Hem “allerlei smaad” opgeleverd.

Het rouwgewaad dat Hij als Zijn kleed heeft aangedaan, heeft de gevoelens van Zijn hart zichtbaar gemaakt (vers 12). Ook dat heeft Hem geen bijval opgeleverd voor Zijn verdriet over de oneer die God is aangedaan. Integendeel, ze hebben in hun hoon van Zijn verschijning in het rouwgewaad een spreekwoord gemaakt.

Niet alleen het gewone volk heeft Hem veracht. Hij is het gesprek van de dag geweest van hen die “in de poort zitten” (vers 13). Dit zijn de aanzienlijken en rechters van het volk, de bovenlaag van de bevolking (Mt 27:41; Jz 20:4; Ru 4:1-2; Kl 5:14). Ook de onderlaag van de bevolking, de dronkaards, de mensen die zichzelf niet onder controle hebben, heeft zich met Hem vermaakt (Mt 27:44). Ze hebben lallend een spotlied over Hem gezongen. Alles wat Hij voor Zijn God heeft gedaan, alles waaronder Hij gebukt is gegaan, is door het volk, van hoog tot laag, met verachting en spot beantwoord (vgl. Kl 3:14).

Ps 69:14-19 | Gebed om redding

14 Maar wat mij betreft, mijn gebed richt zich tot U, HEERE;
er is een tijd van welbehagen, o God,
vanwege Uw grote goedertierenheid;
verhoor mij in de trouw van Uw heil.
15 Ontruk mij aan het slijk en laat mij niet wegzinken,
laat mij gered worden van wie mij haten,
en uit de waterdiepten.
16 Laat de watervloed mij niet overspoelen,
de diepte mij niet verslinden,
de put zijn mond boven mij niet sluiten.
17 Verhoor mij, HEERE, want Uw goedertierenheid is rijk;
zie mij aan naar Uw grote barmhartigheid.
18 Verberg Uw aangezicht niet voor Uw dienaar,
want [de angst] benauwt mij; verhoor mij spoedig.
19 Nader tot mijn ziel, bevrijd haar;
verlos mij omwille van mijn vijanden.

De psalmist – en profetisch de Heer Jezus – richt zich in al zijn nood in het gebed tot de HEERE, zijn God (vers 14). Het hele leven van de Heer Jezus was geheel “gebed” (Ps 109:4b), in het bijzonder tijdens Zijn lijden. Letterlijk staat er “maar ik, mijn gebed …”. In het Hebreeuws heeft ‘ik’ nadruk. De psalmist zoekt in zijn diepe lijden van de voorgaande verzen de toevlucht tot de God van het verbond, de “HEERE”.

Dat hij God als “HEERE” aanspreekt, houdt in dat hij rekent op Gods “grote goedertierenheid” – dat is de trouw van God aan de beloften van Zijn verbond – waardoor hij verzekerd is van het heil of de behoudenis van God. Zoals we eerder hebben gezien, wordt in dit tweede psalmboek de naam HEERE weinig genoemd. Op het moment echter dat de trouw van God in verbinding met het verbond in het geding is, komt de naam van de HEERE weer naar voren.

Hij weet dat er “een tijd van welbehagen” is (vgl. Js 49:8; 2Ko 6:2). Daar ziet Hij naar uit. Letterlijk staat er: “Maar ik, mijn gebed tot U een tijd van welbehagen, o God.” We kunnen het lezen als het gebed om een tijd van welbehagen. Het is echter eenvoudiger om het te lezen als een constatering, dat wil zeggen dat het gebed een tijd van welbehagen is. Dat komt omdat de psalmist volkomen verzekerd is van de goedertierenheid en trouw van God.

Die tijd van welbehagen komt “vanwege” de “grote goedertierenheid” van God. Die goedertierenheid kent de Heer Jezus en daar rekent Hij op. Hij vraagt om de verhoring van Zijn gebed omdat Hij “de trouw” van Gods heil of behoudenis kent. We kunnen hier denken aan Zijn gebed in Gethsémané (Hb 5:7). Wat Hij verder zegt, doet daar ook aan denken.

De Heer Jezus ziet Zich in “het slijk” waardoor Hij Zich omgeven voelt (vers 15). Het slijk is hier niet een beeld van de zonde. Hier geldt het principe van de parallelle gedachte tussen de eerste en de tweede helft van deze tekst. Dan blijkt dat met ‘het slijk’ in de eerste regel ‘de haters’ worden bedoeld en dat ‘de waterdiepten’ in de tweede en derde regel op dezelfde zaak slaan. De haat, in woord en daad, van deze vijandige personen kan je zo naar beneden trekken, dat het verstikkend op je geestelijk leven werkt. Het kan je hart bitter maken, waardoor je geestelijk ten onder gaat. De Heer Jezus vraagt aan God om Hem daaraan te ontrukken.

De redding waar Hij om vraagt, betreft twee vormen van lijden die Hij ondergaat. Hij heeft eerst gevraagd om gered te worden van hen die Hem haten. Daarna vraagt Hij om gered te worden van een tweede lijden, een lijden dat groter is dan het eerste. Hij geeft in drie vormen van beeldspraak uiting aan de enorme zwaarte en diepte van dat lijden (vers 16). Hij spreekt ten eerste over “de watervloed” – dat is een draaikolk – dat die Hem niet zal “overspoelen” – wat betekent dat de draaikolk Hem naar beneden trekt. Ten tweede spreekt Hij over “de diepte” dat die Hem niet zal “verslinden”. Ten slotte over “de put” dat die zijn mond niet boven hem zal “sluiten”, waardoor Hij afgesloten is van licht en leven.

De put is een ondergronds, peervormig, waterreservoir die met een steen afgesloten kan worden, om te voorkomen dat een dier erin valt en het water onbruikbaar wordt. Het is een uitgehouwen put die, als het droog is, als een gevangenis gebruikt kan worden (Gn 37:23-24; vgl. Jr 38:6). Als de opening dichtgemaakt wordt, is het onmogelijk om te ontsnappen. De put is vaak een beeld van het gevaar van het dodenrijk (vgl. Ps 55:24; 88:7).

Deze drie uitingen – de watervloed, de diepte en de put – geven aan hoe zwaar Hij het oordeel ziet dat God over Hem zal brengen vanwege de zonden die Hij op Zich neemt. Hij verdrinkt erin, wordt erdoor verslonden en afgesloten van de gemeenschap met God. Hij ziet het einde van Zijn leven op aarde voor Zich, verstoten van het leven voor Gods aangezicht. Als trouwe Godvrezende Jood is die gedachte voor Hem afschuwelijk. Zijn enige verlangen is altijd geweest met en voor God te leven. Dat daaraan een einde komt en dat op zo’n dramatische wijze, vervult Hem met afschuw.

Dit brengt Hem tot een hernieuwd vragen om de verhoring van Zijn gebed (vers 17). Hij vraagt erom op grond van de rijkdom – letterlijk ‘het goede’ – van Gods “goedertierenheid”. Zo vraagt Hij er ook om dat God Hem zal aanzien, omdat Hij de grootheid van Gods “barmhartigheid” kent. Gods rijke goedertierenheid en grote barmhartigheid zijn de basis van Zijn gebed.

Hij herinnert God eraan dat Hij Zijn “dienaar” is (vers 18). David wordt enkele keren de dienaar van de HEERE genoemd (Ps 18:1; 36:1; Js 37:35). De Heer Jezus wordt in de tweede helft van het boek Jesaja ook “de knecht van de HEERE” genoemd. David bidt tot de HEERE op grond van het verbond – de goedertierenheid van de HEERE – en op grond van het feit dat hij een bijzondere relatie heeft met de HEERE als Zijn dienstknecht. Dat laatste geldt op overtreffende wijze voor de Heer Jezus.

Hij heeft Hem altijd onvoorwaardelijk en met niet aflatende trouw gediend. Dan kan God Zijn aangezicht toch niet voor Hem verbergen? De angst daarvoor benauwt Hem. Hij kan niet leven buiten de tegenwoordigheid van God. Daarom smeekt Hij God Hem toch spoedig te verhoren.

Het gebed van de psalmist is de vraag aan de HEERE om daadwerkelijk en onmiddellijk te handelen door tot hem te naderen (vers 19; vgl. Ml 3:5). Als hij dat ervaart, als God bij hem komt, vindt er bevrijding plaats. Geen macht kan in de tegenwoordigheid van God standhouden. Hij vraagt om verlossing omwille van zijn vijanden. Hij wil niet dat zij zullen denken dat God niet in staat is hem van de dreigende ondergang te verlossen. Hij denkt ook hier aan de eer van God.

Ps 69:20-22 | Gebroken en verzwakt

20 Ú kent mijn smaad en mijn schaamte en mijn schande;
allen die mij benauwen, zijn U bekend.
21 Smaad heeft mijn hart gebroken en ik ben zeer zwak;
ik heb gewacht op medeleven, maar het is er niet,
op troosters, maar ik heb ze niet gevonden.
22 Ja, zij hebben mij gal als mijn voedsel gegeven,
in mijn dorst hebben zij mij zure wijn laten drinken.

De psalmist doet een beroep op Gods alwetendheid, “Ú kent” en “zijn U bekend” (vers 20; vgl. Hb 4:13). Daardoor is God ook bekend met de boze daden van zijn vijanden. Zijn vijanden vervolgen hem, benauwen hem, en veroorzaken al die smaad, schaamte en schande bij hem. Dit geldt ook weer in bijzondere mate voor de Heer Jezus.

God weet dat Zijn opkomen voor de eer van God de oorzaak van al dit leed is. God weet ook precies wie het zijn die Hem benauwen door Hem vals te beschuldigen en Hem te bespotten. Dit geeft Hem rust in Zijn verhouding tot God. Hij kan het overgeven aan Hem Die rechtvaardig oordeelt (1Pt 2:23).

Dat neemt niet weg dat alles wat mensen Hem hebben aangedaan, Zijn hart heeft gebroken en Hem zeer heeft verzwakt (vers 21). Hij is niet ongevoelig voor wat mensen Hem aandoen. Hij is ook niet ongevoelig voor wat mensen nalaten Hem te geven. Zo heeft Hij gewacht “op medeleven” en “op troosters”. Zijn conclusie is aangrijpend: het medeleven “is er niet” en de troosters heeft Hij “niet gevonden”.

Het is er niet bij Zijn vijanden, maar ook niet bij Zijn discipelen. Als Hij bij de instelling van het avondmaal over Zijn aanstaande lijden spreekt, maken zij er ruzie over wie van hen de meeste is (Lk 22:19-24). In Gethsémané is Hij in zware strijd over het werk dat voor Hem ligt. Hij heeft aan de drie discipelen die bij Hem zijn gevraagd met Hem te waken. Maar zij vallen in slaap (Mt 26:37-40). Wat een diepe teleurstelling voor Hem! Toen de Herder geslagen werd, zijn de schapen verstrooid geworden (Zc 13:7; Mt 26:31).

Zijn vijanden hebben Hem wat anders gegeven (vers 22; Mt 27:34,48). Bittere gal – Hebreeuws: gif – als voedsel aan iemand geven is wel een heel gemene manier om iemands honger te stillen. Hetzelfde geldt voor het geven van zure wijn aan iemand die versmacht van dorst. Zo hebben ze in plaats van het bieden van medeleven en troost, een soort eten en drinken aangeboden die Zijn lijden hebben vergroot. Dit is wat wij noemen sadisme: plezier hebben aan of genoegen beleven aan het opzettelijk pijn doen of vernederen van een ander. De Heer is niets bespaard gebleven.

Ps 69:23-30 | Gebed om oordeel

23 Laat hun tafel voor hen tot een strik worden
en voor hun gasten tot een val.
24 Laat hun ogen verduisterd worden, zodat zij niet zien;
doe hun heupen voortdurend wankelen.
25 Stort over hen Uw gramschap uit,
laat Uw brandende toorn hen treffen.
26 Laat hun tentenkamp verwoest worden,
in hun tenten geen bewoner zijn.
27 Want wie Ú geslagen hebt, vervolgen zij,
en zij spreken spottend over de smart van wie U verwondde.
28 Voeg misdaad bij hun misdaad,
laat hen niet komen tot Uw gerechtigheid.
29 Laat hen uitgewist worden uit het boek des levens,
laat hen bij de rechtvaardigen niet opgeschreven worden.
30 Ik echter ben ellendig en lijd pijn;
laat Uw heil, o God, mij in een veilige vesting zetten.

Het lijden dat mensen, en vooral Gods volk, de Heer Jezus hebben aangedaan, heeft hun zonden tot aan de hemel doen rijzen. Het toont de volkomen verharding van de mens (vgl. Gn 6:11). Zij maken de maat van de zonde van hun vaderen vol (Mt 23:32). Dan blijft er niets anders over dan dat God de rechtvaardige vergelding van Zijn oordeel laat komen. Daar vraagt de Heer Jezus om (vers 23).

Het betreft hier in het bijzonder het oordeel over het aardse volk van God. Dat leren we van Paulus die de verzen 23-24 toepast op Gods volk als bewijs van het oordeel van verharding dat God over ‘de overigen’ van het volk (Rm 11:7-10). ‘De overigen’ zijn de afvallige massa van Gods volk.

Dat de Heer Jezus dit vraagt, is niet in strijd met Zijn gebed tot Zijn Vader op het kruis om hun de zonde van Zijn verwerping te vergeven. Hij vraagt daarmee aan de Vader hun die zonde niet toe te rekenen als een onvergeeflijke zonde (Lk 23:34). Zij krijgen daardoor de kans nog naar de vrijstad te vluchten ofwel zich nog te bekeren (Hd 2:38). In deze psalm betreft het verharde vijanden, mensen die van geen bekering willen weten. In de eindtijd zijn dat de antichrist en zijn volgelingen, ofwel het afvallige Israël.

Deze mensen hebben “hun tafel”. Daarvan hebben ze David bedorven eten en drinken gegeven. Over dat eten en drinken heeft hij in vers 22 gesproken. Nu vraagt hij – volgens het beginsel: oog om oog en tand om tand (Ex 21:24) – dat God hun wil doen wat zij bij hem hebben gedaan.

We kunnen ook zeggen dat met “hun tafel” het altaar in de tempel wordt bedoeld, dat ‘de tafel van de HEERE’ wordt genoemd (Ml 1:7,12). Die tafel wordt hier echter ‘hun tafel’ genoemd. Het is ermee als met de feesten van de HEERE die later ook feesten van de Joden worden genoemd (Jh 6:4; 7:2). De tafel is een symbool van gemeenschap (1Ko 10:18-21). De tafel van de Heer is het symbool voor gemeenschap van de gelovigen met Hem en met elkaar. ‘Hun tafel’ is het symbool voor een gemeenschap van afvalligen. Het is een tafel van demonen, waar demonen de dienst uitmaken.

Die gemeenschap zal “voor hen tot een strik worden”. “Hun gasten” – ook wel vertaald met ‘bondgenoten’ – zijn allen die zich bij hen aansluiten in hun opstand tegen God en Zijn Christus. Voor hen wordt die tafel “tot een val”. Dit is historisch in het jaar 70 gebeurd, bij de verwoesting van de tempel. Daarbij zijn honderdduizenden Joden afgeslacht door de Romeinen. Dit zal opnieuw gebeuren in de eindtijd als de Assyriërs Jeruzalem veroveren en de afvallige massa massaal afslachten (Zc 13:8). We kunnen ook denken aan het bondgenootschap van de twee beesten uit Openbaring 13, het beest uit de zee en het beest uit de aarde (Op 13:11-15). Hun gemeenschap voert tot hun gemeenschappelijke val (Op 19:20).

Wie zich volhardend tegen God en Zijn Christus verzet, zal alle licht op de dingen van God worden ontnomen (vers 24). Ze zullen het licht nooit meer zien. Aan “hun heupen” zal de kracht worden ontnomen, wat tot gevolg heeft dat ze “voortdurend wankelen”. Ze zullen als dronken mensen waggelend hun weg gaan. Geestelijk is Israël blind en krachteloos. Alleen Christus kan hen genezen. Wanneer een overblijfsel van het volk “tot [de] Heer zal terugkeren, wordt de bedekking weggenomen” (2Ko 3:16).

In heldere en krachtige bewoordingen vraagt de psalmist aan God om Zijn gramschap over hen uit te storten en hen te treffen met Zijn brandende toorn (vers 25). Dat is wat zij verdienen vanwege hun houding en opstelling tegen alles wat van God is.

Ze moeten niet alleen persoonlijk door het oordeel worden getroffen, maar ook hun hele leefomgeving (vers 26). “Hun tentenkamp” ziet op het milieu waartoe ze behoren, wij zouden zeggen de wijk waar ze zijn opgegroeid en wonen. “Hun tenten” ziet op hun eigen woningen (vgl. Nm 16:26). Het is allemaal vergiftigd, want de duivel heeft het er voor het zeggen en zij laten zich door hem gezeggen op alle terreinen van hun leven. Zij zijn gebeten door de gifslangen, een beeld van de satan en zijn demonen (Nm 21:6)

Mozes zegt naar aanleiding van de opstand van Korach en zijn aanhangers: “Ga toch bij de tenten van deze goddeloze mannen vandaan, raak niets aan van alles wat van hen is, anders zult u door al hun zonden weggevaagd worden” (Nm 16:26). De wens van de psalmist is of deze goddeloze mensen radicaal worden uitgeroeid, met wortel en tak, zodat zij nooit en te nimmer zullen terugkeren.

We herkennen in dit vers Judas, de verrader van de Heer. Dit vers wordt door Petrus onder de leiding van de Heilige Geest op hem toegepast (Hd 1:16,20) bij het kiezen van iemand die de opengevallen plaats van Judas te midden van de twaalf apostelen moet innemen. Judas is een type van de antichrist en de aanvoerder van de afvallige menigte die de Heer Jezus gevangen hebben genomen. Dit maakt eens te meer duidelijk dat de vijanden over wie de Heer in deze psalm spreekt werkelijk verharde mensen zijn.

Dat blijkt verder uit hun vervolgen van de Man Die door God geslagen is (vers 27; vgl. Js 53:4b,10). In het lijden van Christus dat Hem door God is aangedaan zien zij aanleiding om Hem te bespotten. Het overblijfsel zal dat ook als zonde belijden (Js 53:4b) en inzien dat Hij voor hun overtredingen is verwond en om hun ongerechtigheden is verbrijzeld (Js 53:5a). De afvalligen echter weten van geen berouw. Zij spreken spottend over de smart van Hem Die door God is verwond. Het herinnert aan wat David heeft meegemaakt door de vervloekingen van Simeï (2Sm 16:5-8).

Door elke misdaad die zij Christus hebben aangedaan, hebben zij de ene misdaad bij de andere gevoegd (vers 28). God moet die misdaden samenvoegen en hen daarvoor oordelen (vgl. Js 40:2). Deze afvalligen mogen en zullen niet komen tot Gods gerechtigheid, dat wil zeggen tot Gods behoudenis, want ze zullen nooit worden ontslagen van strafvervolging. Ze zullen nooit kunnen ontsnappen aan Gods rechtvaardige oordeel.

Hun deel moet zijn dat zij “uitgewist worden uit het boek des levens” (vers 29). Dit betekent in de eerste plaats dat zij moeten sterven, en in de tweede plaats dat zij geen stand zullen houden in het laatste oordeel (Ps 1:5). God heeft natuurlijk geen boek nodig, maar het wordt zo gezegd om ons te helpen om te begrijpen wat Zijn bedoeling met het leven is. Het boek des levens is hier het boek waarin ieder mens die ooit is geboren, opgeschreven staat.

God “vindt geen vreugde in de dood van de goddeloze, maar daarin dat de goddeloze zich bekeert van zijn weg en leeft!” (Ez 33:11). Doet de goddeloze dat niet, dan verwijdert God hem uit dit boek van het leven (vgl. Op 3:5; 22:19). Voor de grote, witte troon zal dit boek worden geopend. Dan blijkt dat niet hun namen daarin staan, maar hun goddeloze werken (Op 20:12). Omdat hun namen daar niet in staan, worden ze geworpen in de poel van vuur (Op 20:15).

De namen die in het boek des levens blijven staan, zijn de namen van allen die met het Lam verbonden zijn. Hun namen staan ook in een ander boek: “het boek van het leven van het Lam Dat geslacht is” (Op 13:8; 17:8; 21:27). Het Lam is de naam van Christus die speciaal aan Zijn vernedering verbonden is. De namen van allen die Hem in Zijn vernedering zijn gevolgd, staan sinds de grondlegging van de wereld opgeschreven in het boek dat Zijn Naam draagt. De namen van hen die zijn uitgewist uit het algemene boek van het leven, ontbreken in dat boek. Ze worden er niet bij opgeschreven.

In zijn diepe lijden blijft de psalmist zijn vertrouwen stellen op de behoudenis door God. Profetisch spreekt de Messias nog één keer over de diepe nood waarin Hij is (vers 30). Het is een geruststelling dat God het onrecht rechtvaardig zal straffen. Met een smekend “o God” vraagt Hij aan God om Hem door Zijn heil of behoudenis “in een veilige vesting” te zetten. Dan zal Hij van Zijn ellende en pijn verlost zijn. God heeft dit gedaan door Hem uit de dood op te wekken.

Ps 69:31-37 | Lofgezang voor Gods Naam

31 Ik zal Gods Naam loven met gezang
en Hem met dank[zegging] groot maken.
32 Het zal de HEERE aangenamer zijn dan een rund
[of] een jonge stier met hoornen [en] gespleten hoeven.
33 [Als] de zachtmoedigen[dit] zien, zullen zij zich verblijden;
u die God zoekt, uw hart zal leven.
34 Want de HEERE hoort de armen,
Hij veracht Zijn gevangenen niet.
35 Laten hemel en aarde Hem loven,
de zeeën en al wat daarin krioelt.
36 Want God zal Sion verlossen
en de steden van Juda herbouwen;
daar zullen zij wonen en het bezitten.
37 Het nageslacht van Zijn dienaren zal het in erfelijk bezit krijgen;
wie Zijn Naam liefhebben, zullen daarin wonen.

Tot vier keer toe heeft de psalmist om verlossing gebeden (verzen 2,7,14-19,23-30). De eerste drie keer is zijn gebed gevolgd door een klacht. In de verzen 23-30 hebben we het vierde gebed. Dit wordt in de verzen 31-37 niet gevolgd door een klacht, maar door een lofzang. Hij heeft aan het eind van het gebed in vers 30b gebeden dat het heil van God hem zal beschermen. De psalmist is zo zeker van de verhoring van dit gebed, dat hij daarna uitbreekt in lofzangen. Voor ons is het de Heer Jezus, Wiens Naam betekent ‘de HEERE redt’ of ‘de HEERE geeft heil’.

De Messias looft de Naam van God met gezang (vers 31). Hij is verhoord om Zijn Godsvrucht (Hb 5:7) en geeft daarvoor God de eer. Hij maakt Hem groot met dankzegging. Hij heeft God altijd met dankzegging groot gemaakt, ook in een tijd dat Zijn verwerping door het volk duidelijk is (Mt 11:25a). Nadat Hij is verlost uit de dood, maakt Hij God ook groot voor wat Hij heeft gedaan in Zijn opwekking uit de dood.

Zijn dankzegging is voor de HEERE “aangenamer … dan een rund” of “een jonge stier met hoornen [en] gespleten hoeven” (vers 32). We zien hier dat zelfs in het Oude Testament dankzegging voor de HEERE aangenamer is dan dierenoffers, wat niet wil zeggen dat dierenoffers niet noodzakelijk waren. Uit het Nieuwe Testament weten we dat deze dierenoffers slechts schaduwbeelden zijn van de werkelijkheid, namelijk van het offer van Christus.

De verhoring van het gebed van de Messias veroorzaakt blijdschap bij de zachtmoedigen als zij zien wat God met Hem heeft gedaan (vers 33). De zachtmoedigen zijn het gelovig overblijfsel. Zij hebben veel geleden, ook door de vertwijfeling die zij hebben gevoeld vanwege de vernedering die hun is aangedaan. Hun vernedering is als de vernedering die ook de Messias is aangedaan. Toch zijn ook zij God blijven zoeken. Door wat ze zien, leeft hun hart op. Zij zullen met de Messias, de ware Zachtmoedige (Mt 11:29), de aarde beërven (Mt 5:5).

Ze zien in de verlossing uit de nood, die het deel is van de Messias, dat “de HEERE … de armen” hoort (vers 34). Deze armen zijn ook het gelovig overblijfsel. Zij zijn die armen van geest die verdrukt zijn geweest. Nu mogen zij het koninkrijk binnengaan, in het gevolg van de Messias, de ware Arme van geest, want het koninkrijk is van hen (Mt 5:3).

De zachtmoedigen van vers 33 worden hier “de armen” genoemd. Zij zijn arm en verdrukt en niet in staat om grote offers te brengen zoals een rund of een jonge stier, zelfs geen kleinvee, maar misschien wel een duif. In elk geval kan het overblijfsel wel een lofzang aanheffen. Dat is voor de HEERE kostbaarder dan grote offers zoals een rund of een jonge stier.

Zij zijn ook “Zijn gevangenen”. Ze zullen in gevangenschap worden weggevoerd, maar Hij zal hen nooit uit het oog verliezen en hen nooit loslaten. Ze zijn wel gevangenen van de volken geweest, maar zijn in de eerste plaats Zijn gevangenen gebleven. Op Zijn tijd brengt Hij een keer in hun lot. Hij zal bekering in hun hart werken. Dan ervaren ze dat Hij hen niet veracht.

Dit grote werk van bevrijding heeft tot resultaat dat “hemel en aarde Hem loven” (vers 35). Het boek Psalmen eindigt met de woorden: “Laat alles wat adem heeft de HEERE loven. Halleluja!” (Ps 150:6). Ook “de zeeën en wat daarin krioelt” worden daartoe opgeroepen. Wat God heeft gedaan ten gunste van Zijn Messias en het gelovig overblijfsel, heeft weldadige gevolgen voor de hele schepping. De schepping is dan vrijgemaakt van de vloek die er door de zonde van de mens op is komen te liggen (Rm 8:21). Daarvoor worden God en Zijn Zoon, het Lam, tot in alle eeuwigheid de lof en eer gegeven (Op 5:13).

Door de verlossing van Sion is er een centrum van zegen op aarde (vers 36). Vanuit Sion zal de zegen tot de einden van de aarde stromen. Die zegen zal in de eerste plaats gezien worden in de herbouw van de steden van Juda. De HEERE zal Jeruzalem herbouwen (Ps 147:2). Daarbij zal het overblijfsel ook aan het werk gaan, waardoor zij genoemd zullen worden: “Hij die bressen dichtmaakt, hij die paden herstelt” (Js 58:12). En ook de volken zullen niet achterblijven, want “vreemdelingen zullen uw muren herbouwen” (Js 60:10; 61:4).

Gods volk zal daar wonen en het bezitten. Er is geen vijand meer te bekennen die nog een gevaar vormt dat ze de zegen weer kwijtraken. Ze zullen het land erfelijk bezitten en rustig en onbezorgd in hun steden wonen. Het is duidelijk dat in de geschiedenis van Israël dit nog nooit in vervulling is gegaan. Aangezien geen titel of jota van Gods Woord ter aarde zal vallen, is dit gedeelte nog toekomstig ofwel profetisch.

Hun erfelijk bezit zal niet meer in vijandige handen vallen, maar in het bezit van de familie blijven (vers 37). Het volk wordt hier “Zijn dienaren” genoemd. Dat legt er de nadruk op dat zij en ook hun nageslacht het erfelijk bezit krijgen omdat zij Hem trouw hebben gediend. Ze hebben Hem niet als onderworpen slaven gediend, hoewel ze dat zijn, maar uit liefde. Zij wonen daar omdat zij “Zijn Naam liefhebben”. Dit is tot in verre geslachten het deel van ieder die Zijn Naam liefheeft (Js 45:25; 60:21-22).

Zo eindigt deze psalm die een buitengewoon lijden van de Gezalfde van God en van het gelovig overblijfsel beschrijft, met een grote lofprijzing aan God. Het lijden en de bitterheid zullen plaatsmaken voor eeuwige rust en nooit eindigende vreugde voor Christus en Zijn verlosten. Deze rust en vreugde aan het einde van de schepping, dat wil zeggen in het vrederijk, zijn beter dan het begin, bij het ontstaan ervan (Pr 7:8a; vgl. Jb 42:12).

De vreugde van de verlossing is hier de ‘vreugde die voor hen ligt’ (vgl. Hb 12:2). Daardoor ontvangen zij kracht om het kruis te verdragen en de schande te verachten. Dit is volmaakt door de Heer Jezus waargemaakt. Het geldt ook voor het overblijfsel en ook voor ons.

Psalm 70

Inleiding

Deze psalm beschrijft het verlangen van de Godvrezende om door God gered te worden van mensen die hem naar het leven staan. Dit is waar van Christus en van het gelovig overblijfsel dat zo spreekt door de Geest van Christus. Door het lijden dat Christus ondergaat, verbindt Hij Zich met het overblijfsel in hun lijden.

Net zoals Psalm 69 is de nood hoog en het water is tot aan de lippen gekomen. Daardoor heeft deze psalm een SOS-karakter, het 112 alarmnummer wordt gebeld (vers 2). De gebeden zijn kort en krachtig, zonder omhaal van woorden, daar heb je in een tijd van nood ook geen tijd voor. Diverse keren klinkt een noodoproep: “Haast U, o God; HEERE, [kom] mij [spoedig] te hulp” (vers 2), “o God, kom spoedig tot mij” (vers 6a) en “HEERE, wacht niet langer” (vers 6b).

Ps 70:1 | Opschrift

1 [Een psalm van] David, voor de koorleider, om te doen gedenken.

Voor een psalm van “David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De uitdrukking “om te doen gedenken” staat ook in het opschrift van Psalm 38 (Ps 38:1). De uitdrukking betekent ‘om in gedachtenis te roepen’. Het is een oproep aan God om Zich te herinneren wat Hij in Zijn verbond en Zijn beloften heeft gezegd. God aan iets herinneren is een indirecte vraag om in te grijpen. De uitdrukking kan ook betekenen dat de gelovige wordt opgeroepen God te gedenken en Hem aan te roepen in zijn nood.

Ps 70:2-6 | Gebed om spoedige hulp

2 Haast U, o God, om mij te redden;
HEERE, [kom] mij [spoedig] te hulp.
3 Laat beschaamd en rood van schaamte worden
wie mij naar het leven staan;
laat terugwijken en te schande worden
wie vreugde vinden in mijn onheil.
4 Laat als loon voor hun smaad terugkeren
wie zeggen: Haha!
5 Laat in U vrolijk en verblijd zijn
allen die U zoeken;
laat wie Uw heil liefhebben, voortdurend zeggen:
Laat God groot gemaakt worden!
6 Maar ik ben ellendig en arm;
o God, kom spoedig tot mij.
U bent mijn Hulp en mijn Bevrijder.
HEERE, wacht niet langer!

De verzen 2-6 zijn bijna woordelijk gelijk aan een gedeelte in Psalm 40 (Ps 40:14-18). Toch is het geen herhaling in die zin dat deze verzen uit Psalm 40 zijn overgeschreven. De kleine verschillen tussen de beide gedeelten wijzen erop dat David hier in nog grotere nood is en met nog meer aandrang bidt. In Psalm 40 bijvoorbeeld zegt hij tegen de HEERE: “Laat het U behagen, HEERE, mij te redden” (Ps 40:14), terwijl hij in deze psalm tegen God zegt: “Haast U, o God, om mij te redden” (vers 2).

De tekst in dit vers is kort en komt in stoten, zoals iemand roept die in grote nood is. Letterlijk: “O God … tot mijn redding … HEERE … tot mijn hulp … snel …” Deze grote nood vinden we terug in Psalm 71 (Ps 71:12). De Heer Jezus heeft in Gethsémané ook drie keer hetzelfde woord gebeden (Mt 26:44). Tegelijk is er in Zijn gebeden een klimmende vurigheid (Lk 22:44a).

Wij gebruiken ook vaak dezelfde woorden om iets tegen God te zeggen. Toch is het, als het goed is, geen formele herhaling, maar telkens een nieuwe beleving van de omgang met God. Wij gaan ook regelmatig door dezelfde oefeningen, waarbij we met dezelfde woorden tot God roepen. Dat is overigens wel van een andere orde dan de geïnspireerde herhaling die we in de gebeden in Gods Woord hebben.

Ook de plaats tussen Psalm 69 en Psalm 71 is niet toevallig. In beide psalmen komt de roep tot God om Zijn spoedige hulp voor (Ps 69:18; 71:12).

David begint met een dringend verzoek aan “God” om er haast mee te maken hem te redden. God is de naam van de almachtige God. Hij roept ook tot de “HEERE”. Met die Naam doet hij een beroep op de God van het verbond met Zijn volk om hem spoedig te hulp te komen. Het gaat om Gods beloften aan hem en Zijn volk.

Deze roep tot God om Zich te haasten is te vergelijken met de roep van de gemeente: “Kom, Heer Jezus!” (Op 22:20b). De reden om Hem te vragen spoedig te komen is echter niet zozeer het vragen om hulp, maar het verlangen om bij Hem te zijn (Op 22:17a).

David vraagt om Gods spoedige hulp omdat hij in doodsgevaar is (vers 3). Hij wordt naar het leven gestaan. Als God hem uit dit doodsgevaar redt, zullen zij die hem willen doden, beschaamd en rood van schaamte worden. Ze hebben gemeend dat God David heeft opgegeven. David weet dat dit niet zo is. Daarom roept hij tot God.

Hij vraagt of God de mensen die “vreugde vinden” in zijn onheil – wat hun innerlijke boosaardigheid bewijst –, wil laten terugwijken en te schande wil laten worden, dat wil zeggen gezichtsverlies wil laten lijden. Dat is een ernstige vernedering en voor de Israëlieten niet te verdragen (vgl. Ps 44:10,15; Hs 4:7). Hij doet dat omdat hij God kent. Hij weet dat God zulke lieden nooit zal bijstaan in hun goddeloze pogingen om een rechtvaardige om te brengen. God zal het kwaad dat de Zijnen wordt aangedaan altijd rechtvaardig straffen. Alleen bepaalt Hij ook de tijd daarvoor en dat vergeten wij wel eens.

David vraagt aan God dat Hij zijn vervolgers “als loon voor hun smaad” zal laten terugkeren (vers 4). Dat wil zeggen dat ze met lege handen terugkeren omdat ze niet in hun opzet zijn geslaagd hem om te brengen. Deze vervolgers zeggen “haha” over het ongeluk dat de rechtvaardige treft. Het is een uiting van leedvermaak en ook van verachting. Het maakt de houding van deze vijanden van het overblijfsel duidelijk. Dit heeft de Heer Jezus aan het kruis ervaren, waar de omstanders dat ook tegen Hem hebben gezegd (Mk 15:29-30). Wat het overblijfsel wordt aangedaan, voelt Hij mee, want Hij kent het uit eigen ervaring. Hij vereenzelvigt Zich met hen in hun lijden.

Te midden van de nood vraagt David ook aan God om allen die Hem zoeken “vrolijk en verblijd” te laten zijn (vers 5). Hij weet dat dit het resultaat is van de bevrijding door God. Dat komt tot uiting in de feesten van de HEERE, in de dankzegging en aanbidding van God. Het gaat om vrolijk en verblijd zijn in God.

Er zijn veel dingen die ons vrolijk en blij maken. We mogen blij zijn over alles wat God ons geeft, maar hier gaat het om blijdschap in God. Daarbij denkt de gelovige niet alleen aan zichzelf, maar aan “allen” die Hem zoeken. Het gaat hier niet om zondaars die op zoek zijn naar God, maar om hen die hulp bij God en niet bij zichzelf zoeken.

Het is het gevolg van het heil of de behoudenis van God (vgl. Rm 13:11; 1Pt 1:5; Op 12:10). Het gelovig overblijfsel ziet daarnaar uit en heeft die lief. Paulus spreekt in dit verband over het liefhebben van de verschijning van de Heer Jezus. Daaraan is een speciale kroon verbonden, die niet alleen voor hem is, maar voor allen die Zijn verschijning liefhebben (2Tm 4:8).

De verschijning van de Heer Jezus luidt Gods heil of behoudenis van het vrederijk in. Daar is aan alle nood een einde gekomen en wordt de volle zegen, de volle blijdschap in God, genoten door allen die aan die behoudenis deelhebben. Zij zullen “voortdurend”, onophoudelijk, God groot maken voor Zijn behoudenis.

Zover is het echter nog niet. “Maar”, zo zegt David – en in hem profetisch ook het overblijfsel in de eindtijd –, ”ik ben ellendig en arm” (vers 6). David is wel Gods gezalfde koning, maar is in een situatie dat hij in levensgevaar is. Er is bij hem geen enkele aanmatiging of zich beroemen op zijn positie. Dit is ook van toepassing op ons leven nu. Wij zijn een koningschap, we zullen met Christus mogen heersen, maar nu moeten wij nog een weg van geloof gaan, waaraan vaak lijden verbonden is.

David eindigt de psalm zoals hij hem is begonnen, met de dringende bede tot God om spoedig tot hem te komen. Het is weer een zogenaamde ‘envelop-psalm’ (zie bij Psalm 67:5), waarbij het begin en het einde hetzelfde zijn om te benadrukken dat het in deze psalm gaat over de nood en dat de nood zeer hoog is.

Hij is gedurende zijn roep om hulp gegroeid in zijn vertrouwen. In het begin heeft hij gevraagd of God hem spoedig te hulp wil komen. Daarbij staat de nood voorop. Nu vraagt hij niet om hulp, maar om de Helper en Bevrijder Zelf, Die hij “mijn Hulp” en “mijn Bevrijder” noemt. Hij heeft een persoonlijke relatie met Hem.

Vanuit die persoonlijke relatie bidt hij nog indringender tot de “HEERE” om niet langer te wachten. Een persoonlijke, levende relatie met de God van het verbond geeft grote vrijmoedigheid om God te smeken snel in te grijpen en te bevrijden uit de levensbedreigende omstandigheden.

Psalm 71

Inleiding

De psalm vermeldt geen dichter. Er is verondersteld, dat David hem heeft gedicht. Dit wordt gesteund door de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament, die vermeldt dat deze psalm van David is. Hij zou gedicht zijn tijdens zijn vlucht voor zijn opstandige zoon Absalom. Dat de dichter zijn naam niet vermeldt, legt alle nadruk op de inhoud van de psalm. De psalmdichter spreekt over de trouwe zorg van God gedurende zijn hele leven, vanaf de moederschoot tot de ouderdom.

Hierin zien we een duidelijke profetische beschrijving van de trouwe zorg van God voor Israël vanaf het begin van hun geschiedenis tot het einde. De psalm laat een beroep op die trouwe zorg horen dat Hij hen, nu ze aan het einde van hun geschiedenis komen – wat hier ouderdom wordt genoemd – ook nu niet zal verlaten.

In Psalm 69 hebben we het lijden van Christus gezien en in Psalm 70 de hoge nood van het overblijfsel. In Psalm 71 zien we hoe het overblijfsel nieuwe kracht put uit het verwachten van de HEERE (vgl. Js 40:30-31).

We zien ook in deze psalm de geest van Christus. Veel ervan is op Hem van toepassing. Daarin zien we zijn verbinding met het gelovig overblijfsel in de eindtijd. Het einde van Zijn leven op aarde getuigt van soortgelijke beproevingen, hoewel ze bij Hem dieper en volmaakt zijn.

Ps 71:1-4 | Gebed om redding

1 Tot U, HEERE, heb ik de toevlucht genomen;
laat mij niet voor eeuwig beschaamd worden.
2 Red mij door Uw gerechtigheid en bevrijd mij,
neig Uw oor tot mij en verlos mij.
3 Wees mij tot een rots om daarin te wonen,
om voortdurend daarin te gaan.
U hebt bevel gegeven om mij te verlossen,
want U bent mijn rots en mijn burcht!
4 Mijn God, bevrijd mij uit de hand van de goddeloze,
uit de hand van wie onrecht bedrijft en van wie wreed is.

Zowel vers 1 als vers 2 begint met de grondslag van de smeekbede van de psalmist en legt er daardoor grote nadruk op. Vers 1 begint met ”tot U, HEERE …” en vers 2 begint met “door Uw gerechtigheid …” De overtuiging dat de HEERE, de trouwe God van het verbond, machtig is (vers 1) en altijd in gerechtigheid en daarom in overeenstemming met Zijn verbond en Zijn woord handelt, is de basis van het vertrouwen van de psalmist dat Hij hem zal verlossen (vers 2; vgl. Ps 31:2-4b).

De vermelding “U” (de Persoon van God) en Zijn gerechtigheid vinden we ook in de verzen 14-15, in vers 16 en in vers 19. De psalmist heeft de trouw van God ervaren vanaf zijn jeugd (vers 5) en dat zal ook in zijn ouderdom blijven gelden (vers 18).

De psalmist richt zich direct tot de HEERE om tegen Hem te zeggen dat hij tot Hem de toevlucht heeft genomen (vers 1). Dit is het enige wat iemand moet doen als hij in nood is. Hij vraagt daarbij of de HEERE ervoor wil zorgen dat hij niet voor eeuwig beschaamd zal worden.

Een van de ergste teleurstellingen die een mens kan overkomen, is dat zijn vertrouwen in iemand wordt beschaamd. Bij mensen gebeurt dit regelmatig en zelfs in de intiemste relaties. Bij God is dat onmogelijk. Dat de psalmist dit vraagt, betekent niet dat hij aan Gods trouw twijfelt. Het is de uiting van een gemoed dat zich bewust is van zijn onvermogen om zelf trouw te blijven in de omstandigheden van nood waarin hij zich bevindt.

Dat hij niet aan de trouw van God twijfelt, blijkt uit zijn beroep op Gods “gerechtigheid” (vers 2). De gerechtigheid van God is Zijn rechtvaardig handelen in overeenstemming met Zijn verbond en Zijn belofte en Zijn woord. Dat is de pleitgrond voor redding en bevrijding. Dit houdt in dat de psalmist ten onrechte wordt vervolgd. Er is geen aanleiding in zijn daden of woorden om op hem te jagen. Hij vraagt of God Zijn oor tot hem neigt, dat wil zeggen dat Hij met aandacht naar hem luistert en hem verlost.

Ook de verlossing is niet het einddoel van Gods gerechtigheid, maar dat God tot een rots is waarin hij kan wonen (vers 3). Het wonen bij God als een rots wil zeggen bij Hem thuis zijn en in veiligheid zijn. Het is een plaats waar hij voortdurend in wil zijn, omdat er voortdurend gevaar dreigt. Hij verlangt ernaar bij God te zijn, in Zijn tegenwoordigheid. Het verlangen naar God wordt het sterkst gevoeld als de wereld zich in al zijn vijandschap openbaart.

Tegelijk is er de zekerheid dat de verlossing zal komen, want de psalmist weet dat God daartoe het bevel heeft gegeven. Als God ergens bevel toe heeft gegeven, is er geen macht in het heelal die de uitvoering ervan kan tegenhouden. Het is ermee als met Bileam die wordt ingehuurd om Gods volk te vervloeken. God heeft echter bepaald dat Bileam Zijn volk moet zegenen en daarom gebeurt dat ook (Nm 24:12-13). De psalmist rekent op de verlossing en bescherming door God, want hij kent God als zijn “rots” en zijn “burcht”.

De psalmdichter heeft te maken met iemand die goddeloos is, die onrecht bedrijft en die wreed is (vers 4). Dit is een beschrijving van de antichrist. Hij vraagt om uit de hand van die persoon te worden bevrijd. Hij zegt dit twee keer in dit vers. Dat betekent dat hij zich in de greep van de goddeloze voelt. Tegelijk ziet hij boven hem uit op God Die in staat is hem uit diens greep te bevrijden. De psalmist is hier een type van het overblijfsel. Hij heeft verlossing nodig omdat hij is omringd door vijanden onder leiding van de antichrist (verzen 4,10-11).

Ps 71:5-9 | De aanleiding voor het gebed

5 Want U bent mijn hoop, Heere HEERE,
mijn vertrouwen vanaf mijn jeugd.
6 Op U heb ik gesteund van de [moeder]schoot af,
van de baarmoeder af bent U mijn Helper;
voortdurend zal mijn lof van U zijn.
7 Ik ben voor velen als een teken geweest,
maar U bent mijn sterke toevlucht.
8 Laat mijn mond vervuld worden met Uw lof
en met Uw luister, de hele dag.
9 Verwerp mij niet ten tijde van de ouderdom;
verlaat mij niet nu mijn kracht vergaat.

De psalmist zegt tegen God waarom hij een beroep op Hem doet (vers 5). God is namelijk zijn hoop. Zijn hoop in de ellende is niet op mensen gericht, maar op God. Hij kent Hem van zijn jeugd af als de “Heere, HEERE”, Adonai Jahweh. Van kindsbeen af heeft hij zijn vertrouwen op Hem gesteld. Ook van anderen weten we dat zij vanaf hun jeugd hun vertrouwen op God hebben gesteld, zoals Josia (2Kr 34:3) en Timotheüs (2Tm 3:14-15).

Als de psalmist zegt dat hij op God heeft gesteund “van de [moeder]schoot af” (vers 6), spreekt hij niet over zichzelf, maar spreekt de Geest door hem heen over de Heer Jezus. Alleen de Heer Jezus kan zeggen dat Hij op God heeft gesteund van de moederschoot af. Steunen op God is een daad, het is iets wat alleen iemand kan doen die weet dat hij die steun nodig heeft. Dit is bij de Heer Jezus zo, ook als Hij nog in de schoot van Maria is. Het toont het wonder van Zijn Persoon. Hij is God en Mens tegelijk.

Hij weet ook dat God Zijn Helper van de baarmoeder af is. Dit weet ook ieder mens die tot geloof is gekomen. Dat is het moment dat hij op Gods hulp is gaan rekenen. Iedere Godvrezende zal erkennen dat God hem vanaf de baarmoeder heeft geholpen in het leven. Dit is ook de belijdenis van het herstelde Israël in de eindtijd. God is de Helper van het volk geweest vanaf het prilste begin van zijn bestaan. Dit bewustzijn van Gods zorg vanaf het begin bewerkt grote dankbaarheid. Deze dankbaarheid wordt voortdurend in lofprijzing tot God geuit.

Het overblijfsel zal hoop hebben door en vertrouwen putten uit voorbeelden in de Schrift, hoe in het prille begin van het volk het zijn vertrouwen op God heeft gesteld en niet beschaamd is geworden. Ze weten ook hoe Christus altijd Zijn vertrouwen op God heeft gesteld. De geboorte van Izak is een wonderteken, dat wordt gekenmerkt door het geloof en het vertrouwen van Abraham op God. De geboorte van Israël als volk dat wordt verlost uit de slavernij van Egypte wordt ook gekenmerkt door wondertekenen.

Gedurende de loop van zijn leven is de Godvrezende “voor velen als een teken geweest” (vers 7). Het woord ‘teken’ kan ook vertaald worden met ‘wonder’. Het is een wonder met een teken van God. Er zijn telkens aanslagen op zijn leven gedaan, maar die hebben geen succes gehad. Zijn vijanden zijn niet in hun voornemens geslaagd. Elke redding is een wonder. Het is ook een teken. Dit teken is dat hij onder de bescherming van God staat. God is zijn “sterke toevlucht”. Hij dankt zijn voortleven niet aan zijn eigen slimmigheid of kracht, maar aan de bescherming van zijn God bij Wie hij zijn toevlucht zoekt.

Zo is ook Israël een wonder en een teken. Het volk bestaat nog steeds, ondanks alle pogingen om het uit te roeien. Dat dankt het niet aan zijn militaire kracht en intelligente verdedigingstactieken, maar aan Gods voorzienige bescherming. Alle pogingen die nog steeds worden gedaan om het uit te roeien, zullen mislukken. De reden is dat God dit volk heeft uitgekozen om Zijn volk te zijn. De hele wereld zal het zien als de Heer Jezus er zal regeren. Hun bestaan betekent dat God er is en voor Zijn volk opkomt. Zo kan ons leven ook een teken zijn, het kan betekenis hebben voor onze omgeving, omdat men ziet dat wij alles aan God te danken hebben.

Nu is de psalmdichter aan het einde van zijn leven gekomen. Hij vraagt dat zijn mond vervuld zal worden met Gods lof en Gods luister, de hele dag (vers 8). Eerder (vers 6) heeft hij gezegd dat Gods zorg voor hem vanaf zijn vorming in de moederschoot en de baarmoeder hem voortdurend God doet loven. Nu vraagt hij of God dat de hele dag zo wil laten zijn en dat niet alleen met betrekking tot het loven van God, maar ook met het bekendmaken van Zijn luister, dat is Zijn eer en glorie.

De aanleiding daarvoor is dat hij oud is geworden en zijn kracht vergaat (vers 9). Als de kracht vergaat, wordt men onzeker in zijn bewegingen (Pr 12:5a). Maar ook in de ouderdom is God Dezelfde (Js 46:4). De oude gelovige die dat blijft bedenken, zal aan God vragen hem elke dag te helpen.

Er is geen betere voorbereiding op de oude dag met zijn afnemende kracht en zijn toenemende zwakheden dan in de jeugd de Schepper te zoeken en in de jongelingsjaren aan Hem te denken (Pr 12:1). Ouderdom is een nieuwe levensfase, maar wel een waarin het opgebouwde leven met God verder wordt uitgebouwd. Er worden ervaringen met God opgedaan die eerder niet mogelijk zijn geweest.

Ps 71:10-13 | Roep om spoedige hulp

10 Want mijn vijanden spreken over mij;
wie op mijn ziel loeren, beraadslagen samen,
11 [en] zeggen: God heeft hem verlaten,
jaag [hem] na en grijp hem, want er is niemand die redt.
12 O God, blijf niet ver van mij;
mijn God, kom mij spoedig te hulp.
13 Laat beschaamd en vernietigd worden
wie mijn tegenstanders zijn;
laat met smaad en schande bedekt worden
wie mijn onheil zoeken.

Met het klimmen van de jaren nemen de krachten af, maar niet de vijandschap van de goddelozen. De Godvrezende oude bevindt zich te midden van vijanden die over hem praten en plannen tegen hem beramen (vers 10). Zij willen hem ombrengen. Er is geen geduld om op de dag van zijn dood te wachten die gezien zijn leeftijd niet lang meer op zich zal laten wachten.

De afnemende kracht zien zij als een teken dat God de Godvrezende heeft verlaten (vers 11). Daardoor voelen ze zich vrij en zelfs gesterkt om hem na te jagen en te grijpen. Ze zien dat hij er alleen voor staat. Er is niemand, zo menen zij, die het voor hem opneemt en hem redt, God niet en zeker ook geen mens.

Zo zal in de eindtijd het ongelovige deel van het volk onder leiding van de antichrist, hun valse koning, zonder vrees voor God het gelovige overblijfsel najagen om hen te grijpen en uit te roeien. Dat zullen ze doen in de veronderstelling dat God hen heeft verlaten. De omstandigheden zullen ook zo zijn, dat het er inderdaad op lijkt dat God hen heeft verlaten.

De Godvrezende voelt de druk die zijn vijanden op hem uitoefenen en roept het uit tot God om niet ver van hem te blijven (vers 12). Hij heeft behoefte aan de nabijheid van God nu de vijanden zo op hem aandringen. God kent hij als “mijn God”, de God met Wie hij een persoonlijke relatie heeft en vraagt aan Hem om hem spoedig te hulp te komen.

Voor zijn tegenstanders vraagt hij dat God hen beschaamd en vernietigd laat worden (vers 13). Zij zoeken zijn onheil. Daarom vraagt hij dat God hen met smaad en schande bedekt laat worden. Hun deel is in alle opzichten het tegendeel van wat hij voor zichzelf van zijn God verwacht. Dit is geen egoïsme, maar een juist inzicht in wat kwaad is in de ogen van God.

Ps 71:14-18 | De voortdurende hoop op God

14 Maar ík blijf voortdurend hopen
en zal U nog meer loven.
15 Mijn mond zal van Uw gerechtigheid vertellen,
van Uw heil de hele dag,
hoewel ik de afmetingen [ervan] niet weet.
16 Ik zal komen met de machtige daden van de Heere HEERE,
ik zal Uw gerechtigheid in herinnering roepen, de Uwe alleen.
17 O God, U hebt mij onderwezen vanaf mijn jeugd
en tot nu toe verkondig ik Uw wonderen.
18 Ja, ook nu de ouderdom en grijsheid gekomen is –
verlaat mij niet, o God,
totdat ik [deze] generatie Uw [sterke] arm verkondigd heb,
alle nakomelingen Uw macht.

“Maar ík” is met nadruk (vers 14). Het kan ook worden vertaald met “maar wat mij betreft”. Het wil zeggen dat het voornemen van het hart van de psalmist wordt benadrukt. Hij zegt ermee dat wat er ook gebeurt, hij zal blijven vasthouden aan de trouw van God.

Dit is ook de taal van het gelovig overblijfsel in de tijd van beproeving. Het is de tijd waarin het geloof van het overblijfsel tevoorschijn komt. Beproevingen hebben dat doel. Zij blijven hopen. Hoe zwaar de beproeving ook is, hun vertrouwen blijft op God gericht. Het geloof uit zich krachtig. Wat er ook gebeurt, zij zullen voortdurend blijven hopen dat God zal helpen (vgl. verzen 1-2) en dat zij Hem nog meer zullen loven. Het geloof ziet de redding al voordat deze een feit is.

Ervaringen met God zijn gebaseerd op Gods “gerechtigheid” (vers 15). God is niet willekeurig en nog minder wispelturig in het geven van beproevingen. Hij heeft een rechtvaardige basis om het geloof van de Zijnen op de proef te stellen. Hij heeft diezelfde rechtvaardige basis voor de uitkomst van de beproeving. Hij handelt altijd in overeenstemming met Zijn norm, namelijk Zijn woord, Zijn beloften, en hier Zijn verbond.

Daarom hoeft er geen twijfel aan de aard en de uitkomst van een beproeving te zijn. God geeft uiteindelijk het heil of de behoudenis. De afmetingen ervan, de omvang, alles wat de behoudenis inhoudt, gaat het bevattingsvermogen van een mens ver te boven.

Waarmee de psalmist bij God kan komen en waarmee God hem graag ziet komen om Hem te loven, zijn “de machtige daden van de Heere HEERE” (vers 16; vgl. Dt 3:24; Ps 106:2). Die machtige daden staan ook in verbinding met Zijn gerechtigheid. Elke machtige daad is een bevestiging van Zijn gerechtigheid. Die zal de psalmist “in herinnering roepen”. Alleen die daden zijn het waard om te vermelden en geen enkele eigen daad. Wat een gelovige kan hebben gedaan, is ook alleen gebeurd door de kracht en genade die God heeft gegeven.

Het hele leven van de psalmist is vanaf zijn jeugd een aaneenschakeling van onderwijzing en vorming door God en van het verkondigen van Zijn wonderen (vers 17). Hij heeft hem geoefend “overeenkomstig zijn levensweg” (Sp 22:6). Dit is ook duidelijk van toepassing op de geschiedenis van het volk van God. En kunnen wij het ook niet zeggen met betrekking tot ons eigen leven? Hoe ouder we worden, des te meer stof hebben we om Gods wonderen te verkondigen. Onze hele persoonlijke geschiedenis getuigt van het onderwijs dat de Heer in geduld aan ons heeft gegeven.

De vraag om hem, “nu de ouderdom en grijsheid gekomen is”, niet te verlaten, geeft blijk van het besef dat ook bij het ouder worden Gods bijstand en hulp onontbeerlijk zijn (vers 18; Js 46:4). Daarom vraagt hij aan God om hem niet te verlaten. Dat doet hij ook omdat hij ziet dat zijn levenstaak nog niet klaar is. Hij is het leven niet zat, maar ziet nog een uitdaging.

Het leven heeft altijd zin, juist ook als we ouder geworden zijn. Dan kunnen we aan de nieuwe generatie die wij zien, Gods arm, dat wil zeggen Zijn kracht, verkondigen. Aan “alle nakomelingen”, dat zijn alle komende generaties, wil hij Gods macht verkondigen. Dit mag het verlangen van iedere oudere zijn. Hebben wij, als wij oude gelovigen zijn, wel wat door te geven aan ervaringen die wij van de kracht en macht van God hebben opgedaan?

Ps 71:19-24 | De zekerheid van de verhoring

19 Uw gerechtigheid, o God, [reikt] tot in de hoogte,
want U hebt grote dingen gedaan.
O God, wie is aan U gelijk?
20 U, Die mij veel benauwdheden en ellende hebt doen zien,
U zult mij weer levend maken en mij weer optrekken
uit de diepe wateren van de aarde.
21 U zult mijn aanzien vergroten
en mij omringen met Uw troost.
22 Ook ik zal U loven met de luit
[en] Uw trouw [prijzen], mijn God;
ik zal voor U psalmen zingen met de harp,
Heilige van Israël!
23 Mijn lippen zullen vrolijk zingen, wanneer ik psalmen voor U zal zingen,
mijn ziel, die U verlost hebt.
24 Ja, mijn tong zal de hele dag
Uw gerechtigheid tot uiting brengen,
want zij zijn beschaamd, ja, zij zijn rood van schaamte geworden
wie mijn onheil zoeken.

De psalmist eindigt de psalm met een ode aan de gerechtigheid van God (vers 19). De gerechtigheid van God komt op vele wijzen tot uiting, zij komt tot uiting als Hij toornig is op de zondaars (Rm 1:18), als Hij een zondaar die gelooft, behoudt en rechtvaardig verklaart (Rm 1:16), maar ook in Zijn regeringswegen met de gelovigen.

De gerechtigheid waarover het hier gaat, is die welke het volk heeft leren kennen, zowel in oordeel over de zonde als in de vervulling van Gods beloften aan Zijn volk. Gods gerechtigheid reikt tot in de hoogte, waar God woont (vgl. Ps 36:6). Zo wordt de aarde met de hemel verbonden. Dit is het gevolg van de “grote dingen” die Hij in Zijn gerechtigheid voor Zijn volk heeft gedaan. Daarvan zijn zij diep onder de indruk. Ze geven daaraan uiting door het vol bewondering tot God uit te roepen: “O God, wie is aan U gelijk?” (vgl. Ex 15:11; 2Sm 7:22; Ps 35:10; Js 40:18; Mi 7:18).

Ze zijn door de grote verdrukking heen gegaan. Daarin hebben ze “veel benauwdheden en ellende” gezien (vers 20). Maar zie, dat schrijven ze niet toe aan hun tegenstanders, maar aan Gód. Híj heeft het hun allemaal over hen gebracht en doen zien. Dat bepaalt ook tegelijk de uitkomst, want Hij heeft er een bedoeling mee. Hij wil hun de ervaring van de opstanding geven. Ze worden niet aan de dood overgeleverd, maar levend gemaakt en opgetrokken uit de diepe wateren van de aarde. Het is een dichterlijke beschrijving van de opstanding uit de dood en het graf. De aanneming van Israël door God na de grote verdrukking is niet anders dan “leven uit [de] doden” (Rm 11:15; Hs 6:2).

Na de herleving van Israël zal het volk groot aanzien genieten in de wereld (vers 21). De smaad is veranderd in bewondering. Ze zijn van de staart de kop geworden (Dt 28:13). Het volk heeft echter ook behoefte aan troost na zoveel ellende en de zware beproevingen waarin ze geweest zijn. Als ze uit de grote verdrukking komen, zal God Zelf de tranen van alle gezichten afwissen (Js 25:8; vgl. Op 7:17; 21:4). Hij zal hen niet alleen troosten, maar met Zijn troost omringen. Zij staan in het centrum van Zijn medegevoel. Hij loopt als het ware om hen heen om hen ervan te verzekeren dat Zijn troost compleet is, zonder iets over het hoofd te zien wat vertroosting nodig heeft.

“De winter” van de grote verdrukking “is voorbij. … De zangtijd” van het vrederijk “is aangebroken” (vers 22; Hl 2:11-12). De muziekinstrumenten begeleiden het gezang. Gods trouw – of waarheid, dit is hetzelfde woord – wordt geprezen. Het is de trouw van “mijn God”, want daardoor zijn ze door die zware tijd heen gekomen. Het bevestigt de waarheid van Zijn belofte, waaraan Hij in Zijn trouw uitvoering heeft gegeven. Daardoor ook zijn ze in de zegen van het vrederijk ingegaan. Daarover zal het overblijfsel psalmen zingen voor God met de harp.

De God Die ze loven en Wiens trouw en waarheid zij prijzen, is de Heilige van Israël. Deze titel komt hier voor de eerste keer in Psalmen voor en hierna nog twee keer (Ps 78:41; 89:19). Het is een titel die de profeet Jesaja graag gebruikt. Hij noemt Hem in zijn boek vijfentwintig keer zo. Zo erkent hier het herstelde Israël Hem. Hij is hun God, de Heilige. Dat heeft Hij bewezen in hun hele geschiedenis, zowel in Zijn oordeel over hun zonden als in hun verlossing.

Behalve de muziekinstrumenten worden ook de woorden gehoord die het overblijfsel gebruikt om vrolijk psalmen te zingen voor God (vers 23). Ze bezingen niet alleen de uiterlijke verlossing van de vijanden, maar ook de verlossing van hun ziel. Dat geldt voor ons in nog hogere mate. Bij ons gaat het niet om vijanden van vlees en bloed, maar om de behoudenis van de ziel die we nu al mogen genieten (1Pt 1:9-12).

Waar het in de lof uiteindelijk om gaat, is Gods gerechtigheid (vers 24). De gerechtigheid van God loopt als een rode draad door deze psalm. De psalmist gebruikt de uitdrukking vijf keer (verzen 2,15,16,19,24). De Godvrezende zal die gerechtigheid met zijn tong de hele dag tot uiting brengen. Daarover kan hij zingen omdat zij die zijn onheil zoeken, door God rechtvaardig zijn geoordeeld en beschaamd zijn.

Zij hebben hun kwade voornemens door Gods bescherming van Zijn gunsteling niet kunnen uitvoeren. Gods tussenkomst ten gunste van de Godvrezende heeft hen rood van schaamte gemaakt. God is Overwinnaar, niet zij. Daar is de Godvrezende zeker van. Hij spreekt erover alsof zijn tegenstanders al beschaamd zijn gemaakt en al schaamrood zijn geworden.

In plaats van dat hij beschaamd is, waarvoor hij aan het begin van de psalm heeft gebeden dat dit niet zal gebeuren (vers 1), zijn zij beschaamd. Dit is kenmerkend voor het geloof dat tijdens de psalm is gegroeid tot een uiting van zekerheid. Zo eindigt de psalm, die is begonnen met een gebed om redding, met een overwinningsroep. De overwinning krijgt gestalte in de volgende psalm, de laatste van het tweede psalmboek. Het is een koninklijke psalm die de heerlijkheid van de komende koning beschrijft.

Psalm 72

Inleiding

Met Psalm 72 eindigt het tweede boek van Psalmen. Zoals het tweede boek van de Thora, Exodus, eindigt met de komst van de heerlijkheid van de HEERE in de tabernakel, zo eindigt het tweede boek van Psalmen met de komst van de koning-priester in recht en gerechtigheid.

Er is in deze psalm geen sprake van lijden of vervolging of strijd, maar van vrede en zegen. De psalm stelt de grote Zoon van David voor als de Bron en Waarborg van de zegeningen van het duizendjarig vrederijk. Het is de vervulling van de bede: “Moge … Uw koninkrijk komen” (Mt 6:9-10).

De psalm is het antwoord op het gebed in Psalm 71, waarin het overblijfsel zijn vertrouwen op God stelt. Dit antwoord is de openbaring van de heerlijkheid van de komende Koning. Dat kan gebeuren omdat het overblijfsel verlost is (Ps 71:19-24). Het vrederijk kan nu beginnen.

Ps 72:1-7 | Gerechtigheid en vrede

1 Voor Salomo.
O God, geef de koning Uw recht
en Uw gerechtigheid aan de zoon van de koning.
2 Dan zal hij over Uw volk rechtspreken met gerechtigheid
en over Uw ellendigen met recht.
3 De bergen zullen voor het volk vrede dragen
en de heuvels, met gerechtigheid.
4 Hij zal de ellendigen van het volk recht doen,
Hij zal de kinderen van de arme verlossen
en de onderdrukker verbrijzelen.
5 Zij zullen U vrezen, zolang de zon en de maan er zijn,
van generatie op generatie.
6 Hij zal neerdalen als regen op het gemaaide [veld],
als regendruppels die de aarde bevochtigen.
7 In Zijn dagen zal de rechtvaardige tot bloei komen;
er zal grote vrede zijn, tot de maan er niet [meer] is.

De psalm is “van Salomo” (vers 1a). Voor ‘van Salomo’ in plaats van ‘voor Salomo’ zie bij de Inleiding op Psalm 42. Salomo is een beeld van de Heer Jezus als Koning in het vrederijk, als de Vredevorst. Salomo betekent ‘vrede’, ‘vreedzame’, ‘vredebrenger’. De psalm begint met een gebed tot God voor “de koning”, dat is Salomo, dat God hem Zijn “recht” en Zijn “gerechtigheid” geeft (vers 1b). Daardoor zal hij in staat zijn om Gods recht te spreken, dat wil zeggen te regeren, in gerechtigheid en recht over “Uw volk” en met name over “Uw ellendigen” (vers 2). Recht en gerechtigheid en de ellendigen komen in de twee volgende verzen terug.

Een dergelijk gebed past bij een troonsbestijging (1Kn 1:38-40). De vraag dat God hem Zijn recht zal geven, betekent dat God hem inzicht geeft in het recht van God en het gezag om het uit te voeren. Hij vertegenwoordigt God in Zijn regering op aarde. Dan moet alles naar het recht van God worden beoordeeld.

In het gebed wordt ook aan God gevraagd om “aan de zoon van de koning” – dat is opnieuw Salomo, de zoon van David, een type van de grote Zoon van David – Zijn gerechtigheid te geven. Hier is de vraag dat Salomo op een rechtvaardige wijze naar het recht zal handelen, zonder aanzien des persoons. Dit betekent dat het kwaad moet worden bestraft en het goede moet worden beloond.

Het belang van gerechtigheid met betrekking tot het vrederijk zien we ook hierin dat ‘gerechtigheid’ in de verzen 1-3 in elk vers een keer wordt genoemd. Het is de belangrijkste eigenschap van de regering van Christus, een eigenschap die in geen menselijke regering aanwezig is. Recht en gerechtigheid zijn het fundament van de troon van de Messias (Ps 89:15). Een regering in gerechtigheid heeft vrede in het koninkrijk tot gevolg.

De psalm gaat in feite over de Heer Jezus, zoals we horen in de aankondiging van de geboorte van de Heer Jezus (Lk 1:32-33). Er wordt over een wereldwijde en eeuwige regering gesproken en die zal alleen door Christus worden uitgeoefend. Daarbij komt dat de Heer Jezus de ware Zoon van David is en daarom “meer dan Salomo” (Mt 12:42).

De psalm is vanaf vers 2 in de toekomende tijd gesteld, zoals het steeds terugkerende woord “zal” aangeeft. Dit kan ook als een wens worden gelezen. Niet Salomo, maar de Heer Jezus zal alles volmaakt vervullen waarover in dit gebed wordt gesproken. Wat nu in dit gebed volgt, vloeit voort uit vers 1.

De Heer Jezus zal over “Uw volk”, dat is Gods volk, “rechtspreken [of: richten] met gerechtigheid” (vers 2). Voordat volken met het recht van God te maken krijgen, is er eerst rechtspraak over het volk van God. Alle goddelozen zullen worden geoordeeld volgens een volmaakt rechtvaardige rechtspraak.

Zoals al is opgemerkt, zal met name over “de ellendigen” worden rechtgesproken “met recht”. Zij hebben onder zware verdrukking en lasterlijke beschuldigingen volhard in hun vertrouwen op God en Zijn Naam niet verloochend. Nu wordt hun – niet ‘weldadigheid bewezen’, maar – recht gedaan. Dat ze “Uw ellendigen” worden genoemd, betekent dat zij, dat is het gelovig overblijfsel, een bijzondere positie hebben in het hart van God. Ze zijn ‘Zijn oogappel’ (Ps 17:8; Dt 32:10; Zc 2:8).

Met “de bergen” worden mogelijk vorsten van Gods volk bedoeld (vers 3). Zij zullen hun onderdanen niet meer onderdrukken en uitbuiten, maar “voor het volk vrede dragen”. Zij zullen zich inzetten voor de handhaving van de vrede voor hun volk. Omdat het over het vrederijk gaat, kunnen we bij “de bergen” denken aan koninkrijken ofwel hooggeplaatste machten, en bij “de heuvels” aan lagere overheden of de rechterlijke macht. Zij zullen hun verantwoordelijke positie niet meer misbruiken om zichzelf ten koste van anderen te verrijken.

Vrede (vers 3) komt na gerechtigheid (vers 2). De komende Koning is de ware Melchizedek. In Hebreeën 7 wordt de betekenis van die naam uitgelegd: Hij is “in de eerste plaats naar de uitleg [van zijn naam]: koning van [de] gerechtigheid, en vervolgens ook: koning van Salem, dat is koning van [de] vrede” (Hb 7:2). Door te spreken over “in de eerste plaats … en vervolgens ook” wordt op de volgorde – eerst gerechtigheid en dan vrede – nadruk gelegd. De reden vinden we in Jesaja 32, waar we lezen: “De vrucht van de gerechtigheid zal vrede zijn, en de uitwerking van de gerechtigheid: rust en veiligheid tot in eeuwigheid” (Js 32:17; vgl. Jk 3:18).

Nog een keer wordt gezegd dat de Messias “de ellendigen van het volk recht doen” zal (vers 4; vers 2; vgl. Js 11:4). Dit bewijst wel hoezeer het belang van de ellendigen de Messias aan het hart gaat. Hij zal hen belonen voor de doorstane beproevingen en recht doen door hun de beloofde zegen te geven. Dat zal het onrecht dat zij hebben geleden niet alleen compenseren, maar volledig doen vergeten.

Hij denkt ook aan “de kinderen van de arme”. Kinderen zijn tegen wil en dank de grootste slachtoffers van een situatie van ellende waarin ouders, schuldig of onschuldig, terecht zijn gekomen. Zij worden als ‘betaling’ van schulden van de ouders door de schuldeisers meegenomen (vgl. 2Kn 4:1). De Messias trekt Zich hun lot aan en zal hen verlossen. Hij onttrekt hen niet alleen aan de macht van de onderdrukker, maar Hij verbrijzelt de onderdrukker, zodat zij nooit meer bang voor hem hoeven te zijn.

Het optreden van de Messias in recht en gerechtigheid zal vrees bewerken bij de inwoners van het land (vers 5). Men zal zich ervoor hoeden iets kwaads te doen. Dit respect of ontzag zal er zijn “zolang de zon en de maan er zijn”, dat wil zeggen gedurende de duizend jaar dat het vrederijk duurt. “Van generatie op generatie” zal deze vrees aanwezig zijn.

In het volk Israël volgen de generaties elkaar niet op in de zin van de ene generatie gaat en de andere komt (Pr 1:4a), maar er worden voortdurend nieuwe generaties aan al bestaande generaties toegevoegd (vgl. Js 59:21). De oudste generatie zal het meest door de vrees voor God gekenmerkt moeten worden. Zij hebben immers de langste tijd de zegen van het vrederijk genoten.

De komst van de Messias wordt vergeleken met het “neerdalen als regen op het gemaaide [veld], als regendruppels die de aarde bevochtigen” (vers 6). Dat de regen op het gemaaide veld valt, wil zeggen dat het valt op een veld waarvan de oogst is binnengehaald. Als de regen op deze grond valt, is dat op een veld dat klaar is voor het nieuwe gewas dat nu moet gaan groeien. Dit roept het beeld op van overvloedige verkwikking die in de Messias aanwezig is en over het volk komt dat er klaar voor is Hem te ontvangen.

Het veld is gemaaid, dat wil zeggen dat alle afvalligen zijn geoordeeld. Maaien is een beeld van het oordeel, het afsnijden van het leven (Op 14:14-16; vgl. Js 26:9b). Het wil ook zeggen dat het overblijfsel zichzelf heeft veroordeeld met erkenning van hun schuld aan de dood van de Messias (Zc 12:10-14). Wat een verkwikking is het voor hen om te ontdekken dat door diezelfde dood de Messias verzoening voor hun zonden heeft bewerkt bij God. Daardoor weten ze ook dat ze voor God rechtvaardigen zijn.

Een gemaaid veld kan er na een droge periode treurig uitzien, droog en geel. Maar als de regen komt, zal het droge veld er weer fris en groen uitzien, vol nieuw leven (Js 35:1; Ez 34:26; Hd 3:19). Zo zal de komst van Christus de aarde veranderen. Hij zal eerst komen om te maaien, om het oordeel over de afvalligen te brengen. Daarna breekt het vrederijk aan, dat ook “de wedergeboorte” van de aarde wordt genoemd (Mt 19:28). Anders gezegd: Hij “vernieuwt … het gelaat van de aardbodem” (Ps 104:30b).

Zijn komst met Zijn verkwikking heeft tot gevolg dat “in Zijn dagen … de rechtvaardige tot bloei komen” zal (vers 7). “Zijn dagen” zijn de dagen van Zijn regering. Het zijn dagen die worden gekenmerkt door Zijn aanwezigheid op aarde in macht en zegen. Zijn dagen zijn alle dagen van het vrederijk, dagen van “grote vrede, tot de maan er niet [meer] is”. De vrede is groot, want zij is overal op aarde overvloedig aanwezig. De vrede is ook groot omdat er geen einde aan zal komen (Js 9:6).

Op de nieuwe aarde zal er geen zee meer zijn (Op 21:1). Dit vers lijkt erop te wijzen dat er na het vrederijk, op de nieuwe aarde die dan wordt geschapen, ook geen maan meer zal zijn – “tot de maan er niet [meer] is”. We lezen immers ook dat er dan geen nacht meer zal zijn (Op 22:5).

Ps 72:8-11 | Wereldheerschappij

8 Hij zal heersen van zee tot zee,
van de rivier [de Eufraat] tot de einden der aarde.
9 De woestijnbewoners zullen voor Hem neerbukken,
Zijn vijanden zullen het stof oplikken.
10 De koningen van Tarsis en de kustlanden
zullen schatting brengen;
de koningen van Sjeba en Seba
zullen schatten aanvoeren.
11 Ja, alle koningen zullen zich voor Hem neerbuigen,
alle heidenvolken zullen Hem dienen.

De regering van de Messias is universeel (vers 8; vgl. Js 42:4). Er is geen gebied dat niet onder Zijn heerschappij valt of zich ervoor kan verbergen. Zijn heerschappij doortrekt alles en iedereen. Het is duidelijk dat dit niet slaat op de regering van Salomo. Dit is alleen van toepassing op de Messias. Het is de vervulling van het verbond van God met Abraham (Gn 15:8; vgl. Zc 9:9-10; Ps 2:8).

De bewoners van de meest woeste gebieden, de vrijgevochten “woestijnbewoners”, die geen heerschappij erkennen, “zullen voor Hem neerbukken” (vers 9). Dit zijn de nomaden, de zwervers zonder vaste woonplaats, wat ook inhoudt zonder vast gezag waaraan ze gehoorzaam moeten zijn. Zij zullen Zijn gezag erkennen. Zijn tegenstanders, “Zijn vijanden”, zullen worden vernederd tot in het stof, dat zij zullen “oplikken” (vgl. Js 49:23).

De machtigen van de aarde, “de koningen”, zij die een plaats van gezag op aarde innemen, zullen zich eveneens aan Hem onderwerpen (vers 10). Er is hier sprake van de koningen “van Tarsis en de kustlanden”. Tarsis ligt in het zuiden van Spanje, een handelsstad waarmee Salomo handel heeft gedreven (1Kn 10:22). De kustlanden zijn de kustlanden aan de Middellandse Zee. Beide gebieden liggen ten westen van Israël. Ze zullen hun onderwerping tonen door de hun opgelegde schatting naar de Messias in Jeruzalem te brengen. Ook “de koningen van Sjeba en Seba zullen schatten aanvoeren”. Sjeba ligt in het tegenwoordige Jemen en Seba in Opper-Egypte. Het zijn beide rijke landen die ver weg ten zuiden van Israël liggen.

Er is geen heerser die niet voor Hem zal buigen. “Ja, alle koningen” – dit laat geen uitzondering toe – “zullen zich voor Hem neerbuigen” (vers 11). Er is geen heidenvolk dat Hem niet zal dienen. “Alle heidenvolken” – dit laat geen uitzondering toe – “zullen Hem dienen”. De Messias is God. Koningen buigen zich voor Hem neer en aanbidden Hem. De Messias is Heer, de “Heer van [de] heren en Koning van [de] koningen” (Op 17:14). Elke knie buigt zich “van hen die in de hemel en die op de aarde en die onder de aarde zijn, en elke tong belijdt dat Jezus Christus Heer is, tot heerlijkheid van God [de] Vader” (Fp 2:10-11). De heidenvolken zullen Hem in gehoorzaamheid dienen.

De woestijnbewoners (vers 9) enerzijds en de koningen van Tarsis (vers 10) anderzijds vertegenwoordigen volken in de nabije omgeving en volken die ver weg zijn. Zij allen (vers 11) moeten voor Hem buigen.

Ps 72:12-14 | Aard van de regering van de Messias

12 Want Hij zal de arme redden die om hulp roept,
en de ellendige, en wie geen helper heeft.
13 Hij zal de geringe en arme sparen
en de ziel van de armen verlossen.
14 Hij zal hun ziel van list en geweld bevrijden,
hun bloed is kostbaar in Zijn ogen.

Het woord “want” (vers 12) geeft aan dat nu de reden volgt voor wat hiervoor is gezegd. Zijn regering, waarvoor iedereen van hoog tot laag en van vriend tot vijand ontzag zal hebben (verzen 9-11), blijkt een regering van ontfermende liefde te zijn. Het gaat hier niet om “Uw ellendigen” (vers 2), de ellendigen van Gods volk, maar om de ellendige uit de volken, ieder die Hem nodig heeft.

Door Zijn kracht heeft Hij aan alle tegenstand en vijandschap een einde gemaakt. In Zijn liefde redt Hij “de arme … die om hulp roept”. De Heer Jezus is Zelf de Rijke, Die in genade voor ons arm is geworden, om ons die arm waren, rijk te maken (2Ko 8:9). Dit betreft niet alle armen, maar alleen de armen die tot Hem om hulp roepen!

Hij redt ook “de ellendige, en wie geen helper heeft”. Voor wie geen helper heeft, is Hij een Helper. Elihu getuigt van Hem tegenover Job: “Zie, God is machtig, maar Hij veracht niets [of: niemand]” (Jb 36:5a). Zolang wij echter nog eigen hulpmiddelen hebben en die gebruiken, kan Hij ons niet helpen. Hij kan ons pas helpen als onze wijsheid verslonden is en wij tot Hem roepen in onze benauwdheid. Dan pas kan en gaat Hij ons helpen (Ps 107:23-32).

Ook “de geringe en arme” zullen de weldaad van Zijn regering ervaren (vers 13). De aanzienlijken en rijken hebben hen uitgebuit en niet gespaard. De armen hebben hun schulden niet meer kunnen aflossen en hebben daarom hun bezittingen, hun kinderen en zichzelf moeten verkopen. Zo zijn ze in slavernij terechtgekomen. Maar Hij zal hen “sparen”, hen ontzien en geen lasten opleggen (Ml 3:17).

Dit zal voor hen genezing betekenen van de vele wonden waarmee ze geslagen zijn door hun uitbuiters en onderdrukkers. Zo zal Hij “de ziel van de armen verlossen” van al hun lijden. “Verlossen” heeft de betekenis van vrijkomen van de macht van een ander, in dit geval van de uitbuiters en onderdrukkers. Dit woord wordt ook gebruikt voor ‘lossen’, zoals Boaz doet in het geval van Ruth.

Ze zijn zo vaak het slachtoffer geweest “van list en geweld” (vers 14), maar Hij zal hun ziel, dat is hun persoon, daarvan bevrijden. “Hun bloed” en hun tranen en hun lijden zijn “kostbaar in Zijn ogen” (vgl. Ps 116:15). Ze door de Messias-Koning losgekocht en zo bevrijd van hun verdrukte toestand.

Hun bloed is zo kostbaar voor Hem, dat hij niet zal toestaan dat het onrechtvaardig vergoten wordt. Dat kan Hij doen door hen te redden als hun leven in gevaar is. En als het wordt vergoten, beschouwt Hij hun bloed als zo kostbaar, dat Hij het niet ongewroken laat. Het betekent dat voor de Koning hun leven even kostbaar is als Zijn eigen leven. Hij zal nooit onverschillig zijn voor hun veiligheid of hun reputatie.

Het zal hun duidelijk worden dat Hij hen niet is vergeten en ook niet wat hun is aangedaan. Wat ze hebben geleden, heeft tot Hem geroepen en is tot Zijn oren gekomen (vgl. Gn 4:10; Jk 5:4). Nu is de tijd gekomen om al die destijds onverhoorde gebeden te verhoren.

Ps 72:15-17 | Zegen van de regering

15 Hij zal leven!
Men zal Hem van het goud van Sjeba geven,
men zal voortdurend voor Hem bidden,
de hele dag zal men Hem zegenen.
16 Is er een handvol koren op het land,
op de top van de bergen,
de vrucht daarvan zal ruisen als de Libanon;
de stedelingen zullen bloeien als het gewas op de aarde.
17 Zijn Naam zal voor eeuwig blijven;
zolang de zon er is, wordt Zijn Naam van kind tot kind voortgeplant.
Zij zullen in Hem gezegend worden;
alle heidenvolken zullen Hem gelukkig prijzen.

De uitroep “Hij zal leven!” is een wens (vers 15). Leven is het grote kenmerk van de Messias. Dat Hij zal leven, wil zeggen dat er aan Zijn leven geen einde komt (Ps 21:5). Hij leeft “naar [de] kracht van een onvergankelijk leven” (Hb 7:15-17). Zijn koninkrijk is daarom een eeuwig koninkrijk. De zegen van het vrederijk is onlosmakelijk verbonden aan Zijn leven. Waar Hij in zegen heerst, wordt het leven in al Zijn volheid genoten. Leven is pas echt leven en wordt pas echt geleefd als het wordt geleefd in verbinding met Hem.

De waardering van dat leven, dat overal in het vrederijk zichtbaar is, wordt door mensen op diverse manieren tot uiting gebracht:
1. “Men zal Hem van het goud van Sjeba geven.” Het goud dat Hem wordt gegeven, is van Hem (Hg 2:9). Dat ze Hem dat geven, wil zeggen dat ze Zijn recht op het meest waardevolle in de schepping erkennen. Daarmee erkennen zij Zijn recht op de hele schepping.
2. “Men zal voortdurend voor Hem bidden.” In de voorgaande verzen heeft de Koning zegeningen gebracht naar de armen, naar Zijn volk en naar de wereld. Als reactie bidden ze voor Hem en wensen Hem Gods zegen toe. Er zal “voortdurend” voor Hem worden gebeden dat Hij Zijn zegenrijke regering gedurende het hele vrederijk zal voortzetten. Deze gebeden geven het verlangen weer naar een eindeloze voortgang van Zijn regering.
3. “De hele dag zal men Hem zegenen.” Dat men Hem “de hele dag” zal zegenen, wil zeggen dat men Hem gedurende ‘de hele dag’ van het vrederijk het goede zal toewensen, dat men goede dingen over Hem zal zeggen. Letterlijk staat er ‘altijd heel de dag’ en heeft de betekenis van ‘de hele dag’ of ook ‘iedere dag’.

Onder de zegenrijke regering van de Messias levert “een handvol koren op het land, op de top van de bergen”, een enorm rijke oogst op (vers 16). Het vrederijk kent niet alleen geen gebrek, maar wordt gekenmerkt door overvloed. Het geloof ervaart nu al dat “een handvol” tot een grote hoeveelheid kan worden als we met dat kleine beetje naar de Man Gods gaan (1Kn 17:12-15). In het vrederijk is er een overvloed aan koren in de dalen en op de bergen. Op de bergen groeit normaal gesproken geen koren, maar dan wel. De volle korenaren zullen “ruisen als de Libanon”.

De overvloedige oogsten zullen gelijke tred houden met de groei en bloei van de bevolking in de steden (vgl. 1Kn 4:20; Gn 15:5; Js 9:2a). Er is geen angst voor overbevolking, geen angst voor een tekort aan voedsel, geen angst voor wanbeheer van voorraden. Alles wordt op volmaakte wijze beheerd en verdeeld door de Heerser in gerechtigheid, Die ook hierin volmaakt rechtvaardig te werk gaat.

Alles hangt af van Hem, Wiens Naam voor eeuwig zal blijven (vers 17). Hij staat met Zijn Naam garant voor een ogenblikkelijk genot van alle weldaden en overvloed aan zegen. Hij staat er ook garant voor dat daaraan geen einde zal komen. Het oog wordt afgewend van de zegen naar Hem Die zegent, naar Zijn Naam. De zegen kan alleen door de komende generaties worden genoten in verbinding met Zijn Naam. Niet de zegen wordt “van kind tot kind voortgeplant”, maar Zijn Naam en daarmee ook de zegen.

Dit zal gebeuren “zolang de zon er is”. Hijzelf is “de Zon der gerechtigheid” (Ml 4:2). In het licht van de Zon zullen de komende generaties “gezegend worden”. De zegen van het vrederijk wordt onafgebroken voortgezet omdat Hij de Bron van zegen is en blijft. Dit is Hij niet alleen voor Zijn volk Israël, maar voor “alle heidenvolken”. Ook zij prijzen niet zichzelf gelukkig vanwege de zegen, maar prijzen Hem gelukkig door Wie zij de zegen krijgen.

Ps 72:18-19 | Lofprijzing

18 Geloofd zij de HEERE God, de God van Israël;
Hij doet wonderen, Hij alleen.
19 Geloofd zij voor eeuwig Zijn heerlijke Naam;
laat heel de aarde met Zijn heerlijkheid vervuld worden.
Amen, ja, amen.

Met deze lofprijzing sluit het tweede boek van Psalmen af. Het is een uitgebreidere versie van de lofprijzing waarmee het eerste boek afsluit (Ps 41:14). Na de beschrijving van de algehele heerschappij van de Messias en de zegen die dit voor de hele schepping betekent, wordt gewezen op Hem Die de oorsprong ervan is. Daarmee wordt duidelijk dat ten diepste de HEERE en Hij Die Koning is dezelfde Persoon zijn. Hij staat aan het begin en aan het einde van alle zegen.

Hij is “de HEERE God, de God van Israël” (vers 18). God staat met dit volk in een bijzondere relatie. De zegen van het vrederijk is de zegen die vanuit Gods relatie met dit volk naar de einden van de aarde stroomt. “HEERE” is de naam van God waarmee God Zich aan Zijn volk heeft bekendgemaakt als de God van het verbond. Op grond daarvan vervult Hij alle beloften die Hij aan Zijn volk heeft gedaan. De vervulling daarvan is het vrederijk.

Alles wat Hij aan zegen aan Zijn volk in het vrederijk geeft, zijn wonderen van Hem. Van de kant van het volk is er geen enkel recht. Zij hebben zich niet aan het verbond gehouden. Maar God kan alle beloften vervullen omdat de Messias alle verplichtingen van het volk op Zich heeft genomen, evenals de straf voor hun falen. Aan Gods rechtvaardige eisen heeft Hij voldaan. Dat is het grote wonder dat Hij alleen heeft gedaan.

De reactie kan niet anders zijn dan een uitbundige en eeuwige lofprijzing van “Zijn heerlijke Naam” (vers 19). Zijn heerlijkheid zal heel de aarde vervullen (Js 6:3). De hele schepping zal Zijn volmaaktheden uitstralen, zowel in de macrokosmos, het grote heelal, als in de microkosmos, de kleinste details. Bovenal zal Zijn heerlijkheid gezien worden in allen die vol zijn van de kennis van Hem. Zij zijn de bijzondere wonderen van Zijn genade door de verlossing die hun deel is door het werk van Christus. Zij zullen zijn roem verkondigen tot in lengte van dagen.

De lofprijzing, die eeuwig doorgaat, wordt gevolgd door een passend “amen, ja, amen.” Het is zowel een afsluiting, als een instemming: zo is het, zeker, zo is het.

Ps 72:20 | Einde van de gebeden van David

20 [Hier] eindigen de gebeden van David, de zoon van Isaï.

Dat de gebeden van David hier eindigen, wil niet zeggen dat er geen gebeden van David meer volgen. We zullen in de volgende psalmen nog regelmatig gebeden van David horen, zoals Psalmen 86 en 138-145. Hier gaat het erom dat met de komst van het vrederijk alle gebeden van David in vervulling zijn gegaan.

David noemt zichzelf hier “de zoon van Isaï” en niet ‘de koning van Israël’. Daarmee verwijst hij naar zijn natuurlijke en nederige afkomst. Hij doet als het ware een stap terug. Het gaat niet om hem, maar om de Messias, de Zoon van David. De Heer Jezus is het Twijgje Dat is opgegroeid uit de afgehouwen stronk van Isaï, en een Loot uit zijn wortels Die vrucht heeft voortgebracht (Js 11:1-2).

Iets dergelijks als wat hier van de gebeden van David wordt gezegd, zien we in “de laatste woorden van David” (2Sm 23:1a). Dit zijn ook niet zijn laatste woorden in letterlijke zin, want we horen daarna nog meer woorden van hem. Zijn ‘laatste woorden’ gaan over de regering van de Messias.

In die laatste woorden noemt hij zich evenals hier in deze psalm “de zoon van Isaï” (2Sm 23:1b). Het gaat hem namelijk om “een Heerser over de mensen, een Rechtvaardige, een Heerser [in] de vreze Gods” (2Sm 23:3-4). Bij deze Heerser zinkt hij in het niet (2Sm 23:5a) en die plaats neemt hij ook graag in. Zo maakt hij ruim baan voor de Messias, de gezalfde Koning van God.

Psalm 73

Inleiding

Met Psalm 73 begint een nieuw boek in Psalmen, boek 3, met Psalmen 73-89 als inhoud. In het tweede boek van Psalmen (Psalmen 42-72) zien we dat het gelovig overblijfsel van Israël verworpen is door hun broeders naar het vlees onder aanvoering van de antichrist. Het overblijfsel is naar het buitenland gevlucht (Mt 24:14-20), waar het ook door de volken wordt vervolgd. In deze grote nood worstelen zij met de vraag hoe de goddeloze Israëlieten voorspoed kunnen ervaren. Die worsteling drijft hen uit naar God en Zijn heiligdom (Ps 73:17). Daar komen zij tot inkeer (Jl 2:12-17).

In het tweede psalmboek hebben we de nood van het gelovig overblijfsel tijdens de grote verdrukking, vanwege de vervolging door de antichrist en zijn volgelingen. Deze vervolging vindt plaats van binnenuit. Dat veroorzaakt grote nood bij het overblijfsel. In antwoord op hun hulpgeroep zendt de HEERE Zijn tuchtroede Assyrië (Js 10:5) ofwel de koning van het noorden (Dn 11:40).

In dit derde boek van Psalmen vinden we de gevolgen daarvan (Ps 73:18-19; 74:1-8; 78:62-64; 80:13-14; 83:3-5; 89:40-46). Vanwege de nood, nu veroorzaakt door Assyrië van buitenaf, vinden we in dit derde boek de gebeden en geestelijke oefening van het overblijfsel.

Het derde boek van Psalmen komt overeen met het derde boek van de Thora (de vijf boeken van Mozes), dat is het boek Leviticus. In dit ‘Leviticus-boek’ van Psalmen vinden we het overblijfsel dat zijn toevlucht zoekt in het heiligdom, want Leviticus is bij uitstek het boek over het heiligdom. Het hoofdonderwerp van het boek Leviticus is gemeenschap met de HEERE, en daarom ook het heilig zijn voor de HEERE (1Pt 1:16). We vinden in dit derde psalmboek diverse verwijzingen naar de heiligheid van de HEERE.

Asaf is de schrijver van Psalmen 50 en 73-83. Psalm 50 gaat over de voorwaarde om Gods heerlijkheid aan Zijn volk te kunnen openbaren. Psalmen 73-83 gaan over de openbaring van Gods heerlijkheid. We vinden daarin de betekenis van het heiligdom voor ons. Psalmen 84-89, die deels van de Korachieten zijn, gaan over de uitwerking van Gods heerlijkheid in de harten van hen die het gelovig overblijfsel vormen. We vinden daarin de betekenis van het heiligdom voor God. Meerdere psalmen van dit derde psalmboek bevatten een verwijzing naar het heiligdom.

Psalm 73 toont als eerste psalm van het derde boek de algemene kenmerken van heel het derde boek van Psalmen. Het kenmerk van dit derde boek is het ingaan in het heiligdom (Ps 73:17). Daar vindt de psalmist de oplossing van het probleem dat hij in Psalm 73 heeft, namelijk de voorspoed van de goddelozen en de tegenspoed van de rechtvaardigen.

De voorspoed is hier de voorspoed van het ongelovige deel van het volk onder aanvoering van de antichrist (verzen 1-12). In het heiligdom wordt het gelovig overblijfsel bepaald bij het einde van de goddelozen. Door toedoen van de Assyriër – en dat is vooral de nood in het derde psalmboek – wordt Israël getuchtigd en zal het ongelovige deel van het volk in een oogwenk worden vernietigd (verzen 18-20).

In dit derde boek gaat het vooral over de geschiedenis van Israël als volk met daarin onderwijs voor het gelovig overblijfsel. Ook wij kunnen van dit onderwijs leren (1Ko 10:6,11). We vinden er slechts één psalm van David in (Psalm 86). Psalmen 73-83 zijn van Asaf, Psalmen 84-85 en 87-88 zijn van de zonen van Korach en Psalm 89 is van Ethan.

In de tijd van David lezen we over achtendertigduizend Levieten die de priesters assisteren bij de dienst in de tempel (1Kr 23:3,28), waarvan vierduizend de muziek verzorgen (1Kr 23:5). Van deze vierduizend worden tweehonderdachtentachtig mannen apart gezet om zangers te zijn (1Kr 25:7), verdeeld in vierentwintig groepen. Deze worden geplaatst onder leiding van enkele dirigenten. Een van hen is Asaf, die zich met cimbalen laat horen (1Kr 16:5).

Asaf is ook een profeet (1Kr 25:1-2), die samen met David liederen heeft geschreven (2Kr 29:30). De profetische kenmerken van deze psalmen zullen bij de uitleg ervan ook aan bod komen. Ook na de ballingschap blijven de nakomelingen van Asaf zangers die ook met cimbalen de HEERE prijzen in de herbouwde tempel in Jeruzalem (Ea 3:10; Ne 11:22).

Ps 73:1 | God is goed voor Israël

1 Een psalm van Asaf.
Ja, God is goed voor Israël,
voor hen die zuiver van hart zijn.

Dit is “een psalm van Asaf” (vers 1a). Het is de eerste psalm in een rij van elf psalmen die hij heeft gedicht (Psalmen 73-83). Zie verder voor “van Asaf” bij Psalm 50:1, waar zijn naam voor de eerste keer in het opschrift van een psalm wordt genoemd.

Het tweede deel van vers 1 is het thema van de psalm. De rest van de psalm is de uitwerking ervan. Asaf beschrijft in deze psalm zijn worstelingen met de vraag hoe God de goddelozen in voorspoed kan laten leven, terwijl de Godvrezenden met tegenspoed te kampen hebben. In dit eerste vers vertelt hij direct al de conclusie waartoe hij, na zijn worstelingen, is gekomen. Met een krachtig “ja”, of “waarlijk”, of “zeker”, spreekt hij de zekerheid uit dat God “goed voor Israël” is.

Daaraan voegt hij wel toe dat dit geldt “voor hen” in Israël “die zuiver van hart zijn”. Het Hebreeuwse woord “zuiver” betekent ‘leeg’, ’schoon’, ‘afwezigheid van verontreiniging’ (vgl. Ps 19:9; Sp 14:4). Dit is het ware Israël dat gescheiden van het kwaad leeft. Zuiver of rein van hart is iemand bij wie het innerlijk in overeenstemming is met het uiterlijk. Het hart is ten eerste zuiver of rein omdat God een nieuw en rein hart heeft geschapen. Ten tweede is het de aanwezigheid van de zuiverheid of reinheid van een standvastige geest in de gelovige om zich niet te verontreinigen – dat is zijn verantwoordelijkheid (Ps 51:12).

Tegenwoordig spreken we van een ‘echt’, ‘niet hypocriet’ geloof als het geloof niet een uiterlijke ‘religie’, maar een innerlijke ‘relatie’ met de levende God is. Het geloofsleven komt dan voort uit de toewijding van het hart, van de (eerste) liefde. Wat wordt gedaan, komt voort uit liefde tot de HEERE. Zij zijn Israëlieten als Nathanaël, van wie de Heer Jezus met Zijn volmaakte kennis van het menselijk hart zegt: “Zie, waarlijk een Israëliet in wie geen bedrog is” (Jh 1:48). Dit wil niet zeggen dat Nathanaël zondeloos is, maar dat hij oprecht is.

De goedheid van God voor Israël komt tot uiting in Zijn genade, Zijn bereidheid om een berouwvolle zondaar graag te vergeven (Ps 86:5). Ook blijkt Zijn goedheid uit de zegeningen die Hij op grond van het verbond aan hen geeft. Hij geeft alles wat ze nodig hebben aan eten en drinken, aan vruchtbare velden, aan vrede in de huizen en aan bescherming tegen hun vijanden. Zij mogen Hem dienen en Hij zegent hen. Hij woont in hun midden. Hij geeft hen niet op als zij Hem ontrouw worden, maar tuchtigt hen om hen bij Zich terug te brengen (vgl. 2Tm 2:13).

Ps 73:2-12 | Jaloers op de goddelozen

2 Maar wat mij betreft, mijn voeten waren bijna uitgegleden,
mijn schreden waren haast uitgeschoten,
3 want ik was jaloers op de dwazen,
toen ik de vrede van de goddelozen zag.
4 Tot aan hun dood zijn er immers geen boeien,
en hun kracht is fris.
5 Zij verkeren niet in moeiten, [zoals andere] stervelingen,
en worden niet gekweld met [andere] mensen.
6 Daarom hangt de hoogmoed hun als een ketting [om de nek],
het geweld bedekt hen [als] een mantel.
7 Hun ogen puilen uit van vet,
zij hebben de inbeeldingen van [hun] hart overtroffen.
8 Zij spotten en spreken boosaardig van onderdrukking,
zij spreken uit de hoogte.
9 Zij zetten hun mond op tegen de hemel,
hun tong wandelt [honend] rond op de aarde.
10 Daarom kan [Gods] volk ertoe komen,
wanneer er een volle [beker] water voor hen uitgeperst wordt,
11 dat zij zeggen: Hoe kan God het weten?
Zou de Allerhoogste er weet van hebben?
12 Zie, dezen zijn goddeloos,
toch hebben zij in de wereld rust [en] vermeerderen [hun] vermogen.

In het Hebreeuws komt “maar wat mij betreft” (vers 2) of “maar ík” (met nadruk), drie keer voor (verzen 2,23,28). In vers 2 is het in verbinding met de beproeving waar de psalmist doorheen gaat. In vers 23 en vers 28 is het in verbinding met het gelouterd tevoorschijn komen na de beproeving. Hij is er dan tegen bestand (1Ko 10:13).

Asaf gaat vertellen over een tijd in zijn leven dat hij worstelde met de vraag hoe de goedheid van God voor de reinen van hart te rijmen valt met wat hij in zijn omgeving zag. Wat dat betreft, is Psalm 73 een goede aanvulling op Psalm 1. Psalm 1 spreekt over de voorspoed van de Godvrezenden en de tegenspoed van de goddelozen. Psalm 73 begint met de praktijk waarin de gelovige niet altijd ziet wat God in Zijn Woord zegt. Dat is voor het geloof een beproeving.

De psalmist kent God en Zijn regering, maar als hij om zich heen kijkt, lijkt het alsof Hij er niet is. Gods goedheid ziet hij niet voor de reinen van hart in Israël, waarvan hij er een is. Hij ziet integendeel goedheid voor de goddelozen (vgl. Jr 12:1b), terwijl er voor hem, een reine van hart, slechts tegenspoed is.

Die waarneming heeft ervoor gezorgd, zo geeft hij eerlijk toe, dat zijn voeten “bijna uitgegleden” zijn op de weg van het geloof (vers 2). Hij is bijna in zijn geloof onderuitgegaan. Zijn “schreden waren haast uitgeschoten” omdat hij geen vaste grond meer onder de voeten had. Hij had geen basis meer voor zijn geloof. Alles waar hij vast in geloofde, wankelde niet alleen, maar stond op het punt van verdwijnen.

In de verzen 3-12 vertelt hij uitvoerig over de oorzaak van zijn ‘bijna-valpartij’. Hij biecht op dat hij in die tijd “jaloers op de dwazen” was (vers 3). Het Hebreeuwse woord voor dwaas betekent in de eerste plaats hoogmoedig en in de tweede plaats zich dwaas gedragen (vgl. 1Sm 21:14). Het gaat om mensen die dwaas zijn, doordat zij hoogmoedig God aan de kant zetten. Dat laatste blijkt ook uit de parallel met vers 3b ”de goddelozen”. Hij heeft naar hen gekeken en “de vrede van de goddelozen” gezien.

Het is duidelijk dat hij, als hij dit in Psalm 73 schrijft, al tot inkeer is gekomen, want hij noemt de mensen die hij beschrijft “dwazen” en “goddelozen”. Hij schrijft dit als een terugblik, om de lessen van zijn verleden door te geven aan gelovigen in de toekomst. Hij is in zijn jaloersheid op hen blind geweest voor hun ware karakter. De goddelozen, zo heeft hij gedacht, zijn toch maar goed af. Ze hebben geld genoeg, veel plezier en ze leven in vrede. Wat een aantrekkelijk leven is dat toch. Zij hebben macht en aanzien, rijkdom en gezondheid, terwijl Gods ware volk door hen ongestraft verdrukt, vervolgd en gedood wordt. De psalmist dacht: ‘Waarom zou ik aan de kant van de ‘losers’ blijven?’

De goddelozen – dat zijn in de toekomst de volgelingen van de antichrist – gaan tot aan hun dood ongehinderd hun gang (vers 4; vgl. Ml 3:15). Er zijn “geen boeien”, wat wil zeggen dat er niets is wat hun enige beperking oplegt. Zij durven een grote mond tegen God op te zetten (Ps 2:2-3). Uit niets blijkt het ongenoegen van God over hun leven en ook niet als ze de wereld verlaten. Ze leven in voorspoed en sterven in vrede. Er wordt hun geen strobreed door wie dan ook in de weg gelegd.

Lichamelijk kennen ze geen problemen. Ze zijn zo gezond als een vis. “Hun kracht is fris”, want ze worden elke morgen uitgerust wakker. Ze worden niet geplaagd door nare dromen of slapeloosheid (vgl. Jb 7:13-14). Dit alles maakt hen ook machtig en stelt hen in staat om het overblijfsel te onderdrukken.

Veel mensen verkeren in moeiten, vanwege bijvoorbeeld financiële zorgen, maar zij niet (vers 5). Die moeiten gaan blijkbaar aan hen voorbij. Ze leven een uitermate gemakkelijk leven. Komt er plotseling iets onaangenaams in hun leven, dan zijn ze goed verzekerd of ze kopen het af. Geld biedt immers schaduw, dat wil zeggen bescherming, tegen het onheil (Pr 7:12a).

Ze worden ook niet gekweld door hun geweten. Bij andere mensen spreekt het geweten als ze iets kwaads hebben gedaan. Als ze dat niet belijden, kwelt hun geweten hen. Daar hebben deze goddelozen geen last van, want zij hebben hun geweten dichtgeschroeid, het spreekt niet meer.

Het is dan ook geen wonder, “daarom”, dat “de hoogmoed hun als een ketting [om de nek]” hangt (vers 6). Ze zien hun manier van leven als een sieraad. De arrogantie druipt ervan af. Wie hoogmoedig is, is hard, meedogenloos. “Het geweld” dat ze gebruiken, hoort bij hen, het “bedekt hen [als] een mantel”. Hun pronkerige gedrag en hun gewelddadige handelwijze laten zien hoe ingenomen ze met zichzelf zijn. Elk medegevoel met iemand anders ontbreekt.

Hun ogen zitten bijna dicht vanwege hun pafferige, door vet opgezwollen gezicht (vers 7). Door de kleine spleetjes zie je nog iets van hun ogen. Daarin staat de vraatzucht te lezen. Het is aan hun vette lichaam te zien. Ze hebben zich heel wat van hun luie, vadsige leventje voorgesteld, maar wat ze beleven, heeft “de inbeeldingen van [hun] hart overtroffen”, het gaat hun stoutste verwachtingen te boven (vgl. Jr 5:28). We zien hier de tegenstelling tussen het hoogmoedige, verdorven hart van de goddeloze en het reine hart van de gelovige (vers 1).

Voor hun naasten hebben ze geen goed woord over (vers 8). Ze spotten met al die stakkers die op een eerlijke manier proberen wat van hun leven te maken. Over zulke mensen spreken ze “boosaardig van onderdrukking”. Ze kunnen hen gemakkelijk uitbuiten om een nog luxer leven te leiden en nog vetter te worden. Opgeblazen, verwaand kijken ze vanuit de hoogte op hen neer.

Goddelozen “spreken uit de hoogte”, wat erop wijst dat ze zich verbeelden God te zijn. Daarom moet natuurlijk ook de hemel het ontgelden (vers 9). Daar woont God. Ze dulden Hem niet boven zich en niet naast zich. Ze zetten een grote mond tegen Hem op (vgl. Op 13:6).

Waar ze ook op aarde zijn, hun tong wandelt er honend rond. Ze zien de aarde als hun onbegrensde bezit. Dat laten ze met honende taal voor hun naasten en met lasterlijke taal naar God ook duidelijk horen. Ze claimen totale vrijheid van meningsuiting, waarbij iedereen en alles het moet ontgelden (Ps 12:5).

Hun leven zonder daarbij enige betrokkenheid van God te veronderstellen zet het volk van God op het verkeerde been (vers 10). Het volk drinkt de kwalijke levensstijl met volle teugen in. Hun verkwikking is niet het water van Gods Woord, maar wat goddelozen doen en leren. Een dergelijk leven willen ze wel. Dan haal je uit het leven wat erin zit, al is het nog zo walgelijk. Je perst het eruit.

Het brengt hen ertoe te zeggen: “Hoe kan God het weten?” (vers 11). God reageert nergens op. Dan kan het niet anders of Hij weet gewoon niet wat er op aarde gebeurt. Hij kan wel “de Allerhoogste” genoemd worden, maar het is zeer te betwijfelen of Hij kennis heeft van wat de goddelozen allemaal uitspoken.

Kijk maar naar die goddelozen (vers 12). Ze leven het leven totaal naar eigen goeddunken, zonder rekening te houden met God. “Toch hebben zij in de wereld rust [en] vermeerderen [hun] vermogen.” Asaf komt hier tot een soort conclusie van het leven van de goddelozen. Zo ziet het eruit: rust in de wereld en vermeerdering van hun vermogen. Wat wil je nog meer?

Ps 73:13-22 | In Gods heiligdom

13 Ja, voor niets heb ik mijn hart gezuiverd
en mijn handen in onschuld gewassen.
14 Want de hele dag word ik gekweld
en mijn bestraffing is er elke morgen.
15 Als ik zou zeggen: Ik zal ook zo spreken,
zie, ik zou ontrouw zijn aan al Uw kinderen.
16 Toch heb ik nagedacht om dit te kunnen begrijpen,
[maar] het was moeite in mijn ogen,
17 totdat ik Gods heiligdom binnenging
[en] op hun einde lette.
18 Ja, U zet hen op gladde plaatsen,
U doet hen in verwoesting vallen.
19 Hoe worden zij in een ogenblik tot een verwoesting!
Zij worden weggevaagd, komen om door verschrikkingen.
20 Zoals een droom [vervaagt] bij het ontwaken,
zult U, Heere, als [U] wakker wordt, hun beeld verachten.
21 Toen mijn hart verbitterd was
en ik in mijn nieren geprikkeld werd,
22 hoe onverstandig was ik toen, ik wist niets!
Ik was een redeloos dier bij U.

In het licht van de voorspoed van de goddelozen ziet Asaf al zijn inspanningen om God welgevallig te leven als zinloos. God is goed voor hen die zuiver van hart zijn, heeft hij in het begin gezegd (vers 1b). Nou, hij heeft zijn hart gezuiverd (vers 13), maar van die goedheid heeft hij niets gemerkt.

In zijn vertwijfeling spreekt hij met een krachtig “ja” uit dat het helemaal geen zin heeft gehad om zijn hart te zuiveren omdat hij in gemeenschap met God wilde leven. Het lijkt veel beter om maar te doen wat je hart je ingeeft en te genieten van het leven. Zijn handen in onschuld wassen is ook voor niets (vgl. Ps 26:6). Het levert immers geen voordeel op bij God als je niet meedoet aan kwade praktijken.

Kijk maar naar zijn leven. Het is de hele dag kommer en kwel (vers 14). Dat begint ’s morgens al als hij wakker wordt. Elke morgen is daar Gods bestraffing. Hij kan dat niet zien als Zijn liefdevolle zorg voor hem, om hem dicht bij Zich te houden en hem voor afdwalingen te bewaren. Hij kan zich er echt niet over verheugen dat hij “in allerlei verzoeking valt” (Jk 1:2). In vers 16 vertelt hij over zijn moeite om de wegen van God te begrijpen. Hij kan zijn lijden en de voorspoed van de goddelozen niet met elkaar rijmen.

Het is wel eens bij hem opgekomen om net zo te spreken als de goddelozen en te doen alsof God er niet is (vers 15). Je ontkomt dan, zo heeft hij gedacht, aan kwelling en kunt van het leven genieten. Maar die gedachte is hem toch te ver gegaan. Voor hem is twijfel een toegangspoort tot afvalligheid. Daarom heeft hij zich direct tot God gericht om tegen Hem te zeggen dat hij niet ontrouw wilde zijn aan Zijn kinderen. Als hij zou gaan spreken als de goddelozen, zou dat afval zijn van het verbond dat God met Zijn volk, Zijn kinderen, had gesloten.

“Uw kinderen” is hier een aanduiding voor Gods verbondsvolk (vgl. Dt 14:1-2). In een westerse samenleving is de identiteit van een persoon vooral individueel. In de Bijbel wordt de persoon, net als in een oosterse maatschappij, in een gemeenschappelijk verband gezien. Er is een sterke wisselwerking tussen een persoon en de groep waartoe hij behoort. De invloed van een persoon op de groep is groot, wat ook omgekeerd geldt.

Hij is ervoor teruggeschrokken een struikelblok te worden voor zijn medegelovigen door over te lopen naar het vijandelijke kamp. Het bewijst zijn liefde voor hen. We zien hier een bijzonder kenmerk van het nieuwe leven dat de gelovige bezit. Het nieuwe leven heeft God lief én het heeft de kinderen van God lief. Wie zegt dat hij God liefheeft, terwijl er geen liefde is voor de kinderen van God, is een leugenaar (1Jh 4:20).

Het probleem was er nog wel. Hij heeft erover “nagedacht om dit te kunnen begrijpen” (vers 16). Hij heeft zijn hersens erover gepijnigd, “maar het was moeite” in zijn ogen. Hij is er niet uitgekomen omdat hij het probleem in het licht van zijn eigen verstand heeft bekeken. Nooit heeft het menselijk denken dit mysterie van de voorspoed van de goddelozen en de tegenslagen van de rechtvaardigen kunnen oplossen. Het is ermee als met de onderkant van een borduurwerk: als je daarnaar kijkt, zie je geen enkel patroon, want alle draden lopen kriskras door elkaar heen.

Dan komt er een “totdat” (vers 17). Ineens wordt alles helder voor hem. Dat is gebeurd toen hij “Gods heiligdom binnenging [en] op hun einde lette”. Dat heeft zijn kijk op de goddelozen radicaal veranderd. Om de waarde van iets of iemands leven te kunnen bepalen moeten we op het einde ervan letten (Dt 32:20,28-29; Hb 13:7).

Vluchten in het heiligdom is niet vluchten voor de werkelijkheid, maar in de werkelijkheid. Daar zien we de bovenkant van het borduurwerk: we zien dat de draden zo geweven zijn, dat er een prachtig tafereel zichtbaar is. De enige plaats waar we leren het leven op aarde in het juiste perspectief te zien, is boven, in het heiligdom, letterlijk ‘heiligdommen’ (meervoud) dat wil zeggen in Gods heilige tegenwoordigheid.

In de toekomst is dit van belang, als het heiligdom (enkelvoud) in Jeruzalem in handen van de antichrist is. Het gelovig overblijfsel kan dan toch Gods tegenwoordigheid ervaren in Zijn heiligdommen, dat is overal waar hij Gods aanwezigheid ervaart, want God is niet gebonden aan een plaats. Het overblijfsel zal God ontmoeten in geest en waarheid (vgl. Jh 4:23).

In het heiligdom leert het overblijfsel Gods sterkte en heerlijkheid kennen (Ps 63:3-4) en wordt het bepaald bij de goedertierenheid ofwel de verbondstrouw van de HEERE. In het licht van het heiligdom leren we de wil van God kennen en onderwerpen we onze wil aan die van Hem. We leren daar het geduld van God met het kwaad kennen, terwijl duidelijk wordt dat Hij het kwaad, de goddelozen, op Zijn tijd zal oordelen.

Met zekerheid, “ja”, kan dan gezegd worden dat Hij de goddelozen “op gladde plaatsen” zet (vers 18). Ze komen aan hun einde, niet door een natuurlijke dood, maar door een handeling van God. De weg die zij bewandelen en die Asaf bijna met hen is gaan bewandelen, is glibberig. Hun voeten zullen uitglijden met als gevolg dat zij ”in verwoesting vallen”.

Dit gebeurt “in een ogenblik” (vers 19). Plotseling zijn ze er niet meer, “zij worden weggevaagd, komen om door verschrikkingen”. Profetisch zal dat gebeuren als deze goddeloze volgelingen van de antichrist door de tuchtroede van God, Assyrië (Js 10:5-6), zullen worden weggevaagd, waardoor twee derde van het volk zal sterven (Zc 13:8).

De snelheid waarmee ze worden weggevaagd, lijkt op wat met een droom gebeurt als iemand wakker wordt (vers 20). Er is nog wel een herinnering aan de droom, maar de droom zelf is na het ontwaken abrupt voorbij. De voorspoed van het leven van de goddelozen is een droom. De realiteit van het einde van het leven dient zich aan.

Hetzelfde zien we als Hizkia met de dreigbrief van de koning van Assyrië de toevlucht neemt tot het heiligdom. Hij spreidt deze brief uit voor de HEERE. Het antwoord is dat de Engel van de HEERE in één nacht het leger van Sanherib uitroeit (2Kn 19:14,35). Dat zullen we ook zien als de Heer Jezus met vlammend vuur vergelding brengt over de goddelozen (2Th 1:8-9).

De goddelozen op wie Asaf jaloers was, worden geconfronteerd met de “Heere”, Adonai. Hij, de soevereine Heerser, is wakker geworden, dat wil zeggen dat Hij de tijd gekomen acht om met hen te handelen. Dan zullen zij tot hun ontsteltenis merken dat Hij het beeld dat ze van zichzelf hebben gegeven en waar mensen van onder de indruk zijn gekomen, niet acht, maar veracht (vgl. Dn 12:2b). Hun beeld is een schijnvertoning geweest.

Asaf komt door wat hij in het heiligdom heeft gezien van het einde van de goddelozen tot zichzelf en tot inkeer. Hij erkent dat zijn hart verbitterd was op God toen hij de voorspoed van de goddelozen zag (vers 21). Daarover heeft hij zich verootmoedigd en is tot de eerlijke erkenning gekomen van hoe hij was. Dat kan alleen maar als iemand in het heiligdom is geweest. Met Jesaja zegt hij als het ware “wee mij” (Js 6:1-5).

God was, in zijn ogen, oneerlijk dat de goddelozen ongestoord hun gang konden gaan, terwijl hij zijn best deed om God welgevallig te zijn en daarvoor gestraft werd. Zijn nieren werden in hem geprikkeld omdat hij een dergelijk leven zinloos vond. De nieren zijn het diepste innerlijk van de mens (vgl. Jb 19:27). In dat diepste binnenste, waar alleen God bij kan, is hij gevoelloos of verdoofd geworden. Daarom belijdt hij dit voor God.

Nu hij terugkijkt, ziet hij hoe onverstandig hij toen was (vers 22). Hij zegt eerlijk: “Ik wist niets.” En ten opzichte van God vergelijkt hij zichzelf met “een redeloos dier”. Een dier of beest heeft geen besef van God. Alleen een mens is rechtopstaand en kan zijn blik naar boven richten. Toen Nebukadnezar God niet erkende, werd hij als een dier (Dn 4:28-33). Pas toen hij God de Allerhoogste erkende, werd hij weer een volwaardig mens (Dn 4:34). Zo zal het profetisch ook zijn met de antichrist, de mens van de zonde, die zichzelf als God vertoont (2Th 2:3-4). Hij wordt “het beest uit de aarde”, dat is Israël, genoemd (Op 13:11).

Asaf is in het heiligdom, “bij U”, alle eigendunk kwijtgeraakt. Het is hem vergaan als Job die ook met deze vraag heeft geworsteld en God ook van onrecht heeft beschuldigd. Als Job ten slotte voor God komt te staan, zegt hij, diep overtuigd van zijn aanmatiging om God te beoordelen in Zijn wegen: “Zie, ik ben te gering; wat zou ik U antwoorden? Ik leg mijn hand op mijn mond” (Jb 39:36-37; vgl. Sp 30:2-3).

Ps 73:23-28 | Dicht bij God zijn

23 Ik zal echter voortdurend bij U zijn,
U hebt mijn rechterhand gegrepen.
24 U zult mij leiden door Uw raad,
daarna zult U mij [in] heerlijkheid opnemen.
25 Wie heb ik [behalve U] in de hemel?
Naast U vind ik nergens vreugde in op de aarde.
26 Bezwijkt mijn lichaam en mijn hart,
dan is God de rots van mijn hart
en voor eeuwig mijn deel.
27 Want zie, wie zich ver van U houden, zullen omkomen;
U verdelgt allen die als in hoererij U verlaten.
28 Maar wat mij betreft, het is voor mij goed dicht bij God te zijn.
Ik neem mijn toevlucht tot de Heere HEERE,
om al Uw werken te vertellen.

De toestand van Asaf en van iedere Godvrezende staat in het grootst mogelijke contrast – aangegeven door het woord “echter” – met dat van de goddelozen. Asaf kan vol vertrouwen tegen God zeggen: “Ik zal echter voortdurend bij U zijn” (vers 23). Het is ook mogelijk en waarschijnlijk beter om te vertalen met “echter ik was altijd bij U geweest”. Al de tijd dat hij twijfelde, was God, zonder dat hij zich ervan bewust was, bij Hem. God had zijn rechterhand gegrepen. Dit wijst op een stevige greep, een greep die niet verslapt. God heeft ook onze hand stevig gegrepen en zal ons nooit loslaten (vgl. Jh 10:28-30). Zo gaat Hij met ons op weg naar Zijn einddoel, ook en vooral in tijden van beproeving.

Onderweg naar het door Hem bepaalde doel van zegen leidt Hij het gelovig overblijfsel door Zijn raad, zodat zij in de duisternis die hen kan omgeven, als zij in twijfel verstrikt zijn, de juiste weg volgen (vers 24). Zo zullen zij de zegen van het vrederijk binnengaan. Het einddoel is dat God het gelovig overblijfsel in het vrederijk, nadat Zijn heerlijkheid daarin is neergedaald in de nieuwe tempel, aanneemt en laat delen in de beloofde zegen.

Als dit eenmaal helder voor de aandacht staat, zegt Asaf, en zegt de gelovige, dat hij niemand behalve God in de hemel heeft (vers 25). En als God genoeg is in de hemel, is er dan ergens op aarde naast Hem iets waar de gelovige vreugde in kan vinden? De vraag stellen is hem beantwoorden. Feitelijk gaat het erom dat de God van de hemelen genoeg is op aarde. Hoewel de psalmist op aarde is, begeert hij niets buiten de gemeenschap met de God van de hemelen.

Zijn lichaam en zijn hart kunnen bezwijken door alle beproevingen in het leven, maar God niet (vers 26). Hoe hij zelf ook verzwakt, hoe zijn aardse tent ook wordt afgebroken, God is de rots van zijn hart. Zijn hart bouwt op Hem. God is ook voor eeuwig zijn deel. Nooit zal hij Hem kwijtraken. Hij is onlosmakelijk voor eeuwig aan Hem verbonden. Het is vergelijkbaar met wat de profeet Habakuk in Habakuk 3 zegt (Hk 3:17-19).

Wie niet dicht bij God zijn, wie geen behoefte hebben aan Zijn tegenwoordigheid, maar zich ver van Hem houden, “zullen omkomen” (vers 27). Zulke mensen kiezen er bewust voor Hem te “verlaten”. Dit komt neer op “hoererij”. Zij verbreken de wettige verbinding met Hem en verbinden zich met de afgoden (Jr 5:7). Het is het verbreken van het verbond met God dat ook vergeleken wordt met het verbreken van het verbond van een huwelijk. Daarom is het hoererij, in de zin van overspel (vgl. Hosea 1-3). God zal hen verdelgen vanwege hun afvalligheid.

De keus van Asaf is totaal anders (vers 28). Al maakt iedereen een andere keus, wat hem betreft, is maar één ding “goed” en dat is “dicht bij God te zijn”. Dit is het goede deel (Lk 10:42). Hij is de psalm begonnen met te zeggen dat God goed is voor Israël (vers 1b); nu zegt hij dat het voor hemzelf goed is dicht bij God te zijn. Door zijn ervaring is een algemene waarheid – “God is goed voor Israël” – een persoonlijke waarheid geworden – “het is voor mij goed dicht bij God te zijn”.

Iets dergelijks zien we bij Job. Na zijn beproeving zegt hij: “Met het oor had ik U gehoord”, dat wil zeggen als ‘algemene waarheid’, “maar nu heeft mijn oog U gezien”, dat wil zeggen dat het nu een ‘persoonlijke waarheid’ is (Jb 42:5). De nuttige uitwerking van beproeving, namelijk dat je er tegen bestand wordt (1Ko 10:13), is nu werkelijkheid. De psalmist is door de tuchtiging geoefend en dat brengt een vreedzame vrucht van gerechtigheid (Hb 12:11).

Hij wil leven in een nauwe gemeenschap met Hem. Zijn voeten waren bijna uitgegleden, en daarom heeft hij zijn “toevlucht tot de Heere HEERE” genomen. God is de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser, en Hij is de “HEERE”, Jahweh, de God van het verbond met Zijn volk.

Vanuit de nabijheid van die God zal hij al Gods werken vertellen. Nu hij zichzelf heeft gezien in het licht van God, kan God hem gebruiken. Hier lijkt de psalmist op Jesaja. Pas nadat Jesaja tot zelfoordeel was gekomen, kon de HEERE aan hem de vraag stellen: “Wie zal Ik zenden …?” (Js 6:5-8). In het verband met de lessen die Asaf heeft geleerd, zal hij spreken over wat hij in het heiligdom heeft gezien. Gods werken zijn niet altijd door mensen te begrijpen, maar ze zijn altijd volkomen betrouwbaar.

Vers 27 en vers 28 vormen een conclusie en samenvatting van het voorgaande, van heel Psalm 73. Het schildert het diepe contrast tussen de goddelozen en de rechtvaardige. Het verschil wordt pas duidelijk zichtbaar in het licht van het heiligdom.

Wij moeten leren kijken met de ogen van God om de heerlijkheid van Zijn werken te zien. Dingen die wij proberen te begrijpen, maar niet in staat zijn te doorgronden, kunnen we aanvaarden als we God in het heiligdom aan het werk zien. Dan kunnen we daarover vertellen aan hen die ook worstelen met wat ze in de wereld om zich heen waarnemen (Rm 8:28-39).

Psalm 74

Inleiding

In Psalm 73 heeft Asaf vertwijfelde vragen aan God gesteld over de voorspoed van de goddelozen. In Psalm 74 roept hij in grote nood om hulp en stelt hij vertwijfelde vragen aan God over Zijn verwerping van Zijn volk, die voor hem blijkt uit de verwoesting van de tempel.

Deze psalm is een aangrijpend gebed tot God om in te grijpen na een grote nationale ramp. Die ramp betreft de verwoesting van Gods heiligdom, de tempel, Zijn woonplaats in Jeruzalem. De ramp die Asaf beschrijft, ligt in de toekomst, want in de tijd van Asaf wordt de tempel door Salomo gebouwd. Asaf wordt door de Heer Jezus een “profeet” genoemd als Hij een woord van hem aanhaalt uit Psalm 78 (Mt 13:35; Ps 78:2). Het is een profetische psalm, waarin gevoelens tot uitdrukking worden gebracht die bij latere gebeurtenissen bij het gelovig overblijfsel aanwezig zijn.

De Heilige Geest heeft in Asaf gevoelens bewerkt die de Godvrezende heeft die de daadwerkelijke verwoesting van de tempel meemaakt. We kunnen denken aan de verwoesting door Nebukadnezar in 586 v.Chr. We kunnen ook denken aan de verwoesting door de Romeinen in het jaar 70. Profetisch gaat het over de verwoesting door de Assyriërs van de tempel die – nu binnenkort – door de Joden zal worden gebouwd (Dn 9:27). Daarvan is de verwoesting door Nebukadnezar een voorvervulling. Al deze verwoestingen gaan de Godvrezende Joden door merg en been. Ze vragen zich af hoe God het kan toelaten dat Zijn heiligdom zo ontheiligd en verwoest wordt.

De discipelen van de Heer Jezus – zij zijn een beeld van het overblijfsel – zijn ook onder de indruk van de tempel. Het komt niet in hun gedachten op dat die schitterende tempel weer kan worden verwoest. In Zijn reactie op hun bewondering voor het gebouw voorzegt de Heer de verwoesting ervan (Mt 24:1-2).

We kunnen de psalm als volgt indelen:
In de verzen 1-11 horen we de klacht over de verwoesting van de tempel.
De verzen 12-17 vermelden Wie God is en wat Hij in het verleden heeft gedaan.
De verzen 18-23 zijn een gebed tot God om aan Zijn volk te denken.

Ps 74:1-8 | Het verwoeste heiligdom

1 Een onderwijzing van Asaf.
O God, waarom hebt U [ons] voor altijd verstoten?
[Waarom] ontbrandt Uw toorn tegen de schapen van Uw weide?
2 Denk aan Uw gemeente, die U vanouds verworven hebt,
de stam [die] Uw eigendom is, [die] U verlost hebt,
de berg Sion, waarop U gewoond hebt.
3 Richt Uw voeten naar wat voor altijd verwoest is,
[want] de vijand heeft alles in het heiligdom vernield.
4 Uw tegenstanders tierden midden in Uw ontmoetingsplaatsen;
[daar] stelden zij hun [zege]tekens als [ere]tekens op.
5 Zij raakten bekend als [lieden]
die [hun] bijlen opheffen in dicht geboomte.
6 Zo sloegen zij al de graveringen ervan
met houwelen en mokers in stukken.
7 Zij staken Uw heiligdom in brand;
tot de grond toe ontheiligden zij de woning van Uw Naam.
8 Zij zeiden in hun hart: Laten wij die gezamenlijk plunderen!
Zij verbrandden al Gods ontmoetingsplaatsen in het land.

Dit is de negende van de in totaal dertien psalmen die “een onderwijzing” zijn (vers 1a; Psalmen 32; 42; 44; 45; 52; 53; 54; 55; 74; 78; 88; 89; 142). Zie voor “een onderwijzing” verder bij Psalm 32:1.

Voor “van Asaf” zie bij Psalm 50:1.

De Godvrezende gelovige roept tot God “waarom” Hij Zijn volk “voor altijd verstoten” heeft (vers 1b). Wij stellen de vraag naar het “waarom” van rampen die ons treffen als wij Gods wegen en werken niet begrijpen. Die vraag kan voortkomen uit een gekweld, nederig gemoed, maar ook uit een opstandig gemoed. Asaf stelt die vraag vanuit een nederig gemoed. Zijn vraag is niet waarom God heeft verstoten, want dat begrijpt hij wel. Zijn vraag is waarom God “voor altijd” heeft “verstoten” (vgl. vers 10).

De aanleiding voor zijn vraag is, zoals de psalm verder duidelijk maakt, de verwoesting van de tempel. Voor het besef van de Godvrezende Israëliet is de aanwezigheid van de tempel in het midden van het volk hetzelfde als Gods aanwezigheid in hun midden. De aanwezigheid van de tempel is voor hem noodzakelijk wil God in hun midden kunnen wonen. Deze gedachte is terecht als het volk Hem dient, maar onterecht als het volk Hem verlaat. Omdat het volk Hem heeft verlaten, heeft Hij hen moeten verlaten (Ez 8:3-4; 9:3; 10:3-4,18-19; 11:22-23).

Ze zien in de verwoesting van de tempel dat Gods toorn tegen hen, “de schapen van Uw weide” (vgl. Ps 79:13; 95:7), is ontbrand. Dat de rechtvaardigen zich als de schapen van Zijn weide aan God voorstellen, vergroot de tederheid van hun beroep op Hem. Hoe kan de Herder van Israël in toorn ontbranden tegen Zijn eigen schapen die Hij van weide, dat wil zeggen van voedsel, voorziet? Maar Gods toorn is over Zijn volk als geheel gekomen en daar horen zij ook bij. Zij maken deel uit van een goddeloos volk.

Tegelijk richten ze zich, in tegenstelling tot het goddeloze volk, de afvallige massa, met hun nood tot God. Ze vragen aan Hem aan hen te denken omdat zij Zijn gemeente zijn (vers 2). Het gaat hier niet over de nieuwtestamentische gemeente, maar over de gemeente van Israël. Hij heeft Zich dat volk “vanouds verworven” (Dt 32:6; vgl. Hd 20:28). Asaf wijst God erop dat Hij Zijn volk vele eeuwen geleden heeft verworven om Zijn eigendomsvolk te zijn (Dt 32:9; Ex 19:5). Het betekent dat dit volk voor Hem een zeer kostbare schat is (vgl. Mt 13:44).

Kostbaar wil zeggen niet alleen kostbaar in waarde, maar er ook dat er een emotionele band met deze schat is, waardoor haar waarde voor de eigenaar een veelvoud is van haar werkelijke waarde. De waarde van de kinderen van God voor de Heer Jezus ligt in het feit dat zij een liefdesgeschenk van de Vader aan de Zoon zijn. Zo worden de gelovigen van het Nieuwe Testament in Johannes 17 zeven keer genoemd als degenen die door de Vader aan de Heer Jezus zijn gegeven (Jh 17:2b,6a,6b,9,11,12b,24).

Hij heeft Zijn volk verlost uit de slavernij waaronder zij gebukt zijn gegaan. Die verlossing is gebeurd met een doel: God heeft een volk willen hebben om in het midden daarvan te wonen. Hij heeft Zijn volk daarom in het land gebracht en de berg Sion als woonplaats uitgekozen. Daar heeft Hij gewoond.

En ziet God niet wat er met Zijn woonplaats is gebeurd? Laat God Zijn voeten richten om er te gaan kijken (vers 3). Door dit zo voor te stellen geeft Asaf aan dat God Zijn heiligdom heeft verlaten. Hij moet ernaar terugkomen. Dan kan Hij constateren dat Zijn woonplaats “voor altijd verwoest is”.

Dat is, zo zegt Asaf, gebeurd door “de vijand”. De vijand was – als een voorvervulling van wat in de eindtijd zal gebeuren – in 586 v.Chr. Nebukadnezar. Daarna waren dat de Romeinse legers onder aanvoering van Titus in 70 na Chr. En in de nabije toekomst, tegen het einde van de grote verdrukking, zal dat de koning van het noorden, ofwel de Assyriër, zijn. De vijand “heeft alles in het heiligdom vernield”. Dit is voor Asaf als zanger in de tempel niet te verteren. Hij is daardoor diep getroffen in zijn innerlijk. Zijn hart is helemaal gehecht aan die plaats. Het kan toch niet zo zijn dat God dit niet heeft opgemerkt? En waarom heeft Hij niet ingegrepen? En waarom doet Hij nog steeds niets?

De tegenstanders zijn niet de tegenstanders van Asaf, maar “Uw tegenstanders”, dat wil zeggen die van God (vers 4). Hoe hebben zij getierd, of gebulderd, als dronkenlappen en zijn zij tekeergegaan in “Uw ontmoetingsplaatsen”. De tempel heeft enkele plaatsen van ontmoeting tussen God en Zijn volk. In de voorhof ontmoet Hij Zijn volk en in het heiligdom de priesters. Het zijn heilige plaatsen waar de eisen van heiligheid gelden die passen bij Hem Die de Heilige is.

“Uw ontmoetingsplaatsen” is in het Hebreeuws mo’ed-eka. Het woord mo’ed, dat betekent ontmoetingsplaats, komt ook voor in Leviticus 23 en is daar vertaald met ‘feesttijd’ (Lv 23:2). Het betekent dat God mensen uitnodigt om bij Hem te zijn om een tijd van feestvieren te hebben. Hij bepaalt daarvoor de plaats en de tijd, zoals wij dat ook doen als we een afspraak maken en daarvoor een tijd en een plaats afspreken. De plaats is de plaats die Hij heeft uitgekozen om daar Zijn Naam te doen wonen (vers 7). Dat is eerst de tabernakel en later de tempel. De tijd is de tijd van de feesten van de HEERE.

Maar er is geen plaats meer om God te ontmoeten. Op de plaats waar dat mogelijk was, hebben de heidenen er hun afgodische eretekens opgesteld. Dit is weerzinwekkend voor het gemoed van de Godvrezende Jood (vgl. Mt 24:15). Het is alsof de afgoden van de heidenen de overwinning hebben behaald op de levende God. Dit kan God toch niet ongestraft laten voortbestaan?

Asaf houdt God voor – alsof hij God wil overtuigen van de nietsontziende werkwijze van de heidenen – hoe de vijanden met een hart vol haat te werk zijn gegaan en dat ze niets, maar dan ook helemaal niets heilig hebben geacht. Zoals houthakkers hun “bijlen opheffen in dicht geboomte”, zo hebben zij huisgehouden in de tempel (vers 5). Ze hebben er woest op ingeslagen. De sierlijk aangebrachte graveringen zijn door brute handkracht “met houwelen en mokers in stukken” geslagen (vers 6).

Na de vernielingen hebben ze “Uw heiligdom in brand” gestoken (vers 7). De woning van Gods Naam hebben ze “tot de grond toe” ontheiligd. Er is Gods woning geen enkele ontheiligende handeling bespaard gebleven. Wat de heidenen ook maar hebben kunnen bedenken om de woning van Gods Naam met smaad te overdekken, hebben ze gedaan.

Vandaag gebeurt het in films en evenementen die de Heer Jezus op de meest ontsierende manier belachelijk maken en belasteren. Dat vindt plaats onder de dekmantel van vrijheid van meningsuiting, waarbij niets heilig is en niets wordt ontzien. Met name God en Christus moeten het ontgelden. Dit gaat de gelovige door merg en been.

Spurgeon (1834-1892) past Psalm 74 toe op de manier waarop bijbelcritici met hun valse leringen de kerk proberen te vernietigen. Dat is er sinds zijn tijd niet beter op geworden. Zo wordt met een zekere regelmaat het bestaan van de hel als de plaats van de eeuwige pijn voor de mensen die zich niet willen onderwerpen aan het bevel van God om zich te bekeren ter discussie gesteld. De tegenstanders van de Bijbelse leer van de eeuwige straf krijgen in de kerk of via christelijke media een podium en mogen daar met hun bijlen en mokers inbeuken op belangstellenden.

Kijken we naar het huwelijk, dan zien we dat ook hier de vijand Gods bedoeling ervan met regelmatige mokerslagen verwoest. Het huwelijk tussen één man en één vrouw is de enige door God ingestelde en erkende samenlevingsvorm waarin seksualiteit mag worden beleefd. Wat zien we echter in en door de kerk gebeuren? De kerk heeft de regenboogvlag gehesen als bewijs van de overwinning dat ook een homorelatie kan worden ingezegend.

Het avondmaal dat door de Heer Jezus is ingesteld, is een gedachtenismaaltijd voor de leden van Zijn geestelijk lichaam, de gemeente. Het wordt gevierd in Zijn huis, ook een beeld van de gemeente. Het is toegankelijk voor al Gods kinderen, mits iemand niet in zonde leeft en geen verkeerde leer over Christus en Gods Woord heeft. Wat gebeurt er echter in Gods huis? Iedereen die het maar wil, mag aan het avondmaal deelnemen. Er wordt gezegd: ‘Je bent welkom zoals je bent, zoals je je voelt en hoe je ook leeft.’ Het teken van de eenheid en verbondenheid van hen die tot Gods gemeente behoren, is verworden tot een teken waaraan iedereen vrijblijvend zijn eigen(zinnige) betekenis mag hechten.

Dit alles, en nog veel meer, wat er in de gemeente aan verwoestende leringen en praktijken is ingevoerd, gaat de gelovige die een levende relatie met de Heer Jezus heeft, door merg en been. Hij deelt in Gods pijn daarover. In plaats van tot God te roepen om hier door het oordeel een einde aan te maken, zal hij God smeken om volharding om zelf trouw aan Zijn Woord te mogen blijven.

Dan zijn we echte volgelingen van de Heer Jezus. Hij heeft in zachtmoedigheid van de waarheid getuigd en niet met vergelding gedreigd (Jh 18:22-23; 19:9-11; 1Pt 2:23). Daarbij heeft Hij de smaad die Zijn God werd aangedaan, gevoeld als Zijn eigen smaad (Rm 15:3).

Asaf kent door de voorlichting van de Geest zelfs de overleggingen van het hart van Gods vijanden (vers 8). Ze gaan volgens een van tevoren gemaakt plan te werk. Wat ze niet hardop zeggen, voeren ze in boosaardigheid uit. Ze plunderen en verbranden Gods woonplaats, dat is de tempel. In de eindtijd zullen ze ook Gods ontmoetingsplaatsen in het land, de synagogen, verbranden. Dat God dit toelaat, is omdat Hij alle orthodoxe, levenloze vormendienst wil uitroeien. Voor Hem heeft het orthodoxe Jodendom geen waarde. Daarvoor gebruikt God een verschrikkelijk tuchtroede: Assyrië (Js 7:17; 10:5).

Ps 74:9-11 | Het zwijgen van God

9 Onze tekenen zien wij niet, er is geen profeet meer;
er is niemand onder ons die weet hoelang [nog].
10 Hoelang, o God, zal de tegenstander [U] smaden?
Zal de vijand Uw Naam voor altijd lasteren?
11 Waarom trekt U Uw hand terug, Uw [sterke] rechterhand?
[Trek haar] uit het midden van Uw boezem. Maak er een eind aan!

Het Godvrezende overblijfsel, waarvan Asaf de gevoelens vertolkt, ziet hun tekenen, waaraan ze zien dat God bij hen is, niet meer (vers 9). Daarmee bedoelen ze dat de tempel is verdwenen met het altaar en de priesterdienst. Er is ook “geen profeet meer”, iemand die hen namens God kan vertroosten en bemoedigen in hun omstandigheden of hun Gods wil bekend kan maken over de weg die zij moeten gaan. Op de kwellende vraag “hoelang” deze situatie nog moet duren, kan niemand antwoord geven, want niemand weet het (vgl. Hd 1:6-7).

De Heer Jezus spreekt over een teken dat de vraag naar ‘hoelang’ beantwoordt: “En dan zal het teken van de Zoon des mensen verschijnen in [de] hemel; en dan zullen alle stammen van het land weeklagen en zij zullen de Zoon des mensen zien komen op de wolken van de hemel met kracht en grote heerlijkheid. En Hij zal Zijn engelen uitzenden met luid bazuingeschal, en zij zullen Zijn uitverkorenen bijeenverzamelen uit de vier windstreken, van [de] uitersten van [de] hemelen tot <de> [andere] uitersten daarvan” (Mt 24:30-31).

Het overblijfsel stelt de vraag naar “hoelang” ook in verbinding met de smaad die de tegenstander God aandoet (vers 10). De vraag houdt, behalve een vraag naar een tijdsduur, toch ook geloof in. Er is geloof dat er een keer een einde zal komen aan de smaad die God wordt aangedaan. Het kan toch niet zo zijn dat de vijand “voor altijd” Gods Naam zal lasteren? Wij weten dat God die tijd begrenst tot drieënhalf jaar (Op 13:5; Mt 24:22). De tijd van het gruwelijke optreden van de koning van het noorden is nog korter, want dat optreden vindt plaats aan het einde van de grote verdrukking.

De grote vraag die het overblijfsel blijft bezighouden, is “waarom” God Zijn hand, Zijn rechterhand, heeft teruggetrokken (vers 11). Gods hand staat voor Gods handelen. Gods rechterhand staat voor Zijn handelen in kracht. Waarom treedt Hij niet krachtig handelend op tegen de smaad die Zijn heilige Naam wordt aangedaan? Hij is toch alwetend en almachtig? Omdat Hij Zijn sterke rechterhand van Zijn volk heeft teruggetrokken, heeft Hij de vijand de vrije hand gegeven. Dit begrijpen ze niet.

Maar ze hebben de diepe overtuiging dat God machtig is en de controle over alles behoudt. Daarom roepen ze Hem op om Zijn hand uit Zijn boezem te halen, waar Hij Zijn hand verborgen heeft (vgl. Ex 4:6). Hij moet Zijn hand tevoorschijn laten komen en een eind maken aan alle smaad en lastering. De vraag “maak er een eind aan!” is letterlijk de vraag “verwoest!”. Daarmee zegt het gelovig overblijfsel tegen God dat Hij de vijand definitief moet verwoesten. Daarmee zal inderdaad ook een eind komen aan alle smaad en lastering. Dit komt overeen met het gebed van het overblijfsel: “Moge Uw Naam worden geheiligd” (Mt 6:9b).

Ps 74:12-17 | God heerst

12 Toch is God mijn Koning van oudsher,
Die heil brengt hier op aarde.
13 Ú hebt door Uw macht de zee gespleten,
U hebt de koppen van de zeemonsters in de wateren vermorzeld.
14 Ú hebt de koppen van de Leviathan verbrijzeld,
U hebt hem tot voedsel gegeven aan het volk in de woestijn.
15 Ú hebt een bron en een beek doormidden gespleten,
Ú hebt altijd stromende rivieren laten uitdrogen.
16 De dag is van U, ook de nacht behoort U toe,
Ú hebt het licht en de zon hun plaats gegeven.
17 Ú hebt alle grenzen van de aarde vastgesteld;
zomer en winter, Ú hebt ze geformeerd.

Na de klacht en de vragen breekt ineens de zekerheid van de overwinning door. Die zekerheid wordt onderbouwd met wat God in het verleden heeft gedaan. Het is nu geen gemeenschappelijke herinnering, zoals bijvoorbeeld in vers 9, maar een persoonlijke herinnering. De gelovige die met Gods volk lijdt, vindt in zijn persoonlijke relatie met God een zekerheid die door de rampzalige toestand van Gods volk niet tenietgedaan kan worden.

Hij belijdt vanuit het diepst van zijn hart: “Toch is God mijn Koning van oudsher” (vers 12). Het is de zekerheid dat God op de troon zit en alles bestuurt en over alles heerst. Er loopt Hem niets uit de hand. Dat geldt voor Zijn volk als geheel evenals voor de afzonderlijke leden ervan. Het laatste aspect staat hier op de voorgrond. Het is niet een algemene belijdenis dat God Koning is, maar Hij is “mijn Koning”.

Dat Hij mijn Koning “van oudsher” is, wil zeggen vanaf het ontstaan van Israël, toen Israël verlost werd uit Egypte (vers 13; vgl. Ex 15:18). Tegelijk wijst het op het eeuwige koningschap van God (Ps 10:16a). Het is het besef dat God altijd de opperheerschappij heeft gehad, maar dat nu door de gelovige ook wordt betrokken op zijn eigen leven.

Daarom is het geen algemene geloofsbelijdenis, maar een uiting van persoonlijk geloof als de gelovige van God zegt dat Hij “heil brengt hier op aarde”. Het is de overtuiging dat niet het kwaad het laatste woord heeft, maar God. Hij zal Zijn volk als geheel en de individuele gelovige de volle zegen van de behoudenis in het vrederijk geven.

Als God heil of behoudenis brengt hier op aarde, wordt Zijn eeuwig koningschap geopenbaard in tijd (“van oudsher”) en plaats (“aarde”). De gedachte is: de God Die destijds verlossing heeft bewerkt, zou Hij niet in staat zijn om nu te verlossen? Hij is immers de God Die in het begin ook de aarde heeft geschapen (vers 16). Hij, de Schepper en de Verlosser, zou Hij nu niet kunnen verlossen? In Openbaring 4 en 5 vinden we diezelfde verbinding tussen de Schepper en de Losser (Op 4:11; 5:5-7,9; vgl. Rm 8:32).

Het geloof van de Godvrezende ziet de overtuigende bewijzen van de macht van God in de geschiedenis van Gods volk. Vele malen heeft God Zijn macht laten zien in de bevrijding van Zijn volk. Dit verlossende, bevrijdende handelen van God in het verleden garandeert dat Hij in staat is dit opnieuw, in hun situatie, te doen. Asaf houdt God als het ware enkele van de bewijzen van de uitoefening van Zijn macht voor. Daarbij legt hij er telkens de nadruk op dat Híj, “Ú”, het heeft gedaan.

Het eerste bewijs is de openbaring van Zijn macht bij het splijten van de Rode Zee (vers 13). Hij zegt tegen God: ‘Dat hebt Ú gedaan.’ Het splijten van de zee, waarbij het water als een muur wordt, kan alleen God doen (Ex 14:21-22; 15:8). Dit is een ongeëvenaard wonder van God en bewijst Zijn heerschappij over de natuur. Wat voor Israël de weg van bevrijding is, is voor “de koppen van de zeemonsters” – dit is een beeld van de Egyptenaren (Ez 32:2) – de weg van verbrijzeling. De Egyptenaren zijn allemaal in de Rode Zee omgekomen (Ex 14:26-28).

Gód heeft “de koppen van de Leviathan verbrijzeld” (vers 14). Het veelkoppige monster is ook een verwijzing naar Egypte, maar dan meer nadrukkelijk naar de macht erachter, dat is de duivel (vgl. Jb 40:20,25; Ps 104:26; Js 27:1; 51:9; Op 13:2b). Asaf brengt de complete vernedering van deze vijand tot uitdrukking door te zeggen dat God “hem tot voedsel gegeven” heeft “aan het volk in de woestijn”. Hij wordt niet begraven – wat mogelijk een verwijzing is naar de dode Egyptenaren aan de oever van de Rode Zee (Ex 14:30) –, maar aan de woestijnbewoners, de wilde dieren, tot voedsel gegeven.

Na het voorbeeld van de verdelging van de vijand volgt het voorbeeld van Gods zorg voor Zijn volk na hun bevrijding (vers 15). Ook daaruit blijkt Zijn almacht. Wie kan een miljoenenvolk in de woestijn van water voorzien? Niemand, behalve God. Wie kan dit volk uit de woestijn in het beloofde land brengen, dwars door een altijd stromende rivier, de Jordaan, heen? Niemand, behalve God. God toont Zijn macht ten gunste van Zijn volk in Zijn gezag over de schepping. Hij geeft Zijn volk water tot verkwikking en droogt wateren op die de voortgang van Zijn volk naar de beloofde zegen lijken te belemmeren (vgl. Zc 10:11).

God heeft gezag over de schepping omdat Hij de Schepper en tevens de Onderhouder ervan is (Hb 1:2-3a). “De dag” en “de nacht” (vers 16) herinneren ons aan dag één van de zes scheppingsdagen. Toen heeft God het licht geschapen (Gn 1:3-5). Het herinnert ons ook aan dag vier. Toen heeft God de zon geschapen (Gn 1:14-19).

Asaf – en in hem de Godvrezende in de eindtijd, en ook wij, die ook in een eindtijd leven – belijdt met heel zijn hart dat “de dag” en “ook de nacht” Gods eigendom zijn. In de toepassing ziet ‘de dag’ op voorspoed en ‘de nacht’ op tegenspoed. Beide zijn in Gods hand. In het vrederijk is er geen nacht meer (Op 21:25), want “het licht van de volle maan zijn als het licht van de gloeiende zon” (Js 30:26a).

Heidenen kunnen Gods volk verdrukken en verjagen en Gods heiligdom verwoesten. Dit verandert echter niets aan Gods bestuur over de schepping, aan Zijn oordeel over Zijn vijanden en aan Zijn verlossing van Zijn volk. Hij bepaalt de dag en Hij bepaalt de nacht voor Zijn volk en voor de heidenen (vgl. Js 45:7; 60:1-2; Mt 4:16). Zolang God dag en nacht in stand houdt, zal Hij het verbond met Zijn volk niet verbreken (Jr 33:21-22).

Gód heeft “het licht en de zon hun plaats gegeven”. Het licht schijnt in de duisternis. De Heer Jezus is het licht van de wereld (Jh 8:12; 1:4-5). Hij, het licht, maakt openbaar hoe duister de wereld is. Die duisternis is er niet alleen vanwege de afwezigheid van het licht, maar het is een duisternis die vanbinnen in de mens aanwezig is. Daardoor is een mens niet in staat om het licht waar te nemen. God heeft daarom een mens, Johannes de doper, moeten sturen om van het licht te getuigen (Jh 1:6-9).

De Heer Jezus, Die het licht is, maakt ook openbaar Wie God is: “Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon Die in de schoot van de Vader is, Die heeft [Hem] verklaard” (Jh 1:18). Die openbaring is om hen die Hem hebben aangenomen het recht te geven kinderen van God te worden (Jh 1:12), waardoor zij God met ‘Abba Vader’ mogen aanspreken (Rm 8:15-16; Gl 4:6).

Christus is ook de Zon der gerechtigheid (Ml 4:2). Het vrederijk is een rijk van licht omdat de Heer Jezus er als de Zon der gerechtigheid zal schijnen. Zoals de zon heerschappij heeft over de dag, heeft Hij de heerschappij in het vrederijk.

In Zijn almacht en wijs beleid heeft Gód “alle grenzen van de aarde vastgesteld” (vers 17; vgl. Hd 17:26). God heeft dat gedaan met Israël als uitgangspunt en middelpunt (Dt 32:8). Daarbij verwijst de Godvrezende ook naar Gods verbond met Noach. Dit verbond is gebaseerd op het brandoffer dat Noach op een door de zondvloed gereinigde aarde heeft gebracht (Gn 8:20-22). Het vrederijk is een door oordeel gereinigd rijk. Alle zegen die God in het vrederijk geeft, is gegrond op het offer van Christus voor God.

Ps 74:18-23 | O God, voer Uw rechtszaak

18 Denk hieraan, de vijand heeft de HEERE gesmaad,
een dwaas volk heeft Uw Naam gelasterd.
19 Geef aan de [wilde] dieren de ziel van Uw tortelduif niet over,
vergeet niet voor altijd het volk van Uw ellendigen.
20 Aanschouw het verbond, want de duistere oorden van het land
zijn vol woningen van geweld.
21 Laat de verdrukte niet beschaamd terugkeren,
laat de ellendige en arme Uw Naam loven.
22 Sta op, o God, voer Uw rechtszaak,
denk aan de smaad [die] dwazen U de hele dag [aandoen].
23 Vergeet het geroep van Uw tegenstanders niet;
het gejoel van wie tegen U opstaan, stijgt voortdurend op.

Na de belijdenis van de zekerheid dat God regeert in de vorige verzen gaat het overblijfsel weer verder met bidden tot God (vers 18). Ze roepen God op eraan te denken dat de vijand “de HEERE gesmaad” heeft. God zal dit niet ongestraft laten. Zijn Naam is door “een dwaas volk”, dat zijn de heidenen (Dt 32:21), gelasterd. De heidenen zijn dwaas omdat ze in het geheel geen rekening houden met God (Ps 14:1; 53:2).

Het overblijfsel laat met deze oproep horen dat het uiteindelijk niet om hen, maar om de HEERE gaat. HEERE is Zijn Verbondsnaam. De oproep tot God om daaraan te denken getuigt van hun omgang met Hem. God wil dat de Zijnen een beroep op Hem doen met verwijzing naar Wie Hij is en wat Hij heeft beloofd (vgl. Js 62:6-7; Ez 36:37).

Het overblijfsel ziet de heidenen als wilde dieren, als wolven te midden van wie zij als schapen zijn (vers 19). Tegenover deze verscheurende dieren spreken ze tot de HEERE over zichzelf als “Uw tortelduif” (vgl. Ps 68:14). De tortelduif is een kwetsbare en trouwe vogel. Het overblijfsel is zich van zijn kwetsbaarheid bewust. Een tortelduif heeft geen natuurlijke wapens als afweer tegen de roofdieren. Het overblijfsel is zich ook van zijn trouw aan God bewust en weet dat Hij hen als een weerloze en trouwe duif ziet (Hl 2:14). Daarom vragen ze aan Hem hen toch niet “voor altijd” te vergeten. Ze zijn immers “Uw ellendigen”. Ze zijn in ellendige omstandigheden omdat ze Zijn eigendom zijn. In hun omstandigheden voelen ze zich door Hem vergeten (Js 49:14).

Eerst heeft de psalmist gedacht aan de macht van God als Schepper en ook aan Zijn liefde en zorg als Verlosser. Daarna dacht hij aan de eer van de Naam van God. De Naam van God werd onteerd door de vijand, terwijl het overblijfsel maar zwak is. Daarom doet de psalmist nu beroep op het verbond (vers 20) en vraagt hij aan God om op te staan en in actie te komen (vers 22).

Het overblijfsel herinnert God bij monde van de psalmist aan “het verbond” (vers 20). Laat Hij dat toch aanschouwen en ernaar handelen. Als Hij Zijn verbond aanschouwt en dan kijkt naar “de duistere oorden van het land”, moet Hij toch zien hoezeer dit in contrast is met het licht van Zijn verbond. Hij weet immers “wat in het duister is, want het licht woont bij Hem” (Dn 2:22b). In dat alles ontdekkende licht ziet Hij toch wel dat die duistere oorden “vol woningen van geweld” tegen Hem en de Zijnen zijn?

De Godvrezenden vragen verder aan God dat Hij “de verdrukte” niet beschaamd laat terugkeren (vers 21). Dat gebeurt als God de bidder onverrichter zake naar huis terugstuurt. Laat God integendeel “de ellendige en arme” verhoren en verlossen van de vijanden. Het resultaat daarvan zal zijn dat ze Zijn Naam loven.

Het overblijfsel roept tot God om op te staan en – niet hun rechtszaak, maar – Zijn rechtszaak te voeren (vers 22). Als God opstaat, moeten de vijanden vluchten. Dat maakt de weg vrij voor Gods volk om de zegen te beërven. De rechtszaak betreft de smaad die dwazen God “de hele dag”, dat is de periode dat de Assyriërs, de koning van het noorden, het land binnentrekken en er met ongekend geweld tekeergaan tegen mensen en gebouwen.

De psalm eindigt niet met een lofprijzing, want de verdrukking is nog niet voorbij (vers 23). God heeft Zijn doel met Zijn volk nog niet bereikt. De Godvrezende roept God nog een keer op “het geroep van Uw tegenstanders” niet te vergeten (vgl. vers 19). Hij is het gejoel van wie tegen Hem opstaan, toch niet vergeten? Het stijgt immers “voortdurend op”.

Psalm 75

Inleiding

Psalm 75 is het antwoord van God op het gebed (van het overblijfsel in grote nood) in Psalm 74. Tegenover de verwoestende aanval van de goddelozen kijkt het Godvrezende overblijfsel omhoog naar God. De smeekbede van Psalm 74, dat God moet opstaan om Zijn rechtszaak te voeren (Ps 74:22), wordt beantwoord in Psalm 75. God staat op als Rechter (vers 8).

Ps 75:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, [op] ‘Richt niet te gronde’; een psalm van Asaf, een lied.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “[op] ‘Richt niet te gronde’” zie bij Psalm 57:1.

Voor “een psalm van Asaf” zie bij Psalm 50:1.

Deze psalm is ook “een lied”, wat wil zeggen dat het een loflied is.

Ps 75:2 | Lofprijzing

2 Wij loven U, o God, wij loven [U];
Uw Naam is nabij;
men vertelt Uw wonderen.

Het overblijfsel barst uit in een lofprijzing vanwege wat God zal gaan doen. Gewoonlijk danken we God om wat Hij heeft gedaan en gegeven, maar door het geloof gaat het overblijfsel, net als Josafat in 2 Kronieken 20, de HEERE loven om wat Hij gaat doen (2Kr 20:21). De herhaling “wij loven U” beklemtoont de lofprijzing. God is het voorwerp ervan.

De aanleiding is dat Gods Naam “nabij” is. Dit wil zeggen dat het ogenblik nabij is dat Hij ten gunste van de Zijnen zal optreden en Zijn Naam op heel de aarde zal bekendmaken. Het houdt ook in dat God nabij is in hun gedachten (vgl. Fp 4:5b). Hij is niet meer de afwezige God zoals ze Hem in de vorige psalm, waar de Naam van de HEERE wordt gesmaad (Ps 74:7,10,18), hebben ervaren.

De wonderen van God die worden verteld, zijn die van Zijn verlossing van Zijn volk. Ze hebben gehoord van Zijn wonderen, daarover is aan hen verteld. Daardoor zijn ze herinnerd aan de geschiedenis van de verlossing. Dat bemoedigt hen met het oog op de aanstaande verlossing uit de ellende waarin ze zijn.

Ps 75:3-4 | De Messias oordeelt billijk

3 Wanneer ik ontvangen heb wat [voor mij] bestemd is,
zal ík billijk oordelen.
4 Het land en al zijn bewoners smolten weg,
[maar] ík heb zijn pilaren vastgezet. \Sela\

In deze verzen spreekt de Messias. Dat doet Hij in de ‘ik’-vorm (vers 3). Hij, en niemand anders, zal “billijk oordelen”, wanneer Hij heeft ontvangen wat voor Hem is bestemd. God heeft de hemel en de aarde voor Hem bestemd om daarover te regeren. Op het door Hem bepaalde tijdstip zal Hij Hem de regering in handen geven (Mk 13:32; vgl. Ps 2:8).

Het Hebreeuwse woord mo’ed – dat hier vertaald is met “wat bestemd is” – betekent een bepaalde of bestemde tijd en plaats. Op het tijdstip dat de Vader heeft bepaald, zal Christus handelen, en dat in overeenstemming met de wil en gedachte van God. Als God Hem de regering in handen heeft gegeven, zal Hij Zijn regering beginnen met het oordelen van het kwaad (Jh 5:27). Zijn oordeel zal “billijk” zijn, het zal volstrekt rechtvaardig overeenkomstig het bedreven kwaad worden uitgevoerd.

Als Hij Zijn regering aanvaardt, zullen daardoor “het land en al zijn bewoners” wegsmelten (vers 4). Alle menselijke regeringen blijken geen fundament te hebben omdat ze volgens verdorven principes hebben geregeerd. Door Zijn rechtvaardige oordelen, die Hij door middel van de koning van het noorden over hen brengt, zullen zij zich daarvan bewust worden. Daardoor smelt al hun kracht weg. Wat Hij nu daarvoor in de plaats brengt, is stabiliteit (vgl. Ps 104:5). Hij zet de pilaren van Zijn regering onaantastbaar en onwankelbaar vast.

Ps 75:5-9 | Waarschuwing

5 Ik heb gezegd tegen de dwazen: Doe niet [zo] dwaas,
en tegen de goddelozen: Hef [uw] hoorn niet op.
6 Hef uw hoorn niet naar omhoog,
spreek [niet] met hooghartig [uitgestoken] hals.
7 Want niet uit het oosten of uit het westen
of uit de woestijn [komt] het verhogen,
8 maar God is Rechter:
Hij vernedert de een en verhoogt de ander.
9 Want in de hand van de HEERE is een beker.
[Daarin] schuimt de wijn, overvloedig gekruid.
Hij schenkt eruit; zelfs zijn droesem
moeten alle goddelozen van de aarde tot op de bodem opdrinken.

Tegen de achtergrond van Zijn aanstaande regering volgen waarschuwingen aan het adres van de dwazen en de goddelozen (vers 5). Het is als het ware een laatste oproep om zich te bezinnen op hun dwaasheid en geloof in eigen kracht. De dwazen krijgen het advies niet zo dwaas te doen door zich hoogmoedig tegen God op te stellen. Tegen de goddelozen zegt Hij dat ze hun hoorn, het symbool van kracht, niet moeten opheffen.

Laten ze hun hoorn toch niet naar omhoog, dat wil zeggen naar God, heffen (vers 6). Het is opperste dwaasheid om met God om de macht te strijden (vgl. Ps 2:1-4). Ze zullen er ook goed aan doen om “[niet] met hooghartig [uitgestoken] hals” te spreken. In hun hoogmoed tegenover God rekken ze hun hals uit om groter te lijken.

Ze moeten bedenken dat “het verhogen” niet van een of andere plek op aarde komt (vers 7). Het komt “niet uit het oosten of uit het westen of uit de woestijn”. ‘De woestijn’ is het zuiden. Het noorden wordt niet genoemd. Mogelijk wordt die richting niet genoemd omdat uit die richting de oordelen als de tuchtroede van God komen, die vernedering en niet verhoging betekenen.

In elk geval komt verhoging niet van een instantie of een mens op aarde, maar van God, want “God is Rechter” (vers 8). Zowel vernedering als verhoging komt van Hem en gebeurt op grond van een rechterlijke uitspraak van Hem. “Hij vernedert de een” omdat Hij als Rechter daartoe beslist. Op grond van diezelfde hoedanigheid als Rechter “verhoogt” Hij “de ander”. Hij handelt naar recht, niet naar voorkeur of in willekeur.

Mensen die zichzelf verhogen, vernedert Hij (Lk 14:11; 18:14b). Dat zullen de aanmatigende goddelozen ervaren. “In de hand van de HEERE is een beker” die gevuld is met het oordeel van de Rechter (vers 9). De wijn van het oordeel “schuimt” en is “overvloedig gekruid”. Dit wijst op de onstuimigheid en scherpte van het oordeel (vgl. Op 14:10; 16:19).

God schenkt uit de beker. Hij schenkt hem helemaal leeg. “Alle goddelozen van de aarde” moeten hem ”tot op de bodem opdrinken” (vgl. Js 51:17; Jr 25:15). In de beker zit niets anders dan de toorn van God over het zondige leven van de goddelozen. Elke slok uit deze beker is volkomen verdiend. Daarom moeten zij hem tot de laatste druppel leegdrinken, er blijft geen restje in de beker achter. Strafvermindering is niet mogelijk.

Als het tijdstip om te oordelen is gekomen, is er geen ontkomen meer aan. Er is ook geen verzachting mogelijk. Zelfs de droesem moet worden gedronken, dat wil zeggen dat ook de koning van het noorden uiteindelijk vernietigd zal worden (Dn 11:45). De oordelen komen niets sparend en volledig over alle goddelozen. Niemand van de goddelozen ontkomt eraan. “Vreselijk is het te vallen in [de] handen van [de] levende God” (Hb 10:31).

Ps 75:10-11 | De Messias eert God

10 Maar ík zal het voor eeuwig verkondigen,
ik zal voor de God van Jakob psalmen zingen.
11 Ik zal alle hoorns van de goddelozen afhakken,
de hoorns van de rechtvaardige worden omhooggeheven.

Het eindresultaat wordt door de Messias bezongen (vers 10). Zingen is het gevolg van de verlossing. Er is geen twijfel aan de verlossing. Hij zal wat God heeft gedaan in het oordeel over de goddelozen en de bevrijding van Zijn volk voor eeuwig verkondigen. Ook zal Hij “voor de God van Jakob psalmen zingen”.

God is de God van Jakob. Dit wijst op de verbinding tussen de machtige God en de zwakke Jakob. God maakt al Zijn beloften waar aan een volk dat zich zo vaak als Jakob heeft gedragen door eigen wegen te gaan. Daarom is de God van Jakob de God van de uitverkiezing en de God van de genade. Het leven van Jakob is een illustratie van de school van God in het leven van een gelovige, hoe God Jakob van hielenlichter verandert in Israël, dat betekent de vorst van God.

De goddelozen hebben zich voortdurend op hun eigen kracht – de hoorns zijn een symbool van kracht – beroemd (vers 11; vgl. Op 17:12). De Messias zal hun hoorns “afhakken”, zoals daarvoor is gewaarschuwd in vers 5 en vers 6. Hij zal hun kracht verbreken.

Daartegenover staat wat met de hoorns van de rechtvaardige gebeurt: die “worden omhooggeheven”. De kracht van de rechtvaardige is geen eigen kracht, maar hij ontleent zijn kracht aan de sterke God. Hij is zijn kracht. Hij heft zijn hoorns omhoog als een hefoffer om dit aan God aan te bieden. Daarmee geeft hij aan dat hij zijn kracht alleen aan Hem te danken heeft.

De HEERE zal de rechtvaardigen, dat is het gelovig overblijfsel, ook gebruiken, dat wil zeggen hun de kracht geven, om de vijand te verslaan (vgl. Zc 12:6; vgl. Jz 10:24; Rm 16:20).

Psalm 76

Inleiding

Deze psalm gaat over het verbreken van de macht van vijand door God. Het gaat hier over het verbreken van de macht van Assyrië ofwel de koning van het noorden, door de verschijning van de HEERE, dat is de Heer Jezus. De aanwezigheid van de Heer Jezus in de stad van de grote Koning (Mt 5:35) is het antwoord van God op de macht van de vijand. Vanaf dat moment krijgt Jeruzalem de naam Jahweh Shammah, dat is ‘de HEERE is aldaar’ (Ez 48:35).

Op welke historische gebeurtenis de psalm betrekking heeft, wordt niet meegedeeld. Het verslaan van de Assyriërs geeft wel een indruk van wat in de psalm wordt weergegeven (2Kn 19:32-35; Js 37:36). Die indruk wordt gesteund door de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament. Die vermeldt in de titel van deze psalm namelijk “op de Assyriërs”. In elk geval zal God Zijn volk in de toekomst uit de omsingeling door vijandige volken redden door de macht van die volken te breken.

Ps 76:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, bij snarenspel, een psalm van Asaf, een lied.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “bij snarenspel” zie bij Psalm 4:1.

Voor “een psalm van Asaf” zie bij Psalm 50:1.

Deze psalm is ook “een lied”, wat wil zeggen dat het een loflied is.

Ps 76:2-5 | Gods is bekend in Juda

2 God is bekend in Juda,
Zijn Naam is groot in Israël.
3 In Salem is Zijn hut,
en Zijn woning in Sion.
4 Daar brak Hij de vurige pijlen van de boog,
het schild, het zwaard en de strijd. \Sela\
5 U bent schitterender [en] machtiger
dan de roofzuchtige bergen.

Door de verdelging van de vijanden van Zijn volk – dat is Juda, de twee stammen, en Israël, de tien stammen, dat wil zeggen alle twaalf stammen (vgl. Ez 37:15-16) – heeft God Zich “in Juda” bekendgemaakt (vers 2). Nu is Hij daar nog niet bekend, Hij wordt niet gekend, maar is verworpen. Dat verandert zodra de Zoon van God, de Messias, in Juda terugkomt.

Door Zijn optreden in oordeel tegen de heidense koningen is Zijn Naam groot “in Israël”. Hij komt voor heel Israël, dat zal bestaan uit rechtvaardigen (Js 60:21), want de afvalligen zijn door Hem geoordeeld. Het is de dag van Zijn kracht, de dag waarop Zijn volk een gewillig volk zal zijn (Ps 110:3).

“In Salem”, dat is in Jeruzalem (Gn 14:18; Hb 7:1-2), “is Zijn hut” (vers 3). Door Jeruzalem bij haar verkorte naam te noemen valt de nadruk op de betekenis ervan. Salem betekent ‘vrede’. Hij zorgt ervoor dat Zijn volk in vrede kan wonen. De naam Salem benadrukt dat Christus nu daadwerkelijk koning van de vrede is (Hb 7:2). Nu de Vredevorst regeert, is er werkelijk vrede op aarde.

En Hij woont bij Zijn volk in “Zijn hut”, wat aangeeft dat Hij hen met Zijn tegenwoordigheid beschermt (vgl. Ps 27:5). De psalmist voegt eraan toe dat “Zijn woning”, dat is Zijn tempel, “in Sion” is. Sion is het deel van Jeruzalem waar Gods woning staat. De verhouding met het volk Israël is nu hersteld. Jeruzalem wordt nu genoemd Jahweh Shammah, dat is ‘de HEERE is daar’ (Ez 48:35) en de tempel is herbouwd. Het vrederijk kan beginnen.

Daar, bij Jeruzalem, waar Hij woont, heeft Hij “de vurige pijlen van de boog” verbroken (vers 4). Ook de andere aanvalswapens, “het schild” en “het zwaard”, heeft Hij onbruikbaar gemaakt. God heeft de vijand van zijn slagkracht beroofd. Zo heeft Hij een einde gemaakt aan “de strijd”. Het beëindigen van de strijd is niet te danken aan bekwaam verdedigen door de verdedigers van de stad, maar aan Gods handelen. De HEERE is terug in Jeruzalem, de oorlog is voorbij (Js 2:4b).

Het gevolg is dat de lang verachte HEERE nu “schitterender en machtiger dan de roofzuchtige bergen” is (vers 5). ‘De roofzuchtige bergen’ – bergen stellen machtige koninkrijken voor – zijn een symbool van machtige heersers die op roof uit zijn (vgl. Ez 38:12-13). Letterlijk staat er ‘bergen van prooi’. Het is moeilijk te vertalen. We kunnen denken aan machtige heersers, zoals de koning van het noorden. We kunnen ook denken aan de roofzuchtige Assyriërs die door de engel van de HEERE gedood zijn op de bergen rond Jeruzalem.

Tegenover de roofzuchtige bergen straalt de berg Sion licht uit waardoor hij schittert. Deze uitstraling van licht is het gevolg van de aanwezigheid van God Die licht is. God woont daar. Daarom is deze berg ook machtiger dan alle aardse roofzuchtige machthebbers. We kunnen ook denken aan de grote berg die de gehele aarde zal vullen (Dn 2:35), een koninkrijk dat in eeuwigheid niet te gronde zal gaan (Dn 2:44).

Ps 76:6-11 | Gods majesteit en macht

6 De heldhaftigen werden beroofd
terwijl zij sluimerden en sliepen,
geen van de strijdbare mannen
vond [nog kracht in] zijn handen.
7 Door Uw bestraffing, o God van Jakob,
vielen strijdwagen en paard in een diepe slaap.
8 U, ontzagwekkend bent U!
Wie zal voor Uw aangezicht bestaan, zodra Uw toorn [ontvlamt]?
9 U liet een oordeel uit de hemel horen;
de aarde vreesde en werd stil,
10 toen [U,] o God, opstond ten oordeel,
om alle zachtmoedigen van de aarde te verlossen. \Sela\
11 Want de woede van mensen zal U tot lof zijn,
wat aan woede overblijft, zult U beteugelen.

Als de Messias komt, zal Hij de “heldhaftigen” van hun wapens beroven (vers 6). Hun heldhaftigheid stelt niets voor. Hij zal hen beroven terwijl zij ‘sluimeren en slapen’, dat wil zeggen in de nacht (vgl. Ps 121:4). Ze menen een gemakkelijke overwinning te kunnen behalen, maar worden dan onverhoeds overvallen. Met hun wapens is ook de kracht in hun handen verdwenen.

“Geen van de strijdbare mannen” is nog in staat om strijd te voeren. In het verleden zijn de Assyriërs, honderdvijfentachtigduizend man sterk, door de Engel van de HEERE in één nacht gedood (2Kn 19:35). In de toekomst zal Assyrië, de koning van het noorden, hetzelfde lot ondergaan.

De bestraffing die hun wordt toegediend, komt van “de God van Jakob” (vers 7). Juda en Israël hebben zelf geen kracht om zich te verweren. Door Gods bestraffing is de hele militaire kracht van de vijand voorgoed uitgeschakeld (vgl. Ex 14:23-28). De “diepe slaap” is de doodslaap, de slaap die eindigt in de dood (vgl. Ri 4:21). Er gaat geen enkele dreiging meer van hen uit. Ze hoeven geen angst meer voor de vijand te hebben.

De Enige Die ontzag inboezemt, is God (vers 8). Om dat te benadrukken begint de zin met een nadrukkelijk “U”. Hoe ontzagwekkend heeft Hij Zich in het uitschakelen van de vijand getoond. Dit roept als vanzelf de vraag op: “Wie zal voor Uw aangezicht bestaan, zodra Uw toorn [ontvlamt]?” (vgl. Hb 12:29; 10:27-31). Op deze vraag is slechts één antwoord denkbaar: niemand.

In de tegenwoordigheid van Hem, Die Zijn oordeel uit de hemel heeft doen horen, vreest de aarde en wordt het er stil (vers 9). Dit betekent dat de HEERE zal komen, niet alleen als een geduchte Krijger, maar ook als de Rechter Die ieder zal oordelen. Hij is Degene Die kan zeggen: “Mij is gegeven alle macht in hemel en op <de> aarde” (Mt 28:18).

Dat Hij Zijn oordeel “uit de hemel” laat horen, benadrukt Zijn verhevenheid boven alles. Vanaf Zijn troon in de hemel bestuurt Hij het universum. Op aarde verstomt alles en iedereen bij het vernemen van Zijn stem. Niemand durft zijn tong nog te roeren. “Elke mond wordt gestopt en de hele wereld wordt strafschuldig voor God” (Rm 3:19b; vgl. Mt 22:12b).

God heeft niet alleen Zijn stem uit de hemel laten horen, maar Hij is ook opgestaan “ten oordeel om alle zachtmoedigen van de aarde te verlossen” (vers 10). De zachtmoedigen, of ootmoedigen, zijn allen die bij de Heer Jezus, de Messias, horen. Zij hebben van Hem geleerd om zachtmoedig te zijn (Mt 11:29). Ze worden verlost om de door Hem uitgesproken belofte in de ‘zaligsprekingen’ in ontvangst te nemen: zij, de zachtmoedigen, zullen de aarde beërven (Mt 5:5).

Alle handelingen en gevoelens van alle mensen staan onder Gods controle en werken mee aan Zijn verheerlijking, vaak tegen wil en dank. Zo zal zelfs “de woede van de mensen” Hem “tot lof zijn” (vers 11). Het duidelijkste bewijs daarvan is de grootste zonde die de mens ooit heeft gedaan. Hij heeft in blinde woede de Zoon van God gekruisigd, terwijl God deze zonde gebruikt om Zijn raad tot lof van Zijn heerlijkheid te vervullen (Hd 2:23; Ef 1:7-12).

“Wat aan woede overblijft”, alle woede die de mens nog steeds onder de inspiratie van de satan tegen de Zijnen uit, gebruikt Hij daar ook voor. Hij zal die woede namelijk beteugelen. Hij bepaalt de grens ervan. Daarin openbaart Hij Zijn macht. Alles waarin Hij Zich openbaart, betekent Zijn verheerlijking. Profetisch wijst het op de beteugeling van Assyrië door God als deze heeft gedaan wat God wilde. Het einde is dat Assyrië wordt vernietigd.

Ps 76:12-13 | God is gevreesd bij de koningen

12 Doe geloften en kom ze aan de HEERE, uw God, na,
u allen die Hem omringt!
Laten ze Hem Die te vrezen is, geschenken brengen,
13 Die de adem van vorsten als druiven afsnijdt,
Die gevreesd is bij de koningen van de aarde.

De bevrijding is tot stand gekomen. Nu is het zaak om de geloften die in de nood “aan de HEERE, uw God”, zijn gedaan, na te komen (vers 12a). Dat verwijst naar het gelofteoffer, een vorm van het vredeoffer (Lv 7:16). Daaraan wordt het overblijfsel hier herinnerd.

De HEERE is nu hun God. Net als Elia, wiens naam betekent ‘de HEERE is mijn God’, kan het gelovig overblijfsel door de dienst van Elia, de dienst van de maskilim, nu zeggen ‘de HEERE is mijn God’. Ze worden hier aangesproken als “u allen die Hem omringt”. Ze wonen om Hem heen, Hij is in hun midden. Dat maakt het nakomen van hun geloften des te gewenster.

Vervolgens worden ook de omringende volken aangesproken (vers 12b). Hun wordt gezegd dat ze “Hem Die te vrezen is, geschenken brengen”. Ze zullen er verstandig aan doen Hem te erkennen in Zijn opperheerschappij die Hij heeft bewezen in het oordeel over Zijn vijanden. Aan hun vrees voor Hem, wat tevens de erkenning van Zijn gezag inhoudt, kunnen ze uiting geven door Hem geschenken te brengen.

De adem van de vorsten van de omringende volken is in Zijn hand (vers 13; Dn 5:23b). Deze vorsten zien we in de twee beesten van Openbaring 13 – het beest uit de zee, dat is de leider van het dan herstelde Romeinse rijk en het beest uit de aarde, dat is de antichrist –, in de koning van het noorden en in Gog en Magog.

God snijdt hun adem af met het gemak waarmee men “druiven afsnijdt” om die in de wijnpersbak te gooien om vertrapt te worden (Ps 2:1-6; vgl. Op 14:18-20). “De koningen van de aarde” vrezen Hem, want Hij is “de Overste van de koningen van de aarde” (Op 1:5). Aan Hem moeten alle koningen verantwoording afleggen. Als het moment van hun veroordeling is aangebroken, zullen ze Hem terecht vrezen.

Psalm 77

Inleiding

Deze psalm is een terugblik naar het verleden, naar de worstelingen van het gelovig overblijfsel (vers 6). Het volk is verlost en is bezig (verzen 5-10) de gebeurtenissen op een rij te zetten (verzen 12-14) met als resultaat dat zij met grote verwondering God groot maken (verzen 15-21).

Ps 77:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, over Jeduthun, van Asaf, een psalm.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De naam “Jeduthun” staat ook in het opschrift van Psalm 39 en Psalm 62 (Ps 39:1; Ps 62:1). Zie verder bij Psalm 39:1 en Psalm 62:1.

Voor “van Asaf, een psalm” zie bij Psalm 50:1.

Ps 77:2-4 | Roepen en vertwijfeling

2 Mijn stem [klinkt] tot God en ik roep,
mijn stem [klinkt] tot God en Hij zal mij aanhoren.
3 Op de dag van mijn benauwdheid zocht ik de Heere,
mijn hand was 's nachts uitgestrekt en verslapte niet,
mijn ziel weigerde getroost te worden.
4 Dacht ik aan God, dan kermde ik;
peinsde ik, dan bezweek mijn geest. \Sela\

Asaf, en in hem het gelovig overblijfsel, begint deze psalm met zijn stem tot God te laten klinken (vers 2). Hij roept tot Hem. Hij laat zijn stem tot God klinken in de zekerheid dat God hem zal aanhoren. Dat hij dit twee keer zegt, geeft de ernst en diepte van zijn nood aan. Tegelijk spreekt hij de zekerheid uit dat God hem zal horen. Hij vertrouwt erop dat zijn gebed gehoor vindt bij God.

Tot God roepen met de stem is meer dan alleen iets van Hem wensen. Het is de uiting van zwakheid en afhankelijkheid van Hem en het verlangen tot Hem de toevlucht te nemen. Wie dit doet, bewijst dat hij een oprecht hart heeft. Het betreft ook niet een nood die hij wel voor zichzelf kan houden, maar een diepe nood waaraan hij voor iedereen hoorbaar uiting moet geven.

Na zijn uiting van vertrouwen (vers 2) volgt de weg waarlangs de psalmist is gegaan om tot dit vertrouwen te komen. Hij begint ermee te zeggen dat hij “de Heere”, Adonai, heeft gezocht “op de dag van mijn benauwdheid” (vers 3). Dit komt overeen met de situatie in Psalm 74. Profetisch is het de tijd van de grote verdrukking door toedoen van de antichrist en gevolgd door de tuchtroede van God, Assyrië, die Israël en de tempel heeft verwoest.

Hij is in grote nood geweest. Dat hij de Heere heeft gezocht, is een goede zaak. De vraag is alleen met welke instelling van zijn hart hij heeft gezocht. Uit het vervolg blijkt dat hij diepgaand heeft getwijfeld aan Gods betrokkenheid bij zijn situatie en dat dit een diepe crisis in zijn geloofsleven tot gevolg heeft gehad. Het spreekt van een tijd dat het geloof van het overblijfsel is gelouterd (vgl. Ml 3:2-3).

Niet alleen overdag strekte hij zijn hand uit naar God als een teken van hulpeloosheid met de vraag om Zijn hulp. Hij is er ’s nachts mee doorgegaan. Er is geen verslapping opgetreden. Hij is blijven roepen om hulp. En die kwam maar niet. Daarom heeft zijn ziel geweigerd “getroost te worden”. Het betekent dat hij niet in staat was om de situatie te accepteren.

Het Hebreeuwse woord voor troosten betekent diep zuchten, in dit geval van opluchting. Hij kon onmogelijk opluchting voelen. Hij bleef dag en nacht worstelen in gebed. Iemand die troost weigert, is diep ontmoedigd en zwaar teleurgesteld in God. Hij ziet geen uitweg. Het leven is donker en zinloos geworden. Alle troostwoorden stuiten af op een hart dat zich door God afgewezen voelt.

Hij heeft wel aan God gedacht, maar in plaats van dat de gedachte aan God hem heeft vertroost, heeft hij gekermd (vers 4). Het heeft zijn zielenleed slechts groter gemaakt. God is in zijn beleving geen Helper, maar Iemand Die niets aan zijn ellende doet, Iemand Die hem aan zijn lot overlaat. De psalmist spreekt namens het overblijfsel als hij zich de tijd herinnerde dat hij worstelde vanwege de grote benauwdheid. Hij was vergeten wat God in het verleden gedaan heeft.

Hij heeft erover gepeinsd, maar hij kwam er niet uit. Integendeel, hij was in een vicieuze cirkel terechtgekomen, waardoor zijn geest was bezweken. Hij was in een totale depressie beland. Mensen kunnen praten wat ze willen over God en Zijn goedheid. Maar als God zwijgt, heeft al het praten van mensen en al het eigen denken alleen maar een vermeerdering van de innerlijke pijn tot gevolg.

Overweldigd door de moeilijkheden en problemen, teleurgesteld door het feit dat God nog niet heeft geantwoord, raakte zijn ziel uitgeput en begon te klagen. Ook de geest raakte uitgeput door de moeilijkheden. Misschien drong ook de herinnering aan vroeger gemaakte fouten zich op en ontstond de vraag: Oordeelt God alsnog vroegere, maar wel beleden overtredingen (vers 8)? De gedachten draaiden in een cirkel rond. Het was een spiraal naar beneden. Het werd steeds donkerder en het uitzicht op een oplossing verdween.

Ps 77:5-10 | Heeft God vergeten genadig te zijn?

5 U hield mijn ogen wakend,
ik was verontrust en sprak niet.
6 Ik overdacht de dagen vanouds,
de jaren van [vroegere] eeuwen.
7 Ik dacht aan mijn snarenspel,
's nachts peinsde ik in mijn hart,
en mijn geest onderzocht:
8 Zou de Heere [dan] in alle eeuwigheid verstoten
en voortaan niet meer goedgezind zijn?
9 Houdt Zijn goedertierenheid voor altijd op?
Komt aan [Zijn] toezegging een einde, van generatie op generatie?
10 Heeft God vergeten genadig te zijn?
Of heeft Hij Zijn barmhartigheid door toorn afgesloten? \Sela\

De smart van de Godvrezende is zo groot geweest, dat hij de slaap niet heeft kunnen vatten (vers 5). ‘Dat hebt U gedaan’, heeft hij tegen God gezegd. Het is geen uiting van berusting, maar meer een beschuldiging. Het was ook een worsteling met de vraag: Hoe kon God vroeger verlossen, terwijl Hij ons nu verstoot? Daarom was er verontrusting en geen vertrouwen. Vanwege zijn geschokte vertrouwen op God, zijn teleurstelling in Hem, was zijn slapeloosheid een bewijs te meer geweest dat God Zich niets van hem aantrok.

Verderop zal hij tot nog sterkere uitspraken komen die aangeven hoezeer zijn vertrouwen op God was geschokt. Hij had er zijn mond maar over gehouden. Wat zou hij over zijn diepe zielennood moeten zeggen, en tegen wie? Er was immers niemand die hem begreep.

In het overdenken van zijn omstandigheden was hij in gedachten teruggegaan naar “de dagen vanouds, de jaren van [vroeger] eeuwen” (vers 6). Dat was niet om zich te herinneren hoe God toen heeft geholpen. Dan zou zijn vertrouwen op God zijn hersteld en zou er lofprijzing voor Hem zijn opgekomen. Dat was hier niet het geval. Hij was niet bij God als Zijn toevlucht in de nood uitgekomen. Het lijkt erop dat hij met heimwee aan vroeger heeft teruggedacht omdat hij toen in voorspoed en geluk leefde.

Hij heeft gedacht aan zijn “snarenspel” (vers 7). Hij heeft zich de tijd herinnerd dat hij vol vreugde muziek heeft gemaakt en God heeft geprezen. Maar wat hielp de gedachte aan vroegere vreugde bij het zoeken naar een oplossing voor de huidige ellende als je niet bij God uitkomt? Als we blijven graven in het verleden om te kunnen omgaan met de problemen in het heden, zakken we steeds dieper in de depressie weg. We moeten leren omhoog en vooruit te kijken. Dan zien we dat God, Die er gisteren was, er ook vandaag is en er morgen ook zal zijn.

In de nacht heeft hij in zijn hart gepeinsd over de kwellende vragen die hem in zijn toestand van ontgoocheling hebben gebracht. Hij heeft die vragen met zijn “geest onderzocht”. De onderste steen moest als het ware boven komen om het antwoord op zijn diepe levensvragen te vinden.

Dit zijn geen theologische vragen, maar ervaringsvragen. Ze gaan over de beleving van Gods aanwezigheid in het leven van de gelovige, terwijl die gelovige daaraan zeer twijfelt vanwege de onbegrijpelijke ellende waarin hij is. Het is de worsteling van de profeet Habakuk, die moest leren om niet naar de omstandigheden te kijken, maar op God te vertrouwen ondanks alle tegenspoed.

Hij heeft zes vragen over God gesteld. Deze vragen kunnen theologisch correct worden beantwoord. Dan nemen we de nood niet serieus, en geven we blijk van onvermogen om mee te lijden met de lijdende. We zouden zelfs kunnen zeggen dat een gelovige die weet Wie God is, zulke vragen niet zou moeten stellen. Dan maken we de gelovige verwijten, terwijl God dat niet doet. In beide gevallen tonen we ons gebrek aan zelfkennis. Ook is er geen besef dat alleen de genade van God ons tot nu toe voor zulke omstandigheden en dergelijke vragen heeft bewaard.

De zes vragen zijn:
1. “Zou de Heere [dan] in alle eeuwigheid verstoten?” (vers 8a).
2. “en voortaan niet meer goedgezind zijn?” (vers 8b).
3. “Houdt Zijn goedertierenheid voor altijd op?” (vers 9a).
4. “Komt aan [Zijn] toezegging een einde, van generatie op generatie?” (vers 9b).
5. “Heeft God vergeten genadig te zijn?” (vers 10a).
6. “Of heeft Hij Zijn barmhartigheid door toorn afgesloten?” \Sela\ (vers 10b).

De eerste vraag van het gekwelde gemoed is of “de Heere [dan] in alle eeuwigheid verstoten” zou (vers 8a). Deze vraag komt overeen met twee soortgelijke vragen in Psalm 74 (Ps 74:1,10). De vraag is niet zozeer het verstoten zelf, maar de vraag is of God definitief verstoten heeft. Is het over en uit? Of is er nog hoop? Is de goedertierenheid van God – letterlijk chesed, Zijn verbondstrouw (vers 9) – nu beëindigd?

Deze vraag geeft uiting aan het diepe gemis van Gods nabijheid. Het geeft ook aan dat hij geen uitkomst zag. Wij mogen weten dat God nooit iemand zal verstoten die de toevlucht tot Hem heeft genomen. Daar mogen we een wanhopige gelovige telkens weer aan herinneren, zonder hem van ongeloof te beschuldigen. Het gaat om een gelovige die zich, om welke oorzaak ook, door God verstoten voelt. Hij is wanhopig op zoek naar God, maar voelt zich door Hem verstoten.

De tweede vraag, of de Heere “voortaan niet meer goedgezind” (vers 8b) zou zijn, hangt direct met de eerste samen. Wie het gevoel heeft ‘in alle eeuwigheid verstoten’ te zijn, ervaart er niets meer van dat God hem goedgezind is. Dit gaat vooral over Gods innerlijk, wat er in Zijn hart is. Wie meent dat God hem heeft afgeschreven, is het zicht kwijt op wat er in Gods hart is.

De oorzaak daarvan is het drijven op de ellendige gevoelens die hij heeft en de teleurstellende ervaringen die hij met God heeft opgedaan. Dan meent een gelovige dat God hem niet goedgezind is als het niet goed met hem gaat. Waar het op aankomt, is dat we God blijven vertrouwen, ook als in ons leven alles tegenzit. Als we denken dat God ons alleen goedgezind is als het goed met ons gaat, kan snel de gedachte postvatten dat God ons niet meer goedgezind is als het slecht met ons gaat. Hetzelfde geldt voor Gods goedertierenheid, genade en barmhartigheid waarover de psalmist ook zijn vragen heeft.

Uit twijfel aan Gods goede gezindheid tegenover de gelovige volgt als vanzelf de vraag of “Zijn goedertierenheid voor altijd ophoudt” (vers 9a). Dat God de gelovige goedgezind is, blijkt uit Zijn goedertierenheid. Goedertierenheid is een kenmerk van de liefde (1Ko 13:4a). In Psalmen staat vaak dat Zijn goedertierenheid voor eeuwig is (Ps 136:1-26), wat slaat op het vrederijk.

Als alles donker is voor de gelovige, denkt hij daar niet meer aan, maar vraagt zich af of Gods goedertierenheid – chesed, dat is de trouw aan het verbond – voor altijd is opgehouden. Dat is precies het tegenovergestelde van wat het verbond inhoudt. Dit verbond is de grondslag van het bestaan van het volk. Als er een einde zou komen aan het verbond, zou dit het einde van het bestaan van het volk betekenen.

De vraag die hier weer op aansluit, is of er aan Gods “toezegging een einde” komt, “van generatie op generatie” (vers 9b). De psalmist worstelde met de toezegging van Gods uitspraken. Wie zijn gevoelens tot norm voor zijn verhouding tot God maakt, twijfelt ook aan de toezeggingen of beloften van God. Er is geen vertrouwen in het Woord van God, dat onveranderlijk geldt voor alle generaties. Als we daar onze steun niet meer in vinden, worden we een speelbal van onze gevoelens.

In zijn vijfde vraag oppert de vertwijfelde gelovige de gedachte dat God misschien vergeten is “genadig te zijn” (vers 10a). Deze vraag geeft aan hoever de gelovige verwijderd is van een goede kijk op God. Hoe zou God kunnen vergeten genadig te zijn? Dat de gelovige het zo ervaart, geeft de diepte van zijn depressie aan. Als er geen genadige God is, is de gelovige gedoemd in duisternis en hopeloosheid te sterven.

Zijn laatste vraag is of God “Zijn barmhartigheid door toorn afgesloten” heeft (vers 10b). Hier ziet Hij God als een toornig God. Maar God is wel barmhartig. Barmhartig betekent ontferming, bewogen zijn met het leed van een ander. God kan dat echter niet laten blijken omdat Zijn toorn de boventoon voert.

Hier is de gelovige op het dieptepunt van zijn depressie beland. Hij beeldt zich in dat God toornig op hem is en hem daarom geen barmhartigheid kan bewijzen. Het klinkt logisch, maar het is menselijke logica. Wij kunnen niet op hetzelfde ogenblik twee tegengestelde gevoelens hebben, maar God kan wel toornig en tegelijk barmhartig zijn (vgl. Hk 3:2c).

Ps 77:11-14| Gods weg is in het heiligdom

11 Toen zei ik: Dit krenkt mij,
[maar] de rechterhand van de Allerhoogste verandert.
12 Ik zal de daden van de HEERE gedenken,
ja, ik zal denken aan Uw wonderen van oudsher.
13 Ik zal al Uw werken overdenken
en over Uw daden spreken.
14 O God, Uw weg is in het heiligdom.
Wie is een God zo groot als God?

In vers 11 komt het keerpunt. De Godvrezende is zozeer met zijn ellende en problemen bezig geweest, dat hij zijn vertrouwen in de goedheid en genade van God was kwijtgeraakt. Dat is veranderd op het moment dat hij oog heeft gekregen voor het werkelijke probleem: hij heeft alleen oog gehad voor zichzelf en zijn omstandigheden. Kijk maar hoe vaak de psalmist in deze psalm de woorden ‘ik’ en ‘mij’ gebruikt. Daardoor had hij God uit het oog verloren.

Toen hij zich dat bewust werd, veranderde zijn kijk op zijn situatie totaal. Dan ontdekt hij de oorzaak, wat hem “krenkt”, dat is wat hem innerlijk verwondt, wat hem steekt, namelijk de gedachte dat “de rechterhand van de Allerhoogste verandert”. Dat Hij de Allerhoogste is, wil zeggen dat Hij boven alles en iedereen staat.

Asaf erkent daarmee dat het probleem niet bij God ligt, maar bij hemzelf, bij zijn zienswijze op Gods handelen. Gods rechterhand spreekt van Zijn krachtig handelen waardoor Zijn macht zichtbaar wordt. Dat heeft God in het verleden gedaan om Zijn volk te verlossen. Kennelijk, zo heeft hij toen gedacht, doet God dat nu niet meer.

Asaf heeft gedacht dat God een veranderlijke God is. God handelt inderdaad niet altijd op dezelfde manier. Zijn handelingen met ons zijn door ons niet altijd na te gaan en te begrijpen. Hij handelt wel altijd met hetzelfde doel: Hij wil ons dichter bij Zich hebben, ons nauwer aan Zich te verbinden, dat wil zeggen voor ons besef.

Als Asaf heeft ontdekt dat het probleem bij hemzelf zit, is het afgelopen met het denken aan zichzelf. Hij zal vanaf nu “de daden van de HEERE gedenken” (vers 12). Hij spreekt hier over “de HEERE”, de God van het verbond en de beloften, met Wie hij een relatie heeft en Die hij kan vertrouwen. Het licht breekt door in de duisternis van zijn denken en gevoelens.

Te midden van zijn geloofsworsteling besluit de psalmist om zijn gedachten te richten op dat wat God in het verleden geopenbaard heeft. Voor ons is het dat we onze gedachten richten op dat wat God in het verleden gedaan heeft, dat Hij “zelfs Zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, maar Hem voor ons allen overgegeven heeft” (Rm 8:32). Dat helpt ons om te midden van onze worstelingen in het geloof eraan vast te houden “dat hun die God liefhebben, alle dingen meewerken ten goede” (Rm 8:28).

God is betrouwbaar. Al Zijn daden bewijzen dat. Aan die daden wil hij denken. Hiermee kan hij Gods scheppingsdaden bedoelen, maar hij zal vooral denken aan Zijn daden om Zijn volk te verlossen. Hij wil denken aan Zijn wonderen “van oudsher”, zoals de bevrijding van Zijn volk uit de slavernij in Egypte.

Als de geplaagde gelovige zover is dat hij boven zijn nood is uitgestegen en God weer voor zijn aandacht heeft, is hij in staat “al Uw werken” te overdenken (vers 13). Zijn gedachten cirkelen niet meer om zichzelf, maar gaan naar God uit. En denken aan God is denken aan Zijn werken. God openbaart Zich in Zijn werken, wat hier vooral ziet op Zijn werken in de verlossing van de Zijnen.

God zorgt voor Zijn schepping. Daarbij gaat de waarde van de Zijnen de waarde van de schepping ver te boven (Mt 6:26; 10:31; 12:12). De gelovige kan spreken over Gods daden van zorg voor hem, vanaf zijn geboorte tot zijn bekering en zolang hij daarna leeft. Hij heeft oog gekregen voor het ware karakter van het leven, dat God alles bestuurt. Hoe Hij dat doet, begrijpt hij niet altijd, maar hij vertrouwt God, dat Hij alles zal besturen op een manier die tot verwondering en aanbidding leidt. Daarvan getuigt hij naar anderen.

Asaf is op het punt aangekomen dat hij tegen God kan zeggen: “O God, Uw weg is in het heiligdom” (vers 14a). Dat Gods weg in het heiligdom is, wil zeggen dat Zijn weg een heilige weg is, een weg die heiliging van Zijn Naam bewerkt. Letterlijk is het: “Uw weg is in heiligheid.” Dat betekent dat de wegen en het handelen van God hoger zijn dan onze wegen.

Zijn wegen worden gekenmerkt door wijsheid, macht en majesteit. Daarom wordt dit gevolgd met een uitroep van verwondering: “Wie is een God zo groot als God?” (vers 14b) Dit gedeelte gaat over de weg van God toen Hij Israël verloste uit Egypte (verzen 14-21). In het lied van Mozes wordt dezelfde kreet van verwondering geuit (Ex 15:11).

Het is Góds weg. Dat is de beste weg. Wij kunnen daar misschien anders over denken als die weg ons wel eens in moeilijkheden voert. Als we zover komen dat we met Gods weg voor ons als de beste weg instemmen, komt er rust in ons hart.

We stellen dan verwonderd de vraag: “Wie is een God zo groot als God?”. Hij bestuurt alles in het heiligdom. Niemand is met Hem te vergelijken, niet in Zijn macht en niet in Zijn bestuur. Elke poging tot vergelijking met wat of wie ook is in feite dwaasheid. Er is geen andere levende God. God is oneindig verheven boven de dode afgoden van wie mensen hun hulp verwachten en die door hen worden aanbeden.

Ps 77:15-21 | Gods weg is door de zee

15 U bent de God Die wonderen doet,
U hebt Uw macht bekendgemaakt onder de volken.
16 U hebt Uw volk door [Uw sterke] arm verlost,
de nakomelingen van Jakob en van Jozef. \Sela\
17 De wateren zagen U, o God,
de wateren zagen U, zij beefden,
ook de diepe wateren sidderden.
18 De wolken goten water uit,
de hemel gaf geluid,
ook vlogen Uw pijlen overal heen.
19 Het geluid van Uw donder [klonk] in het rond,
de bliksemflitsen verlichtten de wereld,
de aarde sidderde en beefde.
20 Uw weg was door de zee,
Uw pad door grote wateren,
en Uw voetstappen werden niet bekend.
21 U leidde Uw volk als een kudde
door de hand van Mozes en Aäron.

God is “de God Die wonderen doet” (vers 15). Het gaat hier om de wonderen die bekendgemaakt worden onder de volken, in dit geval de wondertekenen waardoor Israël verlost is geworden uit Egypte (verzen 16-20). Dit vinden we ook in het lied van Mozes (Ex 15:14-16).

God doet dingen die verbazing bewerken. Het zijn dingen die een mens niet kan doen en niet kan begrijpen. Zijn wonderen laten zien waartoe Hij in staat is. Dit kan pas achteraf worden geconstateerd, als Hij een wonder heeft gedaan. We zien het in de schepping, in Zijn regering van de wereld en in het bijzonder in de verlossing van de Zijnen. Hij houdt alles in het leven, Hij is “een Onderhouder … van alle mensen, het meest van [de] gelovigen” (1Tm 4:10b).

Wel, God heeft in de bevrijding van Zijn volk Zijn “macht bekendgemaakt onder de volken”. De volken hebben daarvan gehoord (Jz 2:9-10). God zal in de toekomst Zijn macht opnieuw bekendmaken, als Christus Zijn volk uit de macht van hun vijanden zal bevrijden door die vijanden te oordelen.

Asaf spreekt tot God over de verlossing van Zijn volk (vers 16). Hij kijkt nu terug naar het verleden zoals God wil dat de gelovige daarnaar terugkijkt. Dan herinnert hij zich weer dat God Zijn volk door Zijn sterke arm – dat is Christus – heeft verlost (Ex 6:5b; 15:16). Dat mag de gelovige, dat mogen wij, met een dankbaar hart tegen Hem zeggen. Het is tevens een bemoediging voor de uitzichtloze situatie waarin we ons kunnen bevinden.

Het volk van God wordt hier “de nakomelingen van Jakob en van Jozef” genoemd. Dit is de enige keer in de Bijbel dat Gods volk zo wordt genoemd. De reden is dat hier profetisch benadrukt wordt dat bij de vervulling ervan in de toekomst, niet alleen Juda, maar ook de tien stammen verlost worden (Ez 37:15-22). Jakob is de aartsvader uit wie de twaalf stammen zijn voortgekomen. Jozef wordt genoemd omdat hij de voortreffelijkste onder de twaalf broers is. Hij is ook de man door wie God Zijn volk in het leven heeft gehouden en die in Egypte heeft geheerst.

In de verzen 17-19 beschrijft Asaf op indrukwekkende en dichterlijke wijze hoe God de weg van Zijn volk naar de bevrijding heeft gebaand. Hij spreekt over “de wateren” als vijandige personen die Gods volk de weg naar de bevrijding wilden versperren. Maar toen zagen ze hun Schepper en beefden (vers 17; vgl. Hk 3:10). “Ook de diepe wateren” reageerden op de macht van hun Schepper: ze sidderden. Asaf zegt twee keer dat de wateren God zagen.

‘De wateren’ zijn ook een beeld van de volken (Js 17:12-13). Bij ‘de diepe wateren’ kunnen we denken aan demonische machten die de volken opzwepen in hun haat tegen Gods volk. Van de demonen lezen we, net als van de diepe wateren hier, dat ze ‘sidderen’ voor God (Jk 2:19). De satan en zijn demonen kunnen slechts over de elementen van de natuur beschikken voor zover God dat toestaat. We zien dat bij Job (Jb 1:12,19). Het opperbestuur berust altijd bij God ofwel Christus, Die God is (Mk 4:39).

Na Gods verschijning en het effect daarvan op de wateren volgt Zijn optreden (verzen 18-19). Hij heerst over de wateren op aarde en in de wolken. De wolken laten op Zijn bevel het water los en gieten het uit op de aarde. Dat gaat gepaard met geluid uit de hemel ofwel met het geluid van Gods donder dat in het rond klinkt. Daarbij vliegen Gods pijlen, dat zijn de bliksemflitsen, “overal heen” en verlichten de wereld. Daaronder siddert en beeft de aarde. De hele schepping, wateren en aarde, beeft en siddert als God in majesteit ten gunste van Zijn volk verschijnt. Dit gebeurt als de Heer Jezus verschijnt om Zijn volk te verlossen.

Na het imposante optreden van God is Zijn volk binnengebracht in de rust. De grote nood en beproevingen liggen achter hen. Nu kunnen ze omkijken en nadenken over de manier waarop God hen heeft bevrijd. Ze zeggen tegen Hem: “Uw weg was door de zee” (vers 20). Het is “Uw weg”, het is de weg die God is gegaan. Hij heeft die weg niet alleen voor hen uitgestippeld, maar Hij is hen door de Rode Zee heen voorgegaan. Zijn pad was ook “door grote wateren”. Ze zijn te midden van grote wateren van nood en verdrukking geweest. Ook daarin is Hij bij hen geweest (Js 43:2a).

De weg en het pad van God voor Zijn volk, voor ons, kunnen we niet van tevoren weten. Ook als we onderweg zijn, zien we Zijn voetstappen niet, ze worden niet bekend. Vaak begrijpen we Zijn weg niet. God verklaart ons niet altijd waarom we in moeilijkheden komen. Zoals er op de bodem van de zee geen voetafdrukken te zien zijn, zo zien we niet welke weg God met ons gaat. We mogen gaan in vertrouwen dat Hij de weg wel kent en ziet en waar die weg uitkomt: bij Hem.

Op de weg neemt Hij ons bij de hand en leidt ons. Daaraan herinnert de psalmist ons in het laatste vers. De psalm eindigt met een terugblik op het wonderbare handelen van God met Israël vanaf de uittocht uit Egypte tot aan het einde van de woestijnreis (vers 21). Hij, Die toen Zijn volk als een kudde heeft geleid “door de hand van Mozes en Aäron” (vgl. Gn 48:15), zal dat in de toekomst weer doen.

Het is een van die verbazingwekkende feiten dat Hij een miljoenenvolk veertig jaar lang door de woestijn heeft gedragen en verzorgd. Nooit heeft het volk iets ontbroken. Altijd is er water en voedsel geweest, ondanks alle ongeloof en falen van het volk. God is trouw gebleven.

Zowel Mozes als Aäron wordt hier voor de eerste keer in Psalmen genoemd. Mozes wordt hierna nog zeven keer en Aäron nog acht keer genoemd. “Mozes en Aäron” zijn samen een prachtig beeld van de Heer Jezus als de Apostel (Mozes) en Hogepriester (Aäron) van onze belijdenis (Hb 3:1). Mozes is een beeld van de Heer Jezus als de Leraar van de gerechtigheid Die het Woord van God tot het volk heeft gesproken. Aäron is een beeld van de Heer Jezus als de Hogepriester Die medelijden heeft met de zwakheden van Zijn volk (Hb 4:12-16).

“De hand” van de Heer Jezus wijst erop dat Hij Zijn volk met Zijn hand bij de hand heeft genomen. Zo heeft Hij hen geleid en veilig door de woestijn heen geloodst. Dit wordt in de volgende psalm, Psalm 78, uitgewerkt en nader toegelicht.

De psalmist, en in hem het overblijfsel, is van de wanhoop die hem heeft beheerst in het begin van de psalm, tot hoop gekomen. In de psalm heeft hij beschreven door welke gevoelens hij is heengegaan om zover te komen. Zo mogen ook wij onze nood en hopeloosheid en onze waaromvragen aan God vertellen. Aan wie kunnen we ze beter vertellen dan aan Hem? Dan zullen we ervaren dat Hij Zelf het antwoord op die vragen is en zullen we tot rust komen in Zijn trouw en liefde (Rm 8:35-39).

Psalm 78

Inleiding

Psalm 78 werkt uit wat het laatste vers van Psalm 77 zegt: “U leidde Uw volk als een kudde door de hand van Mozes en Aäron” (Ps 77:21). De geschiedenis van het volk Israël wordt gebruikt als een illustratie om onderwijs te geven naar aanleiding van de wegen van God met Zijn volk in het verleden. Het doel is dat het gelovig overblijfsel van Israël – de maskilim, de verstandigen of de wijzen – daaruit lessen trekt. De reis van het volk Israël uit Egypte naar het beloofde land is een type of een voorbeeld van de terugkeer van de tien stammen naar Israël in de toekomst, na de grote verdrukking (vgl. Js 11:16; 51:9-11; Jr 16:14,15; Ez 20:34-36; Mt 24:31). De geschiedenis en ook de plagen in deze psalm worden niet chronologisch, maar thematisch, in een geestelijke volgorde, beschreven.

In Psalmen 73-77 zijn vragen gesteld over de onbegrijpelijke weg die God met Zijn volk Israël gaat. Psalm 78 geeft daar antwoord op. De psalmist-profeet Asaf laat vanuit de geschiedenis zowel de ontrouw van het volk als de trouw van God zien als reden waarom God de weg gekozen heeft die Hij met Zijn volk is gegaan. Uit de geschiedenis van Gods volk blijkt hun voortdurende ontrouw. Uit Gods antwoord blijkt Zijn genadige verkiezing, waardoor Hij toch Zijn plannen van zegen voor hen uitvoert. God heeft het volk lief en beschermt het, wat ook inhoudt dat Hij het straft en tuchtigt als het van Hem afwijkt.

Het doel van de psalm is om ons lessen te leren uit het verleden. Er wordt ons in de geschiedenis van Gods aardse volk een spiegel voorgehouden om ons te laten zien waartoe wij in staat zijn (vgl. Jk 1:22-24). Dat is om ons te waarschuwen niet in dezelfde fouten te vallen (1Ko 10:6,11). Ook geldt voor ons dat we in deze geschiedenis zien waartoe God ondanks ons falen in staat is.

Een indeling van de psalm:
Verzen 1-4 Kernboodschap: oproep tot wijsheid.
Verzen 5-8 Oproep om door te geven van geslacht tot geslacht.
Verzen 9-16 Opstand van de mens in tegenstelling tot de zorgende hand van God.
Verzen 17-31 Het falen van Israël en de trouw van God.
Verzen 32-37 Oppervlakkig berouw.
Verzen 38-64 Het oordeel over de volken en over Israël.
Verzen 65-72 Het antwoord van God: David als type van de Heer Jezus, de Zoon van David.

Ps 78:1-4 | Doorgeven wat God heeft gedaan

1 Een onderwijzing van Asaf.
Mijn volk, neem mijn onderricht ter ore,
neig uw oor tot de woorden van mijn mond.
2 Ik wil mijn mond met spreuken opendoen
en van aloude verborgenheden doen overvloeien,
3 die wij gehoord hebben en weten
en onze vaders ons verteld hebben.
4 Wij zullen ze niet verbergen voor hun kinderen,
[maar] aan de volgende generatie
de loffelijke daden van de HEERE vertellen,
Zijn kracht en Zijn wonderen, die Hij gedaan heeft.

Dit is de tiende van de in totaal dertien psalmen die “een onderwijzing” (vers 1a) zijn, de zogenoemde maskil-psalmen (Psalmen 32; 42, 44; 45; 52; 53; 54; 55; 74; 78; 88; 89; 142). Maskil-psalmen houden onderwijs in voor het gelovig overblijfsel van Israël in de eindtijd. Zie verder bij Psalm 32:1.

Voor “van Asaf” zie bij Psalm 50:1.

Asaf richt zich tot Gods volk als “mijn volk” (vers 1b). Hiermee geeft hij aan dat hij er niet buiten staat, maar er deel van uitmaakt. Hij vraagt hun om “mijn onderricht ter ore” te nemen, want hij heeft hun belangrijke dingen te zeggen (vgl. Dt 4:1; Js 1:2). Het lijkt op wat Mozes heeft gedaan in Deuteronomium 32, waar hij door middel van zijn lied de geschiedenis van Israël gebruikt om het volk te onderwijzen (Dt 32:5-18). Mozes begint, net als Asaf, met de oproep te horen naar “de woorden van mijn mond” (Dt 32:1-2). Mozes zegt dat tegen de hemel en de aarde, om getuigen te zijn. Asaf zegt het tegen Gods volk.

Ze moeten ook niet alleen luisteren, maar hun “oor tot de woorden van mijn mond” neigen. Dat ziet op een gezindheid om aandachtig te luisteren met de bereidwilligheid om te doen wat er wordt gezegd.

Nadat het eerste vers om aandacht heeft gevraagd, geeft het tweede vers het verlangen weer om de luisteraar/lezer duidelijk te maken dat de letterlijke zin een hogere of diepere betekenis heeft. Die kan alleen worden begrepen door hen die zich in de psalm verdiepen. Er is een verlangen in Asaf om zijn volk te dienen “met spreuken” (vers 2; vgl. Sp 1:6). Het woord voor ‘spreuken’ is mashal, wat betekent: onderwijs door vergelijking. Het betreft “aloude verborgenheden” die door hem in het licht worden gesteld om een nieuwe generatie te onderwijzen. Die verborgenheden zijn een rijke schat, want hij zal zijn mond “doen overvloeien”.

Het kenmerkende van de mashal, de gelijkenis, in Psalm 78 is dat de psalmist, geïnspireerd door de Heilige Geest, de aloude geschiedenis van Israël gebruikt als gelijkenis om daaruit lessen te leren. In andere gevallen wordt gewoonlijk een fictief verhaal gebruikt als gelijkenis, terwijl het hier een echt gebeurd verhaal is, de geschiedenis van de verlossing in het verleden.

De Heer Jezus vervult dit woord van Asaf door gebruik te maken van gelijkenissen. Gods Geest verwijst in Mattheüs 13 naar dit vers als Hij over de Heer Jezus zegt: “Al deze dingen sprak Jezus in gelijkenissen tot de menigten, en zonder gelijkenis sprak Hij niet tot hen, opdat vervuld werd wat gesproken is door de profeet, die zei: ‘Ik zal mijn mond opendoen in gelijkenissen; ik zal dingen uitspreken die van [de] grondlegging <van [de] wereld> af verborgen zijn geweest’” (Mt 13:34-35). De Heer plaatst in Mattheüs 13 ‘aloude verborgenheden’ op een nieuwe wijze in het licht en wel door gebruik te maken van gelijkenissen of vergelijkingen. We zien in dit citaat ook dat Asaf een “profeet” wordt genoemd.

De psalmist-profeet Asaf geeft de geschiedenis van Israël door vanuit Gods perspectief. Daarvoor put hij uit wat hij heeft gehoord van “onze vaders” (vers 3). Opnieuw benadrukt hij zijn verbondenheid met zijn volk, nu door over hun gemeenschappelijke vaders, “onze vaders”, te spreken. Hij en zij hebben het gehoord en weten het. Ze zijn ervan op de hoogte. Hun vaders hebben het hem en zijn tijdgenoten, “ons”, verteld.

Het is voor ouders van nu een belangrijke aanwijzing om aan hun kinderen en kleinkinderen door te geven wat ze in de omgang met God uit het Woord van God hebben geleerd (vgl. Ex 12:26-27; 13:14-16). Het doorvertellen ervan maakt het voor de ouders opnieuw groot. Ze zullen er God voortdurend voor prijzen en groot maken.

Het legt op allen die het hebben gehoord de verantwoordelijkheid het gehoorde niet te verbergen “voor hun kinderen”, dat zijn allen die tot Gods volk behoren (vers 4). De opdracht is om Gods daden “aan de volgende generatie” te “vertellen”. Deze daden noemt hij “de loffelijke daden van de HEERE … Zijn kracht en Zijn wonderen, die Hij gedaan heeft”.

Het is een vreugde om al de verschillende handelingen van God door te geven aan hen die na ons komen. God is het waard om vanwege al Zijn daden geloofd en geprezen te worden. Het zijn met recht ‘loffelijke daden’ ofwel ‘te loven daden’. God openbaart in die daden Zijn kracht. Ook de wonderen die Hij heeft gedaan, brengen Zijn volk tot lof aan Hem. Alles waarin God Zich openbaart, heeft die uitwerking op hen die er oog voor hebben.

Praktisch is het niet altijd eenvoudig om met onze kinderen en kleinkinderen hierover te spreken. Wat vooral belangrijk is, is dat ze bij ons zien dat het geloof voor ons geen verstandelijke zaak is, maar dat het ons hele leven doortrekt. Ons geloofsleven moet fris zijn, net als het manna dat elke morgen vers voor het oprapen lag. Lammetjes kunnen niet leven van oud gras, maar van jonge, verse grasscheuten.

Ps 78:5-8 | Doorgeven wat God heeft gezegd

5 Want Hij heeft een getuigenis ingesteld in Jakob,
een wet vastgesteld in Israël;
die heeft Hij onze vaderen geboden
om ze hun kinderen bekend te maken,
6 opdat de volgende generatie [ze] zal kennen,
de kinderen die geboren zullen worden,
[en] zij opstaan en [ze weer] aan hun kinderen vertellen;
7 zodat zij hun hoop op God stellen
en Gods daden niet vergeten,
maar Zijn geboden in acht nemen,
8 en niet worden als hun vaderen:
een opstandige en ongehoorzame generatie,
een generatie [die] zijn hart niet richtte [op God]
en van wie de geest niet trouw was aan God.

God heeft Zich geopenbaard in Zijn kracht en Zijn wonderen. Hij heeft Zich ook geopenbaard in het “getuigenis” ofwel de “wet” die Hij Zijn volk heeft gegeven (vers 5). ‘Getuigenis’ is meer gericht op het volk, tot wie Gods wet komt, voor wie Gods wet is bedoeld. Bij ‘wet’ gaat het meer om God, Die de wet heeft gegeven, het gezag van de wet als van Hem afkomstig.

Alles wat Gods volk doet, vindt zijn oorsprong in Gods Woord. Niet ervaring bepaalt ons leven, maar wat God heeft “ingesteld” en “vastgesteld”. Het getuigenis is “ingesteld in Jakob”. Dat ziet op de praktijk van het volk, hoe het volk een getuigenis van God kan zijn ten opzichte van de volken om hen heen. De wet is “vastgesteld in Israël”. Dat ziet op de positie van het volk, wat het volk voor God betekent, wat Hij van hen heeft gemaakt. Daaruit volgt dat het in overeenstemming daarmee moet leven om voor Hem tot een vreugde te zijn.

Deze twee aspecten heeft God “de vaderen geboden om ze hun kinderen bekend te maken” (vgl. Dt 6:7; 4:9). De kinderen moeten leren hoe ze van God kunnen getuigen en tot Gods eer kunnen leven om dat vervolgens weer door te geven aan hun kinderen (vers 6). Dat kan alleen door hun Gods Woord te onderwijzen.

Het doorgeven van Gods Woord aan de volgende generatie is ook voor ons een belangrijke opdracht. Timotheüs krijgt als geestelijk kind van Paulus niet alleen de bevestiging dat wat hij van Paulus heeft gehoord de waarheid is, maar hij moet die waarheid ook zelf weer onveranderd doorgeven (2Tm 2:2). Dit is de gewone manier om de waarheid te laten voortgaan.

Paulus geeft Timotheüs niet een bepaald gezag om te mogen prediken. Dat gezag geeft de Heer Zelf (Mt 28:19). Paulus wijdt hem ook niet op een speciale manier. De Bijbel kent niet zoiets als een ambtelijk recht om te prediken, iets wat alleen door mensen met een theologische opleiding zou mogen gebeuren. Het doorgeven van de waarheid van Gods Woord is de verantwoordelijkheid van iedere gelovige. Dit geldt in bijzondere mate voor ouders ten opzichte van hun kinderen en voor grootouders ten opzichte van hun kleinkinderen.

Ouders moeten door hun voorbeeld en hun onderwijs hun kinderen leren om “hun hoop op God” te stellen (vers 7; vgl. Sp 22:19). Wat de kinderen van de ouders horen blijft soms hangen, soms ook niet; wat ze van de ouders zien, zullen zij onthouden; wat ze samen met hun ouders aan geloofsoefening meemaken, zullen ze begrijpen en ter harte nemen.

Wie zijn hoop op iets of iemand anders dan op God stelt, vraagt om ellende. Dat voorkomen we als we “Gods daden niet vergeten”. Gods daden getuigen ervan dat hoop op Hem nooit teleurstelt. Direct daaraan verbonden is “Zijn geboden in acht nemen”. Hoop of vertrouwen op God is alleen gerechtvaardigd voor wie naar Hem luistert met het verlangen te doen wat Hij zegt.

Door God en Zijn daden en Zijn geboden voor ogen te houden zullen de kinderen ervoor bewaard blijven te worden als hun vaderen (vers 8). Asaf houdt de kinderen voor hoe God hun vaderen beoordeelt: het is “een opstandige en ongehoorzame generatie”. De oorzaak daarvan is dat deze generatie “zijn hart niet richtte [op God]” en dat “de geest niet trouw was aan God”.

De waarschuwing is ontleend aan een duidelijk voorbeeld. Hij zegt niet: ‘Dat ze niet zouden zijn zoals de heidenen, die niet van God weten’, maar “dat ze niet worden zoals hun vaderen”. Kwaadaardige huiselijke voorbeelden zijn veel verderfelijker dan die van vreemden. Laten we uit deze verzen leren dat het niet raadzaam is om in alle dingen in de voetsporen van de vaders te treden.

Als er in hart en geest geen vertrouwen is op God, is opstand en ongehoorzaamheid het gevolg. Als het hart op God gericht is, dan zal men de afgoderij wegdoen (1Sm 7:3), waaronder ongezeglijkheid (1Sm 15:23). Het ‘hart’ is het bestuursorgaan van het hele leven (Sp 4:23). De ‘geest’ is bedoeld om gemeenschap met God te hebben. De geest kan zich echter bezighouden met tal van andere zaken dan God, ontrouw worden en verontreinigd worden (2Ko 7:1). Daarom moet Gods volk op zijn hoede zijn met zijn geest, wat de profeet Maleachi twee keer en daardoor met nadruk zegt (Ml 2:15-16).

Ps 78:9-11 | Ongehoorzaam en vergeetachtig

9 De zonen van Efraïm, gewapende boogschutters,
keerden om op de dag van de strijd.
10 Zij namen Gods verbond niet in acht
en weigerden te wandelen in Zijn wet.
11 Zij vergaten Zijn daden
en Zijn wonderen, die Hij hun had laten zien.

Ondanks Gods daden en Gods wet zijn “de zonen van Efraïm” van God afgeweken (vers 9). De zonen van Efraïm zijn de tien stammen. Vanaf vers 12 zijn ze verbonden met heel het volk Israël. Met andere woorden, Efraïm vertegenwoordigt met zijn gedrag het gedrag van heel het volk. Toen Ruben door zijn gedrag het eerstgeboorterecht verspeelde, kreeg Jozef, de eerstgeborene van Rachel, dat recht. Efraïm, de zoon van Jozef, de meerdere van Manasse (Gen 48:17-20), werd de leider. Toen Israël het land Kanaän in bezit nam, gebeurde dat onder aanvoering van Jozua, die uit de stam Efraïm was. Toen de ark van het verbond een rustplaats kreeg in het land, was dat in Silo, dat in Efraïm lag.

Efraïm was de meest bevoorrechte stam, maar hij faalde keer op keer. De zonen van Efraïm waren “gewapende boogschutters”, maar op het moment dat ze hun wapens en bekwaamheid hadden moeten gebruiken, dat is “op de dag van de strijd”, waren ze omgekeerd en gevlucht. Het is niet bekend om welke gebeurtenis het hier gaat. Dat is ook niet belangrijk. Waar het om gaat, is dat de belangen van God hun niet aan het hart zijn gegaan. Ze hebben meer waarde gehecht aan hun eigen leven dan zich in te zetten voor God en Zijn volk.

Hun laffe houding op de dag van de strijd was het gevolg van een verkeerde gesteldheid van het hart. Dat bleek hieruit, dat zij het verbond van God niet in acht hebben genomen. Dat blijkt uit de beschuldiging die tegen hen wordt ingebracht, dat ze “Gods verbond niet in acht” hebben genomen (vers 10). Als we iets niet in acht nemen, wil dat zeggen dat we kwetsbaar worden voor foute keuzes of ons openstellen voor onheil. ‘Niet in acht nemen’ is letterlijk ‘niet bewaren’. Het woord betekent ook ‘niet bewaken’, waardoor iets beschadigd of weggenomen kan worden.

Behalve de schuldige nalatigheid Gods verbond niet in acht te nemen was er de bewuste weigering om “te wandelen in Zijn wet”. De “wet” is hier ‘het onderwijs’ van God. Het is hetzelfde woord als “onderricht” in vers 1. Door middel van onderwijs leert men de woorden van God en daardoor Zijn wil kennen.

Zo hadden ze God de rug toegekeerd, ze waren Hem uit oog en hart verloren. God was niet hun hoop (vers 7), waardoor ze “Zijn daden en Zijn wonderen, die Hij hun had laten zien”, waren vergeten (vers 11). In het boek Deuteronomium houdt Mozes het volk regelmatig voor wat ze met hun eigen ogen van Gods daden hadden gezien en nog zouden zien (Dt 4:3,9,34; 7:19,22; 9:4; 10:21; 11:7,23).

God laat ons Zijn daden en Zijn wonderen zien om Zijn Woord te bevestigen en ons geloof te versterken. Als er echter geen persoonlijke omgang met Hem is, hebben Zijn vroegere daden geen effect meer op ons omdat het geloof ontbreekt. Wie het wonder van de reiniging van zijn vroegere zonden vergeet, wordt blind en kortzichtig (2Pt 1:9).

Ps 78:12-16 | God verlost en zorgt

12 Voor [de ogen] van hun vaderen had Hij wonderen gedaan
in het land Egypte, [in] het gebied van Zoan.
13 Hij spleet de zee doormidden en deed hen erdoor gaan,
de wateren deed Hij rechtop staan als een dam.
14 Hij leidde hen overdag met een wolk,
de hele nacht met een lichtend vuur.
15 Hij spleet de rotsen doormidden in de woestijn
en liet hen overvloedig drinken als [uit] diepe wateren.
16 Want Hij bracht stromen voort uit de rots
en deed water neerstorten als rivieren.

Asaf gaat voorbeelden noemen van wat God “voor [de ogen] van hun vaderen” aan “wonderen gedaan” heeft. Hij begint met de wonderen “in het land Egypte, [in] het gebied van Zoan” (vers 12). Zoan ofwel Tanis was de hoofdstad van Egypte in de tijd van Mozes. Het volk Israël woonde in een buitenwijk twintig kilometer van Zoan, bekend als Avaris. De schrijver (TJ) heeft Avaris bezocht en heeft daar een begraafplaats van mannelijke baby’s gezien. [Geïnteresseerden kunnen hierover lezen in het boek Patterns of evidence van T. Mahoney.] Asaf herinnert hier aan het wonder van de bevrijding uit de slavernij van Egypte. Dit is het grote beginwonder, waaruit alle volgende wonderen zijn voortgekomen.

Hoe duidelijk heeft God toen ingegrepen door alle plagen die Hij over Egypte heeft gebracht. Wat plagen waren voor Egypte, waren voor Gods volk wonderen van God (Ex 3:20; 4:21; 7:3; 11:9-10). Zoan is de naam van de oude hoofdstad van Egypte, de zetel van de wijsheid (Js 19:11). Maar die wijsheid heeft geen enkele van de plagen van God over Egypte kunnen tegenhouden.

En wat heeft Hij Zich ook daarna voor hen ingezet. Toen ze voor de Rode Zee stonden en geen kant op konden, spleet Hij “de zee doormidden en deed hen erdoor gaan” (vers 13). God spleet de wateren. Het woord ‘spleet’ geeft aan dat God een krachtige daad deed. Daardoor was er links en rechts van het volk een muur van water (Ex 14:21-22). God heerst over alle natuurelementen, want Hij heeft ze gemaakt.

Eenmaal in de woestijn leidde Hij Zijn volk (vers 14). Dat deed Hij “overdag met een wolk” en “de hele nacht met een lichtend vuur”. De leiding door de woestijn op deze manier is een groot wonder. De wolk overdag was behalve leiding ook een soort paraplu die tegen de hitte van de zon beschermde. Het lichtende vuur ontbrak geen moment in de nacht. Het was geen gewoon licht, maar vuur dat licht verspreidde. Dit wijst erop dat de God, Die Zijn volk in de nacht leidde, dat deed als een God Die ook in de duisternis de zonde ziet en oordeelt (Hb 12:29).

Net zo gemakkelijk als God de zee doormidden spleet (vers 13), spleet Hij “de rotsen doormidden” (vers 15). Dit is opnieuw een wonder. De plaats van handeling is “de woestijn”. Een woestijn is een dorre plaats waar de dood heerst en waar gebrek aan water is. God gaf Zijn volk water uit de gespleten rots en liet hen daarvan “overvloedig drinken als [uit] diepe wateren”.

Uit de rots bracht Hij “stromen” voort en deed Hij “water neerstorten als rivieren” (vers 16). Alles spreekt van een enorme, onophoudelijke stroom van water. Dat ze telkens water hadden om te drinken, hadden ze te danken aan Gods zorg voor hen. God kon die zorg aan hen besteden omdat Hij vooruitzag naar de komst van Zijn Zoon, Jezus Christus.

Daarom wordt in 1 Korinthiërs 10 van deze rots waaruit stromen water kwamen, gezegd: “De steenrots nu was Christus” (1Ko 10:4). Christus is de bron en het fundament van zegen. Elke zegen die God Zijn volk ooit heeft geschonken en ooit zal schenken, schenkt Hij alleen omdat Christus de Verlosser van het volk is. Dat is Hij geworden omdat Hij, net als de rots, geslagen is. Hij is door God geslagen voor de zonden van Zijn volk (Js 53:10; Zc 13:7).

Voor ons, die leven in de tijd na de komst en hemelvaart van Christus, is dat niet anders. Ook wij hebben elke zegen te danken aan Christus en het werk dat Hij heeft volbracht. Het water in overvloed spreekt van Zijn Geest, Die Hij zonder maat geeft aan wie gelooft (Jh 7:38-39; 3:34). Het water spreekt ook van Zijn Woord, waarin alle zegeningen voor ons uitgestald worden (Ef 5:26). Het is het water van het Woord dat levend wordt door de werking van de Heilige Geest. Levend water is in het Hebreeuws water dat stromend is geweest.

Op het Loofhuttenfeest werd elke dag van de zeven dagen van het feest door een priester met een gouden kruik water geschept uit de bron Siloam. Onder luid gejuich (Js 12:3) werd het water door de hogepriester uitgegoten in een zilveren bak naast het koperen brandofferaltaar, als een herinnering aan het water uit de steenrots in de woestijn. Op de achtste dag van het feest gaf de Heer Jezus aan dat Hij de vervulling was van deze profetische afschaduwing (Jh 7:37-39).

Ps 78:17-22 | Het volk stelt God op de proef

17 Toch gingen zij door met tegen Hem te zondigen:
zij tergden de Allerhoogste in de dorre wildernis.
18 Zij stelden God in hun hart op de proef:
zij vroegen om voedsel, overeenkomstig hun verlangen.
19 Zij spraken tegen God en zeiden:
Zou God een tafel gereed kunnen maken in de woestijn?
20 Zie, Hij heeft de rots geslagen,
zodat er water uitvloeide
en er beken overvloedig uitstroomden.
Zou Hij ook brood kunnen geven?
Zou Hij Zijn volk van vlees kunnen voorzien?
21 Daarom hoorde de HEERE [het] en werd verbolgen;
een vuur ontstak tegen Jakob,
ja, toorn laaide op tegen Israël.
22 Want zij geloofden niet in God
en vertrouwden niet op Zijn heil.

Het woord “toch” (vers 17) geeft de tegenstelling met het voorgaande aan. God had op overvloedige wijze Zijn macht en Zijn verzorging bewezen. “Toch” had het geen enkel gunstig effect op de ontrouw van Gods volk. Het is een dramatische constatering: zij zijn doorgegaan “met tegen Hem te zondigen” (vgl. Nm 21:4-7) en dat, terwijl God zoveel goeds voor hen had gedaan. Dit is grote ondankbaarheid.

Ze tergden “de Allerhoogste in de dorre wildernis”. Het was niet alleen ondankbaarheid, maar ook grote onbeschaamdheid en vermetelheid. Ze waren in de dorre wildernis, en helemaal afhankelijk van Hem. In plaats van Zich voor Hem te verootmoedigen stelden ze zich aanmatigend op tegenover “de Allerhoogste”. Door God zo te noemen laat Asaf het enorme contrast zien tussen de mens en God.

Ze stelden die allerhoogste God “in hun hart op de proef” (vers 18). Ze wilden dat Hij bewees dat Hij werkelijk voor hen zorgde. Dan zouden ze in Hem geloven en Hem gehoorzaam zijn. Hij moest hen maar eens voorzien van “voedsel, overeenkomstig hun verlangen”. Na al de bewijzen die God van Zijn trouwe zorg had gegeven, was dit geen zwakheid, maar opstand.

Ze hadden een hekel gekregen aan het manna en wilden voedsel naar hun eigen smaak (Nm 11:5). In beeld betekent het dat ze genoeg hadden van Christus en dat ze verlangden naar het voedsel van de wereld. Het manna is een beeld van Christus (Jh 6:30-33). Als Hij het hart niet meer vult, is dat het begin van neergang in het geestelijk leven.

Het volk sprak “tegen God” (vers 19). Ze spraken vanuit een opstandig, ongelovig hart. God had de hele woestijnreis lang voor hen “een tafel … in de woestijn” gereedgemaakt. En dan vragen ze brutaalweg of God “een tafel gereed” zou kunnen “maken in de woestijn”! Dit is geen twijfelen aan God, maar een verloochenen van God. Hieruit bleek de hardheid (vgl. Mk 6:51-52) en afvalligheid van hun hart.

Met betrekking tot het wonder van de overvloed van water die Hij uit de rots aan hen had gegeven, zien we hetzelfde. Ze wisten het wel: ”Hij heeft de rots geslagen, zodat er water uitvloeide en er beken overvloedig uitstroomden” (vers 20). Hadden dat wonder en die rijkelijke voorziening enig effect op hun vertrouwen op God? Helemaal niet (vgl. Jh 2:23-25). Integendeel, ze vroegen zich af of Hij ook brood zou kunnen geven en Zijn volk van vlees zou kunnen voorzien. In plaats van God te vertrouwen na de verlossing en zorg die Hij heeft laten zien, daagden zij Hem uit om Zijn macht opnieuw te laten zien.

De reactie van het volk op vroegere wonderen toont aan dat die wonderen geen garantie zijn voor vertrouwen op God als er nieuwe moeilijkheden komen. Het is goed dat we ons wonderen herinneren. Die herinnering heeft alleen een gunstig effect op ons geloof als we Hem vandaag in de nieuwe moeilijkheden geloven en vertrouwen.

Teren op ervaringen in het verleden werkt averechts als het ons in de huidige moeilijkheden aan geloof ontbreekt. Ervaring kan het geloof versterken, maar er moet geloof aanwezig zijn om die ervaring te gebruiken (vgl. 2Pt 1:6). Als we in moeilijkheden zijn en er is geloof, dan vertrouwt dat geloof op God Die Zijn eigen Zoon niet heeft gespaard. Dat geloof uit zich in het vaste vertrouwen dat God ons met Zijn Zoon ook alle dingen zal schenken (Rm 8:31-32).

De HEERE heeft al die hoogmoedige uitdagingen aan Zijn adres gehoord (vers 21). De naam HEERE wordt in deze psalmen weinig gebruikt. Dat die Naam hier wordt gebruikt, benadrukt het feit dat de zonde van het volk een zondigen is tegen het verbond met de HEERE. Deze bewuste ontkenning van Zijn optreden in goedheid in het verleden heeft Zijn verbolgenheid opgewekt. Alsof de HEERE Zijn eigen verbond niet zou houden. Het is niet mogelijk om daar onverschillig aan voorbij te gaan. Het lichtende vuur van Zijn toorn, “ontstak tegen Jakob”. Jakob is weer de naam van Gods volk gezien in hun praktijk (vers 5).

“Ja,” Zijn “toorn laaide op” – wat aan vuur doet denken – “tegen Israël”. Israël is weer (vers 5) de naam voor Gods volk in wat zij door Hem geworden zijn. Omdat zij zich hun positie zo onwaardig gedroegen, laaide Gods toorn tegen hen op (Nm 11:1-3). God is langzaam tot toorn, maar Zijn toorn laait op als er in de zonde wordt volhard. Hij laat niet met Zich spotten (Gl 6:7a). Zijn toorn kwam tot uiting door hun begeerten te vervullen, waarbij de vervulling daarvan tegelijkertijd een oordeel van God over hun ongeloof was (vers 31).

De reden voor het oplaaien van Gods toorn was dat zij “niet in God” geloofden en “niet op Zijn heil” vertrouwden (vers 22). In plaats van de HEERE te vertrouwen vanwege de verlossing en de wondertekenen die Hij heeft gedaan, hebben de Israëlieten deze zelfde wondertekenen gebruikt als een argument om te betwijfelen of God wel de macht had om te verlossen.

Ongeloof is een ernstige zonde. Daaruit komen alle andere zonden voort. Niet in God geloven wil zeggen Hem afschrijven als waard om in te geloven. Het hangt direct samen met Hem vertrouwen. Zij vertrouwden niet op Zijn toezeggingen om hun Zijn heil of behoudenis te geven, dat wil zeggen hun met Zijn vrede te zegenen. En dat terwijl Hij hun in de redding uit de slavernij Zijn heil of behoudenis al had gegeven.

Ps 78:23-31 | Brood, vlees en gulzigheid

23 Hij gebood de wolken daarboven
en opende de deuren van de hemel:
24 Hij liet manna op hen regenen om te eten
en gaf hun hemels koren.
25 Eenieder at het brood van de machtigen;
Hij zond hun proviand tot verzadiging toe.
26 Hij deed de oostenwind opsteken langs de hemel
en voerde door Zijn macht de zuidenwind aan.
27 Hij liet vlees op hen regenen als stof
en gevleugelde vogels als zand van de zee.
28 Hij deed het vallen midden in Zijn kamp,
rondom Zijn woningen.
29 Toen aten zij en werden volop verzadigd,
omdat Hij hun bracht wat zij begeerden.
30 Zij waren van hun begeerte [nog] niet bekomen,
hun voedsel was nog in hun mond,
31 of Gods toorn laaide tegen hen op:
Hij doodde de welgedane [mensen] onder hen
en velde de besten van Israël neer.

Nog een keer wijst Asaf erop, en nu gedetailleerder en indrukwekkender, hoe God Zijn volk in de woestijn heeft voorzien van alles wat ze nodig hadden. In prachtige, dichterlijke taal spreekt hij erover dat God “de wolken daarboven” had geboden en “de deuren van de hemel” had geopend (vers 23). Alle elementen van de natuur staan onder Zijn bevel. Hij heeft de hele schepping door het uitspreken van bevelen tot stand gebracht (Ps 33:9). Als het nodig is, grijpt Hij in het natuurlijke verloop van de schepping in en gebiedt de afzonderlijke elementen om te doen wat Hij wil (Jz 10:12-13).

De hemel is de voorraadschuur van voedsel voor Zijn volk. Hij opende die en liet “manna op hen regenen om te eten” (vers 24). Dat God het manna liet regenen, geeft weer aan dat Hij Zijn volk leven gaf en zegende en dat in rijke mate deed. Dit manna was ook geen gewoon brood. Asaf noemt het “hemels koren”. Het manna was van hemelse herkomst, het was brood uit de hemel (Ps 105:40; Ex 16:4; Jh 6:31; vgl. 1Ko 10:3). Hierdoor konden de Israëlieten weten dat de hemel, dat God Zelf, voor hen zorgde. God wilde laten weten dat zij van Hem afhankelijk waren.

Van dit hemelse voedsel at “eenieder”, dat wil zeggen het hele volk (vers 25). Er was geen gebrek, want God gaf “tot verzadiging toe”. Hij geeft nooit karig, Hij geeft geen ‘fooitje’. Als Hij geeft, is het altijd naar de rijkdom van Zijn genade. Als God geeft, zal de gelovige altijd merken dat zijn beker zal overvloeien (Ps 23:5b).

Het hemelse koren wordt “het brood van de machtigen” en “proviand” genoemd. ‘De machtigen’ zijn engelen. ‘Brood van machtigen’ wil zeggen dat dit voedsel door hen aan Gods volk werd gegeven. ‘Proviand’ legt er de nadruk op dat het voedsel was dat tijdens een reis wordt gegeten. Het is een hoofdbestanddeel van de maaltijd, niet een bijgerecht.

De wind staat ook onder Zijn bevel (vers 26). Hij maakt er gebruik van wanneer Hij wil en bepaalt van welke kant de wind moet komen. Om Zijn volk vlees te geven deed Hij niet, zoals bij het manna, de deuren van de hemel open. Hij gebruikte de wind. Hier deed Hij “de oostenwind opsteken langs de hemel” en voerde Hij “door Zijn macht de zuidenwind aan”.

Evenals Hij met het manna deed, liet Hij “vlees op hen regenen” (vers 27). Hij liet vlees op hen regenen “als stof”. Hij stuurde “gevleugelde vogels als zand van de zee”, dat wil zeggen in zo’n enorme hoeveelheid, dat ze zich daar zat aan konden eten (Nm 11:33). Hij bepaalde ook waar het vlees in het kamp, dat Asaf “Zijn kamp” noemt, terechtkwam (vers 28). Het viel “midden in Zijn kamp” en “rondom Zijn woningen”. God woonde bij Zijn volk.

De gedachte aan Zijn aanwezigheid onder hen zou hen hebben moeten afschrikken om hun begeerten te volgen. Daar was echter geen sprake van. Het viel ook “rondom Zijn woningen”, dat is de tabernakel met de verschillende ruimten. Toen Hij het daar liet vallen, zou het volk dan tot bezinning komen?

Maar er was bij hen geen gedachte aan God. Toen ze hadden gekregen wat ze hadden begeerd, vielen ze op het eten aan en werden “volop verzadigd” (vers 29). Van enige dank aan God was geen sprake. Met een volle buik keken ze met begerige ogen naar de voorraad vlees die er nog lag. De buik was wel vol, maar toch waren ze “van hun begeerte [nog] niet bekomen”, dat wil zeggen dat hun begeerte nog niet was gestild (vers 30). Ze bleven onverzadigbaar zwelgen en kauwen op het laatste stukje vlees dat ze in hun mond hadden kunnen proppen en nog niet hadden doorgeslikt.

Terwijl “hun voedsel … nog in hun mond” was, laaide “Gods toorn … tegen hen op” (vers 31; Nm 11:33). Soms wacht God lang met de uiting van Zijn toorn. Als Hij ons vermaant om “traag tot toorn” te zijn (Jk 1:19), vermaant Hij ons een eigenschap van Hem Zelf te laten zien. Hier was God snel met Zijn toorn omdat het een zonde van afvalligheid was die een langdurige afkerigheid van Zijn volk openbaarde.

God oordeelde Zelf. Zijn doodsoordeel trof “de welgedane [mensen] onder hen”. De ‘welgedane’ mensen zijn de mensen die zich het meest te goed hebben gedaan, de vraatzuchtigste mensen. Een andere categorie die door Zijn oordeel werd getroffen, omvatte “de besten van Israël”, de meest vooraanstaanden, de invloedrijksten, de sterksten en meest verantwoordelijken. Letterlijk staat er “de jonge mannen van Israël”. Dat doet denken aan de vermaning die wij krijgen dat we “de begeerte van de jeugd” moeten ontvluchten (2Tm 2:22).

Ps 78:32-39 | Oordeel, barmhartigheid en verzoening

32 Ondanks dit alles zondigden zij nog
en geloofden zij niet door middel van Zijn wonderen.
33 Daarom deed Hij hun dagen vergaan in vergankelijkheid,
en hun jaren in verschrikking.
34 Wanneer Hij hen doodde, vroegen zij naar Hem
en keerden terug en zochten God ernstig.
35 Dan dachten zij eraan dat God hun rots was
en God, de Allerhoogste, hun Verlosser.
36 Maar zij vleiden Hem met hun mond
en logen tegen Hem met hun tong.
37 Want hun hart was niet standvastig bij Hem,
en zij waren niet trouw aan Zijn verbond.
38 Maar Hij was barmhartig en verzoende de ongerechtigheid,
Hij richtte [hen] niet te gronde,
maar wendde dikwijls Zijn toorn af,
en wekte Zijn volle grimmigheid niet op.
39 Hij dacht eraan dat zij broze schepselen waren,
een wind[vlaag], die gaat en niet terugkeert.

“Ondanks dit alles”, dat wil zeggen ondanks al Zijn gunstbewijzen en ondanks Zijn straffen en ondanks Zijn wonderen, “zondigden zij nog” (vers 32; vgl. Op 16:8-11). God heeft geen middel onbeproefd gelaten om Zijn volk in trouw aan Hem te bewaren of hen weer tot trouw aan Hem te bewegen. Er was bij hen een verstokt hart dat niet wilde geloven “door middel van Zijn wonderen” (vgl. Jh 12:37; Mk 8:16-21). De grootste wonderen baten niet als de wil om te geloven ontbreekt.

Als gevolg van hun ongeloof, “daarom”, om die reden, “deed Hij hun dagen vergaan in vergankelijkheid, en hun jaren in verschrikking” (vers 33). Een leven zonder God erbij te betrekken is ‘vergankelijk’, leeg en zinloos. Er is niets van blijvende waarde. Zo is het leven voor het grootste deel van Gods volk in de woestijn geweest. Als God uit het leven is verdreven, is het leeg. Die leegte wordt gevuld met verschrikking, met angst. Dit is een oordeel van God.

Deze ernstige handelwijze met hen, waarbij Hij hen zelfs “doodde”, had tot gevolg dat zij terugkeerden en God ernstig zochten (vers 34). Dat is altijd het doel van elke tuchtiging die God over Zijn volk brengt. Tucht is een uiting van Zijn liefde en belangstelling voor hen (Hb 12:5-11). Hij wilde hen zegenen, wat alleen kon als zij in gehoorzaamheid aan Hem zouden leven. Toen ze afweken, tuchtigde Hij hen, opdat ze terugkeerden naar Hem en Hem zochten.

Door de tuchtiging “dachten ze eraan dat God hun rots was” (vers 35; vgl. Dt 32:4,15,31; Ri 3:15; 4:3). Ze herinnerden zich dat God hun enige veiligheid en bescherming was. Ze waren dat vergeten in het volgen van hun eigen begeerten. Door Gods tuchtiging werden ze daar weer aan herinnerd. Het was geen vage herinnering aan God, maar Hij stond weer groot voor hun aandacht. Hij is de almachtige “God”. Hij is “de Allerhoogste”, de God Die boven alle dingen staat en alles overziet. Hij was “hun Verlosser”, Die hen uit Egypte had bevrijd.

Hun belijdenis was echter niet meer dan een lippenbelijdenis (vers 36). Hun terugkeer naar God was huichelarij (vgl. Jh 6:26). Asaf is er duidelijk over: ze vleiden God en logen tegen Hem. Met hun mond en hun tong zeiden ze allerlei dingen die ze niet meenden. Ze beloofden van alles wat ze niet waarmaakten. Ze gebruikten vleitaal en leugentaal om God te manipuleren. Alsof ze God konden bedriegen. Het enige waarom het hun ging, was van Zijn tucht bevrijd te worden.

Hun lippenbelijdenis kwam voort uit een hart dat “niet standvastig bij Hem” was (vers 37). Ze zeiden met hun mond iets heel anders dan wat er in hun hart leefde. Er was bij hen geen verlangen om bij Hem te zijn en Zijn wil te doen. Ook waren zij “niet trouw aan Zijn verbond”. Hij was met hen een verbondsrelatie aangegaan. Daarin ging het om trouw. Hij was trouw, maar zij waren ontrouw en waren in hun hart andere goden achternagegaan.

Op al die afkerigheid en ontrouw van Gods volk volgt er, ondanks wat ze gedaan hadden, totaal onverwachts een Goddelijk “maar” (vers 38). In plaats van Zijn afkerige volk te oordelen was Hij “barmhartig en verzoende de ongerechtigheid”. Zijn barmhartigheid bestond uit de verzoening van hun ongerechtigheid. God is barmhartig, maar ook heilig. Daarom moet Hij een rechtvaardige grondslag hebben om Zijn volk te sparen. Die heeft Hij gevonden in het werk van Zijn Zoon op het kruis van Golgotha. Daar heeft Hij de ongerechtigheid verzoend.

Op grond van barmhartigheid en verzoening heeft God Zijn volk niet te gronde gericht, “maar wendde” Hij “dikwijls Zijn toorn af”. God heeft niet slechts één keer Zijn toorn afgewend en hen gespaard, maar Hij heeft dat herhaaldelijk gedaan. Het volk heeft Hem in de woestijn herhaaldelijk tot toorn verwekt en even herhaaldelijk heeft God niet Zijn volle toorn over hen uitgegoten, maar is Hij barmhartig geweest. Zo gaat Hij ook nog steeds met ons om.

God heeft zo kunnen handelen omdat Hij het werk van Zijn Zoon vooruitgezien heeft (Rm 3:25). Hij heeft Zijn toorn niet van Zijn Zoon afgewend, maar die over Hem gebracht. Tegen Zijn volk heeft Hij “Zijn volle grimmigheid niet” opgewekt. Zijn volle grimmigheid heeft Hij wel opgewekt tegen Zijn Zoon in de uren dat Deze door Hem tot zonde werd gemaakt.

Een bewijs van Zijn barhartigheid is dat Hij eraan heeft gedacht “dat zij broze schepselen waren” (vers 39; vgl. Ps 103:14; Mt 26:41). Dit medelijden verzachtte de schuld van Zijn volk niet, maar toont een God Die Zijn volk door en door kende. Zijn volk dacht dat zij sterk waren en God niet nodig hadden. Deze hoge dunk van zichzelf bewijst hoe broos zij waren. Zij waren er in hun hoogmoed blind voor dat ze niet meer waren dan “een wind[vlaag], die gaat en niet terugkeert” (vgl. Js 2:22).

Ps 78:40-51 | Gods macht in de verlossing

40 Hoe vaak tergden zij Hem in de woestijn,
bedroefden zij Hem in de wildernis!
41 Want telkens weer stelden zij God op de proef
en beperkten de Heilige van Israël.
42 Zij dachten niet [meer] aan Zijn [machtige] hand,
aan de dag dat Hij hen van de tegenstander verloste,
43 toen Hij Zijn tekenen verrichtte in Egypte
en Zijn wonderen in het gebied van Zoan.
44 Hun rivieren veranderde Hij in bloed,
en [ook] hun stromen, zodat zij niet konden drinken.
45 Hij zond steekvliegen onder hen, die hen verteerden,
en kikkers, die hen te gronde richtten.
46 Hij gaf hun gewas aan de zwermsprinkhaan,
aan de veldsprinkhaan hun opbrengst.
47 Hij doodde hun wijnstok door de hagel,
hun wilde vijgenbomen door grote hagelstenen.
48 Ook leverde Hij hun dieren aan de hagel over,
hun vee aan de vurige bliksemflitsen.
49 Hij zond Zijn brandende toorn op hen af,
verbolgenheid, gramschap, benauwdheid,
[Hij zond] een menigte boden van rampen.
50 Hij baande een pad voor Zijn toorn,
Hij ontrukte hun ziel niet aan de dood,
hun dieren leverde Hij over aan de pest.
51 Hij trof al het eerstgeborene in Egypte,
de eerste [vruchten] van de mannelijke kracht in de tenten van Cham.

Asaf keert terug naar het gedrag van het volk in de woestijn (vers 40). Wat hebben ze God daar vaak getergd! Het is alsof opstand het kenmerk van de gehele woestijnreis is. Ze hebben Hem getergd door telkens weer Zijn liefde en trouw te bekritiseren en te betwijfelen. Zijn barmhartigheid (vers 38) werd niet gewaardeerd.

Door hun ongehoorzaamheid en opstandigheid hebben ze Hem bedroefd. Alle zonden van mensen, en vooral van Zijn volk, doen God verdriet. Zijn toorn rust erop en Hij zal Zijn toorn ook de vrije loop laten als een mens in zijn zonden volhardt. God is niet ongevoelig voor de zonde. De zonde treft Hem, de Heilige, diep in Zijn hart en veroorzaakt daar pijn en verdriet.

Het woord “want” (vers 41) geeft aan dat nu de reden volgt van het tergen en bedroeven van God in vers 40. Zij hebben God “telkens weer … op de proef” gesteld. Ze leerden het nooit. Steeds weer bleven ze God uitdagen om te laten zien of Hij in staat was om aan hun begeerten te voldoen. Het is als het vragen aan de zon om te schijnen, terwijl je door het zonlicht wordt verblind.

Met al hun vragen – die allemaal voortkwamen uit een ongelovig en opstandig hart – “beperkten” – of “krenkten” of “provoceerden” – zij “de Heilige van Israël”. De beperking lag in het feit dat zij Hem, ondanks Zijn bewezen verlossende macht (vers 42), niet in staat achtten aan hun begeerten te voldoen. Indien ze Hem er wel toe in staat zouden achten, zouden ze Hem vertrouwen. Hij had overvloedig bewezen dat Hij te vertrouwen is en tot alles in staat is. Om Hem dan te dwingen Zich te bewijzen toonde aan dat zij God een bekrompen, beperkte God vonden, Die hun niet kon geven wat zij wilden.

Het is een uiterst vermetele opstelling, want ze hadden te doen met niemand minder dan “de Heilige van Israël”. Hij, de Heilige van Israël, Die hun koning was (Ps 89:19) en waard om geprezen te worden (Ps 71:22). Deze Naam van God is kenmerkend voor het boek Jesaja. Het is een aanduiding van het feit dat Hij uniek is, met niemand te vergelijken.

Dat ze daar geen oog voor hadden, veranderde niets aan de ernst van hun opstand. Ze stonden op tegen Hem Die “de Heilige” is. De HEERE heeft Zich geheiligd ten behoeve van de Zijnen, dat is Israël, en dat zijn wij. In Zijn heiligheid had Hij “Israël” aan Zich verbonden. Dit betekende dat zij door Zijn aanwezigheid onder hen geheiligd waren en dat zij zich ook heilig moesten gedragen om de zegen van Zijn aanwezigheid onder hen te kunnen ervaren. Hij zei tegen Zijn volk toen en zegt tegen Zijn volk nu: “Wees heilig, want Ik ben heilig” (Lv 20:7; 1Pt 1:16).

De mensen hebben de Heer Jezus ook beperkt in Zijn macht toen Hij aan het kruis hing. In hun vermetelheid en ongeloof zeiden ze tegen Hem: ‘Als U Gods Zoon bent, kom dan van het kruis af; dan zullen wij geloven’ (Mt 27:39-44). Dezelfde uitdagende taal wordt nog steeds gebruikt. Je hoort het in opmerkingen als: ‘Als God liefde is, laat Hij dan wat aan de ellende in de wereld doen.’

Al hun verkeerde gedachten over God kwamen voort uit het niet meer denken “aan Zijn [machtige] hand” (vers 42). God heeft zo vaak Zijn macht ten gunste van hen bewezen. Asaf neemt het volk mee terug naar “de dag dat Hij hen van de tegenstander verloste” (vgl. Ex 13:3). Wat vergeten ook wij vaak de grote genade en kracht van God waardoor wij uit de macht van de zonde zijn verlost. Deze vergeetachtigheid leidt ertoe dat wij God ontrouw worden als wij in moeilijkheden raken. Dan beginnen we aan Zijn macht te twijfelen. Als we niet snel tot inkeer komen, worden we opstandig en beschuldigen Hem van onmacht om ons te helpen.

Asaf beschrijft vervolgens uitvoerig de macht die God heeft getoond op de dag van hun verlossing. Hij wijst op Gods tekenen die Hij “verrichtte in Egypte en Zijn wonderen in het gebied van Zoan” (vers 43; vgl. vers 12). God heeft Zijn tekenen verricht om Zijn volk te wijzen op het doel van de verlossing. Dat doel was dat Hij bij hen wilde wonen, om met hen feest te vieren en met hen gemeenschap te hebben (Ex 5:1). God heeft Zijn wonderen verricht om Zijn volk te bemoedigen zich aan Hem toe te vertrouwen. Zijn wonderen tonen Zijn macht die Hij ten gunste van hen tegen hun onderdrukkers heeft gebruikt. Die macht loochenden en trotseerden zij door hun opstandige, ongelovige opstelling tegen Hem.

Als eerste van Gods tekenen en wonderen herinnert Asaf eraan dat God “hun rivieren veranderde … in bloed, en [ook] hun stromen, zodat zij niet konden drinken (vers 44; Ex 7:19-21). Dit is de eerste plaag die God over Egypte heeft gebracht. Water spreekt van wat verkwikt en leven geeft. Bloed dat vergoten is, spreekt van de dood. Het leven in de wereld van zonde geeft geen leven, maar de dood. Dat was waar Gods volk naar terugkeerde door zich van God af te wenden.

Het tweede teken en wonder dat Asaf noemt, zijn “de steekvliegen …die hen verteerden” (vers 45; Ex 8:24). Dit is de vierde plaag die God over Egypte heeft gebracht, waarbij Gosen, en daarmee Zijn volk, gespaard bleef (Ex 8:22-23). De steekvliegen, mogelijk een mengsel van allerlei ongedierte, droegen allerlei ziekten over. Hierdoor werd het leven van de mensen te gronde gericht.

Als toepassing voor onze tijd kunnen we denken aan allerlei irritaties, jaloezie, pesterijen, elkaar op alle mogelijke manieren dwarszitten. Dit soort dingen bederft de sfeer tussen mensen en maakt dat het leven er ondraaglijk door kan worden. Harde muziek bij de buren, wangedrag in het verkeer, uitdagend gedrag in de winkel en zoveel andere dingen die je het bloed onder de nagels vandaan kunnen halen. We worden er door Asaf aan herinnerd dat de steekvliegen ook bij ons hun werk zullen doen als wij God de rug toekeren. De steekvliegen zijn als “de kleine vossen die de wijngaarden te gronde richten” (Hl 2:15).

Het derde teken en wonder zijn de “kikkers, die hen te gronde richtten” (Ex 8:5-6). Dit is de tweede plaag die God over Egypte heeft gebracht. Kikkers zijn een beeld van onreine geesten, vooral van seksuele onreinheid (Op 16:13-15). Deze plaag overwoekert de wereld en dringt ook de huizen van de christenen binnen. Soms ongevraagd via reclamefolders door de brievenbus, maar helaas ook wel omdat men in de huizen op het internet daarnaar op zoek gaat. De onreinheid komt in de slaapkamers, in de bedden. De waarschuwing in Hebreeën 13 is in dit verband belangrijk en veelzeggend (Hb 13:4).

De kikkers kwamen in de baktroggen, wat erop duidt dat het met het voedsel werd vermengd. De uitwerking van het tot zich nemen, ‘eten’, via de massamedia van de onreinheid kan niet uitblijven. Homohuwelijken en de inzegening ervan in de kerk zijn praktijk geworden. Wie zelf niet praktiserend is, praat het goed. Liefde is toch van God?

Deze onreinheid is het gevolg van het niet erkennen van God. Daarom geeft Hij een plaag als deze. De toepassing voor onze dagen is duidelijk (Rm 1:24-28). De mens die God buitenspel zet, roept deze plaag over zichzelf af. De mens die God niet erkent, onteert zichzelf. De lusten die hij zoekt te bevredigen, ontspruiten aan zijn verlaten van God. Terugkeer naar Hem is het enige middel dat helpt de plaag te verdrijven.

Het vierde teken en wonder zijn “de zwermsprinkhaan” waaraan God “hun gewas” gaf, en “de veldsprinkhaan” waaraan God “hun opbrengst” gaf (vers 46; Ex 10:12-15). Dit is de achtste plaag die God over Egypte heeft gebracht. Door een oostenwind werd een ongeëvenaarde hoeveelheid sprinkhanen over Egypte gebracht. Het was het leger van de HEERE (Jl 2:11,25). Alles wat nog niet door eerdere oordelen was vernietigd, werd afgevreten. In heel Egypte bleef geen groen meer over. Het verlaten van God maakte een einde aan alle voorspoed.

Het vijfde teken en wonder is “de hagel” (vers 47; Ex 9:22-25). Dit is de zevende plaag die God over Egypte heeft gebracht. God liet uit “de schatkamer van de hagel” de hagel neerkomen die Hij daarin heeft bewaard “voor een dag van strijd en oorlog” (Jb 38:22-23). Die dag was voor Egypte aangebroken.

De druivenplantsoorten in het midden oosten, en nog meer geldt dit voor de wilde vijgenbomen, zijn gevoelig voor de kou. Door de hagel “doodde” Hij “hun wijnstok”. De wijn is een beeld van de vreugde. God maakte een einde aan alle aardse vreugde voor hen die vreugde zochten zonder Hem. Door grote hagelstenen “doodde” Hij “hun wilde vijgenbomen”. Vijgenbomen stellen gerechtigheid voor. De gerechtigheid van de wereld houdt geen stand, maar gaat aan Gods oordelen ten onder.

De hagel trof niet alleen de vrucht van het land, maar ook de dieren (vers 48). Hun vee werd overgeleverd “aan vurige bliksemflitsen” die met de hagel gepaard gingen (Ex 9:24). De wereld zal geteisterd worden door vele oordelen, waaronder die van een grote hagel (Op 16:21). Daaraan zullen de leden van Gods volk alleen ontkomen als ze bij God schuilen (vgl. Js 32:2).

In al deze plagen “zond” God “Zijn brandende toorn op hen af, verbolgenheid, gramschap, benauwdheid” (vers 49). De combinatie van deze woorden laat zien hoezeer God met toorn vervuld was geraakt door de opstandigheid en weerspannigheid van Zijn volk. Hij heeft voor de uitvoering van Zijn brandende toorn gebruikgemaakt van “een menigte boden van rampen”. De boden zijn engelen van het verderf – het woord voor ‘boden’ kan ook met ‘engelen’ worden vertaald – die op Zijn bevel de rampen over Egypte hebben gebracht (vgl. Ex 12:23; Hb 11:28; Op 9:13-16).

Asaf noemt een zesde teken en wonder: de veepest (vers 50; Ex 9:5-6). Asaf zegt van dit teken dat God daarmee “een pad voor Zijn toorn” heeft gebaand. Hij hield Zijn toorn niet meer in, maar gaf daaraan de vrije loop. Een plotselinge uitbraak van veepest was het bewijs dat God aan het werk was. Daarmee trof hij de Egyptenaren in de middelen van hun bestaan. Hij spaarde hen niet, “Hij ontrukte hun ziel niet aan de dood”.

Het laatste teken en wonder dat Asaf noemt, is de dood van “al het eerstgeborene in Egypte, de eerste [vruchten] van de mannelijke kracht in de tenten van Cham” (vers 51; Ps 136:10; Ex 4:22-23; 11:4-5; 12:29-30). Dit is de tiende en laatste plaag in Egypte. Egypte stamt van Cham af (Gn 10:6; Ps 105:23). De eerstgeborene staat symbool voor kracht (Gn 49:3). De oudste zoon is de diepste trots van de oosterling. Naar de oosterse gewoonte hangt het voortbestaan van de naam, van de familie, van de oudste zoon af. Hij vertegenwoordigt de kracht van het hele geslacht. De eerstgeboren zoon is voor hem kostbaarder dan zijn bezit en zijn gezondheid.

Alle hoop van de natuurlijke mens richt zich op de eerstgeborene. Daarom sloeg God al hun hoop de bodem in door hun eerstgeborenen te slaan. Er was in heel Egypte geen huis waarin geen dode te betreuren was. Het was de definitieve slag. Gods oordeel was zonder aanzien des persoons. Het trof iedereen van de hoogste tot de laagste in de samenleving (Jb 34:19-20).

Ps 78:52-55 | Door de woestijn geleid en in het land gebracht

52 Hij liet Zijn volk als schapen wegtrekken
en leidde hen als een kudde door de woestijn.
53 Ja, Hij leidde hen veilig, zodat zij niet angstig waren,
want de zee had hun vijanden bedolven.
54 Hij bracht hen naar Zijn heilig grondgebied,
naar deze berg, [die] Zijn rechterhand verworven had.
55 Hij verdreef de heidenvolken voor hun [ogen],
verdeelde [hun] erfelijk bezit door een meetsnoer
en deed de stammen van Israël in hun tenten wonen.

Na dit definitieve oordeel (vers 51) liet de farao Gods volk gaan. Asaf zegt hier dat God Zijn volk als schapen liet wegtrekken (vers 52). De farao wordt door God gedwongen het volk vrij te laten. God heeft Zich voortdurend voor Zijn volk ingezet. Dat Hij hen “als schapen” liet wegtrekken, geeft hun kwetsbaarheid, hun weerloosheid aan en dat ze volledig afhankelijk waren van Gods bescherming en verzorging.

Ze hadden hun bevrijding niet aan hun eigen kracht te danken. Hier is God de goede Herder Die Zijn schapen uitleidde in de vrijheid (vgl. Jh 10:3). Verderop, in de verzen 70-71, zien we dat Hij David als herder voor Zijn volk liet optreden. In profetische zin spreekt het ervan dat God Mens werd om als Zoon van David de goede Herder te zijn.

Nadat ze waren weggetrokken, ”leidde” Hij “hen als een kudde door de woestijn”. Hij zorgde ervoor dat ze bij elkaar bleven en niet verstrooid werden. De woestijn is een gebied waar een mens niet doorheen komt zonder de weg te kennen of zonder een goede gids. Voor het volk was het een volkomen onbekende weg. Daarom waren ze helemaal afhankelijk van de leiding van God.

Met een hartgrondig “ja” getuigt Asaf ervan dat God “hen veilig” leidde, “zodat zij niet angstig waren” (vers 53). God zorgde voor veiligheid te midden van al de gevaren van “die grote en vreselijke woestijn” (Dt 8:15; vgl. Jr 2:6). De vijand kon hen niet meer bang maken, “want de zee had hun vijanden bedolven” (Ex 14:27-30). De slavernij lag achter hen, evenals de dode lichamen van de slavendrijvers. Tijdens de woestijnreis zorgde God, zolang de reis duurde.

Zo “bracht” Hij “hen naar Zijn heilig grondgebied, naar deze berg, [die] Zijn rechterhand verworven had” (vers 54). Mozes en de Israëlieten noemden dit al in het lied dat zij direct na de verlossing zongen (Ex 15:17). God bracht Zijn volk “naar Zijn heilig grondgebied”. Het land dat Hij voor hen had uitgezocht (Ez 20:6), is van Hem. Het is heilig omdat Hij heilig is. Wat van Hem is, moet beantwoorden aan Wie en wat Hij is.

Met “deze berg” wordt het hele land bedoeld (Ex 15:17a; Js 57:13). “Zijn rechterhand” heeft die berg verworven. De rechterhand staat voor kracht en eer. Hij heeft Zijn kracht laten zien door “de heidenvolken van voor hun [ogen]” te verdrijven (vers 55). Daarna heeft Hij “[hun] erfelijk bezit door een meetsnoer” verdeeld. Geschiedkundig zijn we in het boek Jozua aangekomen. Alle stammen kregen een deel toegewezen (Jz 13:7; 14:1-5; vgl. Ps 16:6).

Ten slotte “deed” Hij “de stammen van Israël in hun tenten wonen”. Na de slavernij in Egypte en de omzwervingen in de woestijn had het volk de rust bereikt. Nu konden ze genieten van alle zegeningen die God in dit land voor hen klaar had liggen.

Ps 78:56-58 | De afkerigheid van het volk

56 Maar zij stelden God, de Allerhoogste, op de proef en tergden [Hem],
en namen Zijn getuigenissen niet in acht.
57 Zij werden afkerig en handelden trouweloos, zoals hun vaders,
zij keerden zich om als een bedrieglijke boog.
58 Zij verwekten Hem tot toorn door hun [offer]hoogten,
verwekten Hem tot na-ijver door hun [afgods]beelden.

Na de overvloed aan bewijzen van de trouw en zorg van God voor Zijn volk volgt er een menselijk “maar” (vers 56). In plaats van dankbaar te zijn “stelden” zij “God, de Allerhoogste, op de proef en tergden [Hem]” (vgl. vers 41). Dit is een grotere zonde dan in de woestijn. In de woestijn was alles dor en doods. In het land echter waren ze omgeven door de zegeningen. Hier zien we dat zowel moeilijkheden als zegeningen de mens ontrouw maken aan God als hij niet ziet dat God er voor hem is zowel in de moeilijkheden als in de zegeningen. Hier zijn we geschiedkundig in het boek Richteren aangekomen.

De zegeningen maakten hen niet dankbaar, maar ondankbaar. Ze waren niet tevreden met wat God hun had gegeven. Steeds weer weken ze van Hem af, zoals we zien in het boek Richteren. Ze tergden Hem met hun zondige handelwijze, want ze “namen Zijn getuigenissen niet in acht”. Wat God had gezegd, interesseerde hen niet.

De volgende stap van Hem af was dat ze “afkerig” werden en “trouweloos” handelden, “zoals hun vaders” (vers 57). “Zij keerden zich om als een bedrieglijke boog”, dat wil zeggen dat zij niet beantwoordden aan de verwachting. God wilde dat zij tot een getuigenis voor Hem zouden zijn tegenover de volken om hen heen, maar daarvan maakten zij niets waar. Zij verloochenden hun roeping.

In plaats van God te eren zijn ze de afgoden gaan vereren (vers 58). “Zij verwekten Hem tot toorn door hun [offer]hoogten”, dat wil zeggen dat ze altaren hebben gemaakt om daarop offers te brengen aan de afgoden (Ri 2:11-13). Dit was wel een heel grove belediging voor God, Die hen zo had geleid, verzorgd en gezegend. Dat God hiermee tot toorn werd verwekt, moet ieder weldenkend mens begrijpen. Welk mens zou zo’n grote ondankbaarheid voor bewezen diensten normaal vinden en accepteren?

Zij “verwekten Hem tot na-ijver door hun [afgods]beelden”. Dit is een volkomen gerechtvaardigde na-ijver of jaloersheid. Welke gezond denkende man wordt niet tot na-ijver verwekt als hij merkt dat zijn vrouw verliefd wordt op een andere man en hem ontrouw wordt (Sp 6:32-34)? God is een na-ijverig God (Ex 20:5; 34:14). Hij kan het niet over Zijn kant laten gaan als Zijn volk Hem ontrouw wordt en achter andere goden aangaat en die aanhangt (Dt 32:16,21; vgl. 2Ko 11:2-3).

Ps 78:59-64 | Prijsgegeven aan het oordeel

59 God hoorde [het] en werd verbolgen,
Hij verachtte Israël zeer.
60 Daarom verliet Hij de tabernakel te Silo,
de tent [waarin] Hij woonde onder de mensen.
61 Hij gaf Zijn macht over in gevangenschap,
Zijn luister in de hand van de tegenstander.
62 Hij leverde Zijn volk over aan het zwaard
en werd verbolgen op Zijn eigendom.
63 Het vuur verteerde hun jongemannen,
hun jonge vrouwen werden niet geprezen.
64 Hun priesters vielen door het zwaard,
hun weduwen weenden niet.

God heeft alle afkerigheid en trouweloosheid van Zijn volk gehoord, dat wil zeggen opgemerkt (vers 59). Het gaat hier over hun woorden, en ook over hun daden en de gezindheid van hun hart. Ze waren maar niet halsoverkop afkerig en ontrouw geworden, maar hadden eerst overlegd wat ze zouden doen. Het waren bewuste, weloverwogen en doordachte acties van afkerigheid en trouweloosheid. God was daarover dan ook terecht “verbolgen” geworden.

Feitelijk herhaalt de geschiedenis zich. De geschiedenis leert ons dat de mens niets van de geschiedenis leert. Ook in de woestijnreis heeft het volk de HEERE zo getergd, dat Hij verbolgen was over dat volk (vers 21). Het is van de kant van het volk een herhaling van zetten, het volgt een bepaald patroon.

Zijn gezindheid tegenover hen veranderde radicaal door hun voortdurende afkerigheid. Er kwam verachting voor hen bij Hem op. Verachting is een emotie die wordt opgeroepen door een handelwijze die walging veroorzaakt. Daar bleef het niet bij. Het voerde tot een handeling die aan die verachting uiting gaf, en dat is verwerping. Wat wordt veracht, wordt verworpen. Het ging niet om een keer een zondige daad begaan, maar om een leven in liederlijkheid. Dit was bij Zijn volk de situatie geworden.

We zien dat in de dagen dat de twee zonen van Eli, Hofni en Pinehas, priesters van de HEERE bij de tabernakel in Silo zijn (1Sm 1:3). Hofni en Pinehas vertrapten Gods rechten op de grofste wijze, waardoor het volk het offer van de HEERE verwierp (1Sm 2:12-17,22). Omdat priesters en volk God verachtten, verachtte God het volk (1Sm 2:30). Bij dat volk kon Hij niet blijven wonen.

De tabernakel stond in die tijd, sinds de dagen van Jozua, in Silo (Jz 18:1,8; Ri 18:31; 21:12,19; 1Sm 1:3,24; 2:14; 4:3-4). Silo lag in het gebied van de stam Efraïm. Vanwege het schandelijke gedrag van de twee zonen van Eli, “daarom”, verliet God “de tabernakel te Silo” (vers 60). De tabernakel was “de tent [waarin] Hij woonde onder de mensen”. Hiermee leek een einde te zijn gekomen aan Gods voornemen dat Hij met de verlossing had. Dit voornemen was om bij Zijn volk te wonen.

Hij had dat tot dit moment ook gedaan. Door de aanhoudende afkerigheid van het volk kon Hij dat echter niet langer. Wonen betekent rust hebben. ‘Silo’ betekent ‘rust’. Die rust was door het voortdurend zondigen van het volk verdwenen. God was als het ware uit Zijn woonplaats verdreven. Dit was een smartelijk moment voor God, en ook voor het volk, hoewel het volk als geheel de draagwijdte ervan niet zag.

De ark was het zichtbare getuigenis van de tegenwoordigheid en de macht van God. De ark werd ook “de ark van Uw macht” genoemd (Ps 132:8). Toen de zonen van Eli de ark als een mascotte in de strijd tegen de Filistijnen wilden gebruiken, gaf God “Zijn macht over in gevangenschap”, dat wil zeggen dat Hij de ark in de hand van de Filistijnen gaf (vers 61; 1Sm 4:17).

Hij gaf “Zijn luister in de hand van de tegenstander”, wat wil zeggen dat de luister of de eer uit Israël vertrok en in het land van de Filistijnen terechtkwam (1Sm 4:21-22). Dat God ook daar Zijn eer handhaafde en Zijn macht bewees, is hier niet aan de orde. Het gaat om de lessen die het volk uit de geschiedenis van hun trouweloosheid moet leren.

God leverde ook “Zijn volk over aan het zwaard” van de Filistijnen (vers 62; 1Sm 4:2,10). “Zijn eigendom”, dat is Zijn land en Zijn volk, werd het voorwerp van Zijn verbolgenheid. Er was niets aantrekkelijks meer voor Hem in aanwezig. Zozeer hadden zij met hun daden Hem getergd en oneer aangedaan. Op het land waarop eerst Zijn oog met welgevallen had neergekeken, rustte nu Zijn toorn. We zien dat God alles deed. Hij verliet Zijn tabernakel, Hij gaf Zijn macht en Zijn luister over, Hij leverde Zijn volk over.

De “jongemannen” werden door het vuur van het oordeel gedood (vers 63). Dit gebeurde in de strijd tegen de Filistijnen. Het gevolg was dat “hun jonge vrouwen … niet geprezen” werden. De betekenis is dat de jongeman geen lied voor zijn jonge bruid op hun bruiloft kon zingen. Door de dood van de jongemannen waren er geen bruiloften meer mogelijk. Dit betekende het einde van de natie.

De priesters Hofni en Pinehas zijn door het zwaard van de Filistijnen gevallen (vers 64; 1Sm 4:11). Zij, die de verbinding tussen het volk en God vormden, waren gedood. Hun weduwen hadden niet om hen geweend (vgl. Jb 27:15), zo groot was de schok van de rampen die over het volk waren gekomen. Mogelijk hebben ze om de buitgemaakte ark geweend (1Sm 4:21). In elk geval betekende de dood van de priesters en de verdwijning van de ark een onderbreking van de dienst aan God.

Ps 78:65-72 | God verkiest Juda, Sion en David

65 Toen ontwaakte de Heere als iemand die slaapt,
als een held die juicht van de wijn.
66 Hij sloeg Zijn tegenstanders vanachter,
Hij deed hun voor eeuwig smaad aan.
67 Hij verwierp de tent van Jozef,
de stam Efraïm verkoos Hij niet.
68 Maar Hij verkoos de stam Juda,
de berg Sion, die Hij liefhad.
69 Hij bouwde Zijn heiligdom, als hoogten,
[en vast] als de aarde, die Hij voor eeuwig grondvestte.
70 Hij verkoos Zijn dienaar David
en haalde hem bij de schaapskooien vandaan.
71 Van achter de zogende [schapen] deed Hij hem komen
om te weiden Jakob, Zijn volk,
en Israël, Zijn eigendom.
72 Hij heeft hen geweid met een oprecht hart
en hen geleid met zeer bekwame hand.

Na alles wat God met het volk heeft moeten doen en de weg die Hij Zelf is gegaan, leek Hij de grote Verliezer. Dat was echter slechts schijnbaar zo. Zo lijkt het vandaag alsof bij de gebeurtenissen in de wereld God de grote Afwezige is. Ook dat is slechts schijn. Toen het volk alle rechten had verspeeld en er geen enkel aanknopingspunt voor herstel was, ontwaakte “de Heere als iemand die slaapt” (vers 65; vgl. Ps 44:24; Js 51:9). Zo zal God ook een keer in het hele wereldgebeuren ingrijpen door de wederkomst van de Heer Jezus.

De Heere, Adonai, ging handelen ten gunste van Zijn volk. Daartoe was Hij als de soevereine Heerser over alles, Adonai, als Enige in staat. We zien in de volgende verzen wat “Hij” allemaal deed. Hij was “als een held die juicht van de wijn”. Het is de strijdkreet van een held die geen angst kent. Bij mensen is het alsof de remmen losgaan door de wijn. Bij Hem wijst het erop dat met Hij vreugde voor Zijn volk aan het werk ging.

Het eerste werk was het oordelen van Zijn tegenstanders (vers 66). Hij had Zijn luister in de hand van de tegenstander gegeven. Nu sloeg Hij deze tegenstander en andere tegenstanders “vanachter”. Dit was geen aanval in de rug, maar het verslaan van de tegenstanders terwijl ze op de vlucht waren geslagen. God sloeg de Filistijnen met gezwellen (1Sm 5:6-12). Later zijn deze vijanden door David vernietigd. Profetisch zal de Heer Jezus de vijanden van Israël vernietigen door Zijn verschijning (Js 51:9).

Zij hadden niet verwacht dat Hij ooit nog een keer voor Zijn volk zou opkomen. Dat was een van de schromelijke vergissingen van het ongeloof. Hij deed Zijn tegenstanders “voor eeuwig smaad aan”. Zij hadden gedacht eeuwige eer te oogsten door Gods volk aan te vallen, maar de Heere veranderde dat in een smaad die eeuwig is.

Dat Hij “de tent van Jozef” verwierp, wil zeggen dat Hij die als vestigingsplaats voor Zijn heiligdom terzijdeschoof (vers 67). Jozef was wel “de gewijde onder zijn broers” (Gn 49:26), maar God had voor Zijn heiligdom een andere stam gekozen. Hetzelfde gold voor Efraïm, de voornaamste stam van het tienstammenrijk. Ook “de stam Efraïm verkoos Hij niet”, hoewel daar, in Silo, de tabernakel had gestaan.

De stam van Gods keus voor de bouw van Zijn heiligdom was “de stam Juda” (vers 68). Hier wordt de profetie van Jakob vervuld (Gn 49:8-10). De keus van God is altijd gebaseerd op Zijn wil en niet op iets in de mens. In de stam Juda verkoos Hij “de berg Sion, die Hij liefhad”. Zijn verkiezing van Sion is verbonden met Zijn liefde. Als Hij naar Zijn liefde handelt, handelt Hij naar Zijn natuur, want “God is liefde” (1Jh 4:8,16), los van iets aantrekkelijks in het voorwerp van Zijn liefde. Hij heeft lief omdat Hij liefde is.

Op de berg Sion, die Hij liefhad, “bouwde” Hij “Zijn heiligdom, als hoogten” (vers 69). Salomo heeft daadwerkelijk Zijn heiligdom gebouwd, maar God heeft hem daarvoor van wijsheid, aanwijzingen, materialen en mensen voorzien. Gods heiligdom is “als hoogten” gebouwd, dat wil zeggen het is een verheven plaats (vgl. Js 2:2).

Behalve een verheven plaats is het ook een onwankelbare plaats, “als de aarde, die Hij voor eeuwig grondvestte”. De aarde is vaak het symbool van stabiliteit. Daarbij heeft God Zijn heiligdom, net als de aarde, met een doel gegrondvest, namelijk om daar met Zijn volk samen te komen. Het volk mag daar komen met hun offers en Hij zegent hen daar.

Na het verkiezen van de stam Juda en de berg Sion volgt ten slotte de verkiezing van “Zijn dienaar David” om koning over Zijn volk te zijn (vers 70). David werd verkozen, terwijl hij geen natuurlijke aanspraken had om koning te zijn. Hij telde ook niet mee in zijn familie, hij werd door hen vergeten (1Sm 16:11), maar God “haalde hem bij de schaapskooien vandaan” (vgl. 2Sm 7:8). Gods koning is van oorsprong een herder. Het koningschap kan naar de gedachten van God alleen goed worden uitgeoefend door een herder. Dat zien we volmaakt bij de Heer Jezus.

God liet David “van achter de zogende [schapen] … komen” (vers 71). Die plaats, achter de zogende schapen, laat zien dat David voor deze schapen, schapen die hun lammeren te drinken geven, heeft gezorgd. Dit is de eigenschap die iemand nodig heeft om Gods volk te weiden. David bleef dezelfde in zijn zorgzaamheid. De enige verandering was dat de schapen nu mensen waren, wat tegelijk inhoudt dat mensen schapen zijn die zorg nodig hebben (vgl. Mt 9:36).

God vertrouwde David de zorg toe “om te weiden Jakob, Zijn volk, en Israël, Zijn eigendom”. David zou zich altijd goed bewust moeten zijn van het feit dat het volk dat hij weidde en waarover hij regeerde, niet zijn volk was, maar het volk van God. Dat volk wordt “Jakob” genoemd. Dat herinnert aan de zwakheid van het volk. God heeft van dat volk “Israël” gemaakt, dat is het volk zoals God het ziet naar Zijn raadsbesluit voor dat volk. Dat volk was niet het eigendom van David, maar Gods eigendom.

Het doet denken aan de opdracht die de Heer Jezus aan Petrus geeft: “Weid Mijn lammeren … Hoed Mijn schapen … Weid Mijn schapen” (Jh 21:15-17). De Heer gebruikt elke keer het woord “Mijn”. Elke herder in de gemeente van God moet zich er voortdurend van bewust zijn dat de schapen niet zijn schapen zijn, maar de schapen van de Heer Jezus. Herders hoeden niet hun eigen kudde, maar “de kudde van God” (1Pt 5:1-3).

De psalm eindigt met het getuigenis over David dat hij Gods volk en eigendom heeft “geweid met een oprecht hart en hen” heeft “geleid met zeer bekwame hand” (vers 72). Het komt bij het weiden van de schapen aan op “een oprecht hart”. Een oprecht hart is gericht op God en vervolgens op het welzijn van de schapen. Bij het leiden van de schapen komt het aan op een “zeer bekwame hand”. Er is grote kundigheid nodig om op de juiste wijze de kudde te leiden. David heeft in zijn zorg voor de schapen van zijn vader bewezen dat hij zowel een oprecht hart als een zeer bekwame hand had.

David is hier duidelijk een beeld van de Heer Jezus, de ware Herder-Koning. De Heer Jezus is “de goede Herder” Die Zijn leven heeft gegeven voor Zijn schapen (Jh 10:11). Hij is “de grote Herder” Die door God is teruggebracht uit de doden (Hb 13:20). Hij is ook de “overste Herder” Die het voorbeeld voor alle herders in de gemeente is (1Pt 5:4). In Zijn zorg voor ons als Zijn schapen weidt Hij ons met het beste voedsel en leidt Hij ons in het spoor van de gerechtigheid omwille van Zijn Naam (Ps 23:2-3).

We kunnen zeggen dat de psalm eindigt met de rust van het vrederijk, waar Gods aardse volk alle beloofde zegeningen zal ontvangen en genieten. Dat is niet op grond van enige verdienste van hen, maar op grond van Gods voornemen dat Hij in genade vervult. In het vrederijk regeert de ware David als Koning en is Hij de ene Herder Die Zijn volk weidt en leidt (Ez 37:24a).

Psalm 79

Inleiding

Vanaf deze psalm vinden we opnieuw een reeks psalmen die ons profetisch bepalen bij de tijd dat de HEERE Assyrië, dat is in de toekomst de koning van het noorden, zal gebruiken als tuchtroede (Js 10:5) over Israël, dat in ongeloof is onder de regering van de antichrist. De koning van het noorden zal twee derde van het volk doden (Zc 13:8) en Jeruzalem en de derde tempel verwoesten (Zc 14:2). Het zijn barensweeën die noodzakelijk zijn voor de geboorte van het overblijfsel ofwel nieuwe Israël (Js 66:8).

De verwoesting van Jeruzalem door Nebukadnezar in 586 v.Chr. is daarvan een voorvervulling. Ook de aanval in 168 v.Chr. van koning Antiochus Epiphanes – een type van de koning van het noorden – is daarvan een voorvervulling.

De Joden gebruiken deze psalm samen met de klaagliederen bij het vasten tijdens de gedenkdag van de verwoesting van Jeruzalem door Titus in 70 na Chr.

Deze psalm gaat over de inval van de heidenvolken in Israël die Jeruzalem en de tempel verwoesten. De nadruk ligt hier niet zozeer op het oordeel over Gods volk vanwege hun zonden, maar op het middel dat God gebruikt. Zie verder de Inleiding op Psalm 74, een psalm die ook over de verwoesting van de tempel gaat.

De structuur van de psalm kunnen we als volgt weergeven:
1. De verzen 1-7 bevatten een klacht over de verwoesting.
2. De verzen 8-13 bevatten de bede om herstel.

1. Het middelpunt van het eerste gedeelte is vers 4, waarin ze zeggen dat ze voor hun buren tot smaad zijn geworden. Dat is de inhoud van hun klacht.

2. Het middelpunt van het tweede gedeelte is vers 10b, waar ze aan God vragen om het vergoten bloed van Zijn dienaren voor hun ogen bekend te maken onder de heidenvolken. Dat is de inhoud van hun bede.

Ps 79:1-4 | Jeruzalem tot een puinhoop gemaakt

1 Een psalm van Asaf.
O God, heidenvolken zijn in Uw eigendom gekomen,
zij hebben Uw heilige tempel verontreinigd,
zij hebben Jeruzalem tot een puinhoop gemaakt.
2 Zij hebben de dode lichamen van Uw dienaren
aan de vogels in de lucht tot voedsel gegeven,
het vlees van Uw gunstelingen
aan de [wilde] dieren van het land.
3 Zij hebben hun bloed rondom Jeruzalem als water vergoten
en er was niemand die hen begroef.
4 Wij zijn voor onze buren tot smaad geworden,
tot spot en schimp voor wie ons omringen.

Voor “een psalm van Asaf” (vers 1a) zie bij Psalm 50:1.

De Godvrezende, ofwel het gelovig overblijfsel in de eindtijd, klaagt erover tegen God dat “heidenvolken” in Zijn eigendom gekomen zijn (vers 1b). Die heidenvolken trekken zich niets aan van Gods eigendomsrecht op Zijn land. Ze zijn brutaalweg het land binnengevallen. Daarna zijn zij doorgestoten naar Gods “heilige tempel”. ‘Tempel’ is in het Hebreeuws letterlijk ‘paleis’, een verwijzing naar de tempel als de woonplaats van God. Die hebben de heidenen “verontreinigd” door er als heidenen binnen te gaan en verwoestingen aan te richten. Ten slotte hebben zij Gods stad “Jeruzalem tot een puinhoop gemaakt” (vgl. 2Kr 36:17-18).

Wij kunnen ons er nauwelijks een voorstelling van maken wat dit allemaal voor de Godvrezende Jood moet hebben betekend. Jeremia geeft in zijn boek Klaagliederen uiting aan de gevoelens die het gelovig overblijfsel in de toekomst daarover zal hebben. Jeruzalem is de stad die God heeft uitgekozen om daar Zijn Naam te laten wonen. In die stad heeft Hij Zijn woning, waarin Hij te midden van Zijn volk woont en hen ontvangt. Daar heeft Hij Zijn troon, vanwaar Hij over Zijn volk tot hun zegen regeert. Dit is allemaal verdwenen. Het lijkt alsof God de nederlaag heeft geleden en Zijn volk gedoemd is uit te sterven.

Zij die in Jeruzalem God hebben gediend, zijn genadeloos gedood (vers 2). “De dode lichamen van Uw dienaren” zijn door de vijanden niet begraven, maar “aan de vogels in de lucht tot voedsel gegeven” (vgl. Jr 34:20; Op 11:7-9). De smaad van de nederlaag wordt zeer vergroot doordat de lichamen niet worden begraven. De indringers hebben “het vlees van Uw gunstelingen aan de [wilde] dieren van het land” gegeven.

Het overblijfsel spreekt over zichzelf als ‘Uw dienaren’ en ‘Uw gunstelingen’. ‘Gunstelingen’ is in het Hebreeuws chasid, dat zijn zij die trouw zijn aan het verbond van God. Ze willen God als het ware eraan te herinneren wie zij voor Hem zijn. Ze hebben Hem toch gediend en ze staan toch in Zijn gunst, Hij heeft hen toch lief? Hoe kan Hij dan, ogenschijnlijk, werkeloos blijven toezien hoe zij worden afgeslacht en als voedsel aan de vogels en de wilde dieren worden gegeven?

De profetieën spreken immers over de vrede van Jerusalem en de onderwerping van de heidenvolken, zoals Jesaja dat bijvoorbeeld in Jesaja 2 doet (Js 2:1-5). Zeker hebben de profeten ook gesproken over de verwoesting van Jeruzalem ingeval het volk het verbond niet zou houden (Mi 3:12). Inderdaad heeft het volk als geheel het verbond niet gehouden. Daarom staat van Jeruzalem geschreven dat het in de eindtijd “geestelijk genoemd wordt Sodom en Egypte, waar ook hun Heer gekruisigd is” (Op 11:8). De vraag komt van het gelovig overblijfsel, van hen die wel de wens hebben de HEERE dienen.

De heidenvolken hebben hun bloed “rondom Jeruzalem als water vergoten” (vers 3; vgl. Op 14:17-20). De slachting is groot, maar er is “niemand die hen begroef”. De vijanden hebben niet toegelaten dat de lichamen van hen die zijn omgekomen, werden begraven (vgl. Op 11:7-9). Ze zagen hun slachtoffers als minderwaardige wezens die geen begrafenis waard zijn (Jr 14:16).

Bij alle smaad komt ook nog de smaad van de buurvolken (vers 4). Zij hebben met leedvermaak de verwoesting van Jeruzalem en de slachtpartij onder de bevolking gadegeslagen (vgl. Ob 1:12-14). We kunnen hierbij denken aan de Moabieten, Ammonieten, Filistijnen en Edomieten, volken die niet alleen toeschouwers zullen zijn, maar ook samen met de koning van het noorden Israël zullen aanvallen (Ps 83:4-9). Hun houding tegenover Israël is een extra reden om hen in de eindtijd te oordelen. Die oordelen worden bijvoorbeeld in Ezechiël 25 en 36 beschreven.

Door alles wat Gods volk is overkomen, zijn ze “tot spot en schimp voor wie ons omringen”. Die spot en schimp worden door het gelovig overblijfsel diep gevoeld. Dit is ook wat de Heer Jezus in overvloed heeft ervaren (Ps 69:8,11,20-21), niet alleen van de heidenvolken, maar ook van de ongelovige massa van Gods volk.

Ps 79:5-8 | Hoelang nog?

5 Hoelang [nog], HEERE? Zult U voor altijd toornig zijn?
Hoelang zal Uw na-ijver branden als vuur?
6 Stort Uw grimmigheid uit over de heidenvolken,
die U niet kennen;
over de koninkrijken
die Uw Naam niet aanroepen.
7 Want men heeft Jakob verslonden,
zij hebben zijn [lieflijke] woning verwoest.
8 Denk niet aan onze vroegere misdaden,
haast U, laat Uw barmhartigheid ons te hulp komen,
want wij zijn volledig uitgeteerd.

De uitroep “hoelang [nog], HEERE?” is een uitroep van geloof die in wanhoop wordt gedaan (vers 5). Het is niet de taal van ongeduld, maar van angst. Het is geen klacht, maar verbazing. Ze vragen aan de HEERE: “Zult U voor altijd toornig zijn?” De psalmist gebruikt hier het verbondsnaam van God: HEERE, Jahweh. Hij doet daarmee een beroep op de trouw van God aan Zijn verbond.

De vraag naar “hoelang” is een uiting van het geloof dat er een einde komt aan de toorn van God. Wat de vijanden hebben gedaan, zien zij terecht als een uiting van Gods toorn over hun zonden. Daarom vragen ze niet ‘waarom’. Ze weten dat ze Zijn “na-ijver” hebben opgewekt door hun afgoderij, die ontrouw is tegenover Hem. Zijn na-ijver brandt als vuur, maar hoelang zal dat nog zo zijn?

De Godvrezenden vragen dan aan God om Zijn grimmigheid uit te storten “over de heidenvolken die U niet kennen” (vgl. 2Th 1:8) en “over de koninkrijken die Uw Naam niet aanroepen” (vers 6; vgl. Jr 10:25). De heidenvolken roepen niet tot God, maar tot hun eigengemaakte afgoden. De vraag aan God om Zijn grimmigheid uit te storten is geen uiting van wraakzucht, maar de vraag om het uitoefenen van gerechtigheid. De rechtvaardige doet het niet zelf, maar laat het aan God over (vgl. 2Tm 4:14).

Er moet gerechtigheid geschieden, want de volken gaan aan God voorbij en handelen naar eigen goeddunken. Dat God hen gebruikt als tuchtroede voor Zijn volk (vgl. Js 10:5), betekent niet dat Hij het gedrag van die volken goedkeurt. God kan het zondige handelen van de mens voor het vervullen van Zijn plannen gebruiken.

Zij verdienen Gods oordeel, “want” zij hebben “Jakob verslonden” en de “[lieflijke] woning” van God in hun midden verwoest (vers 7). Jakob is de naam voor het volk als voorwerp van Gods tucht. In dat volk is ook de “[lieflijke] woning” van Jakob. Het eigendomsland van God heeft Hij Jakob gegeven om daarin te wonen. In de woningen van Jakob woont Hij bij hen (vgl. Nm 24:5; Ps 83:13).

De Godvrezenden erkennen dat de verwoesting van stad en tempel het gevolg is van de zonden van het volk (vers 8). Ze vragen aan God om “niet aan onze vroegere misdaden” te denken. Die misdaden zijn er, dat beseffen ze. Hun vraag aan God daar niet aan te denken betekent een nederig verzoek om vergeving, waardoor God deze misdaden uit Zijn geheugen verwijdert.

Vroegere misdaden – dat zijn de overtredingen tegen het verbond – wil zeggen de misdaden die door hun voorgeslacht zijn gedaan. Deze misdaden zijn de oorzaak van het oordeel van God over hen. In feite erkent de psalmist dat het oordeel van God over hen rechtvaardig was. Dit is de eerste stap tot herstel.

Nu doen ze een beroep op God om Zich te haasten en hen met Zijn barhartigheid te hulp te komen. Dit beroep doen ze omdat ze “volledig uitgeteerd” zijn. Er is in hen geen kracht overgebleven. Ze zijn uitgeput. Hun beroep op Gods barmhartigheid is het enige gepaste beroep dat ze kunnen doen. Iemand heeft barmhartigheid nodig als hij zich in ellendige omstandigheden bevindt. Dat is met hen het geval.

Ps 79:9-12 | Roep om redding en vergelding

9 Help ons, o God van ons heil,
omwille van de eer van Uw Naam;
red ons en doe verzoening over onze zonden,
omwille van Uw Naam.
10 Waarom zouden de heidenvolken zeggen:
Waar is hun God?
Laat de wraak voor het vergoten bloed van Uw dienaren
bekend worden voor onze ogen onder de heidenvolken.
11 Laat het gekerm van de gevangenen voor Uw aangezicht komen,
laat wie ten dode zijn opgeschreven, overeenkomstig de grootheid van Uw arm het leven behouden.
12 Vergeld onze buren zevenvoudig de smaad in hun boezem
die zij U, Heere, aangedaan hebben.

Hun gebed om hulp richten ze tot de “God van ons heil” (vers 9). Ze zien in God hun Heiland, hun Redder en Behouder. Als grond voor hun hulpvraag wijzen ze – niet op het feit dat zij Zijn volk zijn, maar – op “de eer van Uw Naam” (vgl. Rm 2:24; Mt 6:9b; Ez 36:20-23). Ze denken in de eerste plaats aan Gods eer. God is oneer aangedaan. De eer van Zijn Naam is verbonden aan Zijn belofte dat Hij trouw is aan Zijn verbond met hen en aan de beloften die Hij heeft gedaan, ook al is de mens ontrouw.

Zij hebben het recht op Zijn beloften verspeeld door niet trouw te zijn aan Zijn verbond. Dat beseffen ze. Ze hebben het verbond door hun zonden overtreden en verbroken. Daarom hebben ze redding door vergeving van hun zonden nodig. De enige mogelijkheid daartoe is dat Hij “verzoening over onze zonden” doet. Verzoening over de zonden betekent bedekking van de zonden door het bloed van het Lam. Als grond voor deze vraag voeren ze – niet hun nood, maar – “Uw Naam” aan (vgl. Nm 14:13-19).

Nu hun vraag met betrekking tot hun zonden is geregeld, keert het overblijfsel in hun gebed terug naar de heidenvolken (vers 10). De heidenvolken blijven maar zeggen: “Waar is hun God?” (vgl. Jl 2:17). De rechtvaardigen vragen aan God om die vraag eens en voor altijd te beantwoorden door Zich in wraak aan die volken te openbaren.

God moet in de uitoefening van “wraak voor het vergoten bloed van Uw dienaren bekend worden” (vgl. Lk 11:51; Op 17:6; 18:24). Dat moet “voor onze ogen onder de heidenvolken” gebeuren. Als ze Gods wraak zien, zullen ze weten dat Hij vóór hen is en niet tegen hen. Al de spottende beweringen van de vijanden zullen daardoor worden gelogenstraft.

Hun vraag om wraak komt niet voort uit haat of bitterheid. Ze vragen erom omdat ze in nood zijn en naar bevrijding uit hun nood verlangen. Die bevrijding ligt in het oordeel over de vijanden, die dit oordeel verdienen omdat ze zich aan Gods dienaren hebben vergrepen.

God moet “het gekerm van de gevangenen” voor Zijn aangezicht laten komen (vers 11; vgl. Ex 2:24; 6:4-5; Zc 14:2). De Godvrezenden vragen aan God om Zich het lijden van hen die als gevangenen zijn weggevoerd persoonlijk aan te trekken. Deze gevangenen zijn “ten dode … opgeschreven”. Als God “overeenkomstig de grootheid van Uw arm” tussenbeide komt, zullen zij “het leven behouden”. Mozes gebruikt de uitdrukking “de grootheid van Uw arm” ook (Ex 15:16). Gods arm staat voor Zijn kracht. Die kracht wordt ten volle zichtbaar in de Heer Jezus (Js 53:1; 1Ko 1:24).

Het gebed om vergelding is om wat de buurvolken de “Heere” hebben aangedaan (vers 12). Zij spotten met God omdat Hij niet in staat zou zijn om Zijn eigendom te beschermen. Hij heeft Zijn eigen stad en heiligdom niet kunnen redden van de verwoesting. Hij heeft die immers niet verhinderd of bestraft?

God kan die smaad wegnemen door de vijanden “zevenvoudig”, ofwel volledig – zeven is het getal van volmaaktheid –, “in hun boezem” het door hen bedreven kwaad tegen Hem te vergelden. Wat iemand in zijn boezem heeft, ziet niemand. Het is een plek waar je dingen verbergt. Het ziet op het innerlijk van de mens, waar mensen hun overtredingen kunnen verbergen (vgl. Jb 31:33). God kent het innerlijk van ieder mens door en door. Hij is daarom in staat ook het innerlijke kwaad in het innerlijk te vergelden.

Ps 79:13 | Gelofte om God te loven

13 Dan zullen wíj, Uw volk en de schapen van Uw weide,
U voor eeuwig loven;
van generatie op generatie
zullen wij van Uw roem vertellen.

Het gelovig overblijfsel doet God een gelofte. Ze doen dat als “Uw volk en de schapen van Uw weide”. Hiermee komt de psalmist terug op het slot van Psalm 78 (Ps 78:71). God is Koning van Zijn volk en Herder van de schapen die in Zijn land weiden. Hij doet Zich op dit moment nog niet zo kennen, maar dat zal gebeuren (Ez 37:22,24). Zo zien ze zichzelf, al zijn ze nu met geweld uit hun land weggevoerd. Ze zijn nu ‘Lo-Ammi’, dat is ‘niet Gods volk’ (Hs 1:9) en bevinden zich buiten Gods ‘weide’.

Als God wraak neemt en vergelding over de vijanden brengt, zullen zij Hem “voor eeuwig loven”. Ze leggen er de nadruk op dat zij, “wíj”, dat zullen doen. Ook zullen ze “van generatie op generatie … Uw roem vertellen”. De roem van God, dat wil zeggen Zijn trouw en barmhartigheid die zij hebben ervaren in hun verlossing, willen ze doorgeven. Dit gebeurde door het vast te leggen in de Schrift en gebeurt in de toekomst door het loven van de HEERE voor al Zijn daden. Generatie op generatie zullen ze de roem van God verkondigen.

Psalm 80

Inleiding

Terwijl het overblijfsel – en daarbij nadrukkelijk het tien stammenrijk inbegrepen – wacht op de verlossing door de HEERE, blijft het volharden in de gebeden. We vinden drie keer het gebed “breng ons terug; doe Uw aangezicht lichten, dan zullen wij verlost worden” (verzen 4,8,20). Dit gebed wordt
in vers 4 gericht tot “God”,
in vers 8 tot de “God van de legermachten” en
in vers 20 tot de “HEERE, God van de legermachten”.

De benaming van God duidt op toename van de openbaring van Zijn macht. Dit heeft te maken met de toename van de intensiteit van het gebed van het overblijfsel. Het gebed van het overblijfsel kunnen we samenvatten met de woorden “doe Uw aangezicht lichten” (vers 4). Het antwoord op dit gebed vinden we in Psalm 81.

We kunnen de psalm als volgt onderverdelen:
1. In hun gebed vergelijkt het overblijfsel zichzelf met machteloze schapen die de herder nodig hebben om verlost te worden (verzen 2-3).
2. Ze zien zichzelf als een volk wiens gebed niet tot God komt vanwege Zijn toorn (verzen 5-7).
3. Ze zien zichzelf ook als een wijngaard die vertrapt wordt door wilde zwijnen (de koning van het noorden) van het woud en die door vuur verbrand is (verzen 9-17).
4. Daarom is hun enige hoop gericht op de Man van Gods rechterhand, dat spreekt van Zijn macht (verzen 18-19). Hij, Die gezegd heeft “Mij is gegeven alle macht in hemel en op aarde” (Mt 28:18), alleen Hij is in staat om te verlossen (vgl. Op 5:1-10).

Ps 80:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, op ‘De lelies’; een getuigenis, een psalm van Asaf.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “op ‘de Lelies’” zie bij Psalm 45:1 en Psalm 60:1. In Psalm 60 staat ‘lelie’ in het enkelvoud (Ps 60:1).

Het is “een getuigenis” in de zin van een openbaring die iemand doet of wat iemand doorgeeft over wat hij heeft meegemaakt. Het is een ander woord dan het woord ‘getuigenis’ dat in het opschrift van Psalm 60 staat.

Voor “een psalm van Asaf” zie bij Psalm 50:1.

Ps 80:2-4 | Gebed om verlossing

2 Herder van Israël, neem ter ore,
U, Die Jozef als schapen leidt.
U, Die troont tussen de cherubs,
verschijn blinkend!
3 Wek Uw macht op voor [de ogen van] Efraïm, Benjamin en Manasse
en kom ons verlossen.
4 O God, breng ons terug;
doe Uw aangezicht lichten, dan zullen wij verlost worden.

In Asaf richt het gelovig overblijfsel zich tot de “Herder van Israël” (vers 2). In het verleden heeft de HEERE als Herder door middel van Mozes en Aaron Zijn volk uit Egypte geleid (Ps 77:21). Israël is de kudde die door God Zelf is geweid (Ps 79:13). Profetisch wordt dit vervuld als de HEERE Zelf Herder zal zijn over Israël om hen te weiden (Ez 34:23). Israël staat hier zowel voor het tweestammenrijk als voor het tienstammenrijk (Ez 37:15-28).

De naam ‘Herder’ als naam van God komt voor het eerst voor in de zegen van Jakob voor Jozef (Gn 49:24). Jozef, dat het tienstammenrijk vertegenwoordigt, wordt sterk benadrukt. Het tweestammenrijk en het tienstammenrijk zijn nu verenigd (vgl. Ez 37:15-16; Op 7:4-8). Het overblijfsel komt uit de twee stammen en uit de tien stammen. Dit ene overblijfsel is in de eindtijd heel Israël dat behouden is (Rm 11:26).

Ze vragen God om hun nood “ter ore” te nemen, want ze hebben de indruk dat Hij Zijn oor van hen heeft afgewend. Ze zeggen in de tweede versregel tegen Hem dat Hij “Jozef als schapen leidt”. Jozef, de vader van Efraïm en Manasse, representeert hier het hele volk. Dat blijkt uit de parallel met de eerste versregel waar over Israël wordt gesproken. Het overblijfsel uit de beide stammenrijken ziet zich als schapen die door Hem destijds uit Egypte werden geleid. Maar ze zijn in nood en missen de bescherming van de Herder. Een beroep op God als Herder kan alleen door een schaap van Zijn kudde worden gedaan.

Hij “troont tussen de cherubs”. Vroeger was de ontmoetingsplaats met God was tussen de twee cherubs op het verzoendeksel (Ex 25:22). Die plaats heeft Hij moeten verlaten vanwege de ontrouw van Zijn volk (Ez 9:3; 10:4,18,19; 11:23). Het overblijfsel begrijpt dit. De HEERE echter troont nog altijd op de cherubs in de hemel.

Het overblijfsel vraagt bij monde van de psalmist nu aan de HEERE om terug te keren naar de aarde (vgl. Ez 43:1-5). Zijn verschijning betekent tegelijkertijd de verlossing voor Zijn volk (verzen 3-4).

Het overblijfsel vraagt aan Hem om “blinkend” te verschijnen, dat wil zeggen dat Hij openlijk als Regeerder optreedt in de nu heersende duisternis. Zijn verschijning verdrijft de duisternis. De roep “verschijn blinkend!”, betreft de verschijning van de HEERE op aarde om te oordelen en te verlossen (vgl. Ps 50:2; 94:1).

Hij Die de wereld regeert, woont te midden van Zijn volk tussen de cherubs op de ark (Ex 25:22; 1Kr 28:18; Ez 10:1), die in vers 3 “Uw macht” wordt genoemd. Het overblijfsel roept God op om Zijn macht op te wekken (vgl. Nm 10:35-36; Ps 35:23), dat is om op te staan en op te treden tegen de vijanden om hen uit hun greep te verlossen.

Efraïm, Benjamin en Manasse liggen in het kamp in de woestijn onder hetzelfde vaandel, het vaandel van Efraïm, aan de westzijde van de tabernakel (Nm 2:17-24). Zij zijn de stammen die tijdens de reis door de woestijn hun kamp opbreken en opslaan direct na het opbreken en opslaan van de ark (Nm 10:21-24). Zij leven, samen met de Kahathieten, met de ark, ofwel Gods macht, direct voor hun ogen.

In hen zien we ook het hele volk vertegenwoordigd: Efraïm vertegenwoordigt het noordelijke rijk, Benjamin het zuidelijke rijk. Een deel van Manasse woont in het Overjordaanse. Hij vertegenwoordigt de tweeënhalve stam. De drie namen zijn de namen van de nakomelingen van Rachel die hersteld worden in het land (vgl. Jr 31:15).

Hun vraag, dat is van de tien stammen, aan God is om hen terug te brengen naar hun land (vers 4). Ze zijn nu buiten het land als gevolg van hun ontrouw. Met hun vraag erkennen ze dat er in hen geen recht en geen kracht is om terug te keren naar het land met zijn zegeningen. Tegelijk ligt in hun vraag opgesloten dat God het in Zijn genade kan doen en er ook de kracht voor heeft. Er spreekt vertrouwen uit in de genade en de kracht van God.

Met de vraag “doe Uw aangezicht lichten” vragen ze of God weer in hun midden aanwezig wil zijn. Als Hij bij hen is, “dan zullen wij verlost worden”. Ze verbinden in geloof Zijn tegenwoordigheid in hun midden met de verlossing van hun vijanden. Als Hij aanwezig is, zullen de vijanden vluchten of verslagen worden.

De Hebreeuwse uitdrukking "doe Uw aangezicht lichten” betekent dat het vriendelijk, genadig aangezicht glimlacht, in tegenstelling tot het aangezicht dat donker, duister, of toornig is. Ongetwijfeld heeft de psalmist aan de priesterlijke zegen uit Numeri 6 gedacht (Nm 6:24-26; vgl. Ps 31:17; 67:2).

We weten uit Johannes 1 dat God Zijn genade alleen kan geven doordat de genade en de waarheid door Jezus Christus is geworden. Uit Zijn volheid ontvangen wij, zowel christenen als het overblijfsel van Israël in de toekomst, genade op genade (Jh 1:16-17).

Ps 80:5-8 | Hoelang?

5 HEERE, God van de legermachten, hoelang zal Uw [toorn] branden
tegen het gebed van Uw volk?
6 U geeft hun tranenbrood te eten
en laat hun tranen drinken uit een maatbeker.
7 U hebt ons voor onze buren tot een [bron van] ruzie gemaakt,
onze vijanden spotten onder elkaar.
8 O God van de legermachten, breng ons terug;
doe Uw aangezicht lichten, dan zullen wij verlost worden.

Het overblijfsel richt zich tot de “HEERE, God van de legermachten” (vers 5). Hij is de HEERE, dat is de God van het verbond. Dat is hun relatie met Hem, hoewel ze die relatie nu niet ervaren. Hij is ook de “God van de legermachten”, de God Die boven alle hemelse en aardse machten, goede en slechte, staat.

Ze stellen Hem de vraag die hen kwelt: “Hoelang zal Uw [toorn] branden tegen het gebed van Uw volk?” Ze erkennen dat hun nood het gevolg is van de toorn van God en dat die het gevolg is van hun zonden. Deze situatie is in overeenstemming met het verbond. Maar de vraag die hen kwelt, is ‘hoelang?’ Zou God niet een keer ophouden met Zijn toorn? Hij is toch de Herder van Zijn volk? Dan mogen ze van Hem verwachten dat Hij hen zal weiden (Ps 79:13), wat inhoudt dat Hij hun voedsel en verkwikkend water zal geven (Ps 23:1-2).

Hij geeft hun echter “tranenbrood te eten en laat hun tranen drinken uit een maatbeker” (vers 6). Dit is ‘een maaltijd’ die hun bijzonder zwaar op de maag ligt. Het drinken van de eigen tranen is een bittere zaak. Het is het gevolg van het gaan van eigen wegen. Daarbij kunnen we er ook aan denken dat het lijden van het volk als gevolg van hun zonden en de verwerping van Christus zo groot is, dat de Heer Zelf daarover tranen heeft vergoten (Lk 19:41-44).

Tegelijk is het ook een heilzame ‘maaltijd’, want hij komt voort uit berouw over hun zonden. Dat ze uit “een maatbeker” moeten drinken, wil zeggen dat God de maat ervan bepaalt. Het Hebreeuws voor ‘maatbeker’ is letterlijk één derde, dat wil zeggen een derde van een efa (ongeveer zesendertig liter), dat is twaalf liter. Twaalf liter tranen te drinken geven is wel heel veel.

Daar komt nog bij wat hun buren, dat zijn de buurvolken, over hen zeggen (vers 7). Zij maken er ruzie over wie van hen het meeste voordeel uit hun ellende kan halen. Tegelijk maken ze met elkaar het grootste plezier over de ellende die over hen is gekomen. Ze spotten er onder elkaar over.

Maar God is toch de “God van de legermachten” (vers 8), de God Die boven alle aardse en hemelse legermachten staat, ongeacht of het goede of slechte legermachten zijn? Opnieuw (vgl. vers 5) doet de psalmist een beroep op de HEERE, de God van het verbond, nu met de nadruk op Zijn macht om op te treden ten behoeve van Zijn volk. Laat Hij hen dan terugbrengen in hun land en de zegen. Als Hij Zijn aangezicht laat lichten, dat wil zeggen als Hij hen aanneemt en bij hen komt, zullen ze verlost worden. Daar zijn ze zeker van.

De vraag is niet of God het kan, maar of Hij het wil (vgl. Mt 8:2-3). Dat God het kan, daar is bij hen geen twijfel over. Zij noemen Hem immers de “God van de legermachten”. Maar wil God hen ook genadig zijn? Dat vragen zij van Hem. Voor ons als gelovigen van het Nieuwe Testament is daar geen twijfel mogelijk. Wij zijn verzekerd van de rijkdom van Zijn genade, die wij “uit Zijn volheid” hebben ontvangen, “en wel genade op genade” (Jh 1:16).

Ps 80:9-14 | De wijnstok Israël

9 U hebt een wijnstok uit Egypte uitgegraven,
de heidenvolken verdreven en hém geplant.
10 U hebt [een plaats] voor hem bereid
en hem wortel doen schieten,
zodat hij [heel] het land vulde.
11 De bergen zijn met zijn schaduw bedekt geweest,
zijn takken waren [als] machtige ceders.
12 Hij breidde zijn ranken uit tot aan de zee,
zijn jonge loten tot aan de rivier.
13 Waarom hebt U een bres geslagen in zijn muren,
zodat alle voorbijgangers op de weg hem leegplukken?
14 Het zwijn uit het woud heeft hem losgewroet,
het wild van het veld heeft hem afgegraasd.

Asaf herinnert God aan Zijn genadige handelen door Zijn volk uit Egypte te bevrijden. God heeft Israël als “een wijnstok uit Egypte uitgegraven” (vers 9; vgl. Hs 10:1a; Ez 19:10). De vrucht van een wijnstok, de wijn, stelt vreugde voor. In Egypte kon het volk geen vreugde voor Hem zijn. Dat kon alleen in het land dat Hij als Zijn eigen land heeft uitgekozen. Daarom heeft Hij “de heidenvolken verdreven en hém geplant” (vgl. Dt 7:1; Ex 23:28). Jesaja, die een lied over Gods volk als een wijngaard zingt, zegt het zo: Hij “zuiverde hem van stenen” (Js 5:1-2).

We vinden hier, samengevat in enkele verzen, de lange geschiedenis van Israël met behulp van een gelijkenis. Daarin wordt benadrukt dat de geschiedenis van Israël te danken is aan het handelen van de HEERE. Hij heeft uitgegraven. Dat vinden we in het boek Exodus. Hij heeft volken verdreven. Dat vinden we in het boek Jozua.

God heeft de wijnstok, Zijn volk, niet zomaar ergens geplant, maar op “[een plaats] voor hem bereid” (vers 10; Jr 2:21). Hij heeft er een plaats voor klaargemaakt. Dat doet God altijd. Voordat Hij de mens in het paradijs plaatste, heeft Hij die plaats voor hem klaargemaakt (Gn 2:8). Hij heeft alles goed toebereid. Omdat de Heer Jezus ons wil brengen naar het huis van de Vader, is Hij eerst heengegaan om daar voor ons een plaats te bereiden (Jh 14:2-3).

God heeft er alles aan gedaan om de wijnstok te kunnen planten, zodat hij rijke vrucht zou dragen (vgl. Js 5:2a; 57:14). Hij heeft hem vervolgens “wortel doen schieten”. Het resultaat is dat “hij [heel] het land vulde”. Alles spreekt van Zijn zorg voor Zijn wijnstok, zodat Hij er het volle genot van zou kunnen hebben. Hij heeft Israël geplant op een plaats die Hij heeft toebereid. Hij heeft Israël gezegend, waardoor het volk wortel schoot en het land vulde. Hij breidde zijn ranken tot aan de zee. Dit brengt ons tot de periode van de regeringen van David en Salomo.

De groei van de wijnstok is Zijn werk geweest. Die groei, dat is de groei van de bevolking, is overvloedig geweest. “De bergen” in het zuiden “zijn met zijn schaduw bedekt geweest” (vers 11). Dat wijst op een talrijke bevolking. Het is ook een machtig volk geworden, “zijn takken waren [als] machtige ceders” van de Libanon in het noorden (vgl. Nm 24:6; Ps 104:16).

De groei is ook van west naar oost zichtbaar. “Hij breidde zijn ranken uit tot aan de zee” (vers 12), dat is de Middellandse Zee in het westen en de Rode Zee in het oosten. Hetzelfde geldt voor “zijn jonge loten tot aan de rivier”, waarmee de Eufraat wordt bedoeld. Het zijn de grenzen van het gebied dat Israël in het vrederijk zal bezitten, overeenkomstig de belofte die God aan de vaderen heeft gedaan (Gn 15:18; Dt 1:7-8; 11:24). Deze bevolkingsgroei en gebiedsuitbreiding zijn in de dagen van Salomo voor korte tijd aanwezig geweest (1Kn 4:20,24).

Nadat God dit allemaal voor Zijn volk heeft gedaan, rijst de vraag bij het overblijfsel waarom Hij een bres heeft geslagen in de muur die Hij om Zijn wijngaard heeft gebouwd (vers 13; vgl. Js 5:5). De reden daarvoor vinden we in de vorige psalm (Ps 79:8; vgl. Js 5:1-7). Een muur dient tot bescherming. God breekt die bescherming af. Dat doet Hij door middel van de Babyloniërs die Jeruzalem verwoesten. De stad ligt er opengebroken bij. “Alle voorbijgangers op de weg” kunnen er naar hartenlust plunderen.

“Het zwijn” is een onrein dier (Lv 11:3-4,7) en stelt de heidenvolken voor (vers 14). De heidenvolken zijn uit “het woud”, dat is hun eigen woongebied, gekomen om Jeruzalem van haar fundament los te wroeten. De wilde volken zijn gekomen om alles wat ze maar enigszins waardevol achten in bezit te nemen. Zo is Jeruzalem “afgegraasd” en is er niets eetbaars, niets van waarde meer over.

Vele volken hebben Jeruzalem vertrapt. Assyrië is de voorafschaduwing van wat in de toekomst gaat gebeuren. Vanaf Nebukadnezar vinden we in de tijden van de volken (Lk 21:24) dat vele volken over Jeruzalem hebben geheerst en de stad hebben vertrapt. Profetisch in de toekomst zal de profetische Assyriër, de koning van het noorden, dit doen.

Ps 80:15-17 | Zie om naar deze wijnstok

15 O God van de legermachten, keer toch terug;
kijk [neer] uit de hemel en zie.
Zie om naar deze wijnstok,
16 de stam die Uw rechterhand geplant heeft,
en dat om de Zoon, Die U voor Uzelf sterk gemaakt hebt.
17 [De wijnstok] is met vuur verbrand, is afgekapt;
[Uw volk] komt om door de bestraffing van Uw aangezicht.

Het overblijfsel smeekt nu tot God als de “God van de legermachten” om naar Zijn land terug te keren (vers 15). Terugkeren – in het Hebreeuws letterlijk ‘bekeren’ – betekent dat de HEERE het verbond gaat herstellen (Jr 31:31-33). Wij weten uit het Nieuwe Testament dat dit gaat gebeuren op grond van het werk van de Heer Jezus op het kruis (Hb 8:1-13). En door genade zal het volk ook weer tot de HEERE terugkeren (vers 19; Hs 3:5).

Ze roepen tot God als de ‘God van de legermachten’ omdat heidense legermachten Jeruzalem hebben verwoest. God staat boven alle legermachten, niet alleen die van Israël, maar ook die van de heidenvolken, evenals boven alle goede en slechte hemelse legermachten.

Het overblijfsel vraagt aan God om neer te kijken “uit de hemel”, waar Hij woont, en te zien wat er op aarde gebeurt. Laat Hij toch omzien “naar deze wijnstok”, dat is met medelijden naar Zijn volk omzien. Het is immers “de stam die Uw rechterhand geplant heeft” (vers 16; Ex 15:6,17). Het is een herinnering aan Zijn oorspronkelijke handelen met Zijn volk. Hij heeft bij het planten ervan Zijn rechterhand, de hand van kracht, gebruikt. Die hand is toch nog net zo sterk?

“De zoon, die U voor Uzelf sterk gemaakt hebt”, is Israël. Israël wordt enkele keren ‘zoon’ genoemd (Ex 4:22; Hs 11:1). Dit geeft de diepere betrekking van God met Zijn volk weer. Israël als wijnstok is bedoeld om een vreugde voor God te zijn. Die vreugde wenst Hij te vinden in het volk als Zijn zoon. Hij wil dat het volk voor Hem een ‘zoon van Zijn welbehagen’ is.

God heeft Israël sterk gemaakt. Sterk gemaakt betekent ‘grootgebracht’. De psalmist doet een beroep op God op grond wat God in het verleden gedaan heeft. Hij heeft immers Israël als wijnstok geplant, Hij is de eigenaar van Israël. Hij heeft immers Israël als zoon grootgebracht. Hij is de Vader van Israël. Is dat geen reden om het verbond te herstellen? Laat Hij dan uit de hemel neerzien en omzien naar Israël, Zijn wijnstok en Zijn zoon.

Deze zoon verschafte God echter geen vreugde. Daarom is de wijnstok behalve verbrand (vgl. Ez 15:1-5; Jh 15:6) ook nog eens afgekapt (vers 17). Het overblijfsel realiseert zich dat deze situatie is gekomen “door de bestraffing van Uw aangezicht”. God heeft hen moeten bestraffen vanwege hun afkerigheid en opstandigheid. Zijn tegenwoordigheid onder hen vereiste dit optreden, want Hij kan niet samengaan met hun zonden. Dat geldt zowel van de zonden van het volk hier als van de zonden van de vijand van het volk (Ps 75:9; 76:7).

Israël heeft als zoon gefaald. De Heer Jezus heeft de plaats van Israël als Zoon ingenomen (vgl. Hs 11:1; Mt 2:11). Hij is ook de ware wijnstok is (Jh 15:1), dat wil zeggen in plaats van de wijnstok Israël, en geeft de Vader de vreugde die Hij tevergeefs bij Israël zocht. Als de relatie tussen de Heer Jezus en Israël door de bekering van het volk is hersteld, zal God Zijn vreugde in dat volk vinden.

Ps 80:18-20 | De Mensenzoon

18 Laat Uw hand rusten op de Man van Uw rechterhand,
op de Mensenzoon, [Die] U voor Uzelf sterk gemaakt hebt.
19 Dan zullen wij ons niet van U afkeren;
behoud ons in het leven, dan zullen wij Uw Naam aanroepen.
20 HEERE, God van de legermachten, breng ons terug;
doe Uw aangezicht lichten, dan zullen wij verlost worden.

Het overblijfsel vraagt aan God om Zijn hand te laten rusten op “de Man van Uw rechterhand”, dat is de Heer Jezus (vers 18). De rechterhand symboliseert zowel kracht als eer. De Heer Jezus is de kracht van God en heeft nu de plaats van eer in de hemel aan de rechterhand van God (Ps 110:1). De rechterhand van God rust op Hem. Hij is de Messias. In Hem gaat God Zijn werk van verlossing doen.

Onderweg naar Bethlehem is Rachel van een baby bevallen. Al stervende noemde zij hem Ben-oni ofwel ‘zoon van het lijden’. Jakob veranderde zijn naam echter in Benjamin ofwel ‘zoon van de rechterhand’ (Gn 35:16-20). We vinden hier een prachtig schilderij van de Heer Jezus Die gekomen is om als ‘Zoon van het lijden’ te lijden en te sterven en Zijn leven te geven tot een losprijs voor velen. Daarna is Hij opgewekt uit de doden, naar de hemel gegaan en is daar de Man van Gods rechterhand geworden (vgl. Ps 110:1).

Aan Hem, de “Mensenzoon” of de “Zoon des mensen”, heeft God alle macht in hemel en op aarde gegeven (Mt 28:18). God heeft Hem voor Zichzelf sterk gemaakt. Hij noemt Zichzelf in de evangeliën vaak ‘Zoon des mensen’. Het is de naam van Zijn vernedering, maar ook van Zijn verhoging (Mt 26:64). Hij ontleent die Naam aan deze psalm en aan Daniël 7, waar hij ook een keer voorkomt (Dn 7:13).

Wat het overblijfsel in vers 18 vraagt, zal in de toekomst gebeuren. Dan zal Gods hand openlijk rusten op ‘de Man van Zijn rechterhand’, Christus. Als Christus als Zoon des mensen zal komen en gaat regeren, zullen zij zich niet meer van Hem afkeren, want ze zijn vast aan Hem verbonden (vers 19; Jr 31:33; 32:40). Ze zullen in het leven worden behouden en Zijn Naam aanroepen, dat wil zeggen Hem aanbidden.

In het laatste vers richten ze zich tot de “HEERE”, de naam van God in Zijn relatie met Zijn volk (vers 20). In het geloof noemt het overblijfsel Hem zo. De relatie tussen God en Zijn volk is nog niet hersteld, maar ze zien op Hem Die Zich met hen heeft verbonden. Hij moet hen terugbrengen in die relatie. Dat zal gebeuren als Hij weer bij hen aanwezig is, als Zijn aangezicht over hen licht. Dan zullen ze verlost worden en de beloofde zegeningen ontvangen.

Nadat zij in vers 4 om herstel hebben gebeden tot God en in vers 8 tot de God van de legermachten, bidden zij hier, in vers 20, om herstel tot de HEERE, de God van de legermachten. Dat ze nu tot “de HEERE” bidden, betekent dat ze een beroep doen op de verbondsrelatie tussen God en Zijn volk. We weten dat die relatie hersteld wordt door het bloed van het nieuwe verbond dat door de Middelaar, de Man van Gods rechterhand, de Zoon des mensen, vergoten is.

Psalm 81

Inleiding

In deze psalm verwacht het overblijfsel dat God hen zal herstellen. Daarvoor zal God beginnen met tijdens de nieuwe maan de bazuin te blazen. Het enige feest van de zeven feesten in Leviticus 23 dat samenvalt met de nieuwe maan is het Feest van het bazuingeschal, dat tegelijkertijd het (burgerlijke) nieuwjaarsfeest van Israël is. De nieuwe maan stelt het begin van het herstel van Israël voor. Terwijl zij wachten op het ingrijpen van de HEERE, maakt de HEERE hun in de verzen 7-17 duidelijk dat zij in het verleden, toen Hij hen had verlost, daarna toch weer in opstand kwamen. Het houdt de waarschuwing in om niet in dezelfde fout te vervallen.

Ps 81:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, op ‘De Gittith’, [een psalm] van Asaf.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “op ‘De Gittith’” zie bij Psalm 8:1.

Voor “[een psalm] van Asaf” zie bij Psalm 50:1.

Ps 81:2-6 | Een feestlied

2 Zing vrolijk voor God, onze kracht;
juich voor de God van Jakob.
3 Hef psalmgezang aan en laat de tamboerijn horen,
de lieflijke harp met de luit.
4 Blaas [op] de bazuin bij nieuwemaan,
bij vollemaan, op onze feestdag.
5 Want dit is een verordening in Israël,
een bepaling van de God van Jakob.
6 Hij heeft deze ingesteld tot een getuigenis in Jozef,
nadat Hij opgetrokken was tegen het land Egypte.
[Daar, zei Israël,] heb ik een taal gehoord
die ik niet verstond.

Asaf roept op om “vrolijk voor God” te zingen (vers 2). De zang is voor Israël de lofprijzing bij uitstek (vgl. Hs 14:3; Hb 13:15). De HEERE is de Heilige Die troont op de lofzangen van Israël (Ps 22:4). Asaf noemt God “onze kracht”. God is de kracht van Zijn volk. Het lied bezingt de kracht van God die Hij in de verlossing van Zijn volk heeft getoond. Er moet worden gejuicht “voor de God van Jakob”. Juichen is luid vreugdebetoon, in tegenstelling tot luid geklaag.

Op “de God van Jakob” wordt een beroep gedaan in een dag van benauwdheid om te verlossen (Ps 20:2). Asaf roept hier op om voor de God van Jakob te zingen en te juichen in het vertrouwen dat Hij zal ingrijpen en verlossen. Koning Josafat heeft laten zien dat hij de HEERE zozeer vertrouwde, dat hij zijn zangkoor liet opstellen vóór de gewapende soldaten (2Kr 20:21).

De naam ‘Jakob’ herinnert aan de zwakheid ofwel het onvermogen van Gods volk om op God te vertrouwen, om hen uit de slavernij te bevrijden en hun Zijn zegen te geven. Door de kracht van God is het volk bevrijd en heeft het de zegen ontvangen. Jakob zelf noemt God “de Machtige van Jakob” (Gn 49:24). De God van Jakob herinnert ook aan Gods verkiezing van Jakob boven Ezau (Rm 9:10-12). Een en ander maakt duidelijk dat er geen enkele roem voor de mens is. Alleen God is alle lofprijzing waard.

Het is aanleiding tot een uitbundig feest. Het psalmgezang moet worden aangeheven (vers 3). De vreugde moet worden begeleid met muziekinstrumenten. Muziek ondersteunt het gezang en zorgt voor harmonie in het gezang. Het volk moet “de tamboerijn” laten horen. Dit veronderstelt dat het volk al dansend zingt. Het bespelen van de tamboerijn gebeurt vaak door vrouwen (Ex 15:20-21; Ri 11:34; 1Sm 18:6). Ook “de lieflijke harp met de luit” begeleiden de vreugde-uitingen. De harp wordt ‘lieflijk’ genoemd vanwege het aangename geluid ervan.

Daarbovenuit klinkt “de bazuin”, de sjofar (vers 4; vgl. Jz 6:5). De sjofar roept op om met de lofzangen te beginnen, en roept ook op tot verootmoediging. Hij kondigt aan dat het donkerste van de nacht is bereikt. Het is “nieuwemaan”. De aankondiging houdt ook in dat het volk vanaf nu het licht van de “vollemaan” tegemoet gaat. De nieuwemaan is het symbool van het begin van het openbare herstel van Israël in het licht van de zon. Dit herstel begint met zich te verootmoedigen. Israël wordt namelijk pas aangenomen als de Grote Verzoendag geweest is. Daarna wordt het herstel door Israël gevierd, want dan heeft God het volk opnieuw als Zijn volk is aangenomen. Dit zal gebeuren nadat de gemeente is opgenomen.

Op de eerste dag van de zevende maand heeft God aan de “nieuwemaan” een feest verbonden, het Feest van het bazuingeschal (Lv 23:23-24; Nm 29:1). Ook “bij vollemaan” in de zevende maand is er door God een feest ingesteld. Vollemaan is op de vijftiende dag. Op die dag begint het Loofhuttenfeest (Lv 23:33-34). Het Loofhuttenfeest herinnert aan de reis door de woestijn, terwijl ze in het land wonen en God danken voor alle zegeningen van het land (Lv 23:42-43).

Het wordt hier “onze feestdag” genoemd, hoewel het een van de feestdagen van de HEERE is (Lv 23:1-2). Letterlijk staat er “op ons feest”, dat wil zeggen het feest dat Israël mag vieren ter ere van de HEERE (Ex 5:1).

Deze feesten zijn geen verzinsel van de Israëlieten zelf, maar zijn “een verordening in Israël, een bepaling van de God van Jakob” (vers 5). Het is niet zo, dat het volk het feest wel eens kan vieren als het daar een keer zin in heeft. Het is “een verordening”, waaraan ze gehoorzaam moeten zijn. Het is een verordening “in Israël”, dat wil zeggen in het land dat wordt bewoond door een volk dat ‘Israël’ heet, dat betekent ‘vorst van God’. Ze mogen het feest vieren in het geloof – ze bidden nog om herstel –, maar vieren het feest al, in vertrouwen op en in gehoorzaamheid aan de HEERE.

Het is “een bepaling” van God. God heeft bepaald dat dit moet gebeuren. Hij is God en zij zijn Zijn volk. Ze moeten naar Hem luisteren. Hij is “de God van Jakob”. De naam Jakob herinnert aan praktijk en falen. De naam Israël herinnert aan positie en voorrechten. Beide aspecten hebben een plaats in de lofprijzing van God.

God heeft deze feesten “ingesteld tot een getuigenis in Jozef” (vers 6). Hier is een derde naam voor het volk. Met Jozef wordt ook het hele volk bedoeld (vgl. Ps 77:16; 80:2). Hier is de overgang naar de verbinding tussen Gods volk en Egypte. Door Jozef is het volk in Egypte terechtgekomen. Daar is hij Gods middel tot hun zegen en leven geweest. Nadat Jozef is gestorven, is het volk tot slaven gemaakt. Daaruit is het door God bevrijd.

De bevrijding begon met het optrekken van God “tegen het land Egypte”. Dit ziet op de oordelen die God over het land Egypte heeft gebracht. Het ziet speciaal op Zijn uittrekken door het midden van Egypte om alle eerstgeborenen in het land te doden (Ex 11:4-5). Dit handelen van God is “een taal” – de taal van Gods verlossing –, die Israël niet heeft verstaan. Ze hebben niet begrepen wat God met hun bevrijding heeft bedoeld. Het bewijs daarvan is hun ongehoorzaamheid.

Ps 81:7-8 | Gods zorg in het verleden

7 Ik heb de last van zijn schouder weggenomen,
zijn handen hebben de manden losgelaten.
8 In de benauwdheid riep u en Ik redde u,
Ik antwoordde u uit de schuilplaats van de donder;
Ik beproefde u bij het water van Meriba. \Sela\

“De last” van de slavernij in Egypte, waar het volk stenen heeft moeten sjouwen, is door God “van zijn schouder weggenomen” (vers 7; Ex 1:1-14; 5:6-18; vgl. Dt 26:7). “Zijn handen hebben de manden losgelaten”, wil zeggen dat God hen heeft bevrijd van de manden waarin ze de grondstoffen voor de bouw moesten doen. Ze hoefden die niet meer te gebruiken. God had hen verlost uit hun dwangarbeid.

Ze hadden het vanwege hun dwangarbeid benauwd en in de benauwdheid riepen ze tot God en God redde hen en leidde hen uit Egypte (vers 8; Ex 2:23-24; 6:4-5). God spreekt over Israël in vers 7 nog in de derde persoon enkelvoud – “zijn schouder”, “zijn handen” –, dat wil zeggen dat er nog een afstand is. Hier in vers 8 riep Israël tot de HEERE en nu spreekt Hij Israël aan in tweede persoon enkelvoud – vier keer “u” – wat wil zeggen dat Israël dichterbij gekomen is.

Hij heeft hen bij de Sinaï “uit de schuilplaats van de donder” geantwoord (Ex 19:18-19; 20:18; Ps 77:19). Zij hebben daar gezegd dat zij alles zouden doen wat de HEERE zou gebieden. Toen kwam Zijn antwoord en Hij trad in een verbond met hen. Dit verbond heeft Hij vastgelegd in de wet, die Hij aan Mozes gaf, die de wet meenam van de berg naar het volk.

Hij heeft hen “bij het water van Meriba” beproefd (Ex 17:1-7; Nm 20:1-13; vgl. Dt 33:8). Het is een herinnering aan hun ongehoorzaamheid zonder die uitdrukkelijk te noemen, wat op andere plaatsen wel gebeurt (Ps 95:8; 106:32). De herinnering moet hen beschaamd maken en ook gewillig om God nu wel te vertrouwen. Het woord ‘beproeven’ is beproeven op echtheid, dat wil zeggen de echtheid van het geloof. Bij Meriba werd getoetst of Israël werkelijk wilde luisteren en gehoorzamen.

Ps 81:9-13 | Luisteren of niet luisteren

9 Mijn volk, [zei Ik,] luister, en Ik zal onder u getuigen;
Israël, als u naar Mij luisterde!
10 Er mag onder u geen andere god zijn,
u mag zich voor geen vreemde god neerbuigen.
11 Ik ben de HEERE, uw God,
Die u uit het land Egypte leidde.
Doe uw mond wijd open en Ik zal hem vullen.
12 Maar Mijn volk heeft naar Mijn stem niet geluisterd,
Israël is tegenover Mij onwillig geweest.
13 Daarom gaf Ik hen over aan hun verharde hart,
zodat zij in hun [eigen] opvattingen voortgingen.

Nadat God Zijn volk heeft verlost, heeft Hij hun Zijn doel met hun verlossing duidelijk gemaakt. Hij spreekt hen aan als “Mijn volk” (vers 9). Hij zegt tegen hen dat ze naar Hem moeten luisteren. Het is een beroep op het hart, of het gewillig is om te luisteren. Je kunt wel iets met je oren horen, maar het gaat erom of er in het hart de bereid is om te doen wat het oor heeft gehoord.

Gods volk moet luisteren, want God “zal onder u getuigen” (vgl. Ps 50:7). Dat wil zeggen dat God hun Zijn wil voorhoudt. Hij wil dat ze Hem erkennen, Hem gehoorzamen en Hem dienen. Als ze Zijn getuigenis onder hen aannemen, zullen ze kunnen ontvangen wat Hij voor hen in Zijn hart heeft.

Als eerste wil God dat het volk, dat Hij “Mijn volk” noemt, zal gehoorzamen aan het gebod dat er onder hen “geen andere god” zal zijn (vers 10). Dit wordt uitvoerig behandeld in Jesaja 40-48. Het is de tweede grote zonde van het volk Israël – naast de verwerping van Christus – dat het afvallige volk de antichrist als koning en god aanneemt (2Th 2:3-4).

Er is maar één God, de anderen zijn geen echte goden. Dat zijn goden van andere volken, goden van vreemden (Dt 32:12). Dit is de herinnering aan het eerste gebod van de wet (Ex 20:3-4). Het volk dat God “Mijn volk” noemt, “mag zich voor geen vreemde god neerbuigen” (Ex 20:5). Dit gebod hebben ze al gebroken nog voordat Mozes met de twee tafelen van de wet naar beneden is gekomen (Ex 32:2-8).

In Exodus 20 volgt dit gebod van vers 10 op de inleiding van de tien geboden, dat de HEERE hun God is, Die hen uit Egypte heeft bevrijd (Ex 20:2). Over dit laatste spreekt de psalmist in vers 11. Dat hij die volgorde omdraait en eerst het gebod noemt dat Gods volk geen andere goden mag hebben en zich daarvoor niet mag neerbuigen, is om het belang van dit gebod te onderstrepen.

God alleen is “de HEERE, uw God, Die u uit het land Egypte leidde” (vers 11). Hij heeft hen bevrijd om Zijn volk te zijn. Dit is de herinnering aan de inleiding op de tien geboden (Ex 20:2). De grondslag voor Zijn recht op hun onverdeelde toewijding is hun bevrijding door Hem uit de slavernij van Egypte. Dit is al een geweldig voorrecht.

Maar het gaat nog veel verder. God zegt tegen Zijn volk: “Doe uw mond wijd open en Ik zal hem vullen.” Dit is een geweldige uitnodiging. Het volk mag de mond wijd opendoen, zoals jonge vogeltjes dat doen om het eten van hun moeder te ontvangen. God kan in al hun behoeften voorzien als zij hun mond opendoen naar Hem. Het betekent dat ze alles van Hem verwachten. Die houding waardeert en beloont Hij.

Hij is de almachtige God, Die zegt dat Hij zal geven wat zij vragen. Wat Hij geeft, kunnen andere goden niet geven. Het gaat in de eerste plaats om hun behoeften om op aarde te leven, maar Hij wil hun veel meer geven. Hij wil vanuit de volheid van Zijn hart al Zijn schatten geven die Hij voor hen heeft klaarliggen. Wat hier geldt voor de Israëliet, geldt voor elk lid van Gods volk in alle tijden. Wat vragen wij aan Hem?

Helaas, hoe vaak zijn ook wij zoals Israël. God moet zeggen: “Maar Mijn volk heeft naar Mijn stem niet geluisterd” (vers 12). Nog een keer noemt God het volk “Mijn volk” (vgl. vers 9). Hij heeft het door de verlossing tot Zijn eigendomsvolk gemaakt. Uit dankbaarheid voor hun verlossing in het verleden en Zijn beloften voor de toekomst, zou het volk trouw moeten zijn aan Hem. Maar het volk heeft volhard in zijn opstandigheid tegen Hem. Het heeft niet geluisterd naar Zijn stem.

Luisteren of gehoorzaamheid is de thema van deze psalm; het werkwoord sama ofwel luisteren, komt vijf keer voor in deze psalm. Zijn volk heeft de onbeperkte uitnodiging van God niet in hun hart opgenomen. God moet zeggen: “Israël is tegenover Mij onwillig geweest.”

Omdat hun hart niet op Hem en Zijn uitnodiging gericht was, maar onwilligheid heeft getoond, “daarom” heeft God hen “aan hun verharde hart” overgegeven (vers 13). Het is zoals wat God gedaan heeft met de farao (Ex 10:27). Zij hebben ervoor gekozen om niet op Gods uitnodiging in te gaan, maar vast te houden aan hun opvattingen. Ze willen hun eigen weg naar succes en geluk gaan. Daarom zorgt God ervoor dat ze in hun eigen weg voortgaan, zodat ze de bittere vruchten daarvan zullen proeven (vgl. Hd 14:16; Rm 1:24).

Ps 81:14-17 | Gods verlangen om te zegenen

14 Och, had Mijn volk naar Mij geluisterd,
was Israël in Mijn wegen gegaan!
15 In korte [tijd] zou Ik hun vijanden onderworpen hebben
en Mijn hand gekeerd hebben tegen hun tegenstanders.
16 Wie de HEERE haten, zouden zich geveinsd aan Hem onderworpen hebben;
maar hún tijd zou voor eeuwig geweest zijn:
17 Hij zou van de beste tarwe te eten gegeven hebben,
ja, Ik zou u verzadigd hebben met honing uit de rots.

God slaakt als het ware een verzuchting, weergegeven in “och”, dat Zijn volk toch naar Hem zou luisteren en dat Israël in Zijn wegen zou gaan (vers 14; vgl. Lk 19:42; Dt 5:29; 32:29-30; Js 48:18). Ze hebben dat niet gedaan, waardoor ze alle hierna genoemde zegeningen hebben verspeeld.

Tussen de regels door beluisteren we echter een uitnodiging om alsnog naar Hem te luisteren om dan alsnog de verspeelde zegeningen te ontvangen. God verwerpt Zijn volk niet voorgoed. De les kwam van de geschiedenis van Israël, maar de les is bedoeld voor het gelovig overblijfsel van Israël. Zij zullen dit in de toekomst gaan lezen. Vandaag is de les voor ons, als we ons bezighouden met de overdenking van deze psalm.

Hun vijanden hebben nu de overhand, maar als ze naar Hem luisteren, zal Hij direct voor hen tussenbeide komen en hun vijanden onderwerpen (vers 15). Hiermee opent God de mogelijkheid tot een nieuwe bevrijding, gelijk aan de bevrijding uit Egypte. Ze hoeven maar tot Hem te roepen in hun nood, zich tot Hem te bekeren en in geloof naar Zijn wil te gaan leven, en Hij zal Zijn hand keren tegen hun tegenstanders. Nu is dat niet zo. Nu is Zijn hand tegen hen gekeerd en heeft Hij hen in de hand van hun vijanden moeten overgeven.

De situatie zal dan geheel omgekeerd worden. Hun vijanden, zij die “de HEERE haten”, zullen “zich geveinsd aan Hem” onderwerpen (vers 16). Tegenover de tijd van zegen die het gelovig overblijfsel in het vrederijk zal genieten, zal “hún tijd”, dat is de tijd van de haters van de HEERE, “voor eeuwig” onderwerping en straf zijn.

De zegen bestaat uit “de beste tarwe” en “honing uit de rots” (vers 17). Het zijn twee van de zeven zegeningen die spreken van de overvloedige zegeningen van het land (Dt 32:13-14; vgl. Dt 8:7-8). Van deze zegeningen zouden ze te eten hebben gekregen en ermee verzadigd zijn geworden als zij Gods inzettingen ter harte zouden hebben genomen. Dat God hun deze zegeningen voorhoudt, doet Hij om hen er alsnog toe te bewegen aan Hem gehoorzaam te worden. Gehoorzaamheid aan Hem leidt tot leven en zegen in overvloed (Js 48:17-19).

In geestelijk opzicht spreekt ‘de beste tarwe’ van Christus. Hij is de tarwekorrel Die in de aarde is gevallen en is gestorven en veel vrucht heeft voortgebracht (Jh 12:24). De rots is eveneens een beeld van Christus (1Ko 10:4). Honing is zoet. Honing uit de (geslagen) rots spreekt van de zoete betrekkingen van de gelovigen onderling die gekomen zijn als vrucht van het lijden van Christus.

Omdat iedere gelovige aan Christus is verbonden, is er onder de gelovigen ook een nauwe onderlinge gemeenschap. Deze verbondenheid zal volmaakt in de hemel worden genoten. De honing wordt genoemd in verbinding met het Woord van God (Ps 19:11). De onderlinge verbondenheid wordt nu al op aarde genoten als gelovigen zich met Gods Woord voeden en Zich laten leiden door Gods Geest.

Psalm 82

Inleiding

Deze psalm is het antwoord op de gebeden van het gelovig overblijfsel in Psalm 81. Dit antwoord is de verschijning van Christus om te oordelen. Als regel begint God met het oordeel in Zijn eigen huis (Ez 9:6b; 1Pt 4:17). De HEERE begint het oordeel met Israël te reinigen van de valse heersers, die volgelingen waren van de valse koning van Israël, namelijk de antichrist. Deze machthebbers, rechters, zullen als eerste worden geoordeeld (vers 7). In Johannes 10 verwijst de Heer naar deze valse leiders (Jh 10:34). Alleen oordeelt Hij hen op dat moment niet omdat Hij niet was gekomen om te oordelen.

Bij Zijn wederkomst zal alles anders zijn. Psalm 82 spreekt van het oordeel over het huis van Israël op het moment dat de Heer Jezus verschijnt om de Zijnen te verlossen. Als het oordeel over Israël heeft plaatsgevonden, vraagt het overblijfsel aan de HEERE om ook de vijandige volken te oordelen (vers 8).

Psalm 82 gaat verder met het onderwerp uit Psalm 50, de enige psalm van Asaf in het tweede boek van Psalmen (Psalmen 42-72). Psalm 82 begint met God (vers 1) en eindigt met een gebed tot God (vers 8). Psalm 83 begint met twee keer “O God” (Ps 83:1) en eindigt met “HEERE” en “de Allerhoogste” (Ps 83:19).

Ps 82:1-4 | Onrechtvaardige rechters

1 Een psalm van Asaf.
God staat in de vergadering van God,
Hij oordeelt te midden van de goden:
2 Hoelang zult u onrechtvaardig oordelen
en de goddelozen bevoordelen? \Sela\
3 Doe recht aan de geringe en de wees,
bewijs de ellendige en de arme gerechtigheid.
4 Bevrijd de geringe en de arme,
ontruk [hem] aan de hand van de goddelozen.

Voor “een psalm van Asaf” (vers 1a) zie bij Psalm 50:1.

Asaf stelt God zonder enige introductie direct in Zijn verhevenheid als Rechter voor (vers 1b). Hij “staat in de vergadering van God”. Het is Zíjn vergadering. God zit ook niet als een soort ‘voorzitter’ in een kring waar Hij ‘de eerste onder Zijn gelijken’ is. Nee, Hij “staat” in volle majesteit en “Hij oordeelt te midden van de goden”. Hij is de allerhoogste rechtsinstantie, de enige en absoluut rechtvaardige Rechter van alles en iedereen.

Hij roept de goden, dat zijn de rechters (vgl. Ps 58:2; Ex 21:6; 22:8-9), bij elkaar. Deze goden zijn geen hemelse wezens. Het zijn ook niet de rechters die wij in onze tijd kennen, die alleen rechtspreken. Ze zijn meer te vergelijken met de richters die we in het boek Richteren vinden, dat wil zeggen dat zij regeerders zijn. Als regeerders, als overheid, hoewel ze slecht en zondig zijn, zijn ze door God aangesteld (Rm 13:1), zij zijn Gods dienares.

In Ezechiël 34 worden deze rechters de (valse) herders van Israël genoemd en geoordeeld door de overste Herder (Ez 34:1-16). Het gaat profetisch gezien om de valse leiders van Israël in de tijd van de regering van de antichrist. De antichrist is gevlucht, en nu worden deze leiders geoordeeld (vgl. Js 3:13-15).

De rechters worden hier ‘goden’ genoemd (vgl. Jh 10:34) omdat zij namens God rechtspreken of regeren of richten. Daarom moeten zij in hun rechtspraak erkend worden als ‘goden’ (vgl. Ex 7:1). In de rechter hebben de leden van Gods volk met God te maken. De rechters moeten allemaal aan Hem verantwoording afleggen. Hij is in Zijn rechtspraak onaantastbaar voor alle onrecht van wie dan ook in de wereld en oordeelt zonder aanzien des persoons. Alle rechters en rechtsinstanties zijn aan Hem onderworpen (Js 3:13; Rm 13:1-2,6).

De rechtspraak wordt gekenmerkt door rechters die “onrechtvaardig oordelen” (vers 2). Vanwege het optreden van deze onrechtvaardige leiders van Israël zal het gelovig overblijfsel van Israël hongeren en dorsten naar de gerechtigheid (Mt 5:6). De rechtvaardige ofwel het gelovig overblijfsel in de eindtijd vraagt “hoelang” dit hongeren en dorsten nog moet duren.

De onrechtvaardigheid van de oordelen komt tot uiting in het bevoordelen van de goddelozen en het uitpersen van de armen. De rechters zijn omkoopbaar. Misdadigers kopen met hun door misdaad verkregen geld de rechters om en worden vrijgesproken. De arme onschuldigen worden daarentegen veroordeeld en het weinige dat ze hebben, wordt hun afgepakt.

In de verzen 3-4 worden vier woorden in de gebiedende wijs gebruikt om de rechters duidelijk te maken wat God, Die boven hen staat, van hen verwacht: ‘rechtdoen’, ‘gerechtigheid bewijzen’, ‘bevrijden’ en ‘ontrukken’. Dit zijn acties die God Zelf kenmerken. Zo moeten de rechters het doen, maar zo handelen ze niet.

Wat God hun hier voorhoudt, houdt dan ook een beschuldiging in van wat ze niet doen. Daarom worden ze dwingend opgeroepen hun handelwijze aan te passen aan wat God wil. De manier waarop ze rechtspreken, is een ernstig misdrijf. Zij, die God als Rechter vertegenwoordigen, halen door hun handelwijze Gods eer door het slijk.

Het eerste waarop God hen aanspreekt, is dat ze recht moeten doen “aan de geringe en de wees” en dat ze “de ellendige en de arme” gerechtigheid moeten bewijzen (vers 3). In Jesaja 1 is dit een zonde die een verhindering is om gered te worden (Js 1:17). Pas als zij dit nalaten, komt de uitnodiging in het volgende vers in Jesaja 1 om vergeving van zonden te ontvangen (Js 1:18).

De verzen 3-4 zijn favoriet bij de moderne theologen die het sociale evangelie voorstaan. Het gaat er echter niet om dat ze de geringe, de wees, de ellendige en de arme de hand boven het hoofd moeten houden omdat ze gering, wees, ellendig en arm zijn. In dat geval zouden ze doen waarvan ze worden beschuldigd, namelijk handelen met aanzien des persoons. Het gaat erom dat dit kwetsbare groepen zijn die geen natuurlijke beschermers hebben die het voor hen opnemen, waardoor ze gemakkelijk door machtigen en rijken worden uitgebuit. Profetisch gaat het hier om een groep die speciaal kwetsbaar is: het gelovig overblijfsel van Israël (vgl. de bergrede, Mattheüs 5-7).

Als ze recht doen en gerechtigheid bewijzen, zal het gevolg zijn dat “de geringe en de arme” worden bevrijd uit de macht van hun onderdrukkers (vers 4). Die macht is groot. Door een rechtvaardige rechtspraak zal de rechter de kwetsbare “aan de hand van de goddelozen” ontrukken. Het woord ‘ontrukken’ geeft aan dat er grote kracht nodig is omdat de weerstand tegen het bewijzen van gerechtigheid groot is.

Ps 82:5-7 | God oordeelt onrechtvaardige rechters

5 Zij weten niets en begrijpen niets,
zij wandelen steeds in de duisternis rond;
[daarom] wankelen alle fundamenten van de aarde.
6 Ík heb [wel] gezegd: U bent goden,
u bent allen zonen van de Allerhoogste;
7 toch zult u sterven als een mens,
zoals iedere andere vorst zult u vallen.

De rechters zijn dwazen die de wil van God niet kennen en niet begrijpen (vers 5). Dat ligt niet aan God, maar aan hun verwerping van Hem en Zijn rechtvaardige regering. “Zij wandelen steeds in de duisternis” van hun eigen denken “rond”. De duisternis is niet de duisternis van de nacht in tegenstelling met het licht van de dag, maar de duisternis in hen. Het is een duisternis als gevolg van hun onbekendheid met de wet en de feiten van een zaak. Ze hebben geen verstand van en inzicht in wat goed en kwaad in Gods ogen is, maar keren integendeel de zaak om (vgl. Mi 3:2).

Omdat er vanwege de geestelijke duisternis geen rechtvaardige rechtspraak meer is, “wankelen alle fundamenten van de aarde” (vgl. Ps 11:2-3). Recht en orde worden ondergraven. Zo heeft God het gezin en het familieleven als belangrijkste fundament voor het leven op aarde gegeven. De geestelijke duisternis gooit dit fundament omver, waardoor alles wankelt en binnenkort zal instorten (Mt 10:21). Het hele maatschappelijke en sociale leven wordt ontwricht.

God heeft de rechters een hoge positie gegeven. “Ík” heeft nadruk. ‘Ik, niemand minder dan Ik, heb gezegd: “U bent goden”’ (vers 6). God heeft dat gezegd omdat hun gezag van Hem is afgeleid. Wat hun functie betreft, noemt Hij hen “allen zonen van de Allerhoogste”. Zij vertegenwoordigen Hem in Zijn rechtspraak en gezagspositie op aarde. Dat schept een bijzondere verantwoordelijkheid om naar Zijn voorbeeld van absolute gerechtigheid te handelen.

Omdat de goden, de rechters, geen rekening met God houden, zullen ze “als een mens” sterven (vers 7). God ‘onttroont’ hen. Hij zal hen oordelen vanwege het misbruik van hun gezag en hun onrechtvaardige rechtspraak. Ze hebben een positie als vorsten, maar zullen ondanks hun hoge positie als gewone mensen sterven, net zoals dat met iedere andere vorst gebeurt (vgl. Js 14:10,12; Ez 31:12-14; Ps 49:13).

De Heer Jezus haalt vers 6 aan in een van Zijn twistgesprekken met de Joden, waarin zij Hem van Godslastering beschuldigen (Jh 10:33-36). Hij maakt duidelijk dat ‘de goden’ mannen met een bepaalde verantwoordelijkheid zijn, maar toch gewone sterfelijke mensen. Het zijn geen Goddelijke personen, maar ze hebben Goddelijke autoriteit ontvangen.

Hij, de Heer Jezus, is geen gewoon sterfelijk mens. Hij kent de Vader en voldoet als Zoon aan de opdracht van de Vader. Hij is door “de Vader geheiligd en in de wereld gezonden” (Jh 10:36). Zijn autoriteit als Zoon van God is eeuwig en overtreft daarmee de autoriteit van de rechters of richters die in deze psalm goden, zonen van de Allerhoogste, worden genoemd.

Hij komt met Goddelijke bevoegdheid én in een gekende relatie tot Zijn Vader. Hij is als Mens in de wereld gekomen, terwijl Zijn relatie met de Vader als Zoon van de Vader onveranderlijk is. Hoe zou Hij kunnen ophouden de Zoon van de Vader te zijn? Hoe kunnen ze in redelijkheid Hem van lastering beschuldigen als Hij slechts wijst op het feit dat Hij Gods Zoon is?

Ps 82:8 | God oordeelt de aarde

8 Sta op, o God, oordeel de aarde,
want Ú bezit alle volken.

De psalm eindigt met een gebed. Nu het oordeel over het huis van God, dat is Israël, heeft plaatsgevonden, vraagt het overblijfsel of de HEERE de vijandige volken wil oordelen. Dat vinden we dan in Psalm 83. De rechtvaardige roept bij het zien van zoveel onrecht tot God om op te staan en de aarde te oordelen. Het is de oudtestamentische tegenhanger van de slotwoorden van het Nieuwe Testament: “Amen, kom, Heer Jezus” (Op 22:20).

Als reden wordt gegeven dat Hij “alle volken” bezit. Hij is de Eigenaar van de aarde en daarom volkomen gerechtigd het onrecht te oordelen. Na het oordeel zal Hij over alles heersen.

Psalm 83

Inleiding

Deze psalm is Gods verhoring van het gebed van het overblijfsel in het laatste vers van de vorige psalm (Ps 82:8). Dit antwoord zien we met name in het laatste vers van deze psalm (Ps 83:19).

Psalm 83 is de twaalfde en laatste psalm die op naam van Asaf staat (Psalmen 50; 73-83). Het gaat daarin om de vijanden van God. Deze vijanden zijn buurvolken van Israël die het land willen aanvallen om het van de aardbodem weg te vagen en er zelf te gaan wonen. In Jeremia 12 noemt God hen “Mijn slechte buren die aan [Mijn] eigendom komen, dat Ik Mijn volk Israël in erfelijk bezit gegeven heb” (Jr 12:14).

Deze buurlanden zijn tien landen die een alliantie of bondgenootschap vormen (verzen 3-9). In de geschiedenis van Israël zijn deze tien landen nooit een alliantie tegen Israël geweest. In 2 Kronieken 20 bijvoorbeeld zijn het de Moabieten, de Ammonieten, en een deel van de Meünieten, dat zijn vijanden uit slechts drie landen (2Kr 20:1). Het is duidelijk dat deze alliantie van tien landen toekomstig is. Dat geldt met name Assyrië met negen bondgenoten, die in Daniel wordt voorgesteld als de koning van het noorden en in Jesaja als Assyrië, de tuchtroede van God.

God verklaart Zich een met Zijn volk en zal ten gunste van hen ingrijpen (Op 19:11-21). Asaf vraagt om dit ingrijpen. Hij vertolkt weer de stem van het gelovig overblijfsel in de grote verdrukking. Hij herinnert God aan Zijn oordeel over enkele vijanden in het verleden en verwijst naar twee overwinningen van Israël in de dagen van de richters Barak en Gideon (verzen 10-13). Deze overwinningen zijn een voorafschaduwing van het oordeel van God over de vijanden van Israël in de toekomst. Gods handelen in het verleden is een bemoediging met het oog op de toekomst.

Ps 83:1 | Opschrift

1 Een lied, een psalm van Asaf.

Voor “een lied, een psalm” zie bij Psalm 48:1.

Voor “van Asaf” zie bij Psalm 50:1.

Ps 83:2-9 | Gebed vanwege de vijand

2 O God, zwijg niet, houd U niet doof,
wees niet stil, o God!
3 Want zie, Uw vijanden tieren,
wie U haten, steken [hun] hoofd omhoog.
4 Zij beramen listig een heimelijke aanslag tegen Uw volk
en beraadslagen tegen Uw beschermelingen.
5 Kom, zeiden zij, laten wij hen uitroeien, zodat zij geen volk meer zijn
en aan de naam van Israël niet meer gedacht wordt.
6 Want samen hebben zij [in hun] hart beraadslaagd;
[dezen] hebben een verbond tegen U gesloten:
7 de tenten van Edom en de Ismaëlieten,
Moab en de Hagrieten,
8 Gebal, Ammon en Amalek,
Filistea met de bewoners van Tyrus.
9 Ook Assyrië heeft zich bij hen aangesloten,
zij zijn voor de zonen van Lot een [sterke] arm geweest. \Sela\

De psalm begint met een tweemaal roepen tot God – “O God, … o God!” (vers 2) – en eindigt met de getuigenis over de enige ware God, de God van Israël. Hij is de “HEERE”, Die blijkt de “Allerhoogste” te zijn (vers 19). “Allerhoogste” is de titel van de HEERE in het vrederijk. Al in Psalm 9 zien we dat de HEERE hetzelfde is als de El Elyon, God de Allerhoogste (Ps 9:3).

Het overblijfsel is in grote benauwdheid vanwege een vijandig bondgenootschap dat Israël wil verdelgen. In hun nood roepen zij tot God (vers 2). Met een hartstochtelijk “o God” smeken ze Hem om niet te zwijgen, om geen zwijgende Toeschouwer te blijven, maar Zich te laten horen. Nu lijkt het erop dat Hij hen niet hoort, want Hij houdt Zich doof. Laat Hij Zijn stilzijn verbreken en bevel geven tot verdelging van de vijanden.

Tot hiertoe heeft de HEERE bewust gezwegen (Js 18:4). Het zwijgen van God brengt het volk in grote benauwdheid. Als Hij in de toekomst gaat ingrijpen, dan is het voldoende om één woord te spreken, dat is het zwaard uit Zijn mond (Op 19:15), en dan zullen alle vijanden worden verslagen (Ps 2:5; Js 11:4b).

De vijandige verzamelde volken zijn weliswaar op hun vernietiging uit, het zijn hun vijanden, maar het overblijfsel spreekt tot God over “Uw vijanden” (vers 3). Het zijn in wezen Gods vijanden. Zij “tieren”, ze gaan tekeer tegen Gods volk, terwijl ze zich klaarmaken voor een aanval erop (vgl. Js 17:12; Jr 6:23).

Het zijn mensen die niet in de eerste plaats hen haten, maar “U”, God. Zo horen we Hizkia tegen de HEERE zeggen dat de woorden van Sanherib bedoeld zijn om “de levende God te honen” (Js 37:4). David zegt hetzelfde tegen Goliath als hij op de reus afloopt: “Ik kom naar u toe in de Naam van de HEERE van de legermachten, de God van de gelederen van Israël, Die u gehoond hebt” (1Sm 17:45). Zo maakt Gods volk steeds hun zaak tot Gods zaak. Dat de vijanden God haten, is wel te zien aan het omhoogsteken van hun hoofd. Het is het gebaar van het trotseren van God met de aanmatiging dat hun plannen zullen slagen en dat God daar niets tegen kan doen.

Het overblijfsel zegt tegen God dat de “heimelijke aanslag” die de vijanden listig beramen, is gericht “tegen Uw volk” (vers 4). De beraadslagingen die ze houden, zijn gericht tegen “Uw beschermelingen”. Dit geeft aan dat zij achter de HEERE schuilen. Het overblijfsel doet hier een beroep op hun verbinding met God. Zij zijn Gods volk. Dat betekent ook dat zij Zijn beschermelingen zijn, die mogen rekenen op Zijn bescherming tegen dit vijandelijke bondgenootschap.

Dan zeggen ze tegen God wat het bondgenootschap, met name Assyrië, van plan is: ze zijn uit op een nieuwe shoah, een totale vernietiging van Gods volk, “zodat zij geen volk meer zijn” (vers 5). Een voorbeeld in de Bijbel van iemand die Gods volk heeft willen uitroeien, is Haman (Es 3:2-6). In de recente geschiedenis is Hitler iemand geweest die dit wilde doen.

De woorden waarmee de vijanden hun plan inleiden, “kom … laten wij”, bewijzen de geest van opstand tegen God. Het zijn de woorden waarmee de mensheid in haar hoogmoed de torenbouw van Babel in gang heeft gezet om voor zichzelf een naam te maken op aarde (Gn 11:4). Deze hoogmoed komt in onze dagen verhevigd tot uiting. De mens matigt soevereiniteit en vrijheid aan alsof hij God is. God en Zijn volk zijn voor hem onuitstaanbaar.

De samenzweerders zijn er niet mee tevreden dat Israël wordt uitgeroeid. Zelfs “aan de naam van Israël” mag “niet meer gedacht worden” (vgl. Jr 11:19). Het land moet niet alleen van de landkaart, maar ook uit de geschiedenisboeken verdwijnen, alsof het er nooit is geweest. De taal die de vijanden uiten, horen we vandaag regelmatig in het nieuws uit de mond van islamitische leiders. De profetische Assyriër is mogelijk een alliantie van tien islamitische landen.

Deze opperste dwaasheid staat haaks op Gods plan met Zijn volk en zal daarom volledig falen (vgl. Sp 21:30). Het onzinnige plan zal niet alleen falen, maar zij zullen zelf door de Messias van de aardbodem worden weggevaagd en er zal tot in eeuwigheid niet meer aan hun naam worden gedacht.

Wat het vijandige bondgenootschap in hun hart heeft beraadslaagd (vers 6), is in de vorige verzen duidelijk naar voren gekomen. En weer zegt het overblijfsel tegen God dat de vijanden niet zozeer tegen hen een verbond hebben gesloten, maar dat zij “een verbond tegen U hebben gesloten” (vgl. verzen 3-4). Ze menen dat ze door hun gezamenlijke overleg en hun onderlinge solidariteit sterk staan. Alles in hen allen is gericht tegen God en Zijn Gezalfde, dat is de Messias (Ps 2:2).

Tien volken hebben zich in een bondgenootschap tegen Israël verenigd (verzen 7-9). Het is de tegenhanger van het tienstatenbondgenootschap van de Europese Unie ofwel het herstelde West-Romeinse rijk (Op 17:12; Dn 7:24), dat met Israël een verbond aangaat (Dn 9:27a). Het tienstatenbondgenootschap dat Israël wil uitroeien, bestaat hoofdzakelijk uit buurvolken die ook nog eens voor een deel aan Israël verwant zijn.

1. “Edom” is Ezau (vers 7; Gn 36:1,8), de tweelingbroer van Jakob (Gn 25:24-26). Het is een broedervolk van Israël. Edom is de aartsvijand van Israël (Nm 20:14-21; Ps 137:7; Ob 1:12-14). “De tenten van Edom” verwijst naar hun woonplaatsen. De haat tegen Gods volk heeft bij hen een thuis, ze herbergen de haat.

2. “De Ismaëlieten” zijn de nakomelingen van Ismaël, die door Abraham bij Hagar, de slavin van Sara, is verwekt (Gn 16:15-16; 25:12-18). Zij hebben dezelfde vader als Izak en zijn daardoor ook nauw verwant aan Israël.

3. “Moab” is een nakomeling van Lot (Gn 19:36-37). Lot is de zoon van Haran, de broer van Abraham (Gn 11:27) en dus een neef van Abraham. Hier ligt de familieband met Israël iets verder weg dan bij Edom en Ismaël, maar is nog wel duidelijk aanwezig. Zij hebben zich ook steeds vijandig tegenover Gods volk gedragen (Nm 22:4-7; Ri 3:12-14).

4. “De Hagrieten” zijn een nomadenstam, die aan de oostzijde van de Jordaan wonen (1Kr 5:10).

5. De herkomst van “Gebal” (vers 8) is onzeker. Uit de enige twee Schriftplaatsen waar Gebal nog wordt genoemd, kunnen we opmaken dat er een nauwe verbinding met Tyrus is (1Kn 5:18; Ez 27:9). We kunnen voorzichtig concluderen dat Gebal een stad of een stam is die, net als Tyrus, uit is op welvaart.

6. “Ammon” is, net als Moab, een nakomeling van Lot (Gn 19:36,38). Ook zij hebben zich steeds vijandig tegenover Gods volk gedragen (Ri 10:9; 1Sm 11:1-2; 2Sm 10:6,8; Zf 2:8-10).

7. “Amalek” is een nakomeling van Ezau (Gn 36:12,16). Zij zijn Israël als eerste vijand tegemoet gegaan nadat Israël door God uit de slavernij in Egypte was bevrijd en op weg is gegaan naar het beloofde land (Ex 17:8-13). Zij zijn een gemene vijand die het weerloze volk van achteren heeft aangevallen, waar alle zwakken zijn (Dt 25:17-18).

8. “Filistea” zijn de Filistijnen ofwel de Palestijnen. Deze vijanden wonen in het land Israël en zijn een voortdurende plaag voor Gods volk geweest. David heeft hen definitief verslagen en hen onderworpen (2Sm 8:1; vgl. 1Kn 4:21). Hier zien we dat ze zich in de toekomst weer laten gelden.

9. “De bewoners van Tyrus” worden gekenmerkt door hun zucht naar welvaart. Als Jeruzalem door Nebukadnezar is verwoest, verheugen zij zich daarover. Er is een concurrent verdwenen, waardoor zij meer handel kunnen drijven en de winstmarge kunnen vergroten (Ez 26:2). Dit motief drijft hen om deel uit te maken van de aanstaande coalitie.

10. “Assyrië” sluit als tiende bondgenoot de rij (vers 9). “Assyrië heeft zich bij hen aangesloten” vanwege een eigen agenda en zal de leiding van het bondgenootschap op zich nemen. Ze hebben “de zonen van Lot”, dat zijn Moab en Ammon, hun “[sterke] arm”, dat is hun steun, toegezegd. Dat maakt het aannemelijk dat Assyrië is gevraagd om van de coalitie deel uit te maken. De vroegere wereldmacht is een geweldige aanwinst voor de coalitie. Zij zullen ook het beleid bepalen.

Zo is er een coalitie ontstaan van volken die Israël van alle kanten insluit en van alle kanten kan aanvallen, waarbij de hoofdaanval uit het noorden komt. Dit geeft de vijanden een goed gevoel van hun strategie. Wat Israël betreft, is er voor hen geen andere optie dan tot God te roepen. Ze zien geen uitweg, maar zijn niet zonder uitweg (2Ko 4:8b).

Ps 83:10-17 | Gebed om straf voor de vijand

10 Doe met hen als met Midian, als met Sisera,
als met Jabin aan de beek Kison:
11 zij zijn weggevaagd te Endor,
zij zijn geworden tot mest op de aardbodem.
12 Maak hen [en] hun edelen als Oreb en als Zeëb,
al hun vorsten als Zebah en als Zalmuna,
13 die zeiden: Laten wij [deze] woningen van God
voor onszelf in bezit nemen.
14 Mijn God, maak hen als een werveldistel,
als stoppels voor de wind.
15 Zoals vuur een woud verbrandt,
zoals de vlam de bergen verzengt,
16 achtervolg hen zó met Uw storm,
jaag hun schrik aan met Uw wervelwind.
17 Bedek hun gezicht met schande,
dan zullen zij, HEERE, Uw Naam zoeken.

Het overblijfsel vraagt aan God om met de verenigde vijanden te doen zoals Hij vroeger met volken heeft gedaan die Zijn volk in slavernij hebben gehouden (vers 10). Ze wijzen Hem daarbij op Zijn handelen met Midian, met Sisera en met Jabin. De gebeurtenissen worden verhaald in het boek Richteren. Waar ze niet naar verwijzen, is naar het feit dat de volken gezag over Gods volk hebben gekregen vanwege hun ontrouw aan God.

Ook de richters door wie God heeft gehandeld, worden niet genoemd. Het gaat om wat God heeft gedaan. Hij heeft in de richters gehandeld. Ze verhalen eerst wat God met Sisera, de generaal van Jabin, de koning van Kanaän, heeft gedaan. Sisera heeft zijn roemloze einde gevonden aan de beek Kison (Ri 4:2,7,21-22), met als gevolg dat ook de macht van Jabin is verbroken (Ri 4:23-24).

Sisera en Jabin “zijn weggevaagd bij Endor” (vers 11). Endor ligt bij Taänach en Megiddo, dat wil zeggen in het gebied van de strijd (Jz 17:11; Ri 5:19-21). Door de verpletterende nederlaag die God deze vijanden heeft toegebracht, zijn zij “geworden tot mest op de aardbodem”. Dit laatste wijst erop dat na hun roemloze einde hun dode lichamen ook nog eens met de grootst mogelijke verachting worden behandeld (vgl. Jr 8:2; 9:22; 16:4; 25:33; Js 66:24). Dit blijft over van hen die zich aan Gods volk vergrijpen.

Het overblijfsel vraagt aan God om een speciale behandeling van de leiders van de vijandelijke coalitie (vers 12). Ze vragen of Hij “hun edelen” en “hun vorsten” wil behandelen zoals Hij met de leiders van Midian heeft gedaan. “Oreb en … Zeëb” zijn twee vorsten van Midian die door het leger van Gideon ten westen van de Jordaan zijn gevangen, gedood en onthoofd (Ri 7:25; vgl. Js 10:26a). “Zebah en … Zalmuna” zijn de koningen van Midian (Ri 8:5). Gideon heeft hen ten oosten van de Jordaan gevangengenomen en gedood (Ri 8:12,21).

Deze edelen en vorsten hebben in hun vermetelheid gezegd: “Laten wij [deze] woningen van God voor onszelf in bezit nemen” (vers 13). Dit is ook wat de coalitie van vijandige volken wil. Het laat zien dat zij Israël haten omdat God bij hen woont. Ze willen Israël uitroeien omdat ze de gedachtenis aan God willen uitroeien. Dat willen ze doen door het land zelf in bezit te nemen, zodat ze daar hun afgoden kunnen laten wonen, aan wie ze de eer van hun overwinning zullen toeschrijven.

Wat het overblijfsel vraagt, zal in de eindtijd gebeuren. Er is een duidelijke overeenkomst tussen de gebeurtenissen die in Richteren 4 worden beschreven en wat beschreven wordt in het boek Openbaring. Bij Megiddo worden de vijandelijke legers verslagen en wordt het volk van de HEERE bevrijd.

Bij Harmagedon – dat betekent ‘gebergte van Megiddo – zal iets dergelijks plaatsvinden (Op 19:11-21). De legers van het dan herstelde Romeinse rijk, dat is het verenigde West-Europa dat in de toekomst het afvallige Israël te hulp zal komen in zijn strijd tegen de koning van het noorden, zullen door de komst van Christus worden verdelgd. Het Godvrezende deel van Israël is dan behouden en wordt in Romeinen 11 “heel Israël” genoemd (Rm 11:26).

Het streven van de coalitie om Israël uit te roeien brengt de Godvrezende Jood tot een gebed waarin Hij om Gods oordeel over hen vraagt (verzen 14-18). Hij spreekt tot God als “mijn God”. Wat de vijand wil, is gericht tegen zijn God. Daarom vraagt Hij aan God om “hen als een werveldistel, als stoppels voor de wind” te maken (vers 14). Een werveldistel en stoppels hebben geen enkele kracht in zichzelf en worden willoos door de wind in alle richtingen geblazen (vgl. Dt 28:7; Js 17:13).

Ze moeten niet alleen een prooi voor de wind zijn, maar ook voor het verterende vuur (vers 15). Van een woud dat door het vuur wordt verbrand, blijft niets anders over dan verkoolde bomen, waarin nooit meer leven komt. Bergen die door de vlam zijn verzengd, zijn zwartgeblakerd. Er groeit niets meer op die bergen wat tot voedsel kan dienen. Het oordeel over Assyrië in Jesaja 10 wordt ook beschreven als bosbrand (Js 10:16-19).

Zoals vuur en vlam hun verterend werk doen, zo moet God met Zijn storm hen achtervolgen (vers 16). Daardoor zullen ze van alle kracht beroofd worden om nog iets tegen God of Zijn volk te kunnen uitrichten. Hij moet hen met Zijn wervelwind schrik aanjagen, zodat ze voor altijd de moed kwijt zijn om nog iets tegen Hem en Zijn volk te ondernemen.

Het optreden van God zal het “gezicht” van de vijanden “met schande” bedekken (vers 17). De volken hebben snoevend gezegd dat aan de naam van Israël niet meer gedacht zal worden als zij hun plannen hebben uitgevoerd (vers 5). Nu zegt het overblijfsel dat, als gevolg van de schande die het deel van de volken zal zijn, er zullen zijn die de Naam van de HEERE zullen zoeken. Er is bij de bidder het besef dat God een genadig God is, Die ook voor personen uit de volken de deur van de behoudenis openhoudt.

Ps 83:18-19 | Eindresultaat

18 Laten zij beschaamd en door schrik overmand zijn tot in eeuwigheid,
laten zij rood van schaamte worden en omkomen.
19 Dan zullen zij weten, dat U – Uw Naam is HEERE! – U alleen
de Allerhoogste bent over de hele aarde.

God steekt in de oordelen over de volken Zijn hand voor de laatste keer in genade naar de enkeling uit (vgl. Op 22:17b). Als hij die niet aanneemt, maar doorgaat in zijn vijandschap, is er geen redding meer mogelijk. Het overblijfsel vraagt aan God voor de vijandige volken dat ze “beschaamd en door schrik overmand zijn tot in eeuwigheid” (vers 18). Er blijft niet anders over dan dat Hij ze “rood van schaamte” laat worden, Hij laat ze beschaamd uitkomen, en dat ze “omkomen”.

Allen die hardnekkig weigeren zich voor Gods oordelen te buigen, zullen weten “dat U, – Uw Naam is HEERE! – de Allerhoogste bent over de hele aarde” (vers 19). Hij, Die in een bijzondere betrekking tot Zijn volk Israël staat, wat Zijn Naam “HEERE” aangeeft, staat als “de Allerhoogste … over de hele aarde”. Alles is van Hem en Hij heerst over alles en niet alleen over Israël. De naam ‘Allerhoogste’ is de naam van God die speciaal in verbinding met het vrederijk staat.

Het ogenblik komt dat iedereen Hem zo zal erkennen. Dat zal gebeuren aan het begin van het vrederijk (Js 45:23). Het is de voorvervulling van wat in eeuwigheid zo zal zijn, dat “in de Naam van Jezus elke knie zich buigt van hen die in de hemel en die op de aarde en die onder de aarde zijn, en elke tong belijdt dat Jezus Christus Heer is, tot heerlijkheid van God [de] Vader” (Fp 2:10-11).

Psalm 84

Inleiding

Deze psalm is van de zonen van Korach (vers 1). Profetisch gaat het in deze psalm over het gelovig overblijfsel. Vader Korach is een type van het ongelovig deel van Israël onder de antichrist en zijn volgelingen. Zijn zonen daarentegen zijn een type van het gelovig overblijfsel (Nm 26:10,11).

Nadat de valse leiders van Israël (Psalm 82) en de koning van het noorden en zijn bondgenoten (Psalm 83) uitgeschakeld zijn, vinden we in Psalm 84 profetisch de geestelijke oefeningen van het tienstammenrijk dat nog in verstrooiing is. We lezen in deze psalm over hun verlangen om terug te keren naar het land Israël, de aliyah – betekent ‘opgaan’, dat is terugkeren naar het beloofde land, in dit geval de terugkeer van de tien stammen –, en in het bijzonder hun verlangen om Gods gezalfde, de Messias, Christus Jezus, te ontmoeten (vers 10).

Deze psalm is een pelgrimspsalm. De gelovige is onderweg naar Jeruzalem en daarin specifiek naar de tempel. De wens van elke Jood nu buiten Israël is: tot volgend jaar in Jeruzalem. Zo is het ook met deze gelovige Israëliet. Dit zien we ook na de verlossing van Israël uit de slavernij in Egypte. Dan gaat het volk op reis naar het land en het huis van God (Ex 15:13-17; Dt 12:1-7). Als ze in het land zijn, trekken ze drie keer per jaar op naar Jeruzalem en de tempel (Dt 16:16). Ook onderweg naar het land, in de woestijn, hebben ze een heiligdom: de tabernakel.

Als een toepassing op ons kunnen wij eraan denken dat wij op reis zijn naar de plaats waar de Heer Jezus in het midden is (Mt 18:20). Telkens mogen we samenkomen als gemeente rondom Hem. Daar draait ons leven om. De tempel bestaat voor ons niet uit een gebouw, maar uit de vergaderde gelovigen. Het is een geestelijke tempel die bestaat uit levende stenen (1Pt 2:5a). Als gelovigen samenkomen, brengen ze daar geestelijke offers, dat zijn de lofzangen die tot God opstijgen (1Pt 2:5b).

We kunnen er ook aan denken dat we op reis zijn naar de hemel, het Vaderhuis. Daar zullen we eeuwig mogen wonen. Ook nu al, op onze reis daarheen, mogen wij vrijmoedig in Gods tegenwoordigheid binnengaan en Hem voortdurend lofoffers brengen (Hb 10:19; 13:15).

In Psalm 81 hebben we het Feest van het bazuingeschal, dat is de oproep tot verootmoediging. Nu in profetisch opzicht volgens Psalm 83 de Heer Jezus, de Messias, verschenen is, zien we in Psalm 84 het Loofhuttenfeest, (zie bij vers 7) dat symbolisch spreekt van het vrederijk.

Ps 84:1 | Opschrift

1 Voor de koorleider, op ‘De Gittith’; een psalm, van de zonen van Korach.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

“Op ‘De Gittith’” komt ook voor in het opschrift van Psalm 8 en Psalm 81 (Ps 8:1; 81:1). Daardoor zijn deze drie psalmen met elkaar verbonden. Psalm 8 spreekt over de heerschappij van de Heer Jezus in het vrederijk. Psalm 81 spreekt over het Feest van het bazuingeschal, dat is het feest van het herstel van Israël in zijn relatie met de Messias in het vrederijk. Psalm 84 sluit daarop aan met het verlangen om in de tegenwoordigheid van de HEERE te zijn. Zie verder bij Psalm 8:1.

Dit is de eerste “psalm, van de zonen van Korach” van de vier die in het derde psalmboek staan (Psalmen 84-85; 87-88). Ze vormen een aanhangsel bij de acht psalmen die van hen aan het begin van het tweede psalmboek staan (Psalmen 42-49). Psalm 84 heeft overeenkomst met Psalm 42. In beide psalmen gaat het over het verlangen naar het heiligdom van God, waar ze nu ver vandaan zijn. Zie verder bij Psalm 42:1.

Er is wel dit verschil dat het in Psalm 42 gaat het om het verlangen van het overblijfsel van de Joden, de twee stammen, en in Psalm 84 om het verlangen van het overgebleven tien stammen van Israël. Dat het twee- en het tienstammenrijk weer tot een eenheid zullen komen, zien we bijvoorbeeld in Ezechiël 37 (Ez 37:21-22). Ook de volgende psalmen van de zonen van Korach gaan verder in op het herstel van deze tien stammen. Deze gelovigen zijn de uitverkorenen van de tien stammen, die de engelen zullen “bijeenverzamelen uit de vier windstreken, van [de] uitersten van [de] hemelen tot <de> [andere] uitersten daarvan” (Mt 24:31).

Ps 84:2-5 | Verlangen naar het heiligdom

2 Hoe lieflijk zijn Uw woningen,
HEERE van de legermachten.
3 Mijn ziel verlangt, ja, bezwijkt zelfs van verlangen
naar de voorhoven van de HEERE;
mijn hart en mijn lichaam
roepen het uit tot de levende God.
4 Zelfs vindt de mus een huis
en de zwaluw haar nest,
waarin zij haar jongen legt:
bij Uw altaren,
HEERE van de legermachten,
mijn Koning en mijn God.
5 Welzalig zijn zij die in Uw huis wonen,
zij loven U voortdurend. \Sela\

De hartstochtelijke liefde van het overblijfsel voor Gods woningen staat in scherp contrast met de verwoesting door de vijanden van die woningen (vers 2; Ps 83:13). Voor het overblijfsel zijn “Uw woningen” uiterst “lieflijk”. Dat is omdat Hij, Die hen zo dierbaar is, daar woont. Hij is de Gezalfde (vers 10), Die tevens hun Koning en hun God is (vers 4). Er is voor hen niets anders op aarde waarnaar hun hart zo uitgaat.

Tegenover de verzamelde vijanden om Gods woningen in bezit te nemen spreekt het overblijfsel tot de “HEERE van de legermachten”. Alle machten, ook de Godvijandige, staan onder Zijn oppergezag. Hij controleert, regeert, bestuurt en ordent alles. Deze titel komt nog drie keer voor in deze korte psalm en wel in de verzen 4,9,13.

De “ziel” van de Korachiet, en van ieder die God kent, zoals het overblijfsel, heeft een groot verlangen “naar de voorhoven van de HEERE” (vers 3). De ziel is het innerlijk, het denken, alles wat in hem is. “Mijn ziel” is hetzelfde als ‘ik’, maar met nadruk en poëtisch, om dan te vervolgen met “mijn hart” en “mijn lichaam” of “mijn vlees”.

Dit verlangen is zo groot, dat zijn ziel “zelfs van verlangen” bezwijkt. Alles in hem hunkert naar God. Hij wordt erdoor verteerd. Er is een hevige dorst naar God (vgl. Ps 42:2-3; 63:2). Als hij maar in “de voorhoven van de HEERE” zal zijn, dan zal aan zijn verlangen zijn voldaan. Dan is hij in de directe nabijheid van de levende God.

De nieuwtestamentische gelovige mag dat verlangen ook kennen, een verlangen dat wordt gestild als hij bewust in Gods heiligdom binnengaat. De weg daartoe is voor hem door de Heer Jezus geopend. Hij heeft de vrije toegang tot God, Die voor hem Vader is (Hb 10:19-22; Rm 5:1-2; Ef 2:18). Als de Heer Jezus de gemeente tot Zich in het Vaderhuis heeft genomen, zal er een ongestoorde, volle, eeuwige vervulling van dit verlangen zijn.

Het overblijfsel verlangt met hun hele wezen, “mijn hart en mijn lichaam”, naar het zijn in de nabijheid van God. Ze “roepen het uit tot de levende God” dat Hij aan hun verlangen zal voldoen (vgl. Ps 42:3; Hs 1:10). Hij is de levende God in tegenstelling tot de dode afgoden van de vijanden, die niet konden voorkomen dat zij vernietigd werden (vgl. Js 46:1-2,5-7). Het is zinloos om tot dode afgoden te roepen. De levende God luistert als er tot Hem wordt geroepen (vgl. 1Kn 18:25-29,36-39).

Ze weten dat God zorgt voor de onbelangrijke “mus” (Lk 12:6) door dit diertje te voorzien van “een huis” (vers 4). Ook de onrustige “zwaluw” geeft hij een “nest waar zij haar jongen legt”. Deze twee vogeltjes, die een beeld zijn van de mens, die niets voorstelt en rusteloos zijn weg gaat (vgl. Sp 26:2), hebben een rustplaats gevonden, niet alleen voor zichzelf, maar ook voor hun jongen.

Deze vogeltjes hebben hun nesten in de gebouwen van de tempel. Het is de bevoorrechte plaats dicht bij het altaar. Zo vindt – in beeld – het onbeduidende, maar voor God waardevolle overblijfsel een rustplaats in de nabijheid van God. Dat wenst de psalmist voor zichzelf. Hoe gelukkig, welzalig (vers 5) is iemand die in de nabijheid van God woont. Als deze wens van de psalmist vervuld is, zal hij een thuis, gemeenschap en gezelschap hebben bij God.

De rustplaats is “bij Uw altaren”. In Gods huis zijn twee altaren: het koperen brandofferaltaar en het gouden reukofferaltaar. Het brandofferaltaar staat in de voorhof en spreekt van het werk van de Heer Jezus op het kruis. Daar vindt de mens rust voor zijn geweten. Het reukofferaltaar spreekt van aanbidding. Het staat in het heiligdom, in Gods tegenwoordigheid, waar de gelovige in rust de gemeenschap met Hem geniet.

Het overblijfsel spreekt hier direct tot God. Ze noemen Hem weer “HEERE van de legermachten”. Hij staat boven alle hemelse en aardse legermachten. Ze voegen er nu hun persoonlijke relatie met Hem aan toe. Elk lid van het overblijfsel heeft ook een eigen, persoonlijke verhouding met Hem. Daarom spreekt ieder het zelf tot God uit: “Mijn Koning en mijn God.”

De Korachieten – als mond van het overblijfsel, de tien stammen in ballingschap – die ver van het heiligdom verwijderd zijn, prijzen hen “welzalig … die in Uw huis wonen” (vers 5). ‘Welzalig’ wil zeggen ‘gelukkig’ of ‘vol geluk’. In Psalm 1 is het ‘welzalig’ voor hen die een welgevallen hebben in de wet van de HEERE (Ps 1:1-3). Het Woord van God brengt ons naar de tegenwoordigheid van God. Psalm 1 stelt ook de twee wegen voor om uit te kiezen. Hier, in Psalm 84, doet het overblijfsel de goede keus. Daarom wordt er hier het ‘welzalig’ aan verbonden. Dat ‘welzalig’ klinkt hier voor hen die in het huis van God wonen.

“Christus heeft eenmaal voor [de] zonden geleden, [de] Rechtvaardige voor [de] onrechtvaardigen, opdat Hij ons tot God zou brengen” (1Pt 3:18). Zijn lijden had tot doel ons in de tegenwoordigheid van God te brengen. Als je daar bent, kun je niet zwijgen. Daarom wordt het ‘welzalig‘ zijn hier verbonden met het ‘voortdurend loven van de HEERE’. Wonen in Gods huis betekent daar thuis te zijn, daar rust te hebben in de gemeenschap met God (vgl. Ps 23:6). Wie daar wonen, zijn vol van Gods heerlijkheid en “loven” Hem “voortdurend” (Hb 13:15). In Gods huis vindt plaats wat in de eeuwigheid ook zonder ophouden zal plaatsvinden: God loven. Daar is alle reden toe. Hij heeft de Zijnen immers verlost en in Zijn nabijheid gebracht (Ko 1:12-15).

Ps 84:6-9 | Van kracht tot kracht

6 Welzalig de mens van wie de kracht in U is
– in hun hart zijn de gebaande wegen.
7 Gaan zij door het dal van de moerbeibomen,
dan maken zij [God] tot [hun] bron;
ook zal de regen [hen] overvloedig bedekken.
8 Zij gaan voort van kracht tot kracht,
zij zullen verschijnen voor God in Sion.
9 HEERE, God van de legermachten, luister naar mijn gebed,
neem [het] ter ore, o God van Jakob. \Sela\

In dit nieuwe gedeelte, dat van het vorige wordt gescheiden door een sela (vers 5), blijkt dat de zegen van het wonen in Gods huis komt door gemeenschap te hebben met God. Dit wordt beleefd door de mens van wie de kracht in God is, en in wiens hart de gebaande wegen zijn (vers 6). Het begint met het opnieuw uitspreken in deze psalm van een ‘welzalig’. In vers 13 klinkt voor de derde en laatste keer een ‘welzalig’ in deze psalm. Daar geeft het aan waardoor de zegen van ‘welzaligheid’ verkregen wordt, namelijk ‘het vertrouwen op de HEERE der legermachten’!

De verzen 2-5 gaan over het wonen in Gods huis. De verzen 6-9 gaan over de weg van de pelgrim daarheen. Zij die in Gods huis wonen, zijn ‘welzalig’ (vers 5), maar ook de pelgrim is “welzalig” (vers 6), al is hij nog niet in Gods huis. Hij is ‘welzalig’ omdat zijn hart in Gods huis is en hij daarheen onderweg is. Wie in Gods huis zijn, zijn gezegend. Zij die onderweg daarheen zijn, worden ook gezegend, zoals de volgende verzen laten zien.

In principe is iedere gelovige ‘welzalig’ omdat zijn overtredingen vergeven zijn (Ps 32:1). Hier gaat het echter een stap verder. De zonen van Korach zeggen dat dit geldt voor de mens “van wie de kracht in U is”. Zulke mensen kijken niet naar hun eigen bekwaamheden. Ze zien zichzelf als onmachtig om de weg naar het heiligdom te gaan, maar ze weten dat God machtig is om hen daar te brengen. Daarom zoeken ze hun kracht in Hem (vgl. 2Tm 2:1; Ef 6:10).

Het gevolg daarvan is dat “in hun hart … de gebaande wegen” zijn. In Jeremia 31 vinden we deze uitdrukking ook: “Richt uw hart op de gebaande weg” (Jr 31:21; vgl. Js 33:8). Dat betekent dat ze wandelen op de pelgrimsweg naar Jeruzalem met het vertrouwen dat de HEERE hen daar veilig zal brengen.

Er is een ongedeeld hart in hen (Ps 86:11). Ze hinken niet op twee gedachten (1Kn 18:21). Hun hart is volkomen op God gericht (2Kr 16:9). De gebaande wegen zijn de wegen die naar Gods huis, naar God, naar de hemel leiden. Gebaande wegen zijn vrijgemaakt van alle hindernissen (vgl. Js 40:3-4; Lk 3:2-9). Wie in zijn hart gebaande wegen heeft, is oprecht en wijkt van het kwaad (Sp 16:17). Hij heeft de zonde geoordeeld en zo de weg vrijgemaakt voor de kracht van Gods Geest om in hem te werken.

Als het hart ongedeeld en volkomen op God is gericht, kunnen de pelgrims de moeilijkheden die ze onderweg tegenkomen, overwinnen (vers 7). Ze overwinnen ze niet alleen, maar de moeilijkheden worden tot zegen. “Het dal van de moerbeibomen” is letterlijk het dal Baka. Baka kan worden vertaald met moerbeibomen die in een dor landschap groeien.

Het is een dor dal, terwijl in veel gevallen de bodem van een dal vochtiger is waardoor in de diepte toch bomen kunnen groeien. Ook de mirte, een symbool van het overblijfsel, groeit in de diepte, namelijk in de bodem van een dal (Zc 1:8). Als er van balsemstruiken een tak afbreekt, druppelt er een melkachtig sap uit, net alsof er tranen vloeien.

De vertaling ‘tranendal’ komt van de LXX, de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament. Het bepaalt de pelgrim erbij dat de weg door het leven geen pijnloze weg is. De weg is dor en droog, en daardoor zwaar voor een pelgrim die water nodig heeft (vgl. Gn 21:14-19). Dan is de overgang naar een oord van bronnen en naar vroege regen bijzonder. Vaak is het leven moeilijk en komen de tranen tevoorschijn. De tranen van de pelgrim die zijn kracht in God heeft, worden parels in het licht van God. Hij kan psalmen zingen in de nacht (Hd 16:25; Jb 35:10).

Moeilijkheden en verdriet drijven uit naar God. Daardoor wordt de weg door het tranendal een bron van zegen. Gods tegenwoordigheid wordt op een manier ervaren die bij voorspoed niet mogelijk is. De tranen maken plaats voor “de regen” die “[hen] overvloedig bedekken” zal. Talloze gelovigen hebben ervan getuigd dat de nood hen heeft uitgedreven naar God en dat ze bij Hem een vertroosting hebben gevonden die ze voor geen goud zouden willen missen.

De regen is hier letterlijk ‘de vroege regen’. De vroege regen valt in september/oktober. Dit is wijst erop dat het hier profetisch om het Loofhuttenfeest gaat, want dat wordt ook gevierd in september/oktober.

Zo gaan de pelgrims “voort van kracht tot kracht” (vers 8). Elke nieuwe beproeving, elk nieuw leed, is een aanleiding om de kracht van God te ervaren (vgl. Js 40:31; Sp 4:18). We sterken ons in de genade als we ons bewust zijn dat we die genade nodig hebben. Genade is de kracht waardoor “zij zullen verschijnen voor God in Sion”. De pelgrims weten dat. De zekerheid van de behouden aankomst in Gods huis geeft kracht om te volharden. Voor ons, christenen, geldt hetzelfde, maar dan met betrekking tot het hemelse Sion waarheen wij op weg zijn (Hb 12:22).

Tegelijk is er opnieuw het besef dat het in eigen kracht niet zal gelukken om het einddoel te bereiken. Zekerheid van de aankomst maakt niet blind voor de omstandigheden en de eigen zwakheid. Daarom bidt de pelgrim tot de “HEERE, God van de legermachten” (vers 9) en vraagt Hem naar zijn gebed te luisteren.

Tegelijk noemt hij God ook de “God van Jakob”. De boven alle machten staande God is de God van de zwakke Jakob. Met een beroep op die Naam vraagt de pelgrim aan Hem om zijn gebed ter ore te nemen. Ze kennen de God van Jakob als de God die talloze malen in het leven van Jakob Zijn genade aan hem heeft bewezen. Zij herkennen zichzelf in Jakob. Daarom doen ze door God zo aan te spreken op die genade een beroep.

Ps 84:10-13 | Een zon en een schild

10 O God, ons schild, zie
en aanschouw het aangezicht van Uw gezalfde.
11 Want één dag in Uw voorhoven
is beter dan duizend [elders];
ik verkoos liever te staan op de drempel van het huis van mijn God
dan lang te wonen in de tenten van de goddeloosheid.
12 Want God, de HEERE,
is een zon en een schild,
de HEERE zal genade en eer geven,
Hij zal het goede niet onthouden
aan hen die in oprechtheid [hun weg] gaan.
13 HEERE van de legermachten,
welzalig de mens die op U vertrouwt.

Wie God als de God van Jakob kennen omdat zij zichzelf kennen, zien in God hun schild, hun bescherming (vers 10). Dat God hun schild is (vers 10a), is parallel met God aanschouwt het aangezicht van Zijn gezalfde (vers 10b). Het betekent dat Zijn bescherming (schild) is gebaseerd op het zien van Zijn gezalfde. Het is te vergelijken met het Pascha, waar God zegt: “Als Ik het bloed zie, zal Ik u voorbijgaan” (Ex 12:13).

Hun bescherming, die daaruit bestaat dat zij de HEERE hun Koning en hun God kunnen noemen, is niet gebaseerd op hun trouw of hun verdienste. Zij is gebaseerd op het feit dat God het aangezicht van Zijn Gezalfde, Zijn Messias, aanschouwt. Daarom is de HEERE God voor hen een zon en een schild geworden (vers 12). De zegeningen en de verlossing in de psalmen hierna zijn gebaseerd op hetzelfde feit.

Wat zojuist is gezegd, blijkt uit de vraag: “Zie en aanschouw het aangezicht van Uw gezalfde.” Dit betekent dat ze aan God vragen niet naar hen, maar naar Zijn Messias te kijken. “Gezalfde” is de vertaling van het Hebreeuwse woord ‘Messias’ en het Griekse woord ‘Christus’. Het overblijfsel weet dat zij niet in zichzelf aangenaam zijn voor God en dat God hen niet verhoort op grond van wie zij zijn. Ze zijn voor God alleen aangenaam door hun verbinding met de Messias.

Een prachtig illustratie vinden we in Paulus’ brief aan Filémon, waar hij tegen Filémon zegt Onésimus aan te nemen alsof Onésimus Paulus was (Fm 1:17). Zo wordt het overblijfsel, en zo worden ook wij, aangenomen door God omdat God hen, en ons, in Christus ziet.

Voor de nieuwtestamentische gelovige geldt dat op een hoger, hemels niveau. Hij is “begenadigd [of: aangenaam gemaakt] … in de Geliefde” (Ef 1:6). God kan welk gebed dan ook alleen verhoren op grond van Wie Zijn Zoon is voor Hem en op grond van het werk dat Hij heeft volbracht op het kruis van Golgotha.

De gelovige, in welke tijd hij ook leeft, weet te onderscheiden wat “beter” is (vers 11). Het is beter, zo belijdt hij, één dag gemeenschap met God te beleven dan talloze dagen te genieten van alle goederen die de wereld te bieden heeft. “Want één dag in Uw voorhoven is beter dan duizend [elders].”

De vergelijking één dag tegenover duizend dagen maakt duidelijk dat één dag in de voorhoven van God al het andere in het niet doet verdwijnen. Er is niets wat opweegt tegen het zijn in de voorhoven van God. Bij de Heer is één dag als duizend jaar (2Pt 3:8). Eén dag gemeenschap met de Heer is ver te verkiezen boven duizend jaar in de woning (tent) of paleis van de goddelozen (de antichrist en volgelingen).

De zonen van Korach voegen er nog een vergelijking aan toe. Zij verkiezen een plaats “op de drempel van het huis van God” boven “lang te wonen in de tenten van de goddeloosheid”. Ze hebben de goede keus gemaakt uit de twee keuzen die in Psalm 1 zijn voorgehouden. Zij zijn bij de opstand van hun vader gehoorzaam geweest aan de oproep van Mozes om bij de tenten van de goddeloosheid vandaan te gaan. Daardoor zijn ze niet met hun vader omgekomen (Nm 16:23-27,31-32; 26:9-11). Hun keus voor de HEERE is een keus tegen de goddeloosheid.

“Staan op drempel van het huis van mijn God” betekent het vervullen van een dienst in de tempel in de tegenwoordigheid van God. Dit in tegenstelling tot hun voorvader Korach die niet tevreden was met een in zijn ogen geringe dienst (Nm 16:1-3). In 1 Kronieken 26 lezen we dat een deel van de zonen van Korach werkzaam was als poortwachters van de tempel, bewakers van de ingang (1Kr 26:1-19; 9:19).

De Korachieten lichten toe waarom ze voor de tegenwoordigheid van de HEERE kiezen. De afweging is niet moeilijk, “want God, de HEERE, is een zon en een schild” (vers 12). Het overblijfsel is hier in de duisternis en de kou. God is in die omstandigheden voor hen “een zon” die licht en warmte geeft. De ‘zon’ is de beschrijving van wat God is voor de gelovigen in het vrederijk (Js 60:19-20; Op 21:23; Ml 4:2). Hij is ook hun “schild”, dat wil zeggen hun bescherming.

Na te hebben gezegd wat God is, zeggen de zonen van Korach wat Hij zal geven. Hij “zal genade en eer geven”. Genade is nodig om de weg naar Gods huis te gaan (Jh 1:16). Eer krijgen de pelgrims als ze daar Zijn aangekomen. God zal hen eren voor hun volharding. Genade vindt haar oorsprong in Hem. Hetzelfde geldt voor de eer. Waarvoor Hij de pelgrim eert, is Zijn werk in de pelgrim. Eer of heerlijkheid is het gevolg als wij de Heer Jezus in het geloof aanschouwen. Wij worden dan naar Zijn “beeld veranderd van heerlijkheid tot heerlijkheid, als door [de] Heer, [de] Geest” (2Ko 3:18).

Toch rekent Hij de volharding, waarvoor Hij de kracht heeft gegeven, de pelgrim toe. Het eerbetoon dat Hij bewijst, is dan ook een uiting van Zijn genade. Niemand zal zichzelf op de borst slaan en zichzelf prijzen voor wat hij heeft gedaan. Niemand zal dat ook willen, want God heeft alles gegeven wat nodig is geweest voor de weg die is afgelegd.

God heeft “het goede niet onthouden aan hen die in oprechtheid [hun weg] gaan” (vgl. Ps 15:1-2). Dat God het goede niet onthoudt, betekent dat God geeft wat nodig is (vgl. Fp 4:19). Het is een sterkere uitdrukking dan te zeggen dat God geeft. Bij geven staat de daad, het geven, meer op de voorgrond. Bij niet onthouden ligt de nadruk op de persoon die gebruikmaakt van de mogelijkheid om te geven.

Met deze wijze van uitdrukken rekent de Geest af met onze neiging God ervan te beschuldigen dat Hij ons iets onthoudt als Hij ons iets niet geeft wat we vragen of menen nodig te hebben. De duivel heeft bij Eva succes geboekt omdat hij haar ervan heeft kunnen overtuigen dat God haar iets heeft onthouden.

Zij “die in oprechtheid [hun weg] gaan”, zijn zij die hun weg met God gaan. Zij zijn niet zondeloos of foutloos, maar ze zijn rein van hart, hoewel ze ‘dikwijls struikelen’ (Jk 3:2). De oprechte is eerlijk en doorzichtig in zijn motieven. Hij is op God gericht en wil voor Zijn aangezicht leven, dat wil zeggen in Zijn tegenwoordigheid, in het besef van Zijn aanwezigheid.

Die God is de “HEERE van de legermachten” (vers 13). De zonen van Korach gebruiken deze titel hier voor de vierde keer in deze psalm (verzen 2,4,9,13). Dat geeft wel aan hoezeer ze onder de indruk zijn van Zijn verhevenheid boven alle hemelse en aardse legermachten. Het vertrouwen dat alles in Zijn hand is, geeft rust om de weg naar Gods huis te vervolgen.

Die almachtige, alles en iedereen te boven gaande God is het vertrouwen van de mens volkomen waard. Wie dat doet, is werkelijk “welzalig”. Dit is de derde keer dat dit woord, deze ‘zaligspreking’, voorkomt. De eerste keer is het in verbinding met het wonen in het huis van God (vers 5). De tweede keer staat het in verband met het hart van wie zijn kracht in God zoekt (vers 6). De derde keer, hier, is het verbonden met het vertrouwen op God.

Psalm 85

Inleiding

Nu het overblijfsel van de tien stammen teruggekeerd is van de ballingschap hebben we een uiterlijk herstel. In Psalm 85 vinden we de geestelijke oefening van het overblijfsel dat aanleiding geeft tot innerlijk herstel. We hebben eerst
een terugblik (verzen 2-4), dan
een vooruitblik (verzen 5-8) met ten slotte
onderwijs van de HEERE om het overblijfsel te troosten (verzen 9-14).

Ps 85:1 | Opschrift

1 Een psalm, voor de koorleider, van de zonen van Korach.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

Ps 85:2-4 | God is Zijn land goedgezind

2 U bent Uw land goedgezind geweest, HEERE,
U bracht een omkeer in de gevangenschap van Jakob.
3 De ongerechtigheid van Uw volk hebt U weggenomen,
U hebt al hun zonden bedekt. \Sela\
4 U hebt al Uw verbolgenheid weggenomen,
U hebt Zich van Uw brandende toorn afgewend.

Het eerste deel van de psalm (verzen 2-4) geeft een terugblik. De psalm begint met de dankbare erkenning dat de HEERE “Uw land – Israël is Zijn land (Lv 25:23) – goedgezind geweest” is (vers 2). Het gaat over de tijd dat God “een omkeer in de gevangenschap [beter: in het lot] van Jakob” heeft gebracht (Lv 26:44-45). Dit zal het overblijfsel zeggen als de grote verdrukking voorbij is en het volk, Jakob, dat zijn de twaalf stammen, door God is teruggebracht in Zijn land. Het land is van God, Hij bezit het land, en doet dat in de Zijnen die erin wonen.

De zegen is het gevolg van het wegnemen van de ongerechtigheid en de zonde van het volk (vers 3). Het volk heeft zondenvergeving ontvangen, de toorn rust niet meer op hen. Hun ongerechtigheid en zonden zijn voor God de aanleiding geweest om Zijn volk uit Zijn land te verdrijven. Die zonden zijn samen te vatten in twee dingen: het niet aannemen van de Zoon, de Messias, en het aannemen, dienen en volgen van de antichrist (Jh 5:43). Anders gezegd: moord en (geestelijk) overspel, ofwel het overtreden van de geboden van de beide stenen tafelen van de wet.

Maar Hij heeft “de ongerechtigheid” van Zijn volk “weggenomen”. Het woord ‘weggenomen’ of ‘weggedragen’ doet denken aan de grote Verzoendag waarbij de weggaande bok de zonden van het volk wegdraagt naar een woestijn in het oosten (Lv 16:22). De ongerechtigheid is dat het volk Hem in Zijn Zoon heeft verworpen. Hij heeft die weggenomen door de verwerping te maken tot de grondslag voor hun zegen. Dat heeft Hij gedaan door de ongerechtigheid van het volk op Zijn Zoon te leggen en Hem daarvoor te oordelen.

De ongerechtigheid is in hun talloze zonden tot uiting gekomen. De verwerping van de Zoon is het hoogtepunt en het onweerlegbare bewijs van een leven vol van zonden. Maar Hij heeft “al hun zonden bedekt”. De bedekking voor de zonden is eveneens gelegen in het werk van Zijn Zoon. Het bloed van Christus bedekt alle zonden, zonder uitzondering, van ieder die zijn zonden belijdt en in Hem gelooft (1Jh 1:7).

Het overblijfsel kan tegen God zeggen “U hebt al Uw verbolgenheid weggenomen” omdat de Zoon van God al de verbolgenheid van God over de zonde heeft ondergaan (vers 4; vgl. Ps 42:8b). Omdat God Zijn brandende toorn over Zijn Zoon heeft laten gaan door Hem tot zonde te maken (2Ko 5:21), heeft God Zich “afgewend” van Zijn “brandende toorn” over Zijn volk.

Ps 85:5-8 | Breng ons terug

5 Breng ons terug, o God van ons heil,
doe Uw toorn over ons teniet.
6 Zult U voor eeuwig toornig op ons zijn,
Uw toorn laten duren van generatie op generatie?
7 Zou Ú ons niet weer levend maken,
zodat Uw volk zich in U verblijdt?
8 Toon ons Uw goedertierenheid, HEERE,
geef ons Uw heil.

De heerlijke situatie van de vorige verzen is nog niet aangebroken. De tien stammen hebben de vergeving ontvangen, maar de realiteit en reikwijdte ervan dringen nog niet goed door. We zien dit in beeld in de moeite die de broers van Jozef hadden om de diepte en echtheid van de vergeving van Jozef te begrijpen en te aanvaarden.

Het overblijfsel is nog ver van Gods land verwijderd. Daarom doen ze een dringend beroep op de “God van ons heil” om hen terug te brengen in het land (vers 5). Ze bevinden zich in de grote verdrukking, waarin ze Gods toorn over hun ongerechtigheid en zonden erkennen. De vraag aan God “doe Uw toorn over ons teniet”, houdt de erkenning van de rechtvaardigheid ervan in. Het is een vraag om genade.

De HEERE heeft hun vergeven (verzen 3-4), maar zij vragen opnieuw om vergeving. We zien dit in beeld in Genesis 50 bij de broers van Jozef (Gn 50:17). Jaren nadat vergeving geschonken is door Jozef, vragen zij opnieuw om vergeving. Zo zijn er ook veel christenen die niet zeker zijn van de vergeving van hun zonden. Ze hebben de Heer Jezus aangenomen en vergeving ontvangen, maar in hun leven zijn ze vaak onzeker doordat zij elke keer weer terugkeren naar de wet en elke keer weer naar zichzelf kijken in plaats van naar het volbrachte werk van de Heer.

Het kan toch niet zo zijn, zo vragen ze verder, dat “U voor eeuwig toornig op ons” bent? (vers 6). God kan Zijn toorn toch niet “laten duren van generatie op generatie?” Ze buigen zich in wanhoop onder Gods toorn, waarbij ze die als eindeloos ervaren.

Toch klinkt er in hun wanhoop ook een spoor van hoop. Ze spreken met nadruk tot God en zeggen: Ú, God, “zou Ú ons niet weer levend maken?” (vers 7). Ze erkennen dat alleen God daartoe in staat is. Als Hij dat doet, is het gevolg dat Zijn volk zich in Hem verblijdt. Een volk dat geestelijk levend gemaakt is, is een volk dat zich in God verheugt.

Ze hebben twijfel over hun relatie met God. Ze vragen erom dat God hen weer levend maakt. Dat betekent dat ze zich ‘dood’ voelen, wat inhoudt dat ze geen relatie met God ervaren. We horen dit in wat de vader zegt van de verloren zoon (Lk 15:24a) en in wat geschreven staat van de toestand van de ongelovigen (Ef 2:1). Leven betekent dat er een relatie is. “En dit is het getuigenis: dat God ons eeuwig leven heeft gegeven, en dit leven is in Zijn Zoon. Wie de Zoon heeft, heeft het leven” (1Jh 5:11-12a).

Ze doen een hartstochtelijk beroep op de HEERE om hun Zijn “goedertierenheid” te tonen (vers 8). Goedertierenheid is de vertaling van het Hebreeuwse woord chesed, dat betekent verbondstrouw, wat inhoudt dat de zegeningen, de goedheid, gebaseerd zijn op het verbond. Ze maken alles afhankelijk van Hem. Van zichzelf verwachten ze niets. Het heil, of de behoudenis, van het vrederijk, waarnaar ze zo verlangen, moet van Hem komen. Hij moet het geven. Daar smeken ze Hem om.

Ps 85:9-14 | Zegen voor het land

9 Ik zal horen, wat God, de HEERE, spreken zal,
want Hij zal tot Zijn volk en tot Zijn gunstelingen
van vrede spreken;
maar laten zij niet tot dwaasheid terugkeren.
10 Ja, Zijn heil is nabij hen die Hem vrezen,
zodat er eer in ons land woont.
11 Goedertierenheid en trouw ontmoeten elkaar,
gerechtigheid en vrede kussen [elkaar].
12 Trouw komt op uit de aarde,
gerechtigheid ziet uit de hemel neer.
13 Ook geeft de HEERE het goede,
en geeft ons land zijn opbrengst.
14 Gerechtigheid gaat voor Zijn aangezicht uit,
Hij zet [haar] langs de weg [waar] Zijn voetstappen [staan].

De twijfel van het overblijfsel (vers 8) geeft de HEERE de mogelijkheid om het overblijfsel te onderwijzen over de reikwijdte van het heil, of de behoudenis, van God. Na de smeekbede in de vorige verzen wacht de rechtvaardige op het antwoord dat God zal geven (vers 9). Die verwachtende houding na het smeken is prachtig en een voorbeeld voor ons (vgl. Hk 2:1). Daarbij weet de rechtvaardige wat God zal gaan zeggen. Hij weet dat, omdat hij Gods liefde voor Zijn volk kent.

Zijn volk zijn “Zijn gunstelingen”. “Gunstelingen” is in het Hebreeuws chasidim, het meervoud van chasid, dat is afgeleid van chesed, dat is de goedertierenheid ofwel de ‘verbondstrouw’. Het overblijfsel was daarover in twijfel en vroeg daarin in vers 8 aan de HEERE om Zijn verbondstrouw te tonen.

In de verzen 3-4 hebben ze getuigd van vergeving op grond van het bloed van het verbond. In vers 9 spreekt de HEERE van vrede, Hij spreekt tot hun hart – zoals Jozef eens deed bij zijn broers. Dan moeten ze niet terugkeren tot de dwaasheid om Zijn liefde te betwijfelen. De HEERE spreekt van vrede alleen tot Zijn gunstelingen, dat wil zeggen tot hen die trouw zijn aan Zijn verbond.

God zal tot hen, die nu nog zo in nood zijn, “van vrede spreken”. Zo spreekt God altijd van vrede tot hen die vrede met Hem hebben gesloten op grond van bekering en belijdenis van hun zonden. Daarbij moeten ze vastbesloten zijn om niet “tot dwaasheid” terug te keren (vgl. Sp 28:13b). Terugkeren tot dwaasheid wil zeggen terugkeren tot een staat van ongeloof, tot het vertrouwen op afgoden en het buitensluiten van God (Ps 14:1).

In het licht van het Nieuwe Testament met de toepassing voor ons gaat het hier niet om de vrede met God die iemand ontvangt bij zijn bekering (Rm 5:1) Het gaat hier om de vrede van God die een gelovige mag ervaren als hij wandelt in vertrouwen en in gemeenschap met God (Fp 4:7).

Het overblijfsel weet het zeker, “ja”, dat “Zijn heil is nabij hen die Hem vrezen” (vers 10). Het heil, of de behoudenis, is niet het deel van iedereen, maar alleen van de Godvrezenden. Voor hen is het “nabij”, het is aanstaande en zal er spoedig zijn. Ze moeten nog even volhouden en dan zullen ze de behoudenis in het vrederijk ten volle genieten. Daaraan is verbonden dat “er eer in ons land woont”. Als God wordt gevreesd, dat wil zeggen dat er wordt geleefd in ontzag voor Hem – en dat zal zo zijn in het vrederijk –, zal dat eer over het hele land brengen (vgl. Ps 72:19).

Die eer is de zegen en voorspoed die over het land zullen komen. Ten diepste bestaat die eer daaruit dat de Messias te midden van Zijn volk woont. Hij is hun eer (Js 60:1-2; Zc 2:5). Die eer of heerlijkheid is bij de eerste komst van Christus op aarde in Hem tot hen gekomen (Jh 1:14), maar door hen verworpen (Js 53:2-3). Als Hij voor de tweede keer tot hen komt, zal Zijn volk hun zonde belijden en zal Hij hen in Zijn aardse heerlijkheid laten delen (Zc 13:1,9).

Dit is allemaal het resultaat van het werk van Christus op het kruis. Daar hebben “goedertierenheid en trouw” elkaar ontmoet en “gerechtigheid en vrede” elkaar gekust (vers 11). Deze kenmerken zijn nu gepersonifieerd, ze worden voorgesteld als personen, dat wil zeggen dat ze sterk, nadrukkelijk, aanwezig zijn.

Wat door de zonde onoverbrugbare tegenstellingen zijn geworden, heeft God in Christus op het kruis met elkaar verzoend. Goedertierenheid gaat altijd vooraf aan trouw of waarheid (Ps 25:10; 89:15; Sp 16:6; 20:28; vgl. Jh 1:17b). De oorzaak daarvan is dat op grond van de waarheid het volk elk recht op zegen heeft verspeeld. Het heeft daarom goedertierenheid of genade nodig om de zegen alsnog te kunnen ontvangen. Maar het is wel genade op grond van waarheid.

Als resultaat van het werk van de verzoening van Christus komt er trouw of waarheid “op uit de aarde” (vers 12). Sinds de zondeval heeft de aarde dorens en distels voortgebracht, de symbolen van de zonde (Gn 3:18). In de wedergeboorte van de aarde (Mt 19:28), dat is het vrederijk, zullen doornen en distels verdwijnen (Js 55:13). Door Christus en Zijn dood aan het kruis is alles veranderd. Hij is de tarwekorrel geworden Die in de aarde is gevallen en is gestorven. Daardoor is er nu al een geestelijke oogst van allen die door het geloof in Hem vruchten zijn van Zijn werk (Jh 12:24).

De trouw in het vrederijk komt niet op uit de aarde vanwege de gerechtigheid van de mens. De gerechtigheid die zich met trouw uit de aarde kan verbinden, komt uit de hemel. Het wil ook zeggen dat de hemel nu in harmonie is met de aarde, zoals de Heer Jezus het zegt in het gebed dat Hij Zijn discipelen leerde bidden: “Moge …Uw wil gebeuren, zoals in [de] hemel, zo ook op aarde” (Mt 6:9-10).

Dat wil ook zeggen dat deze gerechtigheid niet die van een mens, maar die van God is (Rm 3:21), wat inhoudt dat die geopenbaard dient te zijn door God. Dit zien we in het vrederijk. De trouw die opkomt, is de trouw van God aan al Zijn beloften, waarvan de vervulling in de volheid van zegen op aarde wordt gezien. Heel de aarde, ja, heel de schepping, “zal worden vrijgemaakt van de slavernij van de vergankelijkheid” (Rm 8:21).

De zegeningen van de nieuwtestamentische gelovige gaan daar ver bovenuit. De zegeningen van hen die tot de gemeente behoren, zijn niet aards en stoffelijk, maar hemels en geestelijk. Zij zijn gezegend “met alle geestelijke zegening in de hemelse [gewesten] in Christus” (Ef 1:3). Maar zowel de aardse als de hemelse zegeningen vloeien voort uit de gerechtigheid van God in Christus in de hemel. De hemel is de bron van alle zegen.

In die tijd, dat gerechtigheid van God in de hemel en trouw van God op aarde met elkaar verbonden zijn, zal “de HEERE het goede” geven (vers 13). “Het goede” bestaat uit alle goede dingen die God aan Zijn volk zal geven. Dat betreft zowel de aardse goede dingen als de geestelijk goede dingen. Een van de goede dingen van het vrederijk is dat het land een overvloedige “opbrengst” zal geven.

De Messias zal het land doortrekken. Daarbij gaat “gerechtigheid … voor Zijn aangezicht uit” zoals een heraut voor een koning uitgaat (vers 14). Die gerechtigheid is te zien “langs de weg [waar] Zijn voetstappen [staan]”. Het overblijfsel mag Hem volgen. Het enige wat ze moeten doen, is hun voetstappen in die van de Messias zetten. De weg die het overblijfsel gaat, is de weg die de Messias in gerechtigheid eerst is gegaan.

Gerechtigheid is het kenmerk van het vrederijk bij uitstek. De HEERE zal dan de ware Melchizedek zijn, de Koning van de gerechtigheid. De HEERE zal dan Jahweh Tzidkenu ofwel “DE HEERE ONZE GERECHTIGHEID” zijn (Jr 23:6d). Als Hij op aarde heerst, zal gerechtigheid heersen over de hele aarde (Js 32:1a).

Als de Messias regeert, zal het recht niet meer terugwijken en de waarheid niet meer struikelen op de straat, zoals nu nog het geval is (Js 59:14). Het recht is in Christus teruggekeerd op aarde en er wordt in waarheid geregeerd. “De vrucht van de gerechtigheid zal vrede zijn, en de uitwerking van de gerechtigheid: rust en veiligheid tot in eeuwigheid” (Js 32:17).

Psalm 86

Inleiding

Het overblijfsel van de tien stammen is terug in Israël (Psalm 84). Er heeft innerlijk herstel plaatsgevonden (Psalm 85). Psalm 86 laat ons zien er wat in hun harten plaatsvindt tijdens hun herstel, net als bij Hizkia in Jesaja 38.

De psalm begint in de verzen 1-7 en eindigt in de verzen 14-17 met de nood van dit overblijfsel. Daartussenin staat het verlangen om de wegen van de HEERE beter te leren kennen (vers 11) en de lofprijzing van het overblijfsel (vers 12). Dat is in feite het middelpunt van deze psalm.

Hun nood wordt veroorzaakt door Assyrië, dat door God als tuchtroede (Js 10:5) wordt gebruikt om het overblijfsel te beproeven. Het moet de vraag van Psalm 121 beantwoorden: “Ik hef mijn ogen op naar de bergen, vanwaar zal mijn hulp komen?” (Ps 121:1).

Ps 86:1-7 | Gebed in benauwdheid

1 Een gebed van David.
HEERE, neig Uw oor, verhoor mij,
want ik ben ellendig en arm.
2 Bewaar mijn ziel, want ik ben [Uw] gunsteling;
U, mijn God, verlos Uw dienaar, die op U vertrouwt.
3 Wees mij genadig, Heere,
want ik roep tot U de hele dag.
4 Verblijd de ziel van Uw dienaar,
want tot U, Heere, hef ik mijn ziel op.
5 U, Heere, bent immers goed, mild om te vergeven
en rijk aan goedertierenheid voor allen die U aanroepen.
6 HEERE, neem mijn gebed ter ore,
sla acht op mijn luide smeekbeden.
7 In de dag van mijn benauwdheid roep ik U aan,
want U verhoort mij.

Voor “een gebed van David” (vers 1a) zie bij Psalm 17:1.

Deze psalm is de enige psalm van David in het derde psalmboek. David, de man naar Gods hart, is een type van het overblijfsel van Israël, dat nu op de proef wordt gesteld. David heeft gezondigd en is daarvoor getuchtigd, maar hij heeft berouw en wordt hersteld.

Psalm 85 gaat over het innerlijk herstel van het volk als geheel; in Psalm 86 vinden we een individuele beproeving met als gevolg een persoonlijk herstel. Het geloofsvertrouwen moet namelijk bij iedere gelovige persoonlijk aanwezig zijn. Hij of zij moet kunnen zeggen: de HEERE is mijn Herder (Ps 23:1; vgl. Gl 2:20).

David is in grote nood, hij is “ellendig en arm” (vers 1b; vgl. Js 38:14). “Ellendig en arm” is een uitdrukking die verwijst zowel naar de toestand van de Heer Jezus op aarde als naar de toestand van het overblijfsel in de eindtijd, met wie de Heer Zich een maakt (vgl. Ps 69:30; 109:22; Zf 3:12). De Heer Jezus spreekt uitvoerig over deze toestand in de bergrede (Mattheüs 5-7).

David is er lichamelijk ellendig aan toe en is arm aan geestelijke kracht. In een dergelijke situatie kan een mens niet beter doen dan zich tot God richten. Dat doet David dan ook. Hij richt zich in zijn gebed tot de “HEERE”, Jahweh. Daarmee doet hij een beroep op de trouw van God aan Zijn verbond met hem.

Hij vraagt Hem Zijn oor te neigen. Dat is een beroep op Zijn welwillendheid om naar hem te luisteren. Hij vraagt Hem ook om hem te verhoren. Dat is een beroep op Zijn reddend, verlossend vermogen om hem uit zijn nood te bevrijden. Zijn gebed wordt gekenmerkt door grote aandrang, maar niet door dwang. Hij is een smekeling, geen eiser. Dit is de juiste gezindheid om tot God te naderen.

Hij vraagt om bewaring van zijn ziel, dat is van zijn leven. Zijn pleitgrond is wie hij voor God is: Zijn “gunsteling” (vers 2a). “Gunsteling” is in het Hebreeuws chasid, dat wil zeggen iemand die trouw is aan het verbond, dat is het nieuwe verbond. Het is iemand die schuilt achter het bloed van het nieuwe verbond, het bloed van Christus, en op grond daarvan vertrouwt op de HEERE (vers 2b). Dat is de pleitgrond van de psalmist. Op deze wijze nadert David tot God en vraagt om Zijn bescherming. Het gaat niet om verdienste, maar om wat de basis is van de verhouding.

Het besef van Gods gunst maakt hem niet hoogmoedig, maar nederig en klein. Hij weet dat de almachtige God zijn God is en dat hij Zijn “dienaar” is (vgl. 2Sm 7:5). Hij dient God niet gedwongen, maar vrijwillig. Wie beseft dat hij in de gunst van God staat, zal Hem uit dankbaarheid willen dienen. In zijn dienst voor God vertrouwt David op de HEERE. Aan Hem vraagt David dat Hij hem verlost of redt. Dit is de betekenis van de naam Jezus: “de HEERE verlost of redt”.

Het overblijfsel van Israël neemt hier de titel “dienaar” of “knecht” van de HEERE aan (verzen 2,4,16). Om dit te begrijpen is het nodig om te zien dat deze titel in het boek Jesaja op drie manieren wordt gebruikt.
Ten eerste vinden we in Jesaja 40-48 Israël als de falende knecht van de HEERE.
Ten tweede vinden we in Jesaja 42 en Jesaja 49-61 Christus als de volmaakte Knecht van de HEERE.
Ten slotte vinden we in Jesaja 62-66 het overblijfsel als de knechten van de HEERE, verbonden met de volmaakte Knecht.

Hier in Psalm 86 vinden we het overblijfsel als de knechten van de HEERE, die hun vertrouwen stellen op de Heere, Adonai, de soevereine Heerser. Daarna horen we in Psalm 87 wat de HEERE zegt over het overblijfsel.

David vraagt aan de “Heere”, Adonai, om hem “genadig” te zijn (vers 3). Hij spreekt God zeven keer in zijn gebed met Adonai aan (verzen 3,4,5,8,9,12,15). Dit woord staat tegenover ‘knecht’. Een knecht dient zijn meester en gebieder (Adonai), terwijl hij ook kan rekenen op de bescherming door zijn meester. De Heere, Adonai, is goed tegenover Zijn knechten. God, Elohim, is goed tegenover Zijn schepselen. De HEERE, Jahweh, de God van het verbond en de trouw daaraan, is goed tegenover Zijn gunstgenoten.

De naam Adonai legt de nadruk op de onvergelijkbare grootheid van God. David is zich er zich diep van bewust dat alleen die grote Heerser hem uit zijn nood kan verlossen. Hij is zich er ook van bewust dat God niet verplicht is dat te doen. Daarom vraagt hij om hem genadig te zijn. Hij houdt niet op dat aan Hem te vragen, hij roept “de hele dag” tot Hem. Daaruit blijkt ook het vertrouwen dat hij in Gods verhoring heeft.

Als die Heere, Adonai, hem verlost, zal Hij daarmee zijn ziel verblijden (vers 4). Nog eens noemt David zich “Uw dienaar”. Hij dient God met vreugde. Tegelijk geeft hij hiermee aan hoezeer hij zich afhankelijk weet van Hem. God is de Heere en hij is Zijn dienaar. Daarom heft hij zijn ziel tot Hem op. Alleen Hij kan helpen en hem verblijden.

David kent de soevereine Heerser – Die hij weer als zodanig (Adonai) aanspreekt – als Iemand Die “goed” is (vers 5). Het is nutteloos een God aan te roepen die niet ‘goed’ is. God is geen onbewogen heerser die ver boven het aards gebeuren en zeker boven nietige mensjes staat. Nee, Hij is “goed”. Dat is Zijn Wezen tegenover Zijn schepping en de mensen en in het bijzonder tegenover Zijn knechten of dienaars die Hem aanroepen.

Tot hiertoe heeft de psalmist gebeden op grond van zijn toestand – ellendig en arm (vers 1) – omdat hij een gunstgenoot was (vers 2a), omdat hij als knecht op de HEERE vertrouwde (vers 2b), omdat hij de hele dag tot de Heere roept (vers 3). In vers 5 geeft hij een reden die niet bij hemzelf ligt: hij bidt op grond van wie de Heere Zelf is, namelijk dat Hij mild is en rijk aan goedertierenheid (chesed = verbondstrouw).

Hij is “mild om te vergeven en rijk aan goedertierenheid voor allen die U aanroepen” (vgl. Ex 34:6). Deze eigenschappen van de soevereine Heerser kunnen niet anders dan bewondering in het hart van de gelovige oproepen. Hier spreekt zoveel tederheid en overweldigende bereidheid tot zegenen uit. God is geen harde, eisende God, maar een vergevende en gevende God. En dat is Hij “voor allen die U aanroepen”. Wie ook maar in nood is en Hem aanroept, zal Hem zo leren kennen.

Als David dit zo heeft gezegd, hernieuwt hij zijn gebed waarbij hij zich weer tot de “HEERE”, Jahweh, richt (vers 6). Hij vraagt hem zijn “gebed ter ore” te nemen. Hij fluistert dit gebed niet, maar het zijn “luide smeekbeden”. Voor dit luide roepen kan God Zijn oren toch niet gesloten houden? Daar zal Hij toch acht op slaan, er aandacht aan geven?

“In de dag van mijn benauwdheid”, dat is nu, en elke keer dat er zo’n dag is, roept hij de HEERE aan (vers 7). Het is een gewoonte. God is zijn enige toevlucht. Alles wat hem omgeeft en alles wat in hem is, is benauwdheid, beklemming. Hij kan nog alleen tot God roepen, want niemand anders kan hem helpen.

Dan lijkt zijn ziel ineens tot rust te komen. Hij zegt tegen God: “Want U verhoort mij.” Deze zekerheid is de basis van zijn roepen. Het is het vertrouwen dat God naar zijn gebed luistert. Wat voor nut heeft het anders om tot God te roepen (vgl. Jk 1:6-7)? Dit vertrouwen is gebaseerd op het feit dat de psalmist de HEERE kent, hij kent Zijn mildheid en goedertierenheid (vers 5). Daarom weet hij dat God zeer zeker zijn gebed zal verhoren. Het is ook in ons leven Gods bedoeling dat dagen van benauwdheid tot dagen van gebed worden (vgl. Ps 50:15).

Ps 86:8-10 | Niemand is U gelijk

8 Onder de goden is niemand U gelijk, Heere;
werken als de Uwe zijn er niet.
9 Al de heidenvolken, die U gemaakt hebt, Heere,
zullen komen, zich voor Uw aangezicht neerbuigen
en Uw Naam eren.
10 Want U bent groot en doet wonderen,
U bent God, U alleen.

Dan doet David weer een beroep op de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser (vers 8). Maar de benauwdheid is verdwenen. Adonai is met geen enkele god, waarmee zowel rechters als afgoden bedoeld kunnen zijn (Ps 82:1,6; 1Ko 8:5-6), te vergelijken (vgl. Ex 15:11). Ook Zijn werken zijn met geen enkel ander werk te vergelijken. David zegt hiermee dat God kan doen wat hij van Hem vraagt. Hij kan het alleen aan Hem vragen, want er is niemand anders. En Hij alleen is ook in staat om het te doen, want niemand anders kan het doen.

God staat boven alles, ook boven elke vergelijking. Hij heeft niet alleen Zijn volk gemaakt, maar Hij heeft “al de heidenvolken” gemaakt (vers 9; vgl. Hd 17:26a). Hij is werkelijk de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser. Daarom zal niet alleen Zijn volk, maar zullen al de heidenvolken komen en “zich voor Uw aangezicht neerbuigen en Uw Naam eren”. Dit ziet vooruit naar het vrederijk, naar de tijd van de regering van de Messias, waar dit waarheid zal zijn (Zc 14:16; Op 15:4). Alles wat Hij doet, is niet alleen uit Hem en door Hem, maar ook tot Hem, tot Zijn eer en glorie (Rm 11:36).

Omdat Hij de Schepper is, ook van de volken, heeft Hij het recht om door de volken groot gemaakt te worden, want Hij heeft alles en ieder geschapen tot Zijn eer (Js 43:7). Dit wordt verder in Psalm 87 uitgewerkt.

De grootheid van God zien we in de wonderen die Hij heeft gedaan en nog doet (vers 10). Kijk maar naar de schepping (Ps 139:14). Elke scheppingsdag is vol van wonderen die ondanks de zondeval tot vandaag gezien worden. En dan Zijn wonderen in het leven van de aartsvaders, het wonder van de bevrijding van Zijn volk uit Egypte en van de begeleiding en verzorging van Zijn volk in de woestijn. We zien Zijn wonderen in het leven van talloze mensen die tot bekering en geloof komen. David heeft talloze wonderen van genade en redding beleefd (Ps 9:2). Wie dit uit eigen ervaring kent, zegt met David tegen God: “U bent God, U alleen.”

Ps 86:11-13 | Leer mij en ik zal U loven

11 Leer mij, HEERE, Uw weg,
ik zal in Uw waarheid wandelen,
maak mijn hart één om Uw Naam te vrezen.
12 Heere, mijn God, ik zal U loven met heel mijn hart,
ik zal Uw Naam voor eeuwig eren.
13 Want Uw goedertierenheid is groot over mij,
U hebt mijn ziel aan het diepst van het graf ontrukt.

De psalm begint en eindigt met nood. De nadruk ligt op het middelste gedeelte. Dat gedeelte, vers 8 en vers 10, beschrijft de grootheid van God, met daartussenin de nadruk op vers 9, namelijk dat alle volken God zullen eren. Dat is dan ook het hoofdthema van Psalm 86 (vgl. Js 45:23). Het gaat niet in de eerste plaats om de nood van de psalmist, maar om de eer van God. De vraag is niet nu meer of God zal verlossen – dat is zeker, zie vers 12 en vers 13 –, maar hoe God zal verlossen. Daarover wil de psalmist onderwijs van de HEERE: “Leer mij, HEERE, Uw weg” (vers 11).

Nu er rust in het hart is gekomen, verlangt David ernaar de weg van de HEERE te leren kennen die ertoe voert dat alle volken zich zullen neerbuigen voor de Heere (vers 11; vers 9). Dit houdt ook in dat de Heere de vijanden van David zal neerslaan. Hij wil ook de weg leren die de HEERE met hem gaat. Het is de weg van de HEERE met hem, niet andersom, de weg van David met de HEERE. Als hij de weg van de HEERE voor hem leert kennen, zal hij in Gods waarheid wandelen, wat betekent dat hij in trouw aan de HEERE zijn weg gaat.

De weg van de HEERE kennen is geen zaak van het verstand. David stelt de vraag omdat hij het verlangen heeft om in het licht van de HEERE Zijn weg te bewandelen. Tegelijk vraagt hij: “Maak mijn hart één.” Hij vraagt om een ongedeeld hart, een hart dat volledig op God gericht is (vgl. Jr 32:39; Ez 11:19-20).

Hij kent zijn eigen zwakheid en kwetsbaarheid. Hij weet hoe gemakkelijk hij afgeleid wordt door de verleidingen vanbuiten en vanbinnen. Daarom vraagt hij of de HEERE zijn hart sterk wil maken. Hij vraagt als het ware aan de HEERE de kracht om Hem lief te hebben met heel zijn hart, met heel zijn ziel en met heel zijn kracht (Dt 6:5).

Eén hart is hetzelfde als “één ding” dat Maria en Paulus hebben gekozen (Lk 10:42; Fp 3:14). Bij hen staat de Heer Jezus centraal, Hij bezit hun hart, het centrum van hun bestaan, van waaruit Hij hun leven bestuurt. Hier tegenover staat wat Jakobus in zijn brief ‘wankelmoedig’ noemt, wat letterlijk ‘dubbelbezield’ betekent (Jk 1:8; 4:8). Er is geen hinken op twee gedachten (1Kn 18:21), maar volle toewijding aan de Heer en Zijn belangen.

David vraagt om één hart “om Uw Naam te vrezen”. Het vrezen van de HEERE is het bewijs van een wijs hart (Sp 1:7). Als de vrees of het ontzag voor de Naam van God het hele hart vult, is het hele leven gericht op het eren van God. Dan worden dingen gezocht en gedaan die God verheerlijken.

Een hart dat volledig vervuld is van de vrees voor God, zegt tegen Hem wat David hier doet: “Heere, mijn God, ik zal U loven met heel mijn hart” (vers 12). Hier zien we dat vrees voor God geen angst is, maar eerbied die zich uit in eerbetoon. Het is ook geen verlangen van een ogenblik. David zal Gods “Naam voor eeuwig eren”. Er komt nooit een einde aan.

Het loven en prijzen van God is het grote voorrecht van de verlosten van alle tijden. De gemeente mag dat op bijzondere wijze op de eerste dag van de week doen als zij samenkomt rondom de Heer Jezus. Hij heft daar de lofzang aan, waarmee de gelovigen dan instemmen (Hb 2:12).

De aanleiding voor de eeuwige lofprijzing is Gods “goedertierenheid” die “groot” over hem is (vers 13). David heeft die grote goedertierenheid ervaren. Met goedertierenheid worden hier weer de zegeningen bedoeld die de HEERE geeft op grond van Zijn verbond. Dat verbond is het nieuwe verbond op grond van het bloed van Christus, dat is het bloed van het nieuwe verbond (Mt 26:28). Daarom alleen kan God Zijn goedertierenheid bewijzen.

God heeft namelijk zijn “ziel aan het diepst van het graf ontrukt”. De verlossing van de dood en het dodenrijk is een persoonlijke zaak. Iemand kan daaraan alleen zelf, persoonlijk, deel krijgen, niet als lid van een volk of groep. Wie er deel aan heeft, zal geen dag vergeten daarvoor te danken. Het is het grootste geschenk dat een mens kan krijgen: de verlossing van de dood. Het gaat hier niet om de opstanding uit de doden, maar om het leven dat uit doodsgevaren gered is.

Ps 86:14-17 | Hulp en troost

14 O God, hoogmoedigen staan tegen mij op,
een horde geweldplegers staat mij naar het leven,
zij houden U niet voor [ogen].
15 Maar U, Heere, bent een barmhartig en genadig God,
geduldig en rijk aan goedertierenheid en trouw.
16 Wend U tot mij en wees mij genadig,
geef Uw dienaar Uw kracht,
verlos de zoon van Uw dienares.
17 Doe aan mij een teken ten goede;
zodat wie mij haten [het] zien en beschaamd worden,
wanneer Ú, HEERE, mij geholpen en getroost hebt.

De “hoogmoedigen” zijn de trotse mensen, de pralers en snoevers (vers 14). Profetisch kunnen we hierbij denken aan de Assyriërs (Js 36:4-10). David is door zulke mensen omringd. Hij wijst God op hen. Het is “een horde geweldplegers” die hem willen ombrengen. Het is een hele bende, niet zomaar een enkeling. Deze mensen, zo zegt hij tegen God, “houden U niet voor [ogen]”. Zij houden geen enkele rekening met God, maar jagen hun eigen belangen na. Mensen als David staan hen daarbij in de weg. Daarom moet hij uit de weg geruimd worden.

Tegenover deze geweldplegers plaatst David de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser (vers 15). Bij Hem vallen die grootsprekers en kwaaddoeners in het niet. Zíj houden Hem niet voor ogen, maar híj kent de Heere als “een barmhartig en genadig God, geduldig en rijk aan goedertierenheid en trouw” (vgl. vers 5). Dit is de naam die de HEERE in genade aan Mozes heeft geopenbaard in Exodus 34 (Ex 34:6-7).

Op Hem doet hij een beroep om Zich tot hem te wenden met opnieuw de vraag om hem “genadig” te zijn (vers 16). Hij vraagt niet alleen om bescherming tegen de hoogmoedigen en geweldplegers van vers 14, maar ook om de kracht van God om tegen hen stand te houden. Hij doet dit beroep op Gods kracht weer als “Uw dienaar”.

David wijst als een pleitgrond voor zijn verlossing ook op zijn moeder als hij aan God vraagt: “Verlos de zoon van Uw dienares.” De naam van zijn vader, Isaï, wordt meerdere keren genoemd. De verwijzing naar zijn moeder is een van de twee verwijzingen die we naar haar in de Schrift hebben (vers 16; Ps 116:16). Dat David haar “Uw dienares” noemt, betekent dat zij een Godvrezende vrouw is geweest, die God heeft gediend en hem in de dingen van God heeft onderwezen.

David heeft een Godvrezende moeder gehad (Ps 22:10) en vanaf de moederschoot is hij Godvrezend opgevoed (vgl. 2Tm 1:5). Mogelijk denkt hij ook terug aan zijn geboorte en dat God hem vanaf de moederschoot heeft afgezonderd voor Zichzelf en Zijn volk en over hem heeft gewaakt (vgl. Jr 1:5; Gl 1:15).

Dat hij haar in dit gebed noemt, is misschien omdat hij zich herinnert hoe hij vroeger in zijn nood bij haar troost heeft gezocht en gevonden. In het laatste vers van de psalm spreekt hij over de troost die hij van de HEERE zal krijgen. Iemand die troost geeft, kan meevoelen, wat verlichting geeft van de druk en de pijn die iemand kan ervaren.

Tot slot van zijn gebed, dat, zoals we hebben gezien, uit verschillende gebeden bestaat, vraagt hij aan God aan hem “een teken ten goede” te doen (vers 17). Hiermee vraagt David om een zodanig zichtbaar handelen van God ten gunste van hem, dat men daarin Gods hand moet erkennen. Het betekent een ingrijpen van God waardoor David wordt gered en zijn vijanden worden verslagen.

Het teken is ook niet voor hemzelf bedoeld, maar voor zijn haters. Als zij dat teken zien, zullen zij beschaamd worden, wanneer Hij, de HEERE, hem “geholpen en getroost” heeft. David twijfelt niet aan de hulp en troost van God. De hulp die hij van God zal krijgen, is een troost voor hem na alle ellende en armoede in de dag van zijn benauwdheid.

Psalm 87

Inleiding

Eindelijk zijn alle vijanden uitgeschakeld. Nu kan alle aandacht worden gericht op Sion, Jeruzalem. De “stad van God” (vers 3) is nu de civiele en godsdienstige hoofdstad van de wereld. Deze psalm beschrijft de verhouding tussen Sion en de volken, en is de verdere uitwerking van wat we hebben gelezen in Psalm 86 (Ps 86:9). Het gaat nu om de tijd van de wedergeboorte van de aarde (Mt 19:28).

Ps 87:1-3 | Gods liefde voor Zijn stad

1 Een psalm, een lied van de zonen van Korach.
Zijn fundament rust op de heilige bergen.
2 De HEERE heeft de poorten van Sion lief
boven alle woningen van Jakob.
3 [Zeer] heerlijke dingen worden over u gesproken,
stad van God! \Sela\

Deze “psalm” wordt “een lied” genoemd (vers 1a). Met ‘een lied’ wordt gewoonlijk een loflied bedoeld. Het is een lied van het overblijfsel, van zowel de twee stammen als de tien stammen. Dit is “heel Israël” dat behouden is geworden (Rm 11:26).

Voor “van de zonen van Korach” zie bij Psalm 42:1.

De psalm bezingt de toekomstige heerlijkheid van Sion als de moederstad van alle volken (vgl. Js 2:1-4), als een vreugde voor heel de aarde (Ps 48:3). Dit is ze omdat God haar heeft uitgekozen en Zijn fundament ervoor heeft gelegd (vers 1b; vgl. Hb 11:10). Hij heeft Zijn stad op “Zijn fundament” gebouwd (vgl. Js 14:32). Dat fundament zijn “de heilige bergen” (vgl. Ps 3:5; 15:1; 99:9). Daarop “rust” Zijn fundament. Het spreekt van stabiliteit, van een stabiele en duurzame vrede.

Het fundament en daarmee de stabiliteit van Sion is gelegen in het feit dat zij door de liefde van God is uitverkoren (vers 2; vgl. Dt 12:5,14,18,21). Daarom is het een “stad van God”, dat betekent zowel een geweldig grote stad – een overtreffende trap, zoals in Jona 3 van Ninevé staat (Jn 3:3) – als de stad waar God Zelf aanwezig is (Ez 48:35; Op 14:1; vgl. Js 60:14).

Ook de gemeente van de levende God, het nieuwe Jeruzalem, is gebouwd op een fundament dat God heeft gelegd. Dat fundament is Jezus Christus, de Zoon van de levende God (1Ko 3:10; Mt 16:18). Dit fundament is gelegd door de apostelen en profeten in hun onderwijs over de gemeente (Ef 2:20).

Het fundament en de ligging van de stad onderscheiden haar van alle andere steden. Het zijn heilige bergen, want Hij heeft die bergen van alle andere bergen voor Zichzelf en Zijn stad afgezonderd. Het zijn heilige bergen, want Hij heeft haar die verheven plaats boven alle andere steden gegeven (vgl. Jr 31:23). Dat er van ‘bergen’, meervoud, gesproken wordt, kan te maken hebben met het feit dat Jeruzalem op meerdere heuvels is gebouwd.

God heeft de stad gekozen omdat Hij haar liefheeft (vers 2; Ps 78:68; vgl. Dt 7:6-8). In de stad zelf is niets wat haar aantrekkelijker zou maken dan andere steden. Ze is van oorsprong juist afstotelijk (Ez 16:1-5), maar Hij heeft Zich in liefde over haar ontfermd en haar aantrekkelijk gemaakt (Ez 16:6-8).

“De HEERE heeft de poorten van Sion lief” omdat ze toegang geven tot de stad om ook deel te krijgen aan Zijn zegen. De poorten kenmerken de stad als een stad die toegankelijk is. De mensen komen in drommen door de poorten de stad binnen om de HEERE te aanbidden. Poorten zijn ook de plaats waar recht wordt gesproken. Ze spreken van het gezag van God in de stad. Het is ook de plaats van de regering van de stad (Ru 4:1-10) van waaruit het recht en de macht worden uitgeoefend.

De stad steekt niet alleen in natuurlijk opzicht, door zijn ligging op de bergen, boven andere steden uit. De stad gaat ook in de liefde die God voor haar heeft “boven alle woningen van Jakob” uit. Er zijn veel mooie woningen of steden in Israël, maar naar niet één daarvan gaat Zijn hart zo uit als naar deze stad.

De “[zeer] heerlijke dingen” zijn de dingen die God in haar heeft bewerkt (vers 3). Ze worden door de profeten in hun profetieën over de stad uitgesproken. Het zijn ook dingen die door de volken en hun koningen worden opgemerkt en waarover door hen wordt gesproken. Er is veel over haar zonden op te merken, maar in Christus zijn er alleen heerlijke dingen te vermelden. Hetzelfde geldt voor de gemeente.

Al die zeer heerlijke dingen betreffen de “stad van God”. Alles in de stad weerspiegelt Zijn heerlijkheid. Dit kan alleen op de toekomst slaan, want Jeruzalem is nu niet de stad van God, God woont er nu niet. Israël is nog altijd Lo-Ammi, niet Mijn volk (Hs 1:9). Als Hij weer in de tempel Zijn intrek neemt, zal Hij daar weer wonen (Ez 43:1-7; 48:35).

Ps 87:4-6 | Deze is daar geboren

4 Ik noem Rahab en Babel onder wie Mij kennen;
zie, de Filistijn en de Tyriër, met de Cusjiet:
die zijn daar geboren.
5 Van Sion wordt gezegd:
Man voor man is erin geboren.
De Allerhoogste Zelf doet haar standhouden.
6 De HEERE telt hen [erbij],
wanneer Hij de volken opschrijft,
[en zegt]: Deze is daar geboren. \Sela\

Nadat de Korachieten de heerlijkheid van de stad hebben bezongen, beschrijven ze hoe kinderen uit verschillende volken tot Sion worden gerekend (vers 4). Ze worden gerekend als kinderen die daar zijn geboren. Dit veronderstelt een relatie met de HEERE. Er worden vijf volken genoemd, waaruit mensen bij de stad gaan horen omdat zij Hem erkennen. Zij leveren hun oude burgerschap in en krijgen het burgerschap van Sion. Ze worden niet ingelijfd in Israël, maar in Gods stad.

Eerst worden twee voormalige grootmachten genoemd: Rahab en Babel. Beide zijn wereldmachten geweest die over Israël hebben geheerst. Babel is de macht ten noorden van Israël en Egypte is de macht ten zuiden ervan. Rahab is Egypte (Js 30:7; 51:9; Ps 89:11). Ook Egypte zal in het vrederijk de HEERE kennen en dienen (vgl. Js 19:25). Het tweede rijk, Babel, verwijst profetisch naar het herstelde Romeinse rijk (Jesaja 40-48; Openbaring 17-18). Ondanks de verwoesting van Europa in de eindtijd zullen er weer mensen in Europa zijn die de HEERE zullen dienen. Allen die door genade aan de wereldmachten zijn onttrokken, worden aan Sion toegerekend. Zij keren zich tot de God van Israël keren en leren Hem kennen.

Rahab betekent hoogmoed en Babel verwarring. Beide machten zijn in het verleden vijandig zijn geweest tegenover Israël. Aan beide machten komt een einde (Js 2:11-17). De komst van de HEERE is het einde van alle hoogmoed. Ook de puinhopen van verwarring die door Babel zijn veroorzaakt, zullen door Christus, Die meer is dan Kores (Js 44:26-28), verdwijnen.

Naast deze wereldmachten is daar “de Filistijn” die Israël zo vaak in het land heeft bevochten om het land dat door God aan Israël is gegeven in bezit te nemen. Verder is daar nog “de Tyriër”. Hij vertegenwoordigt de economische macht, de wereld van rijke en trotse handelaren. Hij heeft zich over de val van Jeruzalem verheugd vanwege het handelsvoordeel dat hij daarvan meende te hebben (Ez 26:2). Ten slotte wordt gewezen op “de Cusjiet”. Hij vertegenwoordigt de verder weg gelegen volken.

Individuele inwoners van deze gebieden leggen hun vijandschap af. Als deze mensen (uit de volken) de HEERE willen leren kennen, moeten zij naar Sion reizen om onderwijs te ontvangen (Js 2:3). Daar zullen zij tot bekering en tot geloof komen, daar worden zij opnieuw geboren (vgl. Mt 19:28) en daarom worden zij beschouwd als te zijn geboren in Sion.

God zegt van hen dat zij “daar”, dat is in Sion, “geboren” zijn. Ze worden allemaal gezien als burgers van de stad van God, waardoor ze deelhebben aan de zegeningen die God de stad schenkt. Paulus spreekt met betrekking tot de nieuwtestamentische gelovigen op dergelijke wijze over “het Jeruzalem dat boven is, … en dat is onze moeder” (Gl 4:26).

De zegen in verbinding met Sion is niet zozeer voor volken als geheel. Het is een individuele zegen (vers 5). In de stad, die eerst kinderloos was, neemt het inwonertal voortdurend toe (vgl. Js 54:1-3). De stad zal door de toename aan individuen niet verdeeld worden, maar een eenheid blijven. Daar zorgt God voor, “de Allerhoogste Zelf doet haar standhouden”. Zijn aanwezigheid garandeert de continuïteit van de vrede. De HEERE heeft haar fundament gelegd (vers 1) en Hij zal haar ook bevestigen en onderhouden. Dan zal Jeruzalem naar waarheid naar de betekenis van haar naam ‘de stad van de vrede’ zijn.

De HEERE houdt nauwkeurig bij wie de burgerrechten van Zijn stad heeft (vers 6). Hij telt ieder mee die door een nieuwe geboorte in Zijn stad is. Bij die telling wordt niemand vergeten. Dat Hij telt, geeft de zekerheid dat iemand voor altijd bij de ‘getelden’ behoort. Voor zo iemand is het zoengeld betaald (Ex 30:11-16). Alle getelden worden bij het volk van God gerekend (vgl. Jr 33:13).

Van ieder van hen zegt de HEERE als een waarmerk: “Deze is daar geboren.” Zo iemand is geteld en opgeschreven. Dit geeft de getelde de absolute zekerheid dat hij nooit meer uit de stad van God zal worden verwijderd. Het zegel van het eigendomsrecht van God staat onverbreekbaar op hem. Het is ermee als met de schapen van de Heer Jezus, van wie Hij zegt dat niemand hen uit Zijn hand kan rukken (Jh 10:28).

Ps 87:7 | Al mijn bronnen zijn in U

7 De zangers evenals zij die [in reien] dansen, [zingen]:
Al mijn bronnen zijn in u!

Al de gunstbewijzen die aan de volken zijn gedaan, brengen tot uitbundige vreugde-uitingen. Zij die in Sion wonen, zijn “zangers”. Ook zijn er die in reien dansen om uiting aan hun vreugde te geven. Een deel van de inwoners zingt, een ander deel danst. In een grote samenzang zingen ze allemaal over Sion: “Al mijn bronnen zijn in u” (vgl. Ps 46:5; Op 22:1-2; Ez 47:1-12). Ze kunnen dat zeggen omdat de HEERE, Die de bron van levend water is, daar is (Js 12:3; vgl. Jr 2:13). Sion is de stad van de genade. Allen die daarin zijn opgenomen, zijn daar op grond van genade.

Ze zingen over ‘al mijn bronnen’ omdat de werkelijke bron van Sion, de Messias, de HEERE, daar woont. Hij is de bron van alle zegen en vreugde in het vrederijk. Tijdens Zijn leven op aarde heeft Hij over de stad gehuild (Lk 19:41). Nu kan Hij Zich met haar verheugen over alles wat in haar is, want dat is alles van Hem afkomstig. Hij kan die vreugde en zegen geven op grond van Zijn lijden op het kruis (Jh 7:37-39). Dat lijden wordt indringend in de volgende psalm beschreven.

Psalm 88

Inleiding

Deze psalm is de treurigste psalm in het hele boek Psalmen. Andere psalmen kunnen treurig en somber zijn, maar zijn toch vermengd met geloofsvertrouwen en uiteindelijk hoop en overwinning. Psalm 88 is echter somber van begin tot het eind. Het laatste woord van deze psalm is “duisternis”. De enige straal van hoop in deze psalm is de Persoon tot Wie de psalmist zich in deze psalm richt: de “HEERE, God van mijn heil” (vers 2). Hier vinden we een verwijzing naar de naam Jezus, dat betekent ‘de HEERE is heil’.

De psalm is het gebed van een man die onophoudelijk lijdt. Hij klaagt over de vreselijke, harde verdrukking die hem aan de rand van de dood brengt. Toch heeft hij dag en nacht de HEERE aangeroepen. In de toepassing van deze psalm op Christus zien we het lijden dat Hij vanwege de vloek van de wet ondergaat. In de toepassing op de gelovigen, zowel van Israël als van de gemeente, zien we het lijden dat noodzakelijk is om gelouterd te worden en te komen tot heerlijkheid.

Het lijden van de psalm is van toepassing op het lijden van het overblijfsel in de eindtijd, vlak voor de komst van de Heer Jezus. Het overblijfsel zal in de grote verdrukking zo zwaar lijden, dat het voor hen lijkt alsof er aan hun nood geen einde komt en de duisternis het wint van het licht. De psalm herinnert vooral ook aan het lijden van de Heer Jezus. Door Zijn lijden kon Hij de bron van levend water worden. Dit is onderwijs van de maskilim (vers 1).

Op grond van Zijn lijden kan de vreugde van de stad van God er zijn bij allen die daarin zijn (Ps 87:7). Iedereen die daarin is, Jood en heiden, en in de zegen deelt, is aan de macht van de duivel onttrokken en wordt gerekend tot die stad.

Ps 88:1 | Opschrift

1 Een lied, een psalm van de zonen van Korach, voor de koorleider, op Machalath Leannoth; een onderwijzing van Heman, de Ezrahiet.

Deze psalm wordt “een lied” genoemd. Het is echter niet, zoals meestal, een loflied, maar een klaaglied, waarin droefheid en wanhoop worden bezongen. Naar de betekenis van “op Machalath Leannoth” – de betekenis volgt hieronder – kunnen we het zo opvatten dat het lied wordt gezongen door een terneergedrukte met zwakke, sombere, melancholische stem, met een toonzetting in mineur.

Voor “de zonen van Korach” zie Psalm 42:1.

Voor “voor de koorleider” zie Psalm 4:1.

Het lied wordt gezongen “op Machalath Leannoth”, waaruit blijkt dat het een klaaglied is. Het woord machalath komt alleen nog voor in Psalm 53 (Ps 53:1). “Machalath” betekent ‘ziekte’ of ‘lijden’. “Leannoth” betekent ‘vernedering’. Het gaat om ‘vernedering door het lijden’ als de noodzakelijke weg om tot heerlijkheid en zegen – de bron van levend water – te komen.

Dat wijst in de eerste plaats op de vernedering van Christus door het lijden aan het kruis van Golgotha, als basis voor alle zegeningen van het overblijfsel (Ps 87:7). De rots moest geslagen worden, wilde Hij voor ons een bron van levend water worden (Lk 24:26).

Ten tweede wijst het op de weg van het lijden dat Israël moest doormaken, de loutering van het overblijfsel, door middel van Assyrië, de tuchtroede van God (Js 10:5; vgl. Dt 28:49-57; Jl 2:1-14) om tot de heerlijke verlossing te komen. Vergelijk de weg die de broers van Jozef moesten gaan, de gevangenschap, om tot herstel te komen. Ook voor ons geldt dat wij eerst met Christus lijden en daarna met Hem verheerlijkt worden (Rm 8:17).

Deze psalm is “een onderwijzing”, een maskil. Zie verder bij Psalm 32:1.

De psalm is een onderwijzing “van Heman, de Ezrahiet”. Het is de enige psalm van hem in Psalmen. Heman is een wijze, een Leviet, een Korachiet, een zanger, een zoon van Joël en een kleinzoon van Samuel (1Kn 4:31; 1Kr 15:17,19; 1Sm 8:1-2). Hij wordt opgenomen in de stam Juda. Hij wordt ook genoemd “de ziener van de koning, met woorden van God om de hoorn op te heffen” (1Kr 25:5).

Ps 88:2-3 | Roep om gehoor

2 HEERE, God van mijn heil,
overdag en in de nacht [kom ik] voor U en roep ik.
3 Laat mijn gebed voor Uw aangezicht komen,
neig Uw oor tot mijn roepen.

De psalmist richt zich in zijn diepe nood tot de “HEERE”, Die Hij “God van mijn heil” noemt (vers 2; Ps 27:9b). De laatste strohalm, het enige lichtpuntje in deze voor de rest sombere psalm van het lijden is dat hij God kent als de God van zijn behoudenis. Verzadigd van doodsgevaren zoekt de psalmist de toevlucht tot God. Omringd door gevaren en vijanden kijkt hij naar boven. “Ik sla mijn ogen op naar de bergen, vanwaar zal mijn hulp komen?”

Dan kijkt hij nog hoger naar de hemel en belijdt: “Mijn hulp is van de HEERE” (Ps 121:1-2a). Daarom richt hij zich tot Hem. Te midden van de nood houdt het geloof vast aan de God Die beloofd heeft te verlossen. Tegelijk maakt het zijn situatie nog duisterder, want de God Die Hij zo kent, antwoordt niet. Dit is een dramatische gewaarwording.

Hij meldt zich “overdag en in de nacht” bij God en roept Hem aan. Dit ‘roepen’ – letterlijk ‘schreeuwen – wijst op een indringend en krachtig bidden vanuit een hart dat aan de zwaarte van de nood ten onder gaat. Letterlijk staat er: “Overdag roep ik en in de nacht [kom] ik bij U.” De nood is zo hoog, dat hij dag en nacht, zonder ophouden, tot God komt en Hem aanroept. Zodra hij ’s morgens wakker is, begint hij weer met bidden en smeken (vers 14; vgl. Ps 50:15).

Maar God lijkt geen aandacht aan hem te schenken. De Heer Jezus heeft ook “met sterk geroep en tranen” gebeden tot God (Hb 5:7). Dat is in Gethsémané, bij het vooruitzien van het lijden voor de zonde. Hij weet wat het is een diep bezwaard hart te hebben en kan daarom meevoelen met het overblijfsel en allen die zich zo voelen. Bij Hem is er echter niet de hopeloosheid die de bidder hier kenmerkt. Hij roept in het volle besef dat God Hem hoort.

Heman dringt er bij de God van zijn heil op aan dat zijn gebed voor Zijn aangezicht komt, dat wil zeggen in Zijn tegenwoordigheid (vers 3; vgl. Ps 27:8). Het lijkt namelijk of de deur naar God dicht zit, dat zijn gebed niet tot Hem doordringt. God lijkt niet te luisteren, maar hij geeft niet op en vraagt Hem: “Neig Uw oor tot mijn roepen.” Hier gebruikt hij weer dat sterke woord ‘roepen’. Hij weet dat God er is, hoewel Hij Zich voor hem teruggetrokken lijkt te hebben.

Ps 88:4-10 | De grootte van de ellende

4 Want mijn ziel is verzadigd van ellende,
mijn leven raakt [bijna] het graf.
5 Ik word gerekend tot hen die in de kuil neerdalen,
ik ben geworden als een man zonder kracht,
6 afgezonderd onder de doden,
net als de gesneuvelden, die in het graf liggen:
aan hen denkt U niet meer!
Zíj zijn afgesneden van Uw hand.
7 U hebt mij in de onderste kuil gelegd,
in duistere oorden, in diepten.
8 Uw grimmigheid leunt op mij,
U hebt [mij] neergedrukt door al Uw golven. \Sela\
9 Mijn bekenden hebt U ver van mij verwijderd,
U hebt mij tot iets gruwelijks voor hen gemaakt;
ik ben opgesloten en kan er niet uit komen.
10 Mijn oog is treurig van ellende;
HEERE, ik roep tot U de hele dag,
ik strek mijn handen naar U uit.

Heman gaat tegen God zeggen waarom hij tot Hem roept, wat we zien aan het woord “want” (vers 4). Hij wordt niet verzadigd van het goede dat God heeft beloofd aan wie Hem dienen, maar “van ellende”. Verzadigd wil zeggen: er kan niets meer bij, hij heeft het breekpunt bereikt. Om dit te benadrukken krijgen we in deze verzen een lijst van synoniemen om te omschrijven hoe het water tot aan zijn lippen is gekomen. Hij staat niet in verbinding met het leven, maar met de dood. Hij is als het ware levend dood. Door alle ellende raakt zijn “leven [bijna] het graf”.

Hij wordt al gerekend “tot hen die in de kuil neerdalen” (vers 5). Hij ziet zichzelf als ten dode opgeschreven. Dit is het perspectief dat hij ook volgens zijn omgeving voor ogen heeft: niet het leven, maar de kuil, het graf, de dood. Zijn lot is als dat van alle mensen van wie het leven erop zit. Er is in hem ook geen enkele kracht zich tegen deze afdaling te verzetten. Hij is “geworden als een man zonder kracht”. De ellende heeft hem van zijn kracht beroofd en krachteloos – letterlijk doodmoe – gemaakt.

Dat hij van zichzelf zegt dat hij is “afgezonderd onder de doden” (vers 6) – letterlijk vrij onder de doden – wil zeggen dat hij net als alle andere doden vrij is van de tuchtigende hand van God. Deze gedachte wordt bevestigd door de tweede zin van dit vers. Hij ziet zichzelf “net als de gesneuvelden, die in het graf liggen”. ‘Gesneuvelden’ doet denken aan omgekomen in de oorlog. Hij bedoelt hiermee een massagraf waar hij geen graftombe krijgt en niet te identificeren is. Hij is een anoniem slachtoffer geworden, een nummer. De psalmist bedoelt hier een zinloze dood, een oneervolle dood.

Hij voegt er aan toe dat God niet meer aan hen denkt, dat God geen bemoeienis meer met hen als met de levenden heeft. “Zíj zijn afgesneden van Uw hand.” Met een dode kan God niet meer handelen, zoals Hij met een levende doet. Natuurlijk heeft Hij ook gezag over de doden, maar het gaat hier over Zijn handelen zoals Hij dat doet met op aarde levende mensen. Voor de nieuwtestamentische gelovige is dat anders. Hij weet dat hij na zijn dood in het paradijs de Heer looft.

Hij zegt tegen God dat Hij hem “in de onderste kuil gelegd” heeft (vers 7). In een kuil leggen gebeurt met een goddeloze (Ps 94:13), voor de grootste goddeloze wordt de diepste (onderste) kuil gegraven. De klacht van de verzen 4-5 verandert nu in een aanklacht tegen God. ‘U hebt dit gedaan, U hebt mij verstoten en verlaten.’ Daarmee erkent hij Gods handelen met hem. Zo schrijft hij ook verder in de psalm alles toe aan Gods handelen. Steeds zegt hij wat God met hem doet.

Dit handelen drukt wel heel zwaar op hem. Hij beschrijft de onderste kuil als “duistere oorden” en “diepten”. Het is als het ware een overtreffende trap van het dodenrijk, het diepste dodenrijk (vgl. Ps 86:13b). Wij zouden in gewoon Nederlands zeggen, niet gewoon dood, maar ‘morsdood’. Om hem heen is alles duister. Naar boven, naar het licht kijken kan hij niet, zo diep zit hij in de ellende.

Hij zegt tegen God dat Zijn grimmigheid op hem “leunt” (vers 8). “Leunt op” is een zwakke vertaling; het is letterlijk ‘rust op’ in de betekenis van “verpletteren”. De betekenis is: Uw toorn/grimmigheid/gif verplettert mij. Het is alsof Gods grimmigheid door hem te verpletteren tot rust komt, zozeer voelt hij zich het mikpunt van die grimmigheid.

Hij wordt “neergedrukt door al Uw golven”. Dit herinnert weer aan de Heer Jezus, maar Zijn lijden gaat daar ver bovenuit. Hij heeft op het kruis in de drie uren van duisternis al de golven van Gods toorn over Zich heen heeft gekregen vanwege de zonden van de Zijnen die op Hem zijn gelegd. Dat is bij Heman niet het geval. De golven van ellende komen alleen over hem en hebben alleen betrekking op hem. Het is Gods tucht of opvoeding om de Zijnen tot Zich te trekken. Heman is hier een type van het overblijfsel van Israël in de eindtijd. Dit is het onderwijs dat de maskilim zal ontvangen en doorgeven aan anderen.

Die nood betreft ook zijn eenzaamheid en afwijzing door zijn “bekenden” (vers 9; vers 19). Dit heeft Job ook meegemaakt (Jb 19:13-14). Hij zegt tegen God dat Hij ze ver van hem heeft “verwijderd”. En alsof dat niet erg genoeg is, heeft Hij hem ook nog “tot iets gruwelijks voor hen gemaakt”. Hij is niet alleen in de steek gelaten, maar zijn bekenden gaan met een boog om hem heen. Hij is voor hen als een melaatse, iemand met een besmettelijke, stinkende ziekte, bij wie je uit de buurt moet blijven (vgl. Lv 13:46). We zien dit ook bij de Heer Jezus (Ps 102:8).

Zo is de psalmist “opgesloten” in zijn eigen situatie. Dit is de toestand van een melaatse (Lv 13:46). Wij zouden tegenwoordig – we schrijven april 2020, tijdens de coronacrisis – zeggen ‘hij is in quarantaine’. In zijn ellende is hij ook in eenzaamheid geïsoleerd. Heman heeft zelf geen kracht om uit zijn ellende en lijden te komen. Om zich heen is er niemand die naar hem omkijkt en hem enige hulp of troost geeft. Hij voelt zich als Job, die klaagt dat God zijn weg heeft versperd en daarom niet tot het licht kan komen (Jb 3:23).

Zijn oog, dat uitkijkt naar God om uit zijn ellende verlost te worden, “is treurig van ellende” (vers 10). Hij bevindt zich geestelijk in doffe ellende. Hij roept “de hele dag” tot de “HEERE”, de God van het verbond. God zal toch niet vergeten dat Hij een verbond met Zijn volk, waartoe hij behoort, heeft gesloten om het te zegenen? Heman strekt als een beeld van totale hulpeloosheid zijn handen naar Hem uit. Naar wie kan hij zijn handen anders uitstrekken? Hij weet dat alleen God hem kan helpen. Als God zijn uitgestrekte hand maar pakt, dan is hij bevrijd.

Ps 88:11-13 | Vragen

11 Zou U wonderen doen aan de doden?
Of zouden gestorvenen opstaan [en] U loven? \Sela\
12 Zou er van Uw goedertierenheid in het graf verteld worden,
van Uw trouw in het verderf?
13 Zouden Uw wonderen bekend worden in de duisternis,
Uw gerechtigheid in het land van vergetelheid?

Heman gaat verder met het stellen van een aantal vragen aan de HEERE. Het zijn vragen die zich aan hem opdringen, terwijl hij aan de rand van de dood staat. Het zijn vragen over het loven van God dat toch niet door de doden, maar door de levenden gebeurt (vgl. Js 38:18-19). Het zijn geen vragen van ongeloof, maar vragen die voortkomen uit een beperkte kennis van God als gevolg van extreme ellende en vertwijfeling die het zicht op Hem en Zijn handelen verduistert. Er klinkt ook geloof in door.

In zijn eerste vraag klinkt door dat God “wonderen” kan “doen aan de doden” (vers 11). In zijn tweede vraag zegt hij het specifieker en vraagt hij of gestorvenen zouden opstaan om Hem te loven. Bij de gelovigen in het Oude Testament leeft de gedachte dat lofprijzing, – en de HEERE woont op de lofzangen van Israël (Ps 22:4) – alleen maar mogelijk is door levende mensen (Ps 6:6; vgl. Ps 30:10; 115:17).

De toestand is van hen die gestorven zijn, is voor hen verborgen. Zij verbinden het loven van God en het spreken van Zijn goedertierenheid met het leven op aarde (vers 12). Dat kan zijn vóór hun dood en in de opstanding na hun dood. Van de situatie “in het graf” en “in het verderf”, wat ziet op het lichaam, hebben ze geen begrip. [NB De Heer Jezus is wel in het graf geweest, maar Zijn lichaam heeft het verderf niet gezien (Ps 16:10; Hd 2:24-27).]

Daarom wenst Heman dat God hem uit zijn ellende verlost. Hoe zal hij dan van Zijn goedertierenheid en trouw vertellen! Wij weten dat de gelovigen die in Christus ontslapen zijn, met Christus zijn, met Hem in het paradijs zijn, waar zij Hem voortdurend loven en prijzen (Lk 23:43; Fp 1:23).

Voor de oudtestamentische gelovige is de dood verbonden met “duisternis” (vers 13). Er is geen licht aanwezig. Alleen in het licht worden Gods wonderen bekend. Voor hem is de dood “het land van vergetelheid”. Het land van vergetelheid is het land waar aan de dode niet meer gedacht wordt. De gerechtigheid wordt daar niet bekendgemaakt.

De nieuwtestamentische gelovige leeft in het licht en in de volle herinnering aan de gerechtigheid van God die hij door het geloof in Christus heeft ontvangen. Hij zal daar God dagelijks voor prijzen en het wonder ervan in de duisternis van de wereld waarin hij leeft, bekendmaken. Als hij gestorven is en bij de Heer is, is dat op grond van die gerechtigheid. Dat zal de aanleiding zijn Hem eeuwig te prijzen.

Ps 88:14-19 | Verstoten

14 Ik echter, ik roep tot U, HEERE,
mijn gebed komt U tegemoet in de morgen.
15 HEERE, waarom verstoot U mijn ziel?
[Waarom] verbergt U Uw aangezicht voor mij?
16 Ellendig ben ik en stervende van jongs af,
ik draag Uw bedreigingen, ik ben radeloos.
17 Uw brandende [toorn] gaat over mij heen,
Uw verschrikkingen doen mij omkomen.
18 De hele dag omringen ze mij als water,
ze omsingelen mij, allemaal.
19 Geliefden en vrienden hebt U ver van mij verwijderd,
mijn bekenden zijn duisternis.

Met het woord “echter” (vers 14) geeft Heman de tegenstelling met het hiernamaals aan. Na zijn vragen over het hiernamaals en zijn voorstelling van de situatie daar laat hij door zijn roepen weten dat hij nog steeds in het land van de levenden is. In het dodenrijk is stilte, duisternis en vergetelheid, maar hij is niet stil. Hij roept tot de HEERE, want hij is nog in de ellende.

Het gaat in het gebed van de psalmist nu niet meer om de vraag van de verlossing, maar om de vraag waarom hij nog in de ellende is. Hij begrijpt de wegen van God niet. Zijn wegen zijn zo hoog, hij kan er niet bij. De psalmist en later in de eindtijd het overblijfsel en de maskilim worstelen met deze vraag.

In het Nieuwe Testament kan de gelovige in het geloof, doordat hij de liefde van God in de Heer Jezus heeft leren kennen, zeggen: “Wij weten dat hun die God liefhebben, alle dingen meewerken ten goede” (Rm 8:28). Hij kan zeggen: “Ik vermag alles door Hem Die mij kracht geeft” (Fp 4:13).

Hij heeft al gezegd dat hij “overdag en in de nacht” tot God roept (vers 2) en dat hij “de hele dag” tot God roept (vers 10). Nu zegt hij dat zijn gebed “in de morgen” God “tegemoet” komt. Hiermee geeft hij op een prachtige manier aan dat hij in zijn gebed een ontmoeting met God wil hebben, ’s morgens al, direct na het wakker worden. Hij gaat door met bidden, hoewel hij geen antwoord krijgt.

Hij voelt zich door de HEERE verstoten (vers 15). Maar “waarom” verstoot Hij hem, zo vraagt hij. Hij ziet geen reden waarom Hij hem heeft verstoten, maar toch heeft Hij het gedaan. Heman blijft bij de HEERE aandringen, ondanks dat hij zich verstoten voelt. Omdat hij blijft aandringen, maar God niet antwoordt, stelt hij zijn tweede ‘waaromvraag’. Die is waarom God Zijn aangezicht voor hem verbergt. Hij begrijpt het allemaal niet. Hij heeft God lief en wil graag in Zijn tegenwoordigheid zijn, maar God laat Zich niet vinden.

Dit vervult hem met wanhoop (vers 16). We zien eenzelfde worsteling bij Job. Hij is er zo ellendig aan toe. “Van jongs af” heeft hij als toegewijde gelovige met lijden te maken gehad (vgl. Ps 129:1). Hij is ermee vertrouwd. Vanaf zijn jeugd heeft hij zijn vertrouwen op de HEERE gesteld en is daarin nooit beschaamd (vgl. Ps 71:5), maar nu lijkt dit vertrouwen niet te werken.

Hij draagt niet Gods welgevallen, maar Zijn bedreigingen. Dat maakt hem “radeloos”. Hij weet niet meer wat hij moet doen. Er is geen sprake van opstandigheid, maar hij begrijpt er niets meer van. Hoe kan het zijn dat God, Die hij zo liefheeft, Zich tegenover hem gedraagt alsof Hij zijn vijand is (vgl. Jb 30:21).

De ellende waarin Heman zich bevindt, ervaart hij als de “brandende [toorn]” van God die over hem heen gaat (vers 17). Het zijn Gods “verschrikkingen”, verschrikkingen die van God uitgaan. Hoe zal hij zich daartegen kunnen verzetten? Dat is onmogelijk. De enige uitwerking die ze hebben, is dat ze hem “doen … omkomen”. Gods verschrikkingen betekenen de dood voor hem.

Ze omringen hem zonder een moment van onderbreking “de hele dag … als water” (vers 18). Hij kan niet op adem komen en dreigt erin te verdrinken. “Ze omsingelen” hem, “allemaal”. Ze zijn als een leger dat God tegen hem heeft opgesteld en waarvan iedere soldaat, zonder uitzondering, de pijl op hem heeft gericht. Zo heeft Job zich ook geuit over de verschrikkingen die over hem zijn gekomen (Jb 6:4; 27:20).

Heman besluit zijn onderwijzing met nog een keer te wijzen op de grote eenzaamheid waarin God hem heeft gebracht (vers 19; vers 9). God verbergt Zich voor hem en Hij heeft ook zijn “geliefden en vrienden” ver van hem “verwijderd”. Hij is helemaal alleen in zijn lijden. Zijn “bekenden” zijn niet in de duisternis, maar zij zelf “zijn duisternis”.

Het laatste woord van Heman is ‘duisternis’. Daarmee lijkt de psalm een absoluut en uitzichtloos dieptepunt te hebben bereikt. Veel psalmen gaan vanuit de duisternis naar het licht. Dat is hier niet zo. Toch spreekt het einde niet van wanhoop. Heman heeft zich tot God gericht. God zal zijn roepen beantwoorden. Dat doet Hij op Zijn tijd. Als het nieuwemaan is, als de maan geen enkele lichtstraal meer laat zien, als er diepe duisternis heerst, is dat tegelijk de start van de loop naar de volle maan.

Zo kan het zijn in het leven van een gelovige dat alle hoop op redding verdwenen is. Dat betekent echter niet dat alle gebeden tevergeefs zijn geweest. Soms moeten we zo’n dieptepunt bereiken om tot volledige overgave en berusting te komen. Dan zien we dat God gaat werken.

Uiteindelijk zal de psalmist moeten leren dat de weg van Christus naar heerlijkheid door het lijden is. Daarom heeft de Heer tot drie keer toe Zijn lijden aangekondigd (Lk 9:22,44; 18:31-34) en heeft Hij de Emmaüsgangers onderwezen: “Moest de Christus dit niet lijden, en [zo] in Zijn heerlijkheid binnengaan?” (Lk 24:26). Een soortgelijke les moet het overblijfsel leren; een soortgelijke les moeten ook wij vandaag leren (Rm 8:17b).

Psalm 89

Inleiding

Psalm 88 en Psalm 89 horen bij elkaar. Ze vormen samen het sluitstuk van het derde psalmboek. Beide schrijvers van deze psalmen, Heman (Psalm 88) en Ethan (Psalm 89) zijn Ezrahiet (Ps 88:1; Ps 89:1). Ze hebben beiden onder hun naam slechts één psalm geschreven. Ook hebben ze beiden een onderwijzing met het oog op de maskilim geschreven, dat wil zeggen een onderwijzing over de wegen van God in de eindtijd om daarin inzicht te krijgen.

De eerste psalm van het derde psalmboek, Psalm 73, geeft aan dat de psalmist de wegen van God (Ps 73:16) met het volk niet begreep. De oplossing is, dat we alleen in het heiligdom de wegen van God leren kennen (Ps 73:17). Nu is het derde psalmboek bij uitstek het boek van het heiligdom, het is het ‘Leviticus-boek’ van Psalmen.

In Psalmen 74-87 zien we profetisch de ervaringen en de geestelijke oefeningen van het gelovig overblijfsel, zowel van de twee stammen als van de tien stammen. Ze zullen een vreselijk lijden ondergaan, een lijden dat hun loutering tot resultaat zal hebben.

Psalm 88 en Psalm 89 geven dan samen in een tweetal maskil-psalmen een samenvatting van deze wegen van God.

Het kenmerk van Psalm 89 is het vertrouwen op God op grond van Zijn beloften. Dit vertrouwen spreekt te meer omdat de uiterlijke omstandigheden geen enkele basis voor de vervulling van die beloften geven. Dit betekent dat de vervulling ervan is gebaseerd op genade. Die genade krijgt gestalte in Christus, in Wie alle beloften van God ja en amen zijn (2Ko 1:20). Hij zal ze vervullen, ja, Hij is de vervulling.

Psalm 89 bestaat uit twee delen:
1. Verzen 2-38 met daarin een beschrijving van het verbond.
2. Verzen 39-52 waarin het verband tussen het verbond en het lijden wordt beschreven.
Het onderwijs van Psalm 89 is dat het lijden niet in tegenspraak is met de trouw van God aan Zijn verbond. Integendeel, deze psalm is een lofzang over de trouw van God, dwars door het lijden heen!

Vers 1 is de titel en vers 53 de afsluiting van de psalm en de afsluiting van het derde psalmboek.

Ps 89:1 | Opschrift

1 Een onderwijzing van Ethan, de Ezrahiet.

Voor “een onderwijzing” zie bij Psalm 32:1.

De psalm is “van Ethan, de Ezrahiet”. Het is de enige psalm van hem onder deze naam in Psalmen. Ethan is een wijze, een Leviet en een zanger (1Kn 4:31; 1Kr 15:17,19). In 1 Kronieken 6 vinden we Heman, Asaf en Ethan naast elkaar (1Kr 6:33-47). Alle drie zijn Levieten: Heman van Kahath, Asaf van Gersom en Ethan van Merari.

Ps 89:2-5 | Gods goedertierenheid en trouw

2 Ik zal de [blijken van] goedertierenheid van de HEERE eeuwig bezingen,
van generatie op generatie Uw trouw met mijn mond bekendmaken.
3 Want ik heb gezegd: Uw goedertierenheid zal voor eeuwig gebouwd worden;
Uw trouw hebt U vast doen staan in de hemel zelf.
4 Ik heb – [sprak U] – een verbond gesloten met Mijn uitverkorene,
Ik heb Mijn dienaar David gezworen:
5 Ik zal uw nakomelingen tot in eeuwigheid stand doen houden,
uw troon bouwen van generatie op generatie. \Sela\

De psalmist, in wie we de geest van het overblijfsel horen spreken, is diep onder de indruk van “de [blijken van] goedertierenheid van de HEERE” (vers 2). Het betreft hier, zoals blijkt uit de verzen 4-5, de goedertierenheid van de HEERE ten opzichte van David, om hem koning te maken over Zijn volk. Nog grotere blijken van goedertierenheid zijn verbonden aan de grote Zoon van David, door Wie Gods goedertierenheid naar de hele wereld stroomt. Die goedertierenheden zal hij, zo zegt hij, “eeuwig bezingen”.

Onlosmakelijk is aan die blijken van goedertierenheid Gods “trouw” verbonden. God zal in trouw alle beloften vervullen die Hij aan David en de Zoon van David heeft gedaan. Hij heeft die vastgelegd in een verbond dat Hij met David heeft gesloten. Deze verbondsbeloften zal Ethan “van generatie op generatie” met zijn “mond bekendmaken”. Hij maakt ze tot een psalm die alle geslachten door tot eer van God kan worden gezongen.

Het gaat in deze psalm om de goedertierenheid, chesed, dat is de verbondstrouw van de HEERE ten opzichte van het gelovig overblijfsel. Psalm 88 gaat over het lijden van het overblijfsel en het lijden van Christus. Psalm 89 maakt duidelijk dat God Zijn zegen door Zijn verbond alleen kan geven langs de weg van het lijden. Christus moest lijden, het bloed van het nieuwe verbond moest uitgestort worden, om de goedertierenheid van God te kunnen bewijzen.

Zo zijn de wegen van God. De grondslag van Gods zegeningen is het lijden van Christus. Het ontvangen van deze zegeningen gaat via het lijden van de gelovigen, in dit geval het overblijfsel van Israël. Ook voor ons geldt dat alleen “als wij inderdaad met [Hem] lijden, … wij ook met [Hem] verheerlijkt worden” (Rm 8:17).

Waar het om gaat, is dat de HEERE te vertrouwen of betrouwbaar is wat Zijn verbond betreft. Hij denkt eeuwig aan het verbond dat Hij met Abraham heeft gesloten (Ps 105:8-9). Het is in dit verband opmerkelijk dat de naam Ethan betekent: duurzaam, standvastig. Gods verbond is duurzaam. Niet voor niets geeft de HEERE verderop in de psalm de garantie: “Mijn trouw zal niet falen” (vers 34). Het woord ‘trouw’, dat is betrouwbaar, komt zeven keer in deze psalm voor. Dit is uniek en onderschrijft het belang van dit woord als thema van deze psalm.

Ethan spreekt met grote zekerheid – “ik heb gezegd” – over “Uw goedertierenheid” en “Uw trouw” (vers 3). Het zijn onwankelbare eigenschappen van God. Hij heeft tegen God gezegd: “Uw goedertierenheid zal voor eeuwig gebouwd worden”. Zijn goedertierenheid ten opzichte van David wordt als een huis voorgesteld dat “voor eeuwig gebouwd” zal worden. De HEER Zelf bouwt dit huis voor David (2Sm 7:11). Daarom is het een huis met een duurzaamheid zonder einddatum, onvergankelijk, eeuwig. Zijn goedertierenheid duurt tot in eeuwigheid.

Wat Gods trouw betreft, geldt hetzelfde, want “die hebt U vast doen staan in de hemel zelf”. Zoals de hemellichamen vast en voortdurend aan de hemel staan, zo vast staat Zijn trouw. Aan Zijn trouw verandert niets, zoals ook de zon en de maan en de sterren niet van plaats veranderen. Alles wat er op aarde gebeurt, waar zoveel verandert, kan Zijn trouw niet in het minst verminderen (Jr 33:20-21).

Dan vertelt Ethan waarop Gods goedertierenheid en trouw betrekking hebben: op “een verbond” dat God heeft “gesloten met Mijn uitverkorene” (vers 4; vgl. Ps 78:70-71). God heeft aan David onvoorwaardelijke en eeuwige verbondsbeloften gegeven (2Sm 7:11-16; Js 55:3). Die beloften zijn vast en zeker. God heeft zelfs met het zweren van een eed Zijn verbond bekrachtigd.

Het is een verbond waarvan God alleen alle verplichtingen op Zich neemt. David is de door God uitverkorene (1Kr 28:4). Los van enige voorwaarde heeft God aan Zijn dienaar David gezworen: “Ik zal uw nakomelingen tot in eeuwigheid stand doen houden” (vers 5; vgl. 2Sm 7:12-13).

Er is sprake van het verbond van God met Abraham, met Israël en met David. Het verbond is ook gesloten met David, de man naar Gods hart. Dat wordt in deze psalm onderstreept. In 2 Samuel 7 vinden we de achtergrond van deze psalm (2Sm 7:8-17). David is de gezalfde die door God uitverkoren is (verzen 4,21). Toch wordt deze gezalfde door God Zelf verstoten en versmaad (vers 39).

Daarin is hij een type van Hem Die meer is dan David, de Zoon van David Die tevens de Heer van David is. Hij is de Uitverkorene, de Gezalfde, de Christus. Maar … de Christus moest dit lijden en zo Zijn heerlijkheid ingaan (Lk 24:26). Het verschil is dat David verworpen is – door zijn zoon Absalom, die de macht greep en hem verjoeg – vanwege zijn eigen zonden, terwijl Christus verworpen is vanwege de zonden van anderen. Zijn lijden is plaatsvervangend voor het overblijfsel (Js 53:1-12).

God belooft plechtig dat er altijd een nakomeling van David op de troon zal zitten. Hij zal zijn ”troon bouwen van generatie op generatie” (vgl. Lk 1:31-33). Daarin zal Hij niet falen, ook al heeft het soms de schijn ervan, zoals dat verderop in de psalm naar voren komt. Gods toezegging is even onveranderlijk als Zijn goedertierenheid en Zijn trouw. Wie die God is Die zulke onvoorwaardelijke toezeggingen kan doen, wordt in de volgende verzen op indrukwekkende wijze voorgesteld.

Ps 89:6-9 | Wie is als God?

6 [Daarom] looft de hemel Uw wonderen, HEERE,
ja, [prijst men] Uw trouw in de gemeente van de heiligen.
7 Want wie kan in de hemel met de HEERE gemeten worden?
[Wie] is de HEERE gelijk onder de machtige vorsten?
8 God is zeer geducht in de raad van de heiligen
en ontzagwekkend boven allen die Hem omringen.
9 HEERE, God van de legermachten, wie is als U?
Groot van macht [bent U], HEERE; Uw trouw omringt U.

God, Die David verzekert van een eeuwige troon, zit Zelf op de troon vanwaar Hij het heelal bestuurt. Hij is het Voorwerp van de lofprijzing van de hemel, die bij monde van de hemelbewoners Zijn wonderen looft (vers 6; vgl. Lk 2:13-14). Zijn “trouw” wordt “in de gemeente van de heiligen”, waarbij we kunnen denken aan de gemeente van Gods volk, dat wil zeggen het overblijfsel, op aarde geprezen. In vers 2 wordt de HEERE door de psalmist groot gemaakt. Vanaf vers 6 zien we de reactie van de hemel, die ook de HEERE gaat lofzingen.

In de vraag “wie kan in de hemel met de HEERE gemeten worden? (vers 7), ligt het antwoord opgesloten. Natuurlijk is er niemand die zich met Hem kan meten, niet in wijsheid en verstand en niet in kracht. Dit geldt ook voor de vraag wie de HEERE “gelijk” is “onder de machtige vorsten”, dat zijn de engelenvorsten. Natuurlijk is niemand Hem gelijk.

De werkelijkheid is dat God “zeer geducht” is “in de raad van de heiligen” (vers 8). Zijn macht, Zijn heiligheid, Zijn gerechtigheid, het vervult iedereen met groot ontzag, ook de engelen, die de mens in kracht ver te boven gaan. Engelen staan en gaan op Zijn bevel (vgl. 1Kn 22:19-22). Hij is “ontzagwekkend boven allen die Hem omringen”. Hij is omgeven door talloze engelen, maar maakt geen deel uit van een kring waarvan Hij de voornaamste zou zijn. Hij is ver boven de engelen verheven (Hb 1:5-13). Hij is de Schepper en zij zijn slechts schepselen, het maaksel van Zijn handen, dienende geesten die Hij kan uitzenden (Hb 1:14).

Diep onder de indruk van Gods grote verhevenheid roept Ethan het uit: “HEERE, God van de legermachten, wie is als U?” (vers 9). Hij noemt God de “God van de legermachten” omdat God boven alle aardse en hemelse legermachten staat. Alle legermachten, of ze nu goed of slecht zijn, zijn aan Hem onderworpen, Hij voert het bevel erover (vgl. 1Kn 22:20-23). Geen enkele legermacht kan zijn eigen gang gaan.

God is “groot van macht”. Niemand is Hem in macht gelijk, niemand kan met Hem vergeleken worden (Js 40:25). Hij is de “HEERE”, de God van het verbond met David. Hij is geen God van willekeur, maar van trouw. Zijn trouw “omringt Hem”, het hoort bij Zijn natuur en wordt zichtbaar in Zijn handelen. Hij is volkomen betrouwbaar in Zijn beloften. Al Zijn handelingen vloeien uit Zijn trouw voort. Hij is machtig, Hij is trouw. Dat wil zeggen dat wat Hij in Zijn verbond beloofd heeft, Hij ook machtig is om te vervullen. Zijn almacht en Zijn trouw blijken uit het volgende gedeelte.

Ps 89:10-15 | Bewijzen van Gods almacht

10 U heerst over de overmoed van de zee;
wanneer haar golven zich verheffen, stilt Ú ze.
11 Ú hebt Rahab als een dodelijk gewonde verbrijzeld,
U hebt Uw vijanden verstrooid met Uw sterke arm.
12 De hemel is van U, ja, de aarde is van U;
de wereld en al wat ze bevat, die hebt Ú gegrondvest.
13 Het noorden en het zuiden, die hebt Ú geschapen,
Tabor en Hermon zingen vrolijk om Uw Naam.
14 U hebt een arm met macht,
Uw hand is sterk, Uw rechterhand verheven.
15 Gerechtigheid en recht zijn het fundament van Uw troon,
goedertierenheid en trouw gaan voor Uw aangezicht uit.

God heeft in het verleden bewezen waartoe Hij in staat is, wat de omstandigheden ook mogen zijn. Hij “heerst over de overmoed van de zee”, en “wanneer haar golven zich verheffen, stilt U ze” (vers 10; Ps 107:29). Er is nauwelijks iets waar Gods macht en heerschappij over alle dingen duidelijker uit blijkt dan in Zijn gezag over de zee en de golven. Zo machteloos als de mens tegenover een storm, een orkaan of een tsunami staat, zo beheerst en rustig heerst Hij daarover (Jb 38:8-11). De Heer Jezus heeft dat gezag ook, wat bewijst dat Hij God is (Mk 4:39).

De overmoedig bruisende zee is een beeld van de Godvijandige volken waarover Hij ook heerst (Js 17:12-13). Een voorbeeld van Zijn heerschappij over de overmoed van de zee is dat Hij “Rahab als een dodelijk gewonde” heeft verbrijzeld (vers 11). Híj, met nadruk, dat wil zeggen Hij en niemand anders, heeft dat gedaan. Rahab staat voor Egypte, maar dan zo voorgesteld dat de kwade macht zichtbaar wordt die erachter staat (Js 30:7; 51:9-10; vgl. Op 13:1-18). Wat Hij met Egypte heeft gedaan, heeft Hij met al Zijn vijanden gedaan. Hij heeft ze met Zijn sterke arm verstrooid.

“De hemel” is van Hem, “ja”, ook “de aarde” is van Hem (vers 12). Dit is ten eerste zo, omdat Hij de hemel en de aarde geschapen heeft, Hij heeft recht op de hemel en de aarde als de Schepper (Ps 24:1-2). De geschapen hemel is echter verontreinigd door de aanwezigheid van de kwade machten en de aarde door de zondeval. Eens zal de hemel worden gereinigd van de aanwezigheid van deze kwade machten, en ook de aarde zal onderworpen worden aan God. Dat kan gebeuren omdat de Schepper ook de Losser is geworden. Hij zal ten tweede als Losser weer bezit nemen van de schepping (Op 5:1-10; 10:2).

De hemel is vanzelfsprekend van Hem, daar woont Hij. Van de aarde lijkt dat op dit moment niet het geval te zijn, gezien de zonde die er heerst. Toch zegt het geloof bevestigend: “Ja, de aarde is van U.” “De wereld en al wat ze bevat” is van Hem omdat Hij die heeft “gegrondvest” (vgl. Ps 24:1-2).

Zijn heerschappij betreft “het noorden en het zuiden”, want die zijn door Hem geschapen (vers 13). Het noorden is wat verborgen of wat donker is, waar het koud is. Het zuiden is wat in het licht is, waar het warm is. Er is niets voor Hem verborgen, want Hij heeft alles gemaakt. “Hij weet wat in het duister is, want het licht woont bij Hem” (Dn 2:22). Waar het licht is, komt dat door Zijn aanwezigheid.

De bergen “Tabor en Hermon” verheffen zich boven het landschap. Zij zijn in hun pracht en grootsheid als het ware de mond van de aarde die opengaat om vrolijk voor Gods Naam te zingen. De Tabor is een berg ten westen van de Jordaan en de Hermon ten oosten ervan. Dat wil zeggen dat God heel de aarde geschapen heeft, in vier windrichtingen, en dat de schepping door de opvallende verschijning van Tabor en Hermon als het ware de Naam van de HEERE uitjubelen.

Alles wat Hij heeft geschapen, openbaart Zijn almacht, Zijn opperste macht. Hij heeft “een arm met macht” (vers 14). Zijn “hand is sterk”. Met Zijn hand bewerkt Hij wat Hij wil. Zijn “rechterhand” is “verheven”. Wat Hij doet, gaat zowel het denken als de kracht van de mens te boven. God werkt Zijn plannen uit in situaties waar voor de mens alles hopeloos is.

Het “fundament van Uw troon”, de troon waarop Hij zit en vanwaar Hij alles bestuurt en over alles regeert, zijn “gerechtigheid en recht” (vers 15). Hij handelt in volmaakte gerechtigheid met alles en iedereen en doet recht aan alles en iedereen. Daarbij gaan “goedertierenheid en trouw” voor Zijn aangezicht uit. Ze zijn als het ware Zijn herauten die verkondigen dat Hij met Zijn zegen in aantocht is. Ze stellen Zijn openbaring als liefde en licht in het vooruitzicht (1Jh 4:8,16; 1:5). De weg die Hij op aarde gaat en al Zijn werken dragen het stempel van Wie Hij is in goedertierenheid en trouw.

In deze wereld is er een gezegde: macht corrumpeert, en absolute macht corrumpeert absoluut. Daarom heeft de Franse filosoof Montesquieu de ‘trias politica’ bedacht. De trias politica – driemachtenleer of scheiding der macht(en) – is een theorie van de staatsinrichting waarin de staat opgedeeld is in drie organen die elkaars functioneren bewaken. Zo is het niet bij God. Hij heeft absolute macht, Hij is de Almachtige (vers 14) en dat combineert Hij met absolute rechtvaardigheid, goedertierenheid en trouw (vers 15).

Ps 89:16-19 | Het volk van die God

16 Welzalig het volk dat de klank [van de bazuin] kent,
zij wandelen, HEERE, in het licht van Uw aangezicht.
17 Zij verheugen zich de hele dag in Uw Naam
en worden door Uw gerechtigheid verheven.
18 Want U bent het sieraad van hun kracht;
door Uw welbehagen zal onze hoorn opgeheven worden.
19 Want ons schild is van de HEERE,
onze koning van de Heilige van Israël.

Na de beschrijving van Gods verhevenheid volgt het gelukkig prijzen van het volk dat die God als zijn HEERE kent (vers 16). Dit volk kent “de klank [van de bazuin]” (vgl. Nm 23:21b). Dit doet denken aan het Feest van het bazuingeschal, dat gevierd wordt als het nieuwemaan is (Lv 23:24; Nm 29:1). Dit feest wijst op het herstel van de relatie tussen God en Zijn volk. Hier ligt de nadruk op het blazen van de bazuin als startsein om de HEERE lof te zingen (vers 17) en in vol vertrouwen te wandelen in het licht van Zijn tegenwoordigheid (verzen 18-19).

Bij Israël begint de maand altijd met nieuwemaan. Op de vijftiende van de maand, het begin van het Loofhuttenfeest, is het vollemaan. Dan weerspiegelt de maan, die haar licht van de zon ontvangt, het licht van de zon. Op de eerste dag is daarvan niets te zien. Dat geeft in beeld aan dat het getuigenis van Israël verdonkerd is. Tegelijk is dat ook het keerpunt naar de tijd dat de maan weer begint te schijnen. In geestelijk opzicht zal het voor Israël volle maan zijn – ofwel het begin van het Loofhuttenfeest – als de gemeente is opgenomen. Het licht dat Israël weer zal gaan doorgeven, is van God afkomstig. God zal Zijn volk verlossen van hun vijanden (Ps 81:4).

Als ze van hun vijanden zijn verlost, zullen ze weer “in het licht van Uw aangezicht” wandelen. Ze hoeven zelfs niet te wachten totdat de vijanden verslagen zijn, want zij kunnen zich in het geloof nu al verheugen in de HEERE. Ook wij mogen nu al weten meer dan overwinnaars te zijn in Hem Die ons liefheeft. Dit betekent dat ze leven in Zijn gunst en in het besef van Zijn aandacht, dat Hij weer naar hen omziet. God, Die zo lange tijd Zijn aangezicht voor hen verborgen heeft moeten houden, heeft Zich weer in genade tot hen gewend.

Dit wandelen in het licht veroorzaakt vreugde, “zij verheugen zich de hele dag in Uw Naam” (vers 17). Een volk dat zo’n Koning heeft, wordt vervuld van grote vreugde. Hun vreugde betreft Hem, ze zijn Hem dankbaar voor de verandering die Hij in hun nood heeft bewerkt. Ze vinden hun geluk in Hem, in Wie Hij is, in Zijn regering en bescherming. Dat is “de hele dag” zo. Dit verwijst naar de periode van het duizendjarig vrederijk. God, hun Koning, is altijd Dezelfde. Daarom is hun vreugde ook altijd aanwezig. Die vreugde kan bij ons ook altijd aanwezig zijn (Fp 4:4).

Hij heeft hen uit het stof omhooggetild. Ze zijn niet meer de staart van de volken, maar God heeft hen door Zijn “gerechtigheid verheven” en gemaakt tot het hoofd van de volken (Sp 14:34). Hun verheven positie danken ze zeker aan Zijn genade. Maar het is genade gebaseerd op gerechtigheid, want de Heer Jezus heeft het noodzakelijke werk daarvoor verricht op het kruis van Golgotha.

Ze verheerlijken God voor wat Hij met en voor hen heeft gedaan (vers 18). Ze schrijven alles aan Hem toe. Hij is “het sieraad van hun kracht”. Wat ze zijn, zijn ze door Hem. Van die kracht is nu niets te zien, maar ze weten en zeggen in geloof: “Door Uw welbehagen zal onze hoorn” – de hoorn is een beeld van kracht – “opgeheven worden”. Hij zal hen als bewijs van Zijn welbehagen in hen hun verheven positie van heerschappij geven. Ze hebben het niet verdiend, maar Hij geeft het uit genade.

Ze beseffen dat ze beschermd worden door hun Koning, dat is de Messias (vers 19). Hij is hun “schild … van de HEERE”, Hij heeft Hem aan hen als hun schild gegeven. Ze noemen Hem “onze koning” Die zij “van de Heilige van Israël” hebben gekregen. Dit ziet weer bovenal op de Heer Jezus. Hij is door God aan Zijn volk als Koning gegeven. Hij zal regeren namens God, “de Heilige van Israël”, en dat dan ook in volkomen overeenstemming met Gods heiligheid doen.

“De Heilige van Israël” is de titel van God in het boek Jesaja. Jesaja gebruikt die titel vijfentwintig keer voor de God Die hem als de driemaal Heilige God is verschenen (Js 6:1). Israël heeft Hem telkens getergd en op de proef gesteld en beperkt (Ps 78:40-41). Toch zal diezelfde God hen beschermen.

Ps 89:20-30 | Het verbond met David

20 Eens hebt U in een visioen gesproken over Uw heilige, en gezegd:
Ik heb een held van hulp voorzien,
Ik heb een verkorene uit het volk verheven.
21 Ik heb David, Mijn dienaar, gevonden;
met Mijn heilige olie heb Ik hem gezalfd.
22 Mijn hand zal hem doen standhouden,
ja, Mijn arm zal hem sterk maken.
23 Geen vijand zal hem overweldigen,
geen onrechtvaardige zal hem onderdrukken.
24 Maar Ik zal zijn tegenstanders verpletteren voor zijn [ogen],
wie hem haten, zal Ik treffen.
25 Mijn trouw en Mijn goedertierenheid zullen met hem zijn,
zijn hoorn zal in Mijn Naam opgeheven worden.
26 Ik zal zijn hand op de zee leggen,
zijn rechterhand op de rivieren.
27 Híj zal tot Mij roepen: U bent mijn Vader,
mijn God en de rots van mijn heil.
28 Ja, Ík zal hem tot een eerstgeboren zoon maken,
tot de allerhoogste van de koningen van de aarde.
29 Ik zal Mijn goedertierenheid tegenover hem voor eeuwig houden,
aan Mijn verbond met hem trouw blijven.
30 Ik zal zijn nageslacht voor eeuwig laten bestaan
en zijn troon als de dagen van de hemel.

We hebben tot hiertoe twee dingen gezien: ten eerste dat God, de Heilige van Israël, Koning is (vers 19), en ten tweede dat God een verbond gesloten heeft met David, Zijn uitverkorene (verzen 4-5). Deze twee dingen worden nu verder verduidelijkt.

Ethan herinnert God aan wat Hij over het verbond met David heeft gezegd. De eerste bekendmaking daarvan heeft Hij “in een visioen” gedaan (vers 20). Over dit visioen is verder niets bekend. Het kan zijn dat het te maken heeft met wat Samuel tegen Saul zegt, dat hij niet langer koning zal zijn en God David heeft uitgezocht als man naar Zijn hart (1Sm 13:14). Samuel kan dit tegen Saul zeggen omdat God hem dat op de een of andere manier duidelijk heeft gemaakt, misschien in een visioen. Of dat God Samuel bij de zalving van David hem in een visioen duidelijk heeft gemaakt dat David degene is die hij moet zalven (1Sm 16:6-13).

De psalmist spreekt tot God over David als “Uw heilige”, dat is ‘hij die U voor Uzelf hebt afgezonderd’. Eerst heeft de HEERE Zichzelf “de Heilige van Israël” genoemd (vers 19), Hij Die Zichzelf heeft geheiligd ten behoeve van Israël (vgl. Jh 17:19). En nu spreekt de HEERE door de psalmist over David als “Uw heilige”, dat wil zeggen dat Hij David heeft afgezonderd, heeft gezalfd (vers 21), om koning te zijn (vgl. Jh 17:17).

God noemt David “een held”. Dat is hij niet in zichzelf, maar omdat God hem van “hulp voorzien” heeft (vgl. Gn 49:24). God heeft hem de kracht gegeven om een held te zijn. Het heldendom van David is zijn zorg voor de schapen, die hij heeft beschermd tegen de leeuw en de beer. Zelf zegt hij daarvan: “De HEERE, Die mij uit de klauwen van de leeuw gered heeft en uit de klauwen van de beer” (1Sm 17:34-37).

Deze herdersjongen, die door Gods hulp een held is, is door God “een uitverkorene uit het volk”. De uitverkiezing van David is helemaal Gods zaak. De nederige afkomst en het eenvoudige beroep van David maken des te duidelijker dat God hem heeft verheven en hem die hoge positie heeft gegeven (2Sm 7:8; Ps 78:70-72).

God heeft David uitverkoren. Tegelijk is het zo, dat God naar iemand heeft gezocht die Hem als knecht dient (vers 21; Hd 13:22). Die heeft Hij gevonden in David, die Hij “Mijn dienaar” noemt. Dat is David niet pas als hij koning wordt, maar dat is hij al als hij de schapen weidt en hoedt. In dat werk heeft hij kwaliteiten getoond die van bijzondere waarde voor God zijn om als Zijn vertegenwoordiger over Zijn volk te regeren.

We beluisteren de vreugde in de stem van God als Hij zegt: “Met Mijn heilige olie heb Ik hem gezalfd.” Ethan heeft David “Uw heilige” genoemd (vers 19) en God heeft David met “Mijn heilige zalfolie” gezalfd. Dat heeft Hij gedaan door de hand van Samuel (1Sm 16:13). Alles bij de roeping van David draagt het kenmerk van heiligheid.

God vindt grote vreugde in David. David wordt de gezalfde en “Mijn dienaar” genoemd. Hij is in allebei een type van Christus, de Gezalfde Die bij uitstek de Knecht van de HEERE wordt genoemd. De Knecht van de HEERE (Js 52:13) is de Gezalfde van de HEERE (Js 61:1). Van de Heer Jezus staat geschreven dat God Hem heeft gezalfd – Hij is de Christus, dat betekent de Gezalfde – met vreugdeolie boven Zijn metgezellen (Ps 45:7-8).

Zalving gebeurt met het oog op een te verrichten dienst. Door de zalving wordt iemand daarin ingewijd. De zalving spreekt voor ons van de Heilige Geest, met Wie iedere gelovige is gezalfd (1Jh 2:20). Door de Geest kunnen we een vreugde zijn voor Gods hart. Dat is zo, als we ons door de Geest laten leiden. Bij de Heer Jezus is dat op aarde altijd en volmaakt het geval geweest. Daarom is Hij altijd een vreugde voor Gods hart geweest.

God belooft dat Hij David in zijn dienst voor Hem door Zijn hand zal “doen standhouden” (vers 22). Hij stelt Zich garant voor het slagen van zijn dienst, want Hij zal hem beschermen en verdedigen. Met Zijn hand is Hij altijd bij hem. David zal zijn dienst kunnen uitvoeren omdat Gods arm “hem sterk” zal maken. Hier is weer sprake van Gods “hand” en Gods “arm” (vgl. vers 14).

God, Die de Almachtige God is, verleent David kracht. Zo worden alle kenmerken van God die eerder in deze psalm genoemd zijn, nu gebruikt ten dienste van David. Gods hand en arm zijn even vast aan hem verbonden als zijn eigen hand en arm aan zijn lichaam. Alles gebeurt door Hem. Hij werkt Zijn verbond uit en maakt het waar. Daarom is mislukking uitgesloten.

David is de voorloper van Hem Die zowel de Zoon als de Heer van David is, de Christus van God, de Uitverkorene, de Knecht van de HEERE, Die door lijden heen moest gaan om daarna verheerlijkt te worden (Fp 2:5-11).

Omdat de HEERE zijn schild is, is er geen vijandige macht die David onder druk zal kunnen zetten of hem zal kunnen overweldigen (vers 23). Het opnemen tegen David staat namelijk gelijk aan het opnemen tegen de Almachtige. En wie zal het met enige kans van slagen kunnen opnemen tegen de Almachtige? De veronderstelling alleen al getuigt van grote dwaasheid. Ook is er “geen onrechtvaardige” die hem zal “onderdrukken”. God zorgt ervoor dat David niet in zijn handen valt.

De God Die in het verleden Rahab heeft verbrijzeld (vers 11), zal Zijn grote macht voor de ogen van Zijn uitverkoren koning tonen door “zijn tegenstanders” te “verpletteren” (vers 24). Hij hoeft geen enkele tegenstander te vrezen, want God neemt het voor hem op. Ook “wie hem haten”, zal God “treffen” met dodelijke plagen. Niemand krijgt enige kans Gods gezalfde koning enig kwaad te doen omdat God hem met Zijn macht beschermt.

De bescherming van God bestaat uit Zijn “trouw” en Zijn “goedertierenheid” (vers 25). Deze eigenschappen van God, die we uitvoerig bij vers 15b hebben overdacht, zijn om zo te zeggen de beschermers van Zijn verbond. Zij zullen met hem, zijn uitverkoren koning zijn. In Zijn trouw zal Hij David voor kwaad bewaren en in Zijn goedertierenheid zal Hij hem leiden. De hoorn, die de kracht van de koning symboliseert, zal door David “in Mijn Naam opgeheven worden” (vgl. vers 18). Zijn kracht ligt in de Naam van God, dat is alles wat God is en heeft gezegd.

Alles in en aan de koning verwijst naar God, de God Die heerst over de overmoed van de zee (vers 10). Daarom is een uitgebreid gebied aan zijn heerschappij onderworpen. Omdat God zijn hand bestuurt, zal hij “zijn hand op de zee leggen” en “zijn rechterhand op de rivieren” (vers 26). Hiermee wordt zijn algemene heerschappij aangegeven, die in de onbegrensde heerschappij van de Messias – dat is de Christus, Die zowel de Heer als de Zoon van David is – zijn volle vervulling zal krijgen.

God bewijst Zijn voorkeur voor David niet alleen door hem een groot gebied te geven om daarover te heersen. Hij heeft David bovenal in een persoonlijke relatie tot Zichzelf gebracht (vers 27). De verhouding tussen David en God is die als van een zoon tot zijn vader (vgl. 2Sm 7:14). Dit is in volmaakte zin waar van de Heer Jezus (Hb 1:5).

Dat David tot God zal roepen “U bent mijn Vader”, betekent dat hij God als de oorsprong van zijn koningschap erkent. In die zin is God ook de Vader van Zijn volk, Hij is de oorsprong ervan (Dt 32:6b). David kan niet “Abba, Vader” zeggen, wat de nieuwtestamentische gelovige door de Heilige Geest Die in hem woont, wel kan zeggen (Rm 8:15-16; Gl 4:5-6). De Heilige Geest werkt wel in David, maar woont niet in hem. De Heilige Geest werkte in het Oude Testament wel op aarde, maar woonde er nog niet op aarde. Hij is pas op aarde komen wonen, nadat de Heer Jezus na Zijn werk op het kruis is teruggekeerd naar God (Jh 7:37-39; 14:16-17; 15:26; 16:13-14).

David noemt God ook “mijn God en de rots van mijn heil”. In zijn persoonlijke relatie met God, “mijn God”, kent hij Hem als “de rots van mijn heil”. David is veilig in de kloof van de rots, de rots die geslagen is; de rots is Christus (1Ko 10:4). Hiermee drukt hij uit dat zijn God in alle tijden zijn enige vertrouwen en hoop is. God is de onwankelbare rots die hem naar het volle heil of de volle behoudenis zal brengen.

Gods genade gaat nog verder. David wordt door God “tot een eerstgeboren zoon” gemaakt (vers 28) en daarmee tot erfgenaam. David is niet de eerstgeboren zoon van Isaï. Hij is de jongste zoon. ‘Eerstgeboren’ geeft dan ook niet de volgorde van geboorte aan, maar een plaats van eer boven anderen. God maakt hem “tot de allerhoogste van de koningen van de aarde”. Beide namen gelden weer in het bijzonder voor de Heer Jezus, de Koning van de koningen (vgl. Ko 1:15,18; Rm 8:29; Op 1:5).

Niets kan een einde maken aan Gods goedertierenheid als resultaat van Zijn trouw aan Zijn verbond voor David (vers 29). Hij zal “voor eeuwig” Zijn liefde voor hem “houden”. God heeft Zijn verbond met David niet gesloten op basis van de wet, maar op basis van het bloed van de nieuwe verbond dat de Middelaar heeft vergoten. Aan dat nieuwe verbond zal Hij “trouw blijven”. Niets kan Hem aan dat verbond ontrouw maken. Hij zal zonder enig falen alles vervullen waartoe Hij Zich in dat verbond heeft verplicht.

God “zal zijn nageslacht voor eeuwig laten bestaan” (vers 30). Hierbij mogen we vooral denken aan de Heer Jezus, de Zoon van David. God heeft Hem op het oog. De Messias zal in het vrederijk op “Zijn troon” zitten. Zijn regering zal zijn “als de dagen van de hemel”. In Zijn regering brengt Hij de hemel op aarde, waardoor de dagen op aarde worden als de dagen van de hemel (vgl. Dt 11:21; Js 66:22).

Ps 89:31-38 | Als … dan … Maar

31 Als zijn kinderen Mijn wet verlaten
en in Mijn bepalingen niet gaan,
32 als zij Mijn verordeningen ontheiligen
en Mijn geboden niet in acht nemen,
33 dan zal Ik hun overtreding met de roede straffen
en hun ongerechtigheid met slagen.
34 Maar Mijn goedertierenheid zal Ik bij hem niet wegnemen
en in Mijn trouw niet falen.
35 Ik zal Mijn verbond niet ontheiligen
en wat over Mijn lippen gekomen is, niet veranderen.
36 Eens heb Ik gezworen bij Mijn heiligheid:
Nooit zal Ik tegen David liegen!
37 Zijn nageslacht zal voor eeuwig blijven,
zijn troon zal vóór Mij zijn, [vast] als de zon.
38 Hij zal [voor] eeuwig standhouden, zoals de maan;
de getuige [hoog] aan de hemel is trouw. \Sela\

Het verbond met David, dat wil zeggen het oude verbond, betekent dat zijn kinderen niet ongestraft Gods “wet” kunnen verlaten (vers 31). De wet is de uitdrukking van Gods wil voor hun hele maatschappelijke en godsdienstige leven. Als ze de wet verlaten, gaan ze niet in Gods “bepalingen” die Hij voor bepaalde aspecten van hun leven heeft gegeven.

Ze kunnen ook Zijn “verordeningen”, Zijn regels voor de omgang met Hem en met elkaar, niet zonder gevolgen terzijde schuiven (vers 32). Als ze die ontheiligen, dat wil zeggen als gewone, menselijke verordeningen zien die ze eigenwillig kunnen negeren, zullen ze bestraft worden. Ook het niet in acht nemen, ofwel veronachtzamen, van Gods “geboden”, zal Gods tucht over hen brengen. Zijn geboden zijn een uitdrukkelijke uiting van Zijn wil.

Als Davids nakomelingen met al deze verschillende uitingen van Gods wil geen rekening houden, zal Hij “hun overtreding met de roede straffen en hun ongerechtigheid met slagen” (vers 33; vgl. Js 10:5). God heeft dat gedaan door de Assyriërs en de Babyloniërs respectievelijk de tien stammen en de twee stammen uit het land weg te laten voeren. Hij heeft deze volken gebruikt om Zijn volk met de roede te straffen en te slaan.

Ondanks dat heeft Hij Zijn goedertierenheid niet bij David weggenomen (vers 34). Het is onmogelijk dat Hij in Zijn trouw aan Zijn verbond zal falen. God heeft geen definitief einde aan Zijn ongehoorzame volk gemaakt. Hij wordt niet in verlegenheid gebracht door hun ontrouw. God bewaart voor het waarmaken van Zijn verbond altijd een overblijfsel naar de verkiezing van de genade (Rm 9:27-29; 11:5).

Die genade is mogelijk omdat Christus als Middelaar van het nieuwe verbond de vloek van het eerste of oude verbond op Zich heeft genomen. God kan natuurlijk niet handelen in tegenspraak met de inhoud van het verbond, dat wil zeggen dat God de zonde en het falen van het volk moest straffen. Wil God toch tot Zijn doel komen, dan moest Christus de straf van het volk dragen, anders zou het verbond tenietgedaan worden.

In krachtige bewoordingen verklaart God de vastheid van Zijn verbond (vers 35). Hij noemt het “Mijn verbond”. Hij heeft het gesloten en Zich garant gesteld voor de naleving ervan. Daarom zal Hij het “niet ontheiligen” door er niet naar te handelen. Wat er over Zijn lippen is gekomen, zijn geen ondoordachte uitspraken, zoals dat bij ons wel vaak het geval is. Wat Hij heeft gezegd, verandert Hij niet, Hij past de voorwaarden niet aan, maar houdt Zich aan Zijn oorspronkelijke afspraak.

Wat Hij heeft gezegd, heeft Hij gezworen (vers 36). Het is de krachtigste wijze om iets te beloven, wat bij Hem tegelijk de absolute vervulling op de juiste tijd en wijze inhoudt. Hij heeft gezworen “bij Mijn heiligheid”. Hij ontheiligt Zijn verbond niet, zoals Hij in vers 35 heeft gezegd, omdat dit in strijd is met Zijn heiligheid. Hij is volmaakt heilig, volmaakt afgezonderd van het kwaad en de zonde.

God zegt dit alles op deze manier om Zijn zwakke, vaak twijfelende volk ervan te overtuigen dat Hij Zijn beloften waarmaakt. Als extra bevestiging zegt Hij: “Nooit zal Ik tegen David liegen” (vgl. Hb 6:17-18). Het is onmogelijk dat God liegt, want Hij kan niet liegen (Tt 1:2; Nm 23:19). Liegen is volkomen vreemd aan Zijn natuur.

Hij heeft gezegd dat Davids nageslacht voor eeuwig blijven zal, daarom blijft dat voor eeuwig (vers 37). Er zal altijd iemand uit zijn nageslacht op zijn troon zitten. Dit is niemand anders dat de Messias, de Zoon van David en tevens de Zoon van God. Zijn troon “zal vóór Mij zijn”, wil zeggen dat God die troon altijd ziet. Hier is een regering die volmaakt en ononderbroken beantwoordt aan Zijn heiligheid. Daarom staat die troon net zo vast “als de zon” vaststaat aan de hemel.

De heerschappij van de Messias “zal [voor] eeuwig standhouden, zoals de maan” (vers 38). De maan staat in verbinding met de zon, ze ontleent haar licht aan de zon. De zon staat vast, de maan houdt voor eeuwig stand. Beide symboliseren ze de heerschappij van het licht in het vrederijk (Gn 1:14-16). Zowel de positie als de duur van de heerschappij zijn onveranderlijk. Het koninkrijk van de Messias is een eeuwig koninkrijk (Dn 2:44).

De maan is “de getuige [hoog] aan de hemel”. Deze getuige “is trouw”. De maan kent wisselingen in haar verschijning. Ze gaat in een kringloop van nieuwemaan naar vollemaan en van vollemaan naar nieuwemaan. Hoewel er wisseling is, is er geen verrassing. Het is een getrouw beeld dat elke maand opnieuw terugkeert. God wijst hiermee op Zijn trouw, die altijd blijft, ook al is die voor de mens op het ene moment duidelijker waar te nemen dan op het andere moment.

Ps 89:39-46 | Verstoten en verworpen

39 Maar Ú hebt [hem] verstoten en verworpen,
U bent verbolgen geworden op Uw gezalfde.
40 U hebt het verbond met Uw dienaar tenietgedaan,
U hebt zijn diadeem ontheiligd en op de aarde [geworpen].
41 U hebt een bres geslagen in al zijn muren,
U hebt zijn vestingen in puin gelegd.
42 Alle voorbijgangers op de weg hebben hem beroofd;
zijn buren is hij tot smaad geworden.
43 U hebt de rechterhand van zijn tegenstanders verheven,
U hebt al zijn vijanden verblijd.
44 Ja, U hebt de scherpte van zijn zwaard gekeerd,
U hebt hem in de strijd geen stand doen houden.
45 U hebt zijn luister doen ophouden,
U hebt zijn troon op de aarde neergestoten.
46 U hebt de dagen van zijn jeugd verkort,
U hebt hem met schaamte bedekt. \Sela\

De actuele situatie staat haaks op de vastheid en vervulling van het verbond en doet denken aan nieuwemaan. Het is nacht, zonder het licht van de maan. David, de uitverkoren koning, is door God verstoten en verworpen (vers 39). David is verstoten door eigen schuld. Ook zijn nakomelingen, het volk Israël, zijn verstoten door hun eigen zonden. Ook Christus, de Heer en de Zoon van David, is verstoten en verworpen. Dat is echter niet door eigen schuld, maar omdat Hij het schuldoffer is geworden (Js 53:10). Daardoor is het mogelijk geworden voor God om David en zijn nakomelingen genade te bewijzen.

We bevinden ons in de tijd die vlak aan de vervulling van de belofte voorafgaat, de tijd van de grote verdrukking. God is verbolgen geworden op Zijn volk en de nakomelingen van Zijn gezalfde koning omdat zij Hem ontrouw zijn geworden. Naar het gevoel van het gelovig overblijfsel heeft God het oude verbond met Zijn dienaar tenietgedaan (vers 40). God heeft zijn diadeem van koninklijke waardigheid “ontheiligd en op de aarde geworpen”. Er is niets meer van de vroegere grootheid en eer over.

De stad van God, de stad van David, is een bouwval geworden (vers 41). De stad is vrij toegankelijk geworden door de bressen in de muren. De verdediging is uitgeschakeld, de vestingen liggen in puin. Ethan schrijft het toe aan het handelen van God.

Door het wegvallen van de bescherming is de Davidsstad door “alle voorbijgangers op de weg … beroofd” van alle kostbaarheden die erin te vinden waren (vers 42). Er is ook geen enkel respect meer voor de stad. Voor “zijn buren”, de buurvolken, “is hij tot smaad geworden”.

God heeft de tegenstanders niet alleen toegang tot de stad gegeven, maar ook hun “rechterhand … verheven” (vers 43). Hij heeft hun de kracht ervoor gegeven en hun de macht over Zijn volk gegeven. Wat heeft Hij hun vijanden daardoor “verblijd”, maar dan in de zin van leedvermaak.

Daartegenover heeft Hij het zwaard van Zijn volk tegen henzelf gekeerd (vers 44). Hij heeft hun Zijn kracht onthouden en hen daardoor “in de strijd geen stand doen houden”. Ze zijn verslagen, omgekomen, verstrooid, weggevoerd of gevlucht.

Hij heeft de luister van de koning “doen ophouden”, daar is niets van over (vers 45). Alle pracht die zijn koningschap heeft gekenmerkt, is verdwenen. Van zijn heerschappij is ook niets over, want Hij heeft “zijn troon op de aarde neergestoten”. Er is ook niets meer om over te regeren, want het volk is verstrooid over de omringende landen of weggevoerd in ballingschap.

De heerlijke regering van David en van zijn eerste opvolger, zijn zoon Salomo, heeft maar kort geduurd. Door de ontrouw van Salomo heeft God “de dagen van zijn jeugd”, dat is van het koninkrijk van Israël, “verkort” (vers 46). Het is van kwaad tot erger gegaan. God heeft de dagen van voorspoed en jeugdige schoonheid niet kunnen verlengen. Hij heeft Zijn troon aan de volken moeten geven en Zijn volk “met schaamte bedekt”.

Ps 89:47-52 | Hoelang nog?

47 Hoelang [nog], HEERE? Zult U Zich voor altijd verbergen?
[Hoelang] zal Uw grimmigheid branden als een vuur?
48 Bedenk hoe kort mijn levensduur is.
Waarom zou U alle mensenkinderen tevergeefs geschapen hebben?
49 Welke man leeft er die de dood niet zien zal,
die zijn ziel bevrijden zal uit de greep van het graf? \Sela\
50 Heere, waar zijn Uw vroegere [blijken van] goedertierenheid?
U hebt ze David gezworen bij Uw trouw.
51 Denk, Heere, aan de smaad van Uw dienaren;
[de hoon van] alle grote volken, die ik in mijn binnenste meedraag.
52 Daarmee smaden Uw vijanden, HEERE,
daarmee smaden zij de voetstappen van Uw gezalfde.

Het overblijfsel vraagt weer “hoelang” die situatie nog moet duren (vers 47; Ps 13:2-3). Nu is het een vraag van wanhoop met betrekking tot de omstandigheden. Ze ervaren dat God Zich voor hen verbergt. Zal Hij dat “voor altijd” doen (vgl. Ps 77:7-9)? Tegelijk is de vraag “hoelang” ook een vraag waarin de hoop doorklinkt dat er een einde aan het lijden komt. Maar hoelang nog zal Gods “grimmigheid branden als een vuur?”

De vraag is hoelang de trouw van God aan Zijn verbond, hoelang Zijn goedertierenheid, onzichtbaar blijft. De psalmist stelt zijn vertrouwen op de HEERE, maar de nood is groot. Als de tijd niet verkort wordt, blijft niemand van het overblijfsel in leven (vgl. Mt 24:22). Hoe zit het dan met de goedertierenheid en trouw van de HEERE?

De eerste reden voor de vragen is de hoge nood (verzen 47-49). De tweede reden is dat goedertierenheid en trouw van de HEERE in het geding zijn (vers 50), het verbond dat Hij nota bene onder ede gesproken heeft. Ten slotte de derde reden is de smaad die over het overblijfsel komt en daarmee over de eer van de Naam van God en van Zijn Christus, Zijn Gezalfde (verzen 51-52). Daarom leert de Heer Jezus het overblijfsel bidden: “Moge Uw Naam worden geheiligd” (Mt 6:9b).

Ze vragen God te bedenken “hoe kort” hun “levensduur is” (vers 48). Als Hij nog iets wil waarmaken van Zijn verbond, laat Hij dat dan snel doen, want anders is hun leven voorbij. “Waarom zou U alle mensenkinderen tevergeefs geschapen hebben”, als Hij hen toch maar zo kort laat leven en het hun dan ook nog zo moeilijk maakt? Uiteindelijk sterft ieder mens (vers 49). Niemand ontkomt eraan, want niemand kan “zijn ziel bevrijden … uit de greep van het graf”.

Dan komt de vraag aan de “Heere”, Adonai, waar Zijn “vroegere [blijken van] goedertierenheid” zijn (vers 50). Waar zijn ze gebleven? Toch heeft Hij “David gezworen bij Uw trouw”. Maar er is nu niets van te zien. Is God vergeten dat Hij bij Zijn trouw heeft gezworen?

Nog een aspect dat het overblijfsel voor God brengt, is de smaad die Zijn dienaren ondergaan (vers 51). Denkt de Heere daar wel aan? “Alle grote volken” honen hen. Die hoon schudden ze niet van zich af, maar die dragen ze mee in hun binnenste. Alle hoon raakt hen diep en blijft zitten zolang er geen uitkomst komt, geen verhoring, geen vervulling van het verbond.

Ten slotte wijzen zij de HEERE erop dat de vijanden niet hun vijanden zijn, maar die van Hem, “Uw vijanden” (vers 52). Zijn vijanden smaden ook niet in de eerste plaats hun doen en laten, maar “de voetstappen van Uw gezalfde”. Gods gezalfde is David en boven hem uit de Messias.

De vijanden van Christus hebben Hem gesmaad en bespot als ‘de Koning van de Joden’. Ze hebben de weg van God die Hij met de Messias is gegaan, gesmaad. Dat Gods Koning als Baby in een timmermansgezin is geboren en Zijn leven in vernedering heeft geleefd, is aanleiding voor het ongeloof om met Hem te spotten. Alle spotters zullen Hem tot hun ontsteltenis terugzien, dan als Rechter.

Ps 89:53 | Amen, ja, amen

53 De HEERE zij voor eeuwig geloofd.
Amen, ja, amen.

Ondanks dat Ethan erover spreekt dat God Zich niet laat zien, gelooft hij dat God er is en al Zijn beloften zal vervullen. Daarom zegt hij: “De HEERE zij voor eeuwig geloofd.” De HEERE troont op de lofzangen Israëls (Ps 22:4). De overwinning wordt behaald als we beginnen met de HEERE te prijzen (2Kr 20:21-22), zo ook hier in het derde psalmboek. Ethan onderstreept zijn lofprijzing met een overtuigd “amen, ja, amen”. Het is vast en zeker.

De psalmist gaat in Psalm 73, de eerste psalm van het derde boek van Psalmen, in het heiligdom (Ps 73:17), waar de HEERE voor eeuwig wordt geloofd. Dat doet hij ook en juist in tijden van beproeving, in moeilijke tijden hier in de laatste psalm van dit derde boek. Het geloof dat wordt gelouterd, antwoordt met “amen, ja amen” en maakt de Naam van de HEERE groot.

Zo triomfeert het geloof over de omstandigheden. De gelovige ziet door de duisternis het licht van de hoop. Die hoop is het vertrouwen op Hem, Die Zijn verbondsbeloften zal vervullen, ook al lijkt alles de vervulling ervan te verhinderen.

Psalm 90

Inleiding

Psalm 90 is de eerste psalm van het vierde boek van Psalmen dat Psalmen 90-106 inhoudt. We kunnen boek 4 vergelijken met het boek Numeri, het vierde boek van de Pentateuch, de vijf boeken van Mozes. In Numeri gaat het over de reis van het volk van God door de woestijn. Dat is ook het onderwerp van dit vierde boek van Psalmen. Dat komt in deze psalm wel speciaal tot uiting.

Het is de enige psalm waarvan vermeld staat dat die door Mozes is gedicht. Het is daardoor ook de oudste psalm. Hij is herkenbaar verwant met het lied van Mozes (Dt 32:1-40). Mozes, de leider van Israël gedurende de woestijnreis tussen Egypte en het beloofde land, wordt hier door de Heilige Geest gebruikt als eerste auteur van de serie psalmen die de woestijnreis in dit vierde boek van Psalmen beschrijven. Daarin is hij ook de mond van het gelovig overblijfsel in de eindtijd. De woestijnreis is een beeld van de loutering van het volk (Psalm 90) met als resultaat het gelovig overblijfsel dat het land gaat beërven (Psalm 91).

Het is goed mogelijk dat Mozes deze psalm tegen het einde van de woestijnreis heeft geschreven. Er is een hele generatie uit Egypte vertrokken, van wie allen boven de twintig jaar – met uitzondering van Jozua en Kaleb – zijn gestorven. Ook Mirjam, die melaats werd, is gestorven, evenals Aäron. Mozes was de laatst overgeblevene, en hem werd de toegang tot het beloofde land ontzegd.

We kunnen ons voorstellen dat Mozes diep onder de indruk is gekomen zowel van de vergankelijkheid van de mens als van de grootheid en eeuwige kenmerken van zijn God. Over beide schrijft hij in deze psalm. Hij heeft hierin dit gebed opgetekend dat van een diep inzicht getuigt van de verhouding tussen een vergankelijk, nietig mens en de grote God van de eeuwigheid.

In Psalm 91 zien we, in contrast met de nietige, vergankelijke mens, de afhankelijke Mens, Christus. Dit contrast is onderwijs en voorbeeld voor het gelovig overblijfsel in de eindtijd, waarvan we in Psalm 91 ook de kenmerken vinden. Als inleiding van boek 4 spreken deze twee psalmen respectievelijk van duisternis en dood (Psalm 90) en licht en leven (Psalm 91). Psalm 90 gaat over de eerste mens, Psalm 91 over de tweede Mens, Christus, als Voorbeeld voor het gelovig overblijfsel van Israël.

Net als in Psalm 1 gaat het in deze twee psalmen over de twee wegen die een mens kan gaan: de weg van de mens zonder God in Psalm 90 en de weg van de tweede Mens, Christus, in Psalm 91. Dat ze bij elkaar horen, zien we ook aan het begin en aan het eind van beide psalmen. Ze beginnen beide met ‘schuilplaats’ (of: ‘toevlucht’) (Ps 90:1; Ps 91:1) en eindigen beide met ‘verzadigen’ (Ps 90:14; 91:16).

Indeling van de psalm

1. Inleiding: Wie God is (verzen 1-2).
2. Wat God doet (3x “U”: verzen 3,5,8) (verzen 3-10).
3. Onderwijs voor de sterveling (verzen 11-12).
4. Gebed (verzen 13-17).

Ps 90:1-2 | De eeuwige God

1 Een gebed van Mozes, de man Gods.
Heere, Ú bent ons een toevlucht geweest
van generatie op generatie.
2 [Al] vóór de bergen geboren waren
en U de aarde en de wereld voortgebracht had,
ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid bent U God.

Deze psalm is een gebed van Mozes (vers 1a). Het is een gebed omdat hij zich in de hele psalm tot God richt. Het is de enige psalm van hem in Psalmen en daardoor ook de oudste psalm. Hij wordt hier “de man Gods” genoemd (vgl. Dt 33:1; Jz 14:6; 1Kr 23:14; 2Kr 30:16; Ea 3:2). “Man Gods” is een uitdrukking die in de boeken Samuel, Koningen en Kronieken wordt gebruikt om een ziener of profeet mee aan te duiden.

Mozes vertolkt hier de stem van het hele volk van God, wat blijkt uit het gebruik van de woorden ‘ons’ en ‘wij’. Daarbij moeten we wel bedenken dat Gods volk het Godvrezende deel ervan is, het deel dat God in Zijn rechten erkent en die rechten wil handhaven te midden van een afvallig volk. Dit is wat een man Gods kenmerkt.

Wanneer Mozes de psalm heeft geschreven, is niet bekend. Als we de psalm lezen, krijgen we de indruk dat hij spreekt over de woestijnreis. Het is aannemelijk dat hij de psalm heeft geschreven aan het einde ervan. Tijdens de reis door de woestijn is een hele generatie omgekomen, waarbij God wel de toevlucht voor Zijn volk is gebleven.

De verzen 1b-2 vormen de inleiding van de psalm. In deze verzen wordt beleden Wie God is. Het begint in vers 1b met “Heere, U bent …” en eindigt in vers 2 met “… U bent God”. Mozes richt zich in zijn gebed tot de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser van het heelal. Hij erkent dat de Heere voor Zijn volk “een toevlucht geweest” is (vers 1b). Het woord voor ‘toevlucht’ of ‘schuilplaats’ [zo vertaalt de Septuaginta het Hebreeuwse woord] wordt ook wel vertaald met ‘woning’.

Bij het woord ’woning’ kunnen we denken aan veiligheid en bescherming (Dt 33:27a). Een woning is een toevlucht. Het vers uit Deuteronomium 33 behoort tot de laatste woorden van Mozes, die hij vlak voor zijn sterven heeft uitgesproken. Hiermee wordt het nauwe verband tussen het gebed van Psalm 90, het lied van Deuteronomium 32 en de zegen van Deuteronomium 33 onderstreept.

Hij is niet alleen een toevlucht geweest voor Zijn volk als geheel, maar ook “van generatie op generatie” (Dt 32:7). Elke generatie heeft haar eigen moeilijkheden, maar de Heere, Adonai, is er steeds voor hen geweest. Hij is voor elke generatie dezelfde toevlucht, hoe anders de omstandigheden voor een volgende generatie ook mogen zijn. De ene generatie gaat en de andere komt, maar God verandert niet. Daarom is geen generatie zonder Hem als toevlucht.

De God van de generaties is de eeuwige God (vers 2). Hij heeft geen begin. Alles buiten Hem heeft een begin. Dat begin is door Hem tot stand gebracht. “Zonder Hem is niet één ding geworden dat geworden is” (Jh 1:3). “Vóór de bergen geboren waren”, dat wil zeggen uit de aarde waren opgerezen, was Hij er, want de bergen zijn door Hem gemaakt. Hij was er want Hij heeft “de aarde en de wereld voortgebracht” (vgl. Sp 8:22-26). “De aarde” wordt genoemd in onderscheid met de hemel en de zee. Met “de wereld” wordt het deel van de schepping bedoeld waar mensen wonen.

“Ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid” is Hij God. Hij was en is en zal eeuwig God zijn. Hij is de Eeuwige, de eeuwig Zijnde, de IK BEN. Er is geen periode te bedenken dat Hij er niet was. Er is ook geen periode te bedenken dat Hij er niet zijn zal. Altijd is Hij de Aanwezige. Dit gaat ons menselijk denken te boven.

De schepping van het universum heeft Hem in geen enkel opzicht veranderd of beperkt. Ook als de oude schepping door vuur zal vergaan, zal Hem dat in geen enkel opzicht veranderen of beperken. Dat er een eeuwige, onveranderlijke God is, geeft de mens het enige en tegelijk alle houvast in een veranderende wereld en veranderende generaties.

Ps 90:3-6 | De sterveling tegenover God

3 U doet de sterveling terugkeren tot stof
en zegt: Keer terug, mensenkinderen.
4 Want duizend jaren zijn in Uw ogen
als de dag van gisteren, wanneer die voorbijgegaan is,
of [als] een wake in de nacht.
5 U spoelt hen weg, zij zijn [als de] slaap.
In de morgen zijn zij als het gras [dat] opkomt:
6 in de morgen bloeit het en komt het op,
's avonds wordt het afgesneden en het verdort.

We zien nog een bepaalde opbouw van de psalm:
Vers 3 “U”… vers 4 “want”…
Vers 5 “U”… vers 7 “want”…
Vers 8 “U”… vers 9 “want”…
Dat wil zeggen dat vers 4 redengevend is voor vers 3 enzovoort.

In groot contrast met de eeuwig zijnde, onveranderlijke, onbegrensde God staat de mens met zijn beperkte levensduur. Door de zonde van de mens is de dood in de wereld gekomen. Het oordeel van God is dat Hij “de sterveling” doet “terugkeren tot stof”. De mens “heeft geen zeggenschap over de dag van de dood” (Pr 8:8). Die zeggenschap heeft alleen God. De mens die dat erkent en Gods oordeel aanvaardt, die erkent dat hij stof is, zal leven (Gn 18:27; Jb 42:6).

Het woord ‘stof’ hier is niet hetzelfde als in Genesis 3 (Gn 3:19). Hier betekent het ‘gruis’, iets dat verpulverd is. Het zegt niet alleen wat over de materie, dat het stof is, maar ook over de manier waarop het tenietgedaan wordt, vergruisd, en dat als gevolg van de zonde. Het onderstreept de tijdelijkheid en de vluchtigheid van het leven van een vergankelijk mens.

God heeft het doodsoordeel uitgesproken. Daarnaar handelt Hij als Hij zegt: “Keer terug, mensenkinderen” (Gn 3:19; Pr 3:20; 12:7; Ps 104:29). Dit bevel klinkt bij elk sterfgeval sinds de uitspraak in het paradijs na de zondeval: “Stof bent u en u zult tot stof terugkeren” (Gn 3:19). Het geldt zonder uitzondering voor alle mensenkinderen. Iemand mag het nog zover in de wereld hebben geschopt, hij mag zich nog zo beroemen op zijn prestaties, of er nog zo mooi hebben uitgezien, de dag komt er snel aan dat hij naar zijn oorsprong terugkeert: het stof waaruit hij is gemaakt.

Het bevel “keer terug” betekent dat de mens, door God geschapen – niet geëvolueerd –, eens zal moeten terugkeren naar zijn Maker om voor Hem verantwoording af te leggen. Vandaar deze oproep. Adam verliet zijn woning bij God (vers 1) en werd daardoor een sterveling (vers 3). Hij heeft gezondigd, en “het loon van de zonde is de dood” (Rm 6:23a). Om deze situatie te herstellen moest God Zijn Zoon zenden als de tweede Mens. Dat zien we in Psalm 91.

Niemand ontkomt aan die terugkeer. Dat staat als een paal boven water (Hb 9:27). Dat Henoch en Elia daaraan zijn ontkomen, is omdat God hen aan dit oordeel heeft onttrokken door hen levend tot Zich te nemen. Daarin zien we een voorbeeld van de opname van de gemeente, dat wil zeggen van de opname van de gelovigen die op dat moment op aarde leven of sinds Adam gestorven zijn. Bij de komst van de Heer voor Zijn gemeente worden de levende gelovigen veranderd, terwijl zij die in Christus ontslapen zijn, zullen worden opgewekt (1Th 4:14-18).

God heeft bij de schepping voor de mens tijdeenheden als jaren en dagen ingesteld (vers 4). De mens is aan tijd gebonden. Zelf heeft Hij die gebondenheid of beperking niet. Hij staat boven de tijd, Hij is er niet aan gebonden, wij wel. Bij Hem is één dag als duizend jaar en omgekeerd (2Pt 3:8). Voor Hem zijn “duizend jaren … als de dag van gisteren, wanneer die voorbijgegaan is”. Een dag is snel voorbij. Het is als “een wake in de nacht” – een wake is slechts vier uur (vgl. Ri 7:19; Kl 2:19a). Die vier uur zijn zo voorbij. God gaat niet met de tijd mee, maar bepaalt van alles de tijd (vgl. Pr 3:1). Zelf is Hij de eeuwig “Onveranderlijke van Israël” (1Sm 15:29).

Het leven van mensen wordt door God weggespoeld als de slaap (vers 5). Als een mens slaapt, heeft hij geen besef van tijd. Als hij wakker wordt, is er een aantal uren voorbijgegaan, zonder dat hij het heeft gemerkt en zonder dat hij iets heeft gepresteerd. Zo vluchtig, leeg, inhoudsloos is zijn leven. Hij kan uiterlijk nog zo actief zijn, maar zijn leven wordt meegesleurd en spoelt weg, zonder iets wezenlijks na te laten. Het is allemaal tevergeefs, het lost op in het niets. Zo gaat het leven van de mens als een damp voorbij zonder dat hij zich de kortstondigheid ervan realiseert.

Een ander beeld is dat van het gras dat opkomt. Als mensen ’s morgens wakker worden, zijn ze als het gras dat opkomt. In de loop van de dag groeit en bloeit het gras. Als het avond wordt, “wordt het afgesneden en het verdort” (vers 6). Dit beeld wordt ontleend aan de toestand van het gras in het Midden-Oosten. Als overdag de chamsin, dat is de hete woestijnwind, waait, verdroogt het gras binnen de kortste tijd. De mens is in dit opzicht niet anders dan gras: zijn leven is kortstondig (Ps 103:15-16; Js 40:6-8; 1Pt 1:24).

Ps 90:7-12 | Het leven gaat snel voorbij

7 Want wij vergaan door Uw toorn,
door Uw grimmigheid worden wij door schrik overmand.
8 U stelt onze ongerechtigheden voor Uw [ogen],
onze verborgen [zonden] in het licht van Uw aangezicht.
9 Want al onze dagen gaan voorbij door Uw verbolgenheid,
wij brengen onze jaren door als een gedachte.
10 De dagen van onze jaren: daarin zijn zeventig jaren,
of, als wij zeer sterk zijn, tachtig jaren,
maar het beste daarvan is moeite en verdriet,
want het wordt snel afgesneden en wij vliegen heen.
11 Wie kent de kracht van Uw toorn
en Uw verbolgenheid, [wie weet] hoezeer U te vrezen bent?
12 Leer [ons] zó onze dagen tellen,
dat wij een wijs hart verkrijgen.

De dood is een natuurlijk proces, maar niet iets dat God tijdens de schepping in gedachten had. Het is Gods oordeel (vers 7) over de zonde (vers 8). De dood is door de zonde in de wereld gekomen en is het loon dat God aan de zonde heeft verbonden (Rm 5:12; 6:23; Gn 2:17). Mozes heeft tijdens de hele woestijnreis van veertig jaar allen zien sterven die bij de uittocht twintig jaar en ouder waren, behalve Jozua en Kaleb. Mirjam en Aäron zijn daarbij inbegrepen. En ook Mozes zelf mocht het beloofde land niet ingaan vanwege zijn zonde.

Door Gods toorn over hun ongeloof zijn zij vergaan (vers 7; Nm 14:28-29). Het is een lange, verschrikkelijke reis geweest, met elke dag een aantal doden. Elk sterfgeval is een blijk van Gods grimmigheid, waardoor zij door schrik overmand worden. Het gaat er niet om hoelang een mens leeft, maar dat zijn einde het gevolg is van de toorn van God. Dat geldt voor iedereen (vgl. Rm 3:23), maar in het bijzonder voor het volk tijdens de woestijnreis.

Elk sterfgeval heeft hen aan hun “ongerechtigheden” herinnerd (vers 8). Zij zeggen ervan dat God die voor Zijn ogen stelt als de reden van Zijn doodsoordeel. God kan niet doen of er geen zonde is begaan. Hij ziet ze voortdurend en handelt ermee naar de eis van Zijn heiligheid. Ook hun verborgen zonden stelt Hij in het licht van Zijn aangezicht. Er is niets voor Hem verborgen (Jr 16:17; Hb 4:13). Zijn licht maakt alles openbaar, niets kan zich daarvoor verbergen. Als de Heer Jezus terugkomt naar de aarde als Rechter, zullen “Zijn ogen als een vuurvlam” zijn die dwars door ieder mens heen kijken (Op 1:14b).

Vers 7 en vers 9 lopen parallel. Daardoor vormen de verzen 7-9 een piramide, waarbij vers 8 het hoogtepunt is. Dit is een literair hulpmiddel om vers 8 te onderstrepen en te benadrukken. De boodschap is duidelijk: ons kortstondige leven moet ons wakker schudden, opdat wij ons bewust worden van onze zondigheid, ook de zonden die in het verborgen zijn gedaan, want voor God is er niets verborgen.

Zo gaan al hun dagen voorbij door Gods verbolgenheid (vers 9). Al hun dagen, geen dag uitgezonderd, dragen ze vanwege hun ongerechtigheden Gods verbolgenheid. Ze brengen hun jaren door met de snelheid van “een gedachte”. Dit is het kortstondige, ellendige leven van de sterfelijke mens die zich bewust is dat hij mens is en dat God alleen God is. Het woord ‘gedachte’ betekent eigenlijk een zucht, een kreun. Het betekent niet alleen ‘kortstondig’, het betekent ook dat je er moe, ja moedeloos van wordt. Er wordt een zucht van moedeloosheid geslaakt. Het is zoals Jakob het tegen de farao zegt: “Weinig [in getal] en [vol] kwaad zijn mijn levensjaren geweest” (Gn 47:9).

Het aaneenrijgen van dagen gaat voor de mens gemiddeld “zeventig jaren” door (vers 10). Vers 10 is een onderstreping van vers 9. Beide verzen gaan over ‘dagen’ en ‘jaren’: ‘dagen’ benadrukken de kortheid van het leven, ‘jaren’ benadrukken de langdurige moeiten van het leven. Na zeventig jaren valt het doek voor de mens. Als hij “zeer sterk” is, kan hij zelfs nog een aantal dagen doorleven, zodat hij “tachtig jaren” kan leven.

Zeventig jaar is niet lang en die tien jaar extra is nou ook geen eeuwigheid. Hij doet zijn uiterste best om van de jaren die hem gegeven zijn, te genieten. Maar wat levert het helemaal op? De eerlijke conclusie moet zijn: zelfs “het beste daarvan is moeite en verdriet”. Het ‘beste’ zijn de dingen waarvan hij nog enig plezier heeft gehad, wat dat ook mag zijn, maar waarvan hij nooit echte voldoening heeft gekend.

Dan is het ineens voorbij, afgelopen, het is “snel afgesneden”. “En wij vliegen heen” wil zeggen dat het leven is weggevlogen alsof het kaf is dat door de wind wordt weggeblazen. Vraag je aan een bejaarde hoe zijn of haar leven is geweest, dan krijg je bijna altijd hetzelfde antwoord: het is zo voorbij.

Prediker stelt het leven voor als een waardevolle gouden oliehouder die met een zilveren koord is opgehangen aan de hemel (Pr 12:6). Hij is met boven, de hemel, verbonden. Het leven is verbonden met God. Hij heeft de mens zijn levensadem gegeven. Als echter het zilveren koord verwijderd wordt, als het breekt, stort de gouden oliehouder ter aarde en wordt onherstelbaar verbrijzeld. Het levenslicht is volledig gedoofd. Na afloop van het leven volgt de ontmoeting met God. De mens wordt opgeroepen zich daarop voor te bereiden: “Maak u gereed om uw God te ontmoeten” (Am 4:12).

Voordat de psalmist verdergaat met het laatste gedeelte, zijn gebed tot God om het werk van zijn handen te bevestigen (verzen 13-17), trekt hij eerst in de verzen 11-12 de lering en conclusie uit wat hij in de verzen 3-10 van God heeft gezien. Dit houdt voor ons een belangrijke les in, namelijk dat wij, voordat we naar de wil van God kunnen bidden, Hem eerst moeten leren kennen.

Wie kent “de kracht” van Gods “toorn en … verbolgenheid” waarmee hij het leven van mensen beëindigt, of ze nu sterk of zwak, eenzaam of talrijk, arm of rijk zijn (vers 11)? Geen mens kent die. Hetzelfde antwoord geldt voor de vraag of iemand weet “hoezeer” God “te vrezen” is. Geen mens weet het. Of toch wel Iemand, namelijk de Heer Jezus. Hij heeft de toorn van God ondervonden als het oordeel over de zonden van ieder die in Hem gelooft. Hij is in het vuur van Gods oordeel geweest, echter zonder erdoor verteerd te worden.

De bedoeling van deze vragen is om de mens tot nadenken aan te zetten. Hij moet zijn nietigheid en de leegheid van zijn leven overdenken. Daardoor moet hij tot het besef komen dat hij gedurende zijn kortstondige en moeitevolle leven onder het oordeel en de toorn van God over de zonde leeft. Hij moet oog krijgen voor het verband dat er tussen zonde en sterfelijkheid is. Dat moet hem naar God toe drijven, om Hem te zoeken en gereed staan om Hem, zijn Schepper, te ontmoeten.

Het tekent de dwaasheid van de mens. Wie de kracht van Gods toorn en verbolgenheid kent, zal zich ogenblikkelijk met berouw over zijn zonden tot God bekeren. Gods verbolgenheid over de zonde is groot. Tot wie dat doordringt, zal zich realiseren hoezeer God te vrezen is. En daarin ligt het begin van de wijsheid (Sp 1:7; 9:10), een wijsheid die zich buigt voor de rechtvaardige toorn en verbolgenheid van God over de zonde.

Een dwaas zegt in zijn hart: Er is geen God (Ps 14:1a). Dat wil niet zeggen dat hij een atheïst is; het wil wel zeggen dat hij in de praktijk van zijn leven geen rekening houdt met de levende God. Mozes is geen dwaas. Hij is wijs, hij heeft een wijs hart. Hij vreest God. Hij vraagt aan God om Zijn volk te leren hun dagen zó te tellen, dat ze zich ervan bewust worden hoe snel hun dagen voorbijgaan (vers 12).

God alleen kan dat onderwijs geven, zodat zij het juiste zicht, Zijn zicht, op het leven krijgen, dat het zo kort is. Het accentueert het enorme verschil tussen de eeuwige God en de eindige mens. Wie zich dat bewust wordt, verkrijgt “een wijs hart”. Een wijs hart richt zich op God, Die elke dag met Zijn zorg voor hem bezig is (vgl. Mt 28:20).

Ps 90:13-17 | Bevestig het werk van onze handen

13 Keer terug, HEERE, hoelang [nog]?
Laat het U berouwen over Uw dienaren.
14 Verzadig ons in de morgen met Uw goedertierenheid,
dan zullen wij juichen en verblijd zijn, tijdens al onze dagen.
15 Verblijd ons overeenkomstig de dagen [waarin] U ons verdrukt hebt,
[overeenkomstig] de jaren [waarin] wij het kwade gezien hebben.
16 Laat Uw werk aan Uw dienaren gezien worden,
Uw glorie over hun kinderen.
17 De lieflijkheid van de Heere, onze God, zij over ons;
bevestig het werk van onze handen over ons,
ja, het werk van onze handen, bevestig dat.

Mozes is de mond van het overblijfsel dat de les van het leven heeft geleerd. Mozes heeft de les geleerd gedurende de veertigjarige woestijnreis en is wijs geworden. Het gelovig overblijfsel van Israël zal die les leren gedurende de grote verdrukking door de antichrist en de tuchtiging van God door middel van de profetische Assyriër die daarop volgt.

Mozes is wijs geworden en daarom bidt hij met vrijmoedigheid tot de “HEERE” en vraagt Hem: “Keer terug” (vers 13). Het is de oproep tot de HEERE om erbarming. Dit is het omgekeerde van wat God in vers 3 heeft gezegd tegen de mensenkinderen. Ware wijsheid doet een beroep op God om in genade terug te komen op Zijn doodsoordeel en in genade terug te keren tot Zijn volk. Juist de sterfelijkheid van het volk maakt het noodzakelijk dat God Zich ermee verbindt. Anders is er geen hoop.

Het overblijfsel heeft zich bekeerd, het is teruggekeerd tot God. Daarom kan het God vragen of Hij nu naar hen terug wil keren. Dit is in overeenstemming met de belofte die God in Zacharia 1 geeft: “De HEERE is zeer toornig geweest op uw vaderen. Daarom, zeg tegen hen: Zo zegt de HEERE van de legermachten: Keer terug naar Mij, spreekt de HEERE van de legermachten, dan zal Ik naar u terugkeren, zegt de HEERE van de legermachten” (Zc 1:2-3).

Die hoop op terugkeer klinkt door in de vraag “hoelang [nog]?” Het duurt al zo lang dat God Zich – terecht – van Zijn volk heeft teruggetrokken. Mozes vraagt in grote nederigheid en tegelijk met grote aandrang of God berouw wil hebben over het oordeel dat Hij over Zijn dienaren heeft moeten brengen. Berouw hebben betekent hier dat God terugkomt op Zijn beslissing om het volk uit te roeien (Ex 32:10). De pleitgrond is wat de HEERE Zelf heeft gezegd (Dt 32:36; vgl. Ps 135:14). Zij zijn toch “Uw dienaren?” Dat geeft aan hoezeer ze afhankelijk zijn van Hem én bereidwillig zijn geworden om Hem te dienen.

Vervolgens vraagt Mozes of de HEERE voor het volk een nieuwe dag in hun geschiedenis wil laten aanbreken (vers 14). Die dag moet beginnen met de “goedertierenheid” van de HEERE. Goedertierenheid, chesed, is de trouw van de HEERE aan Zijn verbond, de zegeningen die Hij geeft op grond van dat verbond. Hij kan die niet geven op grond van het oude verbond, dat wil zeggen op grond van werken van de wet. Hij kan ze alleen geven op grond van het nieuwe verbond, dat wil zeggen op grond van het vergoten bloed van Christus, het bloed van het nieuwe verbond. Dat bloed is zo rijk, dat de zegeningen ervan niet alleen naar Israël stromen, maar ook naar de gelovigen van het Nieuwe Testament, de gemeente van de levende God (2Ko 3:6-18).

Als het overblijfsel met de zegeningen van het nieuwe verbond “in de morgen” – dat wil zeggen dat er een nieuwe dag is aangebroken, de dag van het vrederijk – door Hem wordt verzadigd, zal dat de hele dag zo blijven ofwel gedurende de hele tijd van het vrederijk. Het zal zijn als het manna dat het volk ook elke morgen in de woestijn heeft gekregen als voedsel voor de hele dag en waarvan ze hebben mogen eten tot verzadiging toe (Ex 16:21a).

Het gevolg is dat zij zullen “juichen en verblijd” zullen zijn tijdens al hun dagen. Dit staat tegenover “al onze dagen” die voorbijgaan door de verbolgenheid van God (vers 9). Elke dag van het leven zal dan gevuld zijn met gejuich en blijdschap over alle gunstbewijzen van God. Net als in de verzen 9-10 is er hier sprake van ‘dagen’ en ‘jaren’. Dagen spreken van kwantiteit en jaren van kwaliteit.

Mozes vraagt aan God om hen te verblijden overeenkomstig de dagen dat Hij hen heeft verdrukt (vers 15). De verdrukking waaronder ze hebben gezucht, is door God over hen gebracht. Dat weet en erkent Mozes. God alleen kan dat veranderen. Daarom vraagt hij of God de jaren van kwaad die Hij over hen heeft gebracht wil compenseren met jaren van blijdschap. De dagen en jaren van blijdschap moeten net zo goed van God komen als de dagen van verdrukking van Hem zijn gekomen.

Mozes vraagt hier in bescheidenheid. Wat God geeft, gaat ver uit boven wat hij vraagt. Wat Hij geeft, laat de dagen van verdrukking en de jaren van kwaad vergeten, er zal niet meer aan gedacht worden (Js 65:17). We zien bijvoorbeeld bij Job dat hij na zijn lijden het dubbele terugkrijgt van wat hij heeft verloren (Jb 42:10,12; 1:3; vgl. Js 61:7; Zc 9:12). Voor ons is alles nog rijker. Wij mogen weten dat “de kortstondige lichtheid van onze verdrukking … voor ons een uitermate uitnemend, eeuwig gewicht van heerlijkheid” bewerkt (2Ko 4:17; Rm 8:18).

De laatste vragen van Mozes aan God gaan over Gods werk, “Uw werk”, en hun werk, “het werk van onze handen”. Hij begint met Gods werk aan Zijn dienaren (vers 16). God is voortdurend bezig Zijn dienaren te vormen. Zijn doel is dat Hij Zichzelf in hen herkent. Waar Gods werk wordt gezien, wordt Zijn glorie gezien. Mozes vraagt of de “glorie” van de HEERE ook over “hun kinderen”, dat is de volgende generatie, gezien zal worden.

Daarvoor moet uit het leven van de dienaren en hun kinderen alles worden weggedaan wat verhindert dat Hij in hun leven zichtbaar wordt. Hij zal dat werk voltooien. Het resultaat zal voor iedereen zichtbaar worden als Hij de Heer Jezus en al de Zijnen met Hem naar de aarde zendt (Fp 1:6,10-11).

Met de vraag dat “de lieflijkheid van de Heere, onze God” over hen zal zijn, vraagt Mozes naar de komst van de Messias (vers 17). Bij Zijn komst wordt niet alleen Gods werk zichtbaar, maar komt “de lieflijkheid van de Heere” over Zijn volk. Gods lieflijkheid is niet alleen iets om zich in te verheugen, maar is ook een krachtig motief om voor Hem te werken. Het antwoord van God vinden we in Psalm 91.

Als we bedenken wat Hij allemaal voor ons heeft gedaan, dan zullen we alles doen wat Hij van ons vraagt en Hem betrekken bij alles wat we doen. We zullen Hem om Zijn zegen over ons werk vragen als bevestiging van Zijn instemming ermee. Daarbij is tegelijk het besef dat wat wij doen, alleen goed is als God het werk van onze handen bevestigt (Ps 127:1).

We zullen ook beseffen dat de werken die wij mogen doen, werken zijn die Hij “tevoren heeft bereid, opdat wij daarin zouden wandelen” (Ef 2:10). Dit besef en het verlangen naar Zijn bevestiging is zo groot, dat het verzoek om bevestiging wordt herhaald, waarbij de herhaling wordt voorafgaan door een nadrukkelijk “ja”.

Psalm 91

Inleiding

De aanhaling van de verzen 11-12 in het Nieuwe Testament laat zien dat het in deze psalm over de Heer Jezus gaat (Mt 4:5-6). In de vorige psalm, Psalm 90, wordt de vergankelijkheid van de eerste mens in contrast met de eeuwige God beschreven. Dit wordt uitgebeeld door het sterven van het volk Israël in de woestijn. In Psalm 91 wordt de volkomen overgave aan God van de Heer Jezus, de tweede Mens, beschreven. Hij is de ware Jozua, Die het overblijfsel in het beloofde land brengt.

Na de zwakke, sterfelijke mens van Psalm 90 op wie de toorn van God rust, zien we in deze psalm de volmaakte Mens naar Wie God met grote vreugde kijkt. Christus is de volmaakt afhankelijke tweede Mens in tegenstelling tot de vergankelijke mens. Daarin is Hij een voorbeeld voor het overblijfsel dat gespaard zal worden tijdens de grote verdrukking en tijdens het oordeel en de gramschap van God.

In de verzen 1-13 zijn afwisselend de psalmist en het overblijfsel aan het woord. Dat blijkt uit het afwisseling van de persoonsvormen 1e, 2e en 3e persoon:
Vers 1 De psalmist
Vers 2 De Messias als Voorbeeld voor het overblijfsel
Verzen 3-8 De psalmist spreekt tot de Messias
Vers 9a De Messias als Voorbeeld voor het overblijfsel
Verzen 9b-13 De psalmist
Verzen 14-16 De HEERE over de Messias

Ps 91:1 | Schuilplaats en schaduw

1 Wie in de schuilplaats van de Allerhoogste is gezeten,
zal overnachten in de schaduw van de Almachtige.

De psalm begint met een prachtige uitspraak van de psalmist die als een geloofsbelijdenis klinkt. Het is een waarheid die we in het leven van Christus zien en die ook geldt voor het gelovig overblijfsel dat Christus als Voorbeeld heeft en navolgt. Deze geloofsbelijdenis geeft tevens het thema van deze psalm aan. Het overblijfsel is als het ware veilig en verzegeld te midden van de gevaren van de grote verdrukking en de oordelen van God.

God wordt hier voorgesteld als “de Allerhoogste” en “de Almachtige”. De naam ‘Allerhoogste’ is de naam van God in het vrederijk. Daarvan hebben we in de ontmoeting van Melchizedek met Abraham een beeld (Gn 14:18-22). Wat dan door iedereen wordt gezien, is nu al waar voor de gelovige die door een tijd van zware beproeving heen gaat. Daarom zal hij gaan zitten “in de schuilplaats van de Allerhoogste”.

God is ook ‘de Almachtige’, wat de garantie betekent dat Hij al Zijn beloften waarmaakt. Met die naam heeft Hij Zich aan Abraham, Izak en Jakob, aan wie Hij Zijn beloften heeft gedaan, bekendgemaakt (Gn 17:1; 28:3; 35:11; Ex 6:2). Van de vervulling van de beloften lijkt niet veel terecht te komen. Wie echter overnacht “in de schaduw van de Almachtige”, twijfelt er geen moment aan dat de vervulling komt.

De geweldige zekerheid van dit eerste vers geldt voor iedere gelovige zonder uitzondering. Iedere gelovige die dit doet, zal het ervaren. Het geldt in volmaaktheid voor de Heer Jezus als Mens op aarde. Hij heeft tijdens Zijn hele leven op aarde “in de schuilplaats van de Allerhoogste … gezeten”. ‘Zitten’ geeft rust aan, zich thuis voelen. Hij heeft daardoor de nacht, waarin de wereld verzonken was, doorgebracht “in de schaduw van de Almachtige”.

Het gelovig overblijfsel zal deze ervaring opdoen in de grote verdrukking. Wij, nieuwtestamentische gelovigen, in wie de Geest van Jezus woont, mogen God als Vader kennen. Als Vader is Hij voor ons de Allerhoogste en Almachtige. Wij mogen bij de Vader schuilen voor gevaar en in Zijn schaduw overnachten in de duisternis waarin de wereld gehuld is.

Een “schuilplaats” biedt bescherming tegen allerlei gevaren. Hierbij ligt de nadruk op de vijandige omgeving. De “schaduw” brengt dicht bij de Persoon van Wie de schaduw is. ‘Schaduw’ is een Hebreeuwse uitdrukking voor ‘bescherming’ (vgl. Kl 4:20). ‘De schaduw’ zien we ook in de vleugel van een vogel waaronder zij haar jongen verbergt en warm houdt (verzen 3-4; vgl. Ps 17:8; 36:8; 57:2; 63:8). Hier staat de gedachte aan de Beschermer en Zijn zorg voor de Zijnen meer op de voorgrond. Diegene die woont in de schuilplaats van de Allerhoogste, mag tegen God zeggen: “Mijn God” (vers 2).

De grote bemoediging van dit vers is een inleiding op de hele psalm. De psalm zal deze bemoediging nader illustreren. Hij beschrijft de omstandigheden die de gelovige ertoe brengen zijn schuilplaats bij de Allerhoogste te zoeken en de schaduw van de Almachtige te ervaren.

Ps 91:2-8 | Bescherming in gevaren

2 Ik zeg tegen de HEERE: Mijn toevlucht en mijn burcht,
mijn God, op Wie ik vertrouw!
3 Want Híj zal u redden van de strik van de vogelvanger,
van de zeer verderfelijke pest.
4 Hij zal u beschutten met Zijn vlerken,
onder Zijn vleugels zult u de toevlucht nemen,
Zijn trouw is een schild en een pantser.
5 U zult niet vrezen voor het beangstigende van de nacht,
voor de pijl die overdag aan komt vliegen,
6 voor de pest, die in het donker rondgaat,
voor het verderf dat midden op de dag verwoest.
7 [Al] zullen er duizend vallen aan uw zijde
en tienduizend aan uw rechterhand –
bij u zal het [onheil] niet komen.
8 Slechts met uw ogen zult u het aanschouwen,
u zult de vergelding aan de goddelozen zien.

In vers 2 horen we een Persoon, namelijk Christus Zelf, Die persoonlijk antwoord geeft op wat de psalmist in vers 1 zegt. In navolging van Hem zal iedere individuele gelovige van het overblijfsel van Israël zo antwoorden. Ook de schrijvers en de lezer van dit commentaar zullen ieder persoonlijk dit antwoord moeten kunnen geven.

Het begint met het uitspreken van een openlijke belijdenis, een hardop uitgesproken verklaring. Het is de uiting van wat in het hart leeft. De gelovige zegt “tegen de HEERE: Mijn toevlucht en mijn burcht, mijn God, op Wie ik vertrouw!” Wie dit met heel zijn hart kan zeggen, zal als het ware automatisch de ervaring van vers 1 opdoen.

Het is persoonlijk, 1e persoon enkelvoud, “mijn” en “ik”. Dit is volmaakt waar bij Christus. Hij is daarin een voorbeeld zowel voor het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst als voor ons. Het onderwijs van geloofsvertrouwen is nooit collectief, het is persoonlijk. We zien het bijvoorbeeld in de gelijkenis van de vijf wijze en de vijf dwaze maagden: je kunt geen olie geven aan een ander (Mt 25:1-11). Zo kun je wat het geloof betreft ook niet steunen op het geloof van een ander.

Drie keer gebruikt hij het woord “mijn”. Dit spreekt van een persoonlijke relatie met “de HEERE”, Jahweh, de God van het verbond met Zijn volk. Hij is, zo zegt hij, “mijn toevlucht en mijn burcht”. Een ‘toevlucht’ is een tijdelijke schuilplaats bij direct gevaar voor de tijd van het gevaar (vgl. 1Sm 22:3-4). Een ‘burcht’ is een schuilplaats vanwege voortdurend gevaar. Het Hebreeuwse woord matsuda verwijst naar een veilige plek tussen de rotsen. Het gaat hier niet om een bepaald bouwwerk dat je kunt verdedigen. Het is een natuurlijke bergvesting (vgl. Ps 71:3). De beide schuilplaatsen versterken elkaar. Ze geven de ondoordringbare bescherming en de onoverwinnelijke kracht tegen de aanval van iedere vijand weer.

Dit is “mijn God, op Wie ik vertrouw”. Wat een rust en veilige geborgenheid spreekt er uit deze belijdenis. We kunnen wel spreken van een openlijke proclamatie van Gods beschermende kracht tegenover alle mogelijke vijanden en beproevingen. Er is geen sterkere bescherming, rust en veiligheid denkbaar dan zich bewust te zijn van een persoonlijke relatie met God in volkomen vertrouwen op Hem. Wat kan iemand die in deze relatie leeft nog in de war of vertwijfeling brengen?

Ook vers 2 is, evenals vers 1, volmaakt waar van de Heer Jezus tijdens Zijn hele leven op aarde. Hij is op aarde gekomen om als Messias door Zijn volk te worden aangenomen. Maar Hij is gehaat en verworpen. Zijn reactie daarop is wat dit vers zegt. Hij zegt als Mens tegen de HEERE, Jahweh, dat Die Zijn toevlucht en Zijn burcht is. Hij zegt tegen God “Mijn God”, Hij leeft in nauwe gemeenschap met Zijn God. Hij kent God als Degene op Wie Hij volkomen kan vertrouwen in alles wat Hij doet.

We horen de Heer Jezus als Messias van Zijn aardse volk tot de HEERE als Zijn God spreken. We horen in navolging van Hem het gelovig overblijfsel tot de HEERE spreken. Wij, die het nieuwtestamentische volk van God zijn, de gemeente, spreken tot de Vader. Dat doen we ook in navolging van de Heer Jezus, want Hij is ook de Zoon van de Vader. Hij heeft ons door Zijn werk op het kruis in die relatie gebracht (Jh 20:17). Wie God als de HEERE voor Zijn aardse volk is, is God als Vader voor Zijn hemelse volk.

Vanaf vers 3 horen we het antwoord op het vertrouwen dat de Messias in Zijn God heeft uitgesproken. Het antwoord is een opsomming van bescherming tegen allerlei vormen van kwaad. De HEERE Zelf – “Híj”, met nadruk – zal Hem “redden van de strik van de vogelvanger” (vers 3). Dit antwoord geldt ook voor de gelovige die deze verklaring heeft uitgesproken. In het bijzonder is dit gedeelte bedoeld ter bemoediging van het overblijfsel van Israël dat tijdens de laatste jaarweek waarover Daniël spreekt (Dn 9:27) een zeer moeilijke periode en zware vervolging zal moeten doormaken.

Dat het speciaal om de Messias gaat, blijkt, zoals al in de inleiding op de psalm is opgemerkt, uit wat er in de verzen 11-12 wordt gezegd. Hoe vaak hebben mensen onder influistering van de duivel geprobeerd Hem als een vogel in een strik te vangen (Mt 22:15; Mk 12:13; Lk 20:26). Het is allemaal mislukt omdat Hij op Zijn God heeft vertrouwd.

Dat Hij ten slotte is gevangengenomen en zelfs gedood, heeft niet met een falende bescherming te maken, maar met het plan van God. Dat gaat door, juist door de gevangenneming en het vermoorden van de Messias. Gods bedoelingen met de Zijnen kunnen nooit door welke strik ook ongedaan worden gemaakt. Het is een valstrik, een vangnet waarbij gebruikgemaakt wordt van een lokaas (vgl. Am 3:5). Het is verraderlijk, maar de HEERE geeft uitredding zelfs van deze gevaarlijke valstrik (Ps 124:7-8).

Op dezelfde wijze zal Hij de gelovige redden van mensen die erop uit zijn om hem uit te schakelen (vgl. Ps 38:13). God zorgt ervoor dat het getuigenis aangaande Hem blijft doorgaan door de Zijnen te beschermen. Ook als zij gevangengenomen worden, zijn ze geen prooi van de vijand. Die kan wel de handen boeien, maar niet het Woord van God (2Tm 2:9). God bevrijdt van de strik van de kwade bedoelingen. Mensen kunnen wel het lichaam kwaad doen en zelfs doden, maar niet Gods plan tenietdoen. Tegen wil en dank helpen ze eraan mee dat te vervullen.

God heeft Hem ook gered “van de zeer verderfelijke pest”. De pest – een zeer besmettelijke, levensgevaarlijke ziekte – wordt door God als een oordeel gegeven aan mensen die tegen Hem opstaan. Dit onzichtbare oordeel is tegelijk een oproep van God om tot Hem terug te keren.

Maar God heeft de Messias van de zeer verderfelijke pest gevrijwaard omdat Hij op Hem heeft vertrouwd. Zo is God ook de gelovige altijd nabij als de “zeer verderfelijke”, dodelijke plaag, hem bedreigt. Ook hier geldt dat een mens wel door een zware ziekte geveld kan worden, maar dat dit Gods bedoelingen op geen enkele wijze dwarsboomt.

De Heer Jezus heeft zieken genezen en daarbij die ziekte Zelf op Zich genomen. Hij is niet ziek geweest, maar heeft Zich wel met zieken vereenzelvigd (Mt 25:36a,40). Daarmee heeft Hij uitvoering gegeven aan Gods plan, want zo heeft Hij een van de profetieën over Hem vervuld (Mt 8:16-17). De bron ervan, de zonde, heeft Hij op het kruis weggenomen door tot zonde te worden gemaakt. De gevolgen van de zonde, waaronder ziekte, neemt Hij soms weg of Hij helpt ons die te dragen.

De beschutting van God van Zijn uitverkoren Messias en ook van Zijn uitverkoren volk wordt vergeleken met een vogel die haar jongen onder haar vlerken beschut voor dreigend gevaar (vers 4). Tot die beschutting neemt de Messias en nemen de Zijnen de toevlucht. Ze gaan onder Zijn beschermende vleugels zitten (vgl. Ru 2:12; Mt 23:37). Zijn bescherming bestaat uit “Zijn trouw”. Hij is trouw aan Zijn verbond. Voor het gelovig overblijfsel, en voor ons, is Zijn trouw gebaseerd op het bloed van het nieuwe verbond. God is trouw op grond van het werk van Christus (vgl. 1Jh 1:9).

Elke aanval van de vijand is bedoeld om de gelovige ertoe te brengen Gods trouw, of betrouwbaarheid, of waarheid in twijfel te trekken. Dat is sinds het paradijs altijd de tactiek van de vijand geweest. Hij is daar bij Eva in geslaagd en zo is de zonde in de wereld gekomen.

Wie echter onder Gods vleugels de toevlucht heeft genomen, zal geen moment twijfelen aan Zijn trouw. Gods zachte vleugels waaronder hij geborgen, veilig en warm zit, hebben tegenover de aanvallen van de vijand de kracht van “een schild en een pantser”. Ze zijn ondoordringbaar voor zijn infiltraties, of ze nu sluw of gewelddadig zijn. Het schild is niet een klein schild, maar een groot schild waarachter je lichaam veilig is. Het pantser is meer een omringende beschutting, een veilig en beveiligd gebied waar je gemeenschappelijk veilig bent. Het is een bolwerk.

De verzen 5-6 gaan over diverse dagdelen. Er is sprake van de nacht, de dag, het donker en midden op de dag. Het omvat een etmaal en wil zeggen: altijd. We hoeven geen moment van de dag of de nacht bang te zijn voor het onbekende, voor wat ons te wachten staat, wat ons aan leed en verdriet kan overkomen. In de nacht heb je te maken met onzichtbare gevaren, overdag met zichtbare gevaren (vers 5). De pest is onzichtbaar, terwijl het verderf door zijn verwoestingen zichtbaar is (vers 6).

De nacht maakt alles onherkenbaar en heeft iets beangstigends. Wie in de nacht op weg moet, is bang voor de gevaren die in het donker verborgen liggen. Zij die onder Gods vleugels zijn, krijgen de toezegging dat ze niet zullen vrezen voor wat in de toekomst verborgen ligt. Wie op God vertrouwt, wandelt in het licht, terwijl het in de wereld nacht is.

Niet alleen de nacht herbergt plotseling opduikend leed. In de toepassing kunnen we denken aan laster die achter onze rug over ons wordt verspreid. Er kunnen ook overdag zichtbare dingen gebeuren die ons beschadigen. Zo is daar “de pijl die overdag aan komt vliegen”. Daarbij kunnen we denken een plotselinge confrontatie met iemand die ons van iets beschuldigd waaraan we part noch deel hebben. Daar hoeven zij die bij God schuilen ook niet bang voor te zijn. God is erbij, daarom raken zij niet opgewonden of overstuur. Ze geven het met een gerust hart over aan God. Hij hoort het en zal er op Zijn tijd rechtvaardig mee handelen (1Pt 2:23b).

Dan wordt opnieuw “de pest” genoemd (vers 6; vers 3), nu als een ziekte “die in het donker rondgaat”. Hier gaat dreiging van uit. Hij is er, maar het is onbekend wanneer hij toeslaat. Ook is er de dreiging van “het verderf dat midden op de dag verwoest”. Dit is een openlijke, zichtbare dreiging. Deze twee bedreigingen zullen hen niet bang maken omdat zij op God vertrouwen.

Wat ook vrees kan veroorzaken, is massale sterfte van mensen direct om hen heen (vers 7). Zoals het volgende vers zegt, betreft het goddelozen. Het gaat hier om de tuchtigende hand van God over Israël wanneer de antichrist aan de macht is. Als de goddelozen door God worden gestraft met allerlei plagen, is er de verzekering dat dit onheil niet bij de verzegelde Godvrezenden zal komen. Zij blijven ongedeerd (vgl. Op 7:3). Dat maakt het wonder van Gods bescherming groot.

Alleen hun ogen zullen er deel aan hebben, want die zullen het aanschouwen (vers 8; vgl. Js 66:24). In de plagen die de goddelozen dodelijk treffen, zien zij Gods vergelding aan hen (vgl. Ps 37:34). God vergeldt de goddelozen voor wat ze vanwege hun goddeloze gedrag verdienen. Het kan nu nog zo lijken, dat de goddelozen ongestoord hun gang kunnen gaan en steeds goed wegkomen. Wie op God vertrouwen, weten dat het moment van vergelding komt wanneer God rechtvaardig zal oordelen (vgl. Op 6:10-11).

Ps 91:9-13 | Bescherming van de Messias

9 Want U, HEERE, bent mijn toevlucht.
De Allerhoogste hebt u [tot] uw woning gemaakt.
10 Geen onheil zal u overkomen,
geen plaag zal uw tent naderen.
11 Want Hij zal voor u Zijn engelen bevel geven
dat zij u bewaren op al uw wegen.
12 Zij zullen u op de handen dragen,
zodat u uw voet aan geen steen stoot.
13 Op de felle leeuw en de adder zult u trappen,
u zult de jonge leeuw en de slang vertrappen.

In dit gedeelte gaat het in het bijzonder over de Messias. Eerst horen we de Messias tot de HEERE spreken (vers 9a). Daarna spreekt de psalmist tot de Messias (verzen 9b-13). Dat blijkt uit het feit, zoals in de inleiding is gezegd, dat de duivel deze verzen heeft aangehaald en toegepast op Christus tijdens de verzoeking in de woestijn. Dit gedeelte gaat wel speciaal over de Messias, maar het geldt ook voor het gelovig overblijfsel van Israël en we kunnen het ook toepassen op onszelf.

Met het woord “want” waarmee vers 9 begint, sluit dit vers aan op het vorige gedeelte en vormt het de overgang naar het volgende gedeelte. Omdat de HEERE Zijn toevlucht is (vers 2), wordt Hij beschermd tegen alle gevaren die in het vorige gedeelte zijn genoemd. Dit nieuwe gedeelte begint er ook mee dat de HEERE Zijn toevlucht is. Het is een herhaling van vers 2, en net als dat vers is het een inleiding op het hierna volgende gedeelte. Omdat de HEERE Zijn toevlucht is, wordt Hij ook beschermd tegen de gevaren die in dit gedeelte worden genoemd. Altijd is de HEERE bij Hem voor bescherming en veiligheid. Dit is voor iedere gelovige het geheim van een leven zonder angst en vrees.

Zoals hierboven al is gezegd, verandert in vers 9b de spreker. De Messias is niet meer aan het woord, maar de psalmist die door de Geest van Christus aan de Messias beloften van God doorgeeft. Het is een herhaling en samenvatting van voorgaande beloften van de verzen 3-8. Bij “de Allerhoogste” is niet alleen een schuilplaats voor de Messias (vers 1), maar Hij heeft “de Allerhoogste” Zelf tot Zijn “woning gemaakt”. Hij vindt er niet alleen bescherming, maar een thuis. Het spreekt van volkomen en ongestoorde rust. Dat is de Allerhoogste voor Hem.

Daarom kan de verzekering worden uitgesproken dat “geen onheil” Hem zal overkomen en “geen plaag” Zijn tent zal naderen (vers 10). Zijn “tent” spreekt van Zijn tijdelijke verblijf op aarde. Hij heeft op aarde in een lichaam “gewoond” (Jh 1:14), wat letterlijk betekent ‘getabernakeld’, dat is in een tent gewoond.

Hij is tijdens Zijn leven als Mens op aarde onaantastbaar voor enig onheil en enige plaag omdat Hij volle rust in God heeft. Een voorbeeld zien we in de storm op het meer. Hij kan tijdens de storm rustig slapen (Mk 4:36-38a). Hij is niet in de storm, maar in de Allerhoogste als Zijn woning, waar geen storm kan komen, waar volkomen rust is.

De verzen 11-12 worden door de duivel in een van zijn verzoekingen van de Heer Jezus aangehaald. Dat is als hij de Heer meeneemt naar de dakrand van de tempel (Mt 4:5-6; Lk 4:9-12). Als de Heer op de dakrand van de tempel staat, zegt de duivel tegen Hem nu maar eens te bewijzen dat Hij de Zoon van God is door Zichzelf van de dakrand naar beneden te werpen.

Vers 11 begint met het woord “want”, waarna verteld wordt hoe de Messias voor onheil en plaag wordt bewaard. God zal namelijk Zijn engelen bevel geven om Hem op al Zijn wegen te bewaren. Die wegen zijn de wegen die God wil dat Hij gaat. Op die wegen verzekerd God Hem van Zijn bescherming door middel van Zijn engelen. God geeft hun het bevel om Hem op de handen te dragen, zodat Hij Zijn voet aan geen steen stoot (vers 12).

Het woord ‘stoten’ betekent ‘verbrijzeld worden’ (vgl. Ps 89:24). Het is niet maar je teen ergens tegen stoten en er een blauwe plek aan overhouden, maar struikelen op een gevaarlijke berghelling met als resultaat dat je verbrijzeld wordt door de val. Daarom zien we de toepassing van de duivel van dat vers om van de tinne van de tempel naar beneden te springen. De tinne van de tempel is de hoogste dakrand van de zuilengang die over een diepe afgrond ligt. Daarvan zou de Heer naar beneden moeten springen om daardoor aan de Joden te laten zien dat Hij de beloofde Messias is. Immers, de “Joden begeren tekenen” (1Ko 1:22).

Als Hij werkelijk Gods Zoon is, zo daagt de duivel Hem uit, zal God volgens deze verzen uit Psalm 91 Zijn engelen gebieden om Hem te bewaren. Is Hij niet het voorwerp van de verering van de engelen? De Heer ontkent niet dat deze verzen over Hem gaan. Hij weet ook dat Hij Zijn Vader om engelen kan vragen, zoals Hij bij een andere gelegenheid zegt (Mt 26:53).

Maar de Heer doorziet de ware betekenis van deze verzoeking. Het is in werkelijkheid een verzoeking tot zelfverheffing in de dingen die God heeft gegeven. Er is bij de Heer Jezus echter geen zoeken van Zichzelf. Hij kent het Woord ook en wel volmaakt, want Hij heeft het gegeven. Hij is, zoals deze zelfde psalm zegt, gezeten in de schuilplaats van de Allerhoogste (vers 1). Dat is de plaats die Hij inneemt en daarom is er bij Hem geen enkele gedachte om God te verzoeken. Hij vertrouwt God volledig. Het is voor Hem niet nodig om God te testen of het wel waar is wat Hij heeft gezegd.

Daarbij komt nog dat de duivel zoals altijd ook hier selectief is in zijn citeren van de Bijbel. De duivel kent de Bijbel. Hij citeert uit Psalm 91. We kunnen er echter van op aan dat hij bij een citaat uit de Bijbel altijd verzen verdraait of slechts gedeeltelijk aanhaalt. Hier laat hij opzettelijk de woorden “op al Uw wegen” weg. De duivel spreekt niet over de wegen van de Heer, want Hij gaat Zijn weg in gehoorzaamheid aan God.

De aard van deze verzoeking is om de Heer te doen twijfelen aan de trouw van God. Het is een uittesten of God wel zal doen wat Hij in Zijn Woord heeft gezegd. In het antwoord dat de Heer geeft – dat net als bij de andere verzoekingen uit de Schrift komt (Dt 6:16) –, blijkt Zijn volkomen vertrouwen op God. De Heer weerstaat de verzoeking met het Schriftwoord dat ervoor waarschuwt de Heer, Zijn God niet te verzoeken. Het is een belediging van God als we Hem niet op Zijn Woord vertrouwen, hoe misschien de omstandigheden ook lijken aan te geven dat God niet te vertrouwen zou zijn.

De duivel citeert vers 13 van deze psalm niet. Dat vers gaat namelijk over hem en zijn volkomen en vernederende uitschakeling door de Messias. De duivel of de satan is “de felle leeuw en de adder” en “de jonge leeuw en de slang”. Hij is de brullende leeuw die door geweld indruk wil maken en wil verslinden en hij is de sluwe slang die geraffineerd wil misleiden en wil vermoorden (Jh 8:44; 1Pt 5:8; 2Ko 11:3,14; Op 12:9).

De leeuw en de adder zijn levensgevaarlijke dieren die toeslaan vanuit hun schuilhoek. Onverwachts vallen ze je aan. De ene zal je verscheuren en de andere zal je vergiftigen. De ene doet het met geweldenarij en de ander met verdorvenheid. Dit zijn de twee kenmerken van deze wereld van oudsher: “Maar de aarde was verdorven voor Gods aangezicht en de aarde was vol met geweld” (Gn 6:11).

De Messias overleeft niet alleen, Hij overwint. Dit geldt ook voor ieder die Hem volgt in Zijn voorbeeld om de duivel te weerstaan. Wie Zijn voorbeeld volgt, ontkomt niet alleen aan het ruwe geweld en het dodelijk gif van de tegenstander, maar bedwingt hem. Het eindresultaat zien we als de Heer Jezus de duivel zonder vorm van proces eerst in de afgrond en daarna in de hel werpt (Op 20:1-3,10). De volgelingen van de Heer Jezus zijn betrokken in de uitvoering van dit vonnis. God zal “de satan spoedig” onder hun “voeten verpletteren” (Rm 16:20).

Ps 91:14-16 | Wat God zal doen

14 Omdat hij liefde voor Mij opgevat heeft, [zegt God], zal Ik hem bevrijden;
Ik zal hem in een veilige vesting zetten, want hij kent Mijn Naam.
15 Hij zal Mij aanroepen en Ik zal hem verhoren,
in de benauwdheid zal Ik bij hem zijn,
Ik zal hem eruit helpen en hem verheerlijken.
16 Ik zal hem met lengte van dagen verzadigen,
Ik zal hem Mijn heil doen zien.

In dit gedeelte spreekt God tot de Messias. Hij garandeert dat Hij het vertrouwen van de Messias op machtige wijze zal belonen. Hij doet daarvoor acht beloften aan Hem. Dit gedeelte geldt ook voor allen die door het geloof aan Christus verbonden zijn.

“Liefde … opgevat” en “kent Mijn Naam” (vers 14) vormen de basis van de acht beloften van God. “Liefde opgevat” is één woord, chasaq, en betekent toegewijd.

1. God zal “Hem bevrijden” omdat de Messias Hem liefheeft (vers 14a). De uitdrukking “liefde … opgevat” houdt de kracht van de liefde in die de Messias voor Zijn God heeft en dat Hij alleen op Hem vertrouwt. In die uitdrukking is dan ook de gedachte aan ‘aanhangen, Zich aan Hem vastklampen’ aanwezig. Het geeft het grote vertrouwen aan dat de Messias heeft in Zijn God, Die Hij liefheeft. Daarom zal God Hem van elk gevaar dat Hem bedreigt, bevrijden en Zijn beloften aan Hem vervullen.

2. God zal “Hem in een veilige vesting zetten” en geeft als reden daarvoor “want hij kent Mijn Naam” (vers 14b). Na de bevrijding zet Hij Hem “in een veilige vesting”, waardoor Hij onaantastbaar is voor aanvallen. Het gaat hier in de eerste plaats om de naam Jahweh, de verbondsnaam van God. Dat betekent een intieme relatie die is gebaseerd op Wie Hij is en wat Hij heeft beloofd en gedaan zoals tot uitdrukking komt in het verbond. Dat de Messias Zijn Naam kent, betekent dat Hij weet Wie God is in de volheid van Zijn eigenschappen. Het wijst op een intieme kennis door gemeenschap met Hem (Mt 11:27a).

3. God zal “Hem verhoren”, want “Hij zal Mij aanroepen” (vers 15a; Ps 50:15). Vanwege die intieme gemeenschap, van het kennen van Zijn Naam, zal de Messias Hem aanroepen. Hij zal tot niemand anders roepen, want Degene tot Wie Hij roept, zal Hem verhoren. Dit kunnen we toepassen op het roepen van de Messias in Gethsémané. En Hij is verhoord om Zijn Godsvrucht (Hb 5:7).

4. God zal “in de benauwdheid … bij Hem zijn” (vers 15b). Dit is een kostbare toezegging voor de Messias, en voor ieder die in benauwdheid is, maar zijn toevlucht in God heeft. God verlaat Hem niet, maar is bij Hem, staat naast Hem. Hij staat er niet alleen voor. Dat God bij Hem is, zorgt ervoor dat de benauwdheid geen verstikking wordt. Ook dit kunnen we toepassen op Gethsémané.

5. God zal “Hem eruit helpen” (vers 15c). God is niet alleen bij Hem, maar helpt Hem uit de benauwdheid. Niet alleen Zijn tegenwoordigheid in de benauwdheid is een toezegging, maar God zegt ook Zijn hulp toe om Hem eruit te helpen. Dit kunnen we toepassen op de opstanding van de Heer Jezus.

6. God zal “Hem verheerlijken” (vers 15d). Dit is wat God heeft gedaan nadat Christus is opgestaan. Hij heeft Hem opgenomen in heerlijkheid en Hem gekroond met heerlijkheid en eer (Jh 13:31-32; Hb 2:9).

7. God zal “Hem met lengte van dagen verzadigen” (vers 16a). De Heer Jezus is opgestaan in een onvergankelijk leven (Hb 7:16). Hij heeft de dood overwonnen en zal die nooit meer zien. Integendeel, God geeft Hem als beloning “lengte van dagen”, dat wil zeggen dagen waaraan geen einde komt.

8. God zegt: “Ik zal Hem Mijn heil doen zien” (vers 16b). Dit ziet op het eindresultaat van Gods wegen met de Messias op aarde in het vrederijk. Dan is Gods heil op aarde een feit. Dit heil zal door de Messias worden gezien en worden uitgedeeld aan allen die er deel aan hebben door het geloof in Hem.

Zo eindigt Psalm 91 als antwoord op het probleem in Psalm 90. In Psalm 90 zien we de vluchtigheid van het leven en de moeite en het lijden onder de toorn van God tijdens de woestijnreis en de grote verdrukking. In Psalm 91 verandert de vluchtigheid van het leven in een verzadigd worden met lengte van dagen, en de moeite en het lijden veranderen in het zien van het heil van de HEERE.

We kunnen in deze acht beloften ook het verloop van het leven van de Heer Jezus zien, vanaf Zijn komst op aarde tot Zijn verheerlijking in de hemel en Zijn regering in het vrederijk. Tegelijk is dit de weg die iedere gelovige gaat door zijn verbinding met Hem. Hij is eerst die weg gegaan, zodat iedere gelovige die ook kan gaan. Het geheim van de zegen van die weg zien we in Hem: volkomen vertrouwen op God (vgl. Js 7:9b) met Wie Hij als Mens op aarde in een intieme relatie heeft geleefd.

Psalm 92

Inleiding

Wie de vergankelijkheid van de mens heeft gezien (Psalm 90) en oog heeft gekregen voor de Messias (Psalm 91), voor die mens breekt de sabbatsrust aan (Psalm 92). Over de betekenis van de sabbatsrust lezen we in Hebreeën 3 en 4. Op die dag looft de Godvrezende de goedertierenheid, chesed, en de trouw van de HEERE. Psalm 92 laat ons profetisch zien wat er in het hart van het gelovig overblijfsel te vinden is. Zij “zijn het die het Lam waar Het ook heengaat” (Op 14:4). Zij hebben in Psalm 91 Christus gezien en zijn volgelingen van Hem geworden, net als de discipelen van de Heer in de evangeliën.

Indeling van de psalm

De psalm heeft de stijlfiguur van een chiasme, dat is een stijlfiguur die bestaat uit een herhaling met een omkering. Dit chiasme – we kunnen ook spreken van een ‘piramidevorm’ – geeft tegelijk de indeling van de psalm:

A. Het verlossingswerk is volbracht (verzen 2-5).
…B. De gevolgen voor de antichrist en zijn volgelingen (verzen 6-8).
……C. De Allerhoogste is de eeuwige HEERE (vers 9).
…B. De gevolgen voor de vijandige volken (verzen 10-12).
A. De gevolgen van het verlossingswerk voor de gelovigen (verzen 13-16).

We zien dat door deze stijlfiguur de aandacht op het middelste vers valt:
“Maar U bent de Allerhoogste, voor eeuwig de HEERE” (vers 9).
De verheerlijking van God is het doel van de schepping. Door de zonde mist de mens de heerlijkheid van God (Rm 3:23). De verlossing heeft tot resultaat dat God bovenmate wordt verheerlijkt!

Ps 92:1 | Opschrift

1 Een psalm, een lied, op de sabbatdag.

Deze “psalm” is ook “een lied”, wat het karakter ervan als een loflied onderstreept. Het is onmogelijk om de heerlijkheid van de Heer Jezus op een kille, nuchtere, afstandelijke manier te bezien. Elk aspect van Gods heerlijkheid dat in het hart wordt opgenomen, zal tot lofprijzing en aanbidding brengen. Dat zien we hier bij het gelovig overblijfsel van Israël. Zie ook bij Psalm 65:1.

Het is de enige psalm die in het opschrift “op de sabbatdag” heeft staan. De sabbat is de wekelijkse rustdag (Ex 20:8-11). God heeft die dag aan Zijn volk gegeven om speciaal op die dag eraan te denken dat Hij op die dag heeft gerust van Zijn scheppingswerk (Gn 2:2) en dat ook de verlossing helemaal Zijn werk is (Dt 5:12-15). De dag van de sabbat is de rustdag van Gods scheppingswerk. De volle verwerkelijking daarvan is het duizendjaar vrederijk, dat is de sabbat van Gods verlossingswerk (Hb 4:9).

Op de sabbatdag rusten betekent de erkenning dat God de oorsprong van alle dingen is. Dan ziet de Godvrezende Jood af van alle eigen belangen om alleen aan God te denken en Hem te prijzen voor Wie Hij is en wat Hij heeft gedaan. Dit zal de bezigheid in het vrederijk zijn, dat wel de duizendjarige sabbat kan worden genoemd.

De sabbat is niet alleen bedoeld als een rustdag in die zin dat er geen werk gedaan wordt. Rust betekent niet niets doen. Rust betekent dat het werk is volbracht en als gevolg daarvan is er lof, dank en aanbidding. God wil ook dat Zijn volk Hem op die dag prijst en daarvoor ook samenkomt (Lv 23:3). De sabbat is naar Gods oorspronkelijke bedoeling geen last, maar een lust. Die bedoeling zal in het vrederijk door Gods volk worden genoten.

De schrijver van de brief aan de Hebreeën maakt de Joodse gelovigen, die een type zijn van het gelovig overblijfsel, duidelijk dat voor het volk van God de sabbatsrust betekent het ingaan in de rust van God. Om in de rust van God in te gaan is geloofsgehoorzaamheid nodig (Hb 3:18-19). Het zien op de Heer Jezus geeft zoveel troost en bemoediging dat het gelovig overblijfsel de HEERE looft en prijst. In het vrederijk zullen zij in de rust van God zijn ingegaan.

Ps 92:2-6 | Het is goed om de HEERE te loven

2 Het is goed om de HEERE te loven
en voor Uw Naam psalmen te zingen, Allerhoogste;
3 in de morgen Uw goedertierenheid te verkondigen
en Uw trouw in de nachten,
4 op het tiensnarig instrument en op de luit,
bij snarenspel op de harp.
5 Want U hebt mij verblijd, HEERE, met Uw daden;
ik zal vrolijk zingen over de werken van Uw handen.
6 HEERE, hoe groot zijn Uw werken,
zeer diep zijn Uw gedachten.

Het is niet alleen juist of terecht, maar “het is goed om de HEERE te loven” (vers 2). Letterlijk staat er: “Goed is het om de HEERE te loven.” Dat maakt duidelijk dat de nadruk ligt op het woord “goed”. Dit komt overeen met wat de Heer Jezus in Johannes 4 zegt: “De Vader zoekt aanbidders” (Jh 4:23b). Goed houdt ook in liefelijk en betamelijk (Ps 147:1).

Het is een goede bezigheid en het heeft een goed effect. Danken is tot eer van God en maakt ons blij en geeft ons vrede. Het is niet alleen een verplichting, maar een verlangen. Boven alles is daar het verlangen van God Zelf om geloofd en geprezen te worden. Hij troont op de lofzangen Israëls (Ps 22:4). De HEERE is het waard om geloofd te worden, Hij heeft talloze lofwaardige dingen gedaan. Wie Hij is en wat Hij heeft gedaan, geeft stof in overvloed om Hem te loven.

Zijn “Naam” drukt volkomen uit Wie Hij is. Naarmate we daar meer van zien – voor ons komt daar nog de Vadernaam bij –, zullen we voor die “Naam psalmen … zingen”. De naam ‘Allerhoogste’ is Gods naam, ofwel de naam van de Messias, in het vrederijk, waar Hij als de Allerhoogste zal heersen over al de werken van Gods handen. Die grote sabbat zal vol zijn met het gezang van psalmen tot Zijn eer omdat Hij al Zijn beloften heeft vervuld.

Het is goed om aan het begin van elke nieuwe dag of nieuwe periode, “in de morgen”, Gods “goedertierenheid te verkondigen” (vers 3). ”In de morgen” kunnen we toepassen op het vrederijk. Het is de “morgen zonder wolken” waarover David spreekt (2Sm 23:4). De morgen is het einde van de nacht. Hier spreekt het van het nieuwe verbond op grond van het bloed van Christus, het bloed van het nieuwe verbond (Mt 26:28). Dat is de grondslag van de goedertierenheid van God, de rijke zegen van God op grond van de verbondsliefde van God.

Al de barmhartigheid, de liefde, de zorg, al Zijn wonderen en al Zijn handelingen ten gunste van hen in het verleden zullen gedurende de hele sabbat van het vrederijk worden verkondigd, ofwel geproclameerd (Ps 136:1-26). We kunnen dit ook toepassen op ons leven, waarin die morgen door de komst van de Heer Jezus in ons leven is aangebroken. We kunnen voortdurend zingen over Zijn goedertierenheid, chesed, Zijn gunstbewijzen (Ps 89:2).

Als het morgen is geweest en de dag is voorbij, valt de avond en komt de nacht. We kijken terug op de dag en kunnen dan Zijn trouw prijzen. Aan het eind van de dag zullen we getuigen van de trouw van God, Die geen moment ontrouw is geweest. De lofprijzing vindt de hele dag plaats. Bij de offers wordt het tot uitdrukking gebracht door het dagelijkse brandoffer dat twee keer per dag wordt gebracht: in de ochtend en in de avond (Ex 29:38-42).

Als we de nacht toepassen op ons leven, kunnen er in het leven ook nachten zijn, tijden waarin alles donker en uitzichtloos lijkt. Dan is het goed om aan Zijn trouw te denken. Hij is en blijft trouw ook al gaan we door een moeilijke tijd heen. Als we aan Zijn trouw denken, komt er te midden van de moeiten een loflied in ons hart.

Bij het loven, psalmen zingen en verkondigen wordt gebruikgemaakt van diverse muziekinstrumenten (vers 4). Zij overstemmen de zang niet, maar begeleiden het gezang met melodieuze muziek. Het gaat niet om de melodie maar om de woorden (vgl. Ef 5:19; Ko 3:16).

De “daden” van de HEERE zijn een voortdurende bron van blijdschap (vers 5). Daarmee worden bovenal Zijn daden in de verlossing bedoeld. Daardoor is het ingaan in Zijn rust mogelijk geworden. Als we dat zien, worden we daardoor verblijd. Hetzelfde geldt voor de “werken van Uw handen”. Behalve in het werk van de verlossing zien we die ook in de schepping als geheel. We zien ze in al Zijn verordeningen, alles wat Hij heeft ingesteld bij de schepping, zoals het huwelijk en het gezin. Hij houdt het in stand. Daarover mogen we vrolijk zingen.

We komen tot de uitroep: “HEERE, hoe groot zijn Uw werken” (vers 6; vgl. Js 28:29; Rm 11:33-34). Zijn werken zijn het uitvloeisel van Zijn gedachten. Zijn werken maken Zijn gedachten bekend. We zien dat in het werk van de verlossing en in het werk van het oordeel dat Hij over de goddelozen en de antichrist uitoefent.

Al Zijn daden en werken verwijzen naar Hem, Die met al Zijn daden en werken een door Hem bedacht plan uitvoert. Zijn gedachten zijn door de mens niet te doorgronden, want ze zijn “zeer diep” (vgl. Jb 11:7; Ps 40:6; 1Ko 2:11b). Wij, nieuwtestamentische gelovigen, kunnen Zijn gedachten leren kennen door Zijn Geest Die Hij ons heeft gegeven (1Ko 2:9-10,12).

Ps 92:7-12 | Gods vijanden komen om

7 Een onverstandig man weet hier niets van
en een dwaas begrijpt dit niet:
8 wanneer de goddelozen groeien als gras
en allen die onrecht bedrijven, bloeien
om tot in eeuwigheid weggevaagd te worden!
9 Maar U bent de Allerhoogste,
voor eeuwig de HEERE.
10 Want zie, Uw vijanden, HEERE,
want zie, Uw vijanden zullen omkomen;
allen die onrecht bedrijven, zullen [overal] verspreid worden.
11 Maar U zult mijn hoorn opheffen als [die van] een wilde os,
ik ben met verse olie overgoten.
12 Mijn oog zal [de val] aanschouwen [van] hen die mij bespieden;
mijn oren zullen horen wat de kwaaddoeners [overkomt]
die tegen mij opstaan.

“Een onverstandig man”, de man die God niet kent, zoals de dieren God niet kennen, “weet hier niets van” (vers 7). “En een dwaas”, de man die zegt dat er geen God is, “begrijpt dit niet”. Hier gaat het om de antichrist, de mens die zichzelf tot god verheft (2Th 2:4). Hij is de onverstandige (enkelvoud) en de dwaas. Zo’n mens is blind voor alle daden en werken van God. Hij gaat er in zijn onverstand en dwaasheid achteloos en zelfs spottend aan voorbij, terwijl de Godvrezende daarvan diep onder de indruk komt en God daarvoor looft en prijst.

Bij wie de vrees, het ontzag, voor God ontbreekt, ontbreekt het inzicht in Gods handelen. Dat zullen de goddelozen, dat zijn de volgelingen van de antichrist, aan den lijve ervaren (vers 8). Het lijkt of ze voorspoedig zijn, ze “groeien als gras en allen die onrecht bedrijven, bloeien” (vgl. Ps 90:5-6; 73:3-12). Ze weten niet en begrijpen niet dat het enige waarop onrecht bedrijven uitloopt, is “om tot in eeuwigheid weggevaagd te worden” (1Th 5:3). Hun voorspoed in dit leven wordt niet voortgezet in de eeuwigheid, maar zal een dramatische verandering ondergaan (Ps 73:19-20).

Tegenover de onverstandige, de dwaas en de goddelozen, die allemaal na een kortstondig verblijf op aarde voor eeuwig weggevaagd worden, staat “de Allerhoogste” Die “voor eeuwig de HEERE” is (vers 9). ‘Allerhoogste’ is hier de vertaling van marom, dat betekent hoogverheven, dat wil zeggen in de hemel. Aan Zijn oppergezag komt nooit een einde. Altijd zal Hij Zijn plaats als Allerhoogste handhaven. Dit vers is het hoogtepunt van de psalm.

Dit zal onder andere blijken uit het ombrengen van vijandige volken (vers 10). De Godvrezende wijst de HEERE op Zijn vijanden. Twee keer zegt de psalmist tegen de HEERE “want zie, Uw vijanden”, dat zijn profetisch de Assyriërs (Js 10:5) onder aanvoering van de koning van het noorden. Zij leven in opstand tegen God en willen Zijn volk kwaad doen. Het lijdt voor hem geen enkele twijfel dat zij zullen omkomen. Zij krijgen geen kans Gods plannen te verstoren (Ps 2:4).

Ook zal God “allen die onrecht bedrijven” overal verspreiden. Hier zien we God handelend optreden. Hij verspreidt de bedrijvers van onrecht, Hij jaagt ze op de vlucht, overal heen. Ze opereren vaak in bendes en voelen zich dan heel wat mans. Maar ze zullen verslagen en uiteengejaagd worden in alle windrichtingen en in eenzaamheid op plaatsen komen waar ze in hun ellende zullen omkomen.

Vers 11 begint met het woord “maar”, wat aangeeft dat er een tegenstelling met het voorgaande volgt. Hoe heel anders handelt God met de Godvrezende. De Godvrezende is zich dat bewust. Hij zegt in geloof: “U zult mijn hoorn opheffen als [die van] een wilde os.” De hoorn is een symbool van kracht (Ps 89:18). De wilde os (Ps 22:22) is ook bekend om zijn ontembare kracht (Jb 39:12-13). Het is een versterkend beeld van de kracht die God aan de rechtvaardige geeft. Het wijst op de verheven plaats van de rechtvaardige: hij wordt niet meer vertrapt, maar zal heersen (vgl. Zc 12:5-6).

De rechtvaardige zegt daarbij dat hij “met verse olie overgoten” is. Er is sprake van een overvloed van olie. Hij is niet slechts gezalfd met olie (Ps 23:5), maar erdoor overgoten (vgl. Js 32:15). Het is ook ‘verse’ olie. Het spreekt van een vernieuwing, van een nieuwe positie en een nieuwe situatie. Het spreekt ook van zuiverheid en glans. De hele uitstraling is weldadig om te zien. Daarbij wordt de aandacht niet gericht op de rechtvaardige, maar op Hem van Wie de olie komt: God.

Olie is een beeld van de Heilige Geest (1Jh 2:20,27). Verse olie – dat is de zuivere, eerste persing olie, ook genoemd zalfolie, wordt gebruikt om de hogepriester en priesters, koningen en profeten te zalven, en voor de offers – doet denken aan “[de] vernieuwing van [de] Heilige Geest” (Tt 3:6). De uiterlijke kracht (de hoorn en de wilde os) komen van binnenuit, waar vernieuwing heeft plaatsgevonden. De vernieuwing van de Heilige Geest wil zeggen de vernieuwing vanwege de Heilige Geest, de vernieuwing die van Hem uitgaat en door Hem is bewerkt (vgl. Ez 36:25-27).

Vanuit die nieuwe positie zal de rechtvaardige met zijn oog de val van zijn bespieders aanschouwen (vers 12; Js 66:24). De bespieders zijn mensen die vanuit een onzichtbare plek hem beloeren om hem onverhoeds te overvallen zodra ze daarvoor een gelegenheid zien. De rollen worden omgedraaid en hij zal zien hoe zij ten val komen. Hij zal ook met zijn oren vernemen wat de kwaaddoeners overkomt. God rekent met zijn bespieders en kwaaddoeners af.

Ps 92:13-16 | Groeien en vrucht dragen

13 De rechtvaardige zal groeien als een palmboom,
hij zal opgroeien als een ceder op de Libanon.
14 Wie in het huis van de HEERE geplant zijn,
die mogen groeien in de voorhoven van onze God.
15 In de ouderdom zullen zij nog vruchten dragen,
zij zullen fris en groen zijn,
16 om te verkondigen dat de HEERE waarachtig is;
Hij is mijn rots en in Hem is geen onrecht.

Wanneer de kwaaddoeners en vijanden als gras zijn afgemaaid, is het tijd voor zegen voor de rechtvaardige (vers 13; Ps 1:3). In tegenstelling tot de goddelozen die als gras zijn afgemaaid, zal hij “groeien als een palmboom” en “opgroeien als een ceder op de Libanon”. De takken van de palmboom symboliseren overwinning (Mt 21:8) en de ceder symboliseert statigheid (Js 37:24). De palmboom en de ceder zijn statige bomen die altijd groen blijven. De palmboom groeit in de woestijn en de ceder in het gebergte.

Een palmboom groeit recht omhoog. Zo zal de rechtvaardige groeien en opgroeien omdat hij leven uit God heeft gekregen en in Zijn huis en in de voorhoven daarvan is geplant (vers 14; Jr 17:7-8). Het is natuurlijk beeldspraak. Het betekent dat de rechtvaardige dagelijkse gemeenschap mag hebben met Hem Die in Zijn huis te midden van Zijn volk woont. De voorhoven zijn de plaatsen van de tempel waar ook het gewone volk mag komen. Ze spreken van het dagelijkse leven.

In Gods huis is er geen verouderingsproces. Wie daarin geplant zijn, houden in de ouderdom niet op vrucht te dragen, maar gaan daarmee door (vers 15; vgl. Ps 52:10). Hun vruchten verdorren ook niet, maar blijven fris en groen (vgl. Js 40:30-31). Ze vertellen niet steeds verhalen uit de oude doos, maar geven telkens een nieuwe, frisse oogst. De uiterlijke mens raakt wel in verval, maar de innerlijke wordt van dag tot dag vernieuwd (2Ko 4:16).

In het begin van de psalm, in vers 3, verkondigt de psalmist de goedertierenheid van de HEERE in de ochtend. Hier, in zijn ouderdom, blijft de rechtvaardige vrucht dragen “om te verkondigen dat de HEERE waarachtig [of: recht] is” (vers 16) is. Daarvoor blijft hij fris en groen. Dat blijft hij omdat de HEERE zijn rots, zijn kracht is (Dt 32:4,15). Hij belijdt dat hij dat aan Hem en Zijn onveranderlijke kracht te danken heeft.

Hij verklaart dat “de HEERE waarachtig is” en dat er “in Hem … geen onrecht” is. Het is een dubbele verklaring van Zijn absolute onkreukbaarheid. Daarom is Hij volkomen betrouwbaar. ‘Waarachtig’ is in het Hebreeuws yashar en betekent recht. Hij is recht in Zijn woorden (Ps 19:9) en Zijn werken (Ps 25:8). Hij is recht wat Zijn Persoon betreft. Daarom kan er nooit onrecht zijn in Hem.

Psalm 93

Inleiding

Psalm 93 kunnen we zien als de eerste psalm in een serie psalmen (Psalmen 93-101) die het koningschap van de HEERE, Jahweh, dat is de Heer Jezus, beschrijven en bezingen. Tegelijk is Psalm 93 ook een voortzetting van de voorgaande psalmen. Het is de vervulling van de beloften van de HEERE zoals dat wordt beleden in Psalm 92.

De HEERE is nu Koning. In Psalm 93 bezingt het gelovig overblijfsel de gevolgen van het optreden van God ten gunste van Zijn volk. We zien dat ook in Psalmen 96, 97 en 99. Vanaf Psalm 94 krijgen we in de nieuwe serie psalmen een terugblik naar de beproevingen die het overblijfsel heeft doorgemaakt.

Ps 93:1-4 | De HEERE regeert

1 De HEERE regeert, Hij is met majesteit bekleed,
de HEERE is bekleed [en] heeft Zichzelf omgord met macht.
Ja, vast staat de wereld, hij zal niet wankelen;
2 vast staat Uw troon, van oudsher,
U bent van eeuwigheid.
3 De rivieren verheffen, HEERE,
de rivieren verheffen hun stem,
de rivieren verheffen hun gebruis.
4 De HEERE in de hoogte is machtiger
dan het bruisen van machtige wateren,
de machtige golven van de zee.

De psalm begint met de constatering dat “de HEERE regeert” (vers 1). Letterlijk staat er “de HEERE is Koning.” Dit belijdt het volk van God dat na de grote verdrukking is verlost (vgl. Ex 15:18). Dat de HEERE regeert, wil zeggen dat de Messias regeert. Hij heeft Zijn plaats als Koning in Jeruzalem ingenomen. Hij is de Immanuel, de God met ons. De Messias is niemand anders dan de HEERE, Jahweh, Die van Godswege de regering in handen heeft gekregen omdat Hij de Zoon des mensen of de Mensenzoon is (Jh 5:22,27).

De HEERE is altijd al Koning geweest (Ex 15:18). Toch koos Israël liever een mens als koning (1Sm 12:12). In de nabije toekomst zal een mens, de antichrist, naar de verkiezing van het afvallige Israël, koning over Israël zijn. In Psalm 93 heeft de Heer Jezus Zijn rechtmatige plaats als Koning ingenomen (Js 52:7). De aankondiging daarvan wordt in Psalmen 96, 97 en 99 herhaald onder de volken (Ps 96:10; 97:1; 99:1).

Als de Heer Jezus de tweede keer in de wereld verschijnt (Hb 9:28), is dat om openlijk te regeren. Hij regeert nu ook, maar in het verborgen, niet openlijk zichtbaar voor de wereld. Voor de Zijnen is het wel zichtbaar, namelijk in het geloof. Zijn tweede verschijning zal in niets lijken op Zijn eerste verschijning. De eerste keer is Hij verschenen als Baby, gewikkeld in doeken en liggend in een kribbe. We kunnen ook denken aan het moment dat Hij Zich als de rechtmatige Koning aan Israël voorstelt, op palmzondag, gezeten op het ezelsveulen, het jong van een ezelin (Zc 9:9). Bij Zijn tweede verschijning zal Hij op de wolken van de hemel komen en “met majesteit bekleed” zijn. Kleding hoort bij het wezen van de persoon, het laat aan anderen zien wie iemand innerlijk is.

Hij komt in de kleding die voor die gelegenheid past. De Messias “is bekleed [en] heeft Zichzelf omgord met macht”. Hij heeft Zich niet omgord met allerlei wapens, maar “met macht” die Hem is gegeven (Mt 28:18). Dit gaat ver uit boven allerlei middelen waarmee Hij vijanden verslaat. Waarmee Hij is bekleed, beeldt figuurlijk Zijn macht en majesteit uit. Hij verschijnt als Koning der koningen en Heer der heren. ‘Omgorden’ is een militaire uitdrukking (Js 8:9), met andere woorden, de macht waarmee de Heer Jezus omgord is, gebruikt Hij om de vijanden teniet te doen.

Zijn macht is Zijn vermogen waarmee Hij als Schepper alles heeft geschapen (Op 4:11) en alle dingen draagt naar het doel dat Hij heeft met alles wat Hij heeft geschapen (Hb 1:3). Daarin kan niemand Hem tegenstaan. Dat heeft even zo geleken, maar dat is slechts schijn geweest. Nu gaat Hij Zijn plan uitvoeren, want Hij is ook de Losser (Op 5:1-14). Als Schepper en Losser is Hij de rechtmatige Eigenaar.

De wereld staat vast, “hij zal niet wankelen”, want Hij is aan de macht (Ps 96:10). Alle politieke, economische en geestelijke machten die de wereld hebben laten wankelen, zijn verwijderd door het oordeel. Hun macht is voorgoed voorbij. Nu regeert Hij voor eeuwig. Hij doet dat naar Gods oorspronkelijke verordeningen, zoals Hij die bij de schepping heeft vastgelegd (Ps 24:1-2). Daarom staat de wereld onwankelbaar vast (Ps 104:5).

De troon waarop Hij zit, vanwaar Hij Zijn macht nu openlijk uitoefent, is niet nieuw (vers 2). Het is een troon die “van oudsher” vaststaat. Hij is “van eeuwigheid”. Daarom is Zijn macht van eeuwigheid. Er is immers geen moment te bedenken waarop Hij niet machtig is geweest. Zijn troon staat van oudsher onwankelbaar vast, wat mensen en volken op aarde ook mogen doen of denken. Er is geen enkel kwaad dat die troon ooit kan naderen of beïnvloeden. Een troon die van oudsher vaststaat, verwijst ernaar dat het een koninkrijk betreft dat bestemd is vanaf de grondlegging van de wereld (Mt 13:35).

“De rivieren” (vers 3) met hun krachtig stromende wateren zijn symbolen van machtssystemen die het denken en leven van de menselijke samenleving bepalen. Profetisch zijn ze een verwijzing naar grote machten zoals Assyrië (Js 8:7-10) met zijn Eufraat, machten die alleen afgebroken kunnen worden door de HEERE zelf, de Immanuel. Het zijn invloeden die zich tegen God “verheffen”. Ze “verheffen hun stem”, wat erop wijst dat ze zich nadrukkelijk laten horen.

Met hun dwingende, verderfelijke leringen verdrinken ze de samenleving. Ze “verheffen hun gebruis”. Dat wijst erop dat ze hun leringen met macht en geweld de samenleving inpompen. We zien dit in onze tijd in de systematische afbraak van het door God ingestelde huwelijk en gezin en het door God in de schepping vastgelegde verschil tussen man en vrouw.

De gelovige antwoordt daarop in alle rust en zekerheid: “De HEERE in de hoogte is machtiger dan het bruisen van machtige wateren, de machtige golven van de zee” (vers 4). Hij is onaantastbaar voor de machtige volken. De machtige wateren van de zee met zijn machtige golven zijn een beeld van de volken, de naties (Js 17:12; Op 17:15). Ze voelen zich machtig en bruisen in opstandige hoogmoed wat symbolisch wordt weergegeven in “de machtige golven” (Ps 2:1-3; Jb 38:11). God zal al die hoogmoed met een spottend lachen en een vernietigend oordeel beantwoorden door het zenden van Zijn Zoon, de Messias (Ps 2:4-9; vgl. Js 8:7-10).

Ps 93:5 | Heiligheid is een sieraad

5 Uw getuigenissen zijn zeer betrouwbaar;
de heiligheid is een sieraad voor Uw huis, HEERE,
tot in lengte van dagen.

Het verheven handelen van God boven de volken, de majesteit waarmee Hij is bekleed en de macht waarmee Hij is omgord, bewijzen dat Zijn “getuigenissen … zeer betrouwbaar” zijn (Ps 19:8b). Zijn getuigenissen houden alles in waarvan Hij getuigenis heeft gegeven. Het zijn alle uitspraken die God gedaan heeft door Zijn woord en door Zijn profeten. Het betreft alles over Hemzelf, over de mens en wat Hij heeft beloofd.

Zijn getuigenissen zijn Zijn woorden en daarom ‘zeer betrouwbaar’ (vgl. 1Tm 1:15; 3:1; 4:9; 2Tm 2:11; Tt 1:9; 3:8; Op 21:5; 22:6). Het geloof rust daarop. Het geloof vertrouwt op het Woord van God als op God Zelf, niet alleen voor de uiteindelijke overwinning, maar ook voor de weg daarheen.

Zijn getuigenissen zijn ingebed in Zijn heiligheid. Ze richten het hart van de gelovige op God. De norm van heiligheid wordt gevonden in Zijn huis, waar Hij woont en waar alles beantwoordt aan Zijn heiligheid. Zijn huis op aarde is het grote resultaat van Zijn werk van verlossing. God heeft niet bij Adam gewoond of bij trouwe individuele gelovigen. Hij woont bij een verlost volk (Ex 29:45-46). Dit is Gods getuigenis van heiligheid op aarde.

Het is een sieraad van Zijn huis, want er is niets van zonde of onrecht aanwezig, waardoor het bevlekt wordt (vgl. Ez 43:12). Wat niet heilig is, hoort niet bij Hem (vgl. Op 21:27). Dit zal ook nooit veranderen, zoals Hij nooit verandert. Dit sieraad van heiligheid blijft “tot in lengte van dagen”. Alles wat bij Hem hoort, draagt dit kenmerk van heiligheid. Het is door en voor Hem geheiligd, aan hem toegewijd.

Psalm 94

Inleiding

In Psalmen 94-101 zien we een terugblik naar de tijd van de grote verdrukking, vlak voor de verschijning van Christus. Het is de tijd waarin de antichrist koning is in Israël, de Joodse tempel herbouwd is en de gelovige Joden vervolgd worden. Het overblijfsel lijdt enorm onder het onrecht tijdens de heerschappij van de antichrist. Zij roepen tot de HEERE om hulp. Psalm 94 brengt de gevoelens van dit gelovig overblijfsel onder woorden.

De Heer Jezus beschrijft deze situatie in Lukas 18 in de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter (Lk 18:1-8). Psalm 94 beschrijft met name de vraag van de weduwe om haar recht te verschaffen (Lk 18:3).

Deze psalm werd – volgens de Joodse traditie – door de priesters gezongen, terwijl de soldaten van Nebukadnezar bezig waren de tempel te verwoesten.

Ps 94:1-7 | Roep om vergelding

1 O God van alle wraak, HEERE,
God van alle wraak, verschijn blinkend!
2 Rechter van de aarde, verhef U,
vergeld de hoogmoedigen [naar] wat zij verdienen.
3 Hoelang zullen de goddelozen, HEERE,
hoelang zullen de goddelozen van vreugde opspringen,
4 [hun mond] doen overvloeien, hooghartige taal spreken?
[Hoelang] zullen allen die onrecht bedrijven, zich beroemen?
5 HEERE, zij verbrijzelen Uw volk,
zij verdrukken Uw eigendom.
6 De weduwe en de vreemdeling doden zij;
zij vermoorden de wezen
7 en zeggen: De HEERE ziet het niet,
de God van Jakob merkt het niet.

De psalmist roept tot de “God van alle wraak” (vers 1). Bij ‘wraak’ moeten we niet denken aan kwade, bittere gevoelens maar aan een hongeren en dorsten naar gerechtigheid (Mt 5:6; Op 6:9-10). Gerechtigheid houdt in dat God de slechte daden van de vijand moet vergelden om Zijn volk te kunnen verlossen (Ps 18:48-49). Het Hebreeuwse woord voor wraak, naqam, betekent een optreden waarin het slachtoffer wordt beschermd en de daders worden gestraft. De naam “God van alle wraak [of: vergelding]” komt twee keer voor in dit vers om het als het ware dik te onderstrepen.

De roep tot de God van alle wraak houdt de vraag aan God in om alle onrecht te wreken. Het is niet een eenmalige roep, maar een constant roepen (vgl. Lk 18:1,7). Dat God de God van alle wraak is, houdt ook in dat Hij de Enige is Die het recht heeft om wraak uit te oefenen en niemand anders (Dt 32:35; Na 1:2; Rm 12:19; 1Th 4:6). Hij kan die wraak wel delegeren, waarbij hij de grenzen daarvoor bepaalt (Nm 35:19-25; Jz 20:5; 2Kn 9:7; Rm 13:4).

De roep om wraak – wraak in de zin van vergelding – is voor de Godvrezende Jood gepast (vgl. Jr 11:20; Op 6:9-11). De wraak van God is het uitoefenen van gerechtigheid over het onrecht dat de goddelozen God en Zijn volk hebben aangedaan. De psalmist noemt die God “HEERE”, waarmee hij een beroep doet op de trouw van God aan Zijn verbond met Zijn volk Israël. Voor ons, die in de genadetijd leven, geldt dat we zullen bidden voor hen die ons onrecht aandoen (Mt 5:44; Lk 23:34; Hd 7:60; Rm 12:14; 1Ko 4:12).

De psalmist weet dat het hem niet toekomt wraak te oefenen, maar dat dit alleen aan God toekomt (vgl. 1Sm 24:13). Daarom vraagt hij het aan Hem. Hij zoekt ook geen genoegdoening voor het geleden onrecht, maar omdat wraak de weg vrijmaakt voor de vestiging van Gods rijk op aarde. De vraag van het overblijfsel om “blinkend” te verschijnen is de vraag om de Messias te zenden om hen van hun vijanden te verlossen (Ps 80:2-4; vgl. Dt 33:2). In de terugkeer naar de aarde van Zijn Zoon, de Messias Jezus, zal God blinkend verschijnen.

Dan noemt de psalmist God “Rechter van de aarde” (vers 2; Gn 18:25). De hele aarde valt onder Zijn gezag. De “hoogmoedigen” hebben al te lang hun gang kunnen gaan. Hoogmoed is de zonde van de duivel (1Tm 3:6). De antichrist, die de goddeloze wordt genoemd, is hoogmoedig (Ps 10:2) door zich tot een god te verheffen (2Th 2:4). In de hoogmoed van Herodes zien we een type van de hoogmoed van de antichrist (Hd 12:22-23). De hoogmoedigen en de goddelozen in de verzen 2-3 verwijzen naar de antichrist en zijn volgelingen.

Het is hoog tijd dat de Rechter Zich verheft, dat Hij opstaat, om Zijn rechterlijke majesteit te tonen en hun te geven “[naar] wat zij verdienen”. De hoogmoedigen hebben al die tijd gedaan of zij ‘rechter van de aarde’ zijn, met verloochening van God (zie de uitleg bij Psalm 82:1). Dit kwaad heeft zijn eigen ‘beloning’ en dat is het oordeel van God.

Dat God zal handelen, is voor de psalmist geen vraag. Maar wanneer zal Hij dat doen (vers 3)? “Hoelang” tolereert God nog dat de goddelozen nog ongestoord hun gang gaan (vgl. Ps 17:9-14; 92:8)? Het lijkt wel alsof er geen einde komt aan hun trotse gedrag. Hoe lang zal Hij nog alleen maar zitten en toekijken? Zij hebben alle plezier van de wereld en God roept hun geen halt toe. Hoe vaak hebben wij ook niet die gedachte?

Er is reden genoeg hun het verdiende loon van het oordeel te geven. De psalmist wijst God op een aantal dingen. Hij wijst eerst op hun mond. Hun mond vloeit over van “hooghartige taal” (vers 4; vgl. Sp 15:2b,28b). Ze beroemen zich op het onrecht dat ze bedrijven, waardoor ze zich het luxe leven kunnen permitteren dat ze leiden (Ps 73:3-12).

Hij somt enkele daden van onrecht op die zij bedrijven en wijst daar de “HEERE” op:

1. “HEERE, zij verbrijzelen Uw volk” (vers 5; vgl. Mt 24:9-22). De goddelozen vergrijpen zich aan het volk dat van Hem is, het volk dat Hij heeft uitverkoren om Zijn volk te zijn. Ze vertrappen hen, lopen hen onder de voet, maken hen tot niets. En zij zijn toch Zijn volk, het volk waarvan Hij Koning is. Welke koning komt er niet voor zijn volk op?

2. “HEERE … zij verdrukken Uw eigendom.” De goddelozen nemen de vrijheid weg van het eigendom van de HEERE, van wat Hem toebehoort. Eigendom is letterlijk erfdeel. De bezittingen van een Jood, zoals het land, zijn het eigendom van de HEERE (Lv 25:23). “Zij”, dat zijn profetisch de antichrist en zijn volgelingen, verdrukken hen die Hij heeft bevrijd uit de slavernij om Zijn bezit te zijn. Waarom laat Hij dit toe zonder in te grijpen?

3. En Hij moet toch ook zien wat de goddelozen met “de weduwe en de vreemdeling” doen: die doden zij (vers 6). Deze misdaden bewijzen een bijzondere harteloosheid en wreedheid. De weduwe, vreemdeling en wees zijn uiterst kwetsbare mensen. Zij hebben vaak niet veel meer dan hun leven. Tegenover hen bewijzen de goddelozen dat ze niet alleen op vermeerdering van hun bezit uit zijn, maar dat ze uit moordlust handelen.

In dit licht is wat Jakobus profetisch over hen in zijn brief schrijft, aansprekend: “Reine en onbevlekte godsdienst voor God en de Vader is dit: wezen en weduwen te bezoeken in hun verdrukking” (Jk 1:27a). Het is geen oproep om bij hen op visite te gaan voor een praatje, maar hen te bezoeken met het oog op hun noden.

De kwellende vraag van de psalmist in verband hiermee is, waar de zorg van de HEERE voor deze weerloze mensen is. Hij heeft Zich immers speciaal voor hen garant gesteld (Dt 10:17-18; Ps 68:6). Hij lijkt echter onverschillig te zijn voor wat Zijn volk, Zijn eigendom en de kwetsbare groepen mensen wordt aangedaan. De goddelozen kunnen hun gang gaan zonder enige vrees voor het oordeel van God.

Hebben die goddelozen dan toch gelijk als zij in hun verwaandheid zeggen: “De HEERE ziet het niet, de God van Jakob merkt het niet” (vers 7; vgl. Ps 73:11)? Dat de goddelozen ongestoord hun gang kunnen gaan, lijkt hun woorden te bevestigen. Wat kan de Godvrezende daar tegenin brengen? Hij begrijpt niet hoe God dit kan toelaten, terwijl hij weet dat God toch Zijn eer zal handhaven. Hij kan dit niet met elkaar rijmen.

In de tijd van genade waarin wij leven is “Hij Die nu tegenhoudt” (2Th 2:7), dat is de Heilige Geest, nog aanwezig om de volle openbaring van het kwaad tegen te houden. Als binnenkort de gemeente wordt opgenomen, woont de Heilige Geest ook niet meer op aarde. Dan zal het kwaad ongebreideld zijn gang kunnen gaan. Gedurende die tijd wordt het overblijfsel van Israël zwaar vervolgd door hun eigen koning, de antichrist. Het is te vergelijken met David die vervolgd werd door Saul en later door Absalom.

Ps 94:8-11 | De HEERE kent de mens

8 Let op, onverstandigen onder het volk;
dwazen, wanneer zult u verstandig worden?
9 Zou Hij Die het oor plant, niet horen?
Zou Hij Die het oog vormt, niet zien?
10 Zou Hij Die de heidenvolken bestraft, niet straffen,
Hij Die de mens kennis bijbrengt?
11 De HEERE kent de gedachten van de mens:
vluchtig zijn ze.

De psalmist, de Godvrezende, heeft God Zijn vragen gesteld, vragen waarmee hij worstelt. Nu richt hij zich tot de “onverstandigen onder het volk” en de “dwazen” (vers 8; Ps 92:7). De mensen tot wie de psalmist spreekt, gebruiken hun verstand niet, ze zijn “onverstandigen”. Het Hebreeuwse woord voor onverstandige, ba’ar, betekent onverstandig en lomp. Het woord kan ook worden vertaald met ‘bruut’ (Ez 21:31). Daarbij zijn ze dwaas, want ze zeggen door hun manier van leven dat er geen God is. Deze mensen zijn geen atheïsten, ze loochenen het bestaan van God niet, maar ze hebben Hem bewust buiten hun leven gesloten. Ze weigeren elke inmenging van Hem in hun leven.

Hoelang duurt het nog voordat ze verstandig worden? Dat kan nog als ze letten op wat hij gaat zeggen, als ze dat ter harte nemen (vgl. Js 58:1-12). Wat hij gaat zeggen, is onverminderd van kracht voor de hele mensheid, ook vandaag!

Ze moeten zich goed realiseren dat God aanwezig is bij alles wat ze zeggen, doen en denken. Daarover laat hij geen twijfel bestaan (vgl. Ex 2:24-25). Hij begint met God als de Planter van het oor (vers 9; vgl. Ps 115:3-8). Hij heeft het oor geplant, wat doet denken aan het graven van een gat in de grond om daarin een plant te doen. Zo heeft God een gat aan de zijkant van het hoofd gemaakt om daarin een oor te zetten, dat wil zeggen de mogelijkheid om te horen.

Zijn vraag “zou Hij Die het oor plant, niet horen?”, betreft alle woorden die zij hooghartig hebben gesproken. De vraag betekent dat Hij al hun woorden natuurlijk hoort. Hij Die de mens de bekwaamheid geeft om te horen, is de alles-horende God. Alles wat de mens heeft en kan, zijn eigenschappen van God die Hij hem heeft gegeven en die Hij Zelf in oneindig hogere mate bezit.

Dat geldt ook voor het zien. De vraag “zou Hij Die het oog vormt, niet zien?”, betreft al het onrecht dat zij bedrijven. Natuurlijk ziet Hij, de Formeerder van het oog, dat. Hij heeft het oog kunstig gevormd zoals een pottenbakker kunstig een pot vormt. Het oog is een kunststuk van God waarin Zijn bekwaamheid en wijsheid tot uiting komen. Zijn ogen zien alles wat alle ogen van alle mensen zien. Er ontgaat Hem niets van wat zij doen (2Kr 16:9).

God is niet alleen de Planter van het oor en de Formeerder van het oog van de individuele mens. Hij is ook de Bestraffer van “de heidenvolken” (vers 10). Hij beheerst en controleert ook de volken. Hij hoort hun goddeloze geroep en neemt het waar met Zijn ogen (Gn 18:20-21). Zij worden door Hem bestraft vanwege hun opstandigheid tegen Hem.

Dat kan Hij bijvoorbeeld doen door natuurrampen of epidemieën – zoals de huidige Covid-19 pandemie –, die tegelijk een oproep zijn om zich te bekeren (Js 55:6-7). Daardoor toont Hij dat Hij boven de volken van de aarde staat. Het is Zijn methode waardoor Hij “de mens kennis bijbrengt”. Hij is de grote Leraar Die de mens leert over Wie Hij is en wie de mens zelf is. Hij is de Alwetende.

De HEERE hoort alle woorden van de mens. Hij ziet alle daden van de mens. Woorden en daden zijn uiterlijk waarneembaar. Maar het gaat nog dieper. “De HEERE kent” ook de verborgen “gedachten van de mens” (vers 11; Mt 9:3-4). Dit sluit aan op het vorige vers. Hij Die de mens kennis bijbrengt, is de Kenner van alles wat de mens denkt, wat er in Zijn hart is (Hd 1:24).

Met Zijn kennis geeft Hij ook Zijn beoordeling van alles wat de mens bedenkt. “Vluchtig zijn ze”, zo klinkt het kort en krachtig. Waarvan mensen diep onder de indruk kunnen komen, veegt God met één zwaai van tafel. Zo weinig stelt al hun intellectuele gebazel voor. Vluchtig, in het Hebreeuws hebel, betekent zonder inhoud, ijdel, ademtocht, onbeduidend, onzinnig. Het boek Prediker beschrijft door een groot aantal voorbeelden uitvoerig de betekenis van dit woord.

Dit vers wordt door Paulus aangehaald om de waarde die de wijsheid van de mens in Gods oog heeft te laten zien (1Ko 3:20). Hij maakt daarmee de Korinthiërs, die onder de indruk van wereldse wijsheid zijn, duidelijk dat de overleggingen van de mensen, ja van de wijzen, zonder inhoud, vluchtig zijn.

Ps 94:12-13 | Bestraffing, onderwijs en rust

12 Welzalig de man die U bestraft, HEERE,
en die U onderwijst uit Uw wet.
13 Zo geeft U hem rust voor dagen van onheil,
totdat de kuil voor de goddeloze gegraven wordt.

Het gelovig overblijfsel spreekt het “welzalig” uit over “de man die U bestraft, HEERE” (vers 12). Dat is een andere bestraffing dan de bestraffing die de heidenvolken krijgen. Het wordt in algemene bewoordingen gegeven, want het is algemeen van toepassing. Deze bestraffing is het deel van de Godvrezenden: “Want wie [de] Heer liefheeft, tuchtigt Hij en Hij geselt iedere zoon die Hij aanneemt” (Hb 12:6). God geeft die bestraffing, “opdat wij aan Zijn heiligheid deel zouden krijgen” (Hb 12:10). Het is een noodzakelijke bestraffing die met dit doel wordt gegeven.

Wie deze bestraffing ondergaat, wordt daardoor niet van God vervreemd, maar juist naar Hem uitgedreven. Zo iemand wordt door God onderwezen uit Zijn wet. Het maakt iemand gewillig dit onderwijs aan te nemen. Hij zal daardoor groeien in de kennis van God en van Zijn wegen met hem. Dit voert tot het resultaat dat in het volgende vers wordt beschreven.

Wie de bestraffing van de HEERE waardeert, krijgt van Hem “rust voor de dagen van onheil” (vers 13). De dagen van onheil zijn de dagen van de grote verdrukking die door “de goddeloze”, de antichrist, over het volk van God en in het bijzonder de gelovigen daaronder zullen komen. Aan zijn heerschappij komt een einde (Op 19:20), want er wordt een kuil voor hem gegraven.

Er staat niet bij wie die kuil graaft. Mogelijk geldt voor hem, net als destijds voor Haman: “Wie een kuil graaft [voor een ander], zal er [zelf] in vallen” (Sp 26:27a; vgl. Jr 18:20). Die kuil is zijn graf. Zodra die gegraven wordt, is het met zijn machtsuitoefening gedaan. Daar kijkt de Godvrezende in de tijd van de grote verdrukking met rust in zijn hart vol vertrouwen naar uit.

Als we leren buigen onder de tucht van God, zal dat rust geven in de tijd dat we worden overspoeld door moeilijkheden die mensen ons aandoen. We ervaren dan de “vreedzame vrucht van gerechtigheid” (Hb 12:11). Dan weten we dat de moeilijkheden een keer zullen eindigen. Dat is voor ons niet zozeer de dood van de goddelozen, maar de komst van de Heer om ons tot Zich te nemen. Dat uitzicht bewaart ons ervoor ongeduldig te worden, opdat we niet zouden menen dat God Zich niets van onze moeiten aantrekt.

Ps 94:14-19 | De HEERE helpt

14 Want de HEERE zal Zijn volk niet in de steek laten,
Hij zal Zijn eigendom niet verlaten.
15 Want het oordeel zal weer rechtvaardig zijn,
alle oprechten van hart zullen ermee instemmen.
16 Wie zal voor mij opkomen tegen de kwaaddoeners?
Wie zal zich voor mij opstellen tegen wie onrecht bedrijven?
17 Als de HEERE niet mijn Helper was geweest,
had mijn ziel bijna in de stilte gewoond.
18 Toen ik zei: Mijn voet wankelt,
ondersteunde Uw goedertierenheid mij, HEERE.
19 Toen mijn gedachten binnen in mij zich vermenigvuldigden,
verkwikten Uw vertroostingen mijn ziel.

Voor het geloof is het duidelijk dat de HEERE “Zijn volk niet in de steek” zal laten (vers 14; vgl. Rm 11:1), hoewel het erop lijkt dat het in de macht van de goddelozen is (vers 5). Hij blijft trouw. De zekerheid daarvan is een troost te midden van de nood. Met dezelfde zekerheid van het geloof zegt de psalmist dat de HEERE “Zijn eigendom niet verlaten” zal. Zijn eigendom is Zijn erfdeel, dat is Zijn kostbaar bezit (Ex 19:5b). De wetenschap dat we kostbaar voor Hem zijn, maakt de geest rustig.

Deze vertroostende zekerheid vloeit voort uit de wetenschap dat “het oordeel … weer rechtvaardig” zal zijn (vers 15). Nu is het oordeel dat door mensen wordt uitgesproken en uitgevoerd door de zonde onrechtvaardig. Dat het nu onrechtvaardig is, zien we op de duidelijkste manier in het oordeel van Pilatus over de Heer Jezus. Pilatus velt het meest onrechtvaardige oordeel dat ooit is geveld. In hem en Christus zien we de grootst mogelijke tegenstelling tussen oordeel en rechtvaardigheid.

Als Christus regeert, zal het “het oordeel … weer rechtvaardig zijn” (vgl. Js 1:25-26). In Hem zijn oordeel en rechtvaardigheid in volkomen harmonie met elkaar. Naar die tijd ziet de Godvrezende uit. Als Christus Zijn oordelen uitvoert, doet Hij dat volstrekt rechtvaardig. Niemand zal dat betwisten en “alle oprechten van hart zullen ermee instemmen”. Wat zij in hun hart altijd hebben geloofd, zullen ze dan volmondig en openlijk uitspreken: er is een God Die recht doet op aarde.

De psalmist, de oprechte van hart, de Godvrezende, spreekt de vraag uit wie voor hem zal “opkomen tegen de kwaaddoeners” (vers 16). Het is een vraag die voortvloeit uit de omstandigheden die hij heeft beschreven in het eerste deel van de psalm (verzen 3-6). Hetzelfde geldt voor de vraag: “Wie zal zich voor mij opstellen tegen wie onrecht bedrijven?” Daarna heeft hij zijn geloof uitgesproken in God Die alles hoort en Die Zijn volk niet in de steek zal laten en Zijn eigendom niet zal verlaten. Hij zal het onrecht vergelden (vers 1).

Dat heeft hij ook ervaren in de tijd dat Gods volk en eigendom werden vertrapt en verdrukt. Er was niemand die het voor hem opnam tegen de kwaaddoeners en onrechtbedrijvers. Maar de HEERE was er wel. Hij is zijn Helper geweest en heeft hem erdoorheen geholpen. Als Hij niet zijn “Helper was geweest”, zou hij nu “in de stilte” van het graf wonen (vers 17); hij zou dood zijn (Ps 115:17).

Hij is aan het eind van zijn krachten geweest. Zijn voet heeft gewankeld (vers 18). Dat heeft hij ook tegen de HEERE gezegd. En de HEERE heeft hem geholpen. Hij heeft hem ondersteund met Zijn goedertierenheid. Goedertierenheid is hier weer de zekerheid van de trouw van God aan Zijn verbond. Die trouw is voor ons en voor het gelovig overblijfsel gebaseerd op het bloed van het nieuwe verbond. Het feit dat Christus opgewekt is uit de doden, geeft ons de vaste zekerheid dat God voor ons is (Rm 4:24-25; 8:31).

De HEERE heeft hem het bewustzijn gegeven dat Hij hem liefheeft, ondanks de vertrapping en verdrukking of juist in de vertrapping en verdrukking. De goedertierenheid van God wordt op haar diepst gevoeld als de omstandigheden vol ellende zijn. Hij neemt de ellende niet weg, maar komt met Zijn goedertierenheid om ons te ondersteunen (vgl. 2Ko 12:7-9a).

In een tijd van zwaar en uitzichtloos lijden vermenigvuldigen de gedachten van een gelovige zich in hem (vers 19). Hij stelt zichzelf en God talloze vragen, vragen die hem kwellen, waarop maar geen antwoord komt. Hij komt er niet uit. Al die vragen veroorzaken grote innerlijke onrust. Van buiten is er strijd, van binnen is er vrees (vgl. 2Ko 7:5). Dan zijn daar Gods vertroostingen. God verkwikt de ziel van de worstelende gelovige door Zijn aanwezigheid. Het Hebreeuwse woord voor troost, naham, betekent ‘diep zuchten van opluchting’.

Als de worstelende ziel ertoe gebracht wordt van zichzelf en zijn problemen af te zien en zijn hart op God te richten, is de nood niet verdwenen, maar is God erbij gekomen. Dit kan soms een langdurig proces zijn. Toch zal de gelovige ten slotte bij God uitkomen. Als hij dan terugkijkt op die donkere periode in zijn leven, zal hij getuigen dat hij door die periode heen is gekomen omdat God zijn Helper is geweest.

Ps 94:20-21 | Onrecht heerst

20 Zou de zetel van het verderf een verbintenis met U aangaan,
[die] onheil sticht bij verordening?
21 Zij spannen samen tegen de ziel van de rechtvaardige,
onschuldig bloed verklaren zij schuldig.

Het kan toch niet zo zijn dat God een verbond met de goddeloze rechters heeft gesloten (vers 20)? Dit is de vraag die het geplaagde Godvrezende overblijfsel stelt in de tijd van de grote verdrukking als de antichrist regeert. Hij weet dat God regeert. Wat hij ziet is dat het kwaad regeert. Maar “de zetel van het verderf” – dat is de zetel van de antichrist – is toch geen “verbintenis” met God aangegaan? God grijpt immers niet in. God verbindt Zich toch niet aan iemand die “onheil sticht bij verordening”, die een wet uitvaardigt die onheil over Zijn volk brengt?

Deze zetel van het verderf en de verordening van onheil richten zich “tegen de ziel van de rechtvaardige” (vers 21). De antichrist en zijn volgelingen spannen tegen hem samen. Hun wetgeving sticht werkelijk onheil, want “onschuldig bloed verklaren zij schuldig”. Ze zijn uit op het bloed van de onschuldige rechtvaardige en daarvoor passen ze de wetgeving aan en verdraaien ze het recht.

Ps 94:22-23 | De HEERE is een veilige vesting

22 Maar de HEERE is mij een veilige vesting geweest,
mijn God is [mij] tot een rots, mijn toevlucht.
23 Hij zal hun onrecht op hen doen terugkeren,
Hij zal hen in hun slechtheid ombrengen,
de HEERE, onze God, zal hen ombrengen.

De rechtvaardige heeft wel moeten vluchten voor de vijand, maar hij heeft in “de HEERE … een veilige vesting” gevonden (vers 22; vgl. Ps 46:8,12). De ‘veilige vesting’ kan ook werden vertaald met ‘hoog vertrek’. Veiligheid wordt gevonden op een verheven plaats en dat is de HEERE Zelf.

Dit is het resultaat van alle pogingen van de vijand om de rechtvaardige het leven onmogelijk te maken. Het vertrouwen op de HEERE wordt erdoor versterkt. De persoonlijke band met God, “mijn God”, wordt er hechter door. Door lijden komt het hart in een nauwere gemeenschap met Hem. Hij is “een rots”, onwankelbaar, en “mijn toevlucht”, een verberging.

In die veiligheid komt de gelovige tot rust (vgl. Ps 3:6). Hij geeft wie hem onrecht doen, over in de handen van God. De goddelozen zullen het lot ondergaan dat zij de gelovigen hebben willen aandoen (vers 23). Het keert op hun hoofd terug. God zal hen in de slechtheid die zij doen, ombrengen. Hij zal dit in de eerste instantie doen door middel van Zijn tuchtroede, Assyrië (Js 10:5). Zo zullen ze ervaren wat ze de rechtvaardigen hebben willen aandoen. Zo zal het gaan: “De HEERE, onze God, zal hen ombrengen” (vgl. Hd 12:1-4,21-23; Lk 18:7-8).

Psalm 95

Inleiding

Psalm 95 is een loflied. Daarin wordt het volk Israël voorbereid op de komst van de Heer Jezus. Dit loflied vindt zijn oorsprong in de eeuwige kracht en Goddelijkheid van God die uit Zijn scheppingswerken met inzicht worden gezien (Rm 1:20). Tegelijkertijd klinkt de waarschuwing dat het volk alleen in Gods rust, het vrederijk, kan ingaan in geloof. De geschiedenis van de ongehoorzaamheid van het volk in de woestijn is als een waarschuwingsbord, waarop wordt gewaarschuwd voor het gevaar van het ongeloof, dat een hindernis is om te kunnen ingaan.

Hierna vinden we een serie psalmen met lofliederen in verband met de heerlijkheid van het vrederijk.

Ps 95:1-5 | De HEERE is een groot God

1 Kom, laten wij vrolijk zingen voor de HEERE,
laten wij juichen voor de rots van ons heil.
2 Laten wij Zijn aangezicht tegemoet gaan met een lof[lied],
laten wij voor Hem juichen met psalmen.
3 Want de HEERE is een groot God,
ja, een groot Koning boven alle goden.
4 In Zijn hand zijn de diepste plaatsen van de aarde
en de toppen van de bergen zijn van Hem.
5 Van Hem is [ook] de zee, want Híj heeft haar gemaakt,
Zijn handen hebben het droge gevormd.

We vinden hier de verschijning van de HEERE in lichtglans (Ps 94:1) om bezit te nemen van de aarde en de zee. In Psalm 95 vinden we een oproep aan de aarde ofwel het land – het Hebreeuwse woord eretz betekent zowel ‘aarde’ als ‘land’ – Israël en in Psalm 96 vinden we een oproep aan de zee ofwel de volken. In beide gevallen wordt opgeroepen om de knie voor Hem te buigen (Js 45:23; Fp 2:9-11). Dit wordt in Openbaring 10 zo geschilderd: “En ik zag een andere sterke Engel neerdalen … en Hij zette Zijn rechtervoet op de zee en de linker op de aarde” (Op 10:1a,2b).

De oproep in de verzen 1-2 luidt om de HEERE groot te maken. De redenen daarvoor zijn:
1. Hij is groter dan alle (af)goden en machten (vers 3).
2. Hij is de Schepper en Onderhouder van alle dingen (verzen 4-5).
3. Hij is de Herder van Zijn volk (verzen 6-7).

Het begint met de oproep vrolijk te zingen “voor de HEERE” (vers 1). Er moet worden gejuicht “voor de rots van ons heil”. “Vrolijk zingen” en “juichen” zijn uitingen van een hart dat vol dankbaarheid is voor Wie de HEERE is en wat Hij heeft gedaan. Hier doet de psalmist dat niet individueel, maar spoort het hele volk daartoe aan.

De HEERE is hier de onwankelbare rots van het heil van het volk. De psalmist spreekt niet over ‘mijn heil’, maar over “ons heil”. De rots van het heil (Ps 18:2,3) is de geslagen rots (Ex 17:5-6). Wij weten dat de rots Christus is en de rots het volk ‘volgde’, dat wil zeggen van het begin tot het eind bij hen aanwezig was (1Ko 10:4).

Het hele volk is een verlost volk. Het volk is verlost uit de slavernij van Egypte, van de gevaren van de woestijn, van de vijanden die het hebben onderdrukt en bedreigd in het land. Dat Hij de rots is, betekent dat het heil onaantastbaar en eeuwig zeker is.

Het zingen en juichen moet niet persoonlijk en ook niet zomaar ergens gebeuren, maar voor “Zijn aangezicht” ofwel in Zijn tegenwoordigheid (vers 2). Daar moeten ze zijn “met een lof[lied]”, dat is met woorden waarin ze hun dankbaarheid voor Hem uitspreken. Daar moeten ze “voor Hem juichen met psalmen”. In de psalmen die zij met gejuich voor Hem zingen, loven ze Hem.

Het woord “want” waarmee vers 3 begint, geeft aan dat de reden volgt voor de oproep die in de vorige verzen wordt gedaan. Er blijken meerdere redenen te zijn. In de eerste plaats is de “HEERE … een groot God”. Hij steekt overal bovenuit en omvat alles. Er is ook geen enkele vergelijking met wie of wat ook (Js 46:9). Hij is groot.

“Ja, een groot Koning” is Hij “boven alle goden”. Dat Hij een groot Koning is, betekent dat Hij de Koning der koningen is. Dat Hij boven alle goden is, heeft Hij in het verleden laten zien door de goden van Egypte te verslaan (Ex 15:11). Er zijn er wel die goden worden genoemd (1Ko 8:5). Dat zijn dode afgoden waarachter demonische machten schuilgaan. Ze zijn geen rivalen van Hem, maar Zijn onderdanen. God heerst als “een groot Koning” over hen. Hij zit op de troon en iedereen is aan Hem ondergeschikt. Dat zien wij nu nog niet, maar wij zien in het geloof Hem aan Wie alle dingen onderworpen zijn (Hb 2:8b).

Daar sluit een volgende verhevenheid van Hem op aan die aanleiding geeft voor Hem te juichen en psalmen te zingen. De dode afgoden zijn lokale goden, maar God is de God van de hele schepping (vers 4; vgl. Js 40:26). Alles in het heelal is Zijn bezit. Niemand anders kan er een claim op leggen. Zijn recht erop is absoluut en totaal.

Zoals het auteursrecht bepaalt dat de maker van een bepaald werk recht heeft op het wel en wee van dat werk, zo heeft God als Schepper van hemel en aarde recht op Zijn schepping (Op 4:11). Voor de ongelovigen geldt dat ze zich gereed moeten maken om hun God te ontmoeten (Am 4:12). Ieder mens wordt al in zijn jeugd opgeroepen zijn Schepper te gedenken (Pr 12:1).

Dit geldt voor “de diepste plaatsen van de aarde” en “voor de toppen van de bergen”. De diepst bekende plek van de aarde is de Marianentrog in de Stille Oceaan met een diepte van ongeveer elf kilometer. Het is een plek van diepe duisternis, waar nooit enig zonlicht is geweest, maar voor God is het daar even licht als op aarde. Hij kan niet alleen naar dergelijke diepe plaatsen afdalen, ze zijn “in Zijn hand”. Dat wil zeggen dat Hij het gezag erover heeft, dat Hij alles wat daarin is, controleert en bestuurt.

Wat voor de diepste plaatsen geldt, geldt ook voor de hoogste plaatsen, voor “de toppen van de bergen”. Die “zijn van Hem”. Hij heeft de bergen gemaakt, ze behoren Hem toe. De hoogte en de kracht ervan weerspiegelen Zijn verhevenheid boven wat op aarde verheven is. Als de diepste diepten en de hoogste hoogten in Zijn hand zijn, is ook alles wat daartussen ligt in Zijn hand.

“De zee” is ook “van Hem, want Híj heeft haar gemaakt” (vers 5). De mens heeft de schepping, zoals bomen en stenen, en de schepselen, zoals dieren en zelfs de mens, verafgood. De psalmist maakt duidelijk dat de schepping gemaakt en geschapen is door God en daarom mogen we die nooit gelijkstellen met God. Zo begint het vierde psalmboek in Psalm 90 met de vaststelling dat de eeuwige God deze schepping heeft voortgebracht (Ps 90:2).

Omdat Híj, met nadruk, Hij en niemand anders, de zee heeft gemaakt, is die Zijn onvervreemdbaar eigendom. Hetzelfde geldt voor “het droge”. Zijn handen hebben dat gevormd. Er is geen sprake van een ontwikkeling, een ‘evolutieproces’, waardoor het droge na miljarden jaren de vorm zou hebben gekregen die het nu heeft. Nee, het droge is een kunststuk dat de Schepper eigenhandig heeft gevormd.

Ps 95:6-7 | De schapen van Zijn hand

6 Kom, laten wij ons neerbuigen en neerbukken,
laten wij knielen voor de HEERE, Die ons gemaakt heeft.
7 Want Hij is onze God
en wij zijn het volk van Zijn weide
en de schapen van Zijn hand.
Heden, indien u Zijn stem hoort,

In vers 6 roept de psalmist het gelovig overblijfsel op dat ze voor de HEERE zullen “neerbuigen en neerbukken” en voor Hem zullen “knielen”. Dit is een herhaling en verdieping van wat we in de verzen 1-2 hebben gezien. Het is verdieping, want het gaat niet alleen om de schepping, maar om het feit dat de HEERE hen als volk heeft gevormd (vers 6) en als Herder heeft verzorgd (vers 7).

Neerbuigen, neerbukken en knielen zijn drie houdingen van diep eerbetoon en ontzag, waarbij de aanbidder zich zo klein mogelijk maakt voor God. Ware aanbidding is niet een hoop lawaai maken, waarbij het hart leeg kan zijn, maar een houding die past tegenover Hem “Die ons gemaakt heeft”.

Voor ons, leden van Gods hemelse volk, de gemeente, geldt dat Hij Zich de gemeente “heeft verworven door het bloed van Zijn eigen [Zoon]” (Hd 20:28). Als we van Hem onder de indruk komen, worden we niet omgeduwd, we blijven ook niet staan, maar vallen voor Hem neer (Op 5:14b).

Opnieuw volgt er een “want” waarna de reden wordt gegeven om deze houding van diepe eerbied en ontzag aan te nemen (vers 7). Nu is het niet omdat Hij de Schepper en soevereine Heerser van de hele aarde is, zoals in de voorgaande verzen, maar omdat Hij de Herder van Zijn volk is (Ez 34:15-16). Hij staat met hen in een bijzondere betrekking.

Ze noemen zich “het volk van Zijn weide en de schapen van Zijn hand” (vgl. Ps 79:13; 100:3). Hiermee geven ze aan dat ze van Hem afhankelijk zijn zoals schapen afhankelijk zijn van de herder. Hij zorgt ervoor dat ze weide vinden, dat ze voedsel krijgen. Daarbij leidt Hij hen ook door Zijn hand. Meer nog wil de uitdrukking ‘schapen van Zijn hand’, ofwel schapen van Zijn zorgende hand, zeggen dat Hij ze met Zijn hand beschermt. Ze zijn geborgen in Zijn hand (vgl. Jh 10:28-29).

In de laatste regel van vers 7 spreekt de HEERE, Jahweh. Dat doet Hij “heden”. Dat zegt Hij hier, in de tijd van de psalmist. Dat zegt Hij honderden jaren later tegen de Hebreeën (Hb 3:7). Dat zegt Hij ook tegen ons. Elke keer dat Hij spreekt, dat Hij Zijn volk Zijn stem laat horen, is het “heden”. Telkens weer laat Hij Zijn volk Zijn stem horen. “Heden” slaat op degenen tot wie het Woord komt op het moment dat Hij spreekt en zij het persoonlijk, in levenden lijve horen. De vraag is wat zij doen als zij Zijn stem horen. ‘Heden’ laat geen uitstel naar later toe. Het is van belang direct in gehoorzaamheid op Gods stem te reageren.

God Zelf maakt in het volgende vers door een voorbeeld uit hun geschiedenis duidelijk hoe ze vroeger op Zijn stem hebben gereageerd. Dit voorbeeld bevat een ernstige waarschuwing. Het stelt hen voor de keus. Het stelt ook ons voor de keus, want het ‘heden’ geldt nu voor ons! God spreekt ook ‘heden’ tot ons en wel door Zijn Woord. Ook de Heer Jezus deed dat, toen Hij tegen het volk zei: “Och, mocht op deze <uw> dag [dat wil zeggen ‘heden’] ook u erkennen wat tot <uw> vrede [dient]” (Lk 19:42).

Ps 95:8-11 | Waarschuwing voor verharding

8 verhard uw hart niet, zoals te Meriba,
zoals in de dagen van Massa in de woestijn:
9 daar stelden uw vaderen Mij op de proef,
[daar] beproefden zij Mij, hoewel zij Mijn werk zagen.
10 Veertig jaar heb Ik gewalgd van [dit] geslacht;
Ik heb gezegd: Zij zijn een volk met een dwalend hart,
en zíj kennen Mijn wegen niet.
11 Daarom heb Ik in Mijn toorn gezworen:
Mijn rust zullen zij nooit binnengaan!

De waarschuwing is: als zij Zijn stem horen, moeten ze hun hart niet verharden (vers 8). Hier spreekt God. Hun vaderen hebben in het verleden hun hart wel verhard, namelijk “te Meriba … in de dagen van Massa in de woestijn”. Meriba – dat betekent ‘twist(water)’ of ‘verbittering’ – is een plaats bij Kades (Nm 20:1). Daar brengt Mozes aan het einde van de veertigjarige omzwerving door de woestijn water uit de rots voort (Nm 20:10-13).

Deze woestijnplaats Meriba bij Kades aan het einde van de woestijnreis moet onderscheiden worden van de plaats Massa en Meriba in Rafidim (Ex 17:1). Daar heeft het morrende volk aan het begin van de woestijnreis water uit de rots ontvangen. Deze plaats krijgt de dubbele naam Massa en Meriba, dat betekent ‘verzoeking’ en ‘twist’ of ‘verbittering’ (Ex 17:7). Beide betekenissen komen terug in het citaat van dit vers in de brief aan de Hebreeën: “Verhardt uw harten niet zoals bij de verbittering [Meriba], in de dag van de verzoeking [Massa] in de woestijn” (Hb 3:8).

Het volk heeft God in de woestijn op de proef gesteld, Hem beproefd of verzocht (vers 9). Hem op de proef stellen is Hem tergen, zoals een dreinend kind doet, om te zien hoever ze konden gaan in hun ongeloof. Ze hebben Hem uitgetest, uitgedaagd, om te laten zien of Hij in hun midden is of niet (Ex 17:7). Een dergelijke test kunnen we vergelijken met het stellen van de vraag aan de zon om te bewijzen dat hij schijnt, terwijl we op datzelfde moment in de volle zon staan. Een dergelijke vraag toont onweerlegbaar aan dat zo iemand blind is. Dat is ook het geval met het volk dat God beproeft of uittest. Dit blijkt uit het verwijt dat God het volk maakt als Hij zegt: “[Daar] beproefden zij Mij, hoewel zij Mijn werk zagen.”

Hij heeft onophoudelijk Zijn aanwezigheid in hun midden bewezen. Zijn werk is onloochenbaar. Ze hebben Zijn verlossing uit Egypte gezien, ze hebben gezien hoe Hij een pad door de Rode Zee heeft gemaakt en de Egyptenaren daarin heeft laten verdrinken. Elke dag hebben zij Zijn zorg gezien door het manna dat elke morgen weer voor hen klaar lag. Het is puur ongeloof om na zoveel werken te hebben gezien, God uit te dagen te laten zien dat Hij in hun midden is.

Daarom is de waarschuwing voor het gelovig overblijfsel: Neem de waarschuwing van je eigen geschiedenis ter harte. Wat de mens betreft, leert de geschiedenis dat de mens niets leert van de geschiedenis. Bij het gelovig overblijfsel moet het anders zijn, zij moeten hun harten niet verharden, maar hun vertrouwen stellen op de HEERE.

Deze houding van Israël is helaas geen incident, maar heeft het volk gedurende de hele reis door de woestijn gekenmerkt. Dat horen we in de woorden van God: “Veertig jaar heb Ik gewalgd van [dit] geslacht” (vers 10). Veertig jaar lang heeft Hij Zijn zorg voor hen laten zien (Dt 4:32-35). Hij heeft hen bevrijd, geleid en verzorgd en toch zijn zij dwars tegen Hem ingegaan (vgl. Dt 6:16; 9:22; 33:8). Deze sterke uitdrukking van afkeer geeft wel aan hoezeer ze God met hun houding oneer hebben aangedaan.

Wij kunnen de grote fout maken te denken dat we beter zijn dan zij. Het is daarom belangrijk dat ook wij deze waarschuwing ter harte te nemen (1Ko 10:11; Hb 3:14-19; 4:1-7). Dat zullen we doen als we eraan denken dat Hij, Die zelfs Zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, maar Hem voor ons overgegeven heeft, ons met Hem ook alle dingen zal schenken (Rm 8:32).

Als het volk op deze wijze heeft geantwoord op al Gods zorg, is het niet verwonderlijk dat Hij toornig is geworden op dit geslacht. God geeft ook aan wat de diepe oorzaak is: de dwaling van hun zondige hart. Omdat hun hart altijd van God is afgedwaald, hebben zij Zijn wegen niet gekend. Ze hebben niets begrepen van Zijn handelingen, of Hij nu in zegen of in oordeel met hen heeft gehandeld.

Mozes heeft Gods wegen wel gekend, want God heeft die Zelf aan hem bekendgemaakt (Ps 103:7) omdat hij Hem vreesde en liefhad. Om Gods wegen te kennen is het nodig dat wij Hem ons hart geven. Daar vraagt Hij om (Sp 23:26). Als we Hem ons hart geven, geven we Hem ons hele leven in handen, opdat Hij het kan besturen. Dan wandelen we op Zijn weg die uitkomt in de heerlijkheid.

Het is voor God onmogelijk Zijn volk, dat zo met het hart dwaalt, in Zijn rust in te laten gaan (vers 11; Nm 14:21-23). Omdat zij zo met hun hart dwalen en zo onbekend zijn met Zijn wegen, kan Hij niet anders dan in Zijn toorn zweren dat Hij dat nooit zal toelaten. “Mijn rust” is Gods rust. Het is de rust die Hij heeft als Hij te midden van Zijn volk zal wonen. Dat is het beloofde land, waar het volk in vrede en veiligheid zal wonen, zonder angst voor vijanden. Deze rust zal er pas zijn in het vrederijk van de Messias, de grote Zoon van David.

Psalm 96

Inleiding

De oproep aan het volk Israël in Psalm 95 om de HEERE als een groot Koning te prijzen (Ps 95:1-7) wordt in de nu volgende psalmen (Psalmen 96-100) ook gedaan aan de volken (vgl. Mt 24:14; Js 12:4). Daarin wordt niet het koningschap van David, maar dat van de HEERE, dat is de Heer Jezus, bezongen:

Psalm 96 begint met: “Zingt voor de HEERE een nieuw lied” (Ps 96:1).
Psalm 97 begint met: “De HEERE regeert” [letterlijk “de HEERE is Koning”] (Ps 97:1).
Psalm 98 begint met: “Zingt voor de HEERE een nieuw lied” (Ps 98:1).
Psalm 99 begint met: “De HEERE regeert” [letterlijk “de HEERE is Koning”] (Ps 99:1).
Psalm 100 begint met: “Juich de HEERE, heel de aarde” (Ps 100:1).

Davids koningschap en dat van de Heer Jezus zijn op het nauwst met elkaar verbonden, want de grote Zoon van David is de HEERE van de legermachten. Deze verzen zien vooruit naar de vervulling van de beloften, wanneer de HEERE openlijk Zijn gezag over de naties uitoefent.

Psalm 96 is nagenoeg woordelijk gelijk aan het middelste deel van het loflied in 1 Kronieken 16 (1Kr 16:23-33). Hierdoor weten we dat deze psalm door David is geschreven. David geeft in 1 Kronieken 16 opdracht om de HEERE te loven door de dienst van Asaf en zijn broeders (1Kr 16:7). Dit loflied is een samenstelling van gedeelten uit diverse psalmen, waaronder Psalm 96.

1 Kronieken 16 sluit de beschrijving van de grote gebeurtenis van het plaatsen van de ark in Jeruzalem, de koningsstad, af. Daarmee wordt de openbare aanbidding van God gedurende de regering van David bevestigd. In het opbrengen van de ark naar Jeruzalem zien we een beeld van de komst van de Messias naar de aarde om te gaan regeren. Dat de ark is binnengebracht (1Kr 16:1), betekent profetisch dat in Psalmen 96-100 Christus gezien wordt als al gekomen en dat Hij Zijn plaats als Koning heeft ingenomen! God heeft Zijn eerstgeboren Zoon in de wereld ingebracht (Hb 1:6; Ps 89:28).

Ps 96:1-6 | Een nieuw lied voor de HEERE

1 Zing voor de HEERE een nieuw lied,
zing voor de HEERE, heel de aarde.
2 Zing voor de HEERE, loof Zijn Naam,
breng de boodschap van Zijn heil van dag tot dag.
3 Vertel onder de heidenvolken van Zijn eer,
onder alle volken van Zijn wonderen.
4 Want de HEERE is groot en zeer te prijzen,
Hij is ontzagwekkend boven alle goden.
5 Want al de goden van de volken zijn afgoden,
maar de HEERE heeft de hemel gemaakt.
6 Majesteit en glorie zijn voor Zijn aangezicht,
macht en luister in Zijn heiligdom.

De Septuaginta – de Griekse vertaling van het Oude Testament – heeft als opschrift boven deze psalm: Toen het huis [dat is de tabernakel] gebouwd werd na de ballingschap [dat is die van de ark gedurende de tijd dat deze in handen van de Filistijnen was gekomen], een lied van David.

De oproep klinkt tot de volken om “voor de HEERE een nieuw lied” te zingen (vers 1). Het eerste lied dat in de Bijbel wordt gezongen, is het lied van Mozes (Ex 15:1-18). Het wordt gezongen onmiddellijk na de verlossing uit Egypte. Ook hier, in Psalmen 96-100, worden alle mensen opgeroepen om te zingen omdat de redding van de HEERE in en door de Heer Jezus gekomen is: Jezus betekent de HEERE, Jahweh, redt.

Een lied komt na verlossing, zoals in Exodus 15. Een nieuw lied komt na een nieuwe verlossing van de HEERE (vgl. Kl 3:22-23). De uitdrukking ‘nieuw lied’ komt zeven keer voor in het Oude Testament, waarvan zes keer in Psalmen (Ps 33:3; 40:4; 96:1; 98:1; 144:9; 149:1), en één keer in Jesaja (Js 42:10). In het Nieuwe Testament komt het twee keer in Openbaring voor (Op 5:9; 14:3).

De oproep komt van Israël, dat Gods volk is. Zij zijn door de komst van de Messias uit de nood gered en in de zegen ingevoerd. Het is een nieuwe situatie in de geschiedenis van de wereld. Christus regeert en God wordt door de volken erkend. Dat vraagt om een nieuw lied van de volken (vgl. Ps 33:3). In de hemel wordt dan al een nieuw lied gezongen (Op 5:9-10).

“Heel de aarde” wordt opgeroepen om voor de HEERE te zingen. Het volk is overweldigd door de grote goedheid die hun deel is. Daarin willen ze de volken laten delen die met hen in verbinding zijn gebracht. De heerlijke gevolgen van de komst van Christus worden bezongen en iedereen wordt opgeroepen daarmee in te stemmen.

In vers 2 klinkt nog een keer de oproep om voor de HEERE te zingen en Zijn Naam te loven. Het motief is het heil of de behoudenis van God die Hij voor Zijn volk heeft bewerkt. De volken moeten de boodschap daarvan “van dag tot dag” brengen, dat wil zeggen dat ze dat voortdurend, onophoudelijk, moeten doen. Zoals het volk Israël het brandoffer dagelijks, in de morgen en in de avond, aan de HEERE moet brengen (Ex 29:38-42), zo zal ook in het vrederijk de offerande van lof (Ps 50:14) dagelijks opstijgen uit de mond van Israël (Psalm 95) en de volken (Psalm 96). Ja, het boek Psalmen eindigt in Psalm 150 met de woorden: “Laat alles wat adem heeft de HEERE loven. Halleluja!” (Ps 150:6).

Zo worden wij ook opgeroepen om Gods behoudenis elke dag uit te dragen, overal waar Hij ons daarvoor de gelegenheid geeft. Dat is tot Zijn eer en mogelijk tot eeuwige zegen van iemand die ons getuigenis hoort.

De opdracht luidt om “onder de heidenvolken Zijn eer” te vertellen (vers 3). Zijn eer wordt gezien in “Zijn wonderen”. We kunnen hierbij denken aan de wonderen die Hij heeft gedaan in Egypte bij de bevrijding van Zijn volk uit de slavernij. We kunnen het toepassen op het wonder van onze verlossing uit de macht van de zonde en de talrijke wonderen die Hij in ons leven heeft gedaan.

De HEERE is inderdaad “groot en zeer te prijzen” (vers 4). Hij is niet ‘groter dan’, maar Hij alleen is groot in absolute zin, Hij is oneindig, onvergelijkbaar groot (Ps 77:14). Daarom is alleen Hij het waard om zeer te prijzen. Hij is zeker “boven alle goden” verheven en daar tegelijk “ontzagwekkend” boven verheven. Ontzagwekkend betekent ‘geducht’, ‘te vrezen’ (vgl. Ps 66:3,5). Zijn grootheid boezemt ontzag in.

Bij “goden” kunnen we, gezien het verband hier, het best aan engelen of rechtspersonen, wezens met een bepaald gezag, denken. Maar ze vallen in het niet bij Hem. Ze zijn uiterst beperkte schepselen, zowel wat hun persoon als wat hun capaciteiten betreft. Engelen kunnen machtig zijn, maar God is Almachtig. Hij heeft alle macht in de hemel en op de aarde (Mt 28:18).

De volken hebben hun goden (vers 5; 1Ko 8:5-6; vgl. Dt 4:19). Deze goden zijn gevallen engelen ofwel demonen. Afgoden zijn dode stukken materie (Js 2:8; 44:9-20). Daarachter gaan demonen schuil (1Ko 10:19-20). God heeft de materie geschapen. De mens neemt in zijn grote dwaasheid dode materie om die te aanbidden. Afgoden zijn niets, nietigheden (1Ko 8:4). Het zijn schepselen van de verbeelding van de mens (Js 40:19-20; vgl. Rm 1:21) onder inspiratie van demonen. Tegenover de inbeelding van de mens staat de HEERE Die “de hemel gemaakt” heeft. Hij heeft het hele terrein van de hemel gemaakt en daarom mag alleen Hij aanbeden worden. Hij geeft Zijn eer aan geen ander (Js 2:17-18; 42:8).

Alles wat “voor Zijn aangezicht” is, dat wil zeggen alles wat zich in Zijn tegenwoordigheid bevindt, straalt majesteit en glorie uit (vers 6). Wat zich in Zijn tegenwoordigheid bevindt, weerspiegelt de kenmerken van Zijn Wezen. Hij legt Zijn majesteit en glorie op alles om Hem heen. Zo is het ook “in Zijn heiligdom” te midden van Zijn volk.

In het parallelle gedeelte in 1 Kronieken 16 staat “in Zijn plaats”, en dat betekent ‘de hemel’ (1Kr 16:27). Als de Heer Jezus terugkomt, zal die viervoudige heerlijkheid die hier in vers 6 wordt genoemd, ook zichtbaar worden vanuit Sion, Zijn heiligdom op aarde. Daar zijn “macht en luister”, wat wil zeggen dat Zijn heiligdom de bron van macht is en vandaaruit zichtbaar wordt. En als Zijn macht zichtbaar wordt, wordt de luister, de alles overtreffende heerlijkheid van God zichtbaar.

Ps 96:7-9 | Wereldwijde lof voor de HEERE

7 Geef de HEERE, geslachten van de volken,
geef de HEERE eer en macht.
8 Geef de HEERE de eer van Zijn Naam,
breng offers en kom in Zijn voorhoven.
9 Buig u neer voor de HEERE in Zijn heerlijke heiligdom;
beef voor Zijn aangezicht, heel de aarde.

De “geslachten van de volken” (vgl. Gn 10:2-20) worden opgeroepen “de HEERE eer en macht” te geven (vers 7). De volken bestaan uit geslachten of families, mensen die niet alleen door dezelfde nationaliteit, maar ook door een bloedband met elkaar zijn verbonden (vgl. Zc 12:12-14). Er kan Hem niets worden gegeven wat Hij nog niet bezit. Hij bezit alle eer en macht. Hem eer en macht geven betekent tegen Hem zeggen dat Hij alle eer waard is en dat Hem alle macht toekomt.

Ze geven Hem de eer van Zijn Naam als zij met offers in Zijn voorhoven komen (vers 8). Daarmee maken zij duidelijk dat ze alleen met offers in Gods tegenwoordigheid kunnen komen. De mens kan God niet met lege handen naderen. De offers spreken van het werk van Christus, Die het offer voor de zonde is geworden. Alleen op grond van Zijn werk en het geloof daarin kan God mensen in Zijn nabijheid ontvangen. Daardoor wordt Zijn Naam geëerd. Met offers komen betekent de erkenning van en instemming met Gods weg naar Hem toe.

De gangbare uitdrukking voor ‘offeren’ is afgeleid van het woord ‘naderen’. Met andere woorden, om tot God te kunnen naderen moet men een offer brengen. Hier is het niet het gangbare woord voor offeren, maar een ander woord, namelijk het woord ‘geschenk’, een woord waarvan het woord ‘graanoffer’ is afgeleid. Het is hier om te kunnen naderen tot “Zijn voorhoven”, meervoud, dat wil zeggen twee voorhoven, namelijk de buitenste en de binnenste voorhof (vgl. Ez 40:17-19).

Niet alleen de uiterlijke offers zijn belangrijk, maar ook het buigen voor Hem met innerlijk beven van ontzag voor Hem (vers 9). Een offer is alleen aangenaam voor en aanvaardbaar door God “in Zijn heerlijke heiligdom” als het in een nederige gezindheid en met ontzag voor Hem wordt gebracht (vgl. Ps 51:19). “Heel de aarde”, dat wil zeggen alle volken van de aarde, wordt opgeroepen zich “voor Zijn aangezicht” te buigen en te beven. ‘Voor Zijn aangezicht’ betekent in Zijn tegenwoordigheid, onder Zijn toeziend oog.

Ps 96:10-13 | De HEERE regeert

10 Zeg onder de heidenvolken: De HEERE regeert;
ja, vast staat de wereld, ze zal niet wankelen;
Hij zal [over] de volken op billijke [wijze] rechtspreken.
11 Laat de hemel zich verblijden en de aarde zich verheugen,
laat de zee bulderen met al wat ze bevat.
12 Laat het veld van vreugde opspringen met al wat erin is;
dan zullen al de bomen van het woud vrolijk zingen
13 voor het aangezicht van de HEERE,
want Hij komt, want Hij komt om de aarde te oordelen.
Hij zal de wereld oordelen in gerechtigheid
en de volken met Zijn waarheid.

Deze verzen zien vooruit naar het vrederijk, waar de hele natuur in verrukking is voor de Messias. De boodschap dat “de HEERE regeert” – letterlijk “de HEERE is Koning”; de HEERE is de Messias –, moet “onder de heidenvolken” bekendgemaakt worden (vers 10). Onder alle regeringen van mensen heeft de wereld geen vastigheid gekend en heeft ze steeds gewankeld. Aan die situatie komt onder Zijn koningschap een einde. Alles krijgt vastheid en stabiliteit door Hem omdat Hij Zichzelf met macht heeft omgord (Ps 93:1).

Dat zal blijken als “Hij … [over] de volken op billijke wijze rechtspreken” zal. De Heer Jezus zal als de ware Melchizédek, wiens naam betekent koning van de gerechtigheid (Hb 7:1-2), regeren (Ps 9:8-9). Onkreukbaar en volkomen rechtvaardig zal Hij vanaf de “troon van Zijn heerlijkheid” rechtspreken (Mt 25:31-46). Zijn billijke rechtspraak is de basis voor een onwankelbare wereld. Wat Hij zegt en beslist, is eerlijk en rechtvaardig en daarom van blijvende waarde. Het is onveranderlijk, er hoeft nooit op te worden teruggekomen.

“De hemel”, dat wil zeggen de hemelbewoners, wordt opgeroepen zich te verblijden (vers 11). De hemel is door de HEERE geschapen (vers 5), de hemel verheugt zich (hier), en de hemel verkondigt Zijn gerechtigheid (Ps 97:6). Als het gelovig overblijfsel de satan heeft overwonnen door het bloed van het Lam en door het woord van hun getuigenis, worden de “hemelen en u die daarin woont” opgeroepen om “vrolijk” te zijn (Op 12:11-12).

“De aarde”, dat zijn de op aarde levende mensen, wordt opgeroepen zich te verheugen. Hemel en aarde horen bij elkaar als door dezelfde Schepper geschapen. Ze verenigen zich in vreugde omdat de Messias Zijn koningschap heeft aanvaard (vgl. Op 18:20; 19:6). Dit betekent het einde van alle onrecht en het rechtvaardige oordeel over alle ooit gepleegd onrecht. “De zee”, die steeds een beeld is van de opstandige volken, wordt nu “met al wat ze bevat” opgeroepen bulderend met de blijdschap en vreugde in te stemmen.

“Het veld … met al wat erin is”, zoals de dieren en de planten, wordt opgeroepen om “van vreugde” op te springen (vers 12). “De bomen van het woud” zullen dan “vrolijk juichen”. De hele schepping in al haar onderdelen, de onzichtbare en de zichtbare, wordt opgeroepen tot vreugde-uitingen omdat het moment is aangebroken dat de HEERE plaatsneemt op Zijn troon om de aarde te oordelen (vgl. Js 44:23). De schepping is dan vrijgemaakt van de vloek die er door de zonde van de mens op is komen te liggen (Rm 8:21).

De aanleiding van deze uitbarsting van vreugde is de komst van de Messias (vers 13). Vol geestdrift wordt melding gemaakt van Zijn komst. Zijn komst is “om de aarde te oordelen”. Hij regeert altijd, maar dan zal het voor iedereen zichtbaar zijn. De regels waarnaar Hij regeert zijn die van gerechtigheid (vgl. Hd 17:31) en waarheid, want Hij is de alwetende, almachtige God.

Dit is een indrukwekkend moment, een moment van ongekend belang. Het is het grote keerpunt in de geschiedenis van de mensheid. Nu gaat alles totaal anders worden: God gaat regeren door Zijn Zoon. Hij heeft heel het oordeel aan Hem gegeven omdat Hij de Mensenzoon is (Jh 5:27). Door het oordeel komt er orde en rust in de wereld. De aarde is wedergeboren (Mt 19:28).

Psalm 97

Inleiding

In Psalm 97 wordt uitvoerig ingegaan op het laatste vers van de vorige psalm, waar wordt gewezen op de komst van de Messias (Ps 96:13). In de psalm die we nu voor ons hebben, verschijnt de Messias. Deze gebeurtenis en de gevolgen daarvan worden hier bezongen. De boodschap aan Maria over de heerschappij van de Zoon Die zij zal krijgen, wordt profetisch voorgesteld (Lk 1:32).

Jesaja roept uit: “Hoe lieflijk zijn op de bergen de voeten van hem die het goede boodschapt, … die tegen Sion zegt: Uw God is Koning” (Js 52:7; vgl. Ps 93:1). Al in Psalm 96 is deze boodschap door Sion doorgegeven aan de wereld: “De HEERE is Koning” (Ps 96:10). Dat wordt nu verder uitgediept in Psalm 97 en Psalm 99. Beide psalmen beginnen dan ook met de uitroep: “De HEERE [Jahweh] is Koning” (Ps 97:1; Ps 99:1; vgl. Op 19:6; 11:15-17).

Ps 97:1-5 | De HEERE regeert

1 De HEERE regeert, laat de aarde zich verheugen
en vele kustlanden zich verblijden.
2 Wolken en donkerheid zijn rondom Hem,
gerechtigheid en recht zijn het fundament van Zijn troon.
3 Vuur gaat voor Zijn aangezicht uit
en zet rondom Zijn tegenstanders in vlam.
4 Zijn bliksemflitsen verlichten de wereld,
de aarde ziet ze en beeft.
5 De bergen smelten als was
voor het aangezicht van de HEERE,
voor het aangezicht van de Heere van heel de aarde.

De psalmist roept het uit dat “de HEERE regeert” [letterlijk: “Jahweh is Koning”] (vers 1). Hij zit op de troon. Het universum wordt niet bestuurd door natuurwetten of het gezag van een boze macht. Er is een soevereine Heerser, Die wijs, heilig, rechtvaardig en verstandig is. Daarom kan “de aarde zich verheugen en vele kustlanden zich verblijden”. Daartoe worden ze dan ook opgeroepen. De kustlanden worden apart genoemd omdat zij ver weg gelegen zijn (Jr 31:10). Maar ook zij mogen zich verblijden, want de zegen van de heerschappij van de Messias komt ook tot hen. De HEERE is niet alleen Koning over Israël, Hij is de Koning van de koningen, Hij regeert over het hele aardrijk.

De HEERE, dat is de Messias, hult Zich in “wolken en donkerheid” (vers 2). Deze kenmerken geven aan dat wat Hij doet, door mensen niet te volgen is. Hoe zouden sterfelijke mensen Hem kunnen begrijpen in Zijn onnavolgbare gerechtelijke daden? Ze zullen ze erkennen, zonder de diepte ervan te beseffen. Dit betekent niet dat er in Hem duisternis is. God is licht en in Hem is in het geheel geen duisternis (1Jh 1:5; Ps 104:2; 1Tm 6:16). Schepselen kunnen dat licht niet doorgronden. Voor ons, mensen, is Hij daarom omgeven door donkere wolken.

Hij regeert in “gerechtigheid en recht”. Zijn heerschappij is volmaakt. Een rechterlijke dwaling komt niet voor, laat staan een verdraaien van het recht. “Het fundament van Zijn troon” bestaat juist uit het uitoefenen van volstrekte gerechtigheid. Zijn regering zal weldadig aandoen na alle corrupte regeringen waarvan de wereld vóór Zijn komst vol is geweest. Zijn rijk is niet gefundeerd op willekeur, zoals zo vaak nu het geval is bij regeringen, maar op gerechtigheid en recht. Daarom houdt Zijn heerschappij eeuwig stand (Sp 16:12; 25:5).

Hij spreekt niet alleen rechtvaardige oordelen uit, maar voert die ook uit. Dat zien we in het “vuur” dat “voor Zijn aangezicht” uitgaat (vers 3). Vuur stelt hier het verterende oordeel over de zonde voor (vgl. Lv 10:1-2). God is een verterend vuur, zowel in het Oude Testament (Dt 4:24) als in het Nieuwe Testament (Hb 12:29). Zijn heiligheid verdraagt geen zonde in Zijn tegenwoordigheid (vgl. 1Pt 1:16). Dat zullen “Zijn tegenstanders” ervaren als Hij hen “rondom … in vlam” zet (vgl. 2Th 1:7-8; Ps 68:3).

Behalve de vlam rondom Hem die alles verteert wat zich niet aan Zijn heiligheid onderwerpt, zijn daar “Zijn bliksemflitsen” (vers 4). Ook bliksemflitsen maken diepe indruk. Ze verlichten de wereld en maken daarin alles openbaar. Het zijn de plotselinge, onnavolgbare bezorgers van Gods oordelen. “De aarde ziet ze en beeft”, want ze zijn schrikwekkend en onweerstaanbaar. Zo’n machtsontplooiing heeft de aarde nog nooit gezien.

“De bergen”, symbolen van stabiliteit en onbeweeglijkheid, “smelten als was voor het aangezicht van de HEERE” (vers 5; vgl. Mi 1:4). Zo verterend is Zijn verschijning. Niets houdt stand als Hij verschijnt en oordeelt. Dit oordeel komt Hem toe want Hij is “de Heere van heel de aarde”. Hij is Adonai, de soevereine Heerser van het heelal Die Zijn aangezicht, dat is Zijn tegenwoordigheid, aan de aarde laat zien.

Ps 97:6-7 | Alle goden buigen voor Hem

6 De hemel verkondigt Zijn gerechtigheid
en alle volken zien Zijn heerlijkheid.
7 Beschaamd moeten zijn allen die beelden dienen
en zich op de afgoden beroemen.
Buig u voor Hem neer, alle goden.

Als de HEERE verschijnt, komt Hij uit de hemel, waar alles in overeenstemming met “Zijn gerechtigheid” is (vers 6). Hij is Zelf de verkondiging van de hemel. “Alle volken” op aarde “zien Zijn heerlijkheid” als Hij verschijnt. Als de HEERE verschijnt, zal Hij komen als “een rechtvaardig God, een Heiland” [of “een Verlossende”, letterlijke vertaling] (Js 45:21). Dat betekent dat de rechtvaardigheid ofwel de gerechtigheid van God zichtbaar wordt in Zijn daden van verlossing.

Zijn verschijning houdt ook het oordeel in over “allen die beelden dienen en zich op de afgoden beroemen” (vers 7). Het zal beschaming bij hen veroorzaken. Ze hebben zich in hun dwaasheid tot beeldendienst verlaagd en zich op hun zelfgemaakte afgoden beroemd. Die zouden hen wel helpen.

Daarmee hebben ze God getart en Hem geloochend. Wanneer ze oog in oog komen te staan met de ware God, is er niets meer over van hun onzinnige vertrouwen op hun afgoden (Js 2:20). “Alle goden” waarvoor zij zich hebben neergebogen, moeten buigen voor de HEERE. ‘Goden’ zijn alle soorten gezagsdragers, in de zichtbare en onzichtbare wereld (vgl. Dn 10:13,20-21). Hier worden in de eerste plaats engelen bedoeld, zoals blijkt uit de aanhaling van deze zin in de brief aan de Hebreeën (Hb 1:6).

Ps 97:8-9 | De Allerhoogste

8 Sion heeft het gehoord en zich verblijd,
de dochters van Juda hebben zich verheugd
vanwege Uw oordelen, HEERE.
9 Want U, HEERE, bent de Allerhoogste over de hele aarde,
U bent zeer [hoog] verheven boven alle goden.

“Sion heeft … gehoord” van de verdelging van de opstandelingen en afgodendienaars door de Messias “en zich verblijd” (vers 8). Hetzelfde geldt voor “de dochters van Juda”, waarmee de dorpen en steden in Juda worden bedoeld. De oordelen van de HEERE veroorzaken vreugde bij allen die met Hem verbonden zijn. Zij delen in Zijn gevoelens over het kwaad en verheugen zich over het oordeel dat Hij daarover uitvoert (vgl. Op 18:20). De oordelen van God houden in dat het overblijfsel wordt verlost van hun vijanden; daarom zijn zij verblijd (Ps 48:12).

Nu is voor iedereen duidelijk Wie “de Allerhoogste over de hele aarde” is (vers 9). Het is niemand anders dan de “HEERE”. De naam “God, de Allerhoogste” (Gn 14:18-22), El Elyon, is de titel van God in het vrederijk. Hier zien we dat de HEERE, als de Allerhoogste, verheven is boven alle goden.

Het overblijfsel en allen die Hem in Zijn heerschappij erkennen, zeggen tegen Hem: “U bent zeer [hoog] verheven boven alle goden.” Hij is met niemand te vergelijken, Hij gaat alle denkbare heersers ver te boven. Hij is “de Overste van de koningen van de aarde” (Op 1:5), “de Koning der koningen en de Heer der heren” (1Tm 6:15; Op 17:14; 19:16; vgl. Dt 10:17). Hij is ook hoger dan de engelen (Hb 1:5-13).

Ps 97:10-12 | Licht is gezaaid

10 U die de HEERE liefhebt, haat het kwade.
Hij bewaart de ziel van Zijn gunstelingen,
Hij redt hen uit de hand van de goddelozen.
11 Licht is gezaaid voor de rechtvaardige
en blijdschap voor de oprechten van hart.
12 Rechtvaardigen, verblijd u in de HEERE;
loof Hem ter gedachtenis aan Zijn heiligheid.

In deze verzen wordt het woord gericht tot het overblijfsel. Zij worden aangesproken als “u, die de HEERE liefhebt” (vers 10). Dit kenmerkt hen. De HEERE liefhebben is niet maar een emotioneel gebeuren, het is een keuze van het hart. Het is een keuze om, met alles wat er in iemand is, Hem lief te hebben, Hem trouw te zijn en te vertrouwen op Zijn verbond. Daarop sluit “haat het kwade” direct aan. Het is een leugen te zeggen God lief te hebben en niet tegelijk alles te haten wat kwaad is (vgl. 1Jh 1:6). Liefde voor de HEERE betekent alles haten wat Hij haat (vgl. Sp 8:13).

De profeet Amos heeft die twee kenmerken ook voorgesteld (Am 5:14-15). Wie deze beide kenmerken heeft, zijn “Zijn gunstelingen”. Zij staan in Zijn gunst omdat zij Hem trouw zijn. Hun ziel, hun leven, bewaart Hij. Gunstelingen of gunstgenoten, Hebreeuws chasid, zijn zij die trouw zijn aan het verbond. “Hij redt hen uit de hand van de goddelozen.” Hij komt voor hen op en zal niet toelaten dat Zijn tegenstanders hen definitief in hun macht krijgen.

De komst van de Messias is als het zaaien van licht (vers 11). Hij wordt immers “de Zon der gerechtigheid” genoemd (Ml 4:2). Hij maakt “de rechtvaardige” de weg naar het vrederijk bekend en gaat hem op die weg voor. Het wordt nooit donker op die weg en in hun hart. Hij bestraalt die weg met Zijn licht. Dat licht gezaaid wordt, wil ook zeggen dat het de bedoeling is dat het vrucht voortbrengt, vrucht die aan het zaad beantwoordt. Dat is te zien in hen die wandelen als kinderen van het licht (vgl. Sp 4:18; Ef 5:7-9).

Het zaaien van het licht heeft ook blijdschap tot gevolg. Er is geen ware blijdschap zonder licht, zoals er ook geen licht is dat niet blijdschap bewerkt. Zijn komst betekent “blijdschap voor de oprechten van hart”. Allen die hun hart op Hem gericht hebben, zijn oprecht van hart. Het is hun verlangen dat Hij verheerlijkt wordt. Dat is ook in hun leven te zien, want ze doen Zijn wil.

Het laatste vers is een oproep aan alle “rechtvaardigen” om zich te verblijden “in de HEERE” (vers 12). Hij heeft voor hen met Zijn kracht alles wonderlijk ten goede doen keren. Daarom worden ze opgeroepen Hem te loven en dat te doen “ter gedachtenis aan Zijn heiligheid”.

De naam HEERE is ter gedachtenis aan de verlossing uit Egypte (Ex 3:15). Wij mogen het avondmaal vieren ter gedachtenis aan de Heer Jezus. Het overblijfsel in de toekomst zal de HEERE loven ter gedachtenis aan Zijn heiligheid. Hun gebed in de tijd van de grote verdrukking is: “Uw Naam worde geheiligd” (Mt 6:9). De heiligheid van de Naam van de HEERE staat in verbinding met het lot van Zijn volk (Ez 36:20-28). De ballingschap was tot oneer van de heiligheid van de HEERE, terwijl de verlossing van Israël, zowel uiterlijk als innerlijk, tot eer van de heiligheid van Zijn Naam is!

Niet Zijn liefde voor en ontferming over hen zijn aanleiding om Hem te loven, maar Zijn heiligheid. Juist Zijn heiligheid bewijst Zijn volkomen afrekening met de zonde, waardoor elke dreiging voor een verstoring van de vrede is tenietgedaan. Ze kunnen ongestoord met lof en dank en blijdschap van de zegen van Zijn heerschappij genieten.

Psalm 98

Inleiding

“Halleluja! Want [de] Heer, <onze> God, de Almachtige, heeft Zijn koningschap aanvaard. Laten wij blij zijn en ons verheugen en Hem de heerlijkheid geven” (Op 19:6b-7a).

We kunnen deze verzen wel als titel boven deze psalm zetten, want met de komst van Christus, de Koning van Israël, vloeit de beker van dankzegging en lofprijzing van het gelovig overblijfsel van Israël over. Destijds heeft het volk een lied gezongen vanwege de verlossing uit Egypte (Ex 15:1-18; Ps 77:12-13). Maar in Jesaja 43 zegt de HEERE: “Denk niet aan de dingen van vroeger, let niet op de dingen van het verleden. Zie, Ik maak iets nieuws. Nu zal het ontkiemen. Zult u dat niet weten? … Dit volk heb Ik Mij geformeerd. Zij zullen Mijn lof vertellen” (Js 43:18-19a,21).

Het loflied is een nieuw lied na een nieuwe verlossing. Vergelijk Openbaring 15 waar de HEERE de Koning van de naties wordt genoemd en alle naties zullen komen en zich voor Hem neerbuigen (Op 15:3-4). De uitdrukkingen in het nieuwe lied van deze psalm komen uit de tweede helft van het boek Jesaja (vers 1 - Js 42:10; 51:16; 52:10; vers 2 - Js 51:5; 40:5; vers 3 - Js 49:8; vers 4 - Js 44:23; 52:9; vers 8 - Js 55:12.

Niet alleen het overblijfsel zal de HEERE groot maken (verzen 4-6), ook de volken, symbolisch voorgesteld door de zee (verzen 7-9), die eerst in opstand waren tegen God, juichen voor de HEERE. Ja, “laat alles wat adem heeft de HEERE loven. Halleluja!” (Ps 150:6).

Ps 98:1-3 | Zing voor de Verlosser

1 Een psalm.
Zing voor de HEERE een nieuw lied,
want Hij heeft wonderen gedaan;
Zijn rechterhand en Zijn heilige arm
hebben Hem heil gebracht.
2 De HEERE heeft Zijn heil bekendgemaakt
en Zijn gerechtigheid geopenbaard voor de ogen van de heidenvolken.
3 Hij heeft gedacht aan Zijn goedertierenheid en trouw
voor het huis van Israël;
alle einden der aarde hebben gezien
het heil van onze God.

Het opschrift vermeldt dat dit “een psalm” is (vers 1). Het is de enige psalm in het hele boek met dit korte opschrift. Maar de inhoud is allesomvattend. De psalmist roept opnieuw op om “een nieuw lied” voor de HEERE te zingen, omdat Hij een nieuwe tijd heeft doen aanbreken (vgl. Ps 96:1; 33:3). Daar hoort een nieuw lied bij.

Het is niet alleen een herhaling van het lied uit Psalm 96. Het is er een versterking van. In Psalm 96 vinden we een loflied voor de Schepper-God, hier is het een loflied voor de Verlosser-God, een loflied dat bij een triomftocht hoort! Het is ook een verhoring van de gebeden van het overblijfsel (vgl. Js 64:1-4).

Om die nieuwe tijd, een tijd van ongestoorde zegen voor Zijn volk en de hele aarde, te laten aanbreken heeft Hij “wonderen gedaan” (vgl. Ps 77:15; 86:10). Hij heeft alles voor Zijn volk ten goede doen keren. Bij het verrichten van Zijn wonderen heeft niemand Hem geholpen. Hij heeft het Zelf gedaan, met “Zijn rechterhand en Zijn heilige arm”. Zijn rechterhand spreekt van kracht (vgl. Js 59:16; 63:5). Zijn arm spreekt ook van kracht waaraan hier ‘heilig’ wordt toegevoegd omdat Zijn werk een heilig werk is.

Die “hebben Hem heil gebracht”, ofwel daardoor is de verlossing, de behoudenis tot stand gebracht. Terwijl Zijn volk het oordeel heeft verdiend, heeft Hij hen omwille van Zichzelf in de zegen gebracht. Het gaat hier niet in de eerste plaats om Zijn volk, maar om Hem. Het doel van het werk van de behoudenis is de handhaving van Zijn eigen gezag en regering.

Elke bekering van een mens is een wonder dat God tot stand heeft gebracht. Er is niets van de mens bij. Wie zich heeft bekeerd, zal beseffen dat het komt door een werk van Gods Geest in zijn hart. Uit genade wordt een mens behouden, niet uit werken (Ef 2:8). Iedere gelovige zal Hem daar eeuwig voor prijzen met liederen vol dank en aanbidding. Hij heeft alles gedaan tot lof van de heerlijkheid van Zijn genade (Ef 1:5-6).

Het heil of de behoudenis van Israël is “Zijn heil” (vers 2). Hij heeft Zijn koninkrijk gevestigd, Hij heeft het gedaan. Het is Zijn heil. Zo ziet het geloof dat. Hij heeft dat overal op aarde bekendgemaakt, niet door verkondiging in woorden, maar door het uitvoeren ervan. In het verleden was dat zichtbaar in de verlossing van Zijn volk uit Egypte en de terugkeer uit ballingschap in Babel. Bovenal is het zichtbaar in het werk dat Christus op het kruis heeft volbracht.

Zijn heil of behoudenis en Zijn gerechtigheid zijn twee kanten van Zijn werk. Zijn behoudenis betekent zegen voor allen die behouden zijn. Zijn gerechtigheid vormt daarvoor de grondslag, want Christus heeft aan Zijn gerechtigheid voldaan door de zonden te dragen van allen die behouden zijn. Daarom kan God Zijn behoudenis waarmaken.

“Zijn goedertierenheid en trouw” (vers 3) zijn het uitgangspunt voor de ontplooiing van Zijn macht in Zijn behoudenis en Zijn gerechtigheid. Goedertierenheid of liefde en trouw zijn altijd in Hem aanwezig. Het hoort bij Zijn Wezen. Goedertierenheid is de zegen, de liefde en goedheid van de HEERE op grond van Zijn verbond; trouw is de zekerheid dat Hij en Zijn verbond onveranderlijk zijn.

In Zijn goedertierenheid en trouw heeft Hij altijd de beloofde zegen voor Zijn volk, “het huis van Israël”, in Zijn hart gehad (vgl. Lk 1:54-55,72). Het huis van Israël is het hele volk, het overblijfsel van de twee en de tien stammen, in het land. Alle ongelovigen zijn omgekomen. De rest van Israël is “heel Israël” dat behouden is (Rm 11:26; vgl. Zc 13:8-9).

Het volk heeft wel gedacht dat Hij hen was vergeten (Ps 77:10). Maar dat is onmogelijk, want Hij kan Zijn goedertierenheid en Zijn trouw niet vergeten. Hij kan Zichzelf niet verloochenen (2Tm 2:13). Dat zal het huis van Israël ervaren. Het getuigenis “van het heil van onze God” wordt door “alle einden der aarde … gezien”. De psalmist spreekt over “onze God”, dat is de God van Zijn volk, de God Die Zich over Zijn volk ontfermt. Iedereen op aarde zal dat zien en Hem daarvoor eren.

Het Hebreeuwse woord eretz, dat hier is vertaald met ‘aarde’, mag ook worden vertaald met ‘land’ (Israël). De keus is afhankelijk van het verband. Gezien het contrast met vers 7 – de zee, die de volken symboliseert – is het beter om in vers 3 en in vers 4 het woord eretz te vertalen met ‘land’. Dan vinden we in de verzen 4-6 het loflied van Israël en in de verzen 7-9 het loflied van de volken.

Ps 98:4-6 | Juich voor de Koning

4 Juich voor de HEERE, heel de aarde,
breek uit [in gejuich], zing vrolijk en zing psalmen.
5 Zing psalmen voor de HEERE met de harp,
met de harp en met luid psalmgezang,
6 met trompetten en bazuingeschal,
juich voor het aangezicht van de Koning, de HEERE.

Wat in de voorgaande verzen over de HEERE is gezegd over de verlossing die Hij voor Zijn volk heeft bewerkt, vraagt om een reactie. Die komt van de psalmist, die “heel de aarde” oproept om “voor de HEERE” te juichen (vers 4). Het moet een uitbarsting van gejuich zijn, met vrolijk gezang van psalmen (vgl. Js 44:23; 49:13; 52:9; 54:1; 55:12).

Het zingen van de psalmen moet worden begeleid door een snaarinstrument, de harp, en het zingen moet luid gebeuren (vers 5; vgl. Js 51:3). Er zijn ook twee blaasinstrumenten: trompetten en bazuinen (vers 6). De trompet wordt gebruikt om het volk bij elkaar te roepen en het bij God in gedachtenis te brengen (Nm 10:2,8-10). Het bazuingeschal kondigt het jubeljaar aan, waarin alles weer aan de rechtmatige eigenaar wordt teruggegeven, en de troonsbestijging van de koning (Lv 25:9; 1Kn 1:39). Beide gebeurtenissen worden vervuld met de komst van de Messias.

Alle toevoegingen onderstrepen de feestvreugde. De vreugde zwelt aan tot een geweldig concert. Het kan ook niet anders, want de grote “Koning, de HEERE” regeert. Hij heeft de heerschappij op Zich genomen en de aarde teruggebracht onder de heerschappij van God. Dat betekent grote welvaart en zegen voor Gods volk en de hele aarde. Wie zou dan niet enorm blij zijn?

Voor ons geldt dat de Heer Jezus nu al de heerschappij over ons heeft. God heeft Hem al tot Heer en tot Christus gemaakt. Hij bezit Zijn koninkrijk in de hemel en in het hart van ieder die Hem als Heer heeft aangenomen en dat met zijn mond belijdt (Rm 10:9-10). Zo iemand is een onderdaan in het koninkrijk van God dat in deze tijd bestaat uit “gerechtigheid, vrede en blijdschap in [de] Heilige Geest”, waarin Christus wordt gediend (Rm 14:17-18).

Ps 98:7-9 | Juich voor de Rechter

7 Laat de zee bulderen met al wat ze bevat,
de wereld [juichen] met wie haar bewoont.
8 Laten de rivieren in de handen klappen,
de bergen tezamen vrolijk zingen
9 voor het aangezicht van de HEERE;
want Hij komt om de aarde te oordelen.
Hij zal de wereld oordelen in gerechtigheid
en de volken op billijke [wijze] oordelen.

Omdat de Schepper-Koning regeert, worden de zee en de wereld van de volken opgeroepen om zich bij het koor van de juichende menigte aan te sluiten (vers 7). “De zee en al wat zij bevat” is de zee van de volken. Het is synoniem met de tweede helft van het vers “de wereld met wie haar bewoont” (vgl. Ps 96:11b). De volkenzee, eens opgezweept en onrustig, die slijk en modder voortbracht (Js 57:20), gaat nu in de handen klappen voor het aangezicht van de HEERE, Die gekomen is. Er komt een uitbarsting van vreugde. “De zee” moet “bulderen met al wat ze bevat”. De zee, die altijd machtig en ontembaar is geweest, voegt zich met alles wat ze bevat met haar bulderende stem bij het koor dat juicht voor de Koning.

De uitlopers van de zee, de rivieren, die de wereld doorkruisen, en de bergen, die boven de wereld uitsteken, worden opgeroepen zich op luide en blijde toon te uiten (vers 8; vgl. Js 55:12). De vreugde-uitingen vullen de schepping die is vrijgemaakt van het zuchten dat door de zonde is veroorzaakt (Rm 8:19-22). De schepping schept adem, ze komt tot rust en tot het doel waarvoor God haar heeft geschapen: het eren van Hem.

Waarom moet de hele wereld juichen en vrolijk zijn “voor het aangezicht van de HEERE” (vers 9)? Omdat Hij komt om de wereld in gerechtigheid te oordelen. Dat betekent dat alle kwaad door Hem op rechtvaardige wijze wordt verwijderd en dat Hij vervolgens op rechtvaardige wijze regeert (Js 11:3-5). Hier hunkert de gelovige en met hem de hele schepping naar.

Psalm 99

Inleiding

De HEERE regeert, letterlijk: de HEERE is Koning. Dit wordt voor de vierde keer genoemd (Ps 93:1; 96:10; 97:1; 99:1). Hij heeft Zijn koninklijke heerschappij aanvaard (Op 19:6) en is gaan zitten op de troon van Zijn heerlijkheid (Mt 25:31). Christus zit nu niet meer alleen op de troon bij Zijn Vader (Op 3:21), Hij zit nu ook op Zijn eigen troon, samen met de overwinnaars, het overblijfsel. Hij is naar waarheid “de Koning der koningen en Heer der heren” (1Tm 6:15).

De voorbede van het overblijfsel bij monde van Mozes, Aäron en Samuel (vers 6) is verhoord en wordt gevolgd door lofprijzing van het overblijfsel (vgl. Ps 50:15). Nu het koninkrijk gekomen is, is de Naam van de HEERE geheiligd (Ez 36:22-23).

Ps 99:1-3 | De HEERE regeert en is heilig

1 De HEERE regeert; laten de volken sidderen.
Hij troont tussen de cherubs; laat de aarde beven.
2 De HEERE is groot in Sion,
Híj is verheven boven alle volken.
3 Laten zij Uw grote en ontzagwekkende Naam loven.
Heilig is Hij.

De psalm is een loflied naar aanleiding van de beschrijving van de regering van Christus op aarde (vers 1). De rollen zijn omgedraaid. Israël geniet de zegen, de volken moeten sidderen. De HEERE heeft vanaf de bouw van de tabernakel en de ark getroond “tussen de cherubs” die op het verzoendeksel op de ark staan (Ex 25:20; 1Sm 4:4; 2Sm 6:2). De cherubs worden altijd vermeld in verbinding met de troon van God, in verbinding met Zijn regering (Gn 3:24; Js 37:16; Ez 10:1-20). De ark met de cherubs heeft in het verborgene van het heilige der heiligen gestaan. De cherubs, de bewakers van Zijn heiligheid, zijn verborgen gebleven. Nu regeert Hij openlijk in Sion, dat is Jeruzalem. Het past de aarde te beven voor die Koning.

Hij “is groot” (vers 2). Hij is groot in Zichzelf. Het gaat niet om een vergelijking, waarbij dan blijkt dat Hij de grootste is. Er is eenvoudig niemand met Hem te vergelijken. Hij is groot. Israël weet dat God groot is (Dt 10:17). Nu moeten alle volken dat ook erkennen.

Hij is onmetelijk, grenzeloos groot in macht, liefde, gerechtigheid en in al Zijn eigenschappen. In die onbeschrijflijke grootheid woont Hij “in Sion” dat Hij als Zijn woonplaats op aarde heeft gekozen. Hij is ook “verheven boven alle volken.” Alle volken zijn aan Hem onderworpen. Hij is ‘groot’ voor Zijn volk en ‘verheven’ voor de volken.

De psalmist richt zich in de eerste regel van vers 3 rechtstreeks tot de HEERE. Hij zegt tegen Hem dat het gepast is dat “zij Uw grote en ontzagwekkende Naam loven”. Zijn Naam is de uitdrukking van alles wat Hij is. Zijn Naam omvat Zijn Wezen en al Zijn eigenschappen. De psalmist sluit daarop aan met de vaststelling: “Heilig is Hij.” Hij is absoluut afgezonderd van alles wat Hij heeft gemaakt. Het betekent niet dat Hij er niet bij betrokken is, maar Hij maakt nergens deel van uit. Hij is heilig ten opzichte van alles wat er is.

Het heiligen of ontheiligen van de Naam van de HEERE heeft te maken met de toestand van Zijn volk. Als het niet goed gaat met het volk, dan wordt de Naam van de HEERE, Zijn verbondsnaam, ontheiligd. Men zal zeggen: ‘Het is het volk van de HEERE, en toch moesten zij weg uit het land.’ Omgekeerd wordt de Naam van de HEERE geheiligd als Israël hersteld wordt (vgl. Ez 36:20-28).

Ps 99:4-5 | De HEERE doet recht en is heilig

4 [Loof] de macht van de Koning, Die het recht liefheeft.
Ú hebt een billijk [bestuur] gevestigd,
Ú hebt recht en gerechtigheid gedaan in Jakob.
5 Roem de HEERE, onze God;
buig u neer voor de voetbank van Zijn voeten.
Heilig is Hij.

Niet alleen de Naam van de Koning moet worden geloofd, maar ook “de macht van de Koning” (vers 4; Mt 28:18). Zijn macht uit zich niet in een grillige, willekeurige machtsuitoefening. Zijn macht wordt uitgeoefend in gerechtigheid, dat wil zeggen op een rechtvaardige wijze. Die uitoefening gebeurt niet uit Zelfbescherming, maar omdat Hij “het recht liefheeft” (vgl. Ps 45:8). Bij Hem gaan macht, liefde en recht samen. Dit is een combinatie van eigenschappen die geen aardse heerser ooit heeft gehad.

Zijn bestuur, de manier waarop Hij regeert, is “billijk”. ‘Billijk’ wil zeggen volgens een eerlijke, rechtvaardige, evenwichtige beoordeling. Zijn regering is volstrekt eerlijk voor iedereen, er is door niemand iets op af te dingen, iedereen aanvaardt zijn regering omdat die absoluut rechtvaardig is en ingebed is in liefde voor Zijn God, Zijn schepselen en Zijn schepping.

Dit bestuur wordt nu nergens gevonden. In plaats van billijk bestuur is er zo vaak corrupt bestuur. Als Hij regeert, vestigt Hij dat billijke bestuur op de hele aarde, met Israël als voorbeeld. Hij heeft “recht en gerechtigheid gedaan in Jakob”. Het volk wordt ‘Jakob’ genoemd, niet ‘Israël’. Daardoor wordt de nadruk gelegd op de verkiezing van Jakob door God. Deze verkiezing kan door de ontrouw die het volk vaak heeft getoond, niet ongedaan kan worden gemaakt.

Dan klinkt de oproep “de HEERE, onze God” te roemen (vers 5). Die oproep geldt in de eerste plaats Israël, want alleen zij kunnen spreken over “onze God”. Roemen is met waardering en lof spreken over. Het is vereren en verheffen. Dit gebeurt door zich “voor de voetbank voor Zijn voeten”, waarmee de ark van het verbond in de tempel of de tempel zelf wordt bedoeld, neer te buigen (1Kr 28:2; Ps 132:7).

Op de voetbank rusten de voeten van een koning. Daarvoor neerbuigen betekent de diepst mogelijke buiging maken, waardoor de diepste eerbied tot uitdrukking wordt gebracht. Dit zal wel in de eerste plaats door Gods volk gebeuren, maar het gebeurt ook door de volken (Zc 14:16). Deze houding tegenover Hem is gepast, want “heilig is Hij”. Dit vers is een refrein, dat al in vers 3 heeft geklonken en met enkele wijzigingen ook in vers 9 staat.

Ps 99:6-9 | De HEERE verhoort en is heilig

6 Mozes en Aäron waren onder Zijn priesters,
Samuel onder wie Zijn Naam aanriepen;
zij riepen tot de HEERE
en Híj verhoorde hen.
7 Hij sprak tot hen in een wolkkolom;
zij hebben Zijn getuigenissen in acht genomen
en de verordeningen [die] Hij hun had gegeven.
8 HEERE, onze God, Ú hebt hen verhoord;
U bent voor hen een vergevend God geweest,
hoewel U wraak oefende over hun daden.
9 Roem de HEERE, onze God;
buig u neer voor Zijn heilige berg,
want heilig is de HEERE, onze God.

De HEERE is in het vrederijk dezelfde Koning als in de tijd van Mozes en Aäron en Samuel (vers 6). Mozes en Aäron zijn “onder Zijn priesters” de mannen geweest door wie Hij met Zijn volk in verbinding heeft gestaan. In strikte zin is Mozes geen priester geweest, maar wel iemand die door zijn voorbiddingen God op een priesterlijke wijze heeft gediend. Samuel wordt bij name genoemd onder andere mensen die Zijn Naam ten gunste van Zijn volk hebben aangeroepen.

Alle drie hebben ze tot de HEERE geroepen en Hij heeft hen verhoord (Ex 17:10-13; 32:11-14; Nm 12:13; 16:19-22; 21:7; 1Sm 7:5,8-9; 12:16-18,23; vgl. Jr 15:1). Ze hebben niet tevergeefs tot Hem geroepen. Het roepen tot Hem is gebeurd vanwege de afdwalingen van het volk. Op grond van hun roepen heeft God Zijn volk gespaard en hen in het land gebracht en daar geholpen. Zo zal God de uiteindelijke zegen aan Zijn volk geven op grond van de voorbede van de Heer Jezus.

De HEERE heeft tot Zijn volk “in een wolkkolom” gesproken. Dit is een spreken niet met woorden, maar door Zijn leiding. Hij is in een wolkkolom voor hen uitgegaan en heeft hun de weg gewezen (vers 7; Ex 13:21). Mozes, Aäron en Samuel “hebben Zijn getuigenissen in acht genomen en de verordeningen [die] Hij hun had gegeven”. Zij hebben naar Hem geluisterd en daarom heeft Hij naar hen geluisterd.

De psalmist richt zich in vers 8 weer rechtstreeks tot de HEERE. Hij noemt Hem net als in vers 5 weer “de HEERE, onze God”. Zo kennen ze Hem, God is hún God. Hij weet dat God de drie genoemde mannen heeft verhoord, omdat Hij “voor hen een vergevend God geweest” is. God heeft de zonden van het volk kunnen vergeven, nadat Mozes, Aäron en Samuel als priesters voor het volk bij God tussenbeide zijn getreden.

Daarbij heeft Hij ook “wraak” moeten oefenen over “hun daden”. De verkeerde, zondige daden die ze hebben gedaan, ziet God niet door de vingers. Hij kan vergeven op grond van het werk van Zijn Zoon dat Hij in het Oude Testament al vooruitgezien heeft (vgl. Rm 3:25). Toch hebben zondige daden tot gevolg dat God daarvoor straft.

Gods handelingen in barmhartigheid zijn in het verleden zichtbaar geworden ten aanzien van Mozes, Aäron en Samuel. Dit brengt de psalmist ertoe nog een keer op te roepen om de HEERE te roemen, Zijn lof te zingen en Hem te eren (vers 9; vers 5). De plaats die hij daarvoor aanwijst, is “voor Zijn heilige berg”. Daar moeten ze voor Hem neerbuigen, zich voor Hem klein maken, waardoor Zijn grootheid wordt benadrukt.

De psalmist besluit met nog een keer de heiligheid van de HEERE te betuigen: “Want heilig is de HEERE, onze God.” Dit is altijd de reden voor lofprijzing en aanbidding. Hij, met Wie zij in verbinding staan, is “de HEERE”, Jahweh, de God van het verbond dat Hij met hen heeft gesloten, waardoor zij Hem “onze God” mogen noemen.

Tegelijk is Hij “heilig”, volstrekt afgezonderd van het kwaad en vrij van elke verbinding met zonde. Dat maakt voor mensen die van nature verdorven zondaars zijn het voorrecht onuitsprekelijk groot met Hem in verbinding te zijn gebracht. Dat kan niet anders dan grote dankbaarheid bewerken, waaraan uiting wordt gegeven in eeuwige lofprijzing en aanbidding. Elke keer van de drie keer dat er gezegd wordt dat Hij heilig is (verzen 3,5,9), staat dat in verbinding met de oproep om de HEERE te loven

Psalm 100

Inleiding

Dit is de op één na laatste van de reeks psalmen die de komst van de HEERE als Koning, de Messias, beschrijven (Psalmen 93-101). Nu het koninkrijk van de HEERE is gevestigd, wordt iedereen uitgenodigd om in Jeruzalem een lofoffer te brengen (vgl. Js 2:2; Zc 14:16).

Ps 100:1-3 | Dien de HEERE met blijdschap

1 Een lofpsalm.
Juich voor de HEERE, heel de aarde;
2 dien de HEERE met blijdschap,
kom voor Zijn aangezicht met vrolijk gezang.
3 Weet dat de HEERE God is;
Híj heeft ons gemaakt – en niet wij –
Zijn volk en de schapen van Zijn weide.

Als Christus regeert, zal deze “lofpsalm” worden gezongen (vers 1). Deze psalm van dankzegging – letterlijk “dankpsalm” – wordt gezongen wanneer de HEERE Zijn rechtmatige plaats als Koning over de aarde gaat innemen. Dat het ‘een lofpsalm’ wordt genoemd, geeft aan dat hij wordt gezongen bij het brengen van het dank- of lofoffer in de tempel.

Het is een opwekking om “voor de HEERE” te juichen, een opwekking die “heel de aarde” aangaat. Alle bewoners van de aarde worden opgeroepen te delen in de blijdschap en aanbidding van Israël (vgl. Dt 32:43). De tegenhanger van deze lofpsalm voor ons, gelovigen van de nieuwtestamentische bedeling, vinden we in Efeziërs 1 en Openbaring 5 (Ef 1:3; Op 1:5b).

Het is een voorrecht om in Gods tegenwoordigheid te komen en Hem daar “met blijdschap” en “met vrolijk gezang” te dienen (vers 2). Dienen is de dienst van aanbidding en ook de dienst van het hele leven. We mogen God aanbidden en ons leven Hem ter beschikking stellen. We mogen Hem dienen met alles wat we zijn en hebben. Omdat Gods volk dat heeft nagelaten, heeft God vijanden op hen afgestuurd en hun het ijzeren juk van de slavernij opgelegd (Dt 28:47-48).

Gods volk getuigt tot heel de aarde “dat de HEERE God is” (vers 3). Zij erkennen Hem als hun Schepper, want “Hij heeft ons gemaakt – en niet wij” (vgl. Js 29:23; 60:21). Ze zijn niet in eigen kracht ontstaan en tot Zijn volk geworden. Het is alleen Zijn werk. Hij heeft het volk geschapen en hen tot Zijn volk gemaakt (vgl. Dt 32:6b). Hij is hun Formeerder (Js 43:1; 45:11).

Gods volk staat ook nog eens in een bijzondere betrekking tot Hem, namelijk als schapen ten opzichte van een herder. Zij zijn “Zijn volk en de schapen van Zijn weide”. God is niet alleen hun Schepper, Hij is ook hun Herder. Dit zien we in de Heer Jezus, de Messias, Die als de goede Herder Zijn leven voor Zijn schapen heeft afgelegd. Hij is behalve hun Schepper ook hun Verlosser (Mt 1:21). Hij brengt hen naar “Zijn weide”, waar Hij hen verzorgt met alles wat goed voor hen is (Ps 23:1-6). Dit vers is een geloofsbelijdenis over de afkomst van Israël (vgl. Ps 95:7a).

Ps 100:4-5 | De HEERE is goed

4 Ga Zijn poorten binnen met een lofoffer,
Zijn voorhoven met een lofzang;
loof Hem, prijs Zijn Naam.
5 Want de HEERE is goed,
Zijn goedertierenheid is voor eeuwig,
Zijn trouw van generatie op generatie.

In vers 3 gaat het over Israël, maar vers 4 is gericht aan allen, ook de volken. Tegen Israël en alle volken wordt gezegd dat ze “Zijn poorten” zullen binnengaan “met een lofoffer”. ‘Zijn poorten’ zijn de poorten van Jeruzalem. De HEERE zegt daarvan dat Hij ze meer liefheeft dan alle woningen van Jakob (Ps 87:2). Hij woont in die stad, want daar staat Zijn woonplaats, de tempel. Alle aanbidders mogen hun lofoffer “met een lofzang” in “Zijn voorhoven”, dat zijn de voorhoven van de tempel, brengen. Zo dicht bij Hem, zo in Zijn tegenwoordigheid, is het niet moeilijk om Hem te loven en Zijn Naam te prijzen.

De aanleiding om zo bij Hem te komen en Hem te prijzen zijn Zijn goedheid, Zijn goedertierenheid en Zijn trouw (vers 5). Van alle mensen geldt dat er niemand is die goeddoet, “er is er zelfs niet één” (Rm 3:12b). Alleen “de HEERE is goed” (vgl. Mk 10:18). Hij heeft altijd het goede voor ogen. Alles wat Hij doet en wat Hij geeft, is goed. Altijd laat Hij voor hen “die God liefhebben, alle dingen meewerken ten goede” (Rm 8:28).

Hij is niet slechts af en toe goed. Hij is goed en daarom is “Zijn goedertierenheid … voor eeuwig” (vgl. Ps 136:1). Zijn goedertierenheid is niet alleen goedheid als eigenschap, maar goedheid die zich in daden uit. Daarom wordt in Psalm 136 in elk van de 26 verzen van die psalm Gods goedertierenheid verbonden aan een daad waaruit Zijn goedertierenheid is gebleken. Voor eeuwig wil hier zeggen gedurende het vrederijk.

“Goed” is niet hetzelfde als “goedertierenheid”. ‘Goed’ is de vertaling van het Hebreeuwse woord tov. ‘Goedertierenheid’ is de vertaling van het Hebreeuwse woord chesed. Wat de tekst zegt, is dat Gods goedheid blijkt uit Zijn goedertierenheid. ‘Goedheid’ kan niemand van God wegnemen, want dat is Hij. ‘Goedertierenheid’ kun je verliezen (vgl. Gn 24:27; Jr 16:5). Goedertierenheid is gebaseerd op het verbond. Als Israël het verbond niet houdt, verliest het de goedertierenheid van God. Op grond van het bloed van het nieuwe verbond kan Gods goedertierenheid tot in eeuwigheid blijven (Jr 31:31-33; Mt 26:28), terwijl Hij eeuwig blijft wat Hij altijd was: goed.

In directe verbinding met Zijn goedertierenheid, die voor eeuwig is, waarmee hier het vrederijk wordt bedoeld, wordt “Zijn trouw” genoemd (vgl. Ex 34:6-7; Ps 25:6-7). Zijn trouw is “van generatie op generatie”. Elke nieuwe generatie die in het vrederijk wordt geboren, mag rekenen op Zijn trouw. Daarop mogen wij ook rekenen voor de tijd dat wij op aarde leven, evenals de generaties die na ons komen, tot het moment dat de Heer Jezus komt om Zijn gemeente op te nemen.

Psalm 101

Inleiding

Deze psalm beschrijft de beginselen van goedertierenheid en recht waarnaar de Koning Zijn huis en Zijn land zal regeren. Daarin is geen ruimte voor het kwaad. Het is de laatste psalm van de reeks psalmen die over de Koning en Zijn regering gaan (Psalmen 93-101).

In Deuteronomium 17 vinden we de wet voor de koning (Dt 17:18-20). Hij moet voortdurend het Woord van God tot zich nemen om te leren de HEERE te vrezen en daardoor zo gevormd te worden, dat hij de koning naar Gods hart zal zijn. Psalm 101 bezingt zo’n koning, ja, de enige Koning met een hart waarin Gods wet woont, Wiens hart volmaakt is om te regeren. Hij is de Enige Die kan zeggen: “Uw wet [draag Ik] diep in Mijn binnenste” (Ps 40:9).

Op deze Koning zal de Geest van de HEERE rusten (Js 11:2-5). Daardoor is Hij volkomen geschikt is om te regeren. Psalm 101 is een lofzang van en over Hem. Hij is de Zoon van David Die over de Heer (HEERE) van David spreekt (Mt 22:41-45).

We kunnen wel zeggen dat deze psalm de meetlat en toetssteen voor alle regeringen in de huidige wereld is. Hetzelfde geldt voor de uitoefening van de gave van leiding geven in de gemeente (Rm 12:8).

Indeling van de psalm

Verzen 1-5 De Koning Christus.
Verzen 6-8 De onderdanen in het vrederijk.

Ps 101:1-4 | Oprechtheid in het hart van de Koning

1 Een psalm van David.
Ik zal zingen van goedertierenheid en recht,
voor U zal ik psalmen zingen, HEERE.
2 Ik zal verstandig handelen, op de volmaakte weg.
Wanneer zult U tot mij komen?
Ik zal binnen mijn huis wandelen
met een oprecht hart.
3 Ik zal mij geen verdorven praktijken
voor ogen stellen.
Ik haat wat de afvalligen doen,
[hun daden] zullen zich niet aan mij hechten.
4 Het slinkse hart zal [ver] van mij weggaan,
de kwaaddoener zal ik niet kennen.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

David zegt dat hij “zal zingen van goedertierenheid en recht” (vers 1b). ‘Goedertierenheid en recht’ zijn de basis van zijn regering. Dat is bij David een wens geweest, waaraan hij niet altijd heeft beantwoord. Het is bij de Zoon van David, de Messias, volmaakt waar. Dat geldt voor alles in deze psalm. We zien in wat David zegt een beschrijving van de Messias.

Dat de Messias over goedertierenheid en recht zingt, is omdat Hij er Zijn vreugde in vindt om in Zijn regering deze beide kenmerken te tonen. Die bezit Hij omdat het de kenmerken van de HEERE zijn. Daarom zingt Hij psalmen voor de HEERE. Hij eert Hem daarmee.

Het is een zelfaansporing. Hij zegt eigenlijk: ‘Laat mij zingen …’ Hij is er vol van, en waar het hart vol van is, loopt de mond van over (vgl. Ps 89:1). De HEERE heeft goedertierenheid en recht laten zien, en daarover wil de Koning zingen (vers 1). Dat zal hem ook aansporen om in vrees van de HEERE te regeren (vers 2).

Een koning moet “verstandig handelen”, met wijs beleid regeren, zonder zich te laten beïnvloeden in zijn regering en rechtspraak (vers 2). Dat zien we bij de Messias. Zoals de Heer Jezus verstandig gehandeld heeft tijdens Zijn eerste komst op aarde (Js 52:13), zo zal Hij tijdens Zijn tweede komst, bij Zijn regering, ook verstandig handelen (hetzelfde werkwoord als in Jesaja 52).

Hij is persoonlijk onberispelijk en gaat “de volmaakte weg”. Dit is in de eerste plaats noodzakelijk. Een volmaakte weg is een weg die volledig in overeenstemming met Gods wil. Alleen de Heer Jezus is die weg gegaan. De psalm gaat in de eerste plaats over Hem.

De Koning vraagt aan de HEERE om Zijn aanwezigheid, Zijn nabijheid. Ook bij de Heer Jezus is dat volmaakt. Hij kan zeggen “de Vader is met Mij” (Jh 16:32). Daardoor zal Hij in staat zijn om verstandig te handelen en de volmaakte weg te gaan. Het toont Zijn afhankelijkheid van God.

Hij zal laten zien dat Hij erop uit is om naar de wil van God te handelen en te wandelen door in Zijn huis “met een oprecht” hart te wandelen. Een oprecht hart is een hart dat er altijd op uit is het juiste te doen, zodat het tot Gods eer is. Zijn “huis” is het huis van Israël. ‘Oprecht’ is betrouwbaar, eerlijk, niet omkoopbaar. Dat is een eerste voorwaarde om de weg van de HEERE te gaan (Ps 119:1).

Voor ons, nieuwtestamentische gelovigen, betekent dit een feestvieren met ongezuurde broden van oprechtheid en waarheid (1Ko 5:7-8). Dat doen we als we leven voor de Heer Jezus. Hij is het echte ongezuurde brood. In Zijn leven op aarde en Zijn leven in de hemel nu is niets van zonde, waarvan zuurdeeg een beeld is, aanwezig. Hij leeft in alles voor Zijn Vader.

De oprechtheid van hart blijkt uit Zijn afschuw voor elke vorm van kwaad. De Messias begint ermee te zeggen wat Hij Zich niet voor ogen zal stellen (vers 3). Hij zal Zijn oog niet richten op “verdorven praktijken”. Wat er in Zijn hart is, Zijn oprechtheid, is onverenigbaar met praktijken die verderf veroorzaken. Dat Hij er niet naar zal kijken, houdt in dat Hij er zelfs geen ‘oogcontact’ mee zal hebben. Zeker zal Hij als Koning verdorven praktijken zien en oordelen, maar hier gaat het om Zijn persoonlijke oprechtheid tegenover Zijn God (Ps 119:37; Js 33:15-17). Job is in een bepaald opzicht een navolger van Hem (Jb 31:1).

Het woord ‘ogen’ komt in deze psalm vier keer voor en spreekt van wat voor iemand tegenwoordig of aanwezig is, wat hij ziet. Hier in vers 3 ‘voor ogen stellen’ betekent het als doel stellen in zijn leven. In vers 5 ‘hoog van ogen’ houdt in dat iemand zoekt naar grootse dingen in het leven, dat is hoogmoed. In vers 6 ‘mijn ogen gericht op’ is wat zich in iemands tegenwoordigheid bevindt en waar zijn belangstelling naar uitgaat. In vers 7 ‘voor mijn ogen geen stand houden’ wil zeggen: dat zal ik niet verdragen in mijn tegenwoordigheid.

In het hart van de Messias is geen verbinding met het kwaad. Wat er wel in Zijn hart is, is “haat” voor “wat afvalligen doen”. Daarom zullen de daden van afvalligen “zich niet aan mij hechten”. Er is geen enkel aanknopingspunt in Hem waardoor verdorven praktijken en afvalligen Hem zouden kunnen beïnvloeden (Jh 14:30). Deze negatieve kenmerken zijn een bekrachtiging van Zijn volkomen toewijding aan God (vgl. Ps 1:1-2).

In vers 4 keert de psalmist terug naar het hart. “Het slinkse hart” staat tegenover het “oprechte hart” van vers 2. Het slinkse hart doet de Messias ver van zich weg. Dat betreft niet alleen wat in Hem is. Hij zal “de kwaaddoener … niet kennen”. De kwaaddoener volgt de ingevingen van zijn slinkse hart. Met hem wil de Godvrezende Koning, de Messias, niets te doen hebben. Hij kent hem niet eens (vgl. Mt 7:21-23). Deze kwaaddoener is de antichrist, die de afvalligen, die ook allemaal kwaaddoeners zijn, voorgaat in verdorven praktijken.

Ps 101:5-8 | Oprechtheid in de regering van de Koning

5 Wie zijn naaste in het geheim lastert,
hem zal ik ombrengen.
Wie hoogmoedige ogen heeft en een trots hart,
hem zal ik niet verdragen.
6 Mijn ogen zijn gericht op de trouwe [mensen] in het land,
opdat zij bij mij zullen zitten.
Wie op de volmaakte weg gaat,
die zal mij dienen.
7 Wie bedrog pleegt,
zal binnen mijn huis niet verblijven.
Wie leugens spreekt,
zal voor mijn ogen geen stand houden.
8 Elke morgen zal ik
alle goddelozen in het land ombrengen,
door allen die onrecht bedrijven,
uit de stad van de HEERE uit te roeien.

De Koning verafschuwt en haat wat de afvalligen doen, wat tot uiting komt in Zijn oordeel over hun daden. Hij kan geen enkele vorm van ongerechtigheid in Zijn koninkrijk dulden. Wie zich in Zijn directe omgeving bevindt, moet net zo oprecht zijn als Hij, wat inhoudt dat zo iemand Zijn natuur heeft. Dan bezit hij dezelfde oprechtheid.

Bij wie dat anders is, bijvoorbeeld iemand die “zijn naaste in het geheim lastert”, brengt Hij om (vers 5). Hier zien we dat de Koning ook weet wat in het verborgene plaatsvindt, al is het een in het geheim uitgesproken lastering (Sp 20:8; Op 1:14). Niets is voor Hem verborgen, Hij ziet alle geheime zonden en doorziet alle motieven, zoals de geschiedenis van Ananias en Saffira aantoont (Hd 5:1-11). Valse beschuldigingen bewijzen dat iemand “hoogmoedige ogen heeft en een trots hart”. De Messias kan dat “niet verdragen” en oordeelt dat (Dt 19:18-19).

Het einde van de twee wegen uit Psalm 1 wordt nu beschreven. Wie Hij in Zijn omgeving wel kan verdragen en ook kan gebruiken voor het uitvoeren van Zijn orders, zijn ”de trouwe [mensen] in het land” (vers 6). Zijn ogen zijn op hen gericht (vgl. vers 3a). Bij hen ziet Hij dezelfde gezindheid die ook in Hem is. Mensen kunnen intelligent en kundig zijn en ervaring hebben, maar deze belangrijke eigenschappen zijn waardeloos als ze niet trouw zijn. Trouw is het belangrijkste in het bezig zijn voor de Heer (1Ko 4:2; Mt 25:21,23).

De trouwe mensen mogen bij Hem zitten, in Zijn directe nabijheid. Zitten kan betekenen aan Zijn tafel zitten en met Hem eten (vgl. 2Sm 9:11,13). Het kan ook betekenen met Hem op een troon zitten om met Hem te regeren (Mt 19:28; Op 3:21; 4:4). Om met Hem te kunnen regeren dient een gelovige trouw te zijn. De Messias omringt Zich met mensen die op dezelfde weg gaan als de weg waarop Hij gaat, dat is “op de volmaakte weg” (vers 2). Zij mogen Hem “dienen” door zegen van Hem uit te delen aan allen over wie Hij regeert.

Daartegenover verwijdert Hij uit Zijn huis “wie bedrog pleegt” (vers 7). Dit zijn de fraudeurs, de huichelaars, de mensen die doen alsof ze oprecht zijn, maar in hun hart zich niet voor de Messias hebben gebogen (Ps 18:45; 66:3; 81:16). Ze hebben een schijn van Godsvrucht, maar verloochenen de kracht ervan (2Tm 3:5).

Na het doen van recht in Zijn eigen leven en in Zijn regering doet de Koning recht “in het land” en “de stad van de HEERE”, dat is Jeruzalem (vers 8). In het vrederijk is de duivel wel gebonden, maar is de mens nog wel in staat om te zondigen (Js 65:20). Het wegdoen van de goddelozen en allen die onrecht bedrijven is een bezigheid waarmee de Messias in het vrederijk elke dag begint (Jr 21:12; Zf 3:5; vgl. 2Sm 15:2). Wat dat betreft, is de geschiedenis van Ananias en Saffira een voorbeeld van het snelrecht (Hd 5:1-11) dat tijdens het vrederijk plaats zal vinden.

Psalm 102

Inleiding

Terwijl drie discipelen op de berg der verheerlijking (Lk 9:29-30) ooggetuigen waren van de majesteit van de Heer Jezus tijdens het vrederijk (2Pt 1:16), spraken Mozes en Elia met de Heer over de uitgang die Hij zou volbrengen in Jeruzalem (Lk 9:31), dat wil zeggen over Zijn lijden en sterven. Hetzelfde zien we hier in Psalmen. Terwijl wij in Psalmen 93-101 de majesteit van de HEERE, dat is de Heer Jezus, aanbiddend bewonderen, spreekt Hij in Psalm 102 over Zijn lijden (vgl. Lk 24:26). In deze psalm vinden we profetisch wat later in Hebreeën 5 wordt vermeld: “Hij Die tijdens Zijn dagen in het vlees met sterk geroep en tranen zowel gebeden als smekingen geofferd heeft aan Hem Die Hem uit [de] dood kon verlossen (en Hij is verhoord om Zijn Godsvrucht)” (Hb 5:7).

Deze psalm wordt een boetpsalm genoemd. De oorsprong van deze benaming ligt in het gebruik ervan in de liturgie van de kerk, waarin de zeven boetepsalmen worden gezongen op as-woensdag. Psalm 102 is de vijfde van de zeven die zo worden genoemd (Psalmen 6; 32; 38; 51; 102; 130; 143). In deze psalm spreekt de psalmist niet over zijn zonden, maar over de grote ellende waarin hij verkeert. De psalmist wordt afgebeeld als het toppunt van ellende op alle mogelijke terreinen van het leven. Lichamelijk, geestelijk, emotioneel, sociaal en maatschappelijk is hij op een dieptepunt beland.

Het is een Messiaanse psalm. De Messias is hier aan het woord. Dat blijkt uit de aanhaling van de verzen 26-28 in Hebreeën 1 waar de aanhaling op Christus betrekking heeft (Hb 1:10-12). Het gaat in deze psalm niet zozeer over het verzoenend lijden van Christus, maar over Zijn lijden in verbinding met het oordeel dat God over Israël en Jeruzalem heeft moeten brengen. Christus maakt Zich een met Zijn volk, het gelovig overblijfsel, dat lijdt onder dat oordeel. Het Nieuwe Testament maakt duidelijk verschil tussen het verzoenend lijden van de Heer Jezus – dan wordt lijden in het enkelvoud genoemd – en het lijden als Gods Getuige – dan wordt lijden in het meervoud genoemd. Dat laatste is een lijden dat ook door gelovigen moet worden ondergaan.

Het lijden dat in deze psalm beschreven wordt, is niet alleen Zijn lijden in Gethsémané of voor Pilatus en Herodes en bij Zijn kruisiging. Zijn hele leven vanaf Zijn geboorte is lijden geweest. Dit betekent niet dat Hij Zijn hele leven onder de toorn van God is geweest. Dat is een absoluut verwerpelijke lering. Alleen gedurende de drie uren van duisternis droeg Hij de toorn van God over de zonden. Hij is Zijn hele leven een welbehagen voor God geweest. Hij heeft part noch deel aan de zonde gehad en juist daardoor tegelijk een volmaakte aanvoeling ervan. Dat heeft Hem een voor ons niet te bevatten lijden bezorgd. Dat lijden heeft Hem terneergedrukt.

Wat het gelovig overblijfsel als een terecht lijden erkent, heeft Hij vrijwillig ervaren door Mens te worden. Het is een lijden in Zijn ziel bij het zien van de gevolgen van de zonde. De Heer heeft bijvoorbeeld gehuild bij het graf van Lazarus (Jh 11:35). Hij heeft op die manier Zijn medegevoel getoond in het verdriet van Maria en Martha. Toch is Zijn verdriet veel dieper dan dat van de zussen, want Hij kent volmaakt de oorzaak van de dood, dat is de zonde. Hij heeft niet zozeer gehuild om het verlies. Hij wist dat Hij Lazarus enkele ogenblikken later uit de dood tot het leven zou roepen. Hij heeft gehuild om de oorzaak ervan.

Ps 102:1 | Opschrift

1 Een gebed van een ellendige, wanneer hij bezweken is en zijn klacht uitstort voor het aangezicht van de HEERE.

Dit vers is de titel van de psalm. Als titel is het uitzonderlijk lang. Alles wat in de titel staat, vestigt de aandacht extra op het lijden van Christus. We horen in deze psalm Christus als Mens spreken over de gevoelens van Zijn hart te midden van omstandigheden die Hem terneerdrukken. Dat moeten we steeds voor ogen houden bij het lezen ervan. Tegelijk mogen we nooit vergeten dat Hij God Zelf is. Daaraan worden we op indrukwekkende wijze in de laatste verzen van de psalm herinnerd.

Christus noemt Zich hier “een ellendige” of “arme” (vgl. Ps 86:1), een uitdrukking die ook voor het overblijfsel geldt. Hij is er ellendig aan toe omdat Gods volk voor hun ontrouw door God zwaar is gestraft. De oorzaak van dat oordeel, het besef van de noodzaak ervan, drukt zo zwaar op Hem, dat Hij eronder “bezweken is”. Hij kan alleen nog klagen. Het is één grote “klacht”. Hij stort Zijn klacht uit “voor het aangezicht van de HEERE”.

Hij heeft persoonlijk uiteraard geen enkel aandeel in de ontrouw van Gods volk, maar Hij deelt in de gevolgen ervan. Hij voelt mee met het gelovig overblijfsel dat door Zijn medegevoel bijzonder gesterkt zal worden. Zo helpt Hij hen de gevolgen van hun ontrouw te dragen. Het is een van de vele gelegenheden tijdens Zijn leven waaruit blijkt dat Hij in al hun benauwdheden benauwd is geweest (Js 63:9). Iets dergelijks zien we als de Heer Jezus Zich door Johannes de doper laat dopen. Hij doet dat omwille van de gerechtigheid, want zo maakt Hij zich een met het gelovig overblijfsel van Israël.

Hij legt Zijn klacht niet neer voor God, maar stort die uit. ‘Uitstorten’ geeft de kracht aan waarmee Hij bidt. Dat Hij het doet “voor het aangezicht van de HEERE”, laat zien op Wie Hij Zijn hoop heeft gevestigd, bij Wie Hij hulp zoekt. Dit is een voorbeeld voor ons als wij in grote nood zijn.

Ps 102:2-3 | Hulpgeroep

2 HEERE, luister naar mijn gebed,
laat mijn hulpgeroep tot U komen.
3 Verberg Uw aangezicht niet voor mij;
neig Uw oor tot mij
op de dag van [mijn] benauwdheid;
op de dag dat ik roep, verhoor mij spoedig.

De Heer Jezus is de Bidder (Ps 109:4). Zoals gezegd, zien we Hem in deze psalm als waarachtig Mens. Hij vraagt aan de HEERE om naar Zijn gebed te luisteren en Zijn hulpgeroep tot Hem te laten komen (vers 2). De Heer weet Zelf dat de Vader Hem altijd hoort (Jh 11:42), maar Hij is hier de mond van het overblijfsel. Hij is in grote nood en roept tot God, maar heeft het gevoel dat God niet naar Zijn hulpgeroep luistert. Daarom richt Hij Zich zo indringend tot Hem. De Heer Jezus heeft gehuild bij het zien van Jeruzalem (Lk 19:41). Hij heeft gewenst dat de stad zou mogen erkennen wat tot haar vrede dient (Lk 19:42).

Hij vraagt ook aan God om Zijn aangezicht niet voor Hem te verbergen omdat Hij de indruk heeft dat God dit wel doet (vers 3). Nederig smekend vraagt Hij of God Zijn oor tot Hem wil neigen. Het is een smeekbede om Zijn aandacht. Hij verlangt vurig naar het luisterende oor van God.

Het is voor Hem “de dag van benauwdheid”. Het is daarom de dag dat Hij roept en uitziet naar een spoedige verhoring. Dagen van benauwdheid zijn dagen van bijzondere beproeving en grote nood. God laat zulke dagen toe om het hart van de Zijnen op de proef te stellen en te zien waar zij hun hulp zoeken. Bij de Heer Jezus is God altijd Zijn toevlucht geweest, Hij is op Hem geworpen van de baarmoeder af (Ps 22:11).

Ps 102:4-12 | Opgetild en neergeworpen

4 Want mijn dagen zijn als rook vervlogen,
mijn beenderen zijn uitgebrand als een haard.
5 Mijn hart is geslagen en verdord als gras,
zodat ik vergeten heb mijn brood te eten.
6 Mijn beenderen kleven aan mijn vlees
door mijn luide zuchten.
7 Ik lijk op een kauw in de woestijn,
ik ben geworden als een steenuil te midden van de puinhopen.
8 Ik lig wakker, ik ben geworden
als een eenzame mus op het dak.
9 Mijn vijanden honen mij de hele dag;
wie [tegen] mij razen, gebruiken mijn naam als een vloek.
10 Want ik eet as als brood,
wat ik drink, meng ik met tranen,
11 vanwege Uw gramschap en Uw grote toorn,
want U hebt mij opgetild en [weer] neergeworpen.
12 Mijn dagen zijn als een langer wordende schaduw
en ík verdor als gras.

Het lijden van de Messias tijdens Zijn leven op aarde is diep geweest. We vinden in de verzen 4-6 Zijn lichamelijk lijden, in de verzen 7-8 het lijden van Zijn ziel, in vers 9 het lijden van de zijde van de mensen en in de verzen 10-12 het lijden van de zijde van God.

Om ons enigszins te kunnen inleven in de werkelijkheid van Zijn gevoelens die Hij in deze verzen met ons deelt, hebben we de hulp van Gods Geest nodig. Vaak gaat het met ons als met Petrus, Jakobus en Johannes. De Heer Jezus vraagt hun met Hem te waken, terwijl Hij bedroefd en zeer beangst wordt vanwege het werk dat Hij op het kruis gaat volbrengen. Maar zij vallen in slaap, terwijl de Heer Jezus in zware strijd is, en Hij aan hen heeft gevraagd om met Hem te waken (Mt 26:36-43; Mk 14:32-40).

Hij klaagt dat Zijn dagen “als rook vervlogen” zijn (vers 4). Zo snel en vluchtig ziet Hij Zijn dagen gaan, terwijl er geen resultaat zichtbaar is. De inzet van Zijn leven in de dienst van Zijn God heeft Hem alles gekost, maar het lijkt allemaal tevergeefs te zijn geweest (vgl. Js 49:4a). Het is het lijden van het sterfbed, met de dood voor ogen. Zijn “beenderen zijn uitgebrand als een haard”. De beenderen gloeien van hoge koorts, waardoor de krachten verdwijnen.

Zijn hart is aangeslagen door de ellende waarin Hij is (vers 5). Het is “verdord als gras”. Het leven is er door uitdroging uit verdwenen. Hij wordt zo in beslag genomen door de ellende, dat Hij heeft vergeten zijn “brood te eten”. De ellende van Sion, die Hij als Zijn ellende voelt, heeft Hem volledig in beslag genomen, Hij kan aan niets anders denken. Alle eetlust is verdwenen.

Zijn lijden is zichtbaar. Hij lijdt hevige pijnen. Door Zijn “luide zuchten” kleven Zijn beenderen aan Zijn vlees (vers 6; vgl. Jb 19:20). Het luide zuchten kost Hem al Zijn energie. Zijn beenderen worden door Zijn huid heen zichtbaar.

Daarbij komt Zijn grote eenzaamheid! Hij voelt Zich als “een kauw in de woestijn” en “als een steenuil te midden van de puinhopen” (vers 7). Het is niet zeker welke vogel, waarvan de naam hier met “kauw” is vertaald, het is geweest. Wat we wel zeker weten is, dat deze vogel eenzaam is. Een woestijn is een toonbeeld van eenzaamheid.

De steenuil is een vogel die in eenzaamheid leeft en puinhopen als zijn natuurlijke leefomgeving heeft. De nadruk ligt op het feit dat de omgeving een puinhoop is geworden. Dat is de leefomgeving van de Heer geworden. Niemand heeft Hem begrepen, Zijn familie niet en ook Zijn discipelen niet. Hij is alleen geweest in Zijn volmaakte aanvoeling van de werkelijke geestelijke situatie van Jeruzalem en Sion, die tot een puinhoop zijn geworden. Daaronder heeft Hij geleden.

Zijn lijden is er niet alleen overdag. Hij klaagt dat Hij wakker ligt (vers 8). De ellende is zo groot, dat Hij er wakker van blijft, rusteloos. Hij kan er niet van slapen. In de nacht wordt de eenzaamheid vaak nog dieper gevoeld dan overdag. De Heer zegt dat Hij is geworden “als een eenzame mus op het dak”. De mus leeft veelal met anderen samen. Een eenzame mus op het dak is een toonbeeld van eenzaamheid, wat hem tegelijk kwetsbaar maakt voor roofvogels, zijn natuurlijke vijanden.

Het Hebreeuwse woord is eigenlijk de algemene term voor ‘vogel’, die vaak met ‘mus’ wordt vertaald. Een eenzame vogel op het dak in de nacht is een toonbeeld van rusteloosheid, maar ook van kwetsbaarheid.

Dat de Heer Jezus eenzaam is, betekent niet dat Hij met rust wordt gelaten. Aan de pijn van eenzaamheid wordt de hoon van Zijn vijanden toegevoegd die zij de hele dag over Hem uitstorten (vers 9; vgl. Js 53:3). Wij noemen dat: zout in iemands wonden strooien. Er is niemand die medelijden met Hem heeft. Integendeel, Zijn vijanden benutten Zijn kwetsbaarheid om tegen Hem te razen.

Daarbij gebruiken zij Zijn Naam “als een vloek”. Ze zweren bij Zijn Naam dat zij Hem kwaad zullen doen. We kunnen het vergelijken met namen als die van Zedekia en Achab, die in de tijd van de ballingschap als een vloek werden gebruikt (Jr 29:22). Zo wordt de naam van de psalmist gebruikt als een vloek door tegen iemand te zeggen: Moge het jou vergaan als de psalmist! Het is een verwensing. Het is ook niet slechts een enkeling die Hem kwaad wil doen, maar een hele groep.

Het dagelijks voedsel bestaat uit brood en drinken. Voor de Heer is dat niet zo geweest. In vers 5 zegt Hij dat Hij heeft vergeten Zijn brood te eten. Nu zegt Hij dat Hij “as als brood” heeft gegeten (vers 10). Brood dient tot versterking (Ps 104:14). Uit as is alle leven verdwenen en spreekt van de dood en het verdriet dat daarmee gepaard gaat (Jr 6:26).

Wat Hij heeft gedronken, heeft Hij “met tranen” gemengd (vgl. Ps 42:4). Drinken dient tot verkwikking, maar tranen worden veroorzaakt door verdriet. Tranen drinken betekent verdriet drinken. Dat verkwikt niet, maar drukt terneer. Het gaat om rouwrituelen (Jr 6:26; Es 4:1). Dat de as wordt gegeten in plaats van op het hoofd gestrooid en de tranen worden gedronken in plaats van vergoten betekent extreme rouw.

In de evangeliën wordt twee keer vermeld dat de Heer Jezus heeft gehuild (Jh 11:35; Lk 19:41). De ene keer is het in stilte tranen vergieten, en de andere keer is het hardop huilen. Hier lezen wij dat Zijn hele leven gekenmerkt is door tranen en verdriet. We krijgen hier een diepe blik in de ziel, het gevoelsleven van de Heer. Als wij daar oog en hart voor krijgen, terwijl wij met Hem meelopen, hoeveel kostbaarder wordt Hij dan voor ons!

In de verzen 2-3 spreekt Christus tot God. Dat zien we aan het gebruik van de woorden ‘U’ en ‘Uw’. Dan horen we in de verzen 4-10 de redenen van Zijn hulpgeroep. In vers 11 spreekt Christus opnieuw tot God. Hij zegt tegen God dat Hij het lijden uit Zijn hand aanneemt. Hij spreekt erover wat God met Hem heeft gedaan. Hij zegt tegen de HEERE, Zijn God, dat Hij Hem heeft “opgetild”, ofwel verheven, om de Messias van Zijn volk te zijn. Maar in plaats van het koninkrijk in bezit te kunnen nemen heeft Hij Hem “neergeworpen” ofwel vernederd (vgl. Ps 30:8).

In plaats van een lang leven in de gunst van God als Messias van Zijn volk zijn Zijn dagen “als een langer wordende schaduw” (vers 12; Ps 109:23). Als de schaduwen langer worden, geeft dat aan dat de zon spoedig ondergaat en het nacht wordt. De Messias ziet het niet licht worden, maar Hij ziet dat binnenkort de nacht over Zijn leven valt. Hij voorziet Zijn dood. Hij ervaart dat Hij “als gras” verdort (vgl. vers 5). Alle voorspoed verdwijnt uit Zijn leven, alle leven vloeit uit Zijn lichaam weg.

Ps 102:13-18 | God ontfermt Zich over Sion

13 Maar U, HEERE, U blijft voor eeuwig,
de gedachtenis aan U van generatie op generatie.
14 Ú zult opstaan, U zult Zich ontfermen over Sion,
want de tijd om haar genadig te zijn,
want de vastgestelde tijd is gekomen.
15 Want Uw dienaren zijn haar stenen goedgezind
en hebben medelijden met haar gruis.
16 De heidenvolken zullen de Naam van de HEERE vrezen,
alle koningen van de aarde Uw heerlijkheid,
17 wanneer de HEERE Sion heeft opgebouwd,
in Zijn heerlijkheid verschenen is,
18 Zich gewend heeft tot het gebed van de allerarmsten,
en hun gebed niet heeft veracht.

De Messias wendt Zich na de beschrijving van de ellende waarin Hij Zich bevindt en het leed dat Hij draagt tot de “HEERE” (vers 13). Het woord “maar” waarmee dit vers begint, geeft aan dat er een tegenstelling met het voorgaande volgt. De Messias lijdt, maar niet voor altijd omdat Hij weet dat de HEERE voor eeuwig blijft en daarmee Zijn trouw aan wat Hij heeft beloofd. De naam ‘HEERE’, Jahweh, waarmee Hij God aanspreekt, geeft dat al aan. HEERE is immers de naam van God als de God van het verbond. De gedachtenis aan die Naam gaat “van generatie op generatie” (vgl. Ps 100:5; 22:31; 78:3-7).

In vers 13 ligt de nadruk op het feit dat de trouw van de HEERE eeuwig is. Hij is HEERE, de Ik ben, ofwel de eeuwig Zijnde, Hij is gisteren en heden dezelfde, tot in eeuwigheid. Daarom is Zijn goedertierenheid tegenover Zijn volk onveranderlijk. Maar … hoe is dit verenigbaar met de toestand van de psalmist in de verzen 1-12?

Het antwoord vinden we in vers 14. Nu zal de HEERE “opstaan” en “Zich ontfermen over Sion”. Hij zal opstaan en gaan handelen, en dat ter wille van de gedachtenis van Zijn Naam. In alle ellende is dit de zekerheid van het geloof in de HEERE. Hij zal ingrijpen ten gunste van Zijn volk en Zijn stad. Hij zal dat doen als Zijn oordelen het door Hem gewenste resultaat hebben.

De HEERE heeft een tijd bepaald om Israël terug te brengen, een tijd om Israël en Sion te herstellen (Dn 9:24). Dat laatste begint met de opdracht om (de muren van) Jeruzalem te herstellen (Dn 9:25; Ne 2:1-6). Als Gods tijd is gekomen, zal Hij Sion genadig zijn. Het volk heeft een totaal oordeel verdiend, maar Hij bewaart een overblijfsel naar de verkiezing van Zijn genade. Op de vastgestelde tijd zal Hij Zijn volk weer aannemen. Het geloof ziet dat vooruit.

God zal een werk doen in Zijn dienaren. Hij zal liefde in hun hart geven voor “haar stenen”, wat aangeeft dat Sion is afgebroken (vers 15). Hij zal hen met medelijden vervullen voor “haar gruis”, wat aangeeft hoezeer Sion in puin ligt. Het woord voor ‘medelijden hebben’ in vers 15 is hetzelfde als ‘genade’ in vers 14. Zoals de HEERE genadig is voor Sion, zo is het overblijfsel dat voor het gruis en de stenen van Sion. We zien een voorvervulling ervan in mensen als Ezra en Nehemia die vol liefde en medelijden voor Sion uit Babel naar Jeruzalem zijn teruggekeerd. In de eindtijd zal dat gebeuren door het gelovig overblijfsel.

Wij mogen onszelf wel afvragen hoe het met onze liefde en medelijden is voor de gemeente van God die ook een puinhoop is. Verlangen wij ernaar om te herbouwen wat in puin ligt? We kunnen dat doen door overal met Gods Woord te helpen waar mensen ernaar verlangen om gemeente te zijn zoals God dat in Zijn Woord heeft bekendgemaakt. Tegen het overblijfsel, maar ook tegen ons, wordt gezegd: “Bid om vrede voor Jeruzalem” (Ps 122:6), dat is de woonplaats van God te midden van Zijn aarde volk. Wij mogen dat bidden voor wat nu Gods woonplaats op aarde is, Gods hemelse volk, Zijn gemeente.

Als Sion is herbouwd, zullen de heidenvolken, die Israël omringen, “de Naam van de HEERE vrezen” (vers 16). De herbouw van Sion is het bewijs dat God niet tegen Zijn volk is, maar ervoor. De heidenvolken hebben tegen Gods volk smadelijk over Hem als een machteloze God gesproken (2Kr 32:9-17; Ne 4:2). Op de door God vastgestelde tijd zullen ze zien dat Hij vóór Zijn volk is en daardoor vol ontzag voor Hem zijn.

De HEERE bouwt Sion, hoewel Hij daarvoor Zijn dienaren gebruikt (vers 17; vgl. Ps 127:1). Als Hij Sion, dat nu nog in puin ligt, heeft herbouwd, zal “Hij in Zijn heerlijkheid” verschijnen. Hij zal in Sion te midden van Zijn volk wonen. Van daaruit zal Zijn heerlijkheid overal op aarde gezien worden.

Hij zal Zijn herstellend werk doen als antwoord op “het gebed van de allerarmsten” en daarmee laten zien dat hij “hun gebed niet heeft veracht” (vers 18). De ‘allerarmsten’ – letterlijk ‘de berooiden’ – zijn zij die al hun waardigheid kwijt zijn en geen enkele dunk van zichzelf hebben. Zij zijn “de armen van geest” (Mt 5:3) en daardoor het tegengestelde van de geest van Laodicéa (Op 3:17). De Heer Jezus is de ware ‘arme van geest’ (vgl. Ps 109:22,25). Hij heeft nooit Zijn eigen eer gezocht, maar altijd die van Zijn God. Het gelovig overblijfsel vertoont Zijn kenmerken.

Wat is er door de eeuwen heen veel gebeden om het herstel van Sion. Dit geldt bovenal van de Messias. In navolging van Hem geldt dat ook van het gelovig overblijfsel – dat God door de eeuwen heen altijd voor Zichzelf heeft bewaard – in de toekomst (Zf 3:12-13).

Ps 102:19-23 | Verzekering van herstel van Sion

19 Dit wordt beschreven voor de volgende generatie.
Het volk dat geschapen wordt, zal de HEERE loven.
20 Want Hij heeft uit Zijn heilige hoogte neergezien,
de HEERE heeft uit de hemel op de aarde [neer]gekeken,
21 om het gekerm van de gevangenen te horen,
om los te maken wie ten dode zijn opgeschreven,
22 zodat men van de Naam van de HEERE zal vertellen te Sion
en Zijn lof in Jeruzalem,
23 wanneer de volken tezamen bijeen zullen komen,
en de koninkrijken, om de HEERE te dienen.

In deze verzen geeft de Heilige Geest als antwoord op het gebed van het berooide overblijfsel (verzen 18,21) een beschrijving van het herstel van Sion, dat is Jeruzalem, onder de regering van de Messias. De HEERE zal de waardigheid van het overblijfsel en van Sion herstellen. “Dit wordt beschreven voor de volgende generatie” (vers 19). Deze beschrijving ligt vast. Elke volgende generatie kan hier Gods plan voor de toekomst van Jeruzalem lezen. Het zal erop uitlopen dat er een volk is “dat geschapen wordt”. Dat volk “zal de HEERE loven”. God bewerkt herstel en Hij schept een volk dat de zegeningen van dit herstel zal genieten.

Het woord “want” waarmee vers 20 begint, geeft aan dat nu de reden volgt van wat in het vorige vers is gezegd. “Hij heeft uit Zijn heilige hoogte neergezien” (vgl. Dt 26:15; Js 57:15; 63:15). Hij is hoog verheven boven de aarde en in Zijn heiligheid ook volmaakt gescheiden van de zonde die daar welig tiert. Toch is Hij altijd betrokken geweest bij wat zich op de aarde afspeelt en in het bijzonder bij wat Zijn volk wordt aangedaan. Hij “heeft uit de hemel op de aarde [neer]gekeken” (vgl. Ps 113:5-6).

In de hemel heeft Hij “het gekerm van de gevangenen” gehoord (vers 21; vgl. Ex 2:23-25; 3:7-8). Zijn voornemen is “om los te maken wie ten dode zijn opgeschreven”. De dood is een gevangenis. Daarin is niet alleen Israël gevangen, alle mensen zijn erin gevangen. In deze gevangenis zitten mensen die ten dode zijn opgeschreven. Uit die gevangenis kan alleen Christus bevrijden. Hij is sterker dan dood en de duivel die de macht van de dood heeft (Hb 2:14-15).

Door wat Hij met Zijn volk, het gelovig overblijfsel, zal doen, zal “men van de Naam van de HEERE … vertellen te Sion en Zijn lof in Jeruzalem” (vers 22). Elk werk van herstel, of het nu gaat om Israël of in onze tijd om een individuele gelovige of een plaatselijke gemeente, heeft tot doel dat God wordt geloofd en geprezen.

Wie in verbinding met God en Christus is gebracht, is een levend bewijs van de macht van God om dingen ten goede te keren. Daarvan gaat een getuigenis uit, wat lof voor God bewerkt op de plaats waar Hij woont. Als de Heer Jezus regeert, zullen “de volken tezamen bijeen … komen” om Hem Zijn lof te vertellen (vers 23). “De koninkrijken” zullen komen “om de HEERE te dienen”. Alles en iedereen zal aan Hem onderworpen zijn en met vreugde Hem dienen (Js 2:3).

Ps 102:24-29 | Hij blijft Dezelfde

24 Hij heeft mijn kracht op de weg neergedrukt,
mijn dagen heeft Hij verkort.
25 Mijn God, zei ik, neem mij niet weg op de helft van mijn dagen,
Uw jaren duren voort van generatie op generatie.
26 U hebt voorheen de aarde gegrondvest,
de hemel is het werk van Uw handen.
27 Die zullen vergaan, maar Ú zult standhouden;
zij alle zullen verslijten als een kleed.
U zult ze verwisselen als een gewaad
en zij zullen verdwijnen.
28 Maar U blijft Dezelfde,
aan Uw jaren zal geen einde komen.
29 De kinderen van Uw dienaren zullen [veilig] wonen,
hun nageslacht zal voor Uw aangezicht bevestigd worden.

Na het bemoedigende vooruitzicht van het herstel dat zal komen in de verzen 13-23, horen we de lijdende Messias weer spreken (vers 24). De Messias ziet de hand van God in wat Hem overkomt. Hij neemt alles uit de hand van God aan. God heeft Zijn kracht op de weg die Hij op aarde is gegaan, neergedrukt.

Het woord ‘een ellendige’ in vers 1 is afgeleid van het woord ‘neergedrukt’ hier in vers 24. In vers 1 is Christus de ellendige. Hier in vers 24 keert Hij terug naar Zijn lijden dat in de verzen 1-12 is beschreven als het lijden waarin God Hem heeft neergedrukt. We zien hier de Messias in vernedering op aarde Zijn weg gaan. Hij maakt Zich weer een met Zijn volk, dat zich krachteloos gemaakt voelt op de weg die zij moeten gaan.

Behalve dat Hij krachteloos is gemaakt (vgl. 2Ko 13:4a), zijn de dagen van Zijn verblijf op aarde verkort. Hij heeft ze niet vol kunnen maken. Daarover klaagt Hij tot Zijn God en zegt tegen Hem: “Mijn God, … neem mij niet weg op de helft van mijn dagen” (vers 25a; vgl. Js 38:2-3). Hij was toen Hij stierf drieëndertig jaar en daarmee in de kracht van Zijn leven als Mens. Als Hij over Zichzelf als “het groene hout” spreekt (Lk 23:31), beluisteren we daarin dezelfde gevoelens. Het contrast is hier tussen de God Die eeuwig troont (vers 13) en Zijn eigen neergedrukte leven dat halverwege de normale mensenleeftijd van zeventig jaren (Ps 90:10) wordt afgesneden.

Als Godvrezende Israëliet heeft Hij, als Hij gehoorzaam is, de belofte van een lang leven in het land. Door Zijn onberispelijke leven heeft Hij dat ook verdiend. En nu wordt Hij uit het leven weggenomen. Als Mens is dat voor Hem een verschrikkelijk vooruitzicht. Niemand is ooit zo gehoorzaam en toegewijd aan God geweest en toch wordt Hij uitgeroeid, weggenomen uit het leven.

Halverwege vers 25 verandert de Spreker en krijgt de Messias van God antwoord op Zijn vragen. Het bewijs dat het over de Messias gaat, vinden we in Hebreeën 1. Daar worden de verzen 26-28 van deze psalm aangehaald om te bewijzen dat de Heer Jezus de HEERE, Jahweh, Zelf is (Hb 1:10-12). Daarom zegt God tegen Hem dat Zijn jaren voortduren “van generatie op generatie”. Hij wordt wel weggenomen op de helft van Zijn dagen, maar Hij zal uit de doden opstaan. Hier vinden we een van de vele aanwijzingen dat Christus moest sterven en daarna opstaan uit de doden (Mt 16:21; 17:22-23; 20:17-19).

Vervolgens zegt Zijn God tegen Hem dat Hij de Schepper van de aarde en de hemel is (vers 26; Jh 1:3; Ko 1:16-17; Hb 1:2). Hoe vernederd Hij als Mens op aarde ook mag zijn, Hij heeft “voorheen de aarde gegrondvest” en “de hemel is het werk” van Zijn handen. Hij staat aan het begin van alle dingen. Alle dingen hebben hun ontstaan te danken aan Hem Die Zelf niet ontstaan is, maar de Eeuwige is.

Hier vinden we een van de vele aanwijzingen dat Christus zowel de Zoon des mensen als de eeuwige God is. Christus is de Immanuel (Js 7:14; 8:8; Mt 1:23), de ‘God met ons’. Hij Die halverwege Zijn leven werd weggenomen (verzen 24-25a), is de eeuwig Zijnde (verzen 25b-28), de Schepper van hemel en aarde (verzen 26-27).

Hij heeft ook geen einde, terwijl Zijn werken dat wel hebben, want “die zullen vergaan” (vers 27). Spotters zeggen wel dat alles blijft zoals van het begin van de schepping (2Pt 3:3-4), maar zij zullen bedrogen uitkomen. De materiële wereld heeft in zichzelf geen leven en is ook niet eeuwig zoals de Schepper ervan. De overgang van vers 26 naar vers 27 is de overgang van ontstaan naar vergaan, van Genesis 1 naar Openbaring 21 (Gn 1:1; Op 21:1). Het geeft de enorme tegenstelling aan die er is tussen de Schepper en de schepping.

Het zal met de schepping gaan als met een “kleed”. Een kleed verslijt door het gebruik. Hij zal met de schepping handelen als met een “gewaad”. Hij doet ermee wat een mens doet als Hij een andere jas aantrekt. Dan doet hij de oude uit en trekt de nieuwe aan. In beide gevallen verdwijnt wat er eerst was. Het oude verdwijnt na een proces van verslijten, het nieuwe verschijnt door een korte handeling. Zo handelt de Zoon met de schepping. De oude schepping verdwijnt als oud. Hij verwisselt die voor een nieuwe schepping. Hij schept een nieuwe hemel en een nieuwe aarde (Op 20:11; 21:1).

Maar de Zoon verandert niet. Hij “blijft Dezelfde” tot in eeuwigheid (vers 28; Hb 13:8). Aan Zijn “jaren zal geen einde komen”. Zijn jaren zullen eindeloos voortduren, ook nu Hij Mens geworden is, want ook als Mens kent Hij geen einde. De schepping zal veranderd, wedergeboren (Mt 19:28) en vernieuwd worden (Op 21:1), maar Hijzelf is de Eeuwige en Onveranderlijke. Hij staat aan het begin van alle dingen en aan het einde van alle dingen is Hij er nog.

Dit is ook met het oog op de komende generaties een grote bemoediging (vers 29). We kunnen ons soms afvragen hoe het met hen zal gaan. Dan mogen we naar Hem kijken. Hij is voor elke generatie wat Hij voor eerdere generaties is geweest. Generaties en omstandigheden veranderen, maar Hij verandert niet.

Daarom wonen de kinderen veilig en zal het nageslacht van deze kinderen voor Gods aangezicht “bevestigd worden”. Dit betekent dat de nakomelingen van het gelovig overblijfsel standvastig in het geloof zullen blijven (Js 59:21). Zij zullen niet meer van hun erfelijk bezit en uit hun land worden verjaagd of weggevoerd. Daar staat de toezegging van Jahweh garant voor. Hemel en aarde zullen voorbijgaan, maar Zijn woorden zullen niet voorbijgaan (Mt 5:18; 24:35).

Psalm 103

Inleiding

In Psalm 102 heeft het gelovig overblijfsel het lijden van Christus met het volk Israël gezien. In Psalm 103 zien ze dat Christus ook geleden heeft voor of ten behoeve van het volk. Hij opent het verstand van het overblijfsel waardoor zij beseffen dat de Christus moest lijden en zo Zijn heerlijkheid ingaan (Lk 24:45-46). In Psalm 103 zien ze in dat het lijden van Christus het lijden is van de Knecht van de HEERE als een schuldoffer (Js 53:10) en als de zondoffers van de grote Verzoendag (Lv 16:5-28).

Het is niet mogelijk de betekenis van Christus’ lijden op een objectieve, afstandelijke wijze te overdenken. We zien dan ook dat het overblijfsel, zodra het begint de betekenis van het lijden te begrijpen, een lofzang gaat zingen. Psalm 103 begint met twee aansporingen en eindigt met vier aansporingen tot het loven van de HEERE.

Met de dichter kunnen wij zeggen: ‘k Heb geloofd en daarom zing ik, daarom zing ik van gena’. Wie kan zwijgen als hij deel heeft aan zo’n grote behoudenis?

Ps 103:1-5 | Loof de HEERE mijn ziel

1 [Een psalm] van David.
Loof de HEERE, mijn ziel,
en al wat in mij is, Zijn heilige Naam.
2 Loof de HEERE, mijn ziel,
en vergeet niet een van Zijn weldaden.
3 Die al uw ongerechtigheid vergeeft,
Die al uw ziekten geneest,
4 Die uw leven verlost van het verderf,
Die u kroont met goedertierenheid en barmhartigheid,
5 Die uw mond verzadigt met het goede,
uw jeugd vernieuwt als die van een arend.

Dit is een psalm “van David” (vers 1). Hij roept zichzelf op om de HEERE te loven. Zijn “ziel” wil zeggen zijn gevoelens. Hij wil ook dat “al wat in mij is”, zijn hele innerlijk, zijn wil, zijn gedachten en overleggingen, Gods heilige Naam looft. Zijn Naam houdt al Zijn eigenschappen en handelingen in.

We kunnen niet half getrouwd zijn; we kunnen ook niet de HEERE onze God liefhebben met een deel van ons hart, een deel van onze ziel en een deel van onze kracht (Dt 6:5). Zo kan David, zo kan het overblijfsel, en zo kunnen ook wij, in Psalm 103 God ook niet loven met slechts een deel van wat in hem, en ons, is.

De Heer Jezus heeft ons alles gegeven, Hij heeft Zichzelf gegeven. Het is onze redelijke godsdienst om ons hele lichaam als een levende offerande voor God te stellen en Hem te loven met alles wat in ons is. Hij is het waard om groot gemaakt te worden en Hij is het waard om gediend te worden met heel ons bestaan. Hij is het waard om lofprijzing te ontvangen uit alles wat in ons is.

Al Gods handelingen vloeien voort uit Wie Hij is en dragen Zijn opschrift. Wie Hij is en wat Hij doet, vraagt om lofprijzing door Davids hele persoon. Vers 1 is het loven van de HEERE om Wie Hij is, vers 2 om wat Hij doet. Dat laatste gaat door tot vers 18. Dan komt in vers 19 Wie Hij is als aanleiding om Hem te loven en te prijzen in de verzen 20-22.

Zijn Naam is heilig omdat alles wat Hij is en doet, het kenmerk van heiligheid draagt. Het is allemaal volledig vrij van elke smet van de zonde of zelfs van de gedachte daaraan. God is licht en er is geen duisternis in Hem (1Jh 1:5). Dat blijkt duidelijk in alles wat Hij doet.

Nog een keer zegt David dat zijn ziel de HEERE zal loven (vers 2). Hij heeft dat ook in vers 1 gezegd, maar nu zegt hij het met betrekking tot al Gods weldaden. Daarvan mag en wil hij er niet één vergeten. Het betreft zowel de stoffelijke als de geestelijke weldaden. Het is nodig dat wij onszelf daaraan herinneren, want we zijn nogal vergeetachtig. Vergeetachtigheid met betrekking tot alle weldaden die God ons heeft bewezen, is niet te verontschuldigen en spreekt van ondankbaarheid.

De grootste en eerstgenoemde weldaad is wel de vergeving van “al uw ongerechtigheid” (vers 3; vgl. Js 53:4-5). De vergeving van God betreft elke ongerechtigheid, zonder uitzondering. De belijdenis ervan wordt hier voorondersteld (1Jh 1:9). Als één ongerechtigheid niet vergeven zou zijn, zouden het werk van Christus en de vergeving door God voor eeuwig tekortschieten. Zo is het gelukkig niet. De vergeving is totaal omdat het werk van Christus volmaakt is.

Het woord voor ‘vergeving’ is hier niet het gewone woord voor vergeving, maar een woord dat Goddelijke vergeving van ernstige overtredingen inhoudt (vgl. Ps 25:11). Het gaat hier om de grondslag van vergeving die we in beeld in de grote Verzoendag vinden. Op grond daarvan kan de engel Gabriël tot Daniël spreken over het verzoenen van de ongerechtigheid en het tot stand brengen van een eeuwige gerechtigheid (Dn 9:24).

De HEERE is ook de Heelmeester (Ex 15:26). In samenhang met de vergeving van de ongerechtigheid geneest Hij ook “al uw ziekten”. De totale genezing van alle ziekten, zowel van het lichaam als van de ziel, zal in het vrederijk plaatsvinden, want dan zal Zijn volk Hem dienen (Ex 23:25). In de genezing van de verlamde door de Heer Jezus zien we dit uitgebeeld (Mt 9:2-7). Hij vergeeft de verlamde eerst zijn zonden om hem daarna lichamelijk te genezen. Zo zal het ook in de toekomst met het overblijfsel zijn (vgl. Op 22:2).

In de tijd waarin wij nu leven, kan er geen claim op totale genezing worden gelegd. Dat de gelovige door de striemen van de Heer Jezus gezond is geworden (1Pt 2:24), betreft de gezondheid van het geestelijke leven dat door de zonde aangetast en verwoest was. De striemen die hier worden bedoeld, zijn niet de geselslagen die Hem door de soldaten van Pilatus zijn toegediend, maar de striemen van het oordeel van God over de zonde. Striemen die Hem door mensen zijn toegediend, kunnen onmogelijk een gezond makend effect op mensen hebben.

De Heer Jezus heeft Gods oordeel op het kruis over de zonde ondergaan. De zonden van wie geloven zijn daardoor weggedaan. Het is een misvatting te veronderstellen dat daardoor ook de gevolgen van de zonde, zoals ziekte, zijn weggedaan. Het op Zich nemen van de zwakheden en het dragen van de ziekten verwijst niet naar het kruis, maar naar Zijn leven op aarde (Mt 8:16-17). Er staat niet dat de Heer Jezus de ziekten op het kruis heeft gedragen en dat een gelovige daarom niet meer ziek zou hoeven te zijn. Net zoals de Heer kan mee lijden met zwakten, kan Hij mee lijden in geval van ziekte, wat Hij niet met zonden kan.

Een volgende weldaad om God voor te loven is dat Hij “uw leven verlost van het verderf” (vers 4). Hiermee zegt dat de psalmist dat hij verlost is van de dood. Dit past bij de horizon van de gelovige in het Oude Testament. Vervolgens zegt hij dat hij wordt gekroond “met goedertierenheid en barmhartigheid”. Hij ervaart de verbondstrouw ofwel de goedertierenheid van de HEERE tijdens zijn leven. Hetzelfde geldt voor de barmhartigheid, dat is de ontferming over de ellende van de gelovige in dit leven.

Het gaat om de omkering van het lot van de gelovige: in plaats van de dreiging van de dood, wordt hij nu gekroond – anderen vertalen ‘omringd’ – met goedertierenheid en barmhartigheid. Hij is daardoor onaantastbaar voor het dreigende verderf. Dat is alleen mogelijk doordat het lijden en de dood van Christus verzoening teweeggebracht hebben. Het is de vervulling van het woord: “De dood is verslonden tot overwinning” (1Ko 15:54; Js 25:8a).

In algemene zin weet de gelovige dat het verderf geen vat op hem heeft. Hij kan sterven, maar de dood heeft hem niet in zijn macht. De Heer Jezus heeft door Zijn opstanding voor ieder die in Hem gelooft de dood overwonnen (Jh 11:25-26).

God verzadigt de “mond” – of “de ziel”, zoals het ook vertaald kan worden – van de Zijnen “met het goede” (vers 5). Het betekent dat Hij de gelovige overlaadt met zegeningen, met goede dingen. Als gevolg daarvan kunnen we zeggen dat waar het hart vol van is, de mond van overloopt, dat lofprijzing het gevolg zal zijn. Dat heeft ook betrekking op het leven aan deze zijde van het graf.

Het gaat hier niet om voedsel, maar om lofprijzing, het spreken en zingen van goede woorden over al de weldaden die God heeft bewezen. De mond zal vol lof zijn. Daaraan komt nooit een einde, want in de wedergeboorte, dat is in het vrederijk, wordt met vernieuwde kracht de eeuwige jeugd genoten (vgl. Ps 110:3).

De arend, waarover ook Jesaja spreekt (Js 40:31), bevestigt het beeld van vernieuwing van kracht. Een arend is een machtige vogel die het luchtruim beheerst. Hij kan in het wild wel dertig jaar oud worden en in gevangenschap wel zestig jaar. Tot zijn zesde jaar krijgt deze krachtige vogel elk jaar een nieuw verenkleed, waardoor zijn leeftijd herkenbaar is aan het verenkleed.

Ps 103:6-12 | Recht en goedertierenheid

6 De HEERE doet rechtvaardige daden
en recht aan alle onderdrukten.
7 Hij heeft aan Mozes Zijn wegen bekendgemaakt,
aan de nakomelingen van Israël Zijn daden.
8 Barmhartig en genadig is de HEERE,
geduldig en rijk aan goedertierenheid.
9 Hij zal niet voor altijd ter verantwoording roepen,
niet voor eeuwig handhaaft Hij [Zijn toorn].
10 Hij doet ons niet naar onze zonden
en vergeldt ons niet naar onze ongerechtigheden.
11 Want zo hoog de hemel is boven de aarde,
[zo] is Zijn goedertierenheid machtig over wie Hem vrezen.
12 Zo ver het oosten is van het westen,
[zo] ver heeft Hij onze overtredingen van ons gedaan.

David heeft in de verzen 1-5 de HEERE geloofd voor alle weldaden die Hij aan zijn ziel heeft gedaan. Het is ook niet zo maar een weldaad, maar een grote weldaad, namelijk dat er een omkering heeft plaatsgevonden in zijn toestand. Eerst was hij onderweg naar het verderf, ziek vanwege de tuchtigingen van God over zijn ongerechtigheid. De grote weldaad van de HEERE is dat Hij hem heeft verlost van dit alles en hem heeft overladen met zulke grote zegeningen dat hij onmogelijk kan zwijgen over deze grote behoudenis.

Hij gaat nu verder met het bezingen van de “rechtvaardige daden” van de HEERE (vers 6). Deze rechtvaardige daden houden in dat Hij “recht aan alle onderdrukten” doet. Ze komen tot uiting als Hij de onderdrukten recht verschaft door hen te verlossen, terwijl dat ook inhoudt dat de verdrukkers gestraft worden. We leven nu nog in een wereld die vol onrechtvaardige daden en onrecht is. Dat komt niet van de HEERE, maar van de mens die zonder Hem leeft.

Als de HEERE regeert, als Hij op Zijn troon zit (Mt 25:31), komt er een einde aan alle onrecht. Hij zal daaraan een einde maken door het doen van “rechtvaardige daden”, dat zijn de rechtvaardige oordelen waarmee Hij het onrecht zal straffen en verwijderen. “Aan alle onderdrukten” die ter wille van Zijn Naam onder het onrecht hebben geleden, zal Hij “recht” doen. Hij zal hen binnenvoeren in de rust en zegen van het vrederijk.

God heeft plannen voor de toekomst. Dat houdt twee dingen in: ten eerste verlossing uit de hand van de vijand en ten tweede vergeving van de ongerechtigheden. Hij heeft de plannen voor de toekomst van Zijn volk en de wegen waarlangs Hij die zal realiseren “aan Mozes … bekendgemaakt” (vers 7). Mozes is bij Hem geweest om aan hem de tabernakel te laten zien (Ex 25:40; Hb 8:5). Daarin laat Hij Zijn plan zien en dat is dat Hij te midden van een verlost volk wil wonen. “Aan de nakomelingen van Israël” heeft Hij “Zijn daden” bekendgemaakt. Dat heeft Hij gedaan door hen uit de slavernij van Egypte te verlossen en in het beloofde land te brengen.

Het volk moest worden verlost van een uiterlijke vijand, maar ook van hun ongerechtigheden. Pas daarna kon de HEERE in hun midden wonen. Zo is het ook in de toekomst. Er is verlossing uit de hand van de goddelozen, zowel die van de volken als die van het eigen volk, maar vooral ook verlossing van hun ongerechtigheden.

Al de wegen en daden van de HEERE laten zien dat Hij “barmhartig en genadig is” en “geduldig en rijk aan goedertierenheid” (vers 8). Dit is de heerlijkheid van God die Hij aan Mozes heeft laten zien toen Mozes zich verwonderde hoe de HEERE het volk na de zonde met het gouden kalf kon sparen (Ex 34:6-7). Elke keer dat Zijn volk zich van Hem afkeerde en de afgoden is gaan dienen, heeft Hij Zijn barmhartigheid en genade getoond door hen te sparen. Hoe vaak is Zijn geduld op de proef gesteld. Dat Hij hen niet heeft verdelgd, is omdat Hij “rijk aan goedertierenheid” is.

God “zal niet voor altijd ter verantwoording roepen” (vers 9; Js 57:16). Bij het volk Israël kon de HEERE in hun midden komen wonen en blijven wonen op grond van de grote Verzoendag (Lv 16:1-34). Wat op die dag gebeurde, de offers die werden gebracht, wijst heen naar het werk van de Heer op het kruis, zoals dat wordt uitgelegd in Hebreeën 9-10 (Hb 9:1-28; 10:1-22). Dat geldt voor iedereen die zijn zonden heeft beleden.

Op het moment dat de hogepriester, die namens het volk voor God verscheen, door de kracht van het bloed terugkwam, wist het volk zeker dat voor dat ene jaar de zonden weggenomen waren. Zo is Christus, onze Hogepriester, opgewekt uit de doden, tot onze rechtvaardiging (Rm 4:25).

De gelovige mag weten dat zijn zonden zijn gedragen door de Heer Jezus op het kruis (1Pt 2:24). God heeft Hem ter verantwoording geroepen en Hem het rechtvaardige oordeel over die zonden gegeven. Daardoor zijn ze uitgeboet en weggedaan. De volle hitte van Zijn toorn over die zonden is over Zijn Zoon heen gegaan. Daarom handhaaft Hij niet voor eeuwig Zijn toorn over de berouwvolle zondaar, maar vergeeft hem en zegent hem.

In een contact met iemand die de dwaalleer van de alverzoening aanhangt, zijn deze verzen door hem aangehaald als bewijs dat God iedereen redt. ‘Want’, zo beweerde hij, ‘God is barmhartig en genadig, geduldig en rijk aan goedertierenheid en Hij handhaaft Zijn toorn niet voor eeuwig’. Deze manier van bijbeluitleg is een grote misleiding met fatale gevolgen.

Wij worden bewaard voor een dergelijke ‘eigen uitlegging’ als wij begrijpen dat de daden van God in deze psalm geïllustreerd worden in het feest van de grote Verzoendag in Leviticus 16. Op die dag wordt iets met twee geitenbokken gedaan. De eerste geitenbok wordt geslacht. Dat spreekt van genoegdoening aan Gods eer die is hersteld. Dit heeft de Heer Jezus gedaan. Op grond daarvan kan verzoening worden aangeboden aan alle mensen.

De tweede geitenbok wordt gezonden naar de woestijn, nadat de hogepriester de zonden van Israël beleden heeft, terwijl hij zijn handen legde op de kop van deze geitenbok. Ook dit heeft de Heer Jezus gedaan door de zonden op Zich te nemen van ieder die met berouw over zijn zonden ze aan God belijdt. Dit spreekt van plaatsvervanging, dat wil zeggen dat zondenvergeving alleen daadwerkelijk plaatsvindt voor ieder die met berouw zijn zonden aan God belijdt. Alleen degenen die geloven ontvangen vergeving van zonden, want alleen van hen zijn de zonden daadwerkelijk door het offer van Christus verzoend. Met die zonden is Hij beladen en daarover heeft Hij Gods oordeel ontvangen.

We moeten bedenken dat hier David als de mond van het gelovig overblijfsel van Israël in de toekomst aan het woord is. Hij looft God voor de vergeving van zijn zonden. Hij is zich ervan bewust dat zijn ongerechtigheden vergeven zijn. Hij weet dat zijn leven verlost is van het graf. Hij ervaart dat God vanwege de vergeving niet eeuwig toornt. Hij is bevrijd van deze toorn, die ieder treft die onboetvaardig is. Ieder die gelooft dat Christus voor hem de toorn van God heeft gedragen, zal God daarvoor eeuwig prijzen!

In Psalm 103 spreekt een mens die berouw heeft getoond en boete heeft gedaan en zich de vergeving bewust is. Wat David daarin zegt, zegt geen onbekeerd mens en zal in de eeuwigheid geen mens zeggen die zich op aarde niet heeft bekeerd. Op aarde moet bekering gebeuren en op aarde moeten zonden worden vergeven en niet in het hiernamaals (Mt 9:6). [Zie voor een uitvoeriger weerlegging van de dwaalleer van de alverzoening het boekje Verzoening.]

Wie zijn zonden heeft beleden en vergeving heeft ontvangen, is zich er diep van bewust dat het alleen genade is dat God niet naar zijn zonden heeft gedaan en niet naar zijn ongerechtigheden heeft vergolden (vers 10; vgl. Ex 34:7). David spreekt hier in het meervoud, “ons” en “onze”. Hij vertolkt hier de gevoelens van het gelovig overblijfsel dat in de zegen van het vrederijk is binnengegaan. Ze zijn daar niet op grond van enige eigen verdienste.

Wat het gelovig overblijfsel zegt, geldt in nog hogere mate voor de nieuwtestamentische gelovige. Hij zal ook deelhebben aan alle zegeningen van het vrederijk (Hb 11:40). Daarbovenuit is hij gezegend met alle geestelijke zegening in de hemelse gewesten. Die zijn hem uit pure genade geschonken door God “Die rijk is aan barmhartigheid” en “vanwege Zijn grote liefde” (Ef 1:3; 2:1-10). Zullen we Hem daarvoor niet eeuwig loven en daarmee nu op aarde al beginnen?

Wie kan de afstand meten tussen de aarde en de hemel (vers 11)? Het is een voor mensen onmetelijke afstand. Niemand heeft ooit het ‘plafond’ van de hemel kunnen ontdekken. Zo onmetelijk hoog als de hemel boven de aarde is, “[zo] is Zijn goedertierenheid [dat is chesed, verbondstrouw] machtig over wie Hem vrezen”.

Allen die “Hem vrezen” – deze uitdrukking komt drie keer in de psalm voor (verzen 11,13,17) – zijn het voorwerp van de macht van Zijn goedertierenheid. (Dit is, tussen haakjes, opnieuw een bewijs van de leugen van de alverzoening.) God heeft in hen de vrees, dat is het ontzag, voor Hem bewerkt. Het is allemaal Zijn werk.

Het overblijfsel looft hier de macht van Zijn goedertierenheid. Nu Christus door het bloed van het nieuwe verbond de grondslag van dat verbond heeft gelegd, is de macht van de goedertierenheid of verbondstrouw van God zo oneindig groot, dat de Heer Jezus kan verklaren: “Mij is gegeven alle macht in hemel en op aarde” (Mt 28:18).

In de onbegrensde macht van Zijn goedertierenheid heeft God al Zijn beloften aan een falend volk waargemaakt. Hij heeft Zich vol goedheid op machtige wijze over hen ontfermd, terwijl zij het recht op al Gods beloften volkomen hebben verspeeld. Zijn macht is zichtbaar geworden in Zijn Zoon, de Middelaar van het nieuwe verbond, Die aan alle voorwaarden van Gods verbond heeft voldaan. Wat voor een mens onmogelijk is, namelijk zichzelf redden, daartoe is God machtig (Lk 18:25-27).

Voor de overtredingen die het volk heeft gedaan, heeft Hij in de macht van Zijn goedertierenheid ook voor een oplossing gezorgd (vers 12). Overtredingen vragen om vergelding. Die vergelding heeft Hij van Zijn Zoon gevraagd en gekregen. Christus heeft de overtredingen van hen die in Hem geloven voor God beleden als de Zijne en heeft daarvoor het oordeel van God ondergaan (2Ko 5:21). Dat betekent dat God de zonde niet meer ziet bij hen die ze hebben beleden, want Christus is daarvoor gestorven. Hij heeft het loon ervoor ontvangen (Rm 6:23a).

Het overblijfsel is zich ervan bewust dat hun zonden zijn weggedragen. Ze geven de afstand tussen hen en hun overtredingen aan door te wijzen op de afstand tussen “het oosten” en “het westen”. Hiermee is geen geografische afstand bedoeld, maar een afstand tussen het westen, waar de offeraar staat, en het oosten waarheen de geitenbok beladen met de zonden van het volk door de Oostpoort van Jeruzalem richting de woestijn in het oosten is weggestuurd. De geitenbok wordt in een afgezonderde woestijn losgelaten om nooit meer terug te kunnen keren. Dat de vergeven overtredingen hen nooit meer zullen achterhalen, wordt op andere manieren door andere verzen in de Schrift bevestigd (Js 38:17b; Jr 50:20; Mi 7:19; Hb 8:12).

Ps 103:13-19 | Ontferming en gerechtigheid

13 Zoals een vader zich ontfermt over [zijn] kinderen,
[zo] ontfermt de HEERE Zich over wie Hem vrezen.
14 Want Híj weet wat voor maaksel wij zijn
[en] blijft bedenken dat wij stof zijn.
15 De sterveling – zijn dagen zijn als het gras,
als een bloem op het veld, zo bloeit hij.
16 Wanneer de wind erover is gegaan, is hij er niet [meer]
en zijn plaats kent hem niet meer.
17 Maar de goedertierenheid van de HEERE
is van eeuwigheid en tot eeuwigheid over wie Hem vrezen.
Zijn gerechtigheid is voor de kinderen van hun kinderen,
18 voor wie Zijn verbond in acht nemen
en aan Zijn bevelen denken om ze te doen.
19 De HEERE heeft Zijn troon in de hemel gevestigd,
Zijn Koninkrijk heerst over alles.

David vergelijkt de HEERE met “een vader” die “zich ontfermt over [zijn] kinderen” (vers 13). Er is wel dit verschil dat een aardse vader zijn jonge kinderen draagt, terwijl het bij Gods volk en bij ons zo is dat God al de Zijnen, jong en oud, hun hele leven lang draagt (Js 46:3-4).

De HEERE, Jahweh, de God van het verbond met Zijn volk, ontfermt Zich op gelijke wijze als een vader “over wie Hem vrezen”. We zien hier de tedere zorg van God voor Zijn kwetsbare volk, dat zijn zij die ontzag voor Hem hebben en in eerbied voor Hem leven. Zij zijn door Hem in die relatie gebracht.

David heeft God niet persoonlijk als Vader gekend, en ook het gelovige overblijfsel zal Hem niet zo kennen. Meerdere keren wordt God de Vader van Zijn volk genoemd. Dat heeft de betekenis van ‘oorsprong’ en stelt niet de relatie van de individuele Israëliet tot Hem voor (Dt 32:6; Js 63:16; 64:7; Jr 31:9; Hs 11:1). Het is het voorrecht van de nieuwtestamentische gelovige God persoonlijk als Vader te kennen en Hem door de Geest van zoonschap “Abba, Vader” te noemen (Rm 8:15; Gl 4:6).

Het overblijfsel is zich van hun zwakheid bewust. En dat is juist de reden van de ontferming van God: “Want Híj [met nadruk] weet wat maaksel wij zijn” (vers 14). God “blijft bedenken dat wij stof” zijn, Hij zal dat nooit vergeten, want Hij heeft ons uit “het stof van de aardbodem” gemaakt (Gn 2:7; 3:19). Als wij dat blijven bedenken, zullen we onze afhankelijkheid van Hem erkennen.

In de verzen 15-16 weidt David uit over de zwakheid en vergankelijkheid van de mens. De mens is slechts een “sterveling” met een kortstondig bestaan op aarde (vers 15). De korte duur en de snel verwelkende pracht ervan stelt hij als volgt voor: “Zijn dagen zijn als het gras, als een bloem op het veld, zo bloeit hij” (vgl. Js 40:7; 1Pt 1:24; Ps 90:5-6). Zijn leven is zo broos, dat een zuchtje wind hem wegblaast (vers 16). Het gaat hier om de hete, verschroeiende woestijnwind uit het oosten van Israël, waardoor binnen enkele uren alles is verschroeid. Dan “is hij er niet [meer] en zijn plaats kent hem niet meer”. Hij is voorgoed uit het zicht verdwenen zonder een spoor van zijn eerdere aanwezigheid na te laten.

Daartegenover staat “de goedertierenheid van de HEERE” (vers 17). Die is niet vluchtig, tijdelijk, voorbijgaand, “maar … van eeuwigheid en tot eeuwigheid over wie Hem vrezen. Het is een eigenschap van Hem Die de Eeuwige is. Aan Zijn goedertierenheid komt nooit een einde. Eerder is van Zijn goedertierenheid gezegd dat die in haar ruimte onmetelijk, onbevattelijk is (vers 11). Nu wordt gezegd dat Zijn goedertierenheid nooit ophoudt, eindeloos is, zich tot in alle eeuwigheid uitstrekt. Wij begrijpen dat dit alleen mogelijk is doordat Zijn verbondstrouw, Zijn goedertierenheid, gebaseerd is op het bloed van het nieuwe verbond, het kostbare bloed van Christus.

En over wie strekt ze zich uit? “Over wie Hem vrezen.” Dit kenmerkt de gelovige in alle tijden en het gelovig overblijfsel in het bijzonder in de eindtijd. Het is het bewijs van nieuw leven. Zij gaan het vrederijk binnen. Wie God vrezen, wie in eerbied en ontzag voor Hem leven, zijn het eeuwige voorwerp van Zijn goedertierenheid.

In de derde regel van vers 17 gaat het niet over de goedertierenheid van de HEERE, maar over “Zijn gerechtigheid”. Goedertierenheid en gerechtigheid zijn nooit met elkaar in strijd. Goedertierenheid is gebaseerd op gerechtigheid. “De kinderen van hun kinderen” zijn de navolgende generaties. Zij zullen eerst Gods gerechtigheid in het oordeel moeten erkennen over wie zij zijn. Dan zullen ze aan de goedertierenheid van God deel krijgen en daarin blijven (vgl. Js 59:21).

De volgende generaties zullen Gods “verbond in acht nemen en aan Zijn bevelen denken om ze te doen” (vers 18). Zij zullen dat doen en daardoor laten zien dat ze zich voor Hem hebben gebogen met belijdenis van hun zonden. Zij hebben een nieuwe natuur gekregen, waardoor zij Hem zullen gehoorzamen. Van nature kan de mens dat niet en wil hij dat ook niet (Rm 8:6-8). Hij kan het alleen als hij een nieuw hart heeft (vgl. Ez 36:25-27).

Vers 19 begint met “de HEERE” waardoor de nadruk op Zijn Persoon ligt. Die Persoon is zo heerlijk, dat het aanleiding is tot de hiernavolgende viervoudige lofprijzing. Dat is niet meer om wat Hij deed (verzen 2-18), maar nu, net als in vers 1, om Wie Hij is.

Het gedeelte van de verzen 19-22 begint en eindigt met Zijn heerschappij. Dat de goedertieren God ook de heersende God is, wordt onderstreept door de opmerking dat Hij “Zijn troon in de hemel gevestigd” heeft (vers 19). Dat is nu, in deze tijd, het geval en zal ook in het vrederijk zo zijn. Een gevestigde troon is een vaste, onwankelbare troon. Hij verandert niet in Zijn regering. Tijdens het vrederijk zal Zijn troon ook op aarde staan. In die tijd heerst “Zijn Koninkrijk … over alles” in de hemel en op de aarde.

Ps 103:20-22 | Loof de HEERE

20 Loof de HEERE, [u], Zijn engelen,
sterke helden, die Zijn woord uitvoeren,
gehoorzaam aan het woord dat Hij spreekt.
21 Loof de HEERE, al Zijn legermachten,
dienaren van Hem, die Zijn welbehagen doen.
22 Loof de HEERE, al Zijn werken,
op alle plaatsen van Zijn heerschappij.
Loof de HEERE, mijn ziel!

Wanneer de tijd is aangebroken dat het koninkrijk van de HEERE over alles heerst, volgt er een oproep aan allen en alles om de HEERE te loven. De eersten die worden opgeroepen om Hem te loven zijn “Zijn engelen, sterke helden, die Zijn woord uitvoeren, gehoorzaam aan het woord dat Hij spreekt” (vers 20). Zij staan dicht bij Hem. Ze zijn ‘sterke helden’, die zonder enige tegenwerping in gehoorzaamheid het woord uitvoeren dat Hij spreekt. Zij worden uitgezonden tot dienst van hen die de behoudenis verwachten (Hb 1:14).

Na de oproep tot de engelen die uitvoerders zijn van Zijn woord, wordt de kring van hen die worden opgeroepen de HEERE te loven uitgebreid tot “al Zijn legermachten” (vers 21). Zijn legermachten zijn alle hemelse legermachten. Behalve uitvoerders van Zijn woord zijn er ook engelen die speciale zorg voor de handhaving van Gods heiligheid hebben, zoals cherubs. Er is ook sprake van serafs (Js 6:2). Alle engelen zijn sterke helden. Wat moet een legermacht van engelen dan wel voor enorme kracht bezitten. Maar zij staan allemaal onder het opperbevel van de HEERE en slechts “dienaren van Hem, die Zijn welbehagen doen”.

Ten slotte worden “al Zijn werken, op alle plaatsen van Zijn heerschappij” opgeroepen Hem te loven (vers 22). Hier is de kring van Godlovers uitgebreid tot het hele universum. Er is immers geen gebied in het universum dat niet onder Zijn heerschappij valt.

We vinden deze lofprijzingen terug in Openbaring 5: eerst de engelen (Op 5:12), dan alle schepselen (Op 5:13) en ten slotte de aanbidding zonder woorden van de oudsten, dat zijn de gelovigen (Op 5:14). In Psalm 103 vinden we twee keer de engelen (verzen 20-21), dan alle schepselen (vers 22a) en ten slotte de psalmist (vers 22b).

De laatste regel van vers 22 maakt het weer persoonlijk. Alles en iedereen zal Hem loven, maar doe ik het ook? Voor de psalmist is het geen vraag. Hij besluit waarmee hij deze psalm in vers 1 is begonnen: de oproep aan zijn ziel om de HEERE te loven. De HEERE is het eeuwig waard.

Psalm 104

Inleiding

Psalm 104 is een loflied voor de HEERE als de Schepper en Onderhouder van Zijn schepping. Psalm 103 bezingt de goedertierenheid van de HEERE over Zijn volk. Psalm 104 bezingt meer de macht, de wijsheid en de goedheid van God tegenover de hele schepping (vgl. Op 4:11).

We vinden vijf psalmen met betrekking tot de schepping:
1. Psalm 8 De schepping en de mens (Ps 8:4-9).
2. Psalm 19 De schepping en de wet, het Woord van God (Ps 19:2-7).
3. Psalm 29 De krachten van de natuur, vooral de donder (Ps 29:3-9).
4. Psalm 104 De kosmos, die spreekt van Gods eeuwige kracht en Goddelijkheid (Ps 104:1 -32; Rm 1:20; Genesis 1-2).
5. Psalm 148 De schepping doet mee om de HEERE te loven (Ps 148:1-14).

Indeling van de psalm

Verzen 1-4 De hemel
Verzen 5-9 De aarde
Verzen 10-13 De wateren
Verzen 14-18 De planten
Verzen 19-23 De lichten: ordening van tijd
Verzen 24-30 De wijsheid van God in de schepping
Verzen 31-35 Lofprijzing naar aanleiding van de schepping

Ps 104:1-4 | God is groot

1 Loof de HEERE, mijn ziel.
HEERE, mijn God, U bent zeer groot,
U bent met majesteit en glorie bekleed.
2 Hij hult Zich in het licht als in een mantel,
Hij spant de hemel uit als een tentkleed.
3 Hij maakt de zoldering van Zijn hemelzalen op de wateren,
maakt van de wolken Zijn wagen,
wandelt op de vleugels van de wind.
4 Hij maakt Zijn engelen [tot hulpvaardige] geesten,
Zijn dienaren [tot] vlammend vuur.

De psalm begint en eindigt met dezelfde oproep als Psalm 103 tot “mijn ziel” om de HEERE te loven (vers 1; vers 35; Ps 103:1,22). De reden om de HEERE te loven is verschillend. De reden om de HEERE te loven in Psalm 103 is Zijn goedertierenheid en trouw; hier in Psalm 104 is die reden Gods majesteit en glorie in de schepping.

Daarna spreekt de psalmist God direct aan. Hij noemt Hem “HEERE, mijn God”. Hij staat in een persoonlijke relatie tot de Schepper van hemel en aarde en kent Hem als “mijn God”. Hij spreekt Hem vrijmoedig aan. Van enige populariteit ten opzichte van God is geen sprake. Integendeel, vol bewondering en met diep ontzag zegt hij tegen Hem: “U bent zeer groot.” Niet de schepping, maar God is waard om groot gemaakt te worden.

Tevens ziet hij dat de HEERE “met majesteit en glorie bekleed” is. Dit wijst op de koninklijke waardigheid van Zijn bestuur van de schepping. Zo heeft de HEERE Zich aan hem geopenbaard. Zonder openbaring weten we niet Wie God is. Als Hij Zich openbaart, worden Zijn majesteit en glorie zichtbaar. Dan wordt duidelijk dat Hij het heelal regeert. We herkennen God door wat van Hem zichtbaar wordt. God is voor ons zichtbaar geworden in Zijn schepping, dat wil zeggen dat we daarin “Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid” zien (Rm 1:20).

Dan verandert de psalmist van spreken tot de HEERE in spreken over de HEERE. We vinden deze wisseling van spreken tot en spreken over en omgekeerd vaker in de psalm. Hij zegt van Hem dat Hij “Zich in het licht als in een mantel” hult (vers 2). Hier worden we bepaald bij de eerste scheppingsdag, de dag waarop God het licht heeft geschapen (Gn 1:3-5). Dit licht is niet het zonlicht, want de zon is pas op de vierde scheppingsdag geschapen. Wat God schept, komt niet uit het niets, maar uit Hemzelf. “God is licht” (1Jh 1:5) en is “in het licht” (1Jh 1:7). Hij bewoont “een ontoegankelijk licht” (1Tm 6:16). Hier lezen we dat Hij Zich in het licht hult.

Als er staat dat Hij Zich in het licht hult, wil dat zeggen dat Hij het licht verhullend laat schijnen (vgl. Hk 3:4). Als God Zich in het absolute licht zou openbaren, zou dat het einde van de mens en de schepping zijn. Hij heeft Zich in Christus in een verhullend licht geopenbaard (Jh 1:18). In Christus is het licht van God in de wereld gekomen zonder de wereld te verteren.

Zoals al gezegd, openbaart God Zich in Zijn schepping. Dat zien we als we naar “de hemel” kijken, die Hij uitspant “als een tentkleed” (vgl. Ps 19:2,5) om daarin te wonen. Hij openbaart Zich daarin. Het tentkleed overspant de aarde (Js 40:22), waardoor we deze tent ook als een woonplaats voor de mensen op aarde kunnen zien. Als een tentkleed uitgespannen wordt, ontstaat daaronder een ruimte om te wonen. Zo is het ook met de hemel die is uitgespannen, waardoor daaronder een ruimte komt om te wonen, namelijk de aarde.

Boven de uitgespannen hemel, de blauwe lucht, ziet de psalmist met zijn geestesoog de Goddelijke “hemelzalen”, de verblijven van Gods hemelse paleis (vers 3). De zoldering ervan verbindt hij met de wateren, dat zijn de wateren boven de aarde. Hier zien we een verwijzing naar de tweede scheppingsdag (Gn 1:6-8). God geeft aan het water, dat geen enkele stabiliteit heeft, door Zijn kracht de stabiliteit om er Zijn woning te vestigen.

De psalmist zegt vervolgens dat God “van de wolken Zijn wagen” maakt en dat Hij “wandelt op de vleugels van de wind” (vgl. Js 19:1; Ps 18:11). Hier zien we Gods nadere bemoeienis met de aarde. De wolken en de wind symboliseren Zijn regering van de aarde. Hij rijdt en Hij wandelt boven de aarde en bestuurt het geheel.

Voor Zijn bestuur van de aarde zet Hij “Zijn engelen” in die Hij “[tot hulpvaardige] geesten” maakt (vers 4; vgl. Ps 103:20-22). Deze dienaren maakt Hij “[tot] vlammend vuur”. Het gaat hier om winden (=geesten), bijvoorbeeld stormen, en om vlammend vuur, bijvoorbeeld bliksemen. Hiermee worden engelen uitgebeeld, die dienende geesten zijn. Ze zijn boden van God die ook als cherubs met vlammend vuur de heiligheid van God bewaken.

Ze zijn ondergeschikt aan de Messias, Die de Zoon is, terwijl de engelen dienaren zijn (Hb 1:7). Ze maken bekend dat God “een verterend vuur” is (Hb 12:29). God is omgeven door dienaren, door redelijke wezens als engelen en door willoze elementen als de wolken en de wind. Hij zet al deze dienaren in naar Zijn welbehagen en wijsheid.

Ps 104:5-9 | De wateren een grens gesteld

5 Hij heeft de aarde gegrondvest op zijn fundamenten,
die zal voor eeuwig en altijd niet wankelen.
6 U had hem met de watervloed als met een gewaad bedekt,
het water stond tot boven de bergen.
7 Door Uw bestraffing vluchtten ze,
ze haastten zich weg voor het geluid van Uw donder.
8 De bergen rezen op, de dalen daalden neer
op de plaats die U ervoor bestemd had.
9 U hebt een grens gesteld, die ze niet zullen overgaan,
ze zullen de aarde nooit meer bedekken.

Wat de psalmist in vers 5 beschrijft, komt wel met Gods werk overeen dat in Genesis 1 wordt beschreven, maar hij doet het op dichterlijke wijze. We worden herinnerd aan de derde scheppingsdag. Het droge komt tevoorschijn (Gn 1:9-10; vgl. Jb 38:4-6). God “heeft de aarde gegrondvest op zijn fundamenten” (vgl. 1Sm 2:8; Ps 96:10b). De HEERE is de Schepper van hemel en aarde. Hij is ook de Onderhouder van de schepping, want de aarde “zal voor eeuwig en altijd niet wankelen”.

In vers 6 zien we een verwijzing naar de geschiedenis van de zondvloed (Gn 7:17-20). Ook daarin herkennen we de hand van de HEERE (Gn 7:4). De historische zondvloed wordt in de eindtijd, de tijd waarin wij leven, ontkend (2Pt 3:3-6).

De psalmist stelt het einde van de zondvloed zo voor, dat God de wateren bestraffend toespreekt (vers 7). Dan slaan ze op de vlucht. Ze gaan er met haast vandoor, daartoe opgejaagd door het geluid van Gods donder.

Na de macht van God in de zondvloed zijn de bergen opgerezen en de dalen neergedaald op de plaats die God “ervoor bestemd had” (vers 8). Toen Hij het droge tevoorschijn liet komen, heeft Hij het water van de zee onder andere als oceanen in de dalen hun plaats gegeven.

De zee staat onder het gezag van God. In Zijn macht over de zee heeft Hij aan het water een grens gesteld (vers 9; Jb 38:8-11). De aarde zal niet weer door water worden bedekt. Dat er een wereldwijde zondvloed is gekomen, ligt aan de slechtheid van de mens. Daarna heeft God gezegd dat Hij de wereld niet weer door water zal verwoesten (Gn 9:11-17).

Dat betekent niet dat Gods oordeel niet nog een keer over de aarde zal komen als de mens volhardt in zijn zonde. Dat oordeel zal echter niet door een nieuwe zondvloed komen, maar door vuur. Petrus zegt dat “de toenmalige wereld, door water overstroomd, vergaan is”, maar dat “de tegenwoordige hemelen en de aarde” door vuur zullen vergaan. Daarvoor worden ze “opgespaard … en … bewaard” (2Pt 3:6-7).

Ps 104:10-18 | God zorgt voor Zijn schepping

10 Hij wijst de bronnen hun loop naar de dalen,
[zodat] ze tussen de bergen door stromen.
11 Ze geven alle dieren van het veld te drinken,
de wilde ezels lessen er hun dorst.
12 Daarbij wonen de vogels in de lucht,
[hun] stem klinkt tussen de takken.
13 Hij bevochtigt de bergen vanuit Zijn hemelzalen,
de aarde wordt verzadigd door de vrucht van Uw werken.
14 Hij doet het gras groeien voor de dieren,
het gewas ten dienste van de mens.
Hij brengt voedsel uit de aarde voort:
15 wijn, die het hart van de sterveling verblijdt,
olie, die [zijn] gezicht doet glanzen,
en brood, dat het hart van de sterveling versterkt.
16 De bomen van de HEERE worden verzadigd,
de ceders van de Libanon, die Hij geplant heeft.
17 Daar nestelen de vogeltjes,
de cipressen zijn het huis voor de ooievaar.
18 De hoge bergen zijn voor de steenbokken,
de rotsen zijn een toevluchtsoord voor de klipdassen.

“De bronnen”, waarbij we aan de regenwolken kunnen denken, worden door God bestuurd (vers 10; vgl. Jb 37:11-12; 38:25-26). Hij bepaalt dat ze hun water “tussen de bergen” moeten uitgieten, waardoor de waterstromen naar de dalen worden gevoerd. Het gaat om de droge rivierbeddingen, de wadi’s. Als het regent, stromen ze vol en vormen ze rivieren die tussen de bergen door stromen. De waterbronnen zijn de plaatsen waar het water van de wadi’s bij elkaar komen.

Door dit bewateringssysteem dat God heeft gemaakt, hebben “alle dieren van het veld te drinken” (vers 11). Zo houdt Hij hen in leven. Ook “de wilde ezels lessen er hun dorst”. Wilde ezels leven in de droge woestijn en hebben het water hard nodig. De meest ontembare dieren, die ver van de mens verwijderd leven en volledig onafhankelijk zijn van zijn hulp, zijn voor God een voorwerp van zorg.

God zorgt er ook voor dat de vogels kunnen drinken. Hij heeft de waterplaatsen zo gemaakt, dat “de vogels in de lucht” daarbij kunnen wonen (vers 12). Bij de wateren groeien bomen en planten waar de vogels kunnen wonen en hun voedsel vinden. Ze drinken en keren terug naar hun plaats in de takken waar ze hun stem laten horen door tot Gods eer te zingen, als het ware om Hem te bedanken voor Zijn zorg voor hen.

Het water komt direct uit de tegenwoordigheid van God, “vanuit Zijn hemelzalen” (vers 13). Van daaruit “bevochtigt” Hij “de bergen”. Dat “de aarde wordt verzadigd door de vrucht van Uw werken” wil zeggen dat de rivieren, als vrucht van Gods werk in het geven van regen, de aarde verzadigen met water waardoor de aarde vruchtbaar wordt. Door de regen doet God “gras groeien voor de dieren”, evenals bijvoorbeeld koren als “gewas ten dienste van de mens” (vers 14). Zo brengt God voor alle schepselen op aarde “voedsel uit de aarde voort”.

Wijn, olie en brood (vers 15) worden voorgesteld als voedsel dat uit de aarde voortkomt. In feite zijn het de eindproducten van druiven, olijven en tarwe nadat ze door de mens zijn bewerkt. Het is goed te blijven zien dat het eindproduct zijn oorsprong in de aarde heeft waar God het heeft laten groeien (1Ko 3:7). Tevens is het goed eraan te denken dat het eindproduct alleen tot stand is gekomen omdat God daarvoor aan de mens de wijsheid en kracht heeft gegeven. We zien hier dat de HEERE niet alleen de Schepper is. Hij is ook de Onderhouder van de schepping, Zijn schepselen en dus ook van de mens is.

De drie grondstoffen waarvan de eindproducten zijn gemaakt, zijn de samenvatting van de vrucht van het land. Ze worden vaak in één adem genoemd: “uw koren, uw nieuwe wijn en uw olie” (Dt 7:13; 11:14; 12:17; 14:23; 18:4). Wijn wordt hier verbonden met vreugde (vgl. Ri 9:13; Pr 10:19). De olie is een beeld van de Heilige Geest met Wie de gelovige is gezalfd (1Jh 2:20,27). In het brood zien we een beeld van de Heer Jezus, Die het brood van het leven is (Jh 6:35).

Er is niet alleen overvloed van alles op die ene, zelfde aarde, maar ook grote verscheidenheid. Met het water dat God geeft, worden ook “de bomen van de HEERE … verzadigd” (vers 16). De bomen torenen indrukwekkend hoog boven het gras uit. Daarom worden ze ‘bomen van de HEERE’ genoemd. Vergelijk “machtige ceders”, waar letterlijk “ceders van God” staat (Ps 80:11). De bomen leveren veel soorten vrucht, maar ook hout om mee te bouwen. Hout kan ook als brandhout dienen, zowel voor de offers als om te koken.

Bomen zijn daarbij een plaats waar de vogeltjes nestelen, waar ze hun jongen krijgen en voeden en beschermen (vers 17; vers 12). De ooievaar wordt bij name genoemd, evenals de cipressen, de bomen waar hij zijn huis heeft. Cipressenhout is gebruikt bij de bouw van de tempel (1Kn 5:8,10; 6:15,34; 2Kr 2:8; 3:5). De ooievaar is een onreine vogel (Lv 11:19; Dt 14:18), maar kent zijn vaste tijden (Jr 8:7) en heeft ook zijn vaste woonplaats. Beide zijn hem door God gegeven.

Voor de steenbokken en voor de klipdassen heeft God een ander onderkomen gemaakt (vers 18). Elk dier heeft van God een eigen onderkomen gekregen. Daar voelt het zich thuis en tevens veilig. Zo zijn “de hoge bergen”, die door de mens moeilijk te beklimmen zijn, “voor de steenbokken” een gebied dat bescherming biedt. Op dezelfde wijze zijn “de rotsen … een toevluchtsoord voor de klipdassen”, die een onmachtig volk zijn (Sp 30:26).

Ps 104:19-23 | God regelt het dag- en nachtritme

19 Hij heeft de maan gemaakt voor de vaste tijden,
de zon weet wanneer hij ondergaat.
20 U brengt de duisternis teweeg en het wordt nacht;
daarin gaan alle dieren in het woud naar buiten.
21 De jonge leeuwen brullen om een prooi
en verlangen van God hun voedsel.
22 Wanneer de zon opgaat, trekken ze zich terug
en leggen zich neer in hun holen.
23 De mens gaat [dan] op weg naar zijn werk,
naar zijn dienstwerk, tot de avond toe.

God heeft ook een unieke tijdregeling gemaakt (vers 19). Hier worden we herinnerd aan de vierde scheppingsdag (Gn 1:14-19). Deze klok van God loopt nooit voor en nooit achter, maar altijd op tijd. De mens kan er zijn klok op gelijk zetten. Hij kan er ook niets aan veranderen. Het is wijsheid als hij, voor zover mogelijk, zich hieraan aanpast. De 24 uurseconomie breekt met deze regelmaat, met als gevolg veel ontwrichting van het gezins- en sociale leven.

De maan is door God gemaakt “voor de vaste tijden”. Daardoor heeft Hij de maanden als eenheid van tijd gemaakt. Deze vaste tijden heeft God ook aan Zijn volk gegeven met betrekking tot de diverse feestdagen of feesttijden die Hij wil dat ze voor Hem zullen houden (Lv 23:2,4). Het woord voor ‘vaste tijden’ wordt in Leviticus 23 met ‘feesttijden’ vertaald. Daarmee worden de tijden bedoeld dat de HEERE Zijn volk wilde ontmoeten. Sommige van de feesten van de HEERE worden bepaald door de maan: het Pascha en het Loofhuttenfeest als het vollemaan is, en het Feest van het bazuingeschal als het nieuwemaan is.

“De zon” wordt voorgesteld als een hemellichaam dat “weet wanneer hij ondergaat”. Hij is altijd gehoorzaam aan het bevel van God daartoe. Hij gaat nooit voor zijn tijd onder. De mens weet precies waar hij met de zon aan toe is. Ook de andere schepselen waar ze met de zon aan toe zijn, in het bijzonder de nachtdieren, want die kunnen tevoorschijn komen wanneer de zon ondergaat. Alles dient tot welzijn van mens en dier.

De psalmist spreekt God weer direct aan als hij over de duisternis en de nacht spreekt (vers 20). God “brengt de duisternis teweeg en het wordt nacht”. De duisternis komt en de nacht valt als gevolg van een handeling van God. Dan houdt het leven niet op, maar beginnen de nachtdieren te leven. “Alle dieren in het woud” gaan “naar buiten”, op zoek naar voedsel.

“De jonge leeuwen” laten zich horen (vers 21). Ze “brullen om een prooi en verlangen van God hun voedsel”. God geeft het hun (vgl. Jb 39:1-2; Ps 147:9). Daarin zijn ze talloze mensen tot voorbeeld die voedsel verorberen zonder enige gedachte aan God. De gelovige zal God om voedsel vragen en Hem danken voor het voedsel dat Hij geeft (Mt 6:11; 1Tm 4:4-5). Hieruit blijkt opnieuw dat de HEERE de Onderhouder is van Zijn schepselen. Het gaat hier niet om de HEERE als Schepper, maar als Onderhouder. Toen Hij hemel en aarde had geschapen waren er geen roofdieren en prooi, de dieren leefden in harmonie met elkaar. Het gaat om de periode na de zondeval.

De nacht eindigt “wanneer de zon opgaat” (vers 22). Het wordt licht en de duisternis wordt verdreven. Er ontstaat een nieuwe situatie. De nachtdieren weten dat hun tijd om zich van voedsel te voorzien voorbij is. Het is tijd om te gaan slapen. Ze “trekken zich terug en leggen zich neer in hun holen”. Daar zijn ze tot de zon weer ondergaat.

Bij het opgaan van de zon is het tijd voor de mens om wakker te worden, op te staan en “op weg naar zijn werk” te gaan (vers 23). Op zijn werkplek aangekomen begint hij aan “zijn dienstwerk”. Daarmee is hij bezig “tot de avond toe”. Hij vindt volle voldoening in zijn dienstwerk, dat hij met al zijn creativiteit en bekwaamheid mag doen.

Ps 104:24-29 | God heeft alles met wijsheid gemaakt

24 Hoe groot zijn Uw werken, HEERE,
U hebt alles met wijsheid gemaakt,
de aarde is vol van Uw rijkdommen.
25 Daar ligt de zee, groot en wijd uitgestrekt;
daar [leeft] krioelend gedierte, niet te tellen,
kleine dieren en grote.
26 Daar varen de schepen,
[daar gaat] de Leviathan, die U gevormd hebt
om [hem] erin te [laten] spelen.
27 Zij allen wachten op U,
dat U hun voedsel geeft op zijn tijd.
28 Geeft U het hun, zij verzamelen het,
doet U Uw hand open, zij worden met het goede verzadigd.
29 Verbergt U Uw aangezicht, zij worden door schrik overmand,
neemt U hun adem weg, zij geven de geest
en keren terug tot hun stof.

Alle voorgaande structuren zijn door God met precisie geschapen. Alles grijpt in elkaar als de raderen van een uurwerk. Hij heeft alles in de schepping een vaste plaats en tijd gegeven en verzorgt zowel het leven als de levenloze materie. De hele cyclus van tijd en leven komt van Hem en Hij houdt die in stand. Wij kunnen niet anders dan vol bewondering met de psalmist uitroepen: “Hoe groot zijn Uw werken!” (vers 24).

De psalmist spreekt weer direct tot God. Hij zegt tegen Hem dat uit al Zijn werken Zijn wijsheid blijkt. Hij heeft “alles met wijsheid gemaakt”. Waar we ook op aarde of in de diepste zeeën kijken, overal zien we Zijn rijkdommen. Als we met een telescoop, met een microscoop of zelfs elektronenmicroscoop de schepping bekijken, zien we Zijn wijsheid en Zijn rijkdommen. De aarde is er vol van, zowel overdag als ‘s nachts. Het is allemaal van Hem, het is Zijn bezit. Wat is de mens die meent dat de aarde en het leven daarop ‘toevallig’ is ontstaan en zich via evolutie heeft ontwikkeld toch een arme, blinde dwaas.

Dan kijkt de psalmist naar de zee (vers 25). Wat hij ziet, overweldigt hem. Hij ziet hoe “groot en wijd uitgestrekt” de zee is. De zee is vol leven. Er leeft “krioelend gedierte” in. Hun aantal is zo groot, dat ze “niet te tellen” zijn. Ze zijn ook niet allemaal gelijk in grootte, want er zijn ”kleine dieren en grote”. God heeft ook in het leven in de zee voor een grote verscheidenheid gezorgd. Hier herkennen we de vijfde scheppingsdag (Gn 1:20-23).

Op de zee “varen de schepen” (vers 26). Dat valt ook op als de psalmist naar de zee kijkt. De zee draagt de schepen. Het is een wonderlijk zicht. De schepen steken de grote, wijd uitgestrekte zee over naar gebieden die anders onbereikbaar zijn. God heeft het mogelijk gemaakt dat de mens de zee kan bevaren.

Nog iets dat aan de zee opvalt, is dat het een speelterrein is voor een speciaal zeedier. God heeft “de Leviathan … gevormd … om [hem] erin te [laten] spelen”. Uit de beschrijving van dit dier in het boek Job blijkt dat het een ontembare reus is, zoals een dinosaurus, die de mens onmogelijk in staat is aan zich te onderwerpen (zie commentaar over Job 40:20-28; 41:1-25). Maar God gaat met ‘speels gemak’ met hem om. Hij wijst hem de ruimte waar hij zich kan bewegen. Verder kan hij niet gaan. Hij is volkomen in de macht van God.

Al het leven op aarde is van God afhankelijk. De dieren weten dat instinctief. Ze wachten, zo zegt de psalmist tegen God, allen “op U, dat U hun voedsel geeft op zijn tijd” (vers 27). Hiermee kunnen we de zesde scheppingsdag verbinden, die niet alleen gaat over de schepping van de dieren en de mens, maar ook over de voedselvoorziening voor mens en dier (Gn 1:29-30).

Ze hebben geen eigen voedselbronnen. God moet het hun geven. Ook als ze een voorraad kunnen aanleggen, is dat omdat God het hun geeft. Als God het geeft, gaan ze erop af en verzamelen het (vers 28; vgl. Ex 16:4; Ru 2:8). Ze ontvangen voedsel uit Zijn geopende hand. De hand opendoen betekent geven (Dt 15:8,11). Zo worden ze “met het goede verzadigd”. Als God Zijn hand opendoet om te geven, geeft Hij met milde hand. Hij geeft ook altijd het goede, en zoveel, dat de ontvanger erdoor verzadigd wordt.

Het kan ook zijn dat God Zijn aangezicht verbergt (vers 29). Dat is een vreselijke zaak, die zo’n grote schrik veroorzaakt, dat ze erdoor “overmand” worden. Nog erger is het als Hij “hun adem” wegneemt. Dan geven ze “de geest en keren terug tot hun stof”. Leven en dood zijn in de hand van God. Alles is afhankelijk van Hem. Alle leven eindigt als Hij Zich terugtrekt.

Ps 104:30-32 | Gods glorie is eeuwig

30 Zendt U Uw Geest uit, [dan] worden zij geschapen
en vernieuwt U het gelaat van de aardbodem.
31 De heerlijkheid van de HEERE zij voor eeuwig,
laat de HEERE Zich verblijden in Zijn werken.
32 Aanschouwt Hij de aarde, dan beeft hij,
raakt Hij de bergen aan, dan roken zij.

Het wegnemen van de adem is niet Gods laatste woord met betrekking tot Zijn schepping. De psalmist beschrijft in vers 30 nieuw leven na een droogte of na een winter, als beeld voor de wedergeboorte van de aarde: het vrederijk. Het is een beeld van het werk van de Geest van God Die een nieuwe schepping tot stand brengt door “het gelaat van de aardbodem” te vernieuwen.

Dat zal ook gebeuren als het vrederijk wordt opgericht (Js 65:17). Dat gebeurt na de periode van de grote verdrukking. Een beeld daarvan zien we in de zondvloed en daarna. Na de zondvloed, die een einde heeft gemaakt aan alle leven op aarde, komen Noach en zijn gezin op een aarde met een vernieuwd gelaat.

In het vrederijk zal de “de heerlijkheid van de HEERE … voor eeuwig” de aarde bedekken (vers 31). Alles wat er dan is, is het werk van God Zelf door Zijn Geest. In die tijd zal “de HEERE Zich verblijden in Zijn werken”. Allen die in het vrederijk binnengaan, zullen zich met Hem daarin verblijden. Het is als de sabbat, de zevende dag, waarop God alles ziet wat Hij heeft gemaakt en ziet dat het zeer goed is (Gn 1:31; 2:1-3).

Hij blijft ook dan de Almachtige (vers 32). Alleen Zijn blik al is voldoende om de aarde te laten beven (vgl. Hk 3:10). En als Hij de onwankelbaar schijnende bergen met Zijn vinger aanraakt, “roken zij”. We zien dat bij de berg Sinaï als God daarop neerdaalt (Ex 19:18).

Ps 104:33-35 | Wat blijft en wie verdwijnt

33 Ik zal voor de HEERE zingen in mijn leven,
ik zal voor mijn God psalmen zingen, mijn [leven] lang.
34 Mijn overdenking van Hem zal aangenaam zijn,
ík zal mij in de HEERE verblijden.
35 De zondaars zullen van de aarde verdwijnen,
de goddelozen zullen er niet meer zijn.
Loof de HEERE, mijn ziel!
Halleluja!

Na zijn beschrijving van Gods wonderbare werk in de schepping komt de psalmist tot de uitroep dat hij “voor de HEERE” zal “zingen in mijn leven” (vers 33). De psalmist noemt de HEERE hier opnieuw “mijn God”, waarmee hij zijn persoonlijke relatie met de HEERE benadrukt. De psalmist looft de HEERE om wie Hij is.

Hij zal ermee doorgaan en er nooit mee ophouden. Altijd zal hij nieuwe redenen zien om Hem nog meer te loven. Er zal eeuwig een toename van redenen zijn. De heerlijkheid van God is zo groot, dat die nooit ten volle zal worden doorgrond. Eeuwig zullen er nieuwe dingen zichtbaar worden die aanleiding zijn Hem te eren.

Al het voorgaande is stof tot “overdenking van Hem”, van Zijn Persoon (vers 34). Alles wat van God zichtbaar is geworden in Zijn werken, wijst op de grootheid van Hem Zelf. Om Hem gaat het. Zijn werken verwijzen naar Hem. Nadenken over Hem is “aangenaam”. Er is geen bezigheid die aangenamer is. De psalmist verblijdt zich “in de HEERE” Zelf. Dit is de gemeenschap die tot volkomen blijdschap voert (1Jh 1:1-4). We zien het bij de drie vormen van roemen, waarover de apostel Paulus spreekt. De gelovige roemt “in de hoop op de heerlijkheid van God”, hij roemt “in de verdrukkingen”, en ten slotte roemt hij “in God” Zelf, door de Heer Jezus Christus (Rm 5:2,3,11).

Zij die niet met het loflied voor de HEERE instemmen, zijn “de zondaars” en “de goddelozen” (vers 35). Zij erkennen Hem niet als de bron van al hun stoffelijke zegeningen (vgl. Rm 1:21). Daarom hebben zij geen recht op een plaats op Gods aarde. Deze mensen zullen van de aarde verdwijnen en er niet meer zijn. Ze horen niet in een wereld die volledig door God is opgericht en wordt onderhouden en waarvan Christus het centrum en het voorwerp van aanbidding is.

De psalmist eindigt met dezelfde woorden als waarmee hij de psalm is begonnen: “Loof de HEERE, mijn ziel” (vers 1). Zijn ziel is vol van alles wat hij heeft bezongen en vooral van Hem over Wie hij heeft gezongen.

Het slotwoord van de psalm, “halleluja”, betekent ook ‘loof de HEERE’. Dat is een oproep aan anderen om de HEERE te loven. Eerst klinkt de oproep aan zichzelf om de HEERE te loven, en dan een oproep aan anderen.

Het woord “halleluja” komt in het Oude Testament alleen in Psalmen voor. In deze psalm horen we het voor de eerste keer. Hierna wordt het nog drieëntwintig keer gebruikt. In het Nieuwe Testament komt het alleen in Openbaring voor, waar het vier keer wordt uitgeroepen (Op 19:1,3,4,6).

Psalm 105

Inleiding

In deze psalm wordt verteld wat de HEERE heeft gedaan om Zijn verbond met Abraham te vervullen. De psalmist beschrijft de grote machtsdaden van God bij de oorsprong van Zijn volk, daden die het volk in dankbare herinnering moet houden. Hij bezingt de trouw van de HEERE tegenover Zijn volk.

In Psalm 104 vinden we de heerlijkheid van de HEERE in verbinding met de schepping. In Psalmen 105-106 vinden we de heerlijkheid van de HEERE in verbinding met Zijn volk Israël. Psalm 105 beschrijft de wegen van de HEERE met Zijn volk vóór de wet van Sinaï, dat wil zeggen de wegen van Gods genade. De basis van die wegen is het verbond dat Hij met Abraham heeft gesloten.

Een voorbeeld van de wegen van Gods genade zien we in de familie van Johannes de doper in het evangelie naar Lukas, dat wel het evangelie van Gods genade kan worden genoemd. De naam van zijn moeder is Elisabeth, dat betekent God heeft beloofd (verbond). De naam van zijn vader is Zacharia, dat betekent de HEERE heeft zich herinnerd. De naam van hun zoon, Johannes, betekent de HEERE is genadig. Dat betekent dat de trouw van de HEERE aan Zijn verbond alleen mogelijk is langs de weg van Zijn genade, door de Middelaar Die het bloed van het nieuwe verbond heeft vergoten. Dat herkennen we hier in Psalm 105.

De psalm begint bij het begin van de geschiedenis van Israël en eindigt met de intocht van het volk in het beloofde land. We vinden deze wegen beschreven in het gedeelte vanaf Genesis 15 tot Exodus 17. Over de zonden en afwijkingen van Gods volk wordt met geen woord gerept. Het gaat in Psalm 105 alleen over wat God heeft gedaan. Het overblijfsel van het volk wordt ten slotte ingevoerd in het beloofde land (verzen 44-45).

Psalm 106 beschrijft de wegen van de HEERE met Zijn volk na de wet op Sinaï, dat wil zeggen het falen van het volk door hun opstand en zonden. In die psalm wordt de periode die in Psalm 105 wordt beschreven, overgeslagen.

We kunnen het verschil tussen de beide psalmen vergelijken met het verschil tussen de boeken Kronieken en Koningen. In de boeken Kronieken ligt de nadruk op de genade van God en in de boeken Koningen wordt de (falende) verantwoordelijkheid van de mens, het volk Israël, onderstreept.

De geschiedenis van Gods genade voor Israël, die in Psalm 105 wordt beschreven, is de geschiedenis van Abraham (verzen 7-15), Jozef (verzen 16-22) en Mozes (verzen 23-43). Vergelijk de toespraak van Stéfanus in Handelingen 7 waarin hij ook spreekt over de geschiedenis van Abraham (Hd 7:2-8), Jozef (Hd 7:9-16) en Mozes (Hd 7:17-43). In Psalm 105 vinden we in verhaal van Abraham de belofte van Gods genade, in Jozef de bron van Gods genade, namelijk het lijden van Christus en in Mozes de uitwerking van Gods genade, de verlossing van het volk.

Ps 105:1-6 | Activiteiten van Gods volk

1 Loof de HEERE, roep Zijn Naam aan,
maak Zijn daden bekend onder de volken.
2 Zing voor Hem, zing psalmen voor Hem,
spreek aandachtig van al Zijn wonderen.
3 Beroem u in Zijn heilige Naam,
laat het hart van wie de HEERE zoeken, zich verblijden.
4 Vraag naar de HEERE en Zijn kracht,
zoek Zijn aangezicht voortdurend.
5 Denk aan Zijn wonderen, die Hij gedaan heeft,
aan Zijn tekenen en de oordelen van Zijn mond,
6 nakomelingen van Abraham, Zijn dienaar,
kinderen van Jakob, Zijn uitverkorenen.

In 1 Kronieken 16 kunnen we de woorden van de verzen 1-15 van deze psalm bijna woordelijk terugvinden. Daar worden de hier gebruikte woorden aan David toegeschreven (1Kr 16:7-22). Dat er geen dichter van deze psalm wordt genoemd, legt nog sterker de nadruk op de inhoud ervan als de uiting van elk gelovig hart. In deze verzen worden eerst de activiteiten genoemd waartoe Gods volk wordt opgeroepen (verzen 1-6; 1Kr 16:8-13) en daarna de beloften van God (verzen 7-15; 1Kr 16:14-22).

Als we de verzen 1-6 lezen, zien we tot welke activiteiten het volk als nakomelingen van Israël en Jakob wordt opgeroepen. De activiteiten bestaan uit loven, aanroepen, bekendmaken (vers 1), zingen, psalmen zingen, aandachtig spreken (vers 2), beroemen, verblijden (vers 3), vragen, zoeken (vers 4), denken (vers 5).

De psalmist begint met op te roepen de HEERE, de God van het verbond, te loven (vers 1). Vervolgens zegt hij dat Gods volk Zijn Naam moet aanroepen, dat wil zeggen Zijn Naam vermelden als zij spreken over Zijn wonderdaden. Dat kunnen alleen zij doen die met Hem in een verbondsrelatie staan. Deze verbinding met God heeft ook een aspect naar buiten, naar de volken om hen heen. “Onder de volken” moet Gods volk getuigenis geven van Gods daden. We zien in dit vers dat het volk “een heilig priesterdom” naar God toe is (vers 1a; 1Pt 2:5) en dat het tevens “een koninklijk priesterdom” naar de volken om hen heen is (vers 1b; 1Pt 2:9).

In al deze activiteiten worden de wonderdaden van de HEERE tot voorwerp van het lied gemaakt en worden de daden uitgestald waarin Hij Zich openbaart, ook tegenover de volken. Wij mogen daarbij bedenken dat voor ons dit alles ver overtroffen wordt door de wonderdaden van de Heer Jezus bij Zijn komst in het vlees, Zijn werk op het kruis, Zijn opstanding en Zijn verheerlijking. Wat een aanleidingen voor ons om dat alles in aanbidding ‘uit te stallen’ voor God!

Gods volk heeft alle reden om voor Hem te zingen en dat te doen met psalmen (vers 2). Psalmen zingen is zingen onder begeleiding van muziekinstrumenten. Daarop sluit de volgende oproep aan: ze moeten “aandachtig van al Zijn wonderen” spreken. God heeft zoveel wonderen voor Zijn volk gedaan. Verderop in de psalm worden er meerdere genoemd. ‘Aandachtig spreken’ houdt in dat ze over Gods wonderen nadenken en daarvan getuigen (vgl. Ps 77:12-13).

De roem van het volk ligt “in Zijn heilige Naam” (vers 3). Gods Naam is heilig. Zo heeft Hij Zich bekendgemaakt (Ex 3:15). Dat zij met Hem verbonden zijn, of beter gezegd, dat Hij hen met Zich heeft verbonden, is alleen Zijn werk. Zij zijn door Hem en voor Hem geheiligd. Er is niets aan henzelf te danken. Het hart dat vol is van de HEERE, “zoekt de HEERE” (vers 3b), “vraagt naar de HEERE” (vers 4a) en “zoekt Zijn aangezicht” (vers 4b). God is de bron van blijdschap. Zijn daden zijn een oorzaak van blijdschap.

De oproep “vraag naar de HEERE en Zijn kracht” (vers 4) is de oproep om Hem en Zijn kracht te hulp te roepen. Wie naar de HEERE vraagt, vraagt ook naar “Zijn kracht” die zichtbaar is geworden in zijn verlossing. God heeft Zijn kracht ten gunste van hem getoond. Het gevolg daar weer van is het verlangen om “Zijn aangezicht voortdurend” te zoeken, dat wil zeggen voortdurend te leven in Zijn tegenwoordigheid. Hulp vragen bij de HEERE is niet maar op afstand iets vragen, het is Zijn aangezicht zoeken, dat wil zeggen dat Hij Zelf met Zijn kracht bij ons komt (vgl. Ps 23:4; 27:8-9; Fp 3:10; Ef 1:19-20).

Het laatste waartoe Gods volk hier wordt opgeroepen, is te denken “aan Zijn wonderen die Hij gedaan heeft, aan Zijn tekenen en de oordelen van Zijn mond” (vers 5). De wonderen die Hij heeft gedaan zijn stuk voor stuk waard om aan te denken en die te bewonderen. Wonderen zijn gebeurtenissen die verwondering bewerken. De psalmist noemt er twee aspecten van: Zijn tekenen en de oordelen van Zijn mond.

Deze wonderen zijn tekenen, dat wil zeggen wonderen met een betekenis, met een boodschap. In dit geval houdt het wonder in dat God achter de boodschap van Mozes stond. Deze tekenen zijn een bekrachtiging, een zegel, voor de boodschap die gebracht wordt (vgl. Mk 16:20). Deze wonderen zijn ook oordelen, dat wil zeggen dat God op een wonderlijke wijze de vijanden en hun goden verslaat. Hij heeft met Zijn mond Zijn oordelen over de vijanden uitgesproken. Daarom heeft Zijn volk niets van hen te vrezen.

De oproep tot al deze activiteiten wordt gedaan aan een volk dat in een bijzondere relatie tot Hem staat. Die relatie wordt gegeven in twee namen met elk een andere toevoeging. Ze zijn “nakomelingen van Abraham”, waaraan wordt toegevoegd “Zijn dienaar” (vers 6a). Met de aartsvader Abraham begint de geschiedenis van het volk, een volk dat gesteld is om God te dienen.

Ze zijn ook “kinderen van Jakob”, waaraan wordt toegevoegd “Zijn uitverkorenen” (vers 6b). Bij “kinderen van Jakob” ligt de nadruk op de zwakheid van hun toewijding aan God en de verkeerde wegen die het volk is gegaan. Daarom is het ook zo mooi dat juist achter deze naam de toevoeging “Zijn uitverkorenen” staat, die ervan spreekt dat God hen ondanks hun zwakheid en verkeerde wegen heeft uitverkoren.

Ps 105:7-11 | Het verbond van God

7 Hij is de HEERE, onze God,
Zijn oordelen gaan over heel de aarde.
8 Hij denkt aan Zijn verbond voor eeuwig,
aan de belofte [die] Hij gedaan heeft, tot in duizend generaties,
9 [aan het verbond] dat Hij met Abraham gesloten heeft,
en Zijn eed aan Izak.
10 Voor Jakob heeft Hij het vastgesteld als een verordening,
voor Israël [als] een eeuwig verbond,
11 door te zeggen: Ik zal u het land Kanaän geven,
het gebied dat uw erfelijk bezit is.

De psalmist wijst op “de HEERE” als “onze God” (vers 7). De HEERE is de God van Zijn volk. Hij heeft ook zeggenschap over “heel de aarde”, wat Hij bewijst door daarover Zijn oordelen te laten gaan. We zien dat verderop in de psalm, waar Hij Zijn oordelen over Egypte laat gaan. Die oordelen staan in verband met wat Egypte Zijn volk heeft aangedaan. Zijn volk is Zijn verbondsvolk.

Hij denkt altijd aan Zijn verbond met Zijn volk, een verbond dat “voor eeuwig” is (vers 8; Lk 1:72). Als God aan Zijn verbond denkt, wil dat zeggen dat Hij het vervult. In dat verbond heeft Hij beloften gedaan die “tot in duizend generaties” worden vervuld (vgl. Dt 7:9). Er mogen veel generaties voorbijgaan en grote veranderingen plaatsvinden, maar nooit zal God Zijn verbond vergeten. Hij denkt eraan en vervult elke belofte ervan tot op de letter.

Het is het verbond “dat Hij met Abraham gesloten heeft” (vers 9; Gn 15:18-21). Het is een verbond met Abraham persoonlijk, en in hem met zijn nageslacht. Hij heeft dat verbond met een eed aan Izak bevestigd (Gn 22:16; 26:2-5,23-24). Daarom is de vervulling ervan niet afhankelijk van de mens.

Ook heeft Hij Zijn verbond “voor Jakob … vastgesteld als een verordening” en “voor Israël [als] een eeuwig verbond” (vers 10; Gn 17:7; 28:13-15; 35:9-13). Wat God heeft vastgesteld, staat vast als een rots en kan door geen mens, ook niet door Jakob in zijn ontrouw, ongedaan worden gemaakt. Jakob is door God Israël ofwel ‘vorst van God’ gemaakt. Het verbond van God met Jakob is voor Jakob een vastgestelde verordening en voor Israël een eeuwig verbond. Daar verandert geen mens iets aan.

Het gaat, kort gezegd, over Gods verkiezende genade en onberouwelijke beloften (Rm 11:29; Lv 26:42-45), en dat alles met het oog op het land Kanaän als hun erfelijk bezit (vers 11). Bij zoveel zegeningen en zekerheden kan het hart niet onbewogen blijven en de mond niet zwijgen.

God heeft gesproken, wat benadrukt wordt door de woorden “door te zeggen”. Wat God zegt, Zijn woorden, is altijd waar en betrouwbaar (Hb 6:13-18). God kan niet liegen. Daarom kunnen we er zeker van zijn dat Hij doet wat Hij zegt. Hij heeft gezegd: “Ik zal u het land Kanaän geven, het gebied dat uw erfelijk bezit is.” Zijn woord is Zijn garantie. Zijn belofte maakt Hij waar. Dat is gebleken, want Hij heeft Zijn volk in Kanaän gebracht.

Ps 105:12-15 | De bescherming van de HEERE

12 Toen zij [met] weinig mensen waren,
ja, [met] weinigen, en vreemdelingen daarin,
13 en zij van volk naar volk zwierven,
van het ene koninkrijk naar het andere volk,
14 liet Hij geen mens toe hen te onderdrukken.
Ook bestrafte Hij koningen omwille van hen [en zei]:
15 Raak Mijn gezalfden niet aan,
doe Mijn profeten geen kwaad.

Vanaf hun prilste bestaan, “toen zij [met] weinig mensen waren”, heeft God voor hen gezorgd (vers 12). Dat ze echt met weinig mensen waren, wordt door de toevoeging “ja, weinigen” onderstreept. Ze waren een gemakkelijke prooi voor kwaadwillende lieden en rovende bendes. Daarbij waren ze “vreemdelingen”, mensen zonder enig recht op verblijf en bescherming (vgl. Hb 11:9). Maar God beschermde hen.

Zo zwierven zij “van volk naar volk” en “van het ene koninkrijk naar het andere volk” (vers 13). Abraham is uit Ur der Chaldeeën vertrokken (Gn 11:31). Hij is in Kanaän gekomen (Gn 12:4-6), hij is naar Egypte gegaan (Gn 12:10-20) en hij heeft als vreemdeling in het Filistijnse Gerar gewoond (Gn 20:1).

Maar God was bij hen. Hij kwam voor hen op en “liet Hij geen mens toe hen te onderdrukken” (vers 14). Hij “bestrafte” zelfs “koningen omwille van hen”. Geen gewoon, sterfelijk mens en geen machthebber hebben een vinger kunnen uitsteken naar Gods uitverkorenen, zonder dat Hij hen bestrafte.

Dat hebben de farao van Egypte en Abimelech van de Filistijnen ervaren (Gn 12:17-20; 20:1-18; 26:6-11). God heeft in duidelijke en dreigende taal tegen hen gezegd: “Raak Mijn gezalfden niet aan, doe Mijn profeten geen kwaad” (vers 15). Zo heeft Hij hen beschermd. Hij heeft erop toegezien dat hun, aan wie Hij Zijn beloften heeft gedaan, geen kwaad is gedaan.

Gods gezalfden zijn zij die Hij voor Zichzelf heeft uitverkoren, die Hij apart heeft gezet om Hem te dienen. Ze behoorden God toe als door Hem geheiligd. Abraham wordt profeet genoemd (Gn 20:7). Ook Izak en Jakob kunnen profeten worden genoemd. Izak heeft een profetie over Jakob uitgesproken (Gn 27:28-29) en Jakob heeft profetieën over zijn zonen uitgesproken (Gn 49:1).

In de verzen 12-15 wordt het verleden van het volk beschreven, hoe zwak en kwetsbaar het was. Het laat zien hoe ook wij ons in de wereld kunnen voelen. Dan wordt het volk eraan herinnerd hoe in die omstandigheden, waarin zij een prooi leken te zijn voor vijandige machten, God voor hen is opgekomen.

Ps 105:16-22 | Jozef

16 Hij riep een hongersnood over het land af,
Hij liet het volledig aan brood ontbreken.
17 Hij zond een man voor hen uit:
Jozef werd als slaaf verkocht.
18 Men drukte zijn voeten vast in de boeien,
hijzelf kwam [in] de ijzers.
19 Tot de tijd dat Zijn woord uitkwam,
heeft de belofte van de HEERE hem gelouterd.
20 De koning stuurde [boden] en liet hem vrij,
de heerser van de volken liet hem los.
21 Hij stelde hem aan tot heer over zijn huis,
tot heerser over al zijn bezit,
22 om zijn vorsten zijn wil op te leggen
en zijn oudsten wijsheid te leren.

Dan lezen we dat God een hongersnood over het land bracht waar Jakob en Zijn zonen woonden (vers 16). Hij was ten volle betrokken in hun bescherming, maar ook in hun beproeving. Hij liet het “volledig aan brood ontbreken”. Dat wil zeggen dat er geen enkele hap voedsel was waardoor ze kracht zouden krijgen om te leven. De steun van brood werd van hen weggenomen (Js 3:1).

Waarom God dat deed, wordt hier niet vermeld. We lezen daarover in Genesis 41-44. Daar lezen we dat God de broers van Jozef tot inkeer wilde brengen. Dat is ook wat Hij in de toekomst met het overblijfsel wil doen: hen in verdrukking brengen om hen te louteren (Ml 3:2-3). Hier gaat het erom dat God al voor iemand had gezorgd die Zijn volk van voedsel kon voorzien. God zendt tegenspoed in het leven van de gelovige omdat Hij plannen van zegen in zijn leven wil uitwerken (Rm 8:28).

Hij had Jozef voor hen uitgezonden (vers 17), zoals Jozef zelf ook later getuigt (Gn 45:7-8; 50:20). De psalmist beschrijft de weg waarop God dat heeft gedaan. Het is een weg van diepe vernedering. Het begon met zijn verkoop als slaaf. We weten uit het verslag in Genesis 37 dat zijn broers hem hebben verkocht (Gn 37:28). Dat wordt hier niet vermeld. Het gaat om de weg die God had bepaald voor de man die Zijn volk van brood zou voorzien.

Nadat Jozef door zijn broers als slaaf was verkocht, kwam hij in Egypte en in de gevangenis terecht. Hier wordt gezegd wat dat betekende: “Men drukte zijn voeten vast in de boeien, hijzelf kwam [in] de ijzers” (vers 18). Dat lezen we niet in Genesis 39. Daar lezen we over zijn trouw aan God die hem in de gevangenis deed belanden (Gn 39:7-20). Hij werd als een grote misdadiger met zijn voeten in de boeien gedrukt, zodat hij niet kon lopen. Dat hijzelf in de ijzers kwam, betekent dat hij innerlijk leed door wat hem werd aangedaan.

God had aan deze zware beproeving een grens gesteld. Toen Zijn woord uitkwam – waarbij we kunnen denken aan de vervulling van de dromen van de farao waarvan God aan Jozef de betekenis liet weten (Gn 41:14-44) – zat de gevangenschap van Jozef erop (vers 19). En hoe heeft Jozef deze kwelling doorstaan? God is al die tijd bij hem geweest met Zijn belofte. Door die belofte is Jozef “gelouterd” (vgl. Jb 23:10). Elke beproeving in ons leven wil God gebruiken om ons te louteren. Louteren is ons, of ons geloof, zuiver en rein maken, zodat wij steeds meer alleen Hem voor ogen hebben en niet onszelf of onze belangen (vgl. 1Pt 1:7).

Toen Gods werk aan Jozef klaar was, stuurde “de koning … [boden] en liet hem vrij” (vers 20). Deze daad van vrijlating krijgt extra nadruk door in andere woorden hetzelfde nog een keer te zeggen: “De heerser van de volken liet hem los.” We weten dat het Gods werk in de koning was en dat God in feite ‘de Heerser van de volken’ is. Hij heeft de farao een droom laten dromen die niemand van al de wijzen van de koning kon uitleggen. Alleen Jozef kon dat door het inzicht dat God hem had gegeven. Daarom heeft de koning Jozef bij zich geroepen (Gn 41:8,14-16).

Na de uitleg ervan en het advies dat Jozef ongevraagd gaf, stelde de farao – die in het boek Genesis in zijn positie als heerser over de wereld een beeld van God is – Jozef aan “tot heer over zijn huis, tot heerser over al zijn bezit” (vers 21; Gn 41:38-40; Hd 7:10). Jozef werd na de farao de machtigste man van het land. Hij kreeg gezag om aan de vorsten van de farao “zijn wil op te leggen” en de oudsten van de farao “wijsheid te leren” (vers 22). In Jozef zien we de zeldzame combinatie van macht en wijsheid. Dit zien we in volmaaktheid alleen bij de Heer Jezus, van Wie Jozef een prachtig beeld is.

In Gods handelen met Jozef om Zijn belofte te vervullen ligt een bemoedigende les voor ons. Wij mogen erop vertrouwen dat God al onze moeiten kent en dat Hij van tevoren al een oplossing daarvoor heeft klaargemaakt. Hij overziet alles en bestuurt alles tot welzijn van de Zijnen. De manier waarop Hij dat doet, kunnen wij vaak achteraf pas zien. Op het moment zelf vragen we ons af, hoe het goed moet komen.

We zien dat ook bij Jozef. Wie zou kunnen bedenken dat God Jozef op deze manier naar Egypte zond, om daar in de tijd van nood voor zijn vader en zijn broers tot zegen te zijn? Die zegen is voor Jakob en zijn zonen in de eerste plaats geestelijk: ze worden in hun relatie met Jozef hersteld. De zegen is ook stoffelijk: ze krijgen voedsel en mogen zelfs in Egypte bij Jozef komen wonen.

De diepere betekenis van dit gedeelte over Jozef is dat hij een type is van de Heer Jezus, Die als de Verlosser een weg van verwerping en lijden moest ondergaan voordat hij daadwerkelijk de Verlosser kon zijn. De Heer Jezus heeft het Zelf zo uitgedrukt: “Moest de Christus dit niet lijden, en [zo] in Zijn heerlijkheid binnengaan?” (Lk 24:26). De genade van God komt in deze psalm tot uitdrukking doordat God Zelf Zijn Zoon naar de wereld heeft gezonden om ons te redden.

Ps 105:23-36 | Gods volk in Egypte

23 Daarna kwam Israël in Egypte,
Jakob verbleef als vreemdeling in het land van Cham.
24 Hij deed Zijn volk zeer toenemen
en maakte het machtiger dan zijn tegenstanders.
25 Hij veranderde hun hart, zodat zij Zijn volk haatten
en Zijn dienaren listig behandelden.
26 Hij zond Mozes, Zijn dienaar,
en Aäron, die Hij verkozen had.
27 Zij verrichtten onder hen de tekenen die Hij bevolen had,
en wonderen in het land van Cham.
28 Hij zond duisternis en maakte het duister
– zij waren Zijn woord niet ongehoorzaam –
29 Hij veranderde hun water in bloed
en doodde hun vissen.
30 Hun land wemelde van kikkers,
[tot] in de kamers van hun koningen.
31 Hij sprak, en er kwamen steekvliegen
[en] muggen in hun hele gebied.
32 Hij maakte hun regen tot hagel,
[bracht] vlammend vuur in hun land.
33 Hij trof hun wijnstok en hun vijgenboom,
Hij brak de bomen in hun gebied in stukken.
34 Hij sprak, en er kwamen veldsprinkhanen,
treksprinkhanen, niet te tellen,
35 die al het gewas in hun land opaten,
ja, zij aten de vrucht van hun akker op.
36 Hij trof alle eerstgeborenen in hun land,
de eerste [vruchten] van al hun mannelijke kracht.

Jozef heeft zijn vader en zijn broers naar Egypte laten komen. De psalmdichter spreekt dat “Israël in Egypte kwam” (vers 23). ‘Israël’ betekent ‘vorst van God’ of ‘strijder van God’. Het is de naam die wijst op de voorrechten van het volk. Ook de naam ‘Jakob’ wordt genoemd en wel in verband met de vreemdelingschap “in het land van Cham”, dat is Egypte. Jakob is de naam die wijst op de zwakheid van het volk.

God zorgt ook in Egypte voor de voorwerpen van Zijn belofte. “Hij deed het volk zeer toenemen” (vers 24; Ex 1:7). Zo maakte Hij het volk “machtiger dan zijn tegenstanders” (Ex 1:9,12). Gods volk groeit altijd tegen de verdrukking in. Een volk dat voor Christus lijdt, is een groeiend volk.

Dan lezen we dat God het hart van de Egyptenaren veranderde, “zodat zij Zijn volk haatten en Zijn dienaren listig behandelden” (vers 25; Ex 1:13). Tot dat ogenblik waren de Egyptenaren Gods volk goedgezind. Toen ze een bedreiging begonnen te vormen, sloeg hun goedgezindheid om in haat. God had eerder voorkomen dat mensen en koningen Zijn gezalfden iets zouden aandoen (vers 15). De Egyptenaren begonnen Gods volk te onderdrukken en harde slavenarbeid op te leggen. We zien dat de HEERE de geschiedenis van het volk zo bestuurt, dat het volk verlossing nodig heeft. Hier krijgen we onderwijs over de waarheid dat Gods volk een volk is dat moet worden verlost.

Daarvoor voorzag God in een bevrijder. Zoals Hij eerder Jozef voor hen uitzond, zo zond Hij nu Mozes en Aäron uit (vers 26; Ex 3:10; 4:14-16). Mozes is de dienaar van God (Ex 14:31; verzen 6,42), die God bij het volk vertegenwoordigde; hij sprak Gods woorden tot hen. Aäron is door God uitgekozen om hogepriester te zijn; hij vertegenwoordigde het volk bij God. In Mozes en Aäron samen zien we een beeld van de Heer Jezus als de Apostel en Hogepriester (Hb 3:1). Als ‘dienaar van God’ is Mozes een verwijzing naar Christus, de Knecht van de HEERE. Hij is ook een type van het overblijfsel van Israël in de toekomst, de knechten van de HEERE.

Net als Jozef in vers 17a werden Mozes en zijn broer Aäron door de HEERE gezonden om Israël te verlossen. Zij werden door God naar Egypte gezonden om daar “de tekenen” te verrichten “die Hij bevolen had” (vgl. Ex 10:2), evenals de “wonderen in het land van Cham” (vers 27; Jr 32:20; Mi 7:15). Egypte, in het Hebreeuws Mitsraïm, was een van de zonen van Cham (Gn 10:6). De tekenen en wonderen die Mozes en Aäron hebben gedaan, zijn tekenen en wonderen die rechtstreeks van God kwamen. Hij heeft ze bevolen. Mozes en Aäron deden niet anders dan Gods bevelen uitvoeren. Deze tekenen zijn wonderen die aan de farao duidelijk moesten maken dat Mozes en Aäron door de HEERE, de God van Israël, waren gezonden.

De psalmist selecteert acht van de tien wonderplagen die zijn verricht. Hij vermeldt ze in een andere volgorde dan waarin ze in Exodus 7-11 worden beschreven. Deze tekenen beginnen en eindigen met de belangrijkste tekenen, het negende en het tiende teken: de duisternis en de dood. Dit gebeurt om aan te geven dat de morele toestand van de wereld duister is, zonder licht, en dat het einde de dood is, gescheiden van de levende God.

Een teken betekent iets, het is een aanwijzing, het verwijst ergens naar; een wonder is iets bovennatuurlijks, de oorsprong ervan is niet een mens, maar God. Het is een teken van echtheid. Zoals een directeur zijn handtekening zet onder een brief die door zijn secretaresse is geschreven, zo zet God door deze wonderen een handtekening onder de boodschap van Mozes.

Zowel de tekenen als de wonderen zijn voor Gods volk een getuigenis van Gods trouw, dat Hij het voor hen opneemt. Wat voor Gods volk tekenen en wonderen waren, waren voor de Egyptenaren plagen. Telkens spreekt de psalmist bij het noemen van de tekenen en wonderen of de plagen over twee dingen:
1. God veroorzaakt de plagen. Ze komen van Hem. We lezen in deze verzen steeds over wat “Hij” doet. Ze beschrijven Zijn daden en Zijn wonderen. De psalmist heeft in de verzen 1-2 opgeroepen die te bezingen.
2. De plagen gaan over alles wat van de Egyptenaren was. Dat zien we aan het telkens terugkerende “hun”, zoals “hun water”, “hun vissen”. Het betrof “hun land”, “hun hele gebied”.

De eerste plaag die de psalmist noemt, is de negende, die van de duisternis (vers 28; Ex 10:21-23a). God “zond” deze plaag – zoals Hij eerder Jozef en daarna Mozes had gezonden –, “en maakte het duister” (vgl. Js 45:6-7). Tijdens deze plaag is alle licht in Egypte afwezig en heerst er duisternis. Dit is het gevolg van het verwerpen van God, de bron van het licht. Maar er was licht “voor alle Israëlieten … in hun woongebieden” (Ex 10:23b).

Mozes en Aäron “waren Zijn woord niet ongehoorzaam”, maar hebben alle plagen in gehoorzaamheid aan Gods bevel aangekondigd. Ze hebben zich niet laten afschrikken door de dreigingen van de machtige en trotse farao. Zij hebben hem bij elke weigering om Gods volk te laten gaan, telkens weer onverschrokken de wraak van de hemel voorgehouden als trouwe boodschappers van God.

De tweede plaag die de psalmist noemt, is de eerste in Egypte. Het is het teken van de verandering van water in bloed (vers 29; Ex 7:15-25). Wat leven moet betekenen, water, verandert in bloed, wat de dood van alle leven in het water inhoudt. De vissen worden met name genoemd als het leven dat wordt gedood omdat vis een voedselbron is (Nm 11:5a).

De kikkers, de tweede plaag in Egypte (Ex 8:1-7), wordt door de psalmist als derde genoemd (vers 30). Hij zegt dat “hun land wemelde van kikkers”. Kikkers worden door de Egyptenaren als heilig beschouwd en met eerbied behandeld. Ze mogen daarom niet worden gedood. Deze afgoden nemen onder de oordelende hand van God nu de vorm van een plaag aan.

De kikkers zijn een beeld van onreine geesten, met name de seksuele onreinheid (Op 16:13-15). De liefde tussen man en vrouw in het huwelijk is een natuurlijke zegen die God aan de mens heeft gegeven. Maar die zegen is tot een vloek geworden. We zien dat in de maatschappij. Denk bijvoorbeeld aan de homoseksuele relaties, de buitenhuwelijkse of voorhuwelijkse seksuele relaties, pornografie in tijdschriften en via televisie en internet, seksshops, seksclubs. De kikkers komen overal, in alle huizen, ook in de vaak goed beschermde “kamers van hun koningen”, waarbij we ook aan de vorsten van de diverse steden moeten denken.

Dan volgen de “steekvliegen” (vers 31), de vierde plaag in Egypte (Ex 8:24). De steekvliegen komen door het spreken van God. “Hij sprak” en ze kwamen. De steekvliegen, mogelijk een mengsel van allerlei ongedierte, dragen allerlei ziekten over. Hierdoor wordt het leven van de mensen verontreinigd en verdorven.

Als toepassing voor onze tijd kunnen we denken aan allerlei irritaties, jaloezie, pesterijen, elkaar op alle mogelijke manieren dwarszitten. Dit soort dingen verderft de sfeer tussen mensen en maakt dat het leven er ondraaglijk door wordt. Harde muziek bij de buren, wangedrag in het verkeer, uitdagend gedrag in de winkel en zoveel andere dingen die je het bloed onder de nagels vandaan kunnen halen.

De psalmist vervolgt met de plaag van de “muggen”, de derde plaag in Egypte (Ex 8:16-19). Ze komen door hetzelfde spreken van God. Muggen zijn diertjes die het bloed, het leven, uit de mens wegzuigen. Onze gecompliceerde maatschappij is vol muggen. Talloze mensen zijn angstig, verward, zenuwziek, achterdochtig. De psychiatrische inrichtingen zitten vaak vol. Geestelijke spanningen nemen hand over hand toe. Velen worden tot zelfmoord gedreven. Het leven heeft voor hen geen zin meer, het biedt geen uitzicht meer. De muggen doen hun dodelijk werk.

De volgende plaag die de psalmist noemt, is dat God “hun regen tot hagel” maakte (vers 32). De hagel ging gepaard met flitsend vuur te midden van de hagel. Dit is de zevende plaag in Egypte (Ex 9:22-26). De oordelen treffen in alle heftigheid het hele land Egypte. “Hij”, dat is God, trof met Zijn hagel “hun wijnstok en hun vijgenboom” (vers 33). “Hij” dat is God, brak met Zijn hagel “de bomen in hun gebied in stukken”.

God laat uit “de schatkamer van de hagel” de hagel neerkomen die Hij daarin heeft bewaard “tot de dag van de strijd en de oorlog” (Jb 38:22-23), de dag die voor Egypte was aangebroken. Het is een voorbeeld van de grote hagel waardoor de wereld binnenkort geteisterd zal worden als de gemeente is opgenomen (Op 16:21).

God moest doorgaan met het tonen van Zijn wil ten aanzien van Zijn volk omdat de farao Zijn volk niet wilde laten gaan. “Hij sprak, en er kwamen veldsprinkhanen, treksprinkhanen, niet te tellen, die al het gewas in hun land opaten, ja, zij aten de vrucht van hun akker op” (verzen 34-35). Dit is de achtste plaag die God over Egypte bracht (Ex 10:12-15). Eén enkele sprinkhaan is onbetekenend, hij stelt niets voor en is zomaar dood te trappen. De Israëlieten in hun ongeloof voelden zich zo tegenover de reuzen in Kanaän (Nm 13:33). In grote aantallen zijn ze overweldigend en verwoestend (vgl. Ri 6:5; 7:12).

Ten slotte is daar de laatste plaag, de tiende in Egypte, die ook hier het laatst wordt genoemd (vers 36; Ex 11:5; 12:29-30). Het uur van het oordeel is gekomen. Het kan lang duren, God is geduldig, maar dan is er geen uitstel meer. God doodt “alle eerstgeborenen in hun land, de eerste [vruchten] van al hun mannelijke kracht”. Deze plaag breekt alle weerstand. Er is in heel Egypte geen huis waarin geen dode te betreuren is. Het is de definitieve slag.

Ps 105:37-43 | Israël uit Egypte uitgeleid

37 Hij leidde hen uit met zilver en goud,
onder hun stammen was niemand die struikelde.
38 Egypte was blij toen zij wegtrokken,
want angst voor dit [volk] was op hen gevallen.
39 Hij spreidde een wolk uit om [hen] te bedekken
en [gaf] vuur om de nacht te verlichten.
40 Zij baden, en Hij deed kwartels komen,
Hij verzadigde hen met hemels brood.
41 Hij opende een rots en er vloeide water uit,
[dat als] een rivier door de dorre plaatsen stroomde.
42 Want Hij dacht aan Zijn heilige woord,
aan Abraham, Zijn dienaar.
43 Zo leidde Hij Zijn volk uit met vreugde,
Zijn uitverkorenen met gejuich.

De ontplooiing van Gods macht in en tegen Egypte heeft de kracht van Egypte gebroken. Er was geen kracht meer om Gods volk nog langer in slavernij te houden en ook geen lust daartoe. De plagen waren Gods manier om Zijn volk uit het slavenhuis uit te leiden (vers 37).

Het was geen zorgvuldig voorbereide ontsnapping of een angstige vlucht. Egypte deed het volk uitgeleide en voorzag hen van zilver en goud (Gn 15:14; Ex 3:22; 11:2; 12:35-36). Normaal gesproken zijn zilver en goud de buit na een overwinning bij een oorlog. Hier heeft het volk echter niet hoeven strijden, want de strijd was van de HEERE. Het volk Israël hoefde alleen maar de buit te ontvangen.

Hij voorzag hen ook van de nodige kracht, want hun krachten hadden ze onder het harde slavenjuk verbruikt. Daardoor was er “onder hun stammen … niemand die struikelde” (vgl. Js 5:27; Zc 12:8). Hij ondersteunde hen door Zijn aanwezigheid. Wat een geweldige God is Hij voor Zijn volk!

“Egypte was blij” met hun vertrek omdat dit het einde van de plagen betekende (vers 38; Ex 12:33). Door die plagen was er “angst” voor Gods volk “op hen gevallen” (vgl. Gn 31:42; 35:5; Es 9:2). Het land was verwoest door alle plagen. In alle huizen was verdriet over de dood van de eerstgeborene. Het was angst voor de God van dit volk. Hij had immers Zijn plagen over Egypte gebracht, die het bewijs zijn van Gods zorg voor Zijn volk.

Na hun uittocht uit Egypte was Gods zorg voor Zijn volk niet gestopt. God is voor Zijn volk blijven zorgen. Voor hun reis door de woestijn heeft Hij voor een bedekking tegen de hitte overdag gezorgd door “een wolk” (vers 39). Door die wolk heeft Hij hen ook geleid. Tijdens de nacht werd die wolk een vuurkolom om hen te leiden (Ex 13:21-22; vgl. Js 4:5-6).

Op hun gebed om voedsel heeft Hij geantwoord door “kwartels” te laten komen en hen met “hemels brood”, het manna, te verzadigen (vers 40; Ex 16:13-16). Om hun dorst te lessen heeft Hij “een rots” geopend “en er vloeide water uit” (vers 41; Ex 17:1-7). Deze heeft hen als “een rivier door de dorre plaatsen” steeds van fris water voorzien (Js 41:18; 48:21; 1Ko 10:4).

Hij heeft voor al deze weldaden een reden, wat we zien aan het woord “want” (vers 42). Hij heeft dit allemaal gedaan omdat “Hij dacht aan Zijn heilige woord, aan Abraham, Zijn dienaar”. De voorzieningen van God voor Zijn volk bij hun uittocht uit Egypte en hun reis door de woestijn zijn allemaal onverbrekelijk verbonden aan de eed die Hij Abraham heeft gezworen. Dat Hij eraan dacht, wil niet zeggen dat Hij het was vergeten. Als Hij eraan denkt, betekent het dat Hij aan het werk gaat om Zijn gedane belofte te vervullen. Zijn heilige woord is Zijn absoluut betrouwbare woord. Hij doet, wat Hij heeft gezegd (vgl. Jz 23:14).

Hier blijkt duidelijk dat het handelen van de HEERE met het volk Israël zoals dat in deze psalm wordt geschilderd, is gebaseerd op het verbond dat Hij met Abraham heeft gesloten (Gn 15:2-21). Het is een eenzijdig verbond, dat daardoor ook een belofte kan worden genoemd.

“Zo”, op deze manier en daarom, “leidde Hij Zijn volk uit met vreugde” (vers 43). Het is Zijn volk. Hun bevrijding door Hem van het slavenjuk heeft bij hen vreugde veroorzaakt. Wat zijn ze blij geweest. Zij zijn “Zijn uitverkorenen”. Alleen daarom heeft Hij zo met hen gehandeld. Wat een genade, waarover ze hebben gejuicht. Zo is Psalm 105 een illustratie van wat de HEERE in de toekomst gaat doen op grond van het nieuwe verbond, een verbond dat beter is vanwege de kracht van het bloed van het nieuwe verbond, waardoor alles genade is.

Ps 105:44-45 | Israël in Kanaän

44 Hij gaf hun de landen van de heidenvolken.
Zo namen zij in bezit waarvoor de volken hadden gezwoegd,
45 opdat zij zich aan Zijn verordeningen zouden houden
en Zijn wetten in acht zouden nemen.
Halleluja!

Hij heeft hun ten slotte “de landen van de heidenvolken” gegeven (vers 44). Het is een verwijzing naar wat de HEERE in de toekomst gaat doen (vgl. Js 54:3). In Kanaän woonden minstens zeven heidenvolken (Gn 15:19-21). Gods volk heeft niet anders hoeven doen dan in bezit nemen “waarvoor de volken hadden gezwoegd” (Dt 6:10-11).

Hij heeft het gedaan met het doel dat “zij zich aan Zijn verordeningen zouden houden en Zijn wetten in acht zouden nemen (vers 45). God wilde dat Zijn volk een gehoorzaam volk zou zijn. Zou Hij iets anders mogen verwachten na al Zijn weldaden voor Zijn volk? Wat moet een dergelijk volk dat zo rijk door God is gezegend, toch een dankbaar volk zijn. Wat een verlangen moeten ze hebben om die God met al de liefde van hun hart te gehoorzamen!

De psalm eindigt terecht met de uitroep “halleluja”, loof de Heer!

Psalm 106

Inleiding

Deze psalm vormt een contrast met de vorige psalm. In Psalm 105 spreekt de psalmist over de trouw van God aan Zijn beloften. Hij laat daar zien hoe God steeds bij Zijn volk is geweest, hen heeft beschermd, in alles heeft voorzien wat ze nodig hadden en hen in het land van de belofte heeft gebracht.

De reactie die Hij mocht verwachten, staat in het laatste vers van de vorige psalm (Ps 105:45). De reactie die Hij heeft gekregen, staat in deze psalm. Psalm 106 geeft het verhaal van het tergen van God, het versmaden van het land, het vergeten van Gods beloften. Het is een verhaal van ongeloof, ongehoorzaamheid, opstandigheid en afgoderij.

Dat God ondanks die reacties van Zijn volk toch met hen is doorgegaan, maakt Zijn genade alleen maar des te bewonderenswaardiger. Hij heeft daarvoor wel een rechtvaardige grondslag en dat is de voorbede van Zijn Zoon, waarvan we in de voorbede van Mozes een beeld zien (vers 23).

Psalm 105 en Psalm 106 geven ons de geschiedenis van Israël, niet als een dorre opsomming van feiten, maar als woorden van gebed en lofzang. De aanleiding is de goedertierenheid en de trouw van God enerzijds en het falen van het volk anderzijds. Profetisch vinden we dit al in het gebed van Salomo tot God in 1 Koningen 8.

In Psalm 106 vinden we de geschiedenis van de reis van het volk Israël, nu niet gezien als onder de genade van God, maar onder de wet van Sinaï. Zonder zelfkennis hebben zij tot drie keer toe tegen God gezegd: “Alles wat de HEERE gesproken heeft, zullen wij doen” (Ex 19:8; 24:3,7). In antwoord op deze overmoedige uitspraak gaf de HEERE Zijn wet: “Mijn verordeningen en Mijn bepalingen moet u in acht nemen. De mens die ze houdt, zal erdoor leven. Ik ben de HEERE” (Lv 18:5).

De wet bleek echter krachteloos te zijn om het volk te zegenen omdat de zegen afhankelijk was van het vermogen van het vlees om de wil van God te doen (Rm 8:3). De onmogelijkheid daarvan zien we in deze psalm geïllustreerd.

Indeling van de psalm

Verzen 1-5 Lofzang
Verzen 6-12 Het falen in Egypte
Verzen 13-23 Het falen in de woestijn
Verzen 24-33 Het falen bij het veroveren van het land
Verzen 34-42 Het falen in het beloofde land
Verzen 43-48 Conclusie en opnieuw lofzang

Ps 106:1-5 | Lofprijzing en gebed

1 Halleluja!
Loof de HEERE, want Hij is goed,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
2 Wie zal de machtige daden van de HEERE verwoorden,
al Zijn lof verkondigen?
3 Welzalig zij die zich aan het recht houden,
die te allen tijde gerechtigheid doen.
4 Denk aan mij, HEERE, naar het welbehagen in Uw volk;
zie naar mij om met Uw heil,
5 zodat ik het goede van Uw uitverkorenen mag zien,
mij mag verblijden met de blijdschap van Uw volk,
mij mag beroemen met Uw eigendom.

De psalmist begint met de uitroep “halleluja!” (vers 1). Daarmee sluit hij de psalm ook af. Het is een aansporing aan anderen om met de psalmist de HEERE te loven, net als in Psalm 104 waar dit woord de eerste keer voorkomt (Ps 104:35). Deze psalm is de eerste psalm die zowel begint als eindigt met de oproep “halleluja!” Dit gebeurt vanaf Psalm 111 tot het einde van het boek in nog negen andere psalmen. De reden is dat Gods goedheid, die is gebleken in Zijn goedertierenheid, in staat is om Israël, ondanks zijn falen, te redden. Voorwaarde is dat Israël eerst zijn falen erkent. Dat is wat we vinden in Psalm 106.

Het is niet mogelijk Gods heilsgeschiedenis, van welke kant ook bezien, te bespreken zonder Hem te loven om Zijn grote goedertierenheid en trouw. De psalmist zegt nog een keer “loof de HEERE”, waarna dan de aanleiding gegeven wordt: ”Want Hij is goed, want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.” Hij is goed, dat is Zijn Wezen. Daarom is Zijn goedertierenheid voor eeuwig, want Hij verandert nooit. Dit zal in het vrederijk openlijk gezien en genoten worden.

De psalmist vraagt zich af waar de mensen zijn die “de machtige daden van de HEERE” kunnen “verwoorden” (vers 2). Zijn er wel mensen die dat kunnen en willen? Niemand kan het naar waarde en ten volle. Maar velen willen er niet eens een begin mee maken omdat ze met hun eigen zaken bezig zijn, die vinden ze belangrijker. En wie is in staat “al Zijn lof” te “verkondigen”? Het verkondigen van Zijn lof zal door de gelovigen nooit ten volle kunnen gebeuren, want Hij is verheven boven alle lof en prijs (Ne 9:5). Maar wie zal het niet willen doen naar de maat van wat er wel van wordt gezien?

De machtige daden verwoorden en de lof verkondigen blijft onvolkomen door het beperkte begrip ervan. Het geheel ervan is niet te omvatten, laat staan te omschrijven. Wat wel kan en wat God van de Zijnen verwacht, is dat zij zich aan het recht houden en te allen tijde gerechtigheid doen (vers 3). Het gelovig overblijfsel kan dat alleen doen op grond van de goedertierenheid en trouw van de HEERE, in tegenstelling tot wat het volk van nature is (verzen 6-43). Als ze dat doen, zijn ze “welzalig” of ‘gelukkig’. Daartegen ingaan of er geen rekening mee houden is geen kwestie van zwakheid, maar van onwil.

Na zijn lofprijzing spreekt de psalmist een gebed uit (vers 4). Hij vraagt de HEERE aan hem te denken en dat te doen naar het welbehagen dat Hij in Zijn volk heeft. Hij vraagt daarmee of de HEERE hem wil laten delen in de zegen die Hij voor Zijn volk heeft in het vrederijk, als de Messias regeert. Dat blijkt uit zijn vraag of de HEERE naar hem wil omzien met Zijn heil, of behoudenis, dat wil zeggen hem daaraan deel wil geven.

Als de HEERE dat doet, betekent dat voor hem dat hij veel zegen zal ontvangen. Die zegen is in de eerste plaats dat hij “het goede van Uw uitverkorenen mag zien” (vers 5). Gods volk is het voorwerp van Zijn uitverkiezing. Zij die ertoe behoren, zijn bijzonder bevoorrecht, want zij zijn het in zichzelf niet waard. Dat geldt ook voor ons als nieuwtestamentische gelovigen. Wij zijn ook uitverkoren en ook uitsluitend op grond van genade, en in Christus.

De tweede zegen is dat hij zich “mag verblijden met de blijdschap van Uw volk”. Als Gods volk in de zegen van het vrederijk is, zal het zich met blijdschap verblijden. Als de psalmist dat ziet, zal hem dat ook verblijden. Delen in de behoudenis van het vrederijk is delen in de blijdschap.

De derde zegen is dat hij zich “mag beroemen met Uw eigendom”. Hier gaat het ook om het volk van God, want dat is het “persoonlijk eigendom” van de HEERE (Dt 7:6). De psalmist ziet ernaar uit zich samen met Gods volk te beroemen over de grote voorrechten die verbonden zijn aan het feit dat zij het eigendom van God zijn. Voor ons geldt dat wij, wat we persoonlijk bezitten, samen met alle heiligen mogen delen (vgl. Ef 3:16-18).

Ps 106:6-12 | Verlost uit en van Egypte

6 Wij hebben gezondigd, evenals onze vaderen,
wij hebben ons misdragen, wij hebben goddeloos gehandeld.
7 Onze vaderen in Egypte
hebben Uw wonderen niet opgemerkt;
zij hebben niet gedacht aan Uw talrijke [blijken van] goedertierenheid,
maar waren ongehoorzaam bij de zee, de Schelfzee.
8 Maar Hij verloste hen omwille van Zijn Naam,
om Zijn macht bekend te maken.
9 Hij bestrafte de Schelfzee, zodat ze droogviel;
Hij deed hen door de diepe wateren gaan als [door] een woestijn.
10 Hij verloste hen uit de hand van de hater,
Hij bevrijdde hen uit de hand van de vijand.
11 Water bedolf hun tegenstanders,
niet één van hen bleef over.
12 Toen geloofden zij Zijn woorden,
zij zongen Zijn lof.

Psalm 105 begint met de geschiedenis van Abraham, want de basis van Gods handelen in genade met het volk Israël is het eenzijdige verbond, Gods belofte, met Abraham uit Genesis 15 (Gn 15:2-21). In Psalm 106 wordt de geschiedenis van Israël gezien als onder de wet. Daarom begint in deze psalm de geschiedenis van Gods volk niet bij Abraham, maar in Egypte.

In deze geschiedenis zien we de zegeningen van de HEERE als gevolg van Zijn machtige daden (vers 2). Het volk heeft echter geen oog gehad voor de zegeningen van de HEERE. Ze schoten erg tekort in dankbaarheid en handelden daardoor in ongeloof en ongehoorzaamheid.

De psalmist belijdt de zonde van het volk waarvan hij in de vorige verzen de voorrechten heeft beschreven (vers 6). Hij heeft aan de HEERE gevraagd om in de zegeningen ervan te mogen delen. Nu maakt hij zich een met Gods volk, waarvan hij deel uitmaakt, en zegt tot drie keer toe: “Wij hebben …”.

We kunnen vers 6 beschouwen als de titel en samenvatting van de inhoud van deze psalm, die de geschiedenis van Gods volk beschrijft, gezien vanuit haar verantwoordelijkheid. Het is een geschiedenis van falen en ontrouw, in tegenstelling tot de trouw van God in de verzen 1-5. Vanaf vers 7 begint de werkelijke geschiedenis van het volk.

Zonder enige vergoelijking belijdt hij dat zij hebben “gezondigd”, zich hebben “misdragen” en “goddeloos gehandeld” hebben. Hij erkent dat hij en zijn volk niet beter zijn dan “onze vaderen”. Een dergelijke eenmaking met de zonden van het hele volk, ook die van vroeger, zien we ook bij Daniël en Ezra (Dn 9:4-19; Ea 9:6-7,10,15).

De ‘Elia-dienst’ van Johannes de doper (vgl. Ml 4:5), die straks door het overblijfsel zal worden erkend, is een oproep om zich te bekeren. De doop van Johannes was de doop van bekering als de eerste stap tot God. Het houdt in je omdraaien en terugkeren naar God. Het is pas het begin, maar absoluut noodzakelijk. Zo moesten de broers van Jozef in de gevangenis van Egypte tot erkenning van hun zonden komen (Gn 42:21). Zo zal het overblijfsel tot erkenning komen van de zonden van het volk gedurende de grote verdrukking (vgl. 1Kn 8:46-47; Zc 12:10).

Dan begint hij de zonden te noemen. Het is al in Egypte begonnen. Het falen begint niet halverwege hun geschiedenis, hun geschiedenis begint met het falen, vanaf het prilste begin. Ze hebben onmiddellijk hun eerste liefde verlaten (vgl. Op 2:4). Het is kenmerkend voor heel de geschiedenis van de mensheid, waarin we elke keer het falen van de mens vanaf het begin zien. Zo was het met Adam, zo was het met Noach, zo was het met Israël, zo is het met de christenheid.

Al in Egypte hebben “onze vaderen … Uw wonderen niet opgemerkt” (vers 7). Al de plagen die God voor hun bevrijding over Egypte heeft gebracht, zijn voor Zijn volk ‘tekenen en wonderen’ geweest. Maar ze zijn er blind voor geweest. Het is niet tot hen doorgedrongen hoezeer God dit voor hen deed.

Ook hebben zij “niet gedacht aan Uw talrijke [blijken van] goedertierenheid”. Het volk is niet aangesproken door de talrijke bewijzen van Gods liefde. Het is al erg om één blijk van Gods goedertierenheid, om één zegen als gevolg daarvan, te negeren. Hoe erg moet het dan zijn als er aan een overvloed van zegeningen gedachteloos wordt voorbijgegaan. Het spreekt van totale onverschilligheid.

Het is niet in hun herinnering gebleven omdat ze alleen aan zichzelf dachten. Wat moet het God een verdriet hebben gedaan dat Zijn volk Zijn talrijke liefdedaden zo heeft genegeerd. Is er iets wat pijnlijker is dan een liefdedaad of zelfs talrijke liefdeblijken te beantwoorden met onverschilligheid?

En het wordt nog erger. Omdat ze ‘niet hebben opgemerkt’ en ‘niet hebben gedacht aan’, zijn ze “ongehoorzaam bij de zee, de Schelfzee”. Dit is een gebeurtenis direct nadat de HEERE hen uit Egypte heeft verlost. Ze hebben goed en wel de bevrijding van het juk ervaren en zijn op weg naar het beloofde land of het volk toont hun ongehoorzaamheid. Ze verwijten Mozes hun verlossing en geven aan dat ze liever de Egyptenaren dienen dan verder te trekken (Ex 14:10-12).

In plaats van Zijn volk om te brengen verloste de HEERE hen “omwille van Zijn Naam” (vers 8; vgl. Js 48:9). Dit is de eerste reden. Hij handhaaft altijd Zijn Naam. Een tweede reden, die met de eerste verbonden is, is “om Zijn macht bekend te maken”. Als Hij dat doet, maakt Hij ook Zijn Naam als de Almachtige bekend (Ex 9:16).

De Schelfzee leek een verhindering voor de verlossing, maar God “bestrafte de Schelfzee, zodat ze droogviel” (vers 9; Ex 14:21-22,29; Js 50:2; Na 1:4). Daarin zien we een type van de verlossing van het gelovig overblijfsel in de eindtijd. Zo maakte Hij Zijn macht bekend. De zee is aan Hem onderworpen en luistert naar Zijn bevel. Hij baande voor Zijn volk een weg “door de diepe wateren … als [door] een woestijn”. Hij deed hen er doorheengaan, zodat ze hun weg naar het beloofde land konden vervolgen (Js 63:12-14).

Zo verloste Hij hen “uit de hand van de hater” en bevrijdde Hij hen “uit de hand van de vijand” (vers 10; vgl. Lk 1:71). De hater en vijand is de farao. Zijn hand kon hen niet meer grijpen omdat God voor hen een pad door de zee had gemaakt waardoor ze hem uit handen bleven.

Wat voor Gods volk de weg van verlossing en bevrijding was, was voor de tegenstanders de weg van het oordeel (vers 11). Het water bedolf hen, “niet één van hen bleef over” (Ex 14:27-28; 15:5; vgl. Dn 2:45). Het oordeel over hun hater en vijand en al zijn soldaten was totaal en voor altijd. Er ging geen enkele dreiging meer van hen uit, want ze waren allemaal omgekomen.

Na de ontplooiing van Gods macht in dit wonder van hun bevrijding en van oordeel over hun vijanden “geloofden zij Zijn woorden” (vers 12; Ex 14:31). Ze zagen met eigen ogen dat Hij had gedaan wat Hij had gezegd. Als reactie daarop “zongen” zij “Zijn lof” in het lied van de bevrijding (Ex 15:1-18).

Ps 106:13-23 | Opstandigheid in de woestijn

13 [Maar] zij vergaten spoedig Zijn werken.
Zij wachtten niet op Zijn raad,
14 en werden met gulzigheid bevangen in de woestijn;
zij stelden God op de proef in de wildernis.
15 Toen gaf Hij hun wat zij begeerden,
maar henzelf deed Hij uitteren.
16 Zij werden jaloers op Mozes in het kamp,
[en] op Aäron, de heilige van de HEERE.
17 De aarde opende zich en verslond Dathan
en bedolf de aanhang van Abiram.
18 Een vuur brandde onder hun aanhang,
een vlam verzengde de goddelozen.
19 Zij maakten een kalf bij de Horeb
en bogen zich neer voor een gegoten [beeld].
20 Zij ruilden hun Eer in
voor het evenbeeld van een rund, dat gras eet.
21 Zij vergaten God, hun Heiland,
Die grote dingen gedaan had in Egypte,
22 wonderen in het land van Cham,
ontzagwekkende dingen bij de Schelfzee.
23 Hij zei dat Hij hen zou wegvagen.
Als Mozes, Zijn uitverkorene,
niet voor Zijn aangezicht in de bres had gestaan
om Zijn grimmigheid af te wenden,
dan zou Hij hen te gronde gericht hebben.

Nu volgt er een opsomming van zonden van Israël vanaf hun eerste stappen in de woestijn die zij door moesten om in het beloofde land te komen. De zonden van Israël begonnen al in Egypte. Deze zonden in de woestijn zijn feitelijk gewoon een voortzetting van hun eerdere zonden van ongeloof. De zonden in de woestijn beginnen met het vergeten en ongeduld (vers 13). Gods werken ten gunste van hen in hun verlossing uit Egypte, hun doortocht door de Schelfzee en het oordeel over hun vijanden werden “spoedig” of “met haast” door hen vergeten. Wat een drama’s volgen hieruit. Laten we hen niet te hard vallen. Hoe snel vergeten wij al Gods werken ten gunste van ons?

Als we Gods goedheid voor ons vergeten, worden we snel ongeduldig en beginnen te mopperen (Fp 2:14; 1Pt 4:9). We vergeten hoe vaak Hij al heeft gezorgd en klagen over onze omstandigheden. Het volk begon te klagen over gebrek aan water en voedsel (Ex 15:24; 16:2-3). Ze vroegen Hem er niet naar en konden niet het geduld opbrengen om op Zijn raad te wachten. Ze keken niet naar Hem, maar naar wat ze misten. Er was gebrek. Dat was voor hen een aanleiding om te morren.

De zonden van het volk vinden we elke keer in tweevoud, aan het begin en aan het einde van de woestijnreis. Dat is zo met de zonde van het morren: lees Exodus 15-17 en Numeri 14-17. Dat is zo met water uit de rots, dat is ook zo met de begeerte naar vlees: lees Exodus 16 en Numeri 11. Hiermee wordt aangegeven dat deze zonden kenmerkend zijn voor de gehele woestijnreis. In Exodus 16 gaat het om begeerte naar vlees, in Numeri 11 ook om ontevredenheid over het manna.

Ze werden “met gulzigheid bevangen in de woestijn” (vers 14; Nm 11:4,6,33; Ps 78:18,28-29; 1Ko 10:6). Met hun begeerten stelden zij “God op de proef in de wildernis”. Zij testen Hem uit, of Hij wel in staat was om te geven wat zij wilden. Wel, God “gaf … hun wat zij begeerden” (vers 15; Nm 11:31-32). Omdat ze maar bleven zeuren, gaf God waar ze om hadden gevraagd. Hij had het hun kunnen onthouden, maar Hij wilde hun een les leren. Die les is dat een begeerte die uit de eigen wil voortkomt niet tot gezondheid leidt, maar tot uittering. Helaas werd de les niet geleerd, want ze gingen door met zondigen.

De volgende zonde is die van jaloersheid (vers 16). Het betreft de jaloersheid van Korach, Dathan en Abiram (Nm 16:1-3). Zij werden “jaloers op Mozes in het kamp” als de leider van het volk door wie God tot het volk sprak. Zij werden ook jaloers “op Aäron, de heilige van de HEERE”, dat wil zeggen de door de HEERE voor Zichzelf afgezonderde priester om Zijn volk bij Hem te vertegenwoordigen.

In plaats van het verlangen om te dienen verlangden deze mensen om de eerste plaats in Gods volk te nemen, net als Diótrefes dat wilde in de gemeente (3Jh 1:9). Ook de discipelen hebben er onderling strijd over gehad “wie van hen wel [de] grootste mocht zijn” (Lk 22:24). Daarom is dit een ernstige waarschuwing voor een ieder van ons.

Het oordeel over deze jaloersheid werd door de HEERE zwaar gestraft (vers 17). Het was namelijk een frontale aanval op Zijn bestuur van het volk. Het was een samenspannen tegen de HEERE (Nm 16:11). Korach en zijn aanhang wilden de positie van Aäron terwijl Dathan en Abiram de positie van Mozes wilden.

De straf was daarmee in overeenstemming. Het oordeel dat Hij over Dathan en Abiram voltrok – Korach wordt hier niet genoemd (vgl. Dt 11:6) –, was niet eerder voltrokken, het was “iets nieuws” (Nm 16:30-33). De straf van Dathan en Abiram was dat zij levend het dodenrijk ingingen. Dat zal ook gebeuren met de twee beesten (Op 19:20). Het oordeel over Korach was vuur uit de hemel, net als over Nadab en Abihu, de twee zonen van Aäron (Lv 10:1-2).

Ook was er een vuur dat bij de HEERE vandaan kwam (Nm 16:35a), dat “brandde onder hun aanhang” (vers 18). De heftigheid van het oordeel wordt benadrukt door eraan toe te voegen dat “een vlam … de goddelozen” verzengde. Zo werden “tweehonderdvijftig mannen” verteerd (Nm 16:35b). Hier zien we hoe afschuwelijk zondige, egoïstische jaloersheid voor God is.

Dan noemt de psalmist de zonde van afgoderij (vers 19; Dt 9:7-16). Hij verwijst naar “een kalf bij de Horeb” dat zij hadden gemaakt (Ex 32:1-4). Dit is een overtreding van het tweede gebod (Ex 20:4-6). Zij hadden zich “voor een gegoten [beeld]” neergebogen. Daarmee hadden zij God bijzonder gegriefd Die Zich zo duidelijk in Zijn goedheid voor hen had geopenbaard.

Zij hadden door deze aanbidding van een stuk dode materie “hun Eer” verruild “voor het evenbeeld van een rund, dat gras eet” (vers 20). De toevoeging ‘dat gras eet’ maakt de absurditeit van het aanbidden van het dier des te groter. Hun Eer was God Zelf (Jr 2:11). Hoe dwaas kan een mens toch zijn om Hem te verruilen voor een dom, grasetend dier!

Paulus citeert dit vers in Romeinen 1. Dit vers maakt namelijk duidelijk wat het resultaat is als de mens de heerlijkheid van de onvergankelijke God inruilt voor iets wat lijkt op een vergankelijk, voorbijgaand mens of dier. Het resultaat is dat God hem in de begeerten van zijn hart overgeeft aan onreinheid (Rm 1:23-24). Als we niet blind zijn, zien we het vandaag de dag overal om ons heen.

In Exodus 32 gaat het erom dat zij “een feest voor de HEERE” hielden met behulp van een beeld (Ex 32:4-5). Zij meenden dat zij de HEERE niet hadden verlaten. Ze hadden alleen maar een eigen gekozen hulpmiddel gezocht om de HEERE te dienen. Iets dergelijks doen Nadab en Abihu later door een reukoffer te brengen met eigen vuur, iets wat de HEERE niet had opgedragen (Lv 10:1).

Dit moet ook voor ons een waarschuwing zijn. Nee, een ander god dienen, dat willen wij niet. De Heer dienen op onze eigen manier, zoals wij het fijn vinden, ja, dat willen we wel. Vele christenen zoeken kerkdiensten waar zij zich thuis voelen (vgl. Ri 17:13). Dit is altijd een gevaar voor iedere gelovige. We moeten altijd blijven bedenken dat wij God alleen in geest en waarheid kunnen aanbidden (Jh 4:24). Deze geschiedenis is een waarschuwing ertegen.

Ze vergaten niet alleen de werken van God (vers 13), ze vergaten “God, hun Heiland” Zelf (vers 21). Gods volk is tot afgoderij vervallen met alle liederlijkheid die daarmee gepaard gaat omdat ze Hem vergaten, “Die grote dingen gedaan had in Egypte”. Hij heeft daar bewezen ‘hun Heiland’, dat is hun Redder, hun Bevrijder, hun Behouder te zijn.

Om hen te behouden had Hij “wonderen in het land van Cham” en “ontzagwekkende dingen bij de Schelfzee” gedaan (vers 22; Dt 10:21). Deze dingen zouden tot de verbeelding moeten blijven spreken. Wat God in Egypte en bij de Schelfzee had gedaan, zou hen constant met het grootste vertrouwen in Zijn almacht hebben moeten vervullen. Maar ze waren Hem vergeten. Dit mag wel tot ons hart en geweten spreken, opdat wij nooit vergeten wat Hij voor ons heeft gedaan in onze verlossing.

Op een dergelijke vergeetachtigheid bij Zijn volk en de daaruit voortvloeiende afgoderij kon God niet anders reageren dan met het dreigement om hen weg te vagen (vers 23). Hij was, om het menselijk te zeggen, helemaal klaar met Zijn volk. Hij zou Zijn voornemen ook hebben uitgevoerd “als Mozes, Zijn uitverkorene, niet voor Zijn aangezicht in de bres had gestaan” (vgl. Ez 22:30).

Zoals een soldaat in de bres van een muur staat om de vijand met inzet van zijn leven de doorgang te verhinderen, zo lag Mozes voor Gods aangezicht om Gods grimmigheid af te wenden. Op grond van het hartstochtelijke pleidooi van Mozes heeft God hen niet te gronde gericht en zijn zij gespaard gebleven (Dt 9:25-29).

Mozes is hierin een beeld van de Heer Jezus, Die de grote Voorbidder en Pleitbezorger voor Zijn volk op aarde is. Alleen door Zijn voorbede bij God zal er een overblijfsel van Gods volk de eindstreep halen en de zegen binnengaan. Dat geldt niet alleen voor Gods aardse volk, Israël, maar ook voor Gods hemelse volk, de gemeente (Rm 8:34).

Ps 106:24-33 | Het land versmaad

24 Zij versmaadden het begerenswaardige land,
zij geloofden Zijn woord niet,
25 maar zij morden in hun tenten;
naar de stem van de HEERE luisterden zij niet.
26 Daarom hief Hij Zijn hand tegen hen op
[en zwoer] dat Hij hen zou neervellen in de woestijn,
27 dat Hij hun nageslacht zou neervellen onder de heidenvolken
en hen zou verstrooien door de landen.
28 Ook koppelden zij zich aan Baäl-Peor,
zij aten de offers voor de doden.
29 Zij verwekten [de HEERE] tot toorn met hun daden,
zodat er een plaag onder hen uitbrak.
30 Toen stond Pinehas op en oefende gericht
en de plaag werd tot stilstand gebracht.
31 Het is hem gerekend tot gerechtigheid,
van generatie op generatie, tot in eeuwigheid.
32 Zij maakten [Hem] zeer toornig bij het water van Meriba,
het verging Mozes slecht omwille van hen.
33 Want zij tergden zijn geest,
zodat hij met zijn lippen ondoordachte [woorden] sprak.

De vorige zonden stonden in verbinding met de woestijn; nu volgen twee zonden met betrekking tot het beloofde land. Het versmaden van “het begerenswaardige land” (vers 24; Jr 3:19; vgl. Ez 20:6) gebeurde nadat de verspieders er waren geweest en verslag hadden gedaan van hun bevindingen. De oorzaak ervan is ongeloof. Ze geloofden het verslag van tien ongelovige verspieders. Het woord van God, Zijn belofte om hun het land te geven, geloofden ze niet en ook niet wat Jozua en Kaleb getuigden (Nm 14:3-10).

Het gevolg van hun ongeloof was dat “zij morden in hun tenten” (vers 25; Nm 14:1-2; 1Ko 10:10). Ze waren ontevreden over Gods handelwijze met hen. Daarover zaten ze in hun tenten te mokken en te mopperen. Zij betwijfelden de liefde van God en waren ongehoorzaam (Dt 1:26-27). Ze beïnvloedden elkaar met hun ontevredenheid, maar hadden geen oor voor wat de HEERE te zeggen had: “Naar de stem van de HEERE luisterden ze niet” (vgl. Dt 1:32).

Daarom “hief Hij Zijn hand tegen hen op” om de plechtige eed te zweren “dat Hij hen zou neervellen in de woestijn” (vers 26). Niemand van dit mopperende, ongehoorzame geslacht zou in het land komen. Alleen Jozua en Kaleb zouden erin komen (Nm 14:29-30).

Hetzelfde zou gebeuren met “hun nageslacht” (vers 27) omdat zij eenzelfde geest van mopperen, ongeloof en ongehoorzaamheid openbaarden. God zou hen “verstrooien door de landen” (Lv 26:33; Ez 20:23). Dat is gebeurd toen de Assyriërs het tienstammenrijk wegvoerden en toen de Babyloniërs het tweestammenrijk wegvoerden.

Bijna veertig jaar later bevonden ze zich in de vlakten van Moab, aan de grens met het beloofde land. Daar koppelden ze zich aan de afgod Baäl-Peor, een lokale Moabitische afgod (vers 28; vgl. 2Ko 6:14). Hun afschuwelijke, overspelige verbintenis met de Moabieten ging gepaard met het eten van “de offers voor de doden”, dat zijn de offers voor de dode afgoden (Nm 25:1-2). Mogelijk zijn het ook offers om de doden te raadplegen (Dt 18:11). Het zijn ook offers die de dood van de offeraar tot gevolg hebben. Wat een contrast met de levende God Die Zich voor hen heeft ingezet.

Deze gruwelijke verbinding was de HEERE een doorn in het oog. “Zij verwekten” Hem “tot toorn met hun daden” (vers 29). Hun daden waren zondige daden, misdaden. Daarmee tartten ze Hem. Hun uitdagende houding en handelingen tegenover Hem beantwoordde Hij met “een plaag”, een epidemie, die “onder hen uitbrak” (Nm 25:1,9).

Paulus verwijst in zijn eerste brief aan de Korinthiërs naar deze gebeurtenis om ons ervoor te waarschuwen niet in dezelfde zonde te vallen (1Ko 10:8,11). Wanneer wij liefde opvatten voor personen die niets met God te maken willen hebben, hoereren wij in geestelijk opzicht. Jakobus windt er geen doekjes om als hij duidelijk stelt: “Overspeligen, weet u niet dat vriendschap jegens de wereld vijandschap is jegens God?” (Jk 4:4).

In dit geval is voorbede van Mozes niet de oplossing om de plaag te laten ophouden, maar het voltrekken van het oordeel over het kwaad. Dat deed Pinehas, de kleinzoon van Aäron (vers 30). Hij doodde de Israëlitische man die God had getart door een Midianitische vrouw in het kamp te brengen. Hij doodde ook de vrouw. Toen hield de plaag op (Nm 25:6-8).

Wat Pinehas deed, is een daad van gerechtigheid (vers 31), waarmee hij verzoening voor Israël heeft gedaan (Nm 25:13). Het is een daad van toewijding aan de HEERE, een opkomen voor Zijn eer, het bewijs dat hij een rechtvaardig man was. God heeft hem die daad “tot gerechtigheid” gerekend (vgl. Jk 2:21-25). Het is een rechtvaardige daad die nooit zal worden vergeten. Het is zelfs zo, dat zijn nageslacht “van generatie op generatie, tot in eeuwigheid” daarvan de zegen zal ondervinden (Nm 25:10-13).

Met nog iets minder dan een half jaar te gaan voordat Israël het beloofde land zou binnengaan, maakte het volk de HEERE “zeer toornig bij het water van Meriba [betekent twist, ruzie]” (vers 32). De Israëlieten klaagden over water alsof God niet bij machte was om hen van water te voorzien. God zei tegen Mozes dat hij tegen de rots moest spreken, maar Mozes sloeg op de rots, tot twee keer toe (Nm 20:8-11).

Het slaan op de rots mocht slechts eenmaal plaatsvinden (Ex 17:6). Dit is een beeld van het sterven van Christus onder de slaande hand van God, wat slechts eenmaal heeft plaatsgevonden (Hb 9:26-27). Daarna moest Mozes tot de rots spreken. Het water zou dan komen op grond van de eenmaal geslagen rots. Zo heeft ook het lijden en sterven van Christus slechts eenmaal plaatsgevonden, waarna we tot Christus kunnen spreken. Dit beeld wordt door de ongehoorzaamheid van Mozes beschadigd.

Mozes wordt door de HEERE zwaar voor zijn ongehoorzaamheid gestraft: hij mag het volk niet in het land brengen (Nm 20:12). De schuld ligt bij het volk, “het verging Mozes slecht omwille van hen”. De kant van Mozes’ ongehoorzaamheid wordt hier niet belicht. Hier gaat het om de kant van het volk. Zíj maakten Hem zeer toornig.

Keer op keer hadden ze Mozes getergd en keer op keer was hij voor hen in de bres gaan staan voor God. Hij was in de school van God de zachtmoedigste man op aarde geworden (Nm 12:3). Er moest heel wat gebeuren, wilde hij zijn geduld verliezen. Maar het volk kreeg het uiteindelijk voor elkaar. Ze gingen ruzie met Mozes maken over hun gebrek aan water (Nm 20:2-5). Dit deed de maat aan geduld bij Mozes overlopen. Hij werd zozeer getergd in zijn geest, dat “hij met zijn lippen ondoordachte [woorden] sprak” en tot een verkeerde daad kwam (vers 33; Nm 20:10-11).

Ps 106:34-43 | In het land

34 Zij vaagden de volken niet weg,
zoals de HEERE hun bevolen had;
35 maar zij vermengden zich met de heidenvolken
en leerden hun gebruiken.
36 Zij dienden hun afgoden,
die hun tot een valstrik werden.
37 [Bovendien] offerden zij hun zonen
en hun dochters aan de demonen.
38 Zij vergoten onschuldig bloed,
het bloed van hun zonen en dochters.
Zij offerden [hen] aan de afgoden van Kanaän,
zodat het land door deze bloedschulden ontheiligd werd.
39 Zij verontreinigden zichzelf door hun werken,
zij bedreven hoererij door hun daden.
40 Daarom ontbrandde de toorn van de HEERE tegen Zijn volk,
Hij had een afschuw van Zijn eigendom.
41 Hij gaf hen in de hand van de heidenvolken;
wie hen haatten, heersten over hen.
42 Hun vijanden onderdrukten hen,
zij werden vernederd onder hun hand.
43 Hij redde hen vele keren,
zíj echter tergden [Hem] door hun plannen
en raakten uitgeteerd door hun ongerechtigheid.

Toen het volk in het land was aangekomen, gingen hun gehoorzaamheid en hun geloof er niet op vooruit. Jozua had hen opgeroepen tot trouw aan de HEERE (Jz 13:1-7; 23:9-11), maar dat was tegen dovemansoren gezegd. Ze gingen door op de weg van ongehoorzaamheid en ongeloof. De HEERE had hun bevolen de volken weg te vagen, maar “zij vaagden de volken niet weg” (vers 34; Dt 7:2,16). Het boek Richteren geeft een verslag van hun ongehoorzaamheid aan dit bevel van de HEERE.

In plaats van de heidenvolken weg te vagen vermengden zij zich met hen (vers 35; Dt 7:1-5; Ri 3:5-6; Ea 9:1-2). Voor ons luidt de opdracht onszelf onbesmet van de wereld te bewaren (Jk 1:27b). Doen we dat niet, dan zullen steeds meer gewoonten van de wereld ons gaan aankleven, want verkeerde omgang bederft goede zeden (1Ko 15:33).

Dit zien we bij Israël: zij “leerden hun gebruiken” en traden zo het gebod met voeten dat ze de gebruiken van Kanaän niet mochten navolgen (Lv 18:3). Daarbij waren het ook nog eens onzinnige gebruiken (Jr 10:2-3). Het volk had geen boodschap aan wat God had gezegd, want ze wilden gewoon leven zoals de volken om hen heen. Dat sprak hen meer aan dan te doen wat God hun had geboden, geboden die ten leven zijn.

Door hun vermenging met de heidenvolken en het leren van hun gebruiken gingen ze hun afgoden dienen (vers 36). Ze zegden de HEERE, Die zo goed voor hen was geweest, vaarwel, en knielden neer voor de afgoden van de heidenvolken. De afgoden leverden echter geen voorspoed op, maar werden “hun tot een valstrik” waarin ze gevangen werden en zouden sterven (Ex 23:33; Dt 7:16).

Ze zaten zozeer gevangen in de valstrik, dat ze niet alleen de afgoden dienden en vereerden, maar bovendien “hun zonen en hun dochters” daaraan offerden (vers 37; 2Kn 16:3; Ez 16:20; 20:31; Js 57:5). Zo stortten ze ook hun kinderen in het verderf. Hier staat dat zij hun zonen en dochters “aan de demonen” offerden. Dat is wat ze in werkelijkheid deden. Achter dode afgoden van hout en steen gaan demonen schuil (1Ko 10:20; Dt 32:17; Op 9:20).

Door hun handelwijze “vergoten” zij “onschuldig bloed, het bloed van hun zonen en dochters” (vers 38; vgl. Jr 19:4-5). Zij waren bloedschuldige moordenaars van hun eigen kinderen. Hun offers “aan de afgoden van Kanaän” had tot gevolg dat “het land door deze bloedschulden ontheiligd werd”. Door hun gruwelijke praktijken ontheiligden zij het land dat van God was, Zijn eigendom (vgl. Nm 35:33-34; Js 24:5; Jr 3:1-2,9).

Het volk heeft zowel de eerste tafel als de tweede tafel van de tien geboden gebroken: de eerste tafel door het plegen van afgoderij, de tweede door het vergieten van onschuldig bloed. Het is te vergelijk met de twee zonden van David: overspel met Bathseba en moord op Uria. Zo heeft het volk Israël zowel het bloed van Christus vergoten als afgoderij met de antichrist bedreven. De Heer Jezus heeft het zo gezegd: “Ik ben gekomen in de Naam van Mijn Vader en u neemt Mij niet aan; als een ander komt in zijn eigen naam, die zult u aannemen” (Jh 5:43). In het eerste deel van dit vers spreekt Hij over Zijn verwerping, in het tweede deel over het aannemen van de antichrist.

Zij ontheiligden niet alleen Gods land, maar “zij verontreinigden” ook “zichzelf door hun werken” (vers 39). Paulus zegt het zo: “Wie hoereert, zondigt tegen zijn eigen lichaam” (1Ko 6:18b). Hun werken waren een en al zonde. Hoe zou God hen ooit in die toestand in Zijn tegenwoordigheid kunnen dulden? “Zij bedreven hoererij door hun daden”, dat wil zeggen dat hun wijze van leven de grofste ontrouw tegenover God betekende. God had Israël immers tot vrouw genomen (Jr 2:1-3). Maar door in ontrouw tegenover Hem gemeenschap met de afgoden te hebben pleegden ze schaamteloos hoererij (vgl. Js 1:21; Hs 2:1-12).

God werd hierdoor op het diepst gegriefd. Hij kon dit niet ongestraft laten. “Daarom ontbrandde de toorn van de HEERE tegen Zijn volk (vers 40). Zijn land en Zijn volk waren afschuwelijk verontreinigd. Hij keerde Zich met weerzin van hen af, “Hij had een afschuw van Zijn eigendom”. Hun gedrag veroorzaakte walging bij Hem. Er is geen enkele verzachtende omstandigheid te bedenken waardoor ze minder toerekeningsvatbaar verklaard zouden kunnen worden.

Het bloed van de afgodendienaars moest vloeien vanwege de bloedschuld die zij op zich hadden geladen door hun rituele moorden. Daarom gaf Hij hen “in de hand van de heidenvolken” (vers 41). Deze volken, die “hen haatten, heersten over hen”. De heidenvolken waren afgodenaanbidders. Door hen wilde God Zijn volk de harde dienst van afgodendienaars leren, opdat Zijn volk daardoor tot bezinning zou komen. Dit alles is in overeenstemming met de vloek van het verbond in Leviticus 26 (Lv 26:17). Uiteindelijk is dit met de bedoeling om hen tot inkeer te brengen waardoor de HEERE hen kan herstellen en terugbrengen.

Gods ongehoorzame, opstandige volk werd door hun vijanden onderdrukt (vers 42), maar het was in werkelijkheid de hand van God die op hen drukte. Op deze wijze werden zij “onder hun hand vernederd”. De onderdrukkers vielen hun land binnen, verwoestten hun wijngaarden, namen hen gevangen en verplichtten hen tot slavenarbeid. Zij moesten hun nek buigen onder hun heerschappij.

Als zij het dan in hun ellende uitriepen, redde Hij hen (vers 43). Dat heeft Hij “vele keren” over een periode van honderden jaren gedaan. Dat Hij dit vele keren heeft gedaan, tekent Zijn grote lankmoedigheid. Het betekent ook dat het volk steeds weer van Hem afweek en Hij hen steeds weer in de hand van de heidenvolken moest geven.

Dit zien we in het boek Richteren (Ri 2:16,18). Daar riepen ze in het begin in hun ellende tot de HEERE (Ri 3:9,15; 4:3; 6:6; 10:10). Later, bijvoorbeeld in de tijd van Simson, is er geen roepen meer tot de HEERE om hulp. Dit zien we ook hier in vers 44. Daar staat wel dat zij in hun benauwdheid riepen, maar er staat niet dat zij in hun ellende tot God riepen.

Ondanks dat Hij hen vele keren redde, bleven zij Hem tergen “door hun plannen”. Zij hadden zo hun eigen mening over het dienen van God. God had gezegd hoe Hij gediend wilde worden, maar daaraan stoorden ze zich niet. Het is als een vader die steeds tegen zijn kind zegt hoe hij iets moet doen, maar het kind doet het telkens eigenzinnig op zijn eigen foute manier, waardoor steeds alles mislukt. Hoe tergend is dat voor een vader.

Het resultaat voor het volk is dat zij “uitgeteerd” raakten “door hun ongerechtigheid”. De zonde is slopend voor de krachten en mat af. Iemand die volhardt in de zonde, raakt uitgeteerd. Ze waren verzwakt, hun nationale kracht was uitgeput, er was geen kracht meer om zich te verdedigen. Dit was de straf voor hun zonden.

Ps 106:44-48 | De grote goedertierenheid van God

44 Toch zag Hij hun benauwdheid,
toen Hij hun roepen hoorde.
45 Hij dacht hun ten goede aan Zijn verbond;
Hij had berouw, naar Zijn grote goedertierenheid.
46 Daarom bewees Hij hun barmhartigheid
bij allen die hen als gevangenen hadden weggevoerd.
47 Verlos ons, HEERE, onze God,
breng ons bijeen vanuit de heidenvolken,
opdat wij Uw heilige Naam loven
[en] ons beroemen in Uw lof.
48 Geloofd zij de HEERE, de God van Israël,
van eeuwigheid tot eeuwigheid;
laat heel het volk zeggen: Amen.
Halleluja!

De slotverzen van de psalm zijn net als het begin van de psalm een loflied op de genade van God. Hij had gereageerd op hun benauwdheid en hun roepen (vers 44). Het had Zijn aandacht getrokken. Hij had Zich niet van hen afgewend, maar zag hun benauwdheid en hoorde hun roepen. Hij was hen niet uit het oog verloren. Hij had Zijn oor niet voor hen gesloten. De reden daarvoor is dat Hij hen niet uit Zijn hart had verwijderd.

“Hij dacht” namelijk “aan Zijn verbond” (vers 45) dat Hij met de vaderen had gesloten. Daarom dacht Hij “ten goede” aan hen. Het verbond dat Hij met hen had gesloten, de beloften die Hij had gedaan en die het verbond onvoorwaardelijk maakten, kon Hij niet vergeten. Daarom kon Hij hen niet volledig vernietigen (Lv 26:44-45). Zijn verbond maakt Hij waar en alle beloften die daaraan verbonden zijn, vervult Hij.

Het “berouw” dat Hij had, is geen spijt over een verkeerde daad of beslissing. God vergist Zich nooit en hoeft nooit ergens op terug te komen (1Sm 15:29). Als Hij ergens op terugkomt, vindt dat zijn aanleiding in “Zijn grote goedertierenheid”. Berouw betekent hier terugkomen van een bepaalde weg. Het betreft niet Gods raad, maar Gods regeringswegen.

In dit geval stopt Hij met Zijn tucht over Zijn volk omdat Hij hen anders ten volle te gronde zou richten (vgl. Ex 32:14; Ri 2:18; 2Sm 24:16). Hij kan Zijn goedertierenheid bewijzen omdat Christus aan alle voorwaarden voor het verbond heeft voldaan. Allen die met Hem verbonden zijn, ontvangen de beloften en zegeningen van het verbond.

Op grond van het werk van Zijn Zoon, dat Hij vooruitzag, heeft Hij hun barmhartigheid kunnen bewijzen (vers 46). Die barmhartigheid heeft Hij bewerkt in het hart van allen die Zijn volk “als gevangenen hadden weggevoerd”. Hij heeft het volk in ballingschap laten wegvoeren als gevolg van hun ongehoorzaamheid. In hun ballingschap kwamen zij tot inkeer en riepen tot de HEERE om hulp (vers 47). Daarvoor deden zij een beroep, niet op hun daden, maar op de heilige Naam van de HEERE, hun God (vgl. Ez 36:20-23).

We zien voorbeelden van de barmhartigheid die de HEERE heeft bewerkt bij allen die hen als gevangenen hadden weggevoerd bij Kores, Evil-Merodach en Arthahsasta (Ea 1:1-4; vgl. 2Kn 25:27-30; Ne 2:1-6). Daaruit blijkt de macht van God over het hart van mensen, ook van koningen (1Kn 8:50; Sp 21:1; Dn 1:9).

Deze bewijzen van goedertierenheid en barmhartigheid in de ellende die door eigen schuld over het volk is gekomen, brengen de psalmist tot een gebed en een lofprijzing. Zijn gebed is een profetisch gebed. Het ziet op de situatie waarin Gods volk in de eindtijd, de tijd van de grote verdrukking, zal zijn. Dan zullen ze bidden: “Verlos ons, HEERE, onze God, breng ons bijeen vanuit de heidenvolken.” Het is een gebed om de tussenkomst van God tot hun bevrijding uit de macht van de heidenvolken.

Als God dat doet, zullen zij in staat zijn om Zijn “heilige Naam” te “loven” op de plaats waar Hij woont, in Jeruzalem (vgl. Mt 6:9b). Ze zullen zich beroemen in Zijn lof, wat wil zeggen dat er voor hen niets anders en hogers zal zijn dan God te loven voor Zijn machtige daden.

De psalmist begint er als het ware al mee als hij het uitjubelt: “Geloofd zij de HEERE, de God van Israël” (vers 48). Deze jubel zal nooit ophouden, maar “van eeuwigheid tot eeuwigheid” doorgaan. God is de aanbidding in het vrederijk en tot in alle eeuwigheid waard. De psalmist roept “heel het volk” ertoe op met een volmondig “amen” – dat betekent ‘zo is het' – daarmee in te stemmen.

Dan besluit hij de psalm zoals hij die is begonnen, met een luid “halleluja”, loof de HEERE (vers 1). Zie commentaar bij Psalm 105:35.

Vers 1 en de verzen 47-48 van deze psalm komen ook voor in 1 Kronieken 16 en wel als een aansluitend gedeelte (1Kr 16:34-36). Dit onderstreept de bijzondere verbinding tussen het begin en het einde van de psalm. Bij vers 1 hebben we gezien dat de aanleiding voor de oproep om God te loven Zijn goedertierenheid is die voor eeuwig is. Door daarop direct aan te sluiten met het gebed van de verzen 47-48 wordt duidelijk dat het vertrouwen in Gods goedertierenheid de basis is van het gebed om verlossing.

Psalm 107

Inleiding

Met Psalm 107 begint het vijfde en laatste boek van Psalmen. Dit laatste boek – Psalmen 107-150 – beschrijft de wegen van God met Zijn volk, dat is het gelovig overblijfsel, waarlangs Hij hen vanuit de ballingschap terugbrengt in Zijn land (verzen 2-3). Dit is Gods antwoord op het gebed aan het einde van het vierde boek (Ps 106:47). De zogeheten pelgrimsliederen of opgangsliederen of trappenliederen (Psalmen 120-134) beschrijven dit. We beluisteren hierin de gevoelens van zowel de twee als de tien stammen.

Dit vijfde boek is te vergelijken met het boek Deuteronomium, het vijfde boek van Mozes. In dat boek bevindt het volk zich aan het einde van de woestijnreis en staat op het punt het beloofde land binnen te gaan. Mozes geeft een terugblik op de reis van Israël door de woestijn en een vooruitblik naar het beloofde land.

Dit zien we ook in dit vijfde boek van Psalmen. Psalm 107, de eerste psalm hiervan, beschrijft de diverse gebeurtenissen en omstandigheden waar het volk doorheen gegaan is, voordat zij het land binnentrokken. Het is een beschrijving van moeiten en beproevingen, waarbij zij de HEERE, Zijn woord en Zijn wegen beter hebben leren kennen en Hem daarvoor loven en prijzen.

We vinden daarvan vier voorbeelden in deze psalm die daarmee tegelijk een indeling van de psalm vormen:
1. De woestijn. Daarin hebben ze rondgedwaald (verzen 4-9).
2. De gevangenschap. Ze zijn gevangenen van de volken geweest (verzen 10-16).
3. Hun overtredingen. Daardoor zijn ze ziek geworden, de dood nabij (verzen 17-22).
4. De grote verdrukking en de gramschap waar ze doorheen zijn gegaan, voorgesteld in de storm (verzen 23-32).

1. Het antwoord op hun ronddwalen in de woestijn (verzen 4-9) is de stad met fundamenten.
2. Het antwoord op de gevangenschap (verzen 10-16) is de terugkeer.
3. Het antwoord op hun ziekten (verzen 17-22) is de genezing.
4. Het antwoord op de storm (verzen 23-32) is de haven van het vrederijk.

God heeft het volk steeds weer verlost wanneer het tot Hem riep. Zo zal Hij ook in de toekomst, als ze in de grote verdrukking zijn, naar hen luisteren, wanneer zij tot Hem roepen. Elke keer wordt het overblijfsel aangespoord om de HEERE te loven en te prijzen.

Dat is ook het onderwijs dat in de conclusie van deze psalm te vinden is (verzen 33-42). Wie dit onderwijs ter harte neemt, bewijst een wijze te zijn (vers 43). De wijzen in de toekomst – de maskilim – zullen de les leren door de verbondstrouw – chesed, gunstbewijzen – van de HEERE ter harte te nemen en op Hem te vertrouwen.

Ps 107:1-3 | Loflied voor verlossing

1 Loof de HEERE, want Hij is goed,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
2 Laten [zo] spreken wie de HEERE verlost heeft,
die Hij verlost heeft uit de hand van de tegenstanders,
3 en die Hij uit de landen bijeengebracht heeft,
van het oosten en van het westen, van het noorden en van de zee.

De psalm begint met de oproep de HEERE te loven, want Hij is goed (vers 1). Zijn goedheid blijkt uit “Zijn goedertierenheid”, dat wil zeggen dat Hij eeuwig trouw is aan Zijn nieuwe verbond als de grondslag van alle zegeningen (Ps 106:1; 108:5). Iedere gelovige kan het met David zeggen: “Ja, goedheid en goedertierenheid zullen mij volgen, al de dagen van mijn leven” (Ps 23:6a). Zijn goedertierenheid blijft tot in eeuwigheid en faalt nooit omdat het nieuwe verbond een eeuwig verbond is vanwege de kracht van het bloed van Christus als de grondslag van alle zegeningen (Hb 13:20).

“Zijn goedertierenheid is voor eeuwig” is een refrein. Het is en wordt gezongen bij elk herstel van Israël, dat door de goedertierenheid van de HEERE plaatsvindt:
a. Bij de verlossing van Israël uit Egypte (Ps 136:1-26).
b. Bij de terugkeer van de ark (1Kr 16:34).
c. Bij de terugkeer uit Babel (Ea 3:11).
d. Bij het toekomstige herstel van Israël (Jr 33:11).

Zijn goedertierenheid blijkt uit de verlossing van Zijn volk “uit de hand van de tegenstanders” (vers 2). Ze waren in de hand van de tegenstanders, dat wil zeggen in hun macht. Daaruit zijn ze bevrijd door Hem Die sterker is dan de sterkste vijand, waardoor ze geen gevaar meer te vrezen hebben.

Profetisch geldt dit voor het gelovig overblijfsel dat in de verstrooiing is geweest. Zij hebben aan het einde van Psalm 106 gebeden om verlossing uit de macht van de volken (Ps 106:47). Hier in Psalm 107 klinkt een loflied over de verhoring van dit gebed (verzen 2-3). Die verhoring hadden ze niet verdiend. Psalm 106 spreekt immers over de verstrooiing als oordeel van God over hun opstand tegen de HEERE (Ps 106:27). Hun opstandigheid steekt schril af bij Psalm 105, waar we lezen over hun verlossing door de HEERE uit Egypte en dat Hij hun de landen van de volken gegeven heeft (Ps 105:43-44). De aangehaalde verzen uit deze drie psalmen geven aan dat ze, ondanks het feit dat ze tot verschillende psalmboeken behoren (het vierde en het vijfde boek) in zekere zin een drieluik vormen.

Het gaat in vers 2 om de verlossing van het gelovig overblijfsel uit de twee stammen. Het woord voor ‘verlost heeft’ komt uit het Hebreeuwse woord voor ‘losser’ (Lv 25:48-49). Dat betekent dat het hier gaat om mensen die door een machtig familielid vrijgekocht zijn van slavernij. Het gaat niet zozeer om bevrijding door strijd, maar om bevrijding door terug te kopen, waarbij de losser het recht heeft om terug te kopen, terwijl de ander verplicht is om te verkopen, hij heeft geen andere optie. De verlosten zijn de vrijgekochten van de HEERE (Js 35:9-10).

Wie door de HEERE verlost zijn, worden aangespoord dat ook uit te spreken. Het is niet mogelijk voor een gelovige om te zwijgen (Ps 116:10). Het moet tot uiting komen in woorden van lof, in lofliederen of lofoffers. Het gaat niet alleen om gevoelens van dankbaarheid, maar ook om woorden van dankbaarheid. De verlossing is een bijzondere verlossing en daarom behoort de dank ook een bijzondere dank te zijn. Hij heeft ons verlost van onze zonden door ons te kopen, niet met zilver of goud, maar met Zijn kostbaar bloed (1Pt 1:18-19).

In vers 3 gaat het om het overblijfsel uit de tien stammen dat uit de volken terugkeert naar het land (Dt 30:1-4). God zal allen die in alle windrichtingen verstrooid zijn, uit de landen waarheen zij zijn verstrooid, bijeenbrengen. Hij zal ze “van het oosten en van het westen, van het noorden en van de zee” terugbrengen naar Zijn land (Js 11:11-12; 43:5-6; Mt 24:31).

Dit vers is nergens in het verleden in vervulling gegaan. De terugkeer naar Jeruzalem uit de ballingschap in Babel ten tijde van Kores (Ea 1:1-3) is slechts uit één richting, uit Babel. Aangezien van Gods Woord geen titel of jota ter aarde zal vallen, zal dit vers nog – en naar we mogen aannemen binnenkort – in vervulling gaan. Dan komen allen van de twaalf stammen die nog in de verstrooiing zijn uit alle windrichtingen terug naar Israël.

We zien dit sinds het einde van de negentiende eeuw al steeds gebeuren in de aliyah, de terugkeer van Joden uit alle delen van de wereld naar Israël. Profetisch gaat het over de tijd dat het beest, de antichrist en de koning van het noorden uitgeschakeld zijn. De tien stammen zijn uit de verstrooiing teruggekeerd in het land en hebben zich daar bij de twee stammen gevoegd. Het hele volk is dan terug in het land, alle twaalf stammen, dat wil zeggen een overblijfsel daaruit.

Voor ons, christenen, is de Heer Jezus gestorven om ons, die verstrooide kinderen van God zijn, bijeen te vergaderen (Jh 11:52; vgl. 1Ko 12:13).

Ps 107:4-9 | Op een rechte weg geleid

4 [Er waren er] die dwaalden in de woestijn, op een weg door de wildernis,
een stad om te wonen vonden zij niet.
5 Zij waren hongerig, [ja,] ook dorstig,
hun ziel was in hen bezweken.
6 Maar toen zij in hun benauwdheid tot de HEERE riepen,
redde Hij hen uit hun angsten.
7 Hij leidde hen op een rechte weg,
zodat zij naar een stad konden gaan om te wonen.
8 Laten zij de HEERE loven om Zijn goedertierenheid
en om Zijn wonderen voor de mensenkinderen.
9 Want Hij heeft de dorstige ziel verzadigd
en de hongerige ziel met het goede vervuld.

Dit gedeelte gaat over dwalen in de woestijn (vers 4). Het gaat om mensen die dwalen, die verdwaald zijn, die geen veilige stad om te wonen hebben. Het Hebreeuwse woord voor ‘dwalen’ hier is niet hetzelfde als ‘rondzwerven’ in Numeri 32 (Nm 32:13). Het Hebreeuwse woord voor ‘ronddwalen’ betekent dat ze de weg kwijt waren. In Numeri 32:13 staat in Hebreeuws ‘rondzwerven’, en dat is wel van toepassing voor de woestijnreis. Ze waren de weg in de woestijnreis niet kwijt, zij werden door de wolkkolom geleid in hun rondzwerving met een bedoeling.

Zij die het overblijfsel uit de twee stammen en de tien stammen vormen, hebben in de woestijn van deze wereld rondgedwaald, “op een weg door de wildernis”. Het doet denken aan de vloek over Kaïn. Als gevolg van zijn zonde, de moord op zijn broer Abel, is Kain een zwerver op aarde geworden (Gn 4:12). Zo heeft Israël Christus vermoord en moest Israël ook gaan zwerven in de woestijn van de wereld. De wereld is voor hen ‘een begraafplaats van vreemdelingen’ geworden, een stukje grond dat gekocht is met de dertig zilverstukken waarop zij hun Heer hebben gewaardeerd (Zc 11:12-13; Mt 27:9-10).

Nergens vonden zij “een stad om te wonen”. Ze waren in de woestijn op zoek naar een stad om daar rust en veiligheid te vinden. Ze verlangden ernaar, maar in een woestijn is nergens rust te vinden. Een stad om in te wonen zouden ze vinden in het beloofde land. Dat is Jeruzalem, de stad waar de HEERE woont (Ez 48:35). Waar Hij woont, is rust en veiligheid.

Profetisch spreekt de woestijn van “de woestijn van de volken” (Ez 20:35), waarheen de HEERE de Israëlieten vanwege hun ontrouw verstrooid heeft (Ps 106:27; Dt 28:64). De terugkeer daaruit en hun intocht in het beloofde land is de eindvervulling. De terugkeer vanuit de ballingschap in Babel naar het land Israël is niet de eindvervulling, maar wel een vóórvervulling. De HEERE zegt daarvan met het oog op wat Hij in de toekomst gaat doen: “Zie, Ik maak iets nieuws. Nu zal het ontkiemen. Zult u dat niet weten? Ja, Ik zal een weg aanleggen in de woestijn, rivieren in de wildernis” (Js 43:19).

In de woestijn waren ze “hongerig, [ja,] ook dorstig” (vers 5). Daarover hebben ze gemopperd, “want hun ziel was in hen bezweken”. De weg was vol ellende en verdriet. Ze waren vermoeid en verzwakt. Dit was het gevolg van hun ongeloof, rusteloosheid en ontevredenheid. Ze zagen alleen de ellendige omstandigheden en niet de HEERE Die zo trouw elke dag voor hen zorgde.

Dan doen ze het enig juiste wat een mens kan doen als hij in nood is en waartoe God hem ook in die nood heeft gebracht: zij riepen “in hun benauwdheid tot de HEERE” (vers 6; vgl. Hs 5:15; 6:1). Gods antwoord liet niet op zich wachten: Hij redde “hen uit hun angsten”. Dit vers wordt als een refrein in deze psalm herhaald (verzen 13,19,28). Het is het hoofdonderwerp van de psalm: als het volk van God in benauwdheid is en het roept tot de HEERE, dan redt en verlost Hij.

Bij Gods verbond, Zijn belofte aan Abraham, liet de HEERE een rokende oven met een vurige fakkel zien als teken dat verdrukking en benauwdheid de middelen zijn die Hij zou gebruiken om Zijn volk terug te brengen tot Hem (Gn 15:17). De benauwdheid is het gevolg van het werk van God om de harten van het volk te ploegen (nood doet bidden) om vruchtbare grond te bewerken om het Woord in te zaaien. In dat Woord kunnen ze geloven en erdoor gered en verlost worden (Js 28:23-25). Ploegen is een voorwaarde om te zaaien.

Na de redding uit hun angsten – als het antwoord op de nood in vers 4 – nam God ook de leiding van het volk op Zich (vers 7). “Hij leidde hen op een rechte weg”, een weg recht op Zijn doel af. Dat doel was het beloofde land. Onder Zijn leiding gingen zij “naar een stad … om te wonen” (vgl. vers 36). In het land waren steden voor het hele volk. In een van deze steden wonen betekende het einde van hun omzwervingen door de woestijn.

De zegeningen van eten en drinken, leiding in de woestijn en een stad om te wonen vormen een groot contrast met het dwalen in de woestijn en het gemopper over hun gebrek. Het gaat hier niet om de stad van de mens, Babel, die een stad met een toren is, maar om de stad met fundamenten, “waarvan God Ontwerper en Bouwmeester is”, de stad die God aan Abraham heeft laten zien (Hb 11:10).

De ontvangen zegen, tegen een achtergrond van gemopper, moet wel tot gevolg hebben dat “zij de HEERE loven om Zijn goedertierenheid en om Zijn wonderen voor de mensenkinderen” (vers 8). De lofzang van dit vers is ingekapseld in twee gebedsverhoringen: vers 7 als antwoord op vers 4, en vers 9 als antwoord op vers 5. De wonderen waarvoor zij de HEERE loven, hebben hier te maken met de terugkeer naar het beloofde land, terwijl de wonderen in Psalm 105 en Psalm 106 verwijzen naar de Rode Zee, wat Hij daar heeft gedaan.

Hij heeft hun niet gegeven wat ze verdienden, maar uit de volheid van Zijn goedertierenheid. Hij handelt volgens het verbond dat in Leviticus 26 wordt genoemd (Lv 26:40-42): als het overblijfsel zich zou bekeren, dan en alleen dan zou de HEERE Zijn goedertierenheid aan hen kunnen tonen.

Hij heeft “de dorstige ziel verzadigd” (vers 9). Dat heeft Hij gedaan door hen te brengen in een stad om daarin te wonen. Daarmee is hun dorst naar God gestild (vgl. Ps 42:2-3). Hetzelfde geldt voor “de hongerige ziel”. Hij vervult “de hongerige ziel met het goede” (Lk 1:53; Mt 5:6). Hij vervult de ziel met vrede en vreugde. Honger en dorst verwijzen naar geestelijke honger en dorst (vgl. Js 55:1-2). Het is honger naar het Woord van God (Dt 8:3; Mt 4:4). Verzadiging daarvan is het antwoord van de HEERE op de nood van vers 5.

Ps 107:10-16 | Uit de duisternis geleid

10 [Er waren er] die in duisternis en [in] de schaduw van de dood zaten,
gevangen in ellende en ijzer.
11 Want zij waren ongehoorzaam geweest aan de woorden van God
en hadden de raad van de Allerhoogste verworpen.
12 Daarom vernederde Hij hun hart door moeite,
zij struikelden en er was geen helper.
13 Maar toen zij in hun benauwdheid tot de HEERE riepen,
verloste Hij hen uit hun angsten.
14 Hij leidde hen uit de duisternis en de schaduw van de dood
en verscheurde hun banden.
15 Laten zij de HEERE loven om Zijn goedertierenheid
en om Zijn wonderen voor de mensenkinderen.
16 Want Hij heeft de bronzen deuren opengebroken
en de ijzeren grendels stukgebroken.

Dit gedeelte slaat op de gevangenschap onder de volken en hun bevrijding daaruit. Ze zaten “in duisternis en [in] de schaduw van de dood (vers 10; vgl. Ps 23:4; Lk 1:79; Js 9:1). In een dergelijke situatie ‘zitten’ geeft een uitzichtloze situatie aan. Dat ze daarbij “gevangen in ellende en ijzer” waren, maakte hun situatie volkomen hopeloos (vgl. Ps 105:18). De Heer zegt in Zijn eindtijdrede in Mattheüs 25 dat dit het deel zal zijn van “de geringsten van deze broeders van Mij” (Mt 25:39b-40). Met hen bedoelt Hij het gelovig overblijfsel in de tijd van de grote verdrukking.

Er was duisternis in hun ziel, “de schaduw van de dood” omgaf hen, ze voelden zich ellendig en ze konden door de ijzeren gevangenis geen kant op. De aanleiding van de gevangenschap was hun ongehoorzaamheid “aan de woorden van God” (vers 11; vgl. Lv 26:33-39; Ne 9:33-37). Het volk als geheel is ongehoorzaam geweest aan wat God heeft gezegd, aan Zijn wet. Daniël erkent dat in zijn belijdenis (Dn 9:5-8). De woorden van God, Zijn wet, bevatten “de raad van de Allerhoogste”. Dit zijn volmaakte raadgevingen met de hoogste wijsheid om tot Zijn eer en hun eigen welzijn te leven.

Gods woorden, Zijn raad, dienen ten goede voor het volk (Dt 10:3). God geeft nooit een bevel dat geen raad is en dat niet wijs is om aan te gehoorzamen. Maar Zijn volk heeft Zijn raad verworpen. En het is nog wel de raad “van de Allerhoogste”. Het is niet alleen dom om Zijn raad te verwerpen vanwege de inhoud, maar ook vermetel en aanmatigend vanwege de verhevenheid van de Raadgever. Wie heeft zich ooit “tegen Hem verhard en vrede gehad” (Jb 9:4)?

Als een mens zich niet vernedert, moet God hem vernederen (Jk 4:10; 1Pt 5:6). Hij heeft in Babel het trotse, hoogmoedige hart van Zijn volk vernederd (vers 12). Dat heeft Hij gedaan “door moeite”, door ellende, verdrukking, teleurstelling, verdriet (vgl. Dt 26:7). Dat heeft hun kracht gebroken, waardoor “zij struikelden” en neervielen.

Daar lagen ze, volkomen vernederd. Omdat ze de raad van de Allerhoogste hadden verworpen, was er “geen helper” die hen hielp weer op te staan. Geen mens had medelijden en God had hen moeten overleveren vanwege hun verwerping van Hem. Het toont opnieuw de hopeloosheid van hun situatie.

Dan horen we weer dat “zij in hun benauwdheid tot de HEERE riepen” (vers 13; vers 6). Dat is waarop God heeft gewacht. Hij staat klaar om een roep uit de benauwdheid te beantwoorden. Dan gaat Hij handelen. Hij verloste “hen uit hun angsten”. De woorden ‘benauwdheid’ en ‘angsten’ geven aan dat ze innerlijk en uiterlijk in grote verdrukking waren, waardoor ze geen ruimte hadden om uiting te geven aan hun nood of zich te bewegen. Maar de weg naar boven was open en die weg hebben ze benut. De slechte koning Manasse is er een voorbeeld van hoe de HEERE handelt als Israël zich zou verootmoedigen (2Kr 33:12-13; vgl. Lv 26:40-42; Dt 30:1-3).

God antwoordde en verloste. Hij leidde hen, dat wil zeggen een overblijfsel, “uit de duisternis en de schaduw van de dood en verscheurde hun banden” (vers 14). Omdat ze tot God hadden geroepen, werden ze door Hem uitgeleid uit de situatie waarin ze waren terechtgekomen door ongehoorzaamheid aan de woorden van God (verzen 10-11). De banden van ‘ellende en ijzer’, de symbolen van hun slavernij, waarin ze gevangen waren, verscheurde Hij door Zijn Knecht, de Messias, te zenden (Js 42:6; 49:9; 61:1).

Voor deze ongedachte wending ten goede worden ze opnieuw opgeroepen om de HEERE te loven (vers 15). Net als bij het eerste couplet (verzen 4-9) is deze oproep ingekapseld tussen twee gebedsverhoringen: vers 14 is de verhoring van het gebed van vers 10a, en vers 16 is de verhoring van het gebed van vers 10b (vgl. Ps 50:15).

Alleen door “Zijn goedertierenheid” zijn ze uit hun ellende bevrijd. Hem komt daarvoor alle eer toe. Het is ook Gods bedoeling dat zij Hem “om Zijn wonderen” loven “voor de mensenkinderen”. Het is een getuigenis voor de mensen om ons heen als wij God loven voor het wonder van de verlossing die Hij ons heeft gegeven door Zijn Zoon. Loven wij Hem ook allemaal? Of moet de Heer ook aan ons, net als bij de reiniging van de tien melaatse mannen, van wie er slechts één terugkwam om Hem te eren, vragen: “Zijn niet alle tien gereinigd? Waar zijn echter de negen?” (Lk 17:16-17).

Als reden om de HEERE te loven wordt er nog eens nadrukkelijk op gewezen wat Hij voor hen heeft gedaan (vers 16). Hij heeft “de bronzen deuren” van de gevangenis “opengebroken”. Is dat niet een geweldige zaak? Die deuren konden alleen door de macht van God worden opengebroken.

Die gevangenisdeuren waren ook nog eens voorzien van “ijzeren grendels” (vgl. vers 10; Ps 105:18). Het was om zo te zeggen dubbel onmogelijk zichzelf daaruit te verlossen. Maar ook deze ijzeren grendels zijn door God “stukgebroken”. God heeft de deuren niet slechts geopend en grendels niet slechts losgemaakt, maar radicaal gebroken, buiten werking gesteld. De verbreking is zo grondig, dat hergebruik onmogelijk is.

Ps 107:17-22 | Uit de grafkuil bevrijd

17 [Er waren] dwazen die om hun weg vol overtreding
en om hun ongerechtigheden gekweld werden.
18 Hun ziel had een afschuw van al het voedsel,
zij waren tot aan de poorten van de dood gekomen.
19 Maar toen zij in hun benauwdheid tot de HEERE riepen,
verloste Hij hen uit hun angsten.
20 Hij zond Zijn woord uit, genas hen
en bevrijdde hen uit hun [graf]kuilen.
21 Laten zij de HEERE loven om Zijn goedertierenheid
en om Zijn wonderen voor de mensenkinderen.
22 Laten zij lofoffers brengen
en met gejuich van Zijn werken vertellen.

Dit gedeelte beschrijft de nood waarin het volk verkeert vlak voor de tweede komst van de Heer Jezus. Het volk van God is een volk van dwazen (vers 17; vgl. Dt 32:6a). Ze houden geen rekening met God (Ps 53:1-7). De weg van zulke mensen kan niet anders dan een “weg vol overtreding” zijn. In het leven van zulke mensen stapelen de “ongerechtigheden” zich op (vgl. Js 59:12).

Het gevolg kan niet anders zijn dan dat ze “gekweld werden” door allerlei plagen en ziekten (vgl. Js 38:1). Ze haalden zich die plagen en ziekten zelf op de hals door hun leefwijze zonder God. Ziekte is zeker niet altijd een gevolg van zonden (Jh 9:1-3), maar dat kan wel zo zijn, zoals hier (vgl. Jk 5:15).

De kwellingen die zij over zichzelf brachten, hadden tot gevolg dat “hun ziel … een afschuw van al het voedsel” had (vers 18). Tegelijk kunnen we ook van een dergelijke ziekte zeggen dat het een spreken van God tot de mens is (Jb 33:14). Hun afschuw van voedsel kwam niet bij Hem vandaan, maar van hun verziekte leefwijze, waardoor ze ziek waren geworden. Een zieke heeft niet alleen geen kracht om voedsel te nemen, hij wil het ook niet, hij kokhalst bij de gedachte eraan. Het is een situatie waarbij ze dicht bij de dood zijn gekomen, “tot aan de poorten” ervan (Jb 33:19-22).

Voor de derde keer is er sprake van een situatie waarin geen uitzicht op verbetering of verlossing is. Voor de derde keer is deze situatie van benauwdheid aanleiding om “tot de HEERE” te roepen (vers 19; verzen 6,13). En opnieuw antwoordt Hij door hen uit hun angsten te verlossen. De roep in de nood houdt de erkenning in dat God de nood terecht heeft laten ontstaan.

God verloste hen uit de angsten vanwege de dodelijke ziekten door Zijn woord uit te zenden en hen te genezen (vers 20; vgl. Dt 32:39). Wat met Hizkia gebeurde, is hiervan een illustratie (Js 38:1-22). We kunnen de vervulling daarvan zien in de komst van de Zoon van God, het Woord van God dat vlees is geworden. De verslagen die we van Zijn leven op aarde in de evangeliën hebben, getuigen daarvan. We lezen dat Hij tijdens Zijn leven op aarde mensen heeft genezen en “uit hun [graf]kuilen” heeft bevrijd. Deze mensen zijn de dood nabij geweest, maar Hij heeft hen voor de poorten van de dood weggehaald, zodat ze geen prooi voor de dood zijn geworden (Mt 8:17; Mk 1:34; Hd 10:38).

Deze wonderbaarlijke genezingen en bevrijdingen zijn weer aanleiding om de HEERE te loven (vers 21; verzen 1,8,15,31; vgl. Js 38:20). Ook hier is de aansporing om de HEERE te loven ingekapseld door verhoring van het gebed (vers 20) en het brengen van lofoffers (vers 22) in plaats van een zondige wandel.

Het zijn de bewijzen van “Zijn goedertierenheid”. Het zijn ook “Zijn wonderen voor de mensenkinderen”. God toont telkens hoe goed Hij voor de mensen is. Wij mogen God danken dat Hij Zijn schuldige en lijdende volk niet is vergeten en wensen dat al de mensen om ons heen dat zien.

Hun dankbaarheid voor de ervaren goedertierenheid en wonderen van genezing kunnen ze laten zien door Hem “lofoffers” te brengen (vers 22). Een lofoffer is een vorm van het vredeoffer. Het spreekt van gemeenschap met de HEERE en met de leden van Gods volk als gevolg van wat Hij, Die zo goed voor hen is geweest, heeft gedaan.

Vervolgens wil Hij ook dat ze “met gejuich van Zijn werken vertellen”. Werkelijke dankbaarheid uit zich in de eerste plaats in het lof brengen aan God, en daar zal het niet bij blijven. Een dankbaar hart wil ook dat anderen ervan horen en in die God gaan geloven. Daarom zullen ze met hartstochtelijke vreugde getuigen van wat God in hun leven heeft gedaan.

Ps 107:23-32 | De storm gestild

23 [Er zijn er] die met schepen op zee varen
[en] handeldrijven op de grote wateren.
24 Zíj zien de werken van de HEERE
en Zijn wonderen in de diepte.
25 Wanneer Hij spreekt,
doet Hij een stormwind opsteken,
die haar golven hoog opheft.
26 Ze rijzen op naar de hemel,
ze dalen neer in de diepe wateren;
hun ziel smelt weg van ellende.
27 Zij wankelen en waggelen als een dronken man,
al hun wijsheid wordt verslonden.
28 Maar toen zij in hun benauwdheid tot de HEERE riepen,
leidde Hij hen uit hun angsten.
29 Hij brengt de storm tot stilte,
zodat hun golven zwijgen.
30 Dan zijn zij verblijd, omdat [de wateren] gestild zijn
en Hij hen naar de haven van hun wens leidde.
31 Laten zij de HEERE loven om Zijn goedertierenheid
en om Zijn wonderen voor de mensenkinderen.
32 Laten zij Hem roemen in de bijeenkomst van het volk
en op de zetels van de oudsten Hem loven.

Na het dwalen in de woestijn van de volken in het eerste couplet (verzen 4-9), het zitten in gevangenschap in het tweede couplet (verzen 10-16) en het ondergaan van de dodelijke ziekte in het derde couplet (verzen 17-22) zien we nu het volk “op zee” (vers 23). De zee is een beeld van de volken. In het verleden heeft Israël handelgedreven met de volken (vgl. Gn 49:13). Ze zijn “op grote wateren” geweest: ze hebben handelgedreven met grote naties. Salomo was een handelsman. Hij bouwde een vloot. Dat waren geen pleziervaartuigen, maar koopvaardijschepen (1Kn 9:26-28; 10:22).

Het is opmerkelijk dat de uitdrukkingen “werken” en “wonderen” (vers 24) ook al genoemd zijn in vers 21 en vers 22. Daar gaat het om werken van verlossing en wonderen van genezing in het verleden. Bij de werken en wonderen van de HEERE hier mogen we denken aan de stormwind en de verlossing uit de diepten (verzen 25,29; vgl. Mt 8:23-27).

Daarbij is de zee bedreigend, vol gevaren (vers 25). Stormen op zee zijn veel heftiger dan op het land. God doet de storm ontstaan. Daarvoor hoeft Hij alleen te spreken. Het houdt in dat de verstrooiing van Zijn volk onder de volken vanwege hun verwerping van de Messias het werk van de HEERE is.

In het leven van Jona zien we “een stormwind opsteken, die haar golven hoog opheft”. Jona was ongehoorzaam aan een bevel van God. Hij vluchtte en deed dat met een schip. Toen stuurde de HEERE een storm, waardoor het schip dreigde te breken (Jn 1:1-4). Het boek Jona wordt in Israël op de grote Verzoendag voorgelezen omdat men in Jona het volk Israël herkent, het volk dat zich vandaag de dag in de storm van de volkenzee bevindt.

Door de golven rijzen het schip en zijn bemanning “op naar de hemel” (vers 26). Een moment later dalen ze “neer in diepe wateren”. De ziel van de scheepsbemanning ”smelt weg van ellende”. Tegenover het geweld van de zee staat de mens totaal machteloos. Het is over en uit met al zijn praatjes. Hij wordt geconfronteerd met een macht die hem volledig beheerst en waartegen hij niets in te brengen heeft.

De woedende zee laat de schepelingen “wankelen en waggelen als een dronken man” (vers 27). Hij ontneemt de mens al zijn vastheid en oriëntatie. De zee is volledig in de hand van God (Jb 38:10-11). De onstuimigheid ervan is door Hem veroorzaakt en dient Zijn doel (Jb 26:12; 41:22; Ps 148:8b). Dat doel is dat “al hun wijsheid wordt verslonden”. Al hun wijsheid over scheepvaart is ontoereikend met het oog op de omstandigheden waarin ze zich bevinden. Ze hebben geen oplossingen meer, ze weten niet wat ze moeten doen. Een zeemansgraf is het enige dat hun wacht.

Het bewustzijn van het zich in een uitzichtloze situatie bevinden is het begin van de weg terug. Zo kwamen de broers van Jozef in de gevangenis tot inkeer en kwam de verloren zoon tot bezinning toen hij bij de varkens zat. Zo zal het gelovig overblijfsel door de grote verdrukking tot belijdenis en loutering worden gebracht om te worden hersteld in hun relatie met de HEERE.

Wat we hier beschreven vinden – en bij Jona in de storm op zee en bij de discipelen van de Heer in de storm op het meer geïllustreerd zien –, is een beeld van de situatie waarin het gelovig overblijfsel van Israël zich bevindt nu het onder de volken verstrooid is. Ze zijn voortdurend in nood. Die nood zal het hoogst worden wanneer de grote verdrukking aanbreekt. Dan zal al hun wijsheid verslonden worden. Ze zullen in hun benauwdheid tot de HEERE roepen en Hij zal hen uit hun angsten uitleiden (vers 28; verzen 6,13,19; vgl. Ex 3:10).

Wie ten einde raad is, hoeft niet aan het einde van zijn geloof te zijn. Dat zien we hier ook. De schepelingen roepen tot Hem Die de storm heeft gezonden, want Wie de storm zendt, is ook in staat om “de storm tot stilte” te brengen (vers 29). Dat doet Hij ook. De wind gaat liggen en “hun golven zwijgen”. De Heer Jezus heeft een storm gestild en daarmee een van de vele bewijzen geleverd dat Hij God is (Mt 8:26; Mk 4:39; vgl. Jn 1:15). Een duidelijker bewijs is nauwelijks denkbaar. Hij kan ook de storm in een mensenleven en een mensenhart tot stilte brengen.

Profetisch herkennen we de stilte na de storm, wanneer de Heer Jezus de antichrist en de koning van het noorden, die een storm van vervolging hebben ontketend, heeft uitgeschakeld. Zoals de Heer de soldaten die Hem wilden gevangennemen met een enkel woord liet terugdeinzen en op de grond liet vallen (Jh 18:5-6), zo zal de Heer in de toekomst met het zwaard uit Zijn mond Zijn vijanden, de storm, tot zwijgen brengen.

De stilte na de storm is een oorzaak van blijdschap (vers 30). Er is vreugde als er een einde komt aan een situatie van nood. Hier wordt de stilte direct verbonden met het aankomen in “de haven van hun wens”, dat ziet op de stilte en vrede in het beloofde land. Daar heeft God hen heengeleid (Dt 30:4-5). Wie lang op zee is en veel stormen meemaakt, begint steeds meer naar de haven te verlangen. God is met Zijn volk en met de Zijnen onderweg naar Zijn hemelse land. Naar dat land verlangt iedere gelovige. Naarmate de stormen toenemen in het leven, zal dat verlangen groter worden.

Na de uitredding uit grote nood en het binnengaan in de haven is er de oproep om de HEERE te loven (vers 31). Ook hier is de oproep om de HEERE te loven, net als bij de eerste drie coupletten, ingekapseld in de verhoring (vers 30) van hun gebed (vers 28) en een oproep om de HEERE openlijk in de tegenwoordigheid van het volk en hun leiders groot te maken (vers 32).

Door Zijn goedertierenheid zijn ze bewaard gebleven en hebben ze rust gekregen. Dit geldt niet alleen voor de gevaren van de zee, maar ook voor de gevaren waarin we ons elke dag bevinden. De wonderen van de diepte in vers 24 zijn hier de wonderen ten behoeve van de Zijnen geworden. Hem komt daarvoor alle eer toe.

Wat Hij gedaan heeft, is alle roem waard “in de bijeenkomst van het volk” (vers 32). Het is niet slechts een persoonlijke dankbaarheid, maar een dankbaarheid die wordt gedeeld met medegelovigen (vgl. Ps 111:1). Samenkomsten van gelovigen dienen er ook toe om ervaringen die met de Heer zijn opgedaan met anderen te delen, zodat ook de dank aan God toeneemt (2Ko 1:10-11; Hd 15:3).

Een speciale oproep wordt gedaan aan “de oudsten” om Hem te loven. Zij hebben meer dan anderen ervaringen opgedaan van de uitreddingen van de HEERE uit de nood. Dat de psalmist spreekt over “de zetels van de oudsten”, houdt in dat het om oude gelovigen gaat die een verantwoordelijkheid hebben te midden van Gods volk. Die verantwoordelijkheid is ook om het volk voor te gaan in het roemen van God.

Ps 107:33-42 | De opperheerschappij van de HEERE

33 Hij maakt rivieren tot een woestijn,
waterbronnen tot dorstig land,
34 vruchtbaar land tot een zoutvlakte,
vanwege de slechtheid van zijn bewoners.
35 Hij maakt de woestijn tot een waterpoel,
het dorre land tot waterbronnen.
36 Daar doet Hij de hongerigen verblijven,
zij stichten een stad om te wonen.
37 Zij zaaien akkers in en planten wijngaarden,
die een rijke oogst aan vruchten opbrengen.
38 Hij zegent hen, zodat zij zeer talrijk worden,
hun vee vermindert Hij niet.
39 Daarna verminderen zij [wel] en gaan zij gebukt
onder verdrukking, onheil en verdriet.
40 Hij stort verachting uit over de edelen
en doet hen dwalen in een woestenij, waar geen weg is.
41 Maar de arme zet Hij uit de ellende in een veilige vesting,
Hij maakt de gezinnen [talrijk] als kudden.
42 De oprechten zien het en zijn verblijd,
maar alle ongerechtigheid sluit haar mond.

In de vorige verzen is in vier situaties duidelijk gemaakt dat de HEERE verlost uit benauwdheid als er tot Hem wordt geroepen. We hebben die situaties ook in de geschiedenis van Israël gezien, met als uiteindelijk resultaat het aankomen in de haven van hun begeerte, dat is het beloofde land in het vrederijk.

In het gedeelte dat nu volgt, wordt de situatie van Gods volk niet bezien vanuit hen die in benauwdheid zijn, maar vanuit Hem Die alles in Zijn hand heeft en alles bestuurt (Mt 28:18; Dt 32:39). Hij is niet alleen de Redder, Hij is ook de verheven, almachtige God. Hij is machtig in verlossing, waarbij Hij ook machtig is in het brengen van verderf over de vijanden van Zijn volk die het in slavernij willen houden. Om Zijn volk uit de macht van Egypte te bevrijden heeft Hij rivieren in een woestijn en waterbronnen in dorstig land veranderd (vers 33; Ex 14:21; vgl. Js 50:3).

Toen het volk eenmaal in het land was, deed Hij het omgekeerde: Hij maakte “vruchtbaar land tot een zoutvlakte, vanwege de slechtheid van zijn bewoners” (vers 34). Wat Hij met Sodom en Gomorra heeft gedaan, is daarvan een voorbeeld. Het was een welvarend land (Gn 13:10), maar de inwoners van Sodom waren “slecht en grote zondaars tegenover de HEERE” (Gn 13:13). Daarom heeft God Sodom en Gomorra en de hele vlakte omgekeerd en er een zoutvlakte van gemaakt, waardoor dat gebied volledig onvruchtbaar werd (Gn 18:20-21; 19:13,24-25).

Vanwege de ontrouw van het volk – ze hebben het verbond geschonden en zijn de HEERE ongehoorzaam geworden – is het lot van Sodom ook hun lot geworden. Zij zijn in ballingschap gekomen. Dat lot komt over hen als gevolg van de vloek van het verbond (Dt 29:22-28).

Voor de getrouwen doet Hij het omgekeerde (vers 35). Voor hen maakt Hij “de woestijn tot een waterpoel” en “het dorre land tot waterbronnen”. Dat zal in het vrederijk worden gezien (Js 35:6-7). Dan is er niet alleen de vruchtbaar makende regen van de hemel, maar zullen fonteinen uit de bodem ontspringen waaruit voortdurend fris water stroomt.

Het vrederijk is in alle opzichten een tijd van verkwikking (Hd 3:19). “De hongerigen” dwalen niet meer hongerig en dorstig door een woestijn (verzen 4-9), maar “verblijven” in het land van verkwikking (vers 36). In geestelijke zin worden “zij die hongeren en dorsten naar de gerechtigheid” hier verzadigd (Mt 5:6).

Ze hebben ook “een stad om te wonen” gevonden (vgl. vers 7). Ze “stichten” die stad, dat wil zeggen dat ze die stad bewoonbaar maken (vgl. Js 54:3). De steden zijn door de ontrouw van Gods volk ontvolkt en in ruïnes veranderd. Nu het volk terug is bij God, kunnen ze de steden herbouwen en er wonen. Wonen betekent genieten van de rust die na alle omzwervingen en ontberingen is aangebroken (vgl. Js 65:21-22).

Ingaan in het vrederijk betekent niet dat er niet meer gewerkt hoeft te worden. Het is een herstel van de situatie in het paradijs, waar ook gewerkt werd. Werken is een zegen. De vloek is van de schepping weggenomen. Nu kan het land zijn volle opbrengst gaan geven. Daarvoor “zaaien” ze “akkers in en planten wijngaarden” (vers 37). Hun werk zal “een rijke oogst aan vruchten opbrengen”.

Het is allemaal te danken aan de zegen van God. “Hij zegent hen” (vers 38). Alleen daardoor worden “zij zeer talrijk”. Dit is de zegen die Hij heeft beloofd (Gn 13:16; 22:17; 26:4; 32:12) en dan geeft. Ook “hun vee vermindert Hij niet”. Voorheen heeft Hij dat moeten doen vanwege hun ontrouw, maar nu zijn ze trouw aan Hem. Dat komt doordat Hij hun een nieuw hart heeft gegeven en daarin Zijn wet heeft geschreven. Daardoor houden ze zich aan Zijn geboden en zegent Hij hen (Dt 28:1-12).

De tijd van het vrederijk is echter nog niet aangebroken. Er zijn perioden dat God Zijn volk zegent. Dat is het geval als er een trouwe richter of een trouwe koning is die Gods volk naar Zijn wet bestuurt. Maar daarna wijkt het volk weer af. Dan “verminderen zij [wel] en gaan gebukt onder verdrukking, onheil en verdriet” (vers 39). Dan moet God vijanden zenden die hen verdrukken, of misoogsten, zodat ze weer tot Hem gaan roepen in hun benauwdheid.

Vooral “de edelen” zal Hij laten voelen hoezeer zij zijn afgeweken (vers 40). “Hij stort verachting” over hen uit (vgl. Jb 12:21a). Zij zijn bijzonder door Hem bevoorrecht in positie en welvaart, om daarmee wel te doen aan anderen. Maar ze hebben die voorrechten alleen voor zichzelf gebruikt. We zien dat in de toekomst in de valse herders en vooral de valse opperherder, de antichrist (Ez 34:1-6; Zc 11:15-17).

Daarom doet Hij “hen dwalen in een woestenij, waar geen weg is”. Zij keren terug naar een staat van leegheid, ontheemding en uitzichtloosheid. Het lijkt te verwijzen naar de wereld achter het graf, het land van de eeuwige duisternis. Er is geen weg voor hen. Dit is de verschrikking van de hel en het lot van iedereen die de Heer Jezus als de Weg tot God heeft afgewezen. Wie Hem niet heeft, heeft geen weg, nu niet en nooit niet. Dit is wat de antichrist en met hem de afvallige massa van Israël te wachten staat.

Tegenover de edele staat “de arme” (vers 41). Hij heeft niets waarop hij zich kan beroemen. Hij is afhankelijk van genade. Die genade geeft God hem. Hij bevrijdt hem “uit de ellende” omdat hij tot Hem heeft geroepen en zet hem “in een veilige vesting”. Het arme overblijfsel zal Hij uit hun ellende bevrijden en in een veilige vesting zetten. De uiteindelijke en volledige vervulling daarvan zal het overblijfsel in het vrederijk genieten.

En daar laat Hij het niet bij, want “Hij maakt de gezinnen [talrijk] als kudden”. Binnen die veilige vesting zorgt God voor een talrijk nageslacht. Een groot gezin is een bijzondere zegen van God waaraan een groot genot verbonden is.

“De oprechten zien” de zegen waarmee de HEERE hen overlaadt “en zijn verblijd” (vers 42a). In hen herkennen we, net als in ‘de arme’ van het vorige vers, het gelovig overblijfsel dat na de grote verdrukking gezegend wordt. Ze hebben al hun zegeningen te danken aan de gunst van God.

De zegen die God aan Zijn volk geeft, legt de goddelozen het zwijgen op (vers 42b). De ongerechtigheid heeft lange tijd het hoogste woord gevoerd en God het zwijgen willen opleggen door de Zijnen te verdrukken en om te brengen. De bedrijvers van ongerechtigheid hebben zich de rechten van God aangematigd en gemeend Gods koninkrijk in bezit te kunnen nemen. Het ogenblik komt dat God hen zal confronteren met de waarheid. Dan zullen ze geen verweer hebben en zwijgen (Mt 22:11-14).

Ps 107:43 | Wie is wijs?

43 Wie is wijs? Laat hij op deze [dingen] letten,
en de goedertierenheid van de HEERE aandachtig opnemen.

In alle beschreven gebeurtenissen zien we zowel het falen en de zwakheid van de mens als het werk van God in vergeving, bevrijding en herstel. We zien dat God boven alles staat en Zijn werk volbrengt, zelfs daar waar het lijkt dat de mens het Hem onmogelijk maakt. Juist daar blijkt hoezeer Hij verheven is boven de mens.

Ware wijsheid wordt gevonden waar inzicht is in de wegen van God met Zijn volk en met de mens (vgl. Hs 14:10; Dt 32:29; vgl. Jk 3:13-17). Wie wijs is, zal “op deze [dingen] letten”, dat zijn de dingen die in deze psalm worden beschreven. Inzicht in de wegen van de HEERE komt door de overdenking van die wegen, met name door de gebeurtenissen te zien vanuit hemels perspectief (verzen 33-42). De Heer Jezus spreekt deze wijzen aan in Zijn eindtijdrede (Mt 24:15).

Wie daarop let, zal waarnemen dat God een goedertieren God is. Niemand kan de werken van God bestuderen zonder te zien dat er ontelbare inzettingen en verordeningen in Zijn schepping zijn die geen ander doel hebben dan de mens gelukkig te maken.

In al Zijn handelingen met de mens wordt Zijn goedertierenheid zichtbaar. Wie wijs is, zal dat “aandachtig” in zich “opnemen” en op zich laten inwerken. Gods goedertierenheid is de basis van alle zegeningen die tijdens het vrederijk in volheid door de mens worden genoten.

De psalm begint met een oproep om de HEERE te loven vanwege Zijn goedertierenheid, Zijn verbondstrouw. De psalm eindigt met een oproep om te letten op de gunstbewijzen – ofwel verbondstrouw, gebaseerd op het bloed van het nieuwe verbond, hetzelfde woord als in vers 1 – van de HEERE. Als we die gunstbewijzen in de wegen van God, in Zijn regering in deze wereld, hebben gezien en in ons hebben opgenomen, zullen we Hem nog meer kunnen loven.

In Psalm 106 zien we dat het volk Israël niet heeft gedacht aan de gunstbewijzen van de HEERE (Ps 106:7), waardoor zij geen wijsheid hebben kunnen verwerven en dwaas zijn gebleven (Ps 107:17). In die zin is Psalm 107 niet alleen een lofpsalm, want de psalm eindigt als een wijsheidspsalm met onderwijs voor de maskilim, dat wil zeggen voor hen die wijs zijn en nog wijzer willen worden. Dat geldt voor het gelovig overblijfsel.

Voor ons, nieuwtestamentische gelovigen, geldt dat in veel hogere mate. Wij zijn nu al gezegend met alle geestelijke zegening in de hemelse gewesten (Ef 1:3). Als we bij de Heer Jezus in het Vaderhuis zijn, zullen we daar nog meer de volle omvang van leren kennen. Daar zullen we alles zien zoals God het altijd heeft gezien. Dat vooruitzicht zal ons helpen de weg te gaan die God nu voor ons op aarde heeft, met alle vragen die daarbij horen, waarop Hij het antwoord heeft.

Ook voor ons geldt dat het overdenken van het Woord van God ten aanzien van Gods wegen en raadsbesluiten ons zal doen groeien in wijsheid en geestelijk inzicht (Ef 1:3-21; Ko 1:9-29).

Psalm 108

Inleiding

Na de terugkeer uit ballingschap, die in de vorige psalm is beschreven, zal het overblijfsel sterk vermenigvuldigen (Js 49:19-21; vgl. Ez 36:37-38). De nood waarin het overblijfsel in de grote verdrukking is geweest, zal door de HEERE worden beantwoord door aan Israël het volle erfdeel te geven zoals Hij dat aan Abraham heeft beloofd (Gn 15:18-21). De verzen 8b-10 in deze psalm beschrijven de uitbreiding van de grenzen van Israël tot aan de Eufraat om deze bevolkingsgroei op te vangen.

Deze psalm is samengesteld uit het slot van Psalm 57 (verzen 2-6; Ps 57:8-12) en het slot van Psalm 60 (verzen 7-14; Ps 60:7-14). Dat de twee delen hier in één psalm worden samengebracht, betekent dat er een verband tussen de beide delen is. Het eerste deel is een loflied voor God voor Zijn goedertierenheid en trouw (vers 5). In het tweede deel horen we Gods reactie daarop, die Hij geeft in Zijn heiligdom. Hij verklaart Zijn heerschappij over alle volken, een recht dat Hij zal opeisen door middel van Zijn volk (vers 14). Het resultaat is dat Zijn eer over de hele aarde zal zijn, waar het overblijfsel, Zijn beminden, om heeft gevraagd (verzen 6-7).

Zowel Psalm 57 als Psalm 60, waaruit deze ‘mozaïek’ psalm is samengesteld, is door David geschreven. Er is echter een verschil: in Psalm 57 lezen we “Heere”, Adonai (Ps 57:10), terwijl Psalm 108 spreekt over “HEERE”, Jahweh (vers 4).

Psalm 57 bevindt zich in het tweede psalmboek. Dat boek beschrijft dat het overblijfsel is gevlucht naar het buitenland en als het ware in ballingschap is. Daarom ontbreekt de naam HEERE, Jahweh. Psalm 108 staat in het vijfde psalmboek. Daarin zien we het overblijfsel dat terug is in het beloofde land waar de HEERE aanwezig is. Daarom staat hier HEERE, Jahweh, in plaats van Heere, Adonai.

Psalm 57 en Psalm 60 spreken over de wegen van God, met in de eerste helft van elke psalm de oefeningen en beproevingen, en in de tweede helft de resultaten ervan. Psalm 108 neemt van beide psalmen alleen de tweede helft omdat in deze ‘Deuteronomium-psalm’ de ervaringen van de woestijnreis, de beproevingen, allemaal achter de rug zijn. Het overblijfsel kijkt nu vooruit naar het vrederijk.

Ps 108:1 | Opschrift

1 Een lied, een psalm van David.

Voor “een lied” zie bij Psalm 65:1 en Psalm 92:1.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Dit is de eerste psalm van de vijftien psalmen in dit vijfde psalmboek die de naam van David in het opschrift hebben.

Ps 108:2-7 | Loflied en gebed

2 O God, mijn hart is bereid;
ik zal zingen, ik zal psalmen zingen,
ook [zal] mijn eer [U loven].
3 Ontwaak, luit en harp;
ik zal de dageraad doen ontwaken.
4 Ik zal U loven onder de volken, HEERE;
ik zal voor U psalmen zingen onder de natiën.
5 Want Uw goedertierenheid is groot [en reikt tot] boven de hemel,
Uw trouw tot de wolken.
6 Verhef U boven de hemel, o God,
en Uw eer over de hele aarde,
7 opdat Uw beminden gered worden.
Verlos [door] Uw rechterhand en verhoor ons.

Na het overdenken van de vele gunstbewijzen van de HEERE waarover de psalmist in de vorige psalm heeft geschreven (Ps 107:43), is het hart tot rust gekomen (vers 2). Zijn “hart is bereid”, het is er klaar voor, het is in staat om te zingen, ja, psalmen te zingen tot eer van God. De eer die hij heeft gekregen van God als koning over Zijn volk, is niet tot zijn eigen glorie, maar is tot lof van God. Het is het antwoord op de aansporing in Psalm 107 om de HEERE te loven vanwege Zijn goedertierenheid en trouw. Dat gaat hij doen met een lofzang (vers 4) onder begeleiding van luit en harp (vers 3).

Er is een nieuwe dag ofwel een nieuwe periode aangebroken in zijn leven (vers 3). Psalm 57 bestaat uit twee delen: een deel gaat over ‘het gaan slapen’ (Ps 57:2-7) en een deel gaat over ‘het wakker worden’ (Ps 57:8-12). Zoals gezegd, neemt Psalm 108 alleen het tweede gedeelte over, dat is het gedeelte over de dageraad, een nieuwe dag. De nacht van ballingschap is voorbij, “de Zon van gerechtigheid” is opgegaan (Ml 4:2), de nieuwe dag is aangebroken.

Hij wil die nieuwe dag, die nieuwe periode, beginnen met een lied onder begeleiding van “luit en harp”. Hij spreekt tot deze instrumenten om wakker te worden, om hun stilzwijgen te verbreken. Tijdens de ballingschap heeft het overblijfsel hun harpen aan de wilgen gehangen (Ps 137:2). Die tijd is voorbij en nu kunnen ze hun welluidende tonen te laten horen. Daarmee wil hij als het ware “de dageraad doen ontwaken”. Het is een warm welkom aan het schijnende morgenlicht van de nieuwe dag (Sp 4:18).

Die nieuwe dag breekt niet alleen aan in zijn leven en voor zijn volk, maar ook voor de volken (vers 4; Ml 1:11). Het loflied voor de HEERE moet ook “onder de volken” klinken. De psalmen die hij voor de HEERE zingt, moeten ook “onder de naties” gehoord worden (vgl. Ez 36:35-36). Dit zal in het vrederijk zo zijn.

De aanleiding voor deze vreugde-uitingen – weergegeven door het woord “want” – zijn Gods “goedertierenheid” en “trouw” (vers 5). De goedertierenheid van God is “groot”, ofwel omvangrijk en hoog. Ze gaat niet alleen tot aan de hemel, maar “[reikt tot] boven de hemel”. De psalmist komt tot deze conclusie omdat hij acht heeft geslagen op de gunstbewijzen (goedertierenheid) van de HEERE (Ps 107:43). Toen kwam hij tot de ontdekking dat de goedertierenheid van de HEERE zo groot is, dat zij hoger is dan de hemel. Deze goedertierenheid zien we in de Heer Jezus. Hij “is opgevaren boven alle hemelen, opdat Hij alles vervullen zou” (Ef 4:10).

Direct aan Zijn goedertierenheid of liefde is weer Zijn trouw of waarheid verbonden. Zijn goedertierenheid gaat altijd samen met Zijn trouw, met trouw aan Zichzelf en aan Zijn waarheid. Zijn trouw reikt tot de wolken. De wolken worden door Hem bestuurd. Ze brengen zegen waar Hij dat wil en oordeel waar dat nodig is.

Vanuit de zekerheid van de verhevenheid van God (Ps 99:2) vraagt de psalmist aan God om Zijn grote goedertierenheid en trouw te laten zien door Zijn volk te verlossen. Daarmee zal de wereld Zijn verhevenheid zien (vers 5). De psalmist vraagt aan God om Zich te verheffen, dat wil zeggen in overeenstemming daarmee te handelen (vers 6). Hij vraagt dat niet in de eerste plaats met het oog op zijn eigen nood, hoewel ook dat aspect een rol speelt, zoals het volgende vers aangeeft, maar opdat Gods eer of glorie “over de hele aarde” zichtbaar zal zijn.

De enige echte bron van troost is het besef dat het welzijn van het universum en van Zijn volk van God afhangt. Gods goedertierenheid en waarheid zijn van meer belang voor het universum en voor ons dan het succes van onze plannen, onze gezondheid, onze welvaart of ons leven. Als dat onze eerste gedachte is, krijgen we vervolgens de zekerheid dat Hij Zich ons lot op aarde aantrekt en in redding en verlossing zal voorzien, zoals we in het volgende vers horen.

Als Gods eer over de hele aarde is, betekent dat het einde van alle vijandschap tegen God en de Zijnen (vers 7). De psalmist spreekt tot God over Zijn volk als “Uw beminden” (vgl. Dt 7:8; Jr 31:3). Hij doet een beroep op God vanuit het besef dat God Zijn volk liefheeft. God zal Zijn beminden redden als Hij Zich in Zijn goedertierenheid en trouw boven de hemel verheft. Dan wordt Zijn kracht, waarvan Zijn rechterhand spreekt, openbaar tot verlossing van Zijn volk en vindt er verhoring van het gebed van de Zijnen in hun nood plaats.

Ps 108:8-10 | God heeft gesproken

8 God heeft gesproken in Zijn heiligdom,
[daarom] zal ik van vreugde opspringen;
ik zal Sichem verdelen,
het dal van Sukkoth zal ik opmeten.
9 Gilead is van mij, Manasse is van mij,
Efraïm de bescherming voor mijn hoofd,
Juda is mijn wetgever.
10 Moab is mijn waskom,
op Edom zal ik mijn schoen werpen,
over Filistea zal ik juichen.

David en de zijnen hebben in vers 7 aan God om verhoring gevraagd. Nu horen we dat God in reactie daarop “heeft gesproken in Zijn heiligdom” (vers 8a). Het is ook te vertalen als “God heeft gesproken bij Zijn heiligheid”. Dat betekent dat wat God zegt, Zijn Naam zal heiligen. Wat God zegt, is tegelijk wat God doet. Toen God het licht wilde scheppen hoefde Hij alleen maar te spreken. Hij sprak en het was er: “God zei: Laat er licht zijn. En er was licht” (Gn 1:3). De HEERE heeft het land beloofd aan Abraham (Gn 15:18-21). Als de HEERE Zijn belofte niet zou vervullen, zou Zijn Naam worden ontheiligd. Dat is onmogelijk, want de HEERE spreekt bij Zijn heiligheid en vervult ook deze belofte.

Waar het om gaat, is dat we Gods zicht op een situatie alleen leren kennen in het heiligdom, waar God woont. Daar maakt Hij Zijn gedachten als antwoord op onze vragen bekend. Als we weten hoe God over een zaak denkt, geeft dat aanleiding tot het opspringen van vreugde, zoals we hier lezen dat David dat doet. Dan verdwijnen wanhoop en twijfels en komt er zekerheid over de uitkomst van de strijd.

Dan horen we wat God heeft gesproken. Eerst spreekt God over Zijn recht op Sichem, Sukkoth, Gilead, Manasse, Efraïm en Juda (verzen 8b-9). Deze gebieden liggen allemaal in Israël. “Sichem” en “Sukkoth” wijzen op het begin van de terugkeer van Jakob naar het beloofde land (Gn 33:17-18). Dat God Sichem zal “verdelen”, bewijst Zijn recht erop (vers 8b). Hij zal het geven aan wie het toebehoort. Het “opmeten” van het dal van Sukkoth heeft dezelfde betekenis. God zal het hele gebied opmeten en het precies opgemeten gebied geven aan wie het toebehoort, niet meer en niet minder.

“Gilead” ligt in het Overjordaanse en “Manasse” ligt gedeeltelijk in het land en gedeeltelijk in het Overjordaanse (vers 9). Zowel van Gilead als van heel Manasse zegt God: die is “van Mij”. “Efraïm” staat voor de tien stammen en “Juda” staat voor de twee stammen. Samen vormen ze het hele land Israël. Van Efraïm zegt God dat hij de bescherming van Zijn hoofd ofwel het hoofddeel of grootste deel van het land is, dat is het noordelijke deel. Van Juda zegt God dat hij Zijn wetgever is (vgl. Gn 49:10; Nm 21:18). Van Juda uit zal Zijn wet overal geleerd en gehandhaafd worden. Dit zal de situatie zijn als de Messias regeert.

Vervolgens laat God weten dat Hij ook het eigendomsrecht heeft op alle gebieden buiten Israël. Daarvan noemt Hij “Moab”, “Edom” en “Filistea” bij name (vers 10). Deze landen vertegenwoordigen de vijandige buurlanden. We vinden deze landen ook in de profetieën van Jeremia over de eindtijd (Jeremia 47-49). Ook aan deze namen voegt God iets toe. Van Moab zegt Hij: “Moab is Mijn waskom.” Een waskom of wasvat dient om voeten te reinigen. God zal Moab gebruiken om daar het deel van Zijn volk te reinigen dat uit het land zal vluchten en in Moab een onderkomen zal vinden (Js 16:4).

Na de strijd doen de soldaten hun schoenen uit, wassen hun voeten in een waskom en werpen hun schoenen naar de verslagen vijanden als teken van overwinning die ze juichend verkondigen. Kortom, de overwinning is overweldigend en absoluut. Nadat deze landen overwonnen zijn, net als destijds bij de verovering van Kanaän onder Jozua, wordt het land in bezit genomen. En zo wordt de belofte van God aan Abraham vervuld.

Van Edom zegt Hij dat Hij daarop Zijn schoen zal werpen. Dit betekent dat Hij dit volk aan Zich zal onderwerpen (vgl. Ru 4:7). God zal over Filistea juichen. Dit volk heeft gejuicht bij de overwinningen die zij over Gods volk hebben behaald (vgl. 2Sm 1:20). De rollen worden omgekeerd als de Messias regeert (Js 11:14).

Ps 108:11-14 | God is de enige Helper

11 Wie zal mij brengen in een versterkte stad?
Wie zal mij leiden tot in Edom?
12 Zult U het niet zijn, o God, [Die] ons verstoten had
en niet met onze legers uittrok, o God?
13 Geef ons hulp uit de benauwdheid,
want heil van een mens is nutteloos.
14 Met God zullen wij krachtige daden doen;
Híj zal onze tegenstanders vertrappen.

Nadat God Zijn eigendomsrecht op diverse plaatsen en gebieden binnen en buiten Israël heeft bekendgemaakt, vraagt David wie hem zal “brengen in een versterkte stad” (vers 11). De burcht Petra, de hoofdstad van Edom, gebouwd in rotsen, is die versterkte stad. Door de natuurlijke ligging is het menselijk gezien onmogelijk die stad te veroveren. Is er wel iemand, zo vraagt David zich af, die hem “tot in Edom”, tot het centrum ervan, kan leiden?

Hij geeft zelf het antwoord op zijn vraag. Het kan niemand anders zijn dan God (vers 12). Maar God heeft hen verstoten. Profetisch is dat de tijd dat Israël onder de heerschappij van de antichrist is. God heeft Zijn volk daaraan moeten overgeven vanwege hun ontrouw aan Hem. Dat David toch zegt dat God hem tot in Edom zal leiden, toont zijn geloof. De God Die hen heeft verstoten, is de Enige Die hem en zijn leger kan helpen. Zeker, God is niet met de legers van Zijn volk uitgetrokken omdat Zijn volk zich van Hem had afgewend. Daarom zijn ze verslagen. Maar dat maakt gelijk duidelijk dat de enige mogelijkheid om te overwinnen is dat God weer met hen meegaat.

Zij die God vrezen, kunnen dan ook op niemand anders een beroep doen in hun benauwdheid dan op Hem alleen (vers 13). God heeft hen in die benauwdheid gebracht en daarom is Hij de Enige Die hen er ook uit kan leiden. Daarom roepen ze om Zijn hulp. Ze erkennen waarin ze in het verleden hebben gezondigd: “Heil van een mens [te verwachten] is nutteloos” (vgl. Js 2:22).

Dit kunnen we ook geestelijk toepassen. Als een mens in geestelijke nood is over zijn zonden, is er geen mens die hem kan helpen. De Enige Die kan helpen, is God. Hij alleen kan hem bevrijden van de last van zijn zonden, niemand anders. Daarvoor heeft Hij Zijn Zoon gegeven. Hetzelfde geldt voor de leiding in het leven van de gelovige. Alleen God weet welke weg hij moet gaan. Daarom moet hij bij Hem zijn en zich niet door mensen laten leiden. Hij heeft Zijn Woord en Zijn Geest gegeven om hem te leiden.

Alleen met God, met Zijn hulp, kan Gods volk krachtige daden doen (vers 14). Hij voorziet Zijn volk van kracht en moed om de vijanden te bestrijden. Deze uitspraak getuigt van vertrouwen op God in het besef van eigen krachteloosheid. Als Hij met hen is, zullen ze hun tegenstanders vertrappen, wat erop neerkomt dat God hen vertrapt (vgl. Rm 16:20a).

Psalm 109

Inleiding

In Psalm 109 gaat het, evenals in de volgende, over Christus. Het zijn beide messiaanse psalmen. In Psalm 109 horen we over het lijden van Christus en in Psalm 110 horen we over de verheerlijking van Christus. In Psalm 109 bidt Christus als de lijdende Knecht van de HEERE om verlossing; in Psalm 110 antwoordt God Hem door Hem uit de dood te verlossen en te verhogen (vgl. Hb 5:7-10).

Het lijden van Christus is hier het lijden vanwege de verwerping door de Zijnen (vgl. Jh 1:11), zoals Jozef door Juda en zijn broers werd verworpen. Profetisch zal dat ook gebeuren met het gelovig overblijfsel dat door de antichrist en zijn volgelingen verworpen wordt. De verwerping herkennen we in de valse beschuldiging door de goddelozen van de gelovigen.

Als we nadenken over het lijden van Christus, zullen we altijd onderscheid moeten maken tussen het lijden (enkelvoud) van Christus om ons met God te verzoenen, en het lijden (meervoud) van Christus van de zijde van mensen. In het eerste lijden (enkelvoud) is Hij uniek. Niemand deelt daarin met Hem. In het tweede lijden (meervoud) is Hij een volmaakt voorbeeld voor gelovigen van alle tijden die in deze verdorven wereld moeten lijden.

Omdat het lijden veroorzaakt wordt door de vijanden heeft deze psalm ook het karakter van een gebed om gerechtigheid. Er is sprake van een vonnis (vers 7).

Ps 109:1-5 | Liefde beantwoord met haat

1 Een psalm van David, voor de koorleider.
O God van mijn lofzang, zwijg niet.
2 Want de mond van de goddeloze
en de mond van bedrog zijn tegen mij geopend,
met valse tong hebben zij met mij gesproken.
3 Met hatelijke woorden hebben zij mij omringd,
ja, zij hebben mij zonder reden bestreden.
4 Voor mijn liefde klagen zij mij aan,
maar ik was [steeds in] gebed.
5 Zij hebben kwaad over mij gebracht in plaats van goed,
en haat in plaats van mijn liefde.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

De psalm begint (vers 1b) en eindigt (verzen 30-31) met het loven van God. De psalm begint met de God die waard is om te loven en eindigt met een jubellofzang in een grote gemeente. Dat maakt deze psalm tot een ‘enveloppsalm’. Hoewel deze psalm – net als Psalm 22 en Psalm 69 – gaat over het lijden van Christus, is de overwinning zo zeker, dat ‘de envelop’ waarin deze psalm zit geen rouwenvelop is, maar een envelop van lofgezangen.

David spreekt God aan als de “God van mijn lofzang”. God is het voorwerp van zijn persoonlijke (“mijn”) lofzang. Hij heeft een persoonlijke relatie met God. In zijn omgang met zijn God heeft hij God op vele wijzen leren kennen. In alle omstandigheden waarin hij is geweest, heeft God hem geholpen en hem bijgestaan. Daardoor is God de God van zijn lofzang geworden. Ook wij hebben talloze redenen om God te loven, waardoor God voor ons persoonlijk de God van onze lofzang kan en wil zijn.

Tot die God roep hij met nadruk, “O God”, om niet te zwijgen. Het geeft aan dat David in nood is. Dat is vanwege de wreedheid en onredelijkheid van de vijand. Daarom roept hij tot God. Maar God zwijgt, Hij antwoordt (nog) niet. Zijn antwoord komt in het eerste vers van Psalm 110 (Ps 110:1). In de volgende verzen zegt David waarom hij tot God roept.

Hij heeft dringend hulp nodig, want ”de goddeloze” heeft zijn mond, een “mond van bedrog” tegen hem geopend (vers 2). In ‘de goddeloze’, enkelvoud, zien we de antichrist (vgl. Ps 52:4-6), de spreekbuis van de duivel, de vader van de leugen. Zij die de goddeloze volgen, spreken “met valse tong” tegen hem (vgl. Mt 26:59).

Ze spreken niet alleen leugenachtige, valse woorden tegen en met hem, maar ook “met hatelijke woorden” (vers 3). Vers 2 laat ons de buitenkant zien, woorden van goddeloosheid, van bedrog en van leugen. Vers 3 geeft ons een glimp van de binnenkant: haat, en zonder reden. Haat is hun drijfveer (vers 5b). Ze hebben hem zelfs met hatelijke woorden “omringd”. Het is niet slechts af en toe een leugenachtige opmerking, maar ze doen niet anders. En dat terwijl er geen enkele aanleiding toe is. David klaagt: “Ja, zij hebben mij zonder reden bestreden.” Meer dan van David is dit waar van de Heer Jezus. We horen in David dan ook de Geest van Christus spreken (Hd 2:30-31).

Dat het in feite over Christus gaat, maakt Christus Zelf duidelijk. Hij citeert dit vers in Zijn gesprek met de discipelen vlak voor Zijn gang naar het kruis (Jh 15:24-25). Hij vertelt over de haat die de Joden tegen Hem koesteren. Er is geen enkele aanleiding voor het haten van Hem. Hij is immers altijd in liefde en genade en goedheid onder hen geweest. Toch hebben zij Hem gehaat (Ps 38:21). Het bewijst de boosaardigheid van het hart van de mens en de waarheid van Gods Woord.

De diepe reden van de tegenstand van de goddeloze en zijn volgelingen is, zegt de Heer Jezus, “Mijn liefde” (vers 4). Hier horen we ook duidelijk de Heer Jezus spreken, Die dit naar waarheid heeft meegemaakt in Zijn leven op aarde. Ook de reactie op alle valse beschuldigingen en aanklachten kan alleen voor Christus gelden. Alleen Hij kan zeggen: ”Ik was gebed.” Hij stelt tegenover alle vijandschap Zijn volkomen afhankelijkheid van Zijn God aan Wie Hij Zichzelf en alles overgaf (1Pt 2:23b).

Zijn hele leven werd gekenmerkt door een houding van gebed. De woorden ‘[steeds in]’ staan niet in de originele bijbeltekst. Die toegevoegde woorden verzwakken de kracht van wat er staat. ‘Gebed zijn’ is meer dan ‘steeds in gebed’ zijn. Er is slechts één Persoon Die kan zeggen Hij ‘gebed was’ in Zijn leven op aarde en dat is de Heer Jezus.

Hij is niet slechts genegeerd geworden, maar het tegenovergestelde van wat Hij is en doet, wordt Hem gegeven. Hij heeft niet anders dan goed gedaan (Hd 10:38), maar in plaats van daarvoor dankbaar te zijn brengen zij kwaad over Hem (vers 5; Ps 35:12a; 38:21). Hetzelfde geldt voor de grootst denkbare tegenstelling, die van liefde en haat. Hij heeft niet anders dan liefde bewezen aan iedereen met wie Hij in aanraking kwam. In plaats van door Zijn liefde aangetrokken te worden, hebben ze Hem gehaat en van zich gestoten. Wat is toch het hart van de zondaar toch ijskoud en hard als steen!

Ps 109:6-15 | De vloek voor de verrader

6 Stel een goddeloze over hem aan
en moge de satan aan zijn rechterhand staan.
7 Wordt hij geoordeeld, laat hij [als] schuldige uitgaan
en laat zijn gebed tot zonde zijn.
8 Laten zijn dagen weinig zijn
[en] laat een ander zijn ambt nemen.
9 Laten zijn kinderen wezen worden
en laat zijn vrouw weduwe worden.
10 Laten zijn kinderen overal rondzwerven en bedelen
en ver van hun verwoeste [plaatsen voedsel] zoeken.
11 Laat de schuldeiser beslag leggen op al wat hij heeft,
en laten vreemden zijn arbeid plunderen.
12 Laat hij niemand hebben die [hem] goedertierenheid bewijst,
laat er niemand zijn die zijn wezen genadig is.
13 Laten zijn nakomelingen uitgeroeid worden,
laat hun naam uitgewist worden in de volgende generatie.
14 Laat de ongerechtigheid van zijn vaderen bij de HEERE in gedachtenis blijven,
de zonde van zijn moeder niet worden uitgedelgd.
15 Laten ze de HEERE voortdurend voor [ogen] staan,
ja, laat Hij hun nagedachtenis van de aarde uitroeien.

In dit gedeelte spreekt David door de Geest van Christus een bijzonder indringende en uitvoerige vloek uit over de goddeloze en zijn nageslacht. Vers 8b wordt in Handelingen 1 door Petrus geciteerd (Hd 1:20). Het verband waarin het citaat in Handelingen 1 staat (Hd 1:15-26), maakt duidelijk dat het hier in Psalm 109 profetisch over Judas, de verrader van de Heer Jezus, gaat.

Van alle vijanden is Judas de vijand die Hem het naaste geweest is. Judas heeft Hem het best gekend en zich ondanks dat in de grootste afvalligheid tegen Hem, de Rechtvaardige, gekeerd. Een grotere goddeloosheid is niet denkbaar. De vloek die over hem wordt afgeroepen, is ten volle door hem verdiend. Het gaat hier niet om wraak voor geleden onrecht, maar oordeel over het grootste onrecht dat ooit is gedaan.

De vloek begint ermee dat God “een goddeloze over hem”, dat is over Judas, aanstelt (vers 6). Deze ‘goddeloze’ is de satan. Satan betekent ‘tegenstander’ of ‘aanklager’. De satan staat ook “aan zijn rechterhand” om hem aan te klagen (vgl. Zc 3:1; Op 12:10). Nadat Judas onder aansporing van de satan zijn weerzinwekkende daad van verraad heeft verricht (Lk 22:3), drijft diezelfde satan Judas in zijn uitzichtloze wanhoop tot de daad van zelfmoord (Mt 27:3-4).

Judas heeft het werk van de satan gedaan en die ‘beloont’ hem daarvoor met de enige beloning die hij heeft om te geven: de dood. Wie het werk van de satan doet, vindt in hem geen verdediger, maar een aanklager die hem met de grootst mogelijk wroeging vult. De satan doet en kan niet anders dan stelen, slachten en verderven (Jh 10:10a).

De eerste betekenis van vers 7a is “laat zijn verzoek om strafvermindering worden afgewezen”. Judas krijgt geen strafvermindering en gaat als schuldige uit dit leven weg (vers 7). Hij heeft het loon van de zonde, de dood, ontvangen (Rm 6:23). Het gebed dat hij uitspreekt, “ik heb gezondigd door onschuldig bloed over te leveren” (Mt 27:4), is een gebed dat tegen beter weten in wordt uitgesproken. Het is een gebed dat alleen wordt uitgesproken om bevrijd te worden van de gevolgen van de zonde. Het is niet oprecht, er gaat geen berouw over de begane zonde mee gepaard. Een dergelijk gebed is hem tot zonde. Zonde betekent letterlijk ‘het doel missen’, hier betekent het dat het gebed geen resultaat zal hebben.

Als iemand God trouw dient, is de belofte dat zijn dagen zullen worden vermeerderd (Dt 6:1-2; Sp 3:1-2). Die belofte wordt niet altijd al tijdens iemands leven op aarde vervuld. We zien dat in het leven van de Heer Jezus. Hij is in het midden van Zijn dagen op aarde gedood (Ps 102:25a). Maar Hij ontvangt Zijn dagen na Zijn opstanding en die zijn zonder einde. Bij Judas is de betekenis van het woord dat “zijn dagen weinig zijn” (vgl. Ps 37:35-36) dat ze beperkt blijven tot het aardse leven. Na zijn afschuwelijke daad van zelfmoord is hij in de plaats van pijn gekomen om straks door de Rechter op de grote, witte troon naar het eeuwige vuur te worden verwezen.

Het tweede deel van vers 8 is, zoals hierboven al aangegeven, door Petrus op Judas wordt toegepast. Petrus zegt uitdrukkelijk dat wat hier wordt gezegd, is “vervuld” in wat met Judas is gebeurd (Hd 1:16). Dat maakt de hele psalm tot een profetisch getuigenis. “Zijn ambt” is zijn apostelambt. De “ander” die zijn ambt neemt, is Matthias (Hd 1:26).

De Heer Jezus had Judas uitgekozen om apostel te zijn (Jh 6:70-71), niet om Zijn verrader te worden. Dat hij de verrader is geworden, kwam door zijn hebzucht. Daaraan gaf hij toe en werd hij een dief. Daardoor heeft hij zich voor de duivel opengesteld.

Behalve oordeel over hemzelf heeft de daad van Judas ook gevolgen voor zijn kinderen, zijn vrouw, zijn bezittingen, zijn omgeving en zijn nagedachtenis en de nagedachtenis van zijn nageslacht. Dat wordt in de verzen 9-15 beschreven. Iemand die zondigt, doet niet alleen zijn eigen ziel geweld aan. Hij sleept altijd anderen in zijn val mee (Jz 22:20; 2Sm 3:29). Zoals iemand heeft gezegd: de weg van God af ga je niet alleen (vgl. Ex 20:5).

Het gaat hier om Judas als type van de antichrist. Zowel Judas als de antichrist “de zoon van het verderf” genoemd (Jh 17:12; 2Th 2:3). De volgelingen van de antichrist worden hier geschilderd als zijn familie.

De “kinderen” van Judas worden door zijn zelfmoord “wezen” en “zijn vrouw” wordt “weduwe” (vers 9). Los van de aanleiding van de dood door zelfmoord, heeft een zelfmoord altijd grote impact op het leven van de achterblijvende familie, vrienden en kennissen. Het is een daad van egoïsme waarbij niet aan de gevolgen wordt gedacht die deze daad voor anderen heeft.

Het gevolg van zijn daad is ook dat “zijn kinderen overal rondzwerven en bedelen en ver van hun verwoeste [plaatsen voedsel] zoeken” (vers 10; vgl. Jr 18:21). Omdat de kinderen hun vader kwijt zijn, moeten ze nu zelf aan de kost zien te komen. Daarvoor moeten ze gaan bedelen. De plaats waar ze hebben gewoond, is een woeste plaats geworden. Ze hebben geen thuis meer.

Judas was een dief (Jh 12:6). Na zijn dood komt “de schuldeiser beslag leggen op al wat hij heeft” (vers 11; vgl. 2Kn 4:1). Ook komen “vreemden zijn arbeid plunderen”. Dat maakt de situatie van zijn nakomelingen nog dramatischer.

Omdat hij zelf geen goedertierenheid heeft bewezen, zal hij ook “niemand hebben die [hem] goedertierenheid bewijst” (vers 12). Niemand zal “zijn wezen genadig” zijn. Ze worden gezien als ten nauwste verbonden met dit kwade werk van verraad. Hun vader heeft het grootste verraad ooit gepleegd.

Voor de nakomelingen van Judas is er geen toekomst. Het enige wat hun wacht is “uitgeroeid worden” (vers 13). Daardoor zal “hun naam uitgewist worden in de volgende generatie”. Er zal niemand meer zijn die aan hen zal denken. Terwijl “de herinnering aan de rechtvaardige … tot zegen” is, zal “de naam van de goddeloze … wegteren” (Sp 10:7; Jb 18:17).

Met “de ongerechtigheid van zijn vaderen” wordt gewezen op zijn voorgeslacht en tevens zien we een verwijzing naar de erfzonde (vers 14). Judas komt net als ieder mens uit een familie die ongerechtigheid heeft gedaan. Met de uitdrukking ‘erfzonde’ wordt de zondige natuur van de mens bedoeld. De zonde is door één mens, Adam, in de wereld gekomen, waardoor alle mensen zondigen (Rm 5:12).

Dat moet met betrekking tot Judas “bij de HEERE in gedachtenis blijven”, dat wil zeggen dat er voor Judas geen plaatsvervanger is. Kinderen gaan niet verloren vanwege de ongerechtigheden van de ouders, maar om hun eigen ongerechtigheden. Die ongerechtigheden komen wel voort uit een natuur die geërfd is van de voorouders.

Ook de vermelding van “de zonde van zijn moeder” wijst op de erfzonde. Het gaat niet om een specifieke daad van zijn moeder, maar om wat zij bij het ter wereld brengen van Judas hem heeft meegegeven. Dat moet “niet worden uitgedelgd”. Door zijn geboorte is hij een zondaar geworden, wat uit zijn daden blijkt.

Een en ander betekent niet dat zondige daden nooit kunnen worden uitgedelgd. Het gaat hier over Judas als een type van de antichrist en zijn onberouwelijke daad en zondige leven. Van ieder die erkent dat hij een verdorven natuur heeft en naar die natuur heeft geleefd, kunnen de zonden worden uitgedelgd. Dat gebeurt als de zonden oprecht worden beleden en er wordt erkend dat ze zijn voortgekomen uit een verdorven natuur. Zo iemand mag weten dat Christus het noodzakelijke offer heeft volbracht om met God verzoend te worden, waardoor God de zonden niet meer gedenkt omdat Hij ze heeft uitgedelgd.

Het laatste vers van de vervloeking spreekt enerzijds over een “voortdurend voor ogen staan” en anderzijds over “een van de aarde uitroeien” (vers 15). De HEERE moet er enerzijds voortdurend aan blijven denken welke ongerechtigheid en zonde op aarde is gebeurd. Anderzijds moet de aarde van elke nagedachtenis aan Judas, en van mensen zoals hij, gezuiverd worden. Hun invloed mag in het vrederijk nergens op aarde aanwezig zijn.

Ps 109:16-20 | De reden van de vloek

16 Want hij dacht er niet aan goedertierenheid te bewijzen,
maar vervolgde de man die ellendig was en arm
en verslagen van hart, om [hem] te doden.
17 Hij heeft de vloek liefgehad:
laat die over hem komen!
Hij vond geen vreugde in de zegen:
laat die ver van hem blijven!
18 Laat hij zich met de vloek kleden als met zijn mantel,
laat die in zijn binnenste doordringen als water,
ja, als olie in zijn beenderen.
19 Laat [de vloek] voor hem zijn als het kleed [waarin] hij zich hult,
als een gordel die hij steeds ombindt.
20 Laat dit het arbeidsloon zijn van de HEERE voor mijn tegenstanders
en voor hen die kwaadspreken over mijn ziel.

Het woord “want” waarmee vers 16 begint, geeft aan dat nu de reden volgt van de vervloekingen die hiervoor zijn uitgesproken. De gedachte aan het bewijzen van “goedertierenheid” ontbrak bij Judas volledig (vgl. Mt 18:21-35). In plaats van goedertierenheid te bewijzen “vervolgde” hij “de man die ellendig was en arm en verslagen van hart”. Dit ziet weer overduidelijk op de Heer Jezus. Judas is erop uit geweest deze Ellendige en Arme en Verslagene van hart “te doden”.

Judas is niet voorbestemd om vervloekt te worden, hij heeft ervoor gekozen om vervloekt te worden, want “hij heeft de vloek liefgehad” (vers 17). Hij vond er zijn vreugde in om anderen te vervloeken. Daarom wordt er terecht gevraagd de vloek over hem te laten komen. Tevens onthoudt God hem de zegen niet, maar weigert hij die, want “hij vond geen vreugde in de zegen”. Daarom wordt er terecht gevraagd “die ver van hem” te laten “blijven”. In beide gevallen gaat het om een bevestiging van de keus van Judas.

Zijn keus laat zien dat hij met de vloek is bekleed “als met zijn mantel” (vers 18; vgl. Jb 29:14). De vloek is aan hem te zien. Maar niet alleen in zijn uiterlijk, waarvan zijn mantel spreekt, is de vloek zichtbaar. De vloek is “in zijn binnenste” doorgedrongen “als water”. Het is iets wat hem verkwikt. Hij leeft en beweegt erdoor, hij is “als olie in zijn beenderen”. Het is als smeerolie voor zijn gewrichten.

In vers 19 wordt met andere woorden nog eens gezegd wat al in vers 18 is gezegd. Het geeft aan hoezeer hij en de vloek bij elkaar horen. De vloek rust niet op hem, maar hij voelt er zich behaaglijk in, hij hult zich erin. Het is de kracht van zijn leven, waarvan de “gordel” spreekt “die hij steeds ombindt”.

De vloek is “het arbeidsloon”, iets wat hij heeft verdiend (vers 20). Het is als met “de dood”, die “het loon van de zonde” is (Rm 6:23; vgl. Jk 1:13-15). Dit ‘arbeidsloon’ is echter niet alleen voor Judas, maar voor alle “tegenstanders” van de Heer Jezus. Die tegenstand blijkt uit “kwaadspreken” over Zijn ziel. Mensen die zich niet willen buigen voor Hem, spreken altijd kwaad van Hem. Kwaadspreken van Hem Die alleen en volmaakt goed is, is lastering van Hem. Het is het werk van de duivel. Dit werk verdient niet anders dan de eeuwige dood.

Ps 109:21-29 | Gebed om Gods hulp

21 Maar U, HEERE Heere,
doe [Uw werk] aan mij omwille van Uw Naam,
want Uw goedertierenheid is groot: red mij.
22 Want ik ben ellendig en arm,
mijn hart is in mijn binnenste dodelijk verwond.
23 Ik ga heen als een schaduw die langer wordt,
ik word afgeschud als een sprinkhaan.
24 Mijn knieën zijn verzwakt door het vasten,
en mijn vlees is vermagerd: geen vet [zit eraan].
25 Toch ben ík hun [nog] tot smaad;
zien zij mij, zij schudden hun hoofd.
26 Help mij, HEERE, mijn God,
verlos mij, naar Uw goedertierenheid.
27 Dan weten zij: ja, dit is Uw hand;
Ú hebt het gedaan, HEERE.
28 Laten zíj vloeken, als Ú maar zegent,
laten zij aanvallen, als zij maar beschaamd worden
en Uw dienaar zich verblijdt.
29 Laten mijn tegenstanders met schande bekleed worden,
zich hullen in hun schaamte als in een mantel.

Christus heeft Zich nooit verdedigd tegen alle onrecht dat Hem is aangedaan en alle kwaad dat over Hem is gesproken. Met een “maar U” heeft Hij Zich tot de “HEERE Heere” gewend en Hem gevraagd Zijn werk aan Hem te doen (vers 21). Het woord “maar” geeft de tegenstelling aan tussen het werk van Judas en dat van Zijn God tot Wie Hij Zich wendt.

Hij doet een beroep op de Naam van de HEERE Heere, want Hij heeft Zijn Naam altijd geëerd en altijd alles gedaan in die Naam. De verhoring van het gebed is tot eer van Zijn Naam. Dat geldt voor het gebed van Christus, dat geldt ook voor het gebed van het overblijfsel. Daarom rekent Hij op Gods goedertierenheid die groot is. Hij kent die goedertierenheid als geen ander en Hij weet hoe groot die is. Altijd heeft Hij die ervaren. Dat is de kracht van Zijn leven geweest. Ook nu weet Hij dat Gods goedertierenheid er voor Hem is.

Hij wijst God op Zijn toestand: Hij is “ellendig en arm” (vers 22; vers 16; Ps 40:18). Hij noemt het als een pleitgrond voor God, opdat God Hem te hulp zal komen. Hij neemt het recht niet in eigen hand, want Hij was niet op aarde gekomen om te oordelen, maar om de wil van God te doen. Dit betekende het ondergaan van het groots mogelijke onrecht en het grootst mogelijke lijden. Hij heeft innerlijk diep geleden door alles wat er tegen en over Hem werd gezegd. Dat horen we als Hij zegt: “Mijn hart is in mijn binnenste dodelijk verwond” (vgl. Ps 22:15b; 69:21a).

Hij voelde Zijn leven wegvloeien, wat Hij zinnebeeldig omschrijft “als een schaduw die langer wordt” (vers 23; vgl. Ps 102:12). Een schaduw bewijst dat er een persoon is, terwijl de persoon zelf niet gezien wordt. Er is geen kracht in. Een langer wordende schaduw wijst op het ondergaan van de zon en het vallen van de nacht van de dood. Door zijn omgeving wordt hij “afgeschud als een sprinkhaan”. Hij is voor hen als een lastig insect dat je met een schuddende beweging van je lichaam verwijdert. Niemand geeft nog een cent voor zijn leven.

De kracht om te lopen is verdwenen omdat de “knieën zijn verzwakt door het vasten” (vers 24; vgl. Hb 12:12). We zien dat toen de Heer Jezus het kruis moest dragen. Hij heeft zoveel geleden van alle mishandelingen, dat Zijn kracht op de weg is neergedrukt (Ps 102:24). Daarom houden ze Simon van Cyréne aan om het kruis van Christus achter Hem aan te dragen (Lk 23:26). Tegelijk heeft de ijver voor Gods huis Hem verteerd, zodat zijn “vlees is vermagerd: geen vet [zit eraan]” (vgl. Ps 22:18a).

Ondanks Zijn meelijwekkende toestand als gevolg van Zijn inzet voor God en het volk, is Hij “hun [nog] tot smaad” (vers 25; vgl. Ps 69:21). Ze bespotten Hem. “Zij schudden hun hoofd” in afschuw als zij Hem zien (Mt 27:39). Deze verachting voor de volkomen Mens van Wie de daden en woorden vol barmhartigheid waren, is een onbeschrijflijke misdaad.

De Heer Jezus gaat diep gebukt onder al deze lastering en mishandeling. Hij richt Zich op, niet om Zijn tegenstanders neer te vellen, maar om tot de “HEERE, Mijn God” te roepen Hem te helpen (vers 26). Hij vraagt of Zijn God in Zijn trouw Hem naar Zijn goedertierenheid wil verlossen uit de grote nood waarin Hij is. De nood is zo groot, dat de Heer voor de tweede keer om hulp vraagt, in feite een herhaling van vers 21.

Als Christus door Zijn God verlost wordt, zullen de tegenstanders weten dat Gods hand uitredding heeft gebracht (vers 27). Elke boze macht in het heelal zal weten dat God Christus heeft verkoren om Zijn Koning te zijn. Dat zal gebeuren als het vrederijk is opgericht en de Heer Jezus op de troon van Zijn heerlijkheid zit. Niemand zal kunnen ontkennen dat de HEERE het gedaan heeft.

De tegenstanders kunnen vloeken wat ze willen, het zijn zinloze, lege vloeken, want ze treffen geen doel (vers 28). Het enige waar het Christus om gaat, is de zegen van Zijn God. Ze kunnen ook aanvallen zo vaak en wanneer en waar ze maar willen, maar zij zullen beschaamd worden, terwijl Gods “Dienaar Zich verblijdt”. Voor de gelovige die overal de hand van God in ziet, wordt de vloek altijd veranderd in zegen en is het gevolg altijd blijdschap.

Voor de tegenstanders zal het omgekeerde het geval zijn. Zij verheugen zich over de ellende van de Ellendige, maar zij zullen “met schande bekleed worden” (vers 29). De schande wordt over hen uitgegoten vanwege hun verachting van de Rechtvaardige. Zij zullen “zich hullen in hun schaamte als in een mantel”. Ze zullen zich innerlijk diep schamen over hun leugen en laster die zij over Hem, Die Ellendig en Arm wordt genoemd, hebben rondgestrooid.

Ps 109:30-31 | Belofte om God te loven

30 Ik zal de HEERE met mijn mond op luide toon loven,
te midden van velen zal ik Hem prijzen.
31 Want Hij zal aan de rechterhand van de arme staan
om [hem] te verlossen van hen die zijn ziel veroordelen.

De psalm eindigt met de belofte van een loflied. In de zekerheid van de verhoring van Zijn gebed zegt Christus dat Hij de HEERE met Zijn mond op luide toon zal loven (vers 30). Hij zal Hem “te midden van velen … prijzen” (vgl. Ps 22:23b; Hb 2:9-12). Dit loflied zal Hij aanheffen, wanneer Hij als de Opgestane te midden van de Zijnen is, die Hij door Zijn dood heeft verlost.

Loven gebeurt altijd met de mond. Het lijkt daarom overbodig om het te vermelden. Dat het hier toch wordt gedaan, is omdat deze psalm begint met een bedrieglijke mond (vers 2). Door de hulp van de HEERE eindigt deze psalm met een mond die de HEERE op luide toon looft.

Christus weet dat de HEERE “aan de rechterhand van de arme” zal staan (vers 31; vgl. vers 6). Hij is die Arme. De HEERE staat aan Zijn rechterhand om Hem van elke aanklacht vrij te spreken (Js 50:9a). Zo zal Hij worden verlost “van hen die Zijn ziel veroordelen” (vgl. 2Tm 4:16-17; Rm 8:33). In Zijn opstanding is de Heer Jezus gerechtvaardigd, dat wil zeggen rechtvaardig verklaard, in alles wat Hij heeft gedaan. Elke aanklacht is daardoor niet alleen volledig ongegrond verklaard, maar als valse aanklacht tentoongesteld.

Nu het lijden rechtvaardig is vergolden, kan de heerlijkheid worden geopenbaard. Dat is Psalm 110.

Psalm 110

Inleiding

De Ellendige en Arme van Psalm 109 is de heersende Koning-Priester in Psalm 110. Tussen Zijn lijden op aarde en Zijn openlijke verheerlijking op aarde, dat is de tijd waarin wij leven, zit Hij op de troon van de Vader (Ps 110:1) in afwachting van Zijn eigen troon (Op 3:21). Zijn lijden en de heerlijkheid daarna vormen het grote thema van de profeten (1Pt 1:11).

We vinden in Psalmen Christus vaak in verbinding met het overblijfsel. In deze psalm gaat het alleen over Hem. Hij heeft Zichzelf ontledigd en God heeft Hem een Naam gegeven boven elke naam (Fp 2:9-11).

Vers 1 van deze psalm wordt meer dan enig ander vers – wel veertien keer – uit het Oude Testament in het Nieuwe Testament geciteerd:
1. De Heer Jezus citeert dit vers tegenover de farizeeën om te bewijzen dat Hij, de Messias, niet alleen de Zoon van David, maar ook de Heer van David is omdat Hij ook de Zoon van God is (Ps 2:7; Mt 22:41-44; Mk 12:35-37; Lk 20:42).
Het vers wordt ook geciteerd om vast te stellen dat Christus
2. als Zoon ver boven de engelen verheven is (Hb 1:3,13);
3. als Heer gezag over alle dingen heeft en als Christus de Man van Gods welgevallen is (Hd 2:33-34);
4. een onveranderlijk priesterschap heeft ontvangen (Hb 7:17,20-21; 5:5-6);
5. wacht op het moment van Zijn openlijke heerschappij, wanneer Zijn vijanden een voetbank voor Zijn voeten zijn (Hb 10:13).

Vers 1 wordt in Mattheüs 22 aangehaald om te weerleggen, om te laten zien dat de Zoon van David meer is dan David. In Handelingen 2 wordt het aangehaald om de Joden te overtuigen van het feit van Zijn hemelvaart. In Hebreeën 1 wordt het aangehaald om te bevestigen dat Christus meer is dan de engelen.

Ps 110:1 | Christus in de hemel

1 Een psalm van David.
De HEERE heeft tot mijn Heere gesproken:
Zit aan Mijn rechterhand,
totdat Ik Uw vijanden gemaakt zal hebben
[tot] een voetbank voor Uw voeten.

Deze psalm is, zoals door de Heer Jezus Zelf wordt bevestigd, “van David” (vers 1). Hij gaat echter niet over David, maar in de Geest profeteerde hij over de grote Zoon van David, de Christus van God in de heerlijkheid van de hemel. In Psalmen is David veelal een type van Christus. Als profeet spreekt hij dan in de Geest. In deze psalm, waarin het gaat over de verheerlijking van Christus, kan hij geen type zijn. Psalm 110 is de enige psalm waar David zeer duidelijk wordt onderscheiden van Christus. Daarom wordt dit vers door de Heer Jezus gebruikt om Zijn heerlijkheid als de Heer en de Zoon te laten zien (Mt 22:43).

“De HEERE” heeft David door de Geest laten weten dat Hij “tot mijn Heere gesproken” heeft en wat Hij heeft gezegd. Dit is het antwoord op het gebed van David in Psalm 109 (Ps 109:1). Psalm 109 is het verleden, het lijden van de Heer Jezus op aarde. Psalm 110:1 is het heden; bijna 2000 jaar is de Heer gezeten aan Gods rechterhand. Vanaf Psalm 110:2 is het de toekomst, wanneer de Heiland zal verschijnen als de Koning-Priester, als de Overwinnaar, Die op Zijn eigen troon gaat zitten. Samengevat:
Psalm 109 Christus’ lijden.
Psalm 110:1 Christus’ zitten.
Psalm 110:2-6 Christus’ heerschappij.

“Gesproken” is letterlijk ‘orakel, Goddelijke uitspraak’, een uitdrukking die vaak in de profetische boeken voorkomt. Deze psalm is inderdaad profetisch van aard, zoals Mattheüs 22 duidelijk maakt (Mt 22:43).

David spreekt over “mijn Heere”, Adonai, de soevereine Heerser. De Heer Jezus is de Zoon van David als Mens, maar Hij is ook de Heer van David, omdat Hij ook de Zoon van God is. Tegen Hem heeft de HEERE, Jahweh, gezegd plaats te nemen aan Zijn rechterhand.

De rechterhand is de plaats van eer (vgl. 1Kn 2:19) en van macht. Die plaats heeft de Heer Jezus van God gekregen. Het ziet op de verheerlijking van de Heer Jezus na het volbrengen van het werk op het kruis, Zijn dood en Zijn opstanding. Die plaats neemt Hij in sinds en vanaf Zijn hemelvaart totdat Hij in heerlijkheid verschijnt.

Petrus verwijst in zijn toespraak op de Pinksterdag naar dit vers en zegt dat God de Heer Jezus “zowel tot Heer als tot Christus heeft gemaakt” (Hd 2:34-36). Hij schrijft alles toe aan God om daarmee te laten zien hoezeer God het werk van Zijn Zoon waardeert en heeft aanvaard. Op aarde mogen mensen Hem hebben veracht en verworpen, zoals Psalm 109 laat zien, maar Psalm 110 laat zien dat Hij voor God de volmaakt Heerlijke is, Die Hij met vreugde de hoogste en heerlijkste plaats in de hemel geeft.

Het contrast tussen de plaats die God Hem geeft en die de mens Hem geeft, is enorm. De mens heeft Hem als een nietswaardige verraden, verworpen, mishandeld en vermoord. Maar God heeft Hem tot Heere gemaakt, tot de Gezaghebber Die alle macht heeft in de hemel en op de aarde. God heeft Hem ook tot Christus gemaakt, tot de Drager en Uitdeler van al Zijn beloften.

De verwijzing van Petrus naar dit vers bewijst dat het niet over David gaat, maar over de Heer Jezus. David spreekt hier over de verheerlijking van de Heer Jezus als een daad van Jahweh, dat is God. De Heer Jezus is door de rechterhand van God verhoogd en God heeft Hem de plaats van eer aan Zijn rechterhand gegeven. Die plaats komt Hem toe, Hij heeft die plaats verdiend. Het lijden van Christus door toedoen van het volk en de verheerlijking van Christus als antwoord van God daarop is het steeds terugkerende thema van de prediking van de apostelen tot het Joodse volk in het boek Handelingen.

Er is een “totdat” verbonden aan die plaats van eer aan Gods rechterhand. Er komt namelijk een ogenblik dat de Heer Jezus die plaats zal verlaten om terug te keren naar de aarde. Hij zal dan de vijanden van Zijn volk, dat is het gelovig overblijfsel – en de vijanden van Zijn volk zijn ook Zijn vijanden – oordelen. Die vijanden bevinden zich zowel binnen het volk – het zijn de antichrist en zijn volgelingen, het ongelovig deel van Israël – als buiten het volk – dat zijn de Assyriërs onder aanvoering van de koning van het noorden.

Christus zal allen die hebben geweigerd zich te bekeren en zich voortdurend vol haat tegen Hem en Zijn volk hebben gekeerd, als overwonnen vijanden onder Zijn voeten leggen, zodat Hij erop zal rusten. Een voetbank symboliseert totale onderwerping (vgl. Jz 10:24). Tot dat ogenblik blijft Hij in de heerlijkheid.

Het is belangrijk te zien dat de waarheid van de verbinding tussen Christus en de gemeente niet wordt genoemd. Deze psalm toont Christus in heerlijkheid met direct daarop aansluitend het onderwerpen van Zijn vijanden onder Zijn voeten door God. De psalm is het tweeledige antwoord van God op de vernedering van Christus: eerst Zijn verheerlijking in de hemel en daarna Zijn verheerlijking op aarde (Mt 6:10).

Ps 110:2-3 | De Koning

2 De HEERE strekt Uw machtige scepter uit vanuit Sion
[en zegt]: Heers te midden van Uw vijanden.
3 Uw volk is zeer gewillig
op de dag van Uw kracht,
[getooid] met heilig sieraad;
uit de baarmoeder van de dageraad
is voor U de dauw van Uw jeugd.

In vers 2 zien we Christus in Zijn verheerlijking op aarde. Dit gebeurt wanneer Hij voor de tweede keer in de wereld verschijnt. Dan geeft “de HEERE”, Jahweh, Hem de heerschappij die Hij heeft verdiend door Zijn werk op het kruis (Op 5:1-14). Christus strekt Zijn “machtige scepter uit vanuit Sion”. Dit is de vervulling van de profetie die Bileam heeft uitgesproken (Nm 24:17; vgl. Ps 2:8-9; 72:8). De scepter is een symbool van gezag, wat nog wordt onderstreept door te spreken van een “machtige scepter”. Sion is het centrum van Zijn regering die over de hele aarde uitgaat. Hij heerst te midden van Zijn vijanden. Aan alle vijandschap is een einde gekomen.

Hij heerst ook over Zijn volk, dat “op de dag van Uw kracht” een “zeer gewillig” volk is (vers 3; vgl. Hl 6:12). Wanneer de Heer Jezus in heerlijkheid is verschenen, zal het overblijfsel zich voor Hem neerbuigen en zich beschikbaar stellen aan Hem. Het overblijfsel vertoont dan de kenmerken van de Heer Jezus. Het is met hen als met de volgelingen van David die als vermoeide en belaste bij hem in de grot van Adullam de toevlucht zochten, en door hem veranderd zijn in helden (1Sm 22:1-2). De Heer Jezus was ‘zeer gewillig’ om de wil van Zijn Vader te doen (Jh 4:34). Zo is dat ook met het overblijfsel: ze zijn ‘zeer gewillig’.

Nu de eigen kracht en eigen wil van het gelovig overblijfsel gebroken zijn, is het zeer gewillig om Gods wil te doen (Ps 119:60). Jakob, die in de school van God heeft geleerd, is daar een prachtig voorbeeld van. Als zijn heup is ontwricht en zijn kracht is gebroken in de ontmoeting met de Engel van de HEERE, verklaart de God van Jakob dat zijn naam voortaan “Israël” zal zijn, dat betekent ‘vorst van God’ (Gn 32:24-28).

Jakob heeft toen als het ware een wedergeboorte doorgemaakt. Daarin is hij een type van het gelovig overblijfsel dat door de God van Jakob tot een zeer gewillig volk is gemaakt.

Er is geen enkele weerspannigheid, maar grote gewilligheid om Hem te dienen en Hem in Zijn koningschap te bevestigen (vgl. 1Kr 11:10). Zij passen bij Hem, want ze zijn “[getooid] met heilig sieraad”, wat betekent dat zij heilig zijn zoals Hij heilig is. Ze zijn gekleed in wit gewaad, als priesters, het gewaad dat gewassen is in het bloed van het Lam (Op 7:14). Het verschijnen van zoveel mensen gekleed in een wit gewaad, lijkt op de dauw, rein en fris, priesterlijk en krachtig. Het is naar waarheid een koninkrijk van priesters.

Ze komen voort “uit de baarmoeder van de dageraad”. Dit is een prachtige, poëtische beschrijving van de nieuwe periode die aanbreekt wanneer de Messias begint te regeren (vgl. Hl 6:10). De nieuwe periode is als een nieuwe geboorte. De Heer Jezus spreekt daarom over die tijd als de “wedergeboorte”, dat is de tijd dat Hij zal regeren en waarin Zijn discipelen met Hem mogen regeren (Mt 19:28). De wedergeboorte is die van de aarde als die is vrijgemaakt van de vloek van de zonde die erop ligt (Rm 8:19-21). Dan is het aardrijk vernieuwd, wedergeboren (Ps 104:30b).

Daarop sluit “de dauw van Uw jeugd” nauw aan. Het gewillige volk en de wedergeboorte van de schepping horen bij de Messias zoals dauw hoort bij het aanbreken van een nieuwe dag. Dauw spreekt van verfrissing, verkwikking. Het is de frisheid van een nieuwe dag. De dauw wordt in het Oude Testament meerdere keren als een zegen van de hemel voor het land van God beschreven (Dt 33:13,28; Nm 11:9). De nieuwe generatie die in navolging van de Messias het vrederijk binnengaat, is een verkwikking voor de Messias en zal in haar leven vrucht voor Hem dragen. Ze zal de Heer met vreugde dienen.

Ps 110:4 | De Priester

4 De HEERE heeft gezworen
en Hij zal er geen berouw van hebben:
U bent Priester voor eeuwig,
naar de ordening van Melchizedek.

Nu Zijn koningschap is gevestigd, horen we dat “de HEERE heeft gezworen”. Hij heeft een eed gezworen waarvan Hij als extra bekrachtiging zegt dat Hij “er geen berouw van hebben” zal. In Psalm 109 heeft de HEERE, bij het lijden van Christus, gezwegen (Ps 109:1; vgl. Zf 3:17). In Psalm 110 heeft de HEERE een orakel, een Godsspraak, gesproken (vers 1) en heeft Hij gezworen (vers 4).

De eed houdt in dat Christus niet alleen Koning zal zijn, maar dat Hij tegelijkertijd ook “Priester voor eeuwig, naar de ordening van Melchizedek” is (Hb 5:6; 6:20; 7:17,21). In de huidige wereld moet macht verdeeld worden (de zogenaamde trias politica). Bij de Heer Jezus is dat anders. Hij kan zeggen dat Hem ALLE macht in hemel en op aarde is gegeven (Mt 28:18). In de wereld van nu moeten kerk en staat worden gescheiden. Zelfs bij het volk Israël moet de priester van de stam Levi zijn, nakomeling van Aaron, en moet de koning van de stam Juda zijn. Een combinatie was niet mogelijk. Koning Uzzia heeft tot zijn schade ervaren dat hij als koning niet op eigen houtje de positie van priester kon innemen (2Kr 26:16-20).

Zo niet bij de Heer Jezus, want Hij is Koning en Priester in één Persoon. Behalve hier in Psalm 110:4 vinden we deze waarheid nog één keer in het Oude Testament en wel in Zacharia 6 (Zc 6:13). De enige die hiervan een type kon zijn, was Melchizedek, de geheimzinnige koning van Jeruzalem (Hb 7:2-3). Melchizedek was koning van Salem en priester van God de Allerhoogste (Gn 14:18; Hb 7:1-2). Hij is een beeld van Christus als Koning-Priester op Zijn troon (Zc 6:12-13). De tijd van zegen kan niet eerder aanbreken dan dat de Heer Jezus ook als Priester is verschenen om die zegen te brengen. Alle zegen is van Hem als Priester afhankelijk.

“De ordening van Melchizédek” – naar de ordening van Aaron zou de Heer Jezus geen priester kunnen zijn (Hb 7:14) – is een ordening van zegen. Naar die ordening is de Heer Jezus Koning-Priester Die zegen van God voor Gods volk op aarde brengt. Dat vindt in het duizendjarig vrederijk zijn volle vervulling. We zien dat in beeld in de ontmoeting tussen Melchizédek en Abraham (Gn 14:18-20).

Melchizédek zegent Abraham van Godswege en prijst God voor wat Hij voor Abraham heeft gedaan. Na de strijd die Abraham heeft geleverd, komt Melchizedek hem met brood en wijn tegemoet en zegent hem. Brood en wijn spreken van Christus als voedsel en vreugde voor het hart.

Dit is de zegen van het vrederijk, waar Christus de bron van alle kracht en blijdschap is (Js 12:3). Zoals Melchizedek, de koning-priester, verschijnt om te zegenen met brood en wijn, nadat de overwinning is behaald (Gn 14:18-20), zo zal Christus als Koning-Priester verschijnen om de zegen te geven, nadat de overwinning is behaald en alle vijanden zijn gesteld als een voetbank voor Zijn voeten.

Wat verder opvalt, is dat Hij Priester naar de ordening van Melchizédek wordt genoemd en niet Hogepriester naar de ordening van Melchizédek. Hier is een mooie verklaring voor. Een hogepriester veronderstelt andere priesters, maar als Priester naar de orde van Melchizédek is de Heer Jezus alleen.

Het priesterschap van Melchizédek wordt in het Oude Testament alleen in Genesis 14 en Psalm 110 genoemd. Dit priesterschap is er eerder dan dat van Aäron en zal ook blijven bestaan als dat van Aäron niet meer nodig is. Het priesterschap van Aäron wordt door de Heer Jezus nu in de hemel voor de gemeente uitgeoefend en wel met het oog op de zwakheden van de leden van de gemeente (Hb 4:15-16). Als de gemeente is opgenomen, is dat priesterschap niet meer nodig, want er is dan geen zwakheid meer. De priesterdienst van Melchizedek zal Hij uitoefenen bij Zijn wederkomst met het oog Zijn aardse volk dat in het vrederijk Zijn zegen geniet.

In de brief aan de Hebreeën wordt uitvoerig ingegaan op de verschillen tussen het priesterschap naar de ordening van Aäron en het priesterschap naar de ordening van Melchizédek (Hb 7:1-19). Het belangrijkste verschil is wel dat het priesterschap van Aäron wordt uitgeoefend door sterfelijke mensen, terwijl het priesterschap van Melchizédek wordt uitgeoefend door Iemand Die priester is “naar de kracht van een onvergankelijk leven” (Hb 7:16). Christus heeft geen opvolger, zoals Aäron, maar is “Priester tot in eeuwigheid” (Hb 7:17). Dit laatste vers is het citaat van vers 4 uit Psalm 110.

Ps 110:5-6 | De Krijgsman

5 De Heere is aan Uw rechterhand,
Hij verplettert koningen op de dag van Zijn toorn.
6 Hij spreekt recht onder de heidenvolken,
vult [het slagveld] met dode lichamen
[en] verplettert [hem die] het hoofd is over een groot land.

Dan wordt de dag van Zijn toorn aangekondigd (vers 5). “De Heere”, dat is Christus, “is aan Uw rechterhand”, dat is de rechterhand van Jahweh, de plaats van eer die Jahweh Hem volgens vers 1 heeft gegeven (Hb 8:1; 10:12). Als de dag van Zijn toorn aanbreekt (vgl. Op 6:17), zal Christus koningen verpletteren (Op 16:16; 19:13-15; Jl 3:2,11-14).

Het is de HEERE, Jahweh, Die de vijanden als voetbank van Christus stelt (vers 1) en tegelijk zal Christus Zelf de vijandelijke koningen verpletteren (vers 5). Hij is de Steen die zonder toedoen van mensenhanden zal verschijnen om het beeld van de mens, de wereldse regeringsmacht, te verpletteren. Als Hij Zijn rijk opricht, betekent dat het einde van alle wereldrijken (Dn 2:44). De dag van Zijn toorn is de dag van de HEERE. Het is opnieuw een aanwijzing dat de Heer Jezus, Adonai, niemand anders is dan Jahweh Zelf.

Wanneer de Heer Jezus voor de tweede keer naar de aarde komt, zal Hij rechtspreken “onder de heidenvolken” (vers 6). God heeft Hem die macht gegeven omdat Hij de Mensenzoon is (Jh 5:22,27). Hij zal zitten op de troon van Zijn heerlijkheid en oordeel vellen over de volken (Mt 25:31-32). Met het zwaard dat uit Zijn mond komt, zal Hij Zijn vijanden doden en “[het slagveld] met dode lichamen vullen” (Js 66:16; Zf 1:17-18; Ez 35:8; Op 19:17).

Bij “het hoofd … over een groot land” kunnen we denken aan de verplettering van Gog, de vorst van het grote, Godvijandige Rusland (Ez 39:11-12). Deze goddeloze macht is de laatste opstandige macht die wordt geoordeeld. Hierna is het vrederijk in alle glorie gevestigd en is er volkomen harmonie op aarde, zonder enige dreiging van een georganiseerde opstand. Christus regeert.

Ps 110:7 | De nederige Mens

7 Hij drinkt onderweg uit de beek,
daarom heft Hij [Zijn] hoofd omhoog.

Christus heeft “onderweg uit de beek” verkwikkend water gedronken (vgl. 1Kr 11:17; Ri 7:6). Hij heeft tijdens Zijn weg van vernedering – waarvan de beek spreekt – op aarde dankbaar alle verkwikking genoten die de Vader Hem heeft gegeven. Het toont Zijn volledige afhankelijkheid van Zijn Vader.

Hij drinkt uit de beek als Hij met een arme Samaritaanse vrouw spreekt. Het is voor Hem een grote verkwikking dat Hij Zich aan haar als de Heiland van de wereld kan bekendmaken. Ook Maria heeft Zijn ziel verkwikt door haar begrip van Zijn lijden en sterven, waaraan zij uiting geeft door Hem te zalven (Jh 12:3). Eenzelfde verkwikking heeft de Heiland ervaren van Maria Magdalena.

Het gevolg (“daarom”) van Zijn volkomen afhankelijkheid van Zijn Vader is dat Hij met opgeheven hoofd Zijn weg is gegaan. Er is een volkomen wisselwerking tussen Hem en Zijn Vader. Hij leeft door wat de Vader Hem geeft en daarom heft Hij altijd Zijn hoofd omhoog naar Zijn Vader. Er is in Zijn weg als Mens op aarde van het begin tot het einde volkomen gemeenschap tussen Hem en Zijn Vader.

Psalm 111

Inleiding

De openbaring van Christus in Zijn lijden (Psalm 109) en in Zijn verheerlijking (Psalm 110) bewerkt bij het overblijfsel drie lofzangen (Psalmen 111-113). De Psalmen 111-112 zijn gedicht in de vorm van een acrostichon, dat wil zeggen dat elk van de tweeëntwintig regels ervan begint met een volgende letter van het Hebreeuwse alfabet, van aleph tot taw. Deze opeenvolging van letters verwijst naar de wegen en regering van God.

De derde lofzang (Psalm 113) is tevens de eerste van een serie lofzangen die hallel-psalmen worden genoemd. Ze worden gezongen door de Joden op de avond van het Pascha, aan het begin (Psalmen 113-114) en aansluitend (Psalmen 115-118) op de Paasmaaltijd. Ook de Heer Jezus heeft in de laatste nacht van Zijn leven op aarde vóór het kruis deze lofzang met Zijn discipelen gezongen, nadat Hij het avondmaal had ingesteld en voordat Hij met hen naar de Olijfberg vertrok (Mt 26:30; Mk 14:26).

De eerste keer dat we het woord “halleluja” in het Nieuwe Testament tegenkomen, is pas in Openbaring 19. Dat is wanneer de Heer Jezus het grote Babylon heeft geoordeeld en Zijn openbare koningschap aanvaardt en gaat uitoefenen (Op 19:1,3,4,6). Dat is hier ook zo. Nadat in Psalm 110 de vijanden zijn verslagen, vinden we de lofzangen en de hallel-psalmen.

Psalm 111 is een lofzang op de grote daden van de HEERE (verzen 2-3): de verlossing en het verbond. De verlossing is hier de verlossing uit Egypte als type van de verlossing uit de macht van de vijand. Het verbond is hier het verbond van Sinaï als type van het nieuwe, eeuwig verbond. Psalm 112 is dan een lofzang over de heerlijkheid en kenmerken van Christus die zichtbaar zijn in het overblijfsel. Het zijn de kenmerken van de rechtvaardige die in Psalm 1 worden beschreven (Ps 1:1-3).

Ps 111:1 | De HEERE loven met heel het hart

1 Halleluja!
Ik zal de HEERE loven met heel [mijn] hart,
in de kring van de oprechten en [in hun] gemeenschap.

De psalm sluit aan op de vorige en begint daarom met “halleluja”, ‘loof de HEERE’. Het is een reactie op Wie de HEERE is en op Zijn daden, zoals dat is voorgesteld in de vorige psalm. De psalmist zegt dat hij de HEERE zal loven met heel zijn hart, zozeer is hij onder de indruk van Hem Die aan Gods rechterhand is. Zijn hele hart is erdoor in beslag genomen, waardoor er voor iets anders geen ruimte is (Ps 86:12). Er wordt ook zonder enige reserve, zonder iets achter te houden, lof gezongen.

Hij betrekt ook anderen in zijn lofzang. Hij looft de HEERE “in de kring van de oprechten en [in hun] gemeenschap”. “De oprechten” zijn allen die doen wat juist is in de ogen van de HEERE (Ex 15:26; Ps 33:1). De Messias is het middelpunt van hun “gemeenschap”. Zij hebben Hem als hun gemeenschappelijk voorwerp van hun lofprijzing. Hun liefde voor de Messias verbindt hen met elkaar (vgl. 1Ko 1:9). Alleen aan hen maakt God in Zijn vertrouwelijke omgang met hen Zijn gedachten bekend (Ps 25:14). Alleen door hen worden Gods gedachten ontvangen en gewaardeerd.

Ps 111:2-6 | De werken van de HEERE

2 De werken van de HEERE zijn groot,
zij worden onderzocht door allen die er vreugde in vinden.
3 Zijn daden zijn [vol] majesteit en glorie,
Zijn gerechtigheid houdt voor eeuwig stand.
4 Hij heeft voor Zijn wonderen een gedachtenis gemaakt,
de HEERE is genadig en barmhartig
5 Hij heeft voedsel gegeven aan wie Hem vrezen
Hij denkt voor eeuwig aan Zijn verbond.
6 Hij heeft de kracht van Zijn werken bekendgemaakt aan Zijn volk
door hun het erfelijk bezit van de heidenvolken te geven.

Met “de werken van de HEERE” (vers 2) wordt alles bedoeld wat Hij heeft gedaan. Het betreft de verlossing van Zijn volk. Al die werken “zijn groot”, dat wil zeggen talrijk, wonderbaarlijk en ontzagwekkend. Ze lokken uit die te onderzoeken. Niet dat ze ten volle doorgrond of geteld kunnen worden (Jb 5:9). Dit onderzoek gebeurt “door allen die er vreugde in vinden”. Bezig zijn met Gods werken geeft vreugde, want God heeft Zijn werken met vreugde gemaakt en vindt er Zelf Zijn vreugde in.

Wie Gods werken onderzoekt, ziet dat het “daden zijn [vol] majesteit en glorie” (vers 3). Het woord “daden” wijst op actie, op het verrichten van handelingen met een doel. Al Gods handelingen worden gekenmerkt door majesteit ofwel grootheid, verhevenheid en glorie ofwel heerlijkheid, luister. Zijn daden weerspiegelen die (vgl. Rm 1:19-20). Iemand die dit niet ziet, is moedwillig blind.

Zijn daden komen voort uit Zijn gerechtigheid. Zijn daden worden gekenmerkt door gerechtigheid, dat wil zeggen dat ze altijd in overeenstemming zijn met het verbond dat Hij met het volk gesloten heeft. Nooit doet Hij iets wat in strijd is met Zijn gerechtigheid. Zijn gerechtigheid is zichtbaar in Zijn verlossing van Zijn volk. Op grond van het lijden van Christus (Psalm 109) heeft God Hem opgewekt en kan Hij het gelovig overblijfsel verlossen in gerechtigheid. Omdat Zijn gerechtigheid voor eeuwig stand houdt, houden ook Zijn daden eeuwig stand. Het vrederijk, een rijk dat is gebaseerd op gerechtigheid, houdt dan ook eeuwig stand.

Veel van Zijn daden zijn “wonderen” (vers 4). Wonderen zijn daden waarvan de oorsprong bovennatuurlijk is. Daarvoor heeft Hij “een gedachtenis gemaakt”. Daarbij kunnen we denken aan de feesten van de HEERE, waardoor de herinnering aan de wonderen levendig wordt gehouden. Zo is de verlossing van Zijn volk uit Egypte een wonder. Daarvoor heeft Hij de instelling van het Pascha als “een gedachtenis” gegeven (Ex 12:14). Voor ons, die gered zijn door het wonder van het kruis, heeft de Heer Jezus het avondmaal als een gedachtenismaal ingesteld (Lk 22:19).

Wonderen laten behalve de macht van God op bijzondere wijze zien dat God “genadig en barmhartig” is. Bij de viering van het Pascha denkt Gods volk eraan dat Hij hen in Zijn genade en barmhartigheid heeft verlost uit de slavernij in Egypte. Als wij de Heer Jezus in het vieren van het avondmaal gedenken, denken we eraan dat Hij Zichzelf in Zijn genade en barmhartigheid voor ons in de dood heeft gegeven.

Een bijzonder bewijs van Zijn genade en barmhartigheid heeft Gods aardse volk gezien in het “voedsel” dat Hij heeft “gegeven aan wie Hem vrezen” (vers 5). We kunnen daarbij denken aan het manna dat Hij veertig jaar lang aan Zijn volk heeft gegeven toen zij in de woestijn rondzwierven. Hij heeft hun dat gegeven op grond van Zijn verbond, waaraan Hij “voor eeuwig” denkt. Daarom zal Hij Zijn volk nooit opgeven of verlaten. Hij blijft trouw aan de beloften die Hij aan hen heeft gedaan.

Nog een duidelijk bewijs van “de kracht van Zijn werken” die Hij heeft “bekendgemaakt aan Zijn volk”, is dat Hij “hun het erfelijk bezit van de heidenvolken” heeft gegeven (vers 6). Om Zijn volk het aan hen beloofde land te geven heeft Hij de heidenvolken voor hen uit het land verdreven. Het land is door Hem aan hen als een erfelijk bezit gegeven. Dat is behalve een bewijs van Zijn kracht ook een bewijs van genade en barmhartigheid, want verdiend hadden ze het niet.

Ps 111:7-9 | Betrouwbaarheid van de werken

7 De werken van Zijn handen zijn waarheid en recht,
al Zijn bevelen zijn betrouwbaar.
8 Zij worden ondersteund, voor eeuwig [en] voor altijd,
want zij zijn gedaan in waarheid en oprechtheid.
9 Hij heeft Zijn volk verlossing gezonden;
Hij heeft Zijn verbond voor eeuwig ingesteld;
Zijn Naam is heilig en ontzagwekkend.

In al “de werken van Zijn handen” is niets verdraaids of slinks, maar ze “zijn waarheid en recht” (vers 7; Sp 8:8). Zijn werken komen tot stand door Zijn spreken. Wat Hij beveelt, gebeurt (Ps 33:6,9). Zijn woorden zijn waarheid en daarom zijn “al Zijn bevelen … betrouwbaar”. Gezien de parallel tussen de eerste en de tweede versregel kunnen we ook denken aan “de twee tafelen van de getuigenis, tafelen van steen, beschreven met de vinger van God” (Ex 31:18) die als zodanig als “werken van Zijn handen” kunnen worden gezien.

Hij brengt niet alleen werken tot stand, maar “zij worden” ook door Hem “ondersteund, voor eeuwig [en] voor altijd” (vers 8). Hij draagt alle dingen door het woord van Zijn kracht (Hb 1:3), wat wil zeggen dat Hij alles in stand houdt en naar het door Hem bepaalde doel brengt. Dat gebeurt juist omdat “zij zijn gedaan in waarheid en oprechtheid”. Zijn werken zijn in overeenstemming met Wie Hij Zelf is.

Werken die in waarheid zijn gedaan, zijn werken die zijn gedaan vanuit de juiste kijk op de dingen, waarbij elk werk ten opzichte van elk ander werk de juiste plaats krijgt. Ze zijn gedaan op een manier dat de waarheid wordt gehandhaafd en doorgegeven. De oprechtheid waarin de werken zijn gedaan houdt in dat het de beste werken zijn, er zijn geen betere en ze zijn ook niet voor verbetering vatbaar. God kan van elk van Zijn werken zeggen dat het zeer goed is (Gn 1:31).

Een werk dat Hij in het bijzonder “voor eeuwig [en] altijd” ondersteunt, is de “verlossing”, of vrijkoping (Js 50:1-2), die Hij “Zijn volk” heeft “gezonden” (vers 9). Die verlossing heeft Hij gezonden op grond van “Zijn verbond” dat Hij “voor eeuwig ingesteld” heeft. Het volk heeft zijn verlossing alleen aan Hem te danken omdat Hij Zich heeft gehouden aan Zijn verbond. Het bewijst de volkomen betrouwbaarheid van God.

“Zijn verbond” wijst naar het eeuwig verbond, dat is gebaseerd op het bloed dat de Heer Jezus heeft vergoten (Hb 13:20). Aangezien het verbond van Sinaï niet eeuwig is (Hb 7:19; 8:6-9), gaat het hier profetisch over het nieuwe verbond. De sleutel van het nieuwe verbond is de Middelaar en het bloed dat Hij vergoten heeft. Beide zijn pas in het Nieuwe Testament (of: het Nieuwe Verbond) geopenbaard. In Hebreeuws is brit chadasha, dat betekent ‘nieuw verbond’, de naam voor het Nieuwe Testament.

Dit handelen in trouw aan Zijn verbond brengt de psalmist ervan onder de indruk dat Gods Naam “heilig en ontzagwekkend” is. Dit is de essentie van het verbond en de verlossing die daaruit voortvloeit. Hij heeft in het begin gezegd dat de werken van de HEERE groot zijn. Hij heeft een aantal werken genoemd. Uit die werken is Zijn Naam zichtbaar geworden, want elk werk draagt Zijn Naam. Wie goed naar Zijn werken kijkt, kan niet anders dan zich in heilige eerbied en ontzag voor die Naam buigen.

Ps 111:10 | De vreze des HEEREN

10 De vreze des HEEREN is het beginsel van wijsheid,
allen die ernaar handelen, hebben een goed inzicht;
Zijn lof houdt voor eeuwig stand.

De kennis van Goddelijke dingen kan niet worden verkregen zonder de vreze des HEEREN (Jb 28:28; Sp 1:7; 9:10; 15:33). Alleen wie eerbied en ontzag voor de HEERE heeft, krijgt wijsheid om in het leven de goede, Godwelgevallige keuzes te maken. Of iemand wijs is, blijkt uit zijn daden. Allen die bij hun handelingen met God rekening houden, “hebben een goed inzicht” in de dingen van dit leven (Sp 3:4; 13:15; 2Kr 30:22). Zonder het bewustzijn van Zijn tegenwoordigheid is de kennis van Goddelijke dingen niet mogelijk. Voor wie zich bewust is van Zijn aanwezigheid, is alles anders (Rm 8:28).

Wie wijs is en een goed inzicht heeft, staat op een fundament dat altijd stof tot lof geeft. Dit fundament is onwankelbaar, het “houdt voor eeuwig stand”, omdat dit fundament “de vreze des HEEREN” is. Het ontzag en de eerbied voor Hem houden nooit op, maar blijven eeuwig doorgaan. Met die waardevolle lofprijzing mogen we op aarde al beginnen.

Dan zingen we: Ik heb geloofd en daarom zing ik. Het is onmogelijk te zwijgen in de nabijheid van Hem. Het hart begint te branden (Lk 24:32) en de lofzangen komen vanzelf. Hij troont immers op de lofzangen Israëls (Ps 22:4b). Zingen is een voorsmaak van de eeuwigheid. Je ervaart dat je een nieuwe schepping bent en net als Henoch wandel je met God. De overgang naar de hemel is dan heel klein.

Psalm 112

Inleiding

Psalm 112 vormt met Psalm 111 een eenheid. We zien dat aan de structuur en de lengte van beide psalmen. Ze zijn identiek in opbouw, beide zijn een ‘acrostichon’, een bijzondere stijlvorm in de poëzie. Hierbij begint het eerste woord van elk vers, deel van een deel of groep van verzen met een volgende letter van het Hebreeuwse alfabet.

In Psalm 111 wordt de HEERE geprezen in Zijn werken en wonderen. In Psalm 112 worden de kenmerken beschreven van wie de HEERE vrezen en hun zegeningen. Deze kenmerken zijn die van het overblijfsel, dat gevormd is in de school van God, waardoor zij nu de kenmerken van Christus laten zien. Het leven van Jakob is daarvan een illustratie.

Psalm 111 gaat over God – vergelijk de eerste stenen tafel; Psalm 112 gaat over de mens – vergelijk de tweede stenen tafel.

Ps 112:1-3 | Grote vreugde in Gods geboden

1 Halleluja!
Welzalig de man die de HEERE vreest,
die grote vreugde vindt in Zijn geboden.
2 Zijn nageslacht zal machtig zijn op aarde,
het geslacht van de oprechten zal gezegend worden.
3 In zijn huis zal bezit en rijkdom zijn,
zijn gerechtigheid houdt voor eeuwig stand.

Evenals de vorige psalm begint ook deze psalm met de uitroep “halleluja”, dat is loof de HEERE, die tegelijk een oproep is (vers 1). In het laatste vers van de vorige psalm staat dat “de vreze des HEEREN … het beginsel van wijsheid” is (Ps 111:10). Daarop sluit deze psalm aan en gaat ermee verder, want de psalmist begint hier met het uitspreken van “welzalig” over “de man die de HEERE vreest”. Dit is nog een aanwijzing dat de beide psalmen bij elkaar horen (zie Inleiding op deze psalm). De Man Die de HEERE vreest, is in volstrekte zin waar van de Heer Jezus, maar het geldt ook voor allen die Zijn eigenschappen bezitten en daarnaar leven.

Psalm 1 begint ook met ‘welzalig de Man …’ (Ps 1:1), een beschrijving waaraan door Christus volkomen wordt beantwoord. Hier in Psalm 112 vinden we het overblijfsel, dat getooid is met de kenmerken van Christus. Het is ermee als met Rebecca die wordt versierd met de sieraden van Izak. Dit is op ons van toepassing naar de mate dat Christus gestalte in ons krijgt.

Vervolgens spreekt de psalmist wat die man die de HEERE vreest, kenmerkt. Zijn vrees voor de HEERE blijkt uit de “grote vreugde” die hij vindt “in Zijn geboden”. Vrees is geen angst, maar ontzag. Aan deze vrees is vreugde, zelfs grote vreugde verbonden, wat duidelijk maakt dat er bij deze vrees van angst geen sprake is.

Het is onmogelijk te zeggen dat iemand de HEERE vreest, terwijl Zijn geboden voor hem niets betekenen. Het zijn hier de geboden van de wet. De oudtestamentische gelovige die in een levende relatie met God leeft, leest graag in Gods wet, want daar staat de wil van God, daarin leert Hij God beter kennen. De vreugde in Gods geboden bestaat niet alleen uit bestuderen, maar ook ernaar leven.

Wij, nieuwtestamentische gelovigen, leven niet onder de wet, maar onder de genade. Als we enigszins begrijpen wat genade is, zal ons verlangen naar het kennen van Gods wil voor ons leven groot zijn. De uiting van dat verlangen is niet om te proberen de wet te houden, maar dat wij ons laten leiden door de Geest van God Die in ons woont. De Geest leert ons Gods Woord kennen en geeft de kracht om te doen wat Gods Woord ons leert.

De man die de HEERE vreest en grote vreugde vindt in Zijn geboden, zal rijk gezegend worden (vers 2). De zegeningen die worden genoemd, zijn typische Joods en niet typisch christelijk. “Zijn nageslacht zal machtig zijn op aarde” is een specifiek Joodse zegen (Dt 28:1-4). Nu is Israël nog niet machtig op aarde, maar zal het in het vrederijk wel zijn. Deze zegen zal in het vrederijk worden genoten.

Dit geldt ook voor de zegen waarmee “het geslacht van de oprechten zal gezegend worden”. Het overblijfsel bestaat uit hen die de HEERE vrezen. Zij worden hier “de oprechten” genoemd (Ps 111:1). Zij doen wat recht of juist is in de ogen van de HEERE (Ex 15:26).

De zegen van de man die de HEERE vreest en vreugde vindt in Zijn geboden betreft ook “zijn huis” (vers 3). Daarin “zal bezit en rijkdom zijn”. Hij zal overvloed van alle aardse zegeningen hebben (vgl. Dt 28:1-14). Voor ons, die behoren tot de gemeente, Gods hemelse volk, geldt dat God ons “gezegend heeft met alle geestelijke zegening in de hemelse gewesten” (Ef 1:3).

Job was een gezegend man, maar raakte alles kwijt. Dat gebeurde door de satan, maar onder de toelating van God omdat Hij er een bedoeling mee had. Dit zal in het vrederijk niet gebeuren, want de satan is dan gebonden.

Behalve aardse bezittingen heeft de rechtvaardige ook een geestelijk kenmerk en dat is “zijn gerechtigheid”. Dat wijst op zijn rechtvaardige handelen. Het Hebreeuwse woord voor ‘aalmoes geven’ is verwant met het woord ‘rechtvaardig’. In enkele handschriften van het Nieuwe Testament vinden we in de eerste twee verzen van Mattheüs 6 twee Griekse uitdrukkingen, namelijk ‘gerechtigheid doen’ en ‘weldadigheid doen’ ofwel ‘aalmoes geven’ (Mt 6:1-2). Beide uitdrukkingen kunnen een vertaling zijn van een en dezelfde Hebreeuwse uitdrukking, namelijk tsadik. De betekenis ervan is gerechtigheid doen en aalmoes geven. Zie vers 9 waar deze begrippen worden gebruikt.

De rechtvaardige laat in zijn leven zien dat hij God kent door met zijn kinderen en zijn bezittingen om te gaan op de manier die God wenst. Dit handelen heeft niet alleen tijdelijke waarde, maar “houdt voor eeuwig stand”. In de vorige psalm wordt dit van God gezegd (Ps 111:3). Wat voor God geldt, geldt ook voor de rechtvaardige.

Ps 112:4-5 | Kenmerken van de oprechte

4 Voor de oprechten gaat het licht op in de duisternis.
Hij is genadig en barmhartig en rechtvaardig.
5 Goed gaat het een man die zich ontfermt en uitleent,
hij behartigt zijn zaken volgens het recht.

De tijd van het vrederijk is nog niet aangebroken. Dat de man die de HEERE vreest, wordt gezegend, betekent niet dat er in zijn leven geen duistere dagen zullen zijn (vers 4). We herkennen dit in het bekende gezegde: ‘God heeft ons geen gemakkelijke reis beloofd, maar wel een behouden aankomst.’

Duisternis wil zeggen dat er tegenslagen komen. Maar als er duisternis komt, gaat tegelijk “het licht op in de duisternis” (vgl. 2Pt 1:19). Dit is het licht van Gods aanwezigheid. En als de oprechte vanwege zijn trouw aan God wordt gedood, zal hij toch deel hebben aan de dag dat de Zon der gerechtigheid opgaat.

De oprechte bezit de Goddelijke natuur (2Pt 1:3-4) en heeft daardoor de eigenschappen van God. Hij wandelt in het licht, waardoor duidelijk wordt dat hij “genadig en barmhartig en rechtvaardig” is (vgl. Js 58:10). Deze eigenschappen van God worden zichtbaar in zijn verhouding met anderen. Wie zichzelf in het licht van God ziet, erkent dat God tegenover hem “genadig en barmhartig en rechtvaardig” is geweest. Daarom zal hij dat ook tegenover anderen zijn (Lk 6:36).

De kenmerken van God komen vooral tot uiting in de oprechte als “een man die zich ontfermt en uitleent” (vers 5; vgl. Dt 15:8; Lv 25:35). Dit is de ware rijkdom en het gebruik van rijkdom op de goede manier (vgl. 1Tm 6:17-19). Het gaat die man niet slecht, maar “goed” vanwege zijn ontferming over iemand die in nood is. Dat hij zich bekommert om zijn naaste, blijkt uit het feit dat hij hem geld leent. Hij bewijst daarmee dat hij zijn naaste liefheeft. “Hij behartigt zijn zaken volgens het recht.” Hij kent het recht, want hij vindt zijn vreugde in Gods geboden (vers 1). Daardoor handelt hij in overeenstemming met Wie God is.

Ps 112:6-9 | De oprechte houdt stand

6 Voorzeker, hij zal voor eeuwig niet wankelen,
de rechtvaardige zal eeuwig in gedachtenis blijven.
7 Hij zal voor geen kwaad gerucht vrezen,
zijn hart is standvastig, hij vertrouwt op de HEERE.
8 Zijn hart wordt ondersteund, hij zal niet bevreesd zijn,
totdat hij [de val van] zijn tegenstanders ziet.
9 Hij deelt [mild] uit, hij geeft aan de armen,
zijn gerechtigheid houdt voor eeuwig stand,
zijn hoorn zal met eer opgeheven worden.

Omdat de wijze zijn vreugde vindt in de geboden van God, is het zeker dat hij “voor eeuwig niet wankelen” zal (vers 6). Dit ziet zowel op zijn leven met moeiten en beproevingen als op het vrederijk waarin iedere oudtestamentische gelovige alle beloofde zegeningen zal ontvangen. Door zijn standvastige wandel zal “de rechtvaardige … eeuwig in gedachtenis blijven”. Er zal aan hem met dankbaarheid worden teruggedacht (vgl. Sp 10:7a; Hd 9:39). Dit geldt wel bijzonder voor de Heer Jezus, de Rechtvaardige (1Pt 3:18).

Dat het vrederijk hier nog niet als aangebroken wordt gezien, blijkt ook uit het feit dat er “kwaad gerucht” over de rechtvaardige kan worden verspreid (vers 7). Maar dit kwade gerucht dat over hem de ronde doet, maakt hem niet bang. Dat komt niet door een groot zelfvertrouwen, maar omdat “zijn hart … standvastig” is, want “hij vertrouwt op de HEERE”. Wie op de Heer vertrouwt, weet zich in Hem geborgen en wordt niet bang voor wat mensen over hem zeggen of tegen hem doen.

Zijn hart is standvastig vanwege zijn vertrouwen op de HEERE en door zijn vertrouwen op de HEERE wordt zijn hart ondersteund (vers 8). Daarom zal hij “niet bevreesd zijn”, wat er ook op hem afkomt, of het nu slecht nieuws is dat hem wordt verteld, of dat er tegenstanders zijn die hem naar het leven staan. Zijn tegenstanders hebben niet het laatste woord, maar de HEERE. Het is een kwestie van tijd, maar het ogenblik komt dat “hij [de val van] zijn tegenstanders ziet”. Tot dat moment moet hij rustig vertrouwend op de HEERE zijn weg gaan.

Terwijl hij, omgeven door tegenstanders, zijn weg vervolgt, “deelt” hij “[mild] uit, hij geeft aan de armen” (vers 9). ‘Mild uitdelen’ en ‘geven aan de armen’ zijn de kenmerken bij uitstek van de rechtvaardige. Hij is niet met zichzelf en zijn eigen omstandigheden bezig, maar met hen die gebrek lijden. Dit is “zijn gerechtigheid”, zijn rechtvaardig handelen, waarbij hij anderen geeft wat zij nodig hebben. ‘Aalmoes’ in het Hebreeuws is de vrouwelijke vorm van ‘rechtvaardig’, respectievelijk tsedeka en tsedek. De waarde daarvan “houdt voor eeuwig stand”.

Paulus citeert deze twee regels van dit vers in verband met het geven van de gelovigen voor hen die arm zijn (2Ko 9:9). Hij spreekt daar over uitstrooien en geven aan armen en maakt duidelijk dat uitstrooien en geven geen verlies is, maar een rechtvaardige daad waarvan de waarde eeuwig blijft. De oogst ervan wordt eeuwig gezien.

Paulus plaatst ‘uitdelen’ en ‘geven’ in het licht van God als de grote Gever (2Ko 9:15). God heeft de grootste gave gegeven die ooit is gegeven. Een absoluut onvergelijkbare gave. God heeft geen groter bewijs kunnen geven van het feit dat Hij een Gever is dan in de gave van Zijn Zoon. Het is Zijn eigen, enige, geliefde Zoon.

De “hoorn”, het symbool van kracht, van de gever “zal met eer opgeheven worden”. Er is veel geestelijke kracht nodig om bij alle eigen nood en het heersende egoïsme niet aan zichzelf te denken, maar aan de nood van anderen. De weg van zelfverloochening is de weg van overwinning over alle tegenstand. De eer die daaraan is verbonden, komt. De Heer Jezus ziet wat aan anderen is gedaan in Zijn Naam als gedaan aan Hem (Mt 25:34-40). Hij zal daarvoor openlijk Zijn waardering uitspreken en belonen met een positie van eer in Zijn rijk. Wie geeft, kan regeren.

Ps 112:10 | Het deel van de goddeloze

10 De goddeloze zal het zien en toornig worden,
knarsetandend zal hij wegteren.
Wat de goddelozen verlangen, zal vergaan.

De psalmist eindigt de psalm met de reactie van de goddeloze op het handelen van de rechtvaardige en wat er met de goddeloze zal gebeuren. God zal ervoor zorgen dat de goddeloze ziet dat Hij de rechtvaardige eert (vgl. Es 6:6-11). Dat zal de goddeloze “toornig” maken.

Omdat hij aan zijn toorn geen uiting kan geven, zal hij “knarsetandend … wegteren”. Hij zal eeuwig, in nooit eindigende machteloosheid, knarsetanden (Mt 8:12). Zo zal hij voortdurend wegteren zonder ergens steun te hebben. Van “wat de goddelozen verlangen”, wordt niets vervuld. Al zijn plannen vergaan.

Dit slot vormt een groot contrast met het slot van Psalm 111 (Ps 111:10) waarin het lot van de rechtvaardigen wordt bezongen.

Psalm 113

Inleiding

Psalm 111 is een lofzang over de daden van God in de verlossing. Psalm 112 is een lofzang over de zegen van God over de Godvrezenden. Psalm 113 is een lofzang over de heerlijkheid van de HEERE tegenover ellendige mensen.

Psalm 113 is de eerste van een serie psalmen (Psalmen 113-118) die hallel-psalmen of lofpsalmen worden genoemd. Ze worden gezongen bij de grote feesten – Pascha, Pinksterfeest en Loofhuttenfeest (Mt 26:30; Mk 14:26).

In Psalm 113 wordt de HEERE bezongen in Zijn onvergelijkbare grootheid en verhevenheid (verzen 1-4) en in de diepe neerbuigendheid van Zijn liefde tot de ellendige (verzen 5-9). We vinden dit terug in de lofzang van Hanna (1Sm 2:1-10) en in de lofzang van Maria (Lk 1:46-55). In Hanna zien we de onvruchtbare (vers 9) en in Maria de geringe en arme (vers 7).

Het midden, het centrum, is de vraag die in vers 5 wordt gesteld: “Wie is als de HEERE, onze God?”. Dit is het thema van deze psalm.

Wij als schepselen kennen grenzen, wij zijn beperkt in tijd en ruimte. We kennen lengte, breedte, hoogte en diepte. De HEERE is niet te meten, Zijn heerlijkheid kent geen grenzen:
Zijn lengte: tot in eeuwigheid (vers 2).
Zijn breedte: vanwaar de zon opgaat tot waar hij ondergaat (vers 3).
Zijn hoogte: verheven boven alle volken … boven de hemelen (vers 4).
Zijn diepte: Die zeer laag neerziet (verzen 6-9).

Het doet denken aan wat we in de brief aan de Efeziërs lezen: “Opdat u ten volle in staat bent te begrijpen met alle heiligen, wat de breedte, lengte, hoogte en diepte is, en te kennen de liefde van Christus, die de kennis te boven gaat, opdat u vervuld wordt tot de hele volheid van God” (Ef 3:18-19). Hierop kan alleen eeuwige aanbidding volgen: “Hem nu, Die in staat is zeer overvloedig te doen boven alles wat wij bidden of denken, naar de kracht die in ons werkt, Hem zij de heerlijkheid in de gemeente en in Christus Jezus, tot in alle geslachten van alle eeuwigheid! Amen” (Ef 3:20-21).

Ps 113:1-3 | Aansporing om de HEERE te loven

1 Halleluja!
Loof, dienaren van de HEERE,
loof de Naam van de HEERE.
2 De Naam van de HEERE zij geloofd,
van nu aan tot in eeuwigheid.
3 Vanwaar de zon opkomt tot waar hij ondergaat,
zij de Naam van de HEERE geprezen.

De psalm begint met de uitroep “halleluja”, loof de HEERE, die tegelijk een oproep is om Hem te loven (vers 1). De ”dienaren van de HEERE” worden met name aangespoord om de HEERE te loven. Daarmee wordt het hele volk bedoeld (Ex 19:6) en in het bijzonder de Levieten en de priesters.

Na het lijden van de Knecht van de HEERE in Jesaja 53 vinden we in Jesaja 54-66 ook sprake van de knechten (dienaren) van de HEERE als een aanduiding voor het gelovig overblijfsel van Israël, zij die de HEERE vrezen. Deze dienaren van de HEERE zijn de resultaten van de daden van de HEERE in Psalm 111. In Psalm 112 vinden we de zegeningen van de HEERE over deze dienaren van de HEERE. En nu vinden we hier in Psalm 113 de heerlijkheid van de HEERE over deze dienaren van de HEERE.

De eerste opdracht die dienaren moeten uitvoeren, is het loven van “de Naam van de HEERE”. Zijn Naam houdt alles in wat Hij is. Die Naam moet worden geloofd, niet slechts af en toe, bij bepaalde gelegenheden, maar altijd, “van nu aan tot in eeuwigheid” (vers 2) en overal, “vanwaar de zon opkomt tot waar hij ondergaat” (vers 3).

Het betekent dat het alle generaties door moet gebeuren en dat het nu levende geslacht daarmee moet beginnen. Ze kunnen daarmee beginnen omdat ze nu gereinigd zijn en een nieuw hart hebben (Ez 36:25-26). Er moet continuïteit in de lofprijzing zijn door de eeuwen heen. Elke generatie moet leven in ontzag voor die Naam. Als dat ontzag er is, als Hij wordt erkend in Zijn majesteit en verhevenheid, zal Zijn Naam worden geloofd.

Die Naam moet worden geprezen, niet slechts hier en daar in Israël, maar overal op aarde, “vanwaar de zon opkomt tot waar hij ondergaat” (Zf 2:11b; Ml 1:11). Er moet continuïteit in de lofprijzing zijn op de hele aarde (Ps 50:1). De lofprijzing moet met de zon meedraaien. Het betekent ook dat we Hem de hele dag loven, van zonsopgang tot zonsondergang.

“De Naam van de HEERE”, een uitdrukking die hier drie keer wordt genoemd, moet worden geheiligd en worden geloofd en geprezen. De naam “HEERE” geeft aan dat het hier bijzonder gaat over Zijn verbondsrelatie met Zijn volk. Dit moet Gods volk als Zijn dienaren extra tot lofprijzing aansporen (Ex 3:16).

Ps 113:4-9 | De verhevenheid van de HEERE

4 De HEERE is verheven boven alle heidenvolken,
boven de hemel is Zijn heerlijkheid.
5 Wie is als de HEERE, onze God?
Die zeer hoog woont,
6 Die zeer laag ziet,
in de hemel en op de aarde;
7 Die de geringe opricht uit het stof,
de arme verheft uit het vuil,
8 om [hem] te doen zitten bij edelen,
bij de edelen van Zijn volk;
9 Die de onvruchtbare doet wonen in [haar] gezin:
een blijde moeder van kinderen.
Halleluja!

De reden om de HEERE eeuwig en overal te loven is omdat “de HEERE … verheven boven alle heidenvolken” is (vers 4). De heidenvolken matigen zich aan dat ze machtig zijn. Ze streven naar wereldheerschappij. Ook hebben velen van hen Gods volk veel kwaad aangedaan. Maar uiteindelijk heeft geen van de heidenvolken iets tegen God in te brengen. Ze zijn voor Hem “als een druppel aan een emmer en een stofje op de weegschaal” (Js 40:15). Hij is niet slechts ‘boven’ hen, maar ‘verheven boven’ hen, dat is hoog boven hen verheven. Zijn heerlijkheid kent geen grenzen: ze is niet beperkt tot één volk of enkele volken en niet beperkt tot de geschapen hemelen.

Niet alleen is Hij verheven boven de heidenvolken op aarde, Hij is ook verheven “boven de hemel”. De hemel is door Hem geschapen, evenals de aarde. Hij is niet opgesloten in Zijn schepping, maar staat erboven. Hij overziet alles op aarde en in de hemel. “Zijn heerlijkheid” gaat boven de luister van de hemel uit. Alles in het heelal weerspiegelt Zijn heerlijkheid.

Met de hoge en verheven God is niets en niemand te vergelijken (vers 5; Js 40:18,25; 46:5; Jr 10:6-7; 49:19; 50:44; Mi 7:18). Dit is de kernboodschap van deze psalm. Het is het midden en middelpunt van deze psalm. De boodschap wordt versterkt door het als een retorische vraag te stellen: “Wie is als de HEERE, onze God?”

Alle goden van mensen zijn in hun verbeelding onaantastbaar hoog boven hen verheven. Hoe heel anders is de God van Israël (1Kn 8:23; Js 57:15). Hij woont “zeer hoog”. Zijn zeer hoge woonplaats verhindert Hem niet om “zeer laag” te zien om waar te nemen en betrokken te zijn bij wat daar gebeurt (vers 6a).

Zijn heerlijkheid is universeel, boven heel de schepping, boven de hemel en de aarde. De vermelding “in de hemel en op de aarde” sluit aan op vers 5a. De zin loopt zo: “Wie is als de HEERE, onze God (vers 5a) … in de hemel en op de aarde? (vers 6b)”. De zinsdelen “Die zeer hoog woont (vers 5b), Die zeer laag ziet (vers 6a)” vormen een tussenzin.

Zijn heerlijkheid betreft echter niet alleen Zijn macht, maar ook Zijn liefde. Hij, Die zeer hoog woont, is tegelijk Hij, Die zeer laag ziet. De psalmist en het overblijfsel en ook wij zien dat we voorwerpen zijn van Zijn grote liefde. Verwondering en aanbidding komen vanzelf bij zo’n een heerlijkheid. Deze gedachte wordt verder in de verzen 7-9 uitgewerkt.

Elihu getuigt: “God is machtig, maar Hij veracht niets” (Jb 36:5a). God buigt Zich neer tot de allerlaagste mensen en zegent hen (vgl. Ex 3:8). Deze mensen hebben geen mogelijkheden en middelen om zich uit de drek van het leven omhoog te werken. Als ze dan worden gezegend, is dat het bewijs dat de zegen van Hem komt, door Zijn kracht en door Zijn liefde.

Hij kiest het zwakke en verachte om het sterke te beschamen en de wijsheid van de wijzen teniet te doen. Hij handelt zo opdat geen vlees zal roemen voor Hem. Als het anders was, zouden de zegeningen geen zegeningen van Hem zijn. Hij is groot boven het heelal en Hij is groot in Zijn zegeningen van ellendige mensen.

In de verzen 7-9 geeft de psalmist twee voorbeelden van het handelen van God in genade en neerbuigende goedheid. Deze twee voorbeelden zijn twee zijden van dezelfde medaille. Het gaat om de uiterlijke omstandigheden, dat is in het stof en het vuil, en de innerlijke toestand, die is onvruchtbaar.

Het eerste voorbeeld gaat over “de geringe” en “de arme” (vers 7). De geringe leeft in “het stof”, de arme in “het vuil”. Hij is te vinden bij de afvalstortplaatsen buiten de stad om te zien of er nog wat eetbaars te vinden is. God neemt hem uit de onderkant van de samenleving en laat hem “zitten bij edelen, de edelen van Zijn volk” (vers 8; vgl. Jb 36:7; 2Sm 9:13). Hij plaatst de arme en geringe op hetzelfde niveau als de edelen die Hij een besturende taak heeft gegeven in het volk dat Hij tot een eigendomsvolk heeft gemaakt voor Zichzelf. Dat God hen laat ‘zitten’, betekent dat Hij hun een plaats van rust en gezag geeft. Het is zitten op een troon.

De toepassing voor ons is, dat wij dood waren in onze misdaden en zonden (Ef 2:1). Dan zien we wat God met ons heeft gedaan: “Maar God, Die rijk is aan barmhartigheid, heeft ons vanwege Zijn grote liefde waarmee Hij ons heeft liefgehad, toen ook wij dood waren in de overtredingen, levend gemaakt met Christus (uit genade bent u behouden), en heeft [ons] mee opgewekt en mee doen zitten in de hemelse [gewesten] in Christus Jezus” (Ef 2:4-6). Wat een genade!

“De edelen” zijn de Godvrezende leiders van Zijn volk (Js 32:8). Het is duidelijk een handeling van Zijn genade. Hij heeft die handeling kunnen verrichten omdat Hij Zijn Zoon heeft gelegd “in het stof van de dood” (Ps 22:16c) door het vuil van onze zonden op Hem te leggen (2Ko 8:9).

Het tweede voorbeeld is “de onvruchtbare” die God “doet wonen in [haar] gezin” als “een blijde moeder van kinderen” (vers 9). In de geschiedenis van Israël hebben meerdere onvruchtbare vrouwen een kind of kinderen gekregen, zoals Sara, Rachel en Hanna. We kunnen hieraan nog Elisabeth in het Nieuwe Testament aan toevoegen. In al deze gevallen van onvruchtbaarheid is het duidelijk dat God in Zijn genade kinderen geeft.

De psalm besluit met de uitroep waarmee hij is begonnen: “Halleluja!”, loof de HEERE. Daar is, nu de psalmist Gods soevereiniteit en Zijn liefdevolle zorg heeft voorgesteld, des te meer reden voor.

Elk psalm geeft een nieuwe reden om de HEERE te loven. In deze psalm is dat de genade van de HEERE. Als eerste van de hallel-psalmen geeft deze psalm de grondslag van de verlossing van Israël. Dit wordt in de komende hallel-psalmen uitgewerkt.

Psalm 114

Inleiding

De genade van de HEERE (Psalm 113) is zichtbaar bij de verlossing en het herstel van het volk Israël. De terugkeer en het herstel van de twee stammen en de tien stammen in de toekomst wordt profetisch geïllustreerd door de uittocht van Israël uit Egypte (Ez 20:34-36).

In Psalm 114 zien we het uiterlijke herstel.
In Psalm 115 zien we het innerlijke herstel. Vergelijk Jesaja 36-37 het uiterlijke herstel en Jesaja 38 het innerlijke herstel.
In Psalm 116 zien we de gelofte en het lofoffer van Israël.
In Psalm 117 horen we de oproep aan de volken om de HEERE te loven.
In Psalm 118 hebben we het Loofhuttenfeest als beeld van het vrederijk. Het is een samenvatting van de wegen van de HEERE in de verlossing van Zijn volk.

Psalm 114 beschrijft de verlossing van Israël uit de slavernij in Egypte als voorbeeld van de verlossing van Israël in de eindtijd uit de grote verdrukking. De psalm heeft geen introductie en geen conclusie. Het is de uitwerking van de vorige psalm. Hij begint en eindigt abrupt, zonder Halleluja, zonder de Naam van de HEERE.

De natuur wordt gepersonifieerd en reageert op de komst van de HEERE in heerlijkheid. Het verhaal wordt op een schitterend poëtische wijze verteld. De twee parallelle helften van elk vers hebben gezamenlijk slechts één werkwoord. Dat verhoogt de pracht van de taal die wordt gebruikt om de heerlijkheid van Gods genade voor te stellen.

Ps 114:1-6 | Van uittocht naar intocht

1 Toen Israël uit Egypte trok,
het huis van Jakob uit een volk met een vreemde taal,
2 werd Juda Zijn heiligdom,
Israël Zijn koninklijk bezit.
3 De zee zag het en vluchtte,
de Jordaan deinsde achteruit,
4 de bergen sprongen op als rammen,
de heuvels als lammeren.
5 Wat was er, zee, dat u vluchtte,
Jordaan, dat u achteruit deinsde?
6 [Wat was er], bergen, dat u opsprong als rammen,
[en u], heuvels, als lammeren?

De geschiedenis van de verlossing van Israël uit Egypte en hun reis door de woestijn is een geschiedenis waarin God van begin tot eind Zijn geweldige macht ten gunste van Zijn volk laat zien. Het is een ongekende gebeurtenis dat een groot volk, dat eeuwenlang in slavernij is gehouden, uit het land van de slavernij trekt (vers 1).

Er is hier sprake van “Israël” en van “het huis van Jakob”. De naam Israël wordt gebruikt. Dat is de naam van voorrechten en zegen. Jakob is de naam van zwakheid en falen. We zien dat Israël als het ware met opgeheven hoofd Egypte verliet. Egypte was “een volk met een vreemde taal”. Dat betekent dat zij zich te midden van de Egyptenaren niet thuis voelden. Ze waren daar vreemdelingen, wat verdrukking en benauwdheid veronderstelt.

God had voor hen een plan dat Hij met hun bevrijding uit Egypte begon uit te voeren. Dat plan heeft Hij vervuld toen Hij hen in het aan hen beloofde land bracht (vers 2). Hij wilde ze daar brengen om bij hen te wonen. Hij koos de stam “Juda” uit om daar “Zijn heiligdom”, de tempel, te bouwen. Het hele land “Israël” werd “Zijn koninklijk bezit”. De namen Juda en Israël onderstrepen het feit dat ook het tienstammenrijk erbij hoort. Dit betekent dat het weer één volk is en dat Hij Koning is van Zijn volk en dat zij Zijn onderdanen zijn. Heiligdom en koninkrijk vormen een eenheid (vgl. Ex 15:17-18). De Heer Jezus is Koning-Priester op Zijn troon (Zc 6:13).

Dan beschrijft de psalmist twee hoogtepunten uit de tocht van Egypte naar Kanaän: wat er met de Schelfzee is gebeurd en wat er met de Jordaan is gebeurd (vers 3). Deze gebeurtenissen zijn een type van het herstel van Israël in de toekomst (Js 51:10-11). Deze twee hoogtepunten illustreren de macht van God. Als het volk uit Egypte bij de Schelfzee is gekomen, lijkt het alsof er hier een einde komt aan hun bevrijding. Ze voelen de hete adem van de Egyptenaren die hen najagen om hen weer tot slaven te maken.

Dan ziet de zee het. Wat ziet de zee? Niet het volk, maar Mozes met zijn staf en achter Mozes de HEERE Zelf. Als de zee dat ziet, vlucht ze (vers 3a). Er is geen denken aan dat ze een onoverwinnelijke barrière voor de bevrijding van het volk vormt. Ze maakt in haar midden een weg vrij voor Israël en opent zo de deur naar de vrijheid.

Dit herhaalt zich bij de Jordaan (vers 3b). Het volk is aan de grens van het land gekomen en daar lijkt de Jordaan een barrière te zijn die de toegang tot het land verspert. Maar wat gebeurt er? De Jordaan deinst achteruit. De Jordaan ziet de ark verschijnen, het symbool van de tegenwoordigheid van de HEERE, en deinst achteruit. Zoals God de poorten van Egypte had geopend om Zijn volk te laten vertrekken, zo heeft Hij de poorten naar Kanaän geopend om hen daarin binnen te laten trekken. In beide gevallen heeft Hij dat gedaan door het water weg te sturen.

Tussen deze beide ingrepen in de natuur in, staat nog een reactie van de natuur op Gods aanwezigheid (vers 4). “De bergen sprongen op als rammen, de heuvels als lammeren” zien we gebeuren bij het neerdalen van God op de Sinaï om de wet te geven (Ex 19:18; Ps 68:8-9).

In de verzen 5-6 worden vragen gesteld aan de zee, de Jordaan, de bergen en de heuvels, waarom ze hebben gereageerd zoals ze hebben gedaan. Het is alsof de psalmist hen oproept om te getuigen van wat er met hen is gebeurd. Hun wordt gevraagd welke rol ze hebben gespeeld toen God Zijn volk uitleidde om hen naar Zijn heiligdom en Zijn koninkrijk in Israël te brengen en hen op Zijn weg vond.

Er kunnen ook bij ons vragen zijn over bepaalde natuurverschijnselen, waarbij we opmerken dat ze anders zijn dan normaal. In dichterlijke taal vragen we waarom dit zo gebeurt. Het brengt onze zwakheid aan het licht om te begrijpen waarom iets gebeurt. We weten dat God alles in Zijn hand heeft, maar we weten vaak niet waarom dingen gaan zoals ze gaan.

Ps 114:7-8 | Beef, aarde!

7 Beef, aarde, voor het aangezicht van de Heere,
voor het aangezicht van de God van Jakob,
8 Die de rots veranderde in een waterplas,
hard gesteente in een waterbron.

In deze verzen volgt het antwoord op de vragen van de vorige verzen: deze wonderlijke natuurverschijnselen zijn tekenen van de verschijning van de HEERE. Het roept ook ontzag op voor Gods almacht, zonder dat we altijd begrijpen waarom bepaalde dingen gebeuren. Iets dergelijks zien we in het leven van Job. Hij begrijpt niet waarom hij zoveel moet lijden. Daarover heeft Hij veel vragen. Het antwoord krijgt hij aan het einde van het boek. Het antwoord is: God regeert. Als we niet begrijpen waarom bepaalde dingen in ons leven gebeuren, wil God dat we Hem vertrouwen, zonder dat Hij een rechtstreeks antwoord op onze vragen geeft. Hij Zelf is het antwoord.

In verbinding met wat er met de Rode Zee, de Jordaan en de bergen en heuvels is gebeurd moet duidelijk worden dat God niet slechts door deze vier natuurelementen wil worden erkend, maar door de hele aarde. De aarde, dat wil zeggen de bewoners daarop, wordt opgeroepen “voor het aangezicht van de Heere” te beven (vers 7). De Heere is de soevereine Heerser, de Gebieder en Gezaghebber. Dat is Hij niet alleen van Israël, maar van het universum. Hoe zou de aarde onbewogen blijven in Zijn tegenwoordigheid? Hij is niemand anders dan “de God van Jakob”.

Terwijl de aarde beeft voor Hem, zorgt Hij voor Zijn volk en verkwikt hen met water (vers 8). Dat wil zeggen dat de verschijning van de macht van de HEERE tot doel heeft om het volk leven te geven. Dat gebeurt doordat de rots, een beeld van Christus (1Ko 10:4) geslagen is, waardoor Hij een bron van levend water is geworden. Het boek Numeri maakt duidelijk dat op grond van de eenmalige gebeurtenis in het verleden – het slaan van de rots – wij daarna telkens tot de Rots kunnen spreken. De Heer geeft ons dan elke keer de verfrissing van het levende water (vgl. Js 12:1-3).

Hij heeft bij Horeb ”de rots” veranderd “in een waterplas” (Ex 17:6) en bij Kades “hard gesteente in een waterbron” (Nm 20:11). Dat wil zeggen dat Hij door Zijn kracht verfrissing en leven tevoorschijn brengt uit wat voor de mens een onoverkomelijke hindernis lijkt. Zo zal God dat doen in de eindtijd, als er geen uitkomst uit de ellende lijkt te komen. Zo doet God het ook in ons leven, als wij ons in een uitzichtloze situatie bevinden.

Deze gebeurtenissen spreken van Christus, Die een fontein van levend water heeft ontsloten voor ieder die dorst heeft (1Ko 10:4; Jh 4:13-14; 7:37-39).

Psalm 115

Inleiding

Wat het innerlijke herstel van Israël betreft, moet het volk twee zonden belijden: moord en overspel (vgl. Jh 5:43). De moord is die op Christus (Psalm 109). Het overspel is hun afgoderij met de antichrist. Dit tweede vinden we in deze psalm (Psalm 115). De eerste zonde is de overtreding waartegen wordt gewaarschuwd op de tweede tafel van de wet en de tweede zonde is de overtreding, vermeld op de eerste tafel van de wet.

Israël heeft na de ballingschap de afgoderij uitgebannen (Hs 3:4). Omdat het huis echter leeg is, geveegd en geordend, kan een nieuwe bewoner er zijn intrek nemen. Die bewoner zal in de eindtijd in versterkte mate komen (Mt 12:43-45). Er komt geen afgoderij van beelden meer, maar de afgoderij van de mens, de antichrist (2Th 2:3-4).

In Psalm 115, en ook in Psalm 135, vinden we een beschrijving van de afgoderij in het verleden als reden voor de ballingschap. Deze afgoderij is een type van de afgoderij met de antichrist in de toekomst. Daarvan moet Israël gereinigd worden. Dit is profetisch ook het onderwerp van Jesaja 40-48.

Ps 115:1-3 | Alle eer alleen voor de HEERE

1 Niet ons, HEERE, niet ons,
maar geef Uw Naam eer,
om Uw goedertierenheid, om Uw trouw.
2 Waarom zouden de heidenvolken zeggen:
Waar is toch hun God?
3 Onze God is [immers] in de hemel,
Hij doet al wat Hem behaagt.

De vorige psalm herinnert aan de verlossing uit Egypte en aan de intocht in het beloofde land. Daarvoor, en voor alles wat God Zijn volk heeft gegeven, komt in geen enkel opzicht een mens enige eer toe (vers 1). Daarom staat er twee keer “niet ons”. De Enige Die eer toekomt, is de HEERE. Zijn Naam moet worden geëerd, want Hij heeft alles gedaan ten gunste van Zijn volk. Hij geeft Zijn eer aan geen ander (Js 42:8; 48:11).

De antichrist is een mens. Hij is de komende valse koning van Israël, het beest uit de aarde (Op 13:11-18). Hij gaat in de nieuwe tempel te Jeruzalem zichzelf als god presenteren. De leugen van satan dat de mens als God zal zijn (Gn 3:5), lijkt nu bewaarheid. Het beeld van de mens die aanbidding vraagt (Dn 3:1-7), wordt werkelijkheid (Op 13:15). Dit is de gruwel van de verwoesting, dat is de gruwel die verwoesting veroorzaakt (Mt 24:15). Daardoor wordt de maat van de zonde van de mens vol en gaat de HEERE ingrijpen (vgl. Hd 12:21-23).

Wij moeten ons ook bewust zijn dat wij, alles wat wij hebben, van Hem hebben gekregen (1Ko 4:7) en dat Hem daarvoor alle eer toekomt. Het is diefstal als wij ons beroemen op wat Hij ons heeft gegeven en ons daarvoor laten vereren alsof het onze verdienste is. Alles wat we doen, behoren we tot Zijn eer te doen (1Ko 10:31).

Hem komt alle eer toe “om Uw goedertierenheid, om Uw trouw”. ‘Goedertierenheid’ houdt in dat de HEERE handelt naar Zijn verbond en Zijn belofte. ‘Trouw’ betekent dat God daarin betrouwbaar is. Deze twee eigenschappen van God zijn de reden om in deze psalm de HEERE te verheerlijken.

Zij hebben al Zijn weldaden en zegeningen die zij hebben gekregen, niet verdiend. Maar Hij heeft in goedertierenheid tegenover hen gehandeld. Ook om Zijn trouw is Hij het waard om geëerd te worden. Zijn trouw aan Zijn beloften heeft Hem tot dit handelen in goedertierenheid gebracht.

De tegenstanders, de heidenvolken, die afgodendienaars zijn, willen met hun vraag waar hun God toch wel mag zijn als zij zo in nood zijn, twijfel zaaien over de aanwezigheid van God (vers 2; vgl. Ps 42:4,11; 79:10; Jl 2:17; Mi 7:10). Zijn plaats is immers ingenomen door een mens, de antichrist. Ook de volken plaatsen hun spottende opmerkingen over de afwezigheid van God (Js 36:15,18-20; 37:10-13; Jl 2:17).

Wat de psalmist en in hem het overblijfsel hierover tegen de HEERE zegt, is een uiting van hun vrijmoedigheid tegenover God. Hij zal Zich toch wel openbaren en een einde maken aan zulke ongegronde vragen? Iets dergelijks heeft Mozes ook gezegd (Nm 14:13-16). De heidenvolken hebben het vaak gezegd, maar hun wordt het zwijgen opgelegd als God Zich over Zijn volk heeft ontfermd, heeft verlost en in de zegen van het vrederijk heeft gebracht.

Zo vrijmoedig als ze tot God spreken om op te optreden tegen de heidenvolken vanwege hun spottende vraag, zo vrijmoedig spreken ze ook tot de mensen die de vraag stellen. Het is voor hen geen vraag. Hun antwoord is dat hun God in de hemel is (vers 3), ver verheven boven de mens en zijn lasteringen.

Ze belijden Hem als “onze God”. Het kan wel lijken dat Hij afwezig is, maar Hij is er wel en Hij is er voor hen. Dat weet het geloof. Het geloof weet ook dat Hij oppermachtig is, dat “Hij doet al wat Hem behaagt”. Het houdt in dat Hij de Zoon, in Wie Hij al Zijn welbehagen gevonden heeft, zal laten komen. Een type daarvan zien we in Kores, de man van Zijn raad uit een ver land, die Zijn volk zal verlossen uit hun ballingschap (Js 46:10-11). Hij handelt rechtvaardig tegenover iedereen en daarbij in liefde tegenover Zijn volk.

Ps 115:4-8 | De waardeloosheid van de afgoden

4 Hun afgoden zijn zilver en goud,
het werk van mensenhanden:
5 zij hebben een mond, maar spreken niet;
zij hebben ogen, maar zien niet;
6 zij hebben oren, maar horen niet;
zij hebben een neus, maar ruiken niet;
7 hun handen, die tasten niet;
hun voeten, die gaan niet;
er komt geen geluid uit hun keel.
8 Laat wie ze maken hun gelijk worden,
al wie op hen vertrouwt.

Tegenover het vertrouwen in de verheven, almachtige God gaan ze nu in deze verzen de afgoden van de heidenvolken bespottelijk maken (Ps 135:15-18; vgl. 1Kn 18:25-29; Js 44:9-20; 46:6-7; Jr 10:1-9; Hk 2:18-19). Profetisch zien we dat in wat met Herodes, die een type van de antichrist is, gebeurt: God oordeelt hem door hem levend door wormen te laten eten (Hd 12:18-23). Normaal worden lijken pas na de dood door wormen opgegeten. Hij drijft ook de spot met de antichrist door hem in de toekomst, zonder hem eerst te doden, levend in de poel van vuur te werpen (Op 19:20).

Het volk heeft uiteindelijk geleerd dat afgoden niets zijn. Die afgoden kunnen wat het materiaal waarvan ze zijn gemaakt wel wat waard zijn, maar ze zijn slechts “het werk van mensenhanden” (vers 4). Dat betekent per definitie dat ze waardeloos zijn wat betreft hun vermogen om ook maar iets te doen. Ze zien er menselijk uit, maar zijn totaal onmenselijk.

Ze hebben wel een mond, want die heeft de maker van het beeld er zelf in gegraveerd (vers 5). Maar die stomme beelden kunnen hun lippen niet van elkaar krijgen. Er komt geen woord uit hen, niet tot troost en niet tot oordeel. De maker heeft de beelden wel ogen kunnen geven, maar geen licht in hun ogen. Er is geen enkel zicht op het heden of op de toekomst. Ze merken niets op van enig mens die tot hen nadert. De beelden zijn stekeblind (vgl. Gn 16:13; 2Kr 16:9).

En kijk eens naar hun oren (vers 6) Die zitten stevig aan hun hoofd vast. Zeker, ze zijn kunstig gevormd door de mensenhanden. Maar een werkend trommelvlies zit er niet in. Ze zijn stokdoof. Je kunt praten of zelfs schreeuwen wat je wilt, maar er komt geen reactie (vgl. Ps 116:2; 65:3; 120:1). Er is ook een neus op het hoofd van het beeld gezet. Maar wat voor reukoffers ze ook aan het beeld brengen, het snuift er niets van op en raakt er zeker niet door bedwelmd.

Ze hebben ook handen, maar ze kunnen geen hand uitsteken om iemand te helpen (vers 7; vgl. Ps 18:17; Jh 10:28). Ze kunnen er niet eens mee tasten om ergens houvast te vinden. De handen blijven onbeweeglijk op de plek waar de maker ze heeft aangebracht. Hetzelfde geldt voor hun voeten. Ze kunnen geen stap verzetten om iemand voor te gaan op een bepaalde weg. Ze blijven stokstijf staan waar de maker ze heeft neergezet (Js 46:1-7). Ze kunnen hun keel niet eens schrapen, er komt geen enkel geluid uit.

Het kan niet anders of zij die ze hebben gemaakt, worden aan deze afgoden gelijk (vers 8). Zo werd Israël, de falende knecht van de HEERE, doof en stom, net als de dove en stomme afgoden die ze zijn gaan dienen (Js 42:18-19; vgl. Mt 12:22-27). Afgoden zijn het product van de dwaasheid van de makers en daarom worden de makers dwazen.

Wie op beelden vertrouwt, wordt een gevangene van zijn eigen dwaze, onreine, goddeloze gedachten. Hij volgt zijn eigen dwaze inzichten en vervalt tot steeds grotere onzinnigheden. Valse aanbidding is niet onschuldig, maar demoraliseert. De aanbidder bewerkt daardoor zijn eigen verderf. Het einde van wie dode afgoden aanbidden, is de eeuwige dood.

Ps 115:9-11 | De HEERE is een hulp en een schild

9 Israël, vertrouw op de HEERE,
Hij is hun hulp en hun schild.
10 Huis van Aäron, vertrouw op de HEERE,
Hij is hun hulp en hun schild.
11 U die de HEERE vreest, vertrouw op de HEERE,
Hij is hun hulp en hun schild.

In deze verzen klinkt een drievoudig oproep om op de HEERE te vertrouwen. Er is een oproep aan
1. het verbondsvolk (vers 9),
2. de uitverkoren priesters (vers 10) en
3. de trouwe enkelingen die samen het overblijfsel vormen (vers 11).
Deze oproep komt ook tot ons.
Deze drie groepen worden in de verzen 12-13 nog een keer genoemd, daar als voorwerpen van de zegen van de HEERE.

Op afgoden kun je niet vertrouwen, want die kunnen helemaal niets. Het is uiterst dom en ook een grote zonde tegenover God (vgl. Hs 4:17). Mozes heeft geprofeteerd dat het volk als het ongehoorzaam zou zijn, uit het land zou worden weggevoerd en in den vreemde de afgoden zou dienen (Dt 4:25-28).

Tegenover de dode afgoden staat de levende God. Hij heeft Zich geopenbaard als de God Die leeft en er voor Zijn volk is. Mozes heeft geprofeteerd dat zij in den vreemde de HEERE zouden zoeken en Hem zouden vinden (Dt 4:29). Op Hem kun je volledig vertrouwen (vers 9). Dat wordt dan ook tegen Israël gezegd (vgl. Hs 14:9a). Dat Hij “hun hulp” is, wil zeggen dat Hij hen ondersteunt en hen helpt om hun weg te gaan. Hij is ook “hun schild”, dat wil zeggen dat Hij hen beschermt terwijl Hij hen helpt. Wat heeft een hulpbehoevend, krachteloos volk nog meer nodig? Het heeft alles in Hem.

Vervolgens wordt het “huis van Aäron” opgeroepen om te vertrouwen op de HEERE (vers 10). De oproep komt tot hen omdat ook zij tot afgoderij zijn vervallen (vgl. Ex 32:1-5; Ez 22:26). Zij zijn de priesters en leiden Israël in hun aanbidding van de HEERE. Ook voor hen geldt dat zij in de HEERE “hun hulp en hun schild” hebben. Ware priesterdienst kan alleen gebeuren met de ondersteuning en bescherming van de HEERE.

Ten slotte wordt ieder “die de HEERE vreest” (vgl. Ps 112:1) opgeroepen op de HEERE te vertrouwen (vers 11). Hier is het ieder persoonlijk, terwijl het in vers 9 Israël als volk en in vers 10 de priesterfamilie is (vgl. Ps 118:2-4; 135:19-20). Het vrezen van de HEERE is een kenmerk dat bij ieder lid van Gods volk en ieder lid van de priesterfamilie aanwezig moet zijn.

Horen bij een bevoorrecht volk en een bevoorrechte familie is nooit voldoende. Er moet een persoonlijke relatie met God zijn (vgl. Jh 1:12). Ieder ervaart dan persoonlijk dat de HEERE zijn hulp en zijn schild is. “U die de HEERE vreest” is ook van toepassing op allen buiten Israël die de HEERE vrezen. Zij mogen weten dat de HEERE “hun hulp en hun schild” is.

Ps 115:12-15 | De HEERE zegent

12 De HEERE heeft aan ons gedacht: Hij zal zegenen,
Hij zal het huis van Israël zegenen,
Hij zal het huis van Aäron zegenen.
13 Hij zal zegenen wie de HEERE vrezen,
de kleinen met de groten.
14 De HEERE zal u meer en meer [zegenen],
u en uw kinderen.
15 U bent gezegend door de HEERE,
Die hemel en aarde gemaakt heeft.

In deze verzen horen we een prachtige aanvulling en bemoediging op de drievoudige oproep tot de drie groepen om de HEERE te vertrouwen en de drievoudige toezegging dat Hij hun hulp en hun schild is in de vorige verzen. Tegen dezelfde drie groepen wordt hier gezegd dat de HEERE “zal zegenen” (vers 12-15a).

De psalmist begint ermee te zeggen dat “de HEERE … aan ons gedacht” heeft (vers 12). Het is een grote troost te weten dat God aan de Zijnen, aan ons, aan mij, denkt. En Zijn gedachten over Zijn volk zijn om hen te zegenen. Dit is de zekerheid van het geloof. God is altijd bezig om Zijn volk wel te doen. Er kunnen beproevingen zijn, maar Hij denkt altijd aan het verbond dat Hij met hen heeft gesloten (Js 49:14-15), op grond waarvan Hij hen zal zegenen.

Zijn zegen komt over “het huis van Israël” in zijn geheel, alle twaalf stammen, en niet slechts over enkele speciaal bevoorrechte stammen. Zijn zegen komt ook over het hele “huis van Aäron”, niet slechts over enkele bijzondere leden ervan.

Zijn zegen komt ook over “wie de HEERE vrezen, de kleinen met de groten” (vers 13; vgl. Jr 31:34; Op 19:5). In het uitdelen van zegen maakt God geen onderscheid tussen kleinen en groten. De maatstaf is of ze de HEERE vrezen. De kleinen zijn de mensen die niet in aanzien zijn, de armen. De groten zijn zij die een hoge positie in de samenleving hebben.

De zegen van de HEERE is niet eenmalig, ze blijft niet beperkt tot één zegen. Nee, als Hij zegent, is daarmee een deur geopend waardoor zegen blijft stromen (vers 14). De zegen neemt voortdurend toe, ze wordt “meer en meer”. Dat betreft niet alleen de omvang, het gebied van de zegen dat steeds groter wordt, maar ook de komende generaties. Het is een zegen voor “u en uw kinderen”.

Alle groepen krijgen te horen: “U bent gezegend door de HEERE” (vers 15). Dit legt de nadruk op Hem Die zegent. “De HEERE” zegent, niet een afgod. En Wie is Hij? Het is Hij “Die hemel en aarde gemaakt heeft”. Afgoden zijn louter met de aarde verbonden. Niemand minder dan de Schepper van hemel en aarde, de allerhoogste God, zegent hen die Hem vrezen. Dat doet Hij op grond van het werk dat Zijn Zoon op het kruis heeft volbracht.

In de bespotting van de afgoden in Jesaja 40-48 wordt de HEERE genoemd “de Eerste en de Laatste”, dat betekent de Enige. De HEERE is niet alleen groter dan de afgoden, Hij is de Enige, zoals we het horen in de belijdenis die Mozes tegen Israël uitspreekt: “De HEERE, onze God, de HEERE is één” (Dt 6:4). Er is niemand anders, niemand is met Hem te vergelijken.

Ps 115:16-18 | De levenden loven de HEERE

16 De hemel, de hemel is van de HEERE,
maar de aarde heeft Hij aan de mensenkinderen gegeven.
17 De doden zullen de HEERE niet prijzen,
evenmin al wie in de stilte neergedaald zijn.
18 Maar wíj zullen de HEERE loven,
van nu aan tot in eeuwigheid.
Halleluja!

Hij, Die hemel en aarde gemaakt heeft (vers 15), heeft aan beide een bestemming gegeven (vers 16). Hij schept en regeert soeverein over wat Hij heeft gemaakt. Door twee keer “de hemel” te noemen wordt met nadruk gezegd dat de hemel van Hem is. Daar troont Hij. De aarde is natuurlijk ook van Hem, “maar de aarde heeft Hij aan de mensenkinderen gegeven” (vers 16). Daar horen ze thuis, daar leven en werken ze en daar ligt hun toekomst.

Dat de HEERE “de aarde … aan de mensenkinderen gegeven” heeft, maakt duidelijk dat we hier op Joodse bodem staan. Het Joodse volk is een aards volk en heeft specifieke aardse zegeningen. Voor ons, christenen, is het precies andersom. God is in de Heilige Geest op aarde komen wonen (Hd 2:1-4; Ef 2:22) en wij, mensen, heeft Hij in Christus in de hemel geplaatst (Ef 1:3; 2:6). Ons heeft Hij geen specifieke aardse zegeningen en de aarde gegeven. Hij heeft ons de hemel en specifieke hemelse zegeningen gegeven (Ef 1:3).

De oudtestamentische gelovigen geloven, dat zij de HEERE niet kunnen prijzen als zij gestorven zijn (vers 17; Js 38:18-19). Zij weten niet dat de gestorven gelovigen leven in de tegenwoordigheid van de Heer Jezus (Lk 23:43). Voor hen is het prijzen van de HEERE verbonden met het leven op aarde. Hun verwachting is wel dat zij eens zullen opstaan en de zegen van de gemeenschap met de HEERE zullen genieten (Jb 19:25-27; Ps 17:15). “De doden” zijn zij die gedood zijn in de grote verdrukking. “Wie in de stilte neergedaald zijn”, zijn allen die in het geloof zijn gestorven.

De “wij” in vers 18 zijn de levende verlosten. In verbinding met het vorige vers kunnen we ook denken aan hen die zijn opgestaan. Het loven van de HEERE gebeurt door hen die zijn opgestaan uit de doden. Dat geldt voor hen die uit de dood zullen opstaan bij de komst van de Heer Jezus. Het geldt nu al voor allen die geestelijk zijn opgestaan, die nieuw leven hebben. Daarom kan er worden gezegd dat het loven van de HEERE gebeurt “van nu aan”, dat is vanaf het moment van de definitieve verlossing, “tot in eeuwigheid”. De psalmist besluit de psalm met “halleluja”, ‘prijs de HEERE,

Zoals hiervoor al opgemerkt, zijn wij als nieuwtestamentische gelovigen, dat is als leden van de gemeente, niet met de aarde maar met de hemel verbonden. Toch behoort ons leven op aarde ook al dit grote kenmerk te hebben, namelijk dat het een voortdurende lofzang is op de heerlijkheid van de Heer Jezus (Hb 13:15; 1Pt 2:5). Wij mogen op aarde beginnen met iets dat we tot in alle eeuwigheid zullen voortzetten en dat is: de Vader “aanbidden in geest en waarheid” (Jh 4:23).

Psalm 116

Inleiding

Psalm 116 bezingt de verlossing van de getrouwen die op het punt hebben gestaan om te sterven. Een voorbeeld daarvan is Hizkia die door een ziekte de dood nabij is geweest, maar is genezen (2Kn 20:1-11).

In profetisch opzicht beschrijft de psalm de geschiedenis van het overblijfsel in de eindtijd. We horen er de Geest van Christus in spreken. Deze psalm is een gelofte offer (verzen 14,18) en een lofoffer (vers 17) vanwege de verhoring van de gebeden van het overblijfsel van Israël (verzen 1-2). Deze offers worden gebracht in de tempel in Jeruzalem (vers 19) in de tegenwoordigheid van heel Israël, alle twaalf stammen (verzen 14,18).

Ps 116:1-4 | De HEERE liefhebben

1 Ik heb de HEERE lief,
want Hij hoort mijn stem, mijn smeekbeden.
2 Want Hij neigt Zijn oor tot mij,
daarom zal ik [Hem al] mijn dagen aanroepen.
3 Banden van de dood hadden mij omvangen,
angsten van het graf hadden mij getroffen,
ik ondervond benauwdheid en verdriet.
4 Maar ik riep de Naam van de HEERE aan:
Och HEERE, bevrijd mijn ziel!

De psalm begint met een hartstochtelijke liefdesverklaring van de psalmist voor de HEERE (vers 1). Letterlijk luidt het vers: “Ik heb lief, want de HEERE hoort mijn stem, mijn smeekbeden.” De eerste zin “Ik heb lief” heeft geen object, net als in 1 Johannes 4: “Wij hebben lief” (1Jh 4:19). Het is ermee als met de uitspraak van Maria Magdalena als zij vraagt waar het lichaam van de Heer Jezus ligt: “Heer, als u Hem weggedragen hebt, zeg mij waar u Hem gelegd hebt en ik zal Hem wegnemen” (Jh 20:15b). Maria meent dat de persoon tot wie ze spreekt, de tuinman is. Ze heeft de Heer zó lief, dat zij over “Hem” spreekt, in de veronderstelling dat iedereen wel weet over Wie zij spreekt. Zo is het ook in deze psalm: “Ik heb lief.” De psalmist veronderstelt dat iedereen wel zou weten over Wie hij spreekt.

De psalmist is diep onder de indruk van de bevrijding van de dood door de HEERE. Hij kan niet anders dan zo reageren, “want”, zo licht hij zijn liefdesverklaring toe, “Hij hoort mijn stem, mijn smeekbeden” (vgl. Jn 2:1-3). Wat een God is Hij, Die zo luistert en redt! Dat kan geen ander gevolg hebben dan dat je die God liefhebt. Elke verhoring en uitredding uit de nood is een nieuwe reden om Hem lief te hebben.

Met nog een “want” geeft hij aan waarom hij de HEERE liefheeft: “Hij neigt Zijn oor tot mij” (vers 2). Dit gaat nog verder dan dat God zijn stem hoort. Het wil zeggen dat God met grote aandacht luistert, Zijn hoofd naar hem toe draait om met Zijn oor voor de mond van de psalmist te komen om geen woord te missen van zijn klacht. Zo is God, zo uitnodigend is Hij om luisteren. “Daarom” zal hij Hem al de dagen van zijn leven aanroepen, dat is zolang hij op aarde leeft en in het land van de levenden is.

De psalmist vertelt over de nood die hem ertoe heeft gedrongen de HEERE aan te roepen (vers 3; vgl. Ps 18:5-7). Hij stond voor de poort van de dood. Hij was omvangen “door banden van de dood”. Dat wil zeggen dat hij in de greep van de dood was waaraan hij zich onmogelijk kon ontworstelen. Vanbinnen, innerlijk, hadden “angsten van het graf” hem “getroffen”. Hij “ondervond benauwdheid en verdriet”. De dood en het graf – het graf is het dodenrijk, de sheol – worden voorgesteld als jagers die hun prooi met een strik vangen en doden. De psalmist voelde zich als een machteloze prooi in handen van machtige vijandige jagers.

In deze grote nood riep hij “de Naam van de HEERE aan” en smeekte: “Och HEERE, bevrijd mijn ziel” (vers 4). Een andere toevlucht dan “de Naam van de HEERE”, dat is Zijn Wezen, alles wat Hij is, had hij niet. Als de HEERE niet tussenbeide zou komen om hem te bevrijden, zou het met hem gedaan zijn. Daarom smeekt hij Hem om zijn ziel te bevrijden, dat wil zeggen hem uit zijn doodsgevaar te bevrijden en hem in leven te houden.

Ps 116:5-11 | Geloven en spreken

5 De HEERE is genadig en rechtvaardig,
onze God is een Ontfermer.
6 De HEERE bewaart de eenvoudigen;
ik was uitgeteerd, maar Hij heeft mij verlost.
7 Mijn ziel, keer terug tot uw rust,
want de HEERE is goed voor u geweest.
8 Ja, U, [HEERE], hebt mijn ziel immers gered van de dood,
mijn ogen van tranen, mijn voet van struikelen.
9 Ik zal wandelen voor het aangezicht van de HEERE
in de landen der levenden.
10 Ik heb geloofd, daarom spreek ik.
Ík ben zeer verdrukt geweest.
11 Ík zei, in mijn haast:
Alle mensen zijn leugenaars.

Hij is bevrijd van de banden van de dood en de angsten van het graf omdat “de HEERE … genadig en rechtvaardig” is (vers 5). Deze twee eigenschappen van God horen bij Zijn natuur. Ze lijken tegenover elkaar te staan, maar ze zijn altijd met elkaar in overeenstemming (vgl. Jh 1:17b). God kan genade bewijzen en zonden vergeven omdat Zijn Zoon aan het kruis aan alle eisen van Gods gerechtigheid heeft voldaan. Ook de zonden van de gelovigen in het Oude Testament konden worden vergeven op grond van het bloed dat Christus zou storten (Rm 3:25). Genade heerst door gerechtigheid (Rm 5:21). Dat betekent ook dat God nooit zal veranderen wat Hij in genade heeft toegezegd.

Die God kan dan ook “een Ontfermer” zijn. De psalmist spreekt in verbinding daarmee over God als “onze God”. Letterlijk staat er: “Onze God ontfermt.” Dat betekent: omdat Hij genadig en rechtvaardig is, ontfermt Hij zich over de ellendige. Vervolgens beschrijft de psalmist zichzelf als de ellendige: hij behoort tot de eenvoudigen en hij is uitgeteerd.

Hier verbindt hij zich met allen die net als hij in een levende relatie met Hem staan en evenals hij in doodsgevaar zijn geweest. We zien hier duidelijk de Geest van Christus in het overblijfsel. Zij hebben in de tijd van de grote verdrukking God als een Ontfermer leren kennen.

Het gelovig overblijfsel zien we ook in “de eenvoudigen”, dat zijn de kleinen, die door de HEERE worden bewaard tijdens de grote verdrukking (vers 6). De eenvoudigen zijn zij die geen hoge dunk van zichzelf hebben. Ze zijn oprecht en Godvrezend. Ze hebben een ‘eenvoudig of oprecht oog’ (Mt 6:22) dat wil zeggen dat ze slechts aandacht hebben voor de HEERE en Zijn wil en een eenvoudig en onwankelbaar vertrouwen in God en vertrouwen op Zijn Woord.

Vervolgens gebruikt de psalmist weer de “ik”-vorm. Hij spreekt over zichzelf – waarbij hij wel de gevoelens uitspreekt die ook het overblijfsel heeft, en zegt: “Ik was, uitgeteerd, maar Hij heeft mij verlost”. De uitgeteerde is de vernederde. Het geeft wel duidelijk aan hoe slecht hij eraan toe was. Wie uitgeteerd is, heeft totaal geen reserve meer om nog iets te doen. De HEERE heeft hem echter niet laten omkomen, maar hem uit zijn grote nood verlost.

Nu hij verlost is, kan ook zijn ziel terugkeren tot de rust die hij had voordat de verdrukking over hem kwam (vers 7). De uiterlijke nood kan wel opgelost zijn, maar soms is voor de ziel meer tijd nodig om tot rust te komen. Zo had de ziel van Elisa, die verdrietig was over het ongelijke juk van koning Josafat, tijd nodig om tot rust te komen en te kunnen profeteren (2Kn 3:15). De psalmist herinnert zijn ziel eraan dat de HEERE goed voor hem is geweest. De gedachte aan de goedheid van de Heer helpt de ziel om tot rust te komen. Het is ook voor onze gemoedsrust goed onszelf er telkens aan te herinneren hoe goed God steeds weer voor ons is.

Dan richt de psalmist zich in dankbaarheid tot de HEERE (vers 8). Hij is het immers Die zijn ziel heeft “gered van de dood”. Hij heeft de troost en verlossing van lichamelijke en geestelijke pijn van de HEERE ervaren, want zijn ogen, die nat waren van tranen, zijn van tranen gered. Ook kan hij tot rust komen met betrekking tot zijn wandel, want de HEERE heeft “zijn voet van struikelen” gered. Hij is neergevallen, maar heeft zijn weg kunnen vervolgen.

De redding wordt hier in drievoud beschreven:
1. Zijn ziel/leven wordt gered van de dood.
2. Zijn ogen worden gered van tranen.
3. Zijn voet wordt gered van struikelen.

Het resultaat is dat hij met zijn voeten kan “wandelen” (vers 9). Hij kan dat doen “voor het aangezicht van de HEERE”, als het ware oog in oog met Hem. Hij kan dat doen “in de landen der levenden”, want hij is gered van de dood. Dat hij nog in de landen van de levenden is, is voor hem een bijzondere zegen. Het betekent dat hij God nog kan loven en van Gods zegen kan genieten. De dood is voor hem nog steeds “de koning van de verschrikking” (Jb 18:14), die hem wegneemt uit het land van licht en zegen en hem brengt naar het land van duisternis en stilte.

In de verdrukking heeft de psalmist de les van waarachtig geloof geleerd (vers 10). Hij heeft tijdens de verdrukking van vers 3 zijn vertrouwen op de HEERE gesteld en daarom heeft hij in de verzen 1-2 gesproken. In vers 10 kijkt hij terug. De psalmist legt uit waarom hij in zijn nood tot de HEERE heeft geroepen, namelijk vanwege zijn geloof. Daarom heeft hij gebeden, gesmeekt, geroepen tot de HEERE.

Hij heeft gesproken in de tegenwoordigheid van de HEERE. Hij heeft geloofd, juist toen hij “zeer verdrukt” werd. Daarover spreekt hij nu. Paulus haalt dit vers in de tweede brief aan de Korinthiërs aan (2Ko 4:13). Het verband waarin hij dat doet, maakt duidelijk dat het hier gaat over het getuigenis dat Christus heeft gegeven. Ook hier gaat het om het spreken in de tegenwoordigheid van God. Het verschil is dat de psalmist sprak over zijn leven, terwijl de apostel sprak over “het leven van Jezus” dat dit in zijn lichaam openbaar zou worden (2Ko 4:10).

Paulus spreekt over de doodsgevaren waarin hij vanwege zijn prediking steeds weer is gekomen. De dreiging van de dood heeft hem niet monddood gemaakt, want hij weet in Wie hij gelooft. Daarom moest hij wel spreken. De geest van geloof die Paulus bezit, is dezelfde geest die ook de oudtestamentische gelovige bezit. Wie gelooft, zal tot God spreken als hij in nood is omdat hij gelooft dat God bij machte is om uit de nood te redden.

En als de tegenstand ertoe leidt dat hij gedood wordt, dan is dat niet het einde. Paulus wijst dan op de Heer Jezus (2Ko 4:14). Christus heeft Zijn getuigenis met de dood moeten bekopen. Maar God heeft Hem opgewekt. Paulus vermeldt dat om de gelovigen te bemoedigen. De bemoediging is dat God even zeker als Hij Christus heeft opgewekt, ook ieder zal opwekken die zijn getuigenis met de dood moet bekopen. Dit ligt vast in de macht van God. De psalm is in grote lijnen daarom ook van toepassing op het lijden dat christenen kunnen ondergaan.

Vers 10 van deze psalm wordt op verschillende manieren vertaald. De Statenvertaling en de Septuaginta zijn o.i. het beste en in overeenstemming met de inhoud van deze psalm: “Ik heb geloofd, daarom sprak ik.” Dit wil zeggen dat het geloof van de psalmist de reden was dat hij tot God sprak toen hij nog in doodsgevaar was. Het gaat niet om een spreken nadat hij uit dit doodsgevaar gered was.

Dat de psalmist ‘in zijn haast’ iets zegt, is geen belijdenis van een zonde, alsof hij te snel met de mond is geweest om iets zeggen (vers 11). Het Hebreeuwse woord voor ‘haast’ betekent niet een haasten om op te schieten, maar een haasten om te vluchten. Letterlijk betekent het ‘verschrikken’. Het woord kan beter worden vertaald met ‘angst’ (vgl. Ps 31:23).

Hij zegt met haast dat hij ervan overtuigd is dat “alle mensen … leugenaars” zijn. Hij heeft in zijn verdrukking snel geleerd dat God alleen waarachtig en betrouwbaar is. Wie in nood is, komt er snel achter dat mensen geen hulp kunnen bieden en dat hun beloften om te helpen, leugens zijn. God helpt ieder die in zijn nood tot Hem roept.

De vijandige mensen die de psalmist vervolgen, gebruiken de leugen om hem te strikken met banden van de dood (vers 3). Een voorbeeld zien we bij Jeremia, die door zijn dorpsgenoten en zelfs familie werd misleid (Jr 11:15-19; 12:6). De leugen is bij uitstek het kenmerk van de duivel (Jh 8:44) en is daarom ook het kenmerk van diegenen die onder zijn macht zijn. De leugen is de verkeerde voorstelling van Wie God is (Gn 3:1-7).

Ps 116:12-19 | Dankzegging

12 Wat zal ik de HEERE vergelden
[voor] al Zijn weldaden, die [Hij] mij [bewees]?
13 Ik zal de beker van het heil heffen
en de Naam van de HEERE aanroepen.
14 Mijn geloften zal ik aan de HEERE nakomen,
nu, in de tegenwoordigheid van al Zijn volk.
15 Kostbaar is in de ogen van de HEERE
de dood van Zijn gunstelingen.
16 Och HEERE, voorzeker, ik ben Uw dienaar,
ik ben Uw dienaar, een zoon van Uw dienares;
U hebt mijn boeien losgemaakt.
17 Ik zal U een offer van dankzegging brengen
en de Naam van de HEERE aanroepen.
18 Mijn geloften zal ik aan de HEERE nakomen,
nu, in de tegenwoordigheid van al Zijn volk,
19 in de voorhoven van het huis van de HEERE,
in uw midden, Jeruzalem.
Halleluja!

De psalmist vloeit nu over van dankbaarheid. Hij worstelt met de vraag hoe hij zijn dankbaarheid voor zo’n groot genadebewijs kan uiten (vers 12). Gelukkig heeft de HEERE in de wet aan de Israëlieten de mogelijkheid gegeven om de dankbaarheid te uiten door lofoffer en door gelofteoffer te brengen (Lv 7:11-21). Een lofoffer ofwel een dank- of vredeoffer is een offer dat uit dankbaarheid wordt gebracht. Een gelofteoffer is een offer dat door de offeraar beloofd is als gelofte in zijn nood, en is dus een verplicht offer.

De psalmist spreekt niet over één weldaad, maar over “weldaden”, wat een veelheid aan weldaden veronderstelt. God heeft hem niet alleen van de dood verlost, maar ook van angsten, benauwdheid, verdriet, tranen en struikelingen. Hij heeft hem bewaard en Zich over hem ontfermd.

Maar hoe zou hij al die weldaden kunnen vergelden? Dat is immers onmogelijk. Er is geen enkele tegenprestatie te leveren die enigszins als compensatie zou kunnen dienen. Toch is er wel een manier waarop God kan worden gedankt voor wat Hij heeft gedaan. Dat is door het heffen van “de beker van het heil” en daarbij “de Naam van de HEERE aanroepen” (vers 13).

De verzen 13-14 lopen parallel met de verzen 17-18. De beker van het heil van vers 13 loopt parallel met het dankoffer van vers 17. Bij een beker gaat het om de inhoud. De inhoud is hier het heil of de behoudenis die is ervaren. Het heffen van die beker is een symbolische handeling die de dankbaarheid voor de behoudenis tot uitdrukking brengt (vgl. 1Ko 10:16a). Het gaat hier om een plengoffer dat een vuuroffer, zoals een lofoffer en gelofteoffer (verzen 14,17-18) moet vergezellen. Het plengoffer wordt aan de voet van het brandofferaltaar uitgegoten in de tegenwoordigheid van heel het volk.

Het is als een hefoffer: de dankbaarheid wordt omhooggetild, boven alles uit, en aan God aangeboden. Tegelijk daarmee wordt de Naam van de HEERE aangeroepen, nu niet om Hem Zijn hulp te vragen, maar om Hem te aanbidden en te prijzen voor wat Hij heeft gedaan. De nieuwtestamentische gelovigen doen dat bij de viering van het avondmaal.

In zijn nood heeft de psalmist geloften gedaan (vers 14). Die wil hij nu nakomen (vgl. Ps 66:13-14). Zijn geloften heeft hij persoonlijk gedaan tegenover God. Hij wil ze nakomen door het gelofteoffer met het bijhorende plengoffer in het openbaar, “in tegenwoordigheid van al Zijn volk”, aan God te brengen. Het hele volk van God moet horen van Zijn hulp en de zegen de Hij heeft gegeven, opdat zij in zijn vreugde over al de weldaden van God kunnen delen. Dan kunnen ze instemmen met de lofprijzing die Hem daarvoor toekomt.

De psalmist is gered van de dood. Maar er zijn getrouwen die wel de dood sterven. Het kan erop lijken dat hun gebeden niet zijn verhoord. De psalmist wijst er dan, onder de leiding van de Heilige Geest op, dat hun dood “kostbaar is in de ogen van de HEERE” (vers 15). De vijanden hebben afgerekend met mensen die ze liever kwijt dan rijk zijn, maar voor God zijn het “Zijn gunstelingen”. Zij staan in Zijn bijzondere gunst.

De dood van de goddelozen is geen vreugde voor de HEERE (Ez 18:23; 33:11). Dat is de dood van zijn gunstelingen – Hebreeuws chasid, dat zijn zij die trouw zijn aan het verbond – wel. Het woord ‘kostbaar’ heeft de betekenis van ‘zeldzaam’. De HEERE heeft dat laten zien door de psalmist, die in “banden van de dood” en in “angsten van het graf” is geweest (vers 3), daaruit te bevrijden (vers 8). Dit zal door Gods gunstelingen, het overblijfsel dat het vrederijk ingaat, worden gezegd.

We kunnen dit in een andere zin profetisch toepassen, namelijk op de tweede groep martelaars in het boek Openbaring (Op 13:7). [De eerste groep wordt genoemd in Openbaring 6 (Op 6:9-11).] Over hen zegt een stem uit de hemel: “Schrijf: gelukkig de doden die in [de] Heer sterven, van nu aan. Ja, zegt de Geest, opdat zij rusten van hun arbeid; want hun werken volgen hen” (Op 14:13). Paulus vergelijkt zijn eigen marteldood met het uitgieten van het plengoffer of drankoffer over het brandoffer (Fp 2:17).

De dood van Gods gunstelingen gaat niet buiten Gods wil om. Hun dood maakt geen einde aan Gods plannen met hen, maar helpt juist om Zijn hoge plannen met hen te verwezenlijken. Zij zullen deel hebben aan de opstanding van de rechtvaardigen. Dan zal Hij hun trouw tot in de dood belonen met “de kroon van het leven” (Op 2:10b) en zij zullen “stralen als de zon in het koninkrijk van hun Vader” (Mt 13:43a).

Na dit intermezzo over de dood van Gods gunstelingen gaat de psalmist in vers 16 verder met het beschrijven van zijn eigen situatie. Hij verklaart plechtig en met grote dankbaarheid tegenover de HEERE dat hij Zijn dienaar is. Dat doet hij in het besef van al de weldaden die de HEERE hem heeft gegeven. Ook wij zullen ernaar verlangen de Heer te dienen als we ons bewust zijn hoeveel weldaden we van Hem door Zijn werk op het kruis hebben gekregen.

In zijn grote dankbaarheid voor wat de HEERE voor hem heeft gedaan, vermeldt hij ook de rol die zijn moeder in zijn opvoeding heeft gespeeld (vgl. Ps 86:16). Dat de psalmist haar “Uw dienares” noemt, betekent dat zij een Godvrezende vrouw is geweest, die God heeft gediend. Zij zal hem in de dingen van God hebben onderwezen (vgl. 2Tm 1:5).

Als we iets voor de Heer mogen doen, is het goed ons te herinneren aan wie we veel te danken hebben voor onze geestelijke opvoeding. Dat kunnen onze ouders zijn, dat kunnen ook rijpere gelovigen zijn die ons hebben geholpen in onze geestelijke groei (vgl. 1Th 2:7,11). Het voorkomt dat we ons gaan beroemen op onze kwaliteiten en werkzaamheden. De Heer heeft alles voorbereid om ons tot Zijn dienaar te maken en het werk te doen dat Hij voor ons in gedachten heeft gehad (Ef 2:10).

Die vrijheid om Hem te dienen is Zijn werk. Hij heeft de boeien waarmee de psalmist gevangen was, losgemaakt. De psalmist ervaart zijn bevrijding als een vrijlating uit de gevangenis. Zo zaten wij gevangen in de boeien van de zonde. De Heer Jezus heeft ons van die boeien bevrijd (Rm 6:17) en nu mogen we voor Hem leven en Hem dienen in ons leven.

De verzen 17-18 zijn, behalve de beginzin, gelijk aan de verzen 13-14. In vers 17 gaat het om het lofoffer, in vers 18 om het gelofteoffer. De bevrijding uit de gevangenis, het losmaken van de boeien, is aanleiding om God “een offer van dankzegging” te brengen (vers 17). Een dank- of vredeoffer wordt gebracht als er een gelofte is gedaan (Lv 7:16). Van zo’n offer mogen ook anderen eten. Het is een maaltijdoffer. Dat komt in het volgende vers tot uiting.

In zijn gevangenschap heeft de psalmist geloften gedaan (vers 18; vgl. Ps 56:13-14; Jn 2:9). Die wil hij nu nakomen. Zijn geloften heeft hij persoonlijk gedaan tegenover God. Hij wil ze nakomen in het openbaar, “in tegenwoordigheid van al Zijn volk”. Het hele volk van God moet horen van de bevrijding die Hij heeft gegeven, opdat zij in zijn vreugde over al de weldaden van God kunnen delen (vgl. Ps 107:10-18).

Hij zegt dit hier voor de tweede keer (verzen 14,18). Dat legt er nadruk op en onderstreept het belang ervan. Daarbij wordt deze tweede keer duidelijk dat hij dat alleen maar kan doen op de plaats die de HEERE heeft uitverkoren om daar Zijn Naam te doen wonen (Dt 12:5-14), namelijk de tempel, het huis van God in Jeruzalem, daar waar de HEERE Zelf nu woont.

De plaats waar de lofprijzing gebeurt en waar de maaltijd wordt gehouden, is “in de voorhoven van het huis van de HEERE” (vers 19). Het is een feest in de tegenwoordigheid van de HEERE. Hij is de Gastheer, om Hem gaat het. Hij heeft alles ten goede doen keren en Hij is daarvoor alle dank waard.

Dan richt de psalmist spontaan het woord tot Jeruzalem, waar het huis van de HEERE staat, en zegt: “In uw midden, Jeruzalem.” Het hart van de Godvrezende Jood is ten nauwste verbonden aan de stad Jeruzalem, de stad van de grote Koning, waar God woont. Er is voor hem geen grotere vreugde denkbaar dan in het midden van die stad te zijn, omdat hij daar op de innigste manier de gemeenschap met God kan beleven. Hij eindigt dan ook met opnieuw een “halleluja”, prijs de HEERE.

In Psalm 115, de eerste hallel-psalm van na de paasmaaltijd, is de lofprijzing vanwege de almacht van de HEERE. In Psalm 116 is de lofprijzing vanwege de genade van de HEERE (vers 5), vanwege Zijn rechtvaardigheid en erbarming.

Psalm 117

Inleiding

In de gelijkenis die de Heer Jezus in Lukas 15 vertelt, zien we blijdschap bij de herder dat hij zijn verloren schaap terug heeft, bij de vrouw dat zij haar verloren drachme terug heeft en bij de vader dat hij zijn verloren zoon terug heeft. Ze zijn daarover zo blij, dat zij anderen uitnodigen om te delen in hun blijdschap (Lk 15:6,9,22-24,32). Ditzelfde zien we in deze psalm. Het gelovig overblijfsel is in de vorige hallel-psalmen zo vervuld geworden met redenen om de HEERE te loven en te aanbidden, dat zij allen in hun omgeving uitnodigen om mee de HEERE te loven. Deze uitnodiging wordt in Psalm 117 gedaan.

Daarom eindigt Psalm 150 ook met de uitnodiging: “Laat alles wat adem heeft de HEERE loven. Halleluja!” (Ps 150:6). Daarmee eindigt het boek Psalmen.

Psalm 117 is wel het kortste hoofdstuk in de Bijbel. Dat wordt echter ruimschoots gecompenseerd door een weids uitzicht naar de horizon. De HEERE, de Schepper van hemel en aarde, is niet alleen de God van Israël, Hij is de God voor alle mensen (Rm 3:29).

Ps 117:1-2 | Alle volken, loof de HEERE!

1 Loof de HEERE, alle heidenvolken;
prijs Hem, alle natiën.
2 Want Zijn goedertierenheid is machtig over ons;
de trouw van de HEERE is voor eeuwig.
Halleluja!

Deze kortste psalm en het kortste hoofdstuk van de Bijbel heeft een enorme spanwijdte. De uitnodiging gaat naar “alle heidenvolken” om de HEERE te loven, en naar “alle natiën” om Hem te prijzen (vers 1). Het gaat hier om de tijd dat de HEERE Koning van heel de aarde is. Een dergelijke uitnodiging heeft Israël in zijn geschiedenis onder de wet nooit gedaan. Maar nu ze in de zegen van het vrederijk zijn binnen gevoerd, kunnen ze die uitnodiging doen.

Vanaf het begin is het de bedoeling van de HEERE dat Zijn zegen door Abraham, en daarmee door Israël heen, tot alle geslachten van de aardbodem komt (Gn 12:1). Het doel van de dienst van de Knecht van de HEERE is ook om het “Licht voor de heidenvolken” te zijn (Js 49:6). Als resultaat van het offer van de Knecht van de HEERE in Jesaja 53, zal het huis van de HEERE, de tempel, “een huis van gebed genoemd worden voor alle volken” (Js 56:6-7). De volken zullen ook naar het huis van de HEERE gaan om onderwijs te ontvangen (Js 2:3). Zo zullen de volken samen met het volk Israël de HEERE loven.

Daar komt bij dat God recht heeft op de lofprijzing van alle volken. Israël heeft geen alleenrecht op het loven van God. Het volk is door God tot Zijn volk gemaakt, opdat Hij door hen Zijn Naam aan de volken kan bekendmaken en zij ook Hem zullen eren voor Wie Hij is. Hij is niet alleen de God van de Joden, maar ook van de volken (Rm 3:29).

Paulus citeert vers 1 van deze psalm in Romeinen 15 om aan te geven dat God ook in het Oude Testament zegen voor de volken op het oog heeft (Rm 15:11; vgl. Gn 12:3; Gl 3:8). Hij doet dat in verband met de Heer Jezus Die een Dienstknecht van de besnijdenis is geworden “opdat de volken God verheerlijken wegens de barmhartigheid” (Rm 15:8-9a). Hier maakt Paulus duidelijk dat de komst van de Heer Jezus niet alleen zegen inhoudt voor Israël, maar ook voor de volken.

Het is in Gods hart dat de Heer Jezus Israël herstelt. Maar dat is niet het enige. Voor God is het werk van Zijn Zoon zo groot, dat Hij de gevolgen daarvan niet tot Israël wil beperken. Hij wil dat alle volken delen in de barmhartigheid die door Christus tot de mensen is gekomen. Het resultaat is dat God wordt verheerlijkt en groot gemaakt.

De barmhartigheid voor de volken is niet iets nieuws dat pas in het Nieuwe Testament is geopenbaard. Let wel: het gaat niet om de gemeente. Die is in het Oude Testament wél een verborgenheid. Het gaat er hier over, dat Gods hart in het Oude Testament ook is uitgegaan naar de volken buiten Israël. Ze hebben daar een andere plaats, dat is waar. Israël is en blijft Gods uitverkoren volk en heeft in de heilsgeschiedenis een aparte plaats, maar daarmee heeft God de andere volken niet verworpen.

Het hart van God gaat altijd ook uit naar de volken. Er is wel onderscheid in twee tijdperken (vgl. Rm 11:11-15):
1. Het tijdperk van de verwerping van Israël als volk, dat is de tijd waarin wij nu leven, de tijd dat Gods zegen tot de volken komt buiten Israël om.
2. Het tijdperk van de aanneming van Israël, dat is de nabije toekomst, de tijd dat Gods zegen tot de volken zal komen door middel van Israël.

Het gaat in deze psalm over het tweede tijdperk, als de gemeente is opgenomen (1Th 4:15-18). Het overblijfsel van Israël zal dan weer geënt worden in de oorspronkelijke edele olijfboom (Rm 11:23-25).

In de eindtijd zullen de volken de HEERE leren kennen door de wegen die Hij met Israël is gegaan. Ze zullen Hem leren kennen als de goedertieren en trouwe God. Daarvan getuigt Gods volk als het zegt: “Want Zijn goedertierenheid is machtig over ons” (vers 2). Die goedertierenheid – chesed, verbondsliefde, op grond van het bloed van het nieuwe verbond – “is machtig”, want ze heeft een einde gemaakt aan de macht van de zonde en aan de macht van de vijandige volken. Dit laatste is in overeenstemming met de zegen van het verbond. Van deze machten heeft het volk zichzelf niet kunnen bevrijden, maar Hij heeft het gedaan.

Daardoor is tevens “de trouw van de HEERE” aan Zijn verbond gebleken. Zijn trouw bevestigt de onveranderlijkheid van Zijn verbond, Zijn belofte. De zonden van het volk en de vijandschap van de volken doen Zijn trouw aan Zijn verbond niet teniet. Aan die trouw komt geen einde, ze is “voor eeuwig”, dat wil hier zeggen, gedurende de hele periode van het vrederijk. Daarom zal het “halleluja”, loof de HEERE, waarmee deze psalm eindigt, tijdens de duur van het vrederijk onophoudelijk klinken.

Psalm 118

Inleiding

Psalm 118 is de laatste psalm van de hallel-psalmen (Psalmen 113-118). Daarmee is deze psalm het laatste lied dat, voor zover wij weten, de Heiland heeft gezongen in de nacht dat Hij overgeleverd zou worden in de handen van mensen (Mt 26:30). Hij wist dat enkele uren later de vervulling zou komen.

In vers 27 herkennen we een van de feesten van de HEERE uit Leviticus 23. De Talmoed zegt dat het hier gaat om het Loofhuttenfeest dat is gevierd toen de muren van Jeruzalem herbouwd waren door Nehemia (Ne 8:15-19). Ook het verband met de andere psalmen wijst dat het hier gaat om het Loofhuttenfeest, dat profetisch wijst naar de zegeningen van het vrederijk (Zc 14:16-19).

Ps 118:1-4 | De HEERE is goed

1 Loof de HEERE, want Hij is goed,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
2 Laat Israël toch zeggen:
Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
3 Laat het huis van Aäron toch zeggen:
Ja, Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
4 Laten wie de HEERE vrezen, toch zeggen:
Ja, Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

De psalmist vertegenwoordigt in deze psalm het gelovig overblijfsel. In hem horen we het overblijfsel spreken. De psalm begint met de uitroep en oproep die we zo vaak horen: “Loof de HEERE, want Hij is goed, want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig (vers 1; Ps 106:1; Ps 107:1; Ps 136:1-26). De eerste keer dat we deze uitdrukking tegenkomen, is in het loflied dat van David in 1 Kronieken 16 staat opgetekend (1Kr 16:34).

Het is de belijdenis dat alle overwinningen van het volk en hun voorspoed niet aan hun eigen kracht of bekwaamheid, maar aan de goedheid van de HEERE te danken zijn, aan Zijn trouw aan Zijn verbond.

Steeds weer worden we er daardoor op gewezen
1. Wie de HEERE is: “Hij is goed”,
2. wat Hij doet: Hij bewijst “Zijn goedertierenheid”, dat is Zijn verbondsliefde,
3. en dat dit eindeloos zo is: “voor eeuwig”, want Hij is de Eeuwige en verandert nooit.
Steeds weer als de gelovige dit opmerkt of erop wordt gewezen, kan hij niet anders dan Hem daarvoor loven. In Psalm 136 horen we dat uitvoerig op indrukwekkende wijze. Elke handeling, elk bewijs ervan, ontlokt deze uitroep en oproep aan het gelovige hart.

Na de uitroep van de psalmist spoort hij drie groepen aan om hetzelfde te zeggen: “Zijn goedertierenheid is voor eeuwig” (verzen 2-4). In Psalm 115 zijn deze zelfde drie groepen opgeroepen om op de HEERE te vertrouwen (Ps 115:9-11) en is tegen hen gezegd dat de HEERE hen zal zegenen (Ps 115:12-14).

“Israël” (vers 2) is het hele volk, “het huis van Aäron” (vers 3) is de priesterfamilie en “wie de HEERE vrezen” (vers 4), zijn alle individuele Godvrezenden van het volk. Gods goedertierenheid verbindt het volk, maakt het tot een priestervolk, terwijl iedere individuele gelovige getuigt van Gods goedertierenheid. We kunnen zelfs zeggen dat, omdat in Psalm 117 de volken opgeroepen worden om de HEERE te loven, de oproep aan degenen die de HEERE vrezen niet alleen geldt voor het volk Israël, maar alle individuele personen die de HEERE vrezen, ook onder de volken.

In de volgende verzen (verzen 5-14) zien we dan de praktijk en het leven van een individuele Israëliet die de HEERE vreest. De taal van dit gedeelte is de taal van het boek Exodus, de verlossing uit Egypte. De inhoud is profetisch, namelijk de verlossing van het overblijfsel van Israël in de eindtijd, hier de verlossing uit de hand van de volken (vers 10).

Ps 118:5-9 | De HEERE is bij mij

5 Uit de benauwdheid heb ik tot de HEERE geroepen,
de HEERE heeft mij verhoord [en] in de ruimte [gezet].
6 De HEERE is bij mij, ik ben niet bevreesd.
Wat kan een mens mij doen?
7 De HEERE is bij mij, te midden van wie mij helpen,
daarom zie ík neer op wie mij haten.
8 Het is beter tot de HEERE de toevlucht te nemen
dan op de mensen te vertrouwen.
9 Het is beter tot de HEERE de toevlucht te nemen
dan op edelen te vertrouwen.

De psalmist vertelt waarom hij oproept om de HEERE te loven voor Zijn goedertierenheid. Hij heeft “uit de benauwdheid … tot de HEERE geroepen” en “de HEERE” heeft hem “verhoord [en] in de ruimte [gezet]” (vers 5; vgl. Ps 4:2; 18:20). Hij getuigde dat op grond van het verbond, op grond van de goedertierenheid van de HEERE, Hij het hulpgeroep van de psalmist heeft verhoord en hem verlost. “In de ruimte [gezet]” betekent ‘verlost’, dat is ook zo weergegeven in de Septuaginta, de Griekse vertaling van het Oude Testament.

De psalmist vertegenwoordigt hier het volk, dat wil zeggen het gelovig overblijfsel, dat in benauwdheid is geweest en daarin tot de HEERE heeft geroepen. De HEERE heeft het roepen verhoord. Uit een nauwe plaats heeft het overblijfsel geroepen en de HEERE heeft met een ruime plaats geantwoord. Hij heeft uit de benauwdheid uitgevoerd en in de ruimte van de vrijheid gezet.

De HEERE heeft het overblijfsel, dat Zijn volk is, niet in de ruimte gezet om het daarna aan zichzelf over te laten. Hij is bij Zijn volk (vers 6; Hb 13:6). Het volk is zich dat bewust en spreekt dat ook uit. Dit geeft volkomen rust aan het eerst zo angstige hart. Nu is er geen vrees meer. Het overblijfsel zegt zelfs met grote vrijmoedigheid: ”Wat kan een mens mij doen?” (vgl. Ps 56:12; Rm 8:31).

Vertrouwen op de HEERE drijft de vrees uit, net als bij vertrouwen op de HEERE en op Zijn woord (Ps 56:11-12; vgl. 1Jh 4:18). “God heeft ons niet gegeven een geest van bangheid, maar van kracht, liefde en bezonnenheid” (2Tm 1:7). De wijze koning Salomo heeft ooit gezegd: “Mensenvrees legt [iemand] een valstrik, maar wie op de HEERE vertrouwt, wordt in een veilige vesting gezet” (Sp 29:25).

Nog eens zegt de psalmist dat de HEERE bij hem is (vers 7). Er zijn er nog meer bij hem, want de HEERE is “te midden van wie mij helpen”. Hij is met anderen in eenzelfde positie en heeft steun aan de anderen. Zij zouden hem echter nooit kunnen helpen als de HEERE niet bij hen zou zijn. De HEERE is de enige, ware steun. Omdat Hij te midden van hen is, is de overwinning op zijn haters zeker. Hij kan op hen neerzien omdat ze allemaal verslagen om hem heen liggen (vgl. Ex 14:30-31).

Het overblijfsel heeft door de grote benauwdheid vanwege de tuchtiging van de HEERE door de koning van het noorden, geleerd hun vertrouwen op de HEERE te stellen. Eerder hebben ze steeds de toevlucht tot hulp van mensen genomen, nu eens tot Egypte (Js 31:1), dan weer tot Assyrië (Hs 5:13; 7:11). In de toekomst zullen ze dat doen bij het herstelde Romeinse rijk ofwel de Verenigde Staten van Europa. Ze hebben daarvan de nutteloosheid ervaren en daartegenover de ervaring opgedaan van de hulp van de HEERE.

Daarom belijden ze tot twee keer toe dat het “beter” is “tot de HEERE de toevlucht te nemen dan op de mensen te vertrouwen”, zelfs al zouden dat “edelen” zijn (verzen 8-9; vgl. Ps 146:3). Gewone mensen (vers 8) en edelen (vers 9) zijn vergelijkbaar met ‘kleinen en groten’ in Psalm 115 (Ps 115:13). De hulp van mensen, of ze nu een lage of een hoge positie bekleden, baat niets. Alleen de HEERE is in staat om uit de nood te bevrijden. Dat is een les die we steeds weer moeten leren.

Ps 118:10-14 | De vijanden neergehouwen

10 Alle heidenvolken hadden mij omringd;
in de Naam van de HEERE heb ik ze neergehouwen!
11 Zij hadden mij omringd, ja, zij hadden mij omringd;
in de Naam van de HEERE heb ik ze neergehouwen!
12 Zij hadden mij omringd als bijen,
zij zijn uitgedoofd als een doornenvuur;
in de Naam van de HEERE heb ik ze neergehouwen!
13 Zeer hard had u mij weggestoten, zodat ik [bijna] viel,
maar de HEERE heeft mij geholpen.
14 De HEERE is mijn kracht en mijn psalm,
want Hij is mij tot heil geweest.

In de tijd van benauwdheid wordt het overblijfsel omringd door “alle heidenvolken” (vers 10; Ps 83:4-9; Zc 12:2-3; 14:2). In de verzen 5-9 heeft het overblijfsel gezegd dat de HEERE bij hen is en hun toevlucht is. Daarom kunnen ze zeggen dat ze hen “in de Naam van de HEERE” hebben “neergehouwen” (vgl. 1Sm 17:45; Mi 5:4-5). Dit zeggen ze in de verzen 10-12 tot drie keer toe.

In vers 11 spreken ze nog een keer uit dat de heidenvolken hen hadden omringd. Ze zeggen het zelfs twee keer, waarbij ze de tweede keer door een bekrachtigend “ja” vooraf laten gaan. Het door hun vijanden omringd zijn voelde voor hen als een verstikkende wurggreep. Maar ze hebben zich daaruit bevrijd door zich te beroepen op “de Naam van de HEERE”, de God Die bij hen is op grond van het verbond met hen.

De heidenvolken hadden hen “omringd als bijen” (vers 12; vgl. Dt 1:44; Js 7:18). Een wolk bijen die op mensen afkomen, doen hen in paniek vluchten. In het geval van het overblijfsel is het gevaar van de bijen “uitgedoofd als een doornenvuur”. Het overblijfsel heeft zijn toevlucht gezocht “in de Naam van de HEERE”. Het vuur van Zijn oordeel heeft de heidenvolken als een doornenvuur verbrand, dat wil zeggen zeer snel, zo snel als doornen verbranden (vgl. Js 33:12). Daardoor is het gevaar van de heidenvolken verdwenen.

Wij worden ook omgeven door heidenvolken, door mensen die God niet kennen en niet willen kennen. Zij willen ons hun wil opleggen en dat wij ons aan hen onderwerpen. We zien dat in antigoddelijke wetgeving. Alleen de Naam van de Heer Jezus, de gemeenschap met Hem, kan ons van de wurggreep bevrijden waardoor we anders verstikt worden in ons getuigenis voor Hem. Om niet in de wurggreep te raken, moeten we de wapenrusting aandoen die God ons ter beschikking heeft gesteld (Ef 6:10-18). Daarbij moeten wij bedenken dat onze strijd niet is tegen vlees en bloed.

De psalmist zegt: “Zeer hard had u mij weggestoten, zodat ik [bijna] viel, maar de HEERE heeft mij geholpen” (vers 13). Het gaat hier om de Assyriër, de tuchtroede van God, die alles op alles heeft gezet om het gelovig overblijfsel uit te roeien. Dat is hem niet gelukt, omdat het overblijfsel in de Naam van de HEERE heeft gestreden.

Ze geven de HEERE de eer voor de overwinning als ze zeggen: “De HEERE is mijn kracht en mijn psalm” (vers 14). Dit is wat Mozes heeft gezongen, nadat het volk bevrijd is van de achtervolgende Egyptenaren die zijn omgekomen in de Rode Zee (Ex 15:2). Hier wordt de laatste bevrijding van het volk in de eindtijd uit de grote verdrukking verbonden aan de eerste bevrijding van het volk, de bevrijding uit de slavernij van Egypte. We zien deze verbinding ook tussen het lied van Mozes en het lied van het Lam (Op 15:3).

Ps 118:15-18 | De krachtige daden van de HEERE

15 In de tenten van de rechtvaardigen
klinkt luide vreugdezang, [een lied] van verlossing:
De rechterhand van de HEERE doet krachtige daden,
16 de rechterhand van de HEERE is [hoog]verheven,
de rechterhand van de HEERE doet krachtige daden.
17 Ik zal niet sterven maar leven,
en ik zal de werken van de HEERE vertellen.
18 De HEERE heeft mij wel zwaar gestraft,
maar aan de dood heeft Hij mij niet overgegeven.

Hoe groter het gevaar, hoe groter de bevrijding daaruit. Hoe groter de bevrijding, hoe groter de vreugde. De vreugde van de psalmist is geen persoonlijke vreugde meer, maar wordt gedeeld door anderen. De vreugdezang vanwege de bevrijding vult “de tenten van de rechtvaardigen” (vers 15). In de tenten “klinkt luide vreugdezang, [een lied] van verlossing”.

De inhoud van het lied is “de rechterhand van de HEERE” (verzen 15c-16; vgl. Ex 15:6,12). De drievoudige herhaling ervan geeft de uitbundigheid van de vreugde aan. Twee keer wordt er vol vreugde gezongen dat die hand “krachtige daden” doet en één keer dat die hand “[hoog]verheven” is. Bij “de rechterhand van de HEERE” kunnen we denken aan de Heer Jezus, Die hoogverheven aan Gods rechterhand is (Ps 110:1). Door Hem doet God krachtige daden.

Aan de vreugde over de krachtige daden van de HEERE is voor de psalmist ofwel het overblijfsel de zekerheid verbonden dat ze “niet sterven maar leven” zullen (vers 17; vgl. 2Ko 6:9b). Tegelijk vermelden ze ook wat het doel is van hun leven: het is om “de werken van de HEERE” te “vertellen”.

Tevens zijn ze zich ervan bewust dat ze geen recht op het leven hebben. Ze zijn “zwaar gestraft” door de HEERE vanwege hun zonden (vers 18). Daarmee erkennen ze Zijn rechtvaardigheid. Tucht heeft echter niet tot doel hen te laten omkomen, maar hen te reinigen (Hb 12:5-11). Tucht is geen einddoel, maar middel. Dat hebben ze begrepen. Daarom voegen ze er vol dankbaarheid aan toe, “maar aan de dood heeft Hij mij niet overgegeven”. Alles spreekt van de goedertierenheid van de HEERE.

Ps 118:19-21 | De triomfantelijke intocht

19 Doe de poorten van de gerechtigheid voor mij open,
daardoor zal ik binnengaan, ik zal de HEERE loven.
20 Dit is de poort van de HEERE,
daar zullen de rechtvaardigen door binnengaan.
21 Ik zal U loven, omdat U mij verhoord hebt
en mij tot heil geweest bent.

En die goedertierenheid houdt niet op bij hun vreugde over de bevrijding. Als het overblijfsel hersteld is in zijn relatie met God op grond van het werk van Zijn Zoon, zullen ze met vrijmoedigheid vragen om “de poorten van de gerechtigheid” voor hen open te doen (vers 19). Dit zijn de poorten die toegang geven tot de gerechtigheid. Het zijn de poorten van Jeruzalem, die nu de “stad van de gerechtigheid”, de “trouwe stad” is (Js 1:26).

De psalmist gaat naar binnen, gevolgd door de rechtvaardigen (vers 20) die eerst in hun tenten de HEERE hebben geloofd (vers 15). Alleen rechtvaardigen mogen binnengaan (Ps 24:3-6). Zij zullen daar “de HEERE loven” voor al de weldaden die Hij aan hen bewezen heeft.

De poorten van de gerechtigheid leiden naar “de poort van de HEERE” dat is de poort van de tempel. Daar woont de HEERE. De poorten en de poort zijn een beeld van Christus. De rechtvaardigen moeten door Hem binnenkomen, zoals Christus in het Nieuwe Testament de deur voor de schapen is (Jh 10:7-9).

Elk van de twaalf poorten van de stad (Ez 48:30-35a) leidt naar Hem Die het middelpunt van de stad is. De naam van de stad is in het vrederijk dan ook “DE HEERE IS DAAR” (Ez 48:35b). Het overblijfsel – “zij allen zijn rechtvaardigen” (Js 60:21) – zal door die poort binnengaan.

In de stad, in de tempel, zal het overblijfsel Hem loven omdat Hij hen heeft verhoord, want Hij is hen tot heil of behoudenis geweest (vers 21). Hij heeft hen uit de ellende verlost en in de behoudenis van het vrederijk binnengebracht. Hem komt daarvoor alle lof en dank toe.

Ps 118:22-26 | De dag die de HEERE gemaakt heeft

22 De steen [die] de bouwers verworpen hadden,
is tot een hoeksteen geworden.
23 Dit is door de HEERE geschied,
het is wonderlijk in onze ogen.
24 Dit is de dag [die] de HEERE gemaakt heeft,
laten wij op deze [dag] ons verheugen en verblijd zijn.
25 Och HEERE, breng toch heil;
och HEERE, geef toch voorspoed.
26 Gezegend wie komt in de Naam van de HEERE!
Wij zegenen u vanuit het huis van de HEERE.

De Heer Jezus, de Messias, is “de steen [die] de bouwers verworpen hadden” (vers 22). Dat blijkt duidelijk uit wat Hij er Zelf over zegt tegen de verdorven ‘bouwers’, de geestelijke leiders van Gods volk tijdens Zijn leven op aarde (Mt 21:33-46). Hij is door God tot hoeksteen gemaakt door Hem uit de doden op te wekken en Hem aan Zijn rechterhand te verheerlijken (Hd 4:11). Daar heeft God Hem tot hoeksteen van de gemeente gemaakt (Ef 2:20).

Maar hier is Hij de hoeksteen waarop het herstelde Israël gebouwd wordt (Js 28:16). Een hoeksteen – Hebreeuws ‘hoofd van een hoek’ – is óf een grote steen op het fundament die twee of meer rijen stenen bij elkaar houdt, óf de laatste steen van een boog of van een gebouw (Mk 12:10).

Eerder is Israël over die steen gestruikeld. Christus is de toetssteen voor ieder mens. Het is aannemen of ten val komen. Het ongelovige Israël is over Hem gestruikeld en ten val gekomen. Wat voor de gelovige het kostbaarste is, is voor de ongelovige het hatelijkst. Petrus wijst er in zijn eerste brief op dat Gods Woord heeft voorzegd dat de ongelovige Joden over Hem ten val zouden komen (1Pt 2:7-8; Js 8:14; Rm 9:31-33).

Als Christus terugkomt, zal Hij allen die over Hem ten val zijn gekomen en Hem hebben veracht, verpletteren (Mt 21:42-44; Mk 12:10; Lk 20:17-18; Dn 2:34-35,44-45). Daarna zal Hij Zijn koninkrijk oprichten. Als het overblijfsel dat ziet, zal het vol bewondering zeggen: “Dit is door de HEERE geschied” en vervolgens hun verbazing daarover uitspreken: “Het is wonderlijk in onze ogen” (vers 23).

Ze zullen er direct aan toevoegen dat dit de dag is die “de HEERE gemaakt heeft” (vers 24). Het is een nieuwe dag, de dag van het vrederijk, die voortkomt uit Gods hand en waar alles in volkomen in overeenstemming met Gods gedachten is. Zijn voornemens met de hemel en de aarde zijn dan in vervulling gegaan. Voor Zijn volk en allen die in die heerlijke tijd van zegen delen, is dat aanleiding tot vreugde en blijdschap. Dit zal gedurende de hele tijd van het vrederijk het geval zijn.

Tegelijk met deze zekerheid is er ook een gebed tot de HEERE om “toch heil” en “toch voorspoed” te geven (vers 25). “Breng toch heil” is de vertaling van het woord ‘hosanna’ (Mt 21:9; Mk 11:9-10; Lk 19:38; Jh 12:13). Dit gebed laat zien dat het overblijfsel zich ervan bewust is dat het voorbestaan en het genot van die heerlijke situatie helemaal en alleen afhangt van de HEERE. Hij heeft de zegen gegeven, maar moet die ook in stand houden. Deze houding van afhankelijkheid is kenmerkend voor iedereen die zijn zegeningen kent en ze in gemeenschap met God geniet.

Als er gezegd kan worden “gezegend wie komt in de Naam van de HEERE! Wij zegenen u vanuit het huis van de HEERE”, is de tijd van de verwerping van Gods volk en de Christus van God voorbij (vers 26). Op grond van dit vers geven de Joden aan de Messias de titel baruch ha-ba ofwel ‘gezegend Hij Die komt’. We beluisteren dit in de vraag aan de Heer Jezus in Mattheüs 11: “Bent U Degene Die zou komen?” (Mt 11:3a).

De menigte heeft dit geroepen toen de Heer Jezus tijdens Zijn leven op aarde voor de laatste keer naar Jeruzalem ging (Lk 19:38). Het was de dag van hun ‘bezoeking’, van Zijn bezoek aan hen (Lk 19:44). Het werd echter geen dag van redding voor hen, omdat zij de Redder niet hebben herkend.

Dat zal bij de tweede komst van de Heer Jezus naar de aarde anders zijn. Het volk heeft zich dan bekeerd en verwelkomt de Messias, want Hij en niemand anders is het Die komt in de Naam van de HEERE (Mt 23:39). Ze zijn in het huis van de HEERE om de HEERE te offeren en wensen Hem alle goeds toe. Hij is het waard, want Hij heeft alles voor hen ten goede doen keren.

Ps 118:27-29 | Vrijwillige offers

27 De HEERE is God, Hij heeft ons licht gegeven.
Bind het feest[offer] vast met touwen
tot aan de hoorns van het altaar.
28 U bent mijn God, daarom zal ik U loven;
mijn God, ik zal U roemen.
29 Loof de HEERE, want Hij is goed,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

Het overblijfsel belijdt volmondig en met hun hele hart: “De HEERE is God” (vers 27; vgl. 1Kn 18:39). Er is geen enkele gedachte meer aan afgoden die ze vroeger hebben aanbeden. Hij heeft hun, in overeenstemming met de priesterlijke zegen (Nm 6:25), “licht gegeven”. Dit is het licht van de dag die Hij heeft gemaakt, de dag waarop zij zich verheugen en blij zijn (vers 24; vgl. Es 8:16).

De verlossing door de HEERE en de invoering in het vrederijk is aanleiding tot een groot feest. Het is een feest voor en met de HEERE. Daar hoort een offer bij. Ze roepen elkaar op om Hem een offer, een “[feest]offer”, te brengen (vgl. Ex 10:9; 12:14). Dat offer moet “met touwen tot aan de hoorns van het altaar” worden gebracht. De touwen geven de nauwe verbinding aan tussen het offer en het altaar. Het altaar is de plaats waar het geslachte offerdier als een vuuroffer voor God werd verbrand. De hoorns van het altaar spreken van de kracht van het offer.

Het offer is een beeld van Christus. Alleen door Zijn offer is er zegen voor Gods volk. In het vrederijk worden er weer offers gebracht. Het zijn dan gedachtenisoffers ter herinnering aan het eens volbrachte werk van Christus waarvan de waarde en de kracht tot in eeuwigheid blijven.

De HEERE Die God is (vers 27), is ook de God van ieder individueel, “mijn God” (vers 28). Twee keer wordt die persoonlijke relatie met God genoemd. Het beleven daarvan brengt tot een “loven” en “roemen” van Hem. Het overblijfsel als geheel en ieder persoonlijk looft en roemt Hem voor Wie Hij is en wat Hij heeft gedaan.

De psalm besluit met dezelfde oproep en uiting van waardering van de HEERE als waarmee hij is begonnen (vers 29; vers 1). Alles wat daartussen is gezegd, geeft een overvloed aan redenen om de HEERE te loven. Het is een aaneenschakeling van getuigenissen dat Hij goed is en dat Zijn goedertierenheid voor eeuwig is. Die lof zal eeuwig klinken.

Psalm 119

Inleiding

Het boek Psalmen is het hart van de Bijbel. Psalm 119 is het hart van het vijfde boek van Psalmen. We horen in deze psalm het kloppen van het hart van het gelovig overblijfsel van Israël. Deze psalm wijst naar het Woord en profetisch wijst het naar de tijd dat het overblijfsel terugkeert naar de HEERE en naar Zijn Woord.

Het kenmerk van de psalm is dat door de bediening van de Geest de wet in het hart van het overblijfsel is geschreven (2Ko 3:8; vgl. Ps 40:9; Ez 36:27). Dit is op grond van het bloed van het nieuwe verbond (Jr 31:31-34). De wet wordt in bijna elk vers genoemd, waarbij ook andere namen dan ‘wet’ worden gebruikt. Alleen in de verzen 84,121,122,132 komt geen verwijzing naar de wet voor.

Voor het begrip ‘wet’ worden ook synoniemen gebruikt. De Joden spreken over acht verschillende synoniemen voor ‘wet’, wat de rijkdom van de wet en van het Woord van God als geheel laat zien. Hierdoor is de psalmist in staat om over de veelzijdigheid van het Woord uit te weiden en het helpt ons om meer van de veelkleurigheid van het Woord van God te zien en te waarderen. Vijf van deze acht synoniemen zijn al in de beschrijving van Gods Woord in Psalm 19 gebruikt (Ps 19:8-12).

De acht woorden die de psalmist gebruikt, zijn:
1. Wet (Thora, 25 keer) = onderwijs, instructie – de wet als het onderwijs in de wil van de HEERE, Jahweh: “Wie de wet (onderwijs) in acht neemt, is een verstandige zoon” (Sp 28:7a). Verder betekent de wet ook:
- ‘het geheel van het Oude Testament’,
- ‘de vijf boeken van Mozes’
- ‘de eisen van het oude verbond die noodzakelijk zijn om leven te ontvangen’ (zie bijvoorbeeld de brief aan de Romeinen en de brief aan de Galaten).
2. Woord (Dabar, 24 keer) = ordelijk uiteenzetten in een toespraak – de vorm of het middel waardoor Jahweh Zijn wil meedeelt. Het is elk woord dat door de mond van God uitgaat.
3. Belofte (Imrah, 19 keer) = spreuk, gezegde, uitspraak – uitdrukking van de wil van Jahweh in wat Hij zegt.
4. Gebod (Mitzvah, 22 keer) – voorschrift dat gehoorzaamheid eist; opgelegde plicht of verantwoordelijkheid. Het onderstreept Gods recht om de basis te bepalen van onze relatie met Hem
5. Verordening, inzetting (Chukkim, 21 keer) = graveren, beitelen – het blijvend getuigenis van de wil van Jahweh, als in steen gegraveerd en daardoor onuitwisbaar. Het stelt de bindende en voortdurende kracht van Gods wet voor.
6. Bevelen of voorschriften (Piqqudim, 21 keer) = opdracht geven – nauwgezette voorschriften die ons leven nauwkeurig onderzoeken en nauwkeurig definiëren of omschrijven.
7. Oordeel (Mishpat, 22 keer) = recht, gericht, rechtspreken – de wil van Jahweh als Rechter in rechtszaken. Het zijn ook de regels die God heeft gegeven om de relaties tussen mensen te besturen.
8. Getuigenis (Edut, 23 keer) – getuigt van de relatie (verbond) met Jahweh en de verantwoordelijkheid die daaraan verbonden is; het woord is afgeleid van herhalen, betuigen ofwel iets met nadruk zeggen; de wet wordt ook ‘de getuigenis’ genoemd (Ex 25:16,21). Het zijn praktische uitgangspunten die het gedrag besturen. Het Woord van God geeft ‘getuigenis’ van gerechtigheid en tegen onze zondigheid.

Het getal ‘acht’ past ook goed in het geheel van Psalm 119, waarin elke letter van het Hebreeuwse alfabet acht keer aan het begin van een vers voorkomt. Het getal ‘acht’ in het Hebreeuws is shmoneh, dat is afgeleid van shaman dat betekent: vet maken, overvloedig. Zeven is genoeg, acht is ‘meer dan genoeg’. Zeven is een volkomen geheel, acht is een nieuw begin. ‘Acht’ wijst in deze psalm naar het nieuwe verbond, waardoor de wet in de harten van het wedergeboren gelovig overblijfsel is geschreven (Hb 8:8-10).

Deze psalm is een acrostichon, dat wil zeggen dat elk vers begint met een opeenvolgende letter van het Hebreeuwse alfabet, zoals dat ook het geval is met Psalmen 9, 10, 34, 37, 111, 112, 145. Het verschil is dat deze psalmen een enkelvoudig acrostichon vertonen – en ook niet altijd compleet zijn, want er ontbreekt wel eens een letter –, terwijl we in Psalm 119 een achtvoudig acrostichon hebben.

Psalm 119 heeft tweeëntwintig coupletten van elk acht verzen. Elk couplet begint met een opeenvolgende letter van het Hebreeuwse alfabet. Elk van de acht verzen van het couplet begint met de letter van het couplet. Zo begint elk vers van het eerste couplet met de eerste letter van het Hebreeuwse alfabet, de letter aleph; elk vers van het tweede couplet begint met de tweede letter van het Hebreeuwse alfabet, de letter beth; enzovoort.

Een acrostichon functioneert als een ezelsbruggetje, het is een hulpmiddel om een tekst te onthouden. Psalm 119 heeft zowel een acrostichon als een ritme om de tekst te onthouden, in het hoofd en in het hart (vgl. vers 11).

Elke letter van het Hebreeuwse alephbeth – bij ons: alfabet – is een pictogram met een betekenis. Elke letter heeft ook een naam met een achtergrondverhaal. [Geïnteresseerden verwijzen we naar bijvoorbeeld Gesenius, Lexicon van het Hebreeuws.] Beide aspecten zijn verweven in de boodschap van het Woord van God. De boodschap en de letters als drager van de boodschap zijn nauw met elkaar verweven. Het woord alephbeth is een samenstelling van de eerste en de tweede letter van het Hebreeuwse alfabet – aleph en beth – die het woord ‘vader’ vertegenwoordigen. Dit onderstreept van het belang van het begrip ‘vader’ in de Bijbel.

De Heer Jezus wordt genoemd “de Alfa en de Omega” (Op 1:8,11; 21:6; 22:13), de eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet. In het Hebreeuws zijn dat de aleph en de tav. Het spreekt van de Heer Jezus als het Woord, als het spreken van God tot de mensen (Hb 1:1).

Deze psalm is de langste van alle psalmen en van alle hoofdstukken in de Bijbel. Het is een loflied over het Woord van God. Een gedeelte van Gods Woord dat alle letters van de menselijke taal gebruikt om ons een onderwerp voor te stellen, bepaalt ons bij de waarde van het onderwerp van dat gedeelte. Het betreft hier het Woord van God dat een onuitputtelijke waarde heeft. Door het gebruik van alle letters van het alfabet wordt dat op een volledige wijze aan ons voorgesteld.

Dat betekent niet dat we de onuitputtelijke waarde van het Woord van God kennen als we de psalm goed hebben begrepen. Met een variant op wat Spurgeon eens, na jarenlange studie van het Woord, heeft gezegd, willen we het zo weergeven: Een lang leven is net genoeg om op het strand met onze voeten te gaan staan in het water van de eindeloze oceaan van het Woord, die, naarmate we stap voor stap verder het water ingaan, steeds eindelozer wordt.

Het gaat in deze psalm over het Woord van God als het enige middel om God Zelf daardoor beter te leren kennen. De psalmist waardeert het Woord omdat het van Hem komt. Met uitzondering van de verzen 1,2,3,9 spreekt hij in alle verzen tot de “HEERE”, de God van het verbond met Zijn volk. Hij spreekt tot Hem over “Uw bevelen”, “Uw verordeningen”, “Uw bepalingen”, enzovoort. De psalmist verheerlijkt niet het Boek, maar de God Die Zich in en door dit Boek openbaart en met Wie hij een persoonlijke relatie heeft.

De psalm toont de rijkdom van Gods Woord. Het is onmogelijk de rijkdom ervan in een enkele zin of een paar zinnen te beschrijven. Zelfs het alfabet is niet lang genoeg. De psalmist gaat acht keer door het alfabet heen, zonder dat hij één enkele keer iets herhaalt. Telkens zien we een nieuw aspect van de rijkdom van Gods Woord. Zoals gezegd, wijst het getal acht op een nieuw begin. Het Woord van God bewerkt een nieuw begin.

Bezig zijn met Gods Woord is een bezigheid die waar geluk, ware zegen geeft. Het eerste woord van de psalm is “welzalig” (vers 1). Het maakt werkelijk gelukkig in die zin dat het een vredig hart en een blijde geest geeft. Iets dergelijks horen we uit de mond van de Heer Jezus in de ‘zaligsprekingen’ in de bergrede (Mt 5:3-12). De ware dienaar van God zal niet tevreden zijn met een vluchtig lezen van Gods Woord. Zijn verlangen is dat het zijn hele leven bestuurt.

Een indeling van de psalm, die het Woord van God beschrijft als in het hart geschreven (Jr 31:33), is de volgende:
1. 1e-7e couplet – de letters aleph-zain: op jezelf gericht;
2. 8e-14e couplet – de letters cheth-nun: op je medemens gericht;
3. 15e-21e couplet – de letters samech-shin/sjin: op God gericht;
4. 22e couplet – de letter tav: samenvatting.

Ps 119:1-8 | /aleph/ Het begin

1 Welzalig zijn de oprechten van wandel,
die in de wet van de HEERE gaan.
2 Welzalig wie Zijn getuigenissen in acht nemen,
[die] Hem met heel hun hart zoeken,
3 die ook geen onrecht bedrijven,
[maar] in Zijn wegen gaan.
4 [HEERE], Ú hebt geboden
om Uw bevelen ten zeerste in acht te nemen.
5 Och, waren mijn wegen zo vast
om Uw verordeningen in acht te nemen!
6 Dan zou ik niet beschaamd worden,
als ik oog zou hebben voor al Uw geboden.
7 Ik zal U loven met een oprecht hart,
wanneer ik Uw rechtvaardige bepalingen geleerd heb.
8 Ik zal Uw verordeningen in acht nemen,
verlaat mij niet geheel en al.

De aleph is de eerste letter. We kunnen zeggen dat deze letter spreekt van God als de oorsprong van alle dingen. Deze letter werd oorspronkelijk uitgebeeld als (de kop van) een rund of os, het grootste offerdier voor het brandoffer (Lv 1:1-5). Het brandoffer spreekt van het offer van Christus om God te verheerlijken als de basis van het spreken van God tot de mens.

Een os spreekt ook van kracht, macht en van dienstbaarheid. Ook dit is op Christus van toepassing, Die niet is gekomen om gediend te worden, maar om te dienen en Zijn leven te geven tot een losprijs voor velen (Mk 10:45). Zijn dienend leven en Zijn sterven worden onmiddellijk zichtbaar bij deze eerste letter van het Hebreeuwse alfabet, die ook de getalswaarde één vertegenwoordigt.

In dit aleph couplet over het Woord van God wordt duidelijk dat het middelpunt van het Woord de Persoon van God Zelf is (vers 2). Het Woord gaat over Hem, Die Zich in Jezus heeft geopenbaard: “Want het getuigenis van Jezus is de geest van de profetie” (Op 19:10).

Een indeling van dit couplet is:
Verzen 1-3 het onderwijs: 3e persoon meervoud.
Vers 4 de Onderwijzer: 2e persoon enkelvoud.
Verzen 5-8 de leerling, het overblijfsel: 1e persoon enkelvoud.
Deze indeling maakt duidelijk dat de algemene waarheid van de verzen 1-4 in de verzen 5-8 bovenal persoonlijk moet worden toegepast.

Vers 1, en in feite het hele couplet van acht verzen, is een inleiding op heel Psalm 119. De psalm begint met het uitspreken van “welzalig”. Het boek Psalmen begint met een “welzalig” voor de rechtvaardige en zijn wandel (Ps 1:1). De ‘wandel’ betekent niet alleen dat een gelovige de weg heeft gevonden, maar dat hij, net als een Henoch, in die weg wandelt en leeft. In Psalm 1 wordt die wandel gekenmerkt door drie negatieve dingen waarin de rechtvaardige niet wandelt. Hier in Psalm 119 vinden we een positief “welzalig” voor de oprechten van wandel. Hun wandel wordt gekenmerkt door het gaan in de wet van de HEERE. Dit wordt in vers 2 onderstreept met nog een positief “welzalig”.

‘Welzalig’ is niet een wens of een opdracht, maar een gegeven. Het is het benoemen van een feit, een geestelijke wetmatigheid, die aan ons als onderwijs wordt doorgegeven. De eerste voorwaarde ervan is ‘oprechtheid’, letterlijk ‘volkomen’, ‘onberispelijk’. De wandel van de oprechte is niet een aangeleerd, oppervlakkig gedrag, maar een wandel met een volkomen hart.

Het onderwijs is geen vak, zoals bijvoorbeeld theologie, maar letterlijk ‘een weg’ om te wandelen, een levensweg. Het is een wandel in de wet van de HEERE (vers 1b). Zo’n wandel is voor het gelovig overblijfsel mogelijk door het nieuwe verbond, waarbij de wet in hun harten is geschreven (Jr 31:33; Ez 36:26,27).

Er is voor de Godvrezende Jood slechts één weg door de wereld en dat is de weg van de wet. Niet rijkdom en bezit voeren tot geluk, maar het gaan van de weg van gehoorzaamheid aan de wet. Wie die weg met een oprecht hart gaat, staat in de juiste verhouding tot God. Het gevolg is geluk (Lk 11:28).

Dan wordt er nog een “welzalig” aan toegevoegd. Dat is voor hen die “Zijn getuigenissen in acht nemen” (vers 2). Gods wet wordt hier ‘Zijn getuigenissen’ genoemd omdat de wet de getuigenissen bevat van Wie Hij is en wat Hij wil. Dat brengt het overblijfsel direct in verbinding met Hem Zelf. Zijn getuigenissen worden in acht genomen door hen “[die] Hem met heel hun hart zoeken”. ‘In acht nemen’ is letterlijk ‘bewaren’. Dat houdt eerst ‘aannemen’ in en vervolgens ‘gehoorzamen’. Dit spreekt van een levende relatie met Hem, wat daaruit blijkt dat heel het hart naar Hem uitgaat (vgl. verzen 10,34,58,69,145; Jr 29:13).

Als de zojuist genoemde dingen aanwezig zijn, is er “ook geen bedrijven van onrecht” (vers 3). Onrecht bedrijven wil zeggen het blijven begaan van slechtheid, valsheid. Dit is volkomen vreemd aan Wie God is (vgl. Zf 3:5) en daarom ook aan wie uit God geboren is (vgl. 1Jh 3:9). In het hart dat naar Hem uitgaat, zijn de gebaande wegen (Ps 84:6). Zo iemand zal “in Zijn wegen gaan”, dat is in de wegen van God.

Dan richt de psalmist – en in hem het overblijfsel – zich tot de HEERE en zegt met nadruk tegen Hem: “Ú hebt geboden om Uw bevelen ten zeerste in acht te nemen” (vers 4). Zich aan Gods bevelen houden is niet vrijblijvend, het is geen kwestie van beleefdheid, maar van gehoorzaamheid. Het is ook meer dan formele gehoorzaamheid. Het gaat om de kwaliteit ervan: het is gehoorzaamheid van een toegewijd hart die er alleen kan zijn als er een vernieuwd hart is.

Gehoorzaamheid is hier het gevolg van onderwijs over de wet als de basis van een werkelijk gelukkig leven. Het overblijfsel leert de wil van de HEERE kennen en wil daar ook graag naar leven. De wet is in hun hart geschreven. Daarom is het een vreugde voor hun hart om gehoorzaam te zijn aan wat de HEERE vraagt.

In de verzen 1-4 hebben we geestelijk onderwijs gekregen. In de volgende vier verzen lezen we over de wijsheid om dit onderwijs om te zetten in de praktijk van het leven. De psalmist verwacht, om het met de apostel Paulus te zeggen, dat de HEERE niet alleen het willen, maar ook het werken in zijn leven zal bewerken (vgl. Fp 2:12-13).

Nu het op de praktijk aankomt, krijgen we een blik in het hart en de gemoedstoestand van de psalmist. Hij voelt zich tekortschieten. Er komt een verzuchting, die een gebed is, over zijn lippen: “Och, waren mijn wegen zo vast om Uw verordeningen in acht te nemen!” (vers 5). Hij ziet dat zijn wegen niet vast zijn als het erom gaat de verordeningen van de HEERE in acht te nemen. Het gaat niet alleen om innerlijk erkennen van wat God heeft geboden, maar dat er in de praktijk van het leven ook naar wordt gehandeld. We herkennen hier de verzuchting: “Ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp!” (Mk 9:24b).

Hij weet dat hij niet beschaamd zal worden zolang hij “oog zou hebben voor al Uw geboden” (vers 6). Als hij voortdurend het oog gericht houdt op “al Uw geboden”, ofwel de hele wil van God (vgl. Ko 4:12), zal hij bewaard blijven voor verkeerde verwachtingen of verkeerde handelingen en daarmee voor schaamte (vgl. 1Pt 2:6). Zonder uitzondering voor al de geboden oog hebben wil zeggen oog hebben voor de HEERE. Door het Woord wordt ons oog op Hem gericht.

De psalmist neemt zich voor dat hij de HEERE met een “oprecht hart” zal loven, wanneer hij al Zijn “rechtvaardige bepalingen geleerd” heeft (vers 7). Hij is bereid Gods bepalingen, die hij rechtvaardig noemt, te leren. Hij beseft ook dat die bepalingen zijn hart oprecht, dat is zonder kronkels, maken. Hij kan en wil God loven op een manier die Hem welgevallig is, niet met louter lippentaal, maar uit een hart dat oprecht is.

De psalmist leert nu een nieuwe les. Hij leert dat de bepaling – beoordeling, verordening – van de HEERE rechtvaardig is. Hij leert zichzelf zien in het licht van God. Dat alleen stelt hem in staat om met een oprecht hart, een hart dat door zelfoordeel gereinigd is, de HEERE te loven.

Dit kunnen we op onszelf toepassen. Eens zullen we voor de rechterstoel van Christus staan. Dan zullen we Zijn rechtvaardige oordeel over heel ons leven leren. Daardoor zullen we in staat zijn om in de eeuwigheid Hem met een volkomen oprecht hart te loven en te aanbidden.

Als het overblijfsel door God geleerd is, neemt het zich voor Gods verordeningen in acht te nemen (vers 8). Door de omgang met Hem en met Zijn Woord hebben ze de HEERE lief gekregen (vgl. Jh 14:15). Tegelijk is er het gebed tot God hem “niet geheel en al” – deze uitdrukking betekent: op geen enkele wijze (vgl. vers 43) – te verlaten. Dit is geen gebed dat de nieuwtestamentische gelovige bidt, zoals hij ook niet bidt dat God Zijn Heilige Geest niet van hem zal wegnemen, wat David wel bidt (Ps 51:13b).

Ps 119:9-16 | /beth/ Wonen bij de HEERE

9 Waarmee houdt een jongeman zijn pad zuiver?
Als hij [dat] bewaart overeenkomstig Uw woord.
10 Ik zoek U met heel mijn hart,
laat mij van Uw geboden niet afdwalen.
11 Ik heb Uw belofte in mijn hart opgeborgen,
opdat ik tegen U niet zondig.
12 Geloofd zij U, HEERE,
leer mij Uw verordeningen.
13 Ik heb met mijn lippen verteld
al de bepalingen van Uw mond.
14 In de weg van Uw getuigenissen verblijd ik mij meer
dan in alle bezit.
15 Ik overdenk Uw bevelen
en heb oog voor Uw paden.
16 Ik verblijd mij in Uw verordeningen,
Uw woord vergeet ik niet.

De tweede letter, beth, betekent ‘huis’. Daaraan is de gedachte verbonden dat God huisgenoten heeft. Deze huisgenoten zijn zij die gekenmerkt worden door met heel hun hart te zoeken naar, te kleven aan, te verlangen naar de HEERE (vers 10), met lofprijzing als gevolg daarvan (vers 12).

Dit beth couplet begint met de vraag “waarmee … een jongeman zijn pad zuiver” houdt (vers 9). De vraag wordt aan de HEERE gesteld en komt voort uit het besef van een jongeman die ernaar verlangt om met de HEERE te wandelen (verzen 7-8) in een wereld die vol onzuiverheid, of onreinheid, is. De psalmist geeft hier onderwijs. De jongeman is de leerling die luistert. Hij vertegenwoordigt het gelovig overblijfsel (vgl. Sp 1:4). Hij wil hun de vrees van de HEERE, kennis en bedachtzaamheid bijbrengen (vgl. Ps 34:12).

De jongeman loopt groot gevaar door de aantrekkingskracht van de zonde meegezogen te worden. Wie deze vraag niet kent, beseft dit niet en zal zijn pad zeker niet zuiver, of rein, bewaren.

De psalmist geeft zelf het antwoord aan Hem aan Wie hij de vraag heeft gesteld. Hij zegt tegen Hem: “Als hij [dat] bewaart overeenkomstig Uw woord”, dat is het Woord van God in zijn meest omvattende betekenis. ‘Bewaren’ betekent dat het Woord van God niet slechts een dogma is dat we moeten kennen, maar dat het elke vezel van ons wezen doordringt, elk aspect van ons leven regeert, en heel ons hart, heel ons verstand en heel ons gevoel vult.

Dan zal hij de uitwerking van het Woord van God in zijn hart ervaren, namelijk de reinigende werking ervan (vgl. Ef 5:25,26). Het is ook met nadruk “Uw” woord. Dat houdt ook de erkenning in dat wij het onderwijs van het Woord niet ontvangen van een mens, maar van God Zelf (vgl. 1Th 2:13).

Heel het Woord heeft een reinigende werking. Gehoorzaamheid aan het Woord in al zijn aspecten en de toepassing ervan op alle terreinen van het leven bewaren voor onreinheid. Het Woord dat gebiedt, is ook het Woord dat in staat stelt om te doen wat het gebiedt.

De psalmist, en met hem het overblijfsel, kan tegen de HEERE zeggen: “Ik zoek U met heel mijn hart” (vers 10; vgl. vers 2). Het overdenken van en zich voeden met het Woord van God zal tot uitwerking hebben dat de psalmist met heel zijn hart de HEERE zal zoeken. De uitwerking van het Woord in ons leven is dat ons hart versterkt wordt om met een voornemen van het hart en met heel ons hart de Heer toegewijd te zijn.

De HEERE zoeken om Hem en Zijn wil te leren kennen is een levenshouding. Het hart van de psalmist gaat ongedeeld naar Hem Zelf, naar Zijn Persoon uit. Er is geen ander voorwerp waarnaar zijn hart uitgaat. Het is niet mogelijk om parttime en met een verdeeld hart een huwelijk aan te gaan. Zo is het ook niet mogelijk om met een verdeeld hart naar de HEERE te zoeken.

Hij beroemt zich daar niet op. Juist omdat heel zijn hart naar de HEERE uitgaat – wat wil zeggen dat hij de tijd neemt om met het Woord bezig te zijn –, ziet hij dat hij van Hem afhankelijk is om niet van Zijn geboden af te dwalen. Daarom vraagt hij Hem om niet toe te laten dat hij van Zijn geboden afdwaalt, maar zich daardoor laat leiden op zijn weg. Hier zien we dat Woord en gebed samengaan. Het een kan niet zonder het ander.

In het aleph couplet hebben we in vers 5 de erkenning van de psalmist gezien dat hij zwak is en ernaar verlangt om standvastig te zijn. Hetzelfde vinden we hier in dit beth couplet. Hier hebben we de erkenning dat zijn hart in staat is om af te dwalen en zijn verlangen dat de HEERE hem daarvoor zal bewaren.

Het Woord is een telescoop waardoor we zien Wie God is; het Woord is ook een spiegel waarin we zien wie wij zijn. Het Woord onderwijst ons dat wij deze schat bezitten in een aarden vat, wat onze zwakheid uitbeeldt, “opdat de uitnemendheid van de kracht van God is, en niet uit ons” (2Ko 4:7). Praktisch betekent het dat we bewust elke dag voldoende tijd nemen voor het Woord waardoor ons hart gereinigd (vers 9) en gesterkt wordt (vers 10) om Hem toegewijd te zijn.

Nog een keer zegt de psalmist tegen de HEERE dat zijn hart naar Hem uitgaat. Hij heeft namelijk Zijn belofte in zijn hart opgeborgen (vers 11). Nu de psalmist de werking van het Woord heeft leren kennen, besluit hij om het Woord te bewaren in het diepst van zijn innerlijk, namelijk in zijn hart.

Dit gaat veel verder en dieper dan het Woord met het verstand kennen. Het is nuttig om het Woord te bestuderen en uit het hoofd te leren. Daar mag het echter niet bij blijven. Het Woord moet als het ware herkauwd worden, het moet dieper afdalen in het innerlijk, in het hart, en daar bewaard worden als een kostbare schat die je liefhebt.

Het doel van het opbergen van het Woord is, zo zegt hij tegen de HEERE “opdat ik tegen U niet zondig”. Zolang de gelovige op aarde leeft, blijft de mogelijkheid open dat hij zondigt. God geeft Zijn Woord, waardoor er geen excuus is om te zondigen. Wie Gods Woord in zijn hart opbergt, is in staat om de vurige pijlen van de vijand te beantwoorden met een “er staat geschreven” (vgl. Mt 4:1-11).

De psalmist is zich ervan bewust dat de mens geschapen is tot heerlijkheid van God en dat daarom elke zonde in zijn leven zondigen tegen God is. Het woord ‘zonde’ betekent ‘het doel missen’, dat wil zeggen het doel dat de Schepper met ons leven heeft, en dat is dat wij God verheerlijken (Rm 3:23).

Als het Woord van God in het hart is, om van daaruit het leven te besturen, houdt dat de rechtvaardige van de zonde af. Als er zonde in het hart aanwezig is, gebeurt het omgekeerde, dan houdt de zonde de rechtvaardige van het Woord van God af.

Een mens, ook een gelovige, zondigt het snelst en het gemakkelijkst met woorden (Jk 3:1-2). Met een woord dat gezouten is met de bederfwerende woorden van God (Ko 4:6), kunnen we ieder het juiste antwoord geven en woorden van genade spreken, zonder het doel te missen. Dankzij het Woord van God dat in de gelovige is, kan hij tevens zelf in deze wereld een bederfwerend zout zijn (Mt 5:13).

Als Gods Woord in het hart is, als het daar rijkelijk aanwezig is, zal de Godvrezende in plaats van te zondigen de HEERE loven (vers 12; Ko 3:16). Hij richt zich daarvoor direct tot Hem en zegt: “Geloofd zij U, HEERE.” “Geloofd” is letterlijk “gezegend” (vgl. 1Pt 1:3). Ook voor de schrijvers van dit commentaar is het niet mogelijk om het Woord te overdenken en opmerkingen te maken zonder dat onze harten vol worden van lofprijzing voor onze gezegende Heer.

Zulke uitingen zijn Hem bijzonder aangenaam. Vanuit die houding van lofprijzing klinkt de vraag aan de HEERE: “Leer mij Uw verordeningen.” De psalmist verlangt ernaar Gods verordeningen te leren kennen op een wijze dat Zijn wil in zijn hart wordt gegraveerd, zodat hij er niet van zal afwijken.

De liefde van de psalmist en van het overblijfsel voor Gods Woord blijkt uit het getuigenis dat hij met zijn lippen heeft verteld (vers 13). Wat hij heeft gehoord, heeft hij niet voor zichzelf gehouden, maar in een openbaar getuigenis aan anderen doorgegeven. Waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over (vgl. Ps 116:10).

Het Woord van God bestaat voor hem niet slechts uit woorden, waarheden die hij uit zijn hoofd heeft geleerd. Het Woord van God is voor hem “al de bepalingen van Uw mond”. Elke bepaling heeft zijn hart geraakt omdat Gods mond die heeft gesproken. De stem van de Geliefde klinkt in zijn hart en daar spreken zijn lippen over.

Dit vers begint met “mijn lippen” en eindigt met “Uw mond”. De psalmist spreekt alleen wat hij van God heeft gehoord. Zo kan de Heer Jezus getuigen: “En Ik, wat Ik van Hem heb gehoord, dat spreek Ik tot de wereld” (Jh 8:26b) en: “Wat Ik dan spreek, spreek Ik zó als de Vader Mij heeft gezegd” (Jh 12:50b). Petrus zegt in zijn eerste brief iets degelijks tegen ons (1Pt 4:11a).

De vreugde die hij over het Woord van God heeft, is veel groter dan “alle bezit” (vers 14). Hij zegt tegen de HEERE dat de vreugde die alle bezit van de wereld zou kunnen geven, voor hem niet opweegt tegen het gaan in “de weg van Uw getuigenissen”. Vreugde in bezit is per definitie tijdelijk en beperkt en geeft nooit volle voldoening aan het hart (vgl. Ps 4:8). Wie in de weg van de getuigenissen van God gaat, wie zich daardoor laat leiden in zijn levensweg, ondervindt de onvergankelijke waarde ervan.

De gelovige die daar oog voor heeft, overdenkt Gods “bevelen” (vers 15; Ps 1:2). Het overdenken van het Woord van God, het onderzoeken daarvan, geeft diepe voldoening. Daardoor krijgt de gelovige oog voor Gods paden. Overdenken van Gods Woord is nooit alleen intellectueel bezig zijn, maar opent de ogen voor de praktijk van het leven. Het brengt tot het doen van wat het Woord zegt.

Op deze manier bezig zijn met Gods Woord geeft blijdschap in Gods “verordeningen”, dat zijn de ingegraveerde, onuitwisbare woorden van God (vers 16; vgl. Jr 15:16). Het geeft stabiliteit aan het geloofsleven, want niets erin is onzeker. Wie zich verblijd in Gods verordeningen, kan met vrijmoedigheid zeggen: “Uw woord vergeet ik niet.” Het is immers in het hart gebeiteld.

Ps 119:17-24 | /gimel/ Wandelen als vreemdeling

17 Wees goed voor Uw dienaar, [dan] zal ik leven
en Uw woord in acht nemen.
18 Ontsluit mijn ogen en laat mij aanschouwen
de wonderen van Uw wet.
19 Ik ben een vreemdeling op de aarde,
verberg Uw geboden niet voor mij.
20 Mijn ziel wordt verteerd van verlangen
naar Uw bepalingen, te allen tijde.
21 U bestraft de vervloekte hoogmoedigen,
die van Uw geboden afdwalen.
22 Wentel smaad en verachting van mij af,
want ik heb Uw getuigenissen in acht genomen.
23 Zelfs [toen] vorsten [op hun troon] gezeten tegen mij spraken,
overdacht Uw dienaar Uw verordeningen.
24 Ja, Uw getuigenissen zijn mijn bron van blijdschap,
zij zijn mijn raadgevers.

Het letterteken voor gimel is afgeleid van ‘voet in beweging’. Het is een aanduiding van de levenswandel van de gelovige, die als een vreemdeling in deze wereld leeft (vers 19), te midden van vijandige personen (verzen 21-23).

Het woord gimel is ook verwant met het woord gamal, dat kameel betekent, het dier dat bij uitstek het vervoersmiddel is voor de pelgrimsreis door de woestijn. Het betekent ook goederen of goede dingen vervoeren. Ook ‘goed doen’ is een betekenis (vers 17). Het Woord van God is de raadgever (vers 24) voor de gelovige in zijn wandel in de woestijn van deze wereld. De wandel van de gelovige in de wereld wordt geïllustreerd in het leven van Abraham (Hb 11:8).

De psalmist vraagt niet aan de HEERE hem te helpen om goed te doen, maar of de HEERE goed voor hem wil zijn (vers 17). Hij verwacht geen goedheid van zichzelf, maar van de HEERE. Zo kan iemand die op zijn weg door de wereld wijsheid tekortschiet, die van de Heer vragen. In Zijn goedheid zal Hij geven, mild en zonder verwijt (Jk 1:5). Het is geen vraag van iemand die van de goedheid van God wil profiteren en verder zijn eigen weg wil gaan. De psalmist vraagt het als “dienaar” van de HEERE, waarmee hij Hem als zijn Heer en Meester erkent.

De psalmist noemt zichzelf een dienaar van de HEERE. Deze titel wordt ook in het boek Jesaja gebruikt voor het gelovig overblijfsel, in navolging van de volmaakte Knecht van de HEERE, de Heer Jezus. Het Hebreeuwse woord ebed is hier vertaald met ‘dienaar’ en in Jesaja met ‘knecht’.

De psalmist doet een beroep op de goedheid van de HEERE omdat hij alleen daardoor zal kunnen leven. Het gaat hier om leven in gemeenschap met God in een vijandige wereld. De zin “Henoch wandelde met God” (Gn 5:24), wordt in Hebreeën 11 vertaald met “Henoch behaagde God” (Hb 11:5). Het werkwoord ‘wandelen’ heeft een vorm die betekent ‘wandelen voor je plezier’ en is een synoniem voor gemeenschap hebben met God.

Dit is het leven dat de psalmist verlangt, te midden van een wereld die verdorven en vol is van geweld: leven in gemeenschap met God, zoals Henoch dat deed vlak voor de zondvloed. Dat is het onderwerp van dit gimel couplet. Zo te wandelen mag ook ons verlangen zijn (vgl. Fp 2:15-16).

Het betekent niet dat de psalmist alleen maar aangename dingen van God wil krijgen. Hij motiveert zijn vraag naar leven: het is, opdat hij dan “Uw woord in acht nemen” kan. Dit is het ware leven. De mens zal van brood alleen niet leven, maar van alle woord dat door de mond van God uitgaat.

Om Gods Woord in acht te kunnen nemen moeten de ogen daarvoor ontsloten worden (vers 18; vgl. 2Ko 3:14). Het is iets wat van God moet komen (vgl. Lk 24:45; Ef 1:18). De psalmist verlangt ernaar “de wonderen van Uw wet” te aanschouwen. Het Woord van God staat vol met wonderen die ons op het eerste gezicht niet opvallen. Ieder die de Bijbel liefheeft, verlangt ernaar steeds meer van die wonderen te zien.

Wat dat betreft, lijken gelovigen op de blinde man in het evangelie naar Markus, van wie de Heer de ogen heeft geopend, maar die de mensen eerst nog als bomen ziet wandelen, dat wil zeggen als indrukwekkende gestalten (Mk 8:24). De Heer moet verder met hem aan het werk, zodat hij scherp kan zien. Zo is het ook hier met de psalmist. Om de wonderen en de diepten van het Woord van God te leren kennen moet God onze ogen openen (Ef 1:18).

”De wonderen van Uw wet” beginnen met het wonder van de schepping in al haar veelzijdigheid. Wanneer de zonde in de schepping is binnengedrongen, wordt het wonder van het offer voor de zonde getoond. Daarna volgen talloze wonderen, eerst alleen voor individuele mensen, daarna ook voor een heel volk, Gods volk. Alleen al het ontstaan ervan is een weergaloos wonder. En zo gaat het de hele geschiedenis van Gods volk door. Het staat allemaal in het Oude Testament opgetekend.

De weg van de gelovige op aarde is die van “een vreemdeling” (vers 19; vgl. 1Pt 2:11; Hb 11:13). Om te weten wat dit betekent, moet de gelovige eerst leren begrijpen wie hij is en wat hij aan het doen is op aarde. We waren eerst als zondaars vreemdelingen van de verbonden van de belofte (Ef 2:12). Nu we bij de Heer Jezus horen, horen wij niet meer bij de wereld en zijn we er vreemdelingen. “Ons burgerschap is in [de] hemelen” (Fp 3:20).

Om zijn weg op de aarde naar zijn vaderland, de hemel, te kennen heeft de gelovige richtingaanwijzers nodig. Die vindt hij in het Woord van God. Voor het ontdekken van die richtingaanwijzers is hij afhankelijk van God. Hij vraagt niet of God ze hem wil laten zien, maar of Hij ze niet voor hem verbergt. Soms lijkt dat er voor zijn gevoel op. Hij heeft dan geen richtinggevoel, hij weet niet welke kant hij op moet gaan (vgl. Fp 3:10-11).

De pelgrim richt zich tot de HEERE en zegt tegen Hem: “Mijn ziel wordt verteerd van verlangen naar Uw bepalingen, te allen tijde” (vers 20). Hij heeft een intens verlangen naar wat de HEERE heeft bepaald, wat Hij heeft vastgelegd in Zijn Woord voor het leven van de Zijnen. Dit verlangen heeft hij niet slechts af en toe, maar “te allen tijde”. Hij verlangt voortdurend naar het kennen van de wil van God voor zijn leven en voor de weg die hij moet gaan.

De gezindheid van verlangen naar het Woord geeft een juist zicht op de man van de wereld. Tegenover die gezindheid staan “de vervloekte hoogmoedigen” (vers 21), de mensen die handelen vanuit zichzelf en met het oog op zichzelf. Ze lijken vaak succes te hebben en zich onbestraft in hoogmoed tegen God te kunnen verheffen.

De rechtvaardige weet dat de HEERE hen bestraft. Hij spreekt dat uit tot de HEERE. De vloek komt over de hoogmoedigen omdat, zo zegt hij tegen de HEERE, “die van Uw geboden afdwalen”. Ze kennen Gods geboden wel, maar ze dwalen ervan af. Ze kiezen bewust voor een eigen weg. Dit handelen tegen beter weten in, dat wil zeggen tegen de uitdrukkelijke wil van God in, is hoogmoed. Het is de zonde van de satan (Ez 28:17; vgl. Js 14:13-14).

Dat is tevens ook de grootste vijand van een gelovige die de weg met de Heer wil bewandelen. Hoogmoed is de ernstigste afdwaling van de weg met de Heer. Daarom zegt de Heer dat wij van Hem moeten leren, want Hij is “zachtmoedig en nederig van hart” (Mt 11:28-29). Grote kennis van de Bijbel is niet zonder gevaar, want dat kan leiden tot hoogmoed (1Ko 8:1). Alleen een omgang met de Heer Jezus en het zitten en leren aan Zijn voeten kan ons daarvoor bewaren.

De vloek komt over de hoogmoedigen in overeenstemming met het verbond van de HEERE met Israël. Een Israëliet die het verbond overtreedt, komt onder de vloek (vgl. Dt 28:15,45). Het einde van de vervloekten is “het eeuwige vuur dat voor de duivel en zijn engelen is bereid” (Mt 25:41).

De rechtvaardige wordt met “smaad en verachting” overladen omdat hij zich wel aan Gods geboden houdt (vers 22; vgl. 2Tm 3:12). In tegenstelling tot de antichrist en zijn volgelingen wil de psalmist – en het overblijfsel – wel aan het verbond vasthouden. Immers, de getuigenissen, bijvoorbeeld de twee tafelen van de wet, zijn voor hem een bron van blijdschap (vers 24).

Hij heeft Gods “getuigenissen in acht genomen” en vraagt op grond daarvan of God de smaad en verachting die op hem geladen worden, wil afwentelen. Wie rekening houdt met Gods Woord, moet rekenen op de minachting van de wereld. Maar hij mag daarmee naar God gaan en om afwenteling van de smaad vragen. Gods beoordeling van zijn leven is het enige dat voor hem telt.

Hij krijgt zelfs te maken met de tegenspraak van “vorsten [op hun troon]” (vers 23). Hij is aangeklaagd door de vervloekte hoogmoedigen, en in plaats van vrijspraak voor de rechtvaardige stellen de hooggeplaatste heren de aanklagers in het gelijk. Hij is er echter niet door in de war gebracht, want, zo zegt hij tegen de HEERE, toen zij zo spraken, “overdacht Uw dienaar Uw verordeningen”.

Evenals in het eerste vers van dit couplet (vers 17) noemt hij zich hier, tegenover de ‘vorsten’ “Uw dienaar”, een dienaar van de HEERE. Dienaar van de HEERE, of Knecht van de HEERE, is een eretitel van de Heer Jezus. Daarom is het ook een voorrecht voor de psalmist, en voor ons, om dienaar, dienstknecht van de Heer genoemd te worden. De vorsten mogen dan van adel zijn, maar een dienstknecht van de Heer te zijn is verre te verkiezen boven de adelstand van een vorst.

Het leven van de psalmist is een leven in dienst van de HEERE. Dat heeft hem deze tegenspraak bezorgd. Zijn bescherming tegen hun valse aanklacht en veroordeling ligt in het overdenken van Gods verordeningen. Dat houdt hem staande te midden van alle vijandschap. We zien de vervulling van dit vers in het leven van de Heer Jezus, Die tijdens Zijn hele leven en in het bijzonder in de ‘rechtszaak’ tegen Hem “zo’n tegenspraak van de zondaars tegen Zich heeft verdragen” (Hb 12:3).

Voor de psalmist, en voor het gelovige overblijfsel, en in het bijzonder voor de Heer Jezus, zijn Gods getuigenissen hun persoonlijke, “mijn”, “bron van blijdschap” (vers 24). “Zij zijn mijn raadgevers”, zegt de psalmist tegen de HEERE. Dit is een prachtige verpersoonlijking van Gods Woord. Alles wat God in Zijn Woord zegt, is goede raad voor wie er naar wil luisteren.

Dit geldt voor de gelovige als dienaar en als vreemdeling, en voor situaties waarin smaad, verachting en tegenspraak worden ervaren. Dan weet de gelovige wat hij moet doen, welke weg hij moet gaan en hoe hij moet reageren op alles wat er op hem afkomt of wat hem wordt aangedaan.

Dit couplet begint en eindigt met de psalmist als dienaar van de HEERE. Dienen is het kenmerk van de wandel, gimel, van deze rechtvaardige te midden van een wereld die verdorven (de antichrist) en vol geweldenarij (de koning van het noorden) is (vgl. Gn 6:11).

Ps 119:25-32 | /daleth/ De deur en de weg van het leven

25 Mijn ziel kleeft aan het stof;
maak mij levend overeenkomstig Uw woord.
26 Ik heb [U] mijn wegen verteld en U hebt mij verhoord;
leer mij Uw verordeningen.
27 Geef mij inzicht in de weg van Uw bevelen,
dan zal ik Uw wonderen overdenken.
28 Mijn ziel weent tranen van verdriet;
richt mij op overeenkomstig Uw woord.
29 Laat de weg van de leugen van mij wijken,
schenk mij genadig Uw wet.
30 Ik heb de weg van de waarheid gekozen,
Uw bepalingen heb ik mij voor [ogen] gesteld.
31 Ik kleef vast aan Uw getuigenissen;
HEERE, beschaam mij niet.
32 Ik zal de weg van Uw geboden lopen,
wanneer U mijn hart verruimd hebt.

De letter of het woord daleth kent twee betekenissen: ‘deur’ en ‘nederig’, ‘arm’, ‘verdrukt’. Deze twee gedachten komen samen in de bergrede van de Heer Jezus in Mattheüs 5-7, waar Hij zegt: “Gaat in door de nauwe poort; … hoe nauw is de poort en smal de weg die naar het leven leidt, en weinigen zijn er die hem vinden” (Mt 7:13-14).

De weg naar het leven kan alleen worden bewandeld door iemand die eerst door de nauwe poort is ingegaan. Alleen iemand die nederig en arm is, kan door die nauwe poort ingaan. Zo komt hij, de psalmist, door de poort op de weg van het leven. We vinden in dit daleth couplet vijf verzen met de uitdrukking ‘de weg’.

Een deur is ook de grens tussen twee gebieden, bijvoorbeeld tussen buiten en binnen. Zo brengt het Woord als deur, waardoor we alleen in nederigheid kunnen ingaan, ons op de weg van het leven, dat is de Heer Jezus, op een terrein van leven in gemeenschap met de Vader (Jh 10:9; 14:6).

De psalmist is terneergedrukt (vers 25). Zijn “ziel kleeft aan het stof”, want hij is de dood nabij (vgl. Ps 104:29). Hij ervaart hoe nietig en sterfelijk hij is. We vinden hier ‘stof’ (vers 25) en ‘tranen’ (vers 28), dat spreekt van rouw en verdriet. De poort of deur brengt ons van de weg van de dood op de weg van en naar het leven. Die weg eindigt in behoudenis, maar onderweg komt de rechtvaardige moeite en verdriet tegen (vgl. Mk 10:30). Op die weg is de HEERE bij hem. Zo bewaart de HEERE Daniel niet voor de leeuwenkuil, maar Hij bewaart hem in de leeuwenkuil; de HEERE bewaart de drie vrienden van Daniel niet voor de vuuroven, maar Hij bewaart hen in diezelfde vuuroven.

Als er op onze levensweg een steen ligt die ons hindert, neemt de Heer de steen niet weg, maar zal Hij Zijn engelen zenden om ons te dragen, opdat wij onze voet niet aan die steen stoten (Ps 91:11-12; vgl. Mt 4:6). Dat wil zeggen dat de Heer de moeilijkheden niet wegneemt, maar ons helpt om de moeilijkheden te overwinnen.

De psalmist ziet slechts één mogelijkheid om er weer bovenop te komen en dat is dat de HEERE hem levend maakt “overeenkomstig Uw woord”. Hij weet dat Gods Woord leven in zich heeft en machtig is hem uit de macht van de dood te bevrijden en hem leven te geven. Het gaat hier om bevrijding van de lichamelijke dood. De zegen van het nieuwe verbond geeft aan dat het overblijfsel zal leven en zo het koninkrijk zal beërven. Dit kenmerkt de getrouwe. Hij gaat niet op zoek naar een gemakkelijkere geloofsweg, maar richt zich tot de HEERE om het leven te leven zoals Hij dat wenst.

In het verleden heeft de psalmist vele malen de trouw van de HEERE ervaren. Dat geeft hem vertrouwen om ook naar de toekomst toe Hem te blijven vertrouwen. Hij heeft zijn wegen aan de HEERE verteld, wat mogelijk ook een belijdenis van het gaan van zijn eigen wegen, “mijn wegen”, inhoudt (vers 26).

Bij een belijdenis is het belangrijk alles van onze levensweg aan de Heer te vertellen en niets te verbergen. Belijden betekent alles zien en benoemen, zoals de Heer het ziet en benoemt. In het Hebreeuws betekent belijden ‘opsommen’, dat wil zeggen alle dingen een voor een vertellen. In het Grieks betekent belijden ‘hetzelfde zeggen’ dat wil zeggen hetzelfde zeggen over dit onderwerp als God.

Op grond van wat de psalmist tegen God heeft gezegd, heeft God zijn gebed van het vorige vers verhoord en hem levend gemaakt. De gelovige leert hier de belangrijke waarheid dat hij onderwezen moet worden in Gods verordeningen als hij met Christus verheerlijkt wil worden. Daardoor zal hij zich kunnen houden aan de wegen van God en zal hij niet weer in de fout vallen om eigen wegen te gaan.

Hij sluit daarop direct aan met de vraag aan God om “inzicht in de weg van Uw bevelen” (vers 27). In vers 26 heeft de psalmist erkend dat hij onwetend is en daarom onderwijs nodig heeft. Maar onderwijs is niet voldoende. Daarom vraagt de psalmist nu of de HEERE hem inzicht wil geven, waardoor hij het onderwijs dat hij heeft ontvangen, kan toepassen in zijn leven en ook kan doorgeven aan anderen (vgl. 2Tm 3:14).

Hij wil de weg van Gods bevelen gaan omdat hij in die weg de gemeenschap met God beleeft. Dat is een weg van wonderen. Wie in gemeenschap met God leeft, ziet steeds meer de wonderen van Zijn leiding en bewaring. Die wonderen zijn het overdenken meer dan waard, want ze laten zien Wie God is en waartoe Hij in staat is. Het kunnen kleine, en ook grote wonderen zijn.

Er zijn ook omstandigheden waarin de ziel “tranen van verdriet” weent (vers 28). Dat gebeurt bijvoorbeeld als hij veel naar zichzelf kijkt. Dat trekt een gelovige altijd naar beneden (vgl. 1Kn 19:13-14; Ps 73:13-16). ‘Tranen wenen’ is letterlijk ‘wegsmelten’. Door het gewicht van zijn verdriet smelt de psalmist weg, hij wordt als het ware vloeibaar, hij verandert in tranen.

Dan is het donker in het leven en lijken de wonderen zo ver weg. De aanleiding van de tranen van verdriet kan heel verschillend zijn. Het kan ziekte of teleurstelling of bedrog of laster of onrecht zijn, maar ook zonden. Dan is God in staat om met een enkel woord uit Zijn Woord het door verdriet terneergedrukte leven weer op te richten. Het kan een woord van troost zijn of een woord van vermaning, al naar gelang de aanleiding van het verdriet. De psalmist beseft dat hij alleen door een Persoon geholpen kan worden. Wij weten dat God vertroost door te wijzen op Christus (vgl. Rm 7:24; Hb 12:2-3).

Wat de psalmist niet wil, is “de weg van de leugen” – dat is de weg van de zondaars (Ps 1:1) – gaan (vers 29). Als we dit vers zien in het verband met het vers ervoor en het vers erna, betreft het de leugen over de eigen geestelijke situatie. Hoe gemakkelijk is het voor een gelovige om naar buiten toe als ‘geestelijk gezind’ over te komen, terwijl vanbinnen, in zijn hart, de zaken niet in orde zijn. Voor de buitenwereld kan iemand de schijn van een geestelijke broeder of zuster ophouden, maar vanbinnen deugt het moreel niet, er kan zelfs corruptheid zijn.

De weg van de leugen is de weg van ontrouw tegenover de HEERE en Zijn verbond. Die weg kan hij niet in eigen kracht ontwijken. Daarom vraagt Hij de HEERE: “Laat de weg van de leugen van mij wijken.” Daarvoor in de plaats vraagt hij: “Schenk mij genadig Uw wet.” De wet, die in genade als richtsnoer voor het leven wordt geschonken, plaatst voor de weg van de leugen het bord: doodlopende weg. De weg van de leugen loopt uit op de dood.

De wet zal krachtens het nieuwe verbond in de harten van de gelovige Israëlieten worden geschonken, ofwel geschreven (Jr 31:33). Wat een genade! In onze harten worden niet de stenen tafelen van de wet geschreven, maar wordt Christus op de vlezen tafelen van onze harten geschreven (2Ko 3:3). Wat een oneindige genade!

Tegenover de weg van de leugen (vers 29) staat “de weg van de waarheid” ofwel “de weg van de trouw” (vers 30). Het is de weg van trouw aan de HEERE en Zijn verbond. De psalmist heeft voor die weg “gekozen”. God wil dat we die weg gaan, maar dwingt ons niet die weg te gaan. Hij stelt ons als verantwoordelijke mensen voor de keus. Dat is al zo sinds het paradijs.

Wij kiezen de goede weg als wij ons Gods bepalingen voor ogen stellen. Het gaat hier om oprechtheid, om echtheid, om waarheid in ons binnenste (Ps 51:8). Omdat Eva Gods bepalingen niet voor haar ogen had gesteld, heeft ze de weg van de leugen, de weg van ontrouw aan God, gekozen. En David heeft geruime tijd de weg van de leugen bewandeld, toen hij ondanks zijn zonde met Uria en Bathseba doorging met zijn leven alsof er niets aan de hand was.

De psalmist heeft in het eerste vers van dit couplet gezegd dat zijn ziel aan het stof kleeft (vers 25). Door de oefeningen van zijn ziel in de daarop volgende verzen is hij nu zover gekomen dat hij tegen de HEERE kan zeggen: “Ik kleef vast aan Uw getuigenissen” (vers 31). Hij kleeft daarmee aan de HEERE Zelf vast, zodat hij er niet van losgerukt kan worden. Het is een hernieuwde toewijding, zie vers 32, om met het voornemen van het hart dicht bij de Heer te blijven (Hd 11:23). In vers 25 kleeft hij aan het stof; nu kleeft – hetzelfde werkwoord – hij aan de HEERE.

Het woord ‘vastkleven’ wordt voor het eerst in de Bijbel gebruikt voor de vaste verbinding tussen Adam en Eva, waar het is vertaald met ‘aanhangen’ (Gn 2:24). Op dezelfde wijze heeft de psalmist een vaste verbinding met de getuigenissen van de HEERE. De psalmist voelt ook aan hoe broos dit vastkleven of aanhangen nog is. Daarom doet hij een beroep op de HEERE om hem daarin niet te beschamen (vgl. Rm 9:33b).

Het woord “wanneer” in vers 32b kan beter worden vertaald met “want”. De betekenis is dat de HEERE het hart van de psalmist heeft verruimd. Hij zal met opgelucht hart en hernieuwd vertrouwen en hernieuwde voornemens de weg van de geboden van de HEERE lopen (vers 32a).

Er zijn geen innerlijke verhinderingen meer. Hij heeft de leugen weggedaan (vers 29) en voor de waarheid gekozen (vers 30). Nu kan de Heer in zijn hart werken. Zijn hart is ruim geopend voor de geboden, waardoor hij weet welke weg hij moet lopen. “Lopen” is in het Hebreeuws ‘snellen’. Terwijl hij eerst kleeft aan het stof en niet vooruit te branden is (vers 25) en bezig is weg te smelten (vers 28), is hij nu in staat met vernieuwde krachten (Js 40:31) op de smalle weg van de HEERE met vaste stap te lopen.

Ps 119:33-40 | /he/ Inzicht

33 HEERE, leer mij de weg van Uw verordeningen,
en ik zal die in acht nemen tot het einde toe.
34 Geef mij inzicht, dan zal ik Uw wet in acht nemen;
ja, ik zal mij er met heel mijn hart aan houden.
35 Doe mij treden op het pad van Uw geboden,
want daarin vind ik vreugde.
36 Neig mijn hart naar Uw getuigenissen
en niet naar winstbejag.
37 Wend mijn ogen af, zodat zij niet zien wat nutteloos is;
maak mij levend door Uw wegen.
38 Bevestig Uw belofte aan Uw dienaar,
die Uw vreze [is toegedaan].
39 Wend van mij af de smaad, waarvoor ik beducht ben,
want Uw bepalingen zijn goed.
40 Zie, ik verlang naar Uw bevelen,
maak mij levend door Uw gerechtigheid.

Het pictogram van de letter he is een venster, dat spreekt van zien en begrijpen van een openbaring of opmerking. He als woord betekent in het Hebreeuws ‘zie’. Later is het hinné (vers 40). Door een venster komt het licht naar binnen, waardoor je iets ziet. Door een openbaring komt het licht naar binnen, waardoor je begrijpt.

“Dit [het Woord] was het waarachtige licht, dat in de wereld komt [de vleeswording van het Woord] en iedere mens verlicht” (Jh 1:9). De mens wordt verlicht door de opmerking van Johannes de doper “Zie, het Lam van God” (Jh 1:29). In het Hebreeuws zou “zie” he of hinné zijn. De openbaring is die aangaande de Persoon van Christus, het Lam van God.

In de verzen 33-34 horen we het verzoek van de psalmist om door onderwijs inzicht te krijgen voor de weg van de HEERE. Vers 37 spreekt van de ogen van de psalmist. Zijn ogen moeten gericht zijn op een Persoon, niet afgeleid door het bedrieglijke van de rijkdom. Door het onderwijs van het Woord van God moet hij inzicht verkrijgen om met vreugde de weg van de HEERE te bewandelen.

Elk vers van dit couplet is een gebed en geeft de relatie tussen het Woord en het gebed aan. De toon ervan is nederigheid en afhankelijkheid. Het Woord is het Woord van God. Dan kan Hij ook alleen de verklaring geven van wat Hij zegt. De rechtvaardige beseft dat en bidt daar dan ook om. Hij beseft dat de HEERE het venster van zijn hart moet openen en het licht van Zijn openbaring en Persoon daarin moet schijnen. Hij is volkomen afhankelijk van de HEERE en Zijn Woord.

Het Woord van God is niet slechts leerstof, een vak, zoals theologie, of een reeks leerstellingen en beginselen. Het Woord van God is het Woord dat ons met God verbindt. Daarom kunnen we, als we inzicht in het Woord verlangen, dat Woord alleen biddend benaderen, opdat God het venster van ons hart zal openen (vgl. Lk 24:45). Dat heeft de psalmist begrepen. Hij begint zijn gebed met “leer mij” (vers 33). “Leer” is in het Hebreeuws moré. Ook Abraham begon zijn verblijf in het beloofde land bij de eik van Moré, dat is ‘onderwijzer’ (Gn 12:6).

Hij onderwerpt het Woord niet aan zijn eigen logische denkvermogen, maar hij werpt zich neer aan de voeten van de HEERE om van Hem Zijn woorden te ontvangen (vgl. Dt 33:3b; Lk 10:39). Zo zullen wij het Woord van God biddend moeten lezen als wij onderwezen en gevormd willen worden naar het beeld van Christus. Dan alleen verkrijgen we wijsheid en geestelijk inzicht.

De verordeningen van de HEERE blijven onveranderlijk van waarde voor de gelovige zolang hij leeft. Het leren kennen ervan houdt nooit op. Zolang een gelovige leeft, zal hij nooit kunnen zeggen dat hij uitgeleerd is. Om trouw te blijven tot het einde van het leven in het in acht nemen van de geboden is het verlangen nodig door de HEERE geleerd en onderwezen te worden. Daar bidt de rechtvaardige dan ook om.

Het probleem van veel mensen, maar ook van veel gelovigen die bijbelgetrouw willen zijn, is dat zij vaak zó overtuigd zijn van het eigen gelijk, dat zij niet meer door anderen en daardoor ook niet meer door de Heer gecorrigeerd kunnen worden. Hoe nodig is het dat wij de les van de letter he ter harte nemen: dat wij in nederigheid bereid zijn om het venster van onze harten te openen en van anderen te leren. Laten we een voorbeeld nemen aan de Joden in Beréa in Handelingen 17 (Hd 17:11).

Inzicht – zie de betekenis van de letter he – is nodig om Gods wet in acht te nemen (vers 34). Zonder inzicht begrijpen de rechtvaardigen niet wat God van hen vraagt. Dat inzicht krijgen ze als ze bereid zijn zich er met heel hun hart aan te houden. Het is geen kwestie van een goed verstand, maar van een vernieuwd, bereidwillig hart (vgl. Jh 7:17).

De HEERE heeft het hart van de psalmist veranderd en gevormd, waardoor het zijn lust is om het pad van Gods geboden te bewandelen. Dat doet hem beseffen dat hij voor het in praktijk brengen van Gods geboden Zijn hulp en leiding nodig heeft. Om het met Paulus te zeggen: God moet niet alleen het willen, maar ook het werken in hem bewerken (Fp 2:13).

Daar vraagt de psalmist om als hij aan de HEERE vraagt: “Doe mij treden op het pad van Uw geboden” (vers 35). Vrij vertaald vraagt hij: ‘Laat mij zo leven, laat mij de weg van het leven met God bewandelen.’ De Heer vraagt van ons geen kadaverdiscipline maar geloofsgehoorzaamheid. Hij geeft ons aanwijzingen die wij uit liefde met vreugde willen opvolgen.

De psalmist verlangt ernaar dat pad te gaan, “want daarin”, zegt hij, “vind ik vreugde”. De smaak van het Woord is zoet, het geeft vreugde aan onze harten. Dan gaan we met vreugde de weg die de Heer wil dat we gaan. Als we iets met plezier doen, doen we het graag.

Er is een bijzondere neiging, dat wil zeggen ‘geneigdheid’ of ‘richting van het hart’ in het leven, waaraan ook de gelovige niet ontkomt, zelfs als hij het pad van Gods geboden gaat. Die neiging is “winstbejag”, het uit zijn op zoveel mogelijk voordeel, bijvoorbeeld door anderen te beroven (vers 36). “Winstbejag” betekent ‘oneerlijk voordeel’. Dat kan in materieel opzicht zijn zoals rijkdom, maar kan ook in immaterieel opzicht zijn zoals roem, naam, populariteit.

Als gelovige voel je vaak wel aan dat de begeerte naar rijkdom niet goed is – denk aan de vrouw van Lot. De begeerte naar eer en aanzien is eveneens een groot gevaar, ook voor ons. Denk aan Ananias en Saffira. In de school van God mogen we leren om de neigingen van ons hart en de werkingen van ons vlees in de dood te houden (Ko 3:5).

De verkeerde neiging krijgt geen ruimte als we met de psalmist aan de HEERE vragen: ”Neig mijn hart naar Uw getuigenissen.” Als zijn en ons hart gericht is op de omgang met de HEERE, zal hij en zullen wij niet openstaan voor het najagen van wereldse voorspoed.

Het bedrieglijke van de rijkdom is als onkruid dat het zaad van het Woord verstikt (Mt 13:22). Het onkruid in Israël heeft diepe wortels, van een halve meter tot een meter, met wortels die tussen de rotsstenen groeien, waardoor het bijna onmogelijk is om ze te verwijderen. Dit onkruid groeit dankzij deze wortels ook nog eens razendsnel. Het geeft wel aan hoe verstikkend de werking van rijkdom kan zijn voor het zaad van het Woord en hoe moeilijk het is van die verstikkende werking vrij te komen. Laten we daarom het gebed van de psalmist met hem bidden.

Nadat de Godvrezende in het vorige vers over zijn hart heeft gesproken, spreekt hij in vers 37 over zijn ogen. Hij vraagt aan God om zijn ogen af te wenden, “zodat zij niet zien wat nutteloos is”. “Nutteloos” is wat geen enkele waarde voor het moment of voor de toekomst heeft. Dit is wel een actueel gebed voor de tijd waarin wij leven, met vloedgolven aan beeldmateriaal via televisie en internet die volledig nutteloos en vaak ook ronduit zondig zijn en waar mensen toch vele uren naar kijken (vgl. Js 55:2).

Soms gaat het om onreine plaatjes die je ongewild en ongezocht tegenkomt, zoals reclame. Hier geldt het gezegde: de tweede blik is zondig. Dat wil zeggen dat de eerste keer dat je het ziet, het je is overkomen, maar dat de tweede keer kijken een bewuste keus is. Daarvan vraagt de psalmist of de HEERE zijn ogen daarvoor wil bewaren. Wat dat betreft, heeft Job ons een voorbeeld gegeven door met zijn ogen een verbond te sluiten om daarmee niet een aantrekkelijk meisje (wellustig) na te volgen (Jb 31:1). David is voor ieder van ons een groot waarschuwingsbord (2Sm 11:1-5)!

“Nutteloos”, leeg, zinloos is dat wat geestelijk geen voedsel is, het zijn stenen en geen brood. Paulus noemt alle voorrechten van dit leven vuilnis in vergelijking met de uitnemendheid van de kennis van Christus Jezus, zijn Heer (Fp 3:8). De gewetensvraag aan ons is hoe het is gesteld met onze prioriteiten in dit leven. Het gevaar van de verleidingen is groot. Zelfs een van de medewerkers van apostel Paulus, Demas geheten, heeft de apostel verlaten uit liefde voor de tegenwoordige eeuw (2Tm 4:10). Ook Demas is een waarschuwingsbord voor ieder van ons. Laten we ook dit gebed met de psalmist bidden.

Zien wat nutteloos is, is kijken naar iets wat als een sluipmoordenaar het leven van het geloof verstikt. Dat blijkt uit de tweede regel van dit vers. De Godvrezende wil het ware leven genieten, dat is het leven in gemeenschap met God. Dat leven wordt geleefd door het gaan van Gods wegen. “Uw wegen”, dat zijn Gods wegen, zijn wegen van leven. Als we die gaan, leven we pas echt.

De rechtvaardige weet dat er leven is door de wegen van de HEERE. In aansluiting daarop vraagt hij om een bevestiging of vervulling van de belofte van het leven (vers 38). Dat is tot eer van de HEERE (Ez 36:26-27). Hij stelt die vraag als “Uw dienaar” (vgl. verzen 17,23). Daar voegt hij aan toe “die Uw vreze [is toegedaan]”. Hij is behalve iemand die de HEERE dient ook iemand die Hem vreest, die leeft in ontzag en eerbied voor Hem. De HEERE zal zo iemand niet afwijzen.

Wat hij niet wil, is de smaad van mensen die hem smaden vanwege het feit dat hij de belofte van de HEERE niet ontvangt (vers 38), ondanks het feit dat hij trouw blijft aan de HEERE (vers 39). Hij is “beducht” voor die smaad en vraagt de HEERE die van hem af te wentelen door hem in trouw aan Zijn Woord te bewaren en Zijn beloften te vervullen. Hij wil ook trouw zijn, want Gods “bepalingen zijn goed”. Hij wil ook trouw zijn omdat zijn ontrouw smaad voor de Naam van de HEERE zou betekenen (vgl. Rm 2:24).

Hij spreekt zijn verlangen naar de bevelen van de HEERE uit (vers 40). Dit vers begint met “zie”. De letter he betekent ‘zie’, hier is het hinné. Vaak vinden we alleen de beloften van de HEERE belangrijk, maar de psalmist verlangt naar de bevelen, de geboden van de HEERE. Daarin is het leven aanwezig.

De psalmist verlangt ernaar levend gemaakt te worden, niet als een beloning voor zijn verlangen, maar “door Uw gerechtigheid”. Leven door Gods gerechtigheid betekent leven tot in eeuwigheid. Leven dat God geeft op grond van gerechtigheid, is leven waarbij aan de heilige eis van Gods recht is voldaan. Aan dat recht heeft de Heer Jezus op het kruis voldaan.

Gods gerechtigheid betekent dat God altijd handelt in overeenstemming met Zijn norm, dat is in dit geval Zijn verbond. De psalmist vraagt of de HEERE wil handelen in overeenstemming met Zijn verbond en Zijn belofte. In Zijn belofte wil Hij een venster geven, zodat er licht van boven kan komen – een venster, een lichtopening van boven (Gn 6:16) – om de duisternis weg te jagen.

Ps 119:41-48 | /waw/ Hemel en aarde verbonden

41 Laat Uw [blijken van] goedertierenheid over mij komen, HEERE,
Uw heil overeenkomstig Uw belofte.
42 Dan heb ik hem die mij hoont iets te antwoorden,
want ik vertrouw op Uw woord.
43 Ontruk het woord van de waarheid niet geheel en al aan mijn mond,
want ik hoop op Uw bepalingen.
44 Dan zal ik steeds Uw wet in acht nemen,
voor eeuwig en altijd.
45 Ik zal wandelen op ruime [baan],
omdat ik Uw bevelen gezocht heb.
46 Ook zal ik voor koningen spreken over Uw getuigenissen
en mij niet schamen.
47 Ik verblijd mij in Uw geboden,
die ik liefheb.
48 Ik hef mijn handen op naar Uw geboden,
die ik liefheb, en overdenk Uw verordeningen.

Het pictogram van de letter waw is een mens, een spijker, een tentpin of een (verbindings)haak (vgl. Ex 26:32,37; 27:10). De letter heeft in het Hebreeuws de functie om woorden met elkaar te verbinden, het betekent ‘en’. Elk vers in dit waw couplet begint met het voegwoord ‘en’, een woord dat twee delen van een zin verbindt. Een illustratie daarvan zien we in de ladder van Jakob die de hemel en de aarde verbindt (Gn 28:12-13).

De waw is de zesde letter van het Hebreeuwse alfabet en heeft de getalswaarde zes. Dit is het getal van de mens, die door God op de zesde dag is geschapen om de verbinding te zijn tussen de hemel en de aarde. Omdat de eerste mens, Adam, heeft gefaald, wordt zijn plaats ingenomen door de tweede Mens, Christus, Die de verbinding tot stand heeft gebracht tussen de hemel en de aarde, tussen God en mensen (1Tm 2:5).

In dit waw couplet zien we het Woord van God als de verbinding tussen hemel en aarde, tussen de Eeuwige en de nietige. Het Woord is als de verbindingshaak in de relatie tussen God en mensen.

Eerst vinden we in de verzen 41-43 het gebed van de psalmist, een gebed om hulp op grond van zijn vertrouwen in het Woord. Daarna vinden we in de verzen 44-48 de houding van toewijding en de voornemens van de psalmist ten opzichte van het Woord.

De getrouwen hebben steeds weer het besef van de “goedertierenheid” en het “heil” of de “behoudenis” van de HEERE nodig (vers 41). Eerst heeft de getrouwe nieuw leven ontvangen op grond van de goedertierenheid van de HEERE, en daarna blijft hij in zijn leven de goedertierenheid van de HEERE nodig hebben. Ook voor ons is het “genade op genade” (Jh 1:16). We hebben genade gekregen toen wij tot bekering zijn gekomen, en krijgen ook de noodzakelijke genade gedurende heel ons verblijf op aarde.

De HEERE heeft in overeenstemming met Zijn verbond – goedertierenheid, chesed – beloofd dat Hij de Zijnen op grond van Zijn verbond de behoudenis, dat is de zegen van het vrederijk, zal geven. Hij hoeft er niet aan herinnerd te worden, maar de gelovigen mogen zich dit herinneren en dat tegen Hem zeggen. Zijn goedertierenheid blijkt uit de behoudenis van de getrouwen uit de gevaren die hen omringen om hen vervolgens in te voeren in de zegeningen van het nieuwe verbond.

Er zullen altijd lieden zijn die de gelovige honen (vers 42). Het gaat hier om de ontrouwe Israëlieten, de volgelingen van de antichrist, die het verbond hebben verworpen en het gelovig overblijfsel smaden. Het overblijfsel wordt gesmaad omdat het lijkt alsof de HEERE hen niet helpt. Als Hij Zijn belofte vervult, kan het overblijfsel daarmee hen die hen honen antwoorden.

Uit zichzelf kan de psalmist, en kan het overblijfsel, en kunnen wij, geen waarheid spreken. Een gelovige kan alleen “het woord van de waarheid” spreken als God hem dat in zijn mond legt (vers 43; vgl. Mt 10:19-20). Ook moet bij de gelovige de “hoop” op Gods “bepalingen” aanwezig zijn. Dit spreekt van de verwachting die hij heeft dat God hem Zijn bepalingen zal bekendmaken.

Daarmee kan de psalmist zijn smader antwoorden. Ook wij moeten altijd bereid zijn om verantwoording te geven aan een ieder die ons rekenschap vraagt van de hoop die in ons is (1Pt 3:15). Daartoe vraagt de psalmist of de HEERE het woord van de waarheid niet van zijn mond wil wegnemen. Dat gebeurt bij ons als wij Zijn weg verlaten door onze zonden niet te willen belijden of dat wij bewust kiezen voor een andere weg dan die de Heer ons heeft laten zien.

Als de HEERE hem verlost van mensen die hem honen (vers 42), zal hij steeds Zijn wet in acht nemen, en wel “voor eeuwig en altijd” (vers 44). Hij zal dan de trouw van de HEERE kunnen belijden. Dit voornemen van het hart is voor ons waard om na te volgen. Het is een besluit dat gebaseerd is op de ervaren liefde en trouw van de HEERE, waarvan wij in het werk van Christus de volle openbaring zien. Daar kunnen wij alleen maar een totale gehoorzaamheid tegenoverstellen.

Als Gods wet steeds in acht wordt genomen, wandelt de gelovige “op ruime [baan]” (vers 45). Eigenwilligheid en zonde leiden tot gebondenheid en belemmering in het gebedsleven en het begrijpen van Gods Woord (Ps 66:18; Jk 4:3; 1Pt 3:7). Het zoeken van de bevelen van God maakt een mens vrij van elke gebondenheid die hem verhindert Gods wil te doen en Gods weg te gaan. De Heer Jezus heeft altijd op ruime baan gewandeld. Hij heeft nooit iets anders gedaan dan Gods bevelen zoeken om die te volbrengen. Hij heeft op aarde in de ware vrijheid geleefd. Hij maakt slaven van de zonde waarlijk vrij (Jh 8:36).

Een ongelovige is niet vrij, want hij is gebonden door de zonde. Hij kan de wil van God niet doen, evenmin kan hij de weg van God bewandelen. Een gelovige, die door de Zoon van God is vrijgemaakt, is in staat om dat te doen wat hij nu graag wil doen, namelijk de wil van God. De Heer Jezus is zijn nieuwe leven en dat nieuwe leven wil in hem alleen dat doen wat God wil, zoals de Heer Jezus ook altijd alleen heeft gedaan wat God wil.

Als iemand op ruime baan in de vrijheid wandelt, kan het gebeuren dat hij zelfs voor koningen moet verschijnen. Hij zal zonder zich te schamen voor hen “over Uw getuigenissen” spreken (vers 46). Er is geen mensenvrees, maar een verlangen ook in de hogere kringen te getuigen van Wie God is. Paulus heeft dat gedaan (Hd 25:23-24; 26:1-2,27-29; vgl. Rm 1:16). Hetzelfde zien we bij de vrienden van Daniël (Dn 3:17-19) en bij Johannes de doper (Mt 14:4).

Waar liefde voor de geboden van God is, is blijdschap in die geboden (vers 47). Dit thema loopt als een gouden draad door heel de psalm (verzen 16,70,97,113,119,127,140,159,163). Die blijdschap ervaren we als we Gods Woord lezen en onderzoeken. Het is een kenmerk dat iemand leven uit God heeft als hij liefde heeft voor ‘de liefdesbrief’ van God, de Bijbel. Iemand die zegt dat hij God liefheeft, maar Zijn Woord niet met liefde leest, is een leugenaar. Als er liefde voor de geboden van God is, drukken deze geboden niet als een last op het geweten, maar zijn ze een vreugde voor het hart.

Het opheffen van de handen naar de geboden van de HEERE is een houding van lofprijzing en gebed (vers 48; Ps 28:2; 63:5; 141:2; 134:2; vgl. 1Tm 2:8). In die houding vraagt de rechtvaardige aan de HEERE om Zijn geboden te mogen begrijpen en ze tot Zijn eer uit te leven. Deze houding komt voort uit de liefde die de Godvrezende in zijn hart voor die geboden heeft. Dat blijkt wel uit het feit dat hij de verordeningen van de HEERE overdenkt. Bij het overdenken is de getrouwe niet op zichzelf gericht, maar op Hem van Wie de verordeningen zijn. Het gaat hem erom de HEERE beter te leren kennen.

Ps 119:49-56 | /zain/ Gedenken

49 Denk aan het woord [gesproken] tot Uw dienaar,
waarop U mij deed hopen.
50 Dit is mij tot troost in mijn ellende:
dat Uw belofte mij levend heeft gemaakt.
51 De hoogmoedigen hebben mij ten zeerste bespot,
[toch] ben ik van Uw wet niet afgeweken.
52 Ik heb gedacht aan Uw oordelen van oude tijden af, HEERE,
en heb mij getroost.
53 Grote verontwaardiging heeft mij bevangen
vanwege de goddelozen, die Uw wet verlaten.
54 Uw verordeningen zijn mijn gezangen geweest
op de plaats waar ik vreemdeling was.
55 HEERE, 's nachts heb ik aan Uw Naam gedacht
en ik heb Uw wet in acht genomen.
56 Dat is aan mij gebeurd,
omdat ik Uw bevelen in acht genomen heb.

De letter zain is de zevende letter en heeft de vorm van een scepter of een zwaard. Het Woord is het zwaard van de Geest (Ef 6:17). Het is de zesde letter, waw, met een kroon erop. Het zain couplet begint met ‘gedenken’ door de HEERE (vers 49) en eindigt met ‘gedenken’ door de psalmist (vers 55). Als de HEERE Zijn Woord gedenkt, wil dat zeggen dat Hij het Woord gaat vervullen aangaande Zijn belofte over de toekomst, als Christus gaat regeren. Dan zal Hij gekroond worden met vele diademen (Op 19:12) en niet meer met een doornenkroon.

De hoop dat wij met Christus verheerlijkt zullen worden, geeft ons kracht om met Hem te lijden in de wereld (Rm 8:17). Dat is het thema van dit couplet. Wij hebben een levende hoop (1Pt 1:3). De vreugde die ons daarin wordt voorgesteld, helpt ons om met volharding de wedloop van het lijden te lopen (Hb 12:1-3).

Het is onmogelijk dat de HEERE het woord vergeet dat Hij tot Zijn dienaar heeft gesproken. Dat de dienaar Hem vraagt eraan te denken, wil zeggen dat hij in ellende is en dat het lijkt alsof de HEERE vergeten is wat Hij heeft gezegd (vers 49). Hij heeft hem op Zijn Woord doen hopen. Die hoop zal toch niet tevergeefs zijn?

Het Hebreeuwse woord voor denken, zakar, betekent niet passief denken (aan), maar is een actief gedenken, dat wil zeggen dat het een actie is. De betekenis van de Hebreeuwse woorden en namen zien we bijvoorbeeld in Lukas 1 bij Zacharia, dat is ‘de HEERE gedenkt’, bij Elizabeth, dat is ‘<wat> God gezworen heeft’, en bij hun zoon Johannes, dat is ‘<vervuld in> de genade van de HEERE’. Daarom moest zijn naam Johannes zijn en geen andere naam (Lk 1:5,13,59-63).

Als God Zijn woord gedenkt, wil dat zeggen dat Hij de Zijnen redt in overeenstemming met Zijn trouw aan Zijn verbond (Hb 6:17-18). Voor de psalmist is het Woord voor hem persoonlijk, de HEERE heeft door dat Woord tot hem gesproken.

In het volgende vers geeft hij zelf het antwoord (vers 50). Zijn troost in zijn ellende is dat de HEERE hem door Zijn belofte “levend heeft gemaakt”. Dat wil zeggen dat hij zich Gods belofte heeft toegeëigend. De wereld heeft de uitspraak ‘hoop doet leven’, maar de gelovigen weet dat ‘Gods belofte doet leven’. Durven wij ons Gods beloften eigen te maken?

De belofte houdt in dat Christus zal worden verheerlijkt en gekroond en op Zijn eigen troon zal gaan zitten. Dan zal de psalmist de zegen ervaren: hij mag met Christus op Zijn troon zitten (Op 3:21). Hij heeft de levend makende kracht van Gods Woord ervaren. Mensen kunnen woorden spreken om te troosten. Soms zijn het nietszeggende woorden, meestal zijn ze goed bedoeld, maar vaak geven ze niet echt verlichting. Met de woorden van God is dat anders. De woorden van God zijn levende woorden, ze hebben leven in zichzelf.

De rechtvaardige moet met de bijtende, kwetsende spot van de hoogmoedige goddelozen rekenen (vers 51; vgl. vers 21). Het zijn krachtige wapens van het ongeloof. We zien die tot uiting komen onder andere in verwerpelijke cartoons. Het hoeft ons niet te verbazen. Afwijzing is normaal. Dit heeft de Heer Jezus ook ervaren en wel in het bijzonder bij Zijn veroordeling tot de kruisdood. Zoals Hij niet van Gods Woord is afgeweken, doet het lijdende overblijfsel dat ook niet (vgl. Hb 12:2).

De gelovige troost zichzelf als hij denkt aan de oordelen van de HEERE van oude tijden af (vers 52). Hij ziet dan dat de HEERE heeft ingegrepen op momenten dat de goddelozen Zijn volk bijzonder in het nauw hebben gedreven. We zien bijvoorbeeld hoe de HEERE het voor Mozes en Aäron opneemt tegen de goddeloze bende van Korach (Nm 16:1-3,28-35).

Wij vergeten snel en gemakkelijk, zoals de schenker Jozef vergat (Gn 40:14,23). Daarom heeft de Heer ons Zijn gedachtenismaaltijd gegeven om aan Hem en Zijn lijden te denken. Toen Hij het avondmaal instelde, heeft Hij gezegd: “Doet dit tot Mijn gedachtenis” (1Ko 11:23-26).

De Godvrezende is hevig verontwaardigd als hij ziet hoe de wet van de HEERE wordt verlaten en vertrapt door goddeloze mensen (vers 53). Hij voelt dat als een belediging voor de HEERE en deelt daarin Zijn gevoelens (vgl. Rm 15:3). De wet van de HEERE verlaten staat gelijk aan Hem verlaten. Dit zal volledig door de antichrist gebeuren, die openlijk de wet zal verlaten.

We raken, soms zonder dat we het zelf beseffen, gewend aan zondige situaties. Zijn we nog verontwaardigd over zondige praktijken als abortus, euthanasie, homoseksualiteit, of zijn wij eraan gewend geraakt? Zijn we ook nog bewogen met het lot van de mensen in de wereld, die op weg zijn om voor eeuwig verloren te gaan omdat ze leven zonder God en zonder hoop?

Het gelovig overblijfsel haat het verlaten van de wet. Daartegenover zingt hij erover, zo zegt hij tegen de HEERE. Dit zal het overblijfsel doen tijdens de grote verdrukking, wanneer zij als vreemdeling op aarde rondwerven (vers 54; vgl. Hb 11:13). Ze zijn verdreven en gevlucht uit hun land naar de bergen (Mt 24:16). In hun hart hebben ze Gods verordeningen meegedragen. Die zijn hun gezangen geweest.

Gezangen betekent dat het Woord voor de psalmist tot troost was, dat het als muziek in zijn oren klonk te midden van onverdraagzame, vijandige mensen die hem omringden. Wij kunnen ook zingen van Gods Woord als we in nood zijn. Het is een kenmerk van verloste zondaars dat zij zingen. Van engelen lezen we nergens in Gods Woord dat zij zingen. Ook als we bij de Heer zijn, zullen we zingen. Als we ons op aarde bezighouden met de Heer en Zijn woord zal er in de praktijk van elke dag, in wat voor situatie we ons ook bevinden, een lofzang in ons hart opstijgen. Dan zingen we een lied als ‘Ik heb geloofd en daarom zing ik, daarom zing ik van gena’.

In de nacht van de grote verdrukking zijn ze door de verordeningen waarover ze hebben gezongen bepaald bij Gods Naam (vers 55). Zo wordt een nacht van ellende tot een nacht van lofgezang en daarmee een getuigenis tot eer van de Naam van God (vgl. Hd 16:25). Mensen van de wereld adviseren om schaapjes te gaan tellen als je niet kunt slapen. De psalmist zegt dat je beter met de Herder kunt gaan praten. Met Gods Naam is Gods wet onlosmakelijk verbonden. Wie aan Zijn Naam denkt, denkt aan Zijn Woord, waarin over die Naam zoveel geschreven staat.

In vers 56 zegt de Godvrezende waarom hij in het vreemde land heeft kunnen zingen (vers 54) en ‘s nachts aan Gods Naam heeft gedacht (vers 55): het is omdat hij Gods bevelen in acht heeft genomen. Zijn denken is niet overpeinzen, maar doen. De weg van gehoorzaamheid brengt tot een lied waarin de Naam van God wordt geprezen.

Ps 119:57-64 | /cheth/ Nieuw

57 De HEERE is mijn deel, ik heb gezegd
dat ik Uw woorden in acht zal nemen.
58 Ik heb met heel mijn hart getracht Uw aangezicht gunstig te stemmen;
wees mij genadig overeenkomstig Uw belofte.
59 Ik heb mijn wegen overdacht,
en mijn voeten gekeerd naar Uw getuigenissen.
60 Ik heb mij gehaast en niet geaarzeld
Uw geboden in acht te nemen.
61 Benden goddelozen hebben mij omringd,
[toch] heb ik Uw wet niet vergeten.
62 Midden in de nacht sta ik op
om U te loven voor Uw rechtvaardige bepalingen.
63 Ik ben een metgezel van allen die U vrezen
en die Uw bevelen in acht nemen.
64 HEERE, de aarde is vol van Uw goedertierenheid;
leer mij Uw verordeningen.

De achtste letter, cheth, betekent oorspronkelijk ‘muur’, ‘omheining’, ‘grens’. Zo omgeeft de HEERE de rechtvaardige met welbehagen als met een schild (Ps 5:12). Ons schild is het geloof (Ef 6:16), dat wil zeggen het volle vertrouwen op God en Zijn Woord.

Het bijbehorende getal acht spreekt van over de grens van zeven heen. Zeven is een afgerond geheel – zeven dagen maken een week vol, maken een week een geheel – waarna iets nieuws komt. Dit kunnen we toepassen bijvoorbeeld op nieuw leven, op de opstanding, op het nieuwe verbond. Het nieuwe leven, in tegenstelling tot het oude leven, is in staat om toegewijd te zijn aan het Woord, want ons nieuwe leven is Christus.

In elk van de acht verzen van dit cheth couplet vinden we een synoniem voor het Woord. Het onderstreept het feit dat het nieuwe leven van het nieuwe verbond gekenmerkt wordt door liefde tot en toewijding aan het Woord (verzen 57-60; vgl. 2Ko 3:6-18; Hb 8:6-13), ook al zijn er vijanden rondom (vers 61).

De psalmist kan vol vreugde zeggen dat de HEERE zijn deel is (vers 57; Ps 16:5; 73:26; 142:6; vgl. Nm 18:20). Hij heeft gekozen voor de HEERE. Wat Hij bezit, is niet te schatten. De psalmist zegt niet dat zijn deel bestaat uit grote rijkdommen en zegeningen, nee, hij zegt dat de HEERE Zelf zijn deel is (vgl. Gn 15:1). De psalmist is er zo van onder de indruk, dat hij heeft gezegd dat hij Gods woorden in acht zal nemen. Als we zien wat we hebben gekregen, namelijk dat God Zelf ons deel is, zal ons dat tot de grootst mogelijke gehoorzaamheid aanzetten.

Met heel zijn hart heeft de Godvrezende “getracht Uw aangezicht gunstig te stemmen” (vers 58). Dit ‘trachten‘, deze inspanning, heeft hem doen beseffen dat hij niets kan doen om de HEERE gunstig te stemmen. De enige grond waarop de HEERE een mens in Zijn gunst aanvaardt, is Zijn genade. Daarom vraagt hij dat de HEERE hem genadig zal zijn, want dat is in overeenstemming met Zijn belofte.

Letterlijk staat er: “Met heel het hart ben ik ziek [dat is: ziek van verlangen] voor Uw aangezicht.” Hij heeft in vers 57 beleden dat de HEERE zijn deel is, maar nu zegt hij dat hij met zijn hele hart verlangt naar de tegenwoordigheid van de HEERE. Dat is, naar de betekenis van de letter cheth, het veilig omheinde gebied waarnaar de psalmist zo verlangt, namelijk de levende, dagelijkse gemeenschap met de HEERE.

De psalmist geeft de grondslag aan van zijn verzoek, namelijk genade op grond van Gods belofte. Voor ons is de genade niet meer een belofte, want de genade en de waarheid is door Jezus Christus geworden (Jh 1:17), waardoor wij uit Zijn volheid genade op genade ontvangen (Jh 1:16).

In vers 58 heeft de psalmist gevraagd of de HEERE hem genadig wil zijn. Nu leert hij de voorwaarden, hoe de HEERE hem genadig kan zijn. Hij moet beginnen met het overdenken van zijn wegen (vers 59). Hij mag Gods wegen overdenken, maar het is ook nodig dat hij zijn eigen wegen overdenkt. De eigen wegen overdenken betekent dat iemand zichzelf onderzoekt in Gods tegenwoordigheid en in het licht van Zijn Woord. Als iemand het Woord van God leest, werkt dat als een spiegel waardoor hij zichzelf en zijn wegen in het licht leert kennen (Jk 1:23-24).

Gods wegen zijn altijd recht, die van de rechtvaardige kunnen wel eens krom zijn. Het lijkt er hier op dat de rechtvaardige bij het overdenken van zijn wegen tot de conclusie is gekomen dat er iets niet goed is geweest. Hij zegt namelijk dat hij zijn voeten “gekeerd” heeft tot Gods getuigenissen.

“Gekeerd” is letterlijk ‘bekeerd’, ‘zich omgedraaid’. Hier zien we het reinigingsproces dat plaatsvindt als een gelovige het Woord overdenkt. Sommige gelovigen blijven hangen bij het overdenken en komen niet toe aan het ‘omkeren’. Jakobus spreekt over zulke personen als hoorders, maar geen daders van het Woord (Jk 1:23-24).

Na het overdenken van zijn wegen in het licht van het Woord van God neemt de Godvrezende een weloverwogen besluit om het Woord van God in acht te nemen (vers 60). Hij neemt zich voor om in vol bewustzijn en vol vertrouwen, zonder te aarzelen en zonder te wikken en te wegen onmiddellijk het Woord te gehoorzamen.

Er is nieuwe ijver om zonder aarzeling Gods wil te doen. ‘Zonder aarzeling’ betekent dat je geen seconde wilt verliezen. De psalmist wil niet slechts een hoorder van het Woord zijn, hij wil ook een dader van het Woord zijn. Hij laat zien op welke wijze hij een dader wil zijn. Hij wil geen aarzelende dader zijn, een dader die er eerst een nachtje over moet slapen, nee, hij wil iemand zijn die direct doet wat God hem duidelijk maakt. Het woord ‘terstond’, dat is direct, onmiddellijk, is een kenmerkend woord van het evangelie naar Markus waar de Heer Jezus wordt geschilderd als de volmaakte Dienstknecht, Die onmiddellijk doet wat de Vader Hem zegt.

Het gezegde ‘haastige spoed is zelden goed’ gaat niet op als het erom gaat de wil van God te doen. De gelovige kan niet te snel zijn om zonder aarzeling te gehoorzamen als hem iets duidelijk wordt uit Gods Woord (vgl. Mt 4:19-22; Lk 19:5-6). Er wordt vaak eerst veel geredeneerd over de nuttigheid van iets. Als het om de geboden van Gods Woord gaat, zijn zulke redeneringen uit den boze.

Wie weer zijn weg met de Heer gaat, moet ook rekenen op nieuwe tegenstand (vers 61). De vijand wordt actief als er (opnieuw) toewijding aan de Heer is. Het doel van zijn tegenstand is om de gelovige opnieuw ontrouw aan de wet van de HEERE, aan het Woord van God te maken.

Het bedrieglijke van de rijkdom, de begeerten van de wereld, zoals roem, vermaak, seks, kan onze blijdschap in de Heer wegnemen. Niet-beleden zonden en ongehoorzaamheid bedroeven de Geest en nemen de vrede van de Heer weg. Deze dingen veroorzaken een bres in de omheining van onze gemeenschap met de Heer. Daarom herinnert de Heer ons eraan om vast te houden wat we hebben, opdat niemand onze kronen wegneemt (Op 3:11).

De rechtvaardige kan zeggen dat hij Gods wet niet is vergeten, waardoor de vijand er niet in slaagt een bres in de omheining te slaan en hem weer ontrouw te maken. Hij heeft immers met het voornemen van het hart het besluit genomen om altijd dicht bij de HEERE te blijven (Hd 11:23).

Zijn dankbaarheid is zo groot, dat hij midden in de nacht, als het donker is, opstaat om de HEERE te loven voor Zijn “rechtvaardige bepalingen” (vers 62). Deze bepalingen zijn als een licht in de nacht. Hij wordt niet beheerst door de duisternis, door spookbeelden, maar door Gods Woord. Dat geeft behalve licht ook rust en vrede en bewerkt een lofzang.

Het onderbewustzijn van de psalmist is vol van dankbaarheid voor de HEERE. Terwijl sommige mensen midden in de nacht wakker worden en gaan liggen woelen, wordt de psalmist wakker en gaat verder met dat waarmee hij naar bed is gegaan, namelijk de HEERE loven.

Hij weet ook dat hij niet alleen is (vers 63). Hij heeft metgezellen, of liever hij is zelf “een metgezel” van allen die de HEERE vrezen, wat blijkt uit het in acht nemen van Zijn bevelen. Hij hoort bij hen die de HEERE vrezen, bij dat gezelschap voelt hij zich thuis. Met hen heeft hij gemeenschap. Zij kunnen elkaar wederzijds bemoedigen (Ml 3:16). Zij die God en Zijn Woord liefhebben, hebben ook de medegelovigen lief, ongeacht ras, nationaliteit of sociale status (1Jh 5:1-3).

Veel gelovigen, ook jonge gelovigen, gaan in de fout in de keus van hun vrienden of gaan zelfs een ongelijk juk aan met een ongelovige. Zo’n verkeerde keus kan gemaakt worden vanwege teleurstelling in gelovigen. Soms wordt die keus goedgepraat met de smoes de ander geestelijk omhoog te trekken. Het resultaat is voorspelbaar: de ongelovige wordt niet omhooggetrokken, maar de gelovige wordt naar beneden getrokken. Paulus waarschuwt: “Dwaalt niet! Verkeerde omgang bederft goede zeden” (1Ko 15:33).

De psalmist zoekt zijn gezelschap te midden van hen die het Woord liefhebben. Ook wij als gelovigen hebben een roeping, namelijk om een gemeenschap te zijn die wordt gekenmerkt door Jezus Christus, onze Heer (1Ko 1:9).

Als de HEERE zegent, maakt Hij de Zijnen ook tot een zegen voor anderen (Gn 12:2). Zo vloeit de zegen over. Dat is de ervaring van de psalmist. De kring van zijn belangstelling wordt steeds wijder (vers 64). Hij ziet dat de aarde vol is van Gods goedertierenheid, hoewel het kwaad nog aanwezig is. De zegeningen van het nieuwe verbond vloeien door de volheid van Israël heen naar de volken (Rm 11:12). Dat gebeurt als God regeert. Hij doet dat door middel van Zijn verordeningen. De psalmist wil die leren kennen en vraagt om onderwijs daarin.

Ps 119:65-72 | /teth/ Het goede na het lijden

65 U bent goed voor Uw dienaar geweest, HEERE,
overeenkomstig Uw woord.
66 Leer mij goed onderscheiden en kennen,
want ik heb in Uw geboden geloofd.
67 Voordat ik verdrukt werd, dwaalde ik,
maar nu neem ik Uw woord in acht.
68 U bent goed en U doet goed,
leer mij Uw verordeningen.
69 Hoogmoedigen hebben mij met leugens besmeurd,
[maar] ík neem Uw bevelen met heel mijn hart in acht.
70 Hun hart is zo ongevoelig als vet,
[maar] ík verblijd mij [in] Uw wet.
71 Het is goed voor mij dat ik verdrukt ben geweest,
opdat ik Uw verordeningen zou leren.
72 De wet uit Uw mond is mij beter
dan duizenden [stukken] goud of zilver.

De negende letter, teth, is oorspronkelijk een ’baarmoeder’, een vat dat iets goeds bevat, dat wijst naar de komst van het goede na het lijden, bijvoorbeeld van de weeën. We vinden in dit couplet het lijden van de verdrukking – sommigen verbinden deze letter met de slang – als baarmoeder die iets goeds voortbrengt (vgl. Hb 12:11).

Dit couplet begint in vers 65 met het woord “goed” en eindigt daar in vers 72 ook mee (beter=goed). De letter teth komt voor het eerst voor in de Bijbel in Genesis 1 waar staat dat God zag dat het licht goed was (Gn 1:4). Vijf van de acht verzen van dit couplet beginnen met het woord goed.

Dat God goed is voor ieder van Zijn dienaren, zal iedere dienaar van de Heer kunnen getuigen (vers 65). Die goedheid is “overeenkomstig Uw woord” en als antwoord op het gebed van de psalmist in vers 17. Zijn handelen in goedheid is, zoals Hij Zich bekendmaakt in Zijn Woord. Als wij die goedheid hebben ervaren, is het ook goed om dat tegen God te zeggen, zoals de psalmist hier doet. Wij mogen met de dichter van een lied zeggen: ‘Tel uw zegeningen, noem ze een voor een.’

Zijn handelen in goedheid in dit couplet blijkt niet zozeer uit Zijn rechtstreekse zegeningen, maar juist uit de verdrukkingen. Dit mag sommige gelovigen vreemd in de oren klinken, maar het Woord van God is duidelijk: “Wij roemen in [de] hoop op de heerlijkheid van God, en dat niet alleen, maar wij roemen ook in de verdrukkingen, daar wij weten …” (Rm 5:2b-3a). God gebruikt in Zijn goedheid verdrukkingen om ons op de goede weg te houden of ons erop terug te brengen (vgl. Ps 23:4; 2Ko 12:7-9). Daarom is vervolging een van de zegeningen van iemand die alles achterlaat om de Heer te volgen (Mk 10:29-30).

Het is niet moeilijk om welvaart en gezondheid als goed aan te nemen. Dat kan ieder mens, gelovig en ongelovig. Het is iets anders om tegenslag, verdrukking en lijden als goed aan te nemen. Daarvoor hebben de psalmist, en ook het gelovig overblijfsel, en ook wij, onderwijs nodig. De les is om te ondervinden en ons te realiseren dat God altijd goed is en goed doet, in welke omstandigheid we ons ook bevinden. Wij mogen gerust de vraag stellen, die tegelijk een zekerheid is: “Hoe zal Hij Die zelfs Zijn eigen Zoon niet gespaard heeft, maar Hem voor ons allen overgegeven heeft, ons met Hem ook niet alle dingen schenken?” (Rm 8:32).

Als we de goedheid van God hebben ervaren, wekt dat het verlangen om goed te leren onderscheiden en daarvoor de juiste kennis te hebben (vers 66). Dit onderwijs mogen we van God vragen. Er is bij de rechtvaardige de juiste gesteldheid van het hart aanwezig om dit te vragen, want hij heeft geloof, of vertrouwen, in de geboden van de HEERE. Dit is de voorwaarde om van onderwijs het juiste nut te hebben. Er mag geen twijfel zijn over Gods geboden. We moeten ze niet aan ons onderwerpen, maar wij moeten ons eraan onderwerpen. Dan zullen we niet voor het leren van onderscheid en kennis bij andere bronnen te rade gaan.

Als gevolg van zijn geestelijke groei zal de gelovige volwassen worden in het geloof. Geestelijk volwassen gelovigen zijn gelovigen “die door de gewoonte hun zinnen geoefend hebben om zowel [het] goede als [het] kwade te onderscheiden” (Hb 5:14). Daarom spreekt de psalmist het verlangen uit: “Leer mij.” Zijn wij leergierig en bereid om aan de voeten van de Heer te zitten?

Als de gelovige Gods goedheid in twijfel trekt, dwaalt hij (vers 67). Dan brengt God verdrukking in zijn leven, tegenslagen en moeiten die hem laten terugkeren naar God. Deze tucht is Gods opvoeding om ons te leren wie Hij is, dat Hij goed is, en dat wij altijd op Hem kunnen vertrouwen, ook en juist in moeilijke tijden. Ook Abraham heeft laten zien dat hij de les heeft geleerd (Gn 22:1-19). Te midden van de pijnlijkste beproeving, blijft hij vertrouwen op de goedheid en almacht van God. De rechtvaardige wordt voor afdwaling bewaard als hij Gods Woord in acht neemt.

God is door en door en altijd goed, en Hij alleen is goed (vers 68; Lk 18:19). Daarom is ook alles goed wat Hij doet, zelfs al brengt Hij verdrukking en lijden in het leven van de gelovige. Job had, en ook wij hebben, moeite om dit te onderscheiden. Pas na zijn beproeving kan Job getuigen dat zijn kennis van God gebrekkig en onvoldoende was: “[Alleen] door het luisteren met het oor had ik U gehoord, maar nu heeft mijn oog U gezien. Daarom veracht ik [mijzelf] en ik heb berouw, in stof en as” (Jb 42:5-6). De gelovige verlangt ernaar de goedheid van God beter te leren kennen en te vertrouwen. Daarom vraagt hij of God hem Zijn verordeningen wil leren.

De rechtvaardige leeft in een wereld vol leugen over Wie God is (vers 69). De mensen die deze leugens propageren worden hier ‘hoogmoedigen’ genoemd. Een voorbeeld van die leugen is het populaire boek van de conservatieve rabbijn Harold S. Kushner, getiteld Als ’t kwaad goede mensen treft. Daarin meent hij te moeten kiezen tussen de goedheid van God en de macht van God. De hoogmoedigen besmeuren de rechtvaardige met dat soort leugenachtige redeneringen, met deze misvorming en beschadiging van het beeld van God.

Dat is voor de rechtvaardige echter geen reden om van Gods bevelen af te wijken en de weg van gehoorzaamheid te verlaten. Integendeel, hij neemt die bevelen met heel zijn hart in acht. Hij weigert deze leugens te geloven. Hij herkent daarin niet de stem van de goede Herder en vlucht ervan weg (Jh 10:5), terwijl hij zich des te meer aan het Woord van God vastklemt.

Het hart van de hoogmoedigen staat daarmee in groot contrast. Dat hart is namelijk zo “ongevoelig als vet” omdat zij met heel hun hart aan de zonde hangen (vers 70). Dat blijkt wel uit het feit dat zij hun leugens zonder enig gevoel van schaamte over de rechtvaardige trachten te smeren. Een vet hart houdt in dat het niet meer vatbaar is voor het Woord van God (vgl. Js 6:10). De rechtvaardige heeft blijdschap in zijn hart vanwege de wet van de HEERE. Dat houdt hem ongevoelig voor de leugens waarmee de hoogmoedigen hem besmeuren.

Hij erkent het nut van de verdrukking waarin hij voor een zekere tijd is geweest (vers 71). Hij begrijpt nu dat de verdrukking nodig was om zich bewust te worden van het feit dat God altijd goed is en dat Hij altijd te vertrouwen is, niet alleen in voorspoed, maar ook en in het bijzonder in tegenspoed.

De verdrukking is tijdelijk geweest, want ze is een keer opgehouden, maar het is goed voor hem daarin geweest te zijn, zo spreekt hij het uit. Een gelovige is niet zomaar zover dat hij dat kan zeggen. Hij kan in geloof zeggen dat voor hen “die God liefhebben, alle dingen meewerken ten goede” (Rm 8:28), maar de HEERE vertrouwen in fikse tegenspoed is nog iets anders. In dit geval heeft de rechtvaardige de verordeningen van de HEERE erdoor geleerd en is ze gaan waarderen.

Dat brengt hem ook tot de waardering van “de wet uit Uw mond”. Hij zegt daarvan dat die “beter” is “dan duizenden [stukken] goud of zilver” (vers 72). Wat uit de mond van God komt, komt uit Zijn hart. Dat maakt Zijn Woord zo waardevol. “Uit Uw mond” wil zeggen dat het onderwijs van het Woord voor de psalmist rechtstreeks en heel persoonlijk uit de mond van God komt. Het is een spreken van mond tot mond, dat wil zeggen van heel dichtbij. Het spreekt van gemeenschap.

Goud of zilver hebben hun aantrekkingskracht verloren voor hen die Gods Woord naar waarde hebben leren schatten. Goud en zilver hebben bij al hun waarde in de ogen van mensen slechts tijdelijke waarde, terwijl de waarde van Gods Woord blijft tot in eeuwigheid.

Veel mensen, helaas soms ook gelovigen, zijn in hun hart vol van materiele dingen. Daardoor denken en praten zij veel over materiele dingen. Het hart van de psalmist is vol van het Woord van God en daarom denkt en praat hij veel over het Woord. Dat getuigt ervan dat zijn hart vol is van de uitnemendheid van de kennis van Christus Jezus, zijn Heer, waardoor alle voorrechten van de wereld door hem niet alleen als waardeloos, maar ook als schadelijk worden beschouwd (Fp 3:7-8).

Ps 119:73-80 | /jod/ Gemaakt door Gods handen

73 Uw handen hebben mij gemaakt en bereid;
geef mij inzicht, zodat ik Uw geboden leer.
74 Wie U vrezen, zien mij en verblijden zich,
omdat ik op Uw woord gehoopt heb.
75 Ik weet, HEERE, dat Uw oordelen rechtvaardig zijn
en [dat] U mij [in Uw] trouw verdrukt hebt.
76 Laat toch Uw goedertierenheid er zijn om mij te troosten,
overeenkomstig Uw belofte aan Uw dienaar.
77 Laat Uw barmhartigheid over mij komen,
dan zal ik leven, want Uw wet is mijn bron van blijdschap.
78 Laten de hoogmoedigen beschaamd worden, die mij neerdrukten
met leugen, [maar] ík overdenk Uw bevelen.
79 Laten zich tot mij keren wie U vrezen
en wie Uw getuigenissen kennen.
80 Laat mijn hart oprecht zijn in Uw verordeningen,
dan zal ik niet beschaamd worden.

De tiende letter, jod, met de getalswaarde tien, heeft oorspronkelijk de vorm van een hand. De naam van de letter is verwant met jad, het Hebreeuwse woord voor hand. We kennen dit woord in het (Jiddisch-)Nederlandse werkwoord ‘jatten’ dat ‘stelen – met de hand –‘ betekent. Het woord jad staat ook voor het (aanwijs)stokje dat wordt gebruikt om een Hebreeuwse boekrol te lezen. De letter jod heeft te maken met: werken, macht (rechterhand), verantwoordelijkheid (het getal tien: tien geboden, tien vingers, tien wijze en dwaze maagden enzovoort).

De letter jod is de kleinste letter van het Hebreeuwse alfabet. Daarover zegt de Heer Jezus: “Want voorwaar, Ik zeg u: totdat de hemel en de aarde voorbijgaan, zal niet één jota of één tittel van de wet voorbijgaan totdat alles is gebeurd” (Mt 5:18). De jota is de Griekse tegenhanger van het Hebreeuwse jod.

De rechtvaardige erkent dat hij door de handen van God is gemaakt (vers 73; Ps 139:13-16), zoals Gods handen ook het heelal hebben gemaakt (Js 45:12). Hij erkent hiermee dat hij helemaal van zijn Schepper afhankelijk is (vgl. 1Pt 4:19). God heeft alles gemaakt met het doel dat het Hem dient.

De vraag van de psalmist is of de HEERE, Die hem heeft gemaakt en bereid, Zijn werk aan hem wil afmaken. “Gemaakt” ziet op zijn formering, “bereid” wil zeggen op de plaats neergezet waar hij nu is. Vervolgens kijkt hij naar de toekomst en vraagt om inzicht om te beantwoorden aan de doelstelling van God met zijn leven.

Hij heeft de les geleerd: hij neemt de moeite en het lijden aan uit de hand van de HEERE in de wetenschap dat Hij dat gebruiken wil om hem te vormen. Het lijden is als het ware het ploegen van de harde grond om die gereed te maken voor het zaad van het Woord (vgl. Js 28:23-29).

Ook voor inzicht in Gods geboden is hij van zijn Schepper afhankelijk, want zijn verstand is door de zonde verduisterd. God kan hem dat inzicht geven en daar vraagt hij dan ook om. Hij zegt als het ware tegen God: ‘Ik ben ontstaan door Uw werk; wilt U nu Uw werk in mij voltooien. Ik heb nu begrepen dat daartoe verdrukking nodig is’ (vers 75; vgl. Jh 15:2b). Gods geboden zijn de handleiding voor zijn leven, voor de voltooiing van Gods werk in hem.

Niet iedereen verheugt zich over de psalmist, maar wel zij die God vrezen (vers 74). Zij zien de rechtvaardige en zijn blij omdat zij in zijn leven zien dat hij, net als zij, op Gods Woord heeft gehoopt en dat hij, net als zij, heeft ervaren dat die hoop niet tevergeefs is geweest. Zo’n leven werkt aanstekelijk. Het maakt anderen blij en geeft hun moed (vgl. Ml 3:16; Fp 1:14). We zien het in de ontmoeting tussen Elizabeth en Maria (Lk 1:39-45).

De oordelen van de HEERE zijn rechtvaardig, zowel voor de goddelozen als voor de psalmist (vers 75). Voor de goddelozen betekenen ze de ondergang. De psalmist weet dat Gods oordelen altijd rechtvaardig zijn, in overeenstemming met Zijn Woord en Zijn verbond. Tegelijkertijd zijn deze oordelen ook onderdeel van Gods trouw, namelijk om de psalmist te louteren en Israël te herstellen. Door de verdrukking bewerkt God dat de rechtvaardigen alle hoop op verlossing op Hem stellen en alle ontrouw bij henzelf veroordelen (vgl. Rm 8:28).

Wie verdrukt wordt, heeft behoefte aan troost (vers 76). Daarom vraagt de psalmist aan God om hem door Zijn goedertierenheid te troosten. Het woord ‘troost’ betekent in het Hebreeuws ‘diep zuchten van opluchting’. Het ervaren van die goedertierenheid – dat wil zeggen de zegen en liefde van God op grond van Zijn verbond, wat ook verlossing inhoudt – zorgt ervoor dat de psalmist opgelucht is. Daarbij doet hij een beroep op de belofte die God aan hem, Zijn dienaar, heeft gedaan. Hij eigent zich het verbond, dat op grond van het bloed van het nieuwe verbond een belofte is geworden, persoonlijk toe.

De psalmist voelt zich duidelijk nog niet helemaal hersteld van de verdrukking. Dat is op te maken uit zijn vraag aan de HEERE om Zijn barmhartigheid over hem te laten komen (vers 77). Die heeft hij nodig. Die heeft iedereen nodig die in ellendige omstandigheden is. Als hij barmhartigheid krijgt, zal hij leven, dat is opleven omdat hij nieuwe kracht heeft geput, want hij heeft op grond van het verbond nieuw leven. Dat blijkt wel uit het feit dat de wet van de HEERE zijn bron van blijdschap is. Voor een ongelovige is de wet geen bron van blijdschap, want die veroordeelt hem.

Dan vraagt de psalmist of de HEERE Zijn hand wil uitstrekken tegen de hoogmoedige goddelozen (vers 78) en over de Godvrezenden (vers 79) en over de psalmist zelf (vers 80). De hoogmoedigen hebben de rechtvaardige met leugenachtige redenen verdrukt (vers 78; vgl. Ps 69:6; Jh 15:25). Dat hebben ze kunnen doen onder de toelating van God, Die daarmee Zijn bedoeling heeft. Het betekent niet dat de hoogmoedigen naar God hebben geluisterd. Zij houden juist helemaal geen rekening met God, maar volgen hun eigen agenda.

De rechtvaardige weet dat en vraagt daarom aan God dat Hij hen beschaamd laat worden. Die vraag kan hij stellen omdat hij Gods bevelen overdenkt. Daardoor weet hij hoe God over deze onderdrukkers denkt. De hoogmoedigen met hun grote, leugenachtige mond zullen door God geoordeeld worden. De rechtvaardige weet daardoor ook hoe hij op deze verdrukkers met hun leugens moet reageren (1Pt 2:23). Hun vijandschap kan hem er niet van weerhouden te volharden in zijn vertrouwen op de HEERE.

De psalmist heeft behoefte aan gemeenschap met hen die God vrezen en Zijn getuigenissen kennen (vers 79). Hij voelt zich alleen en vraagt nu aan de HEERE of zij die Hem vrezen zich weer tot hem keren. Hij wil met hen zijn ervaringen delen. Dit is een opmerkelijk verlangen van de gelovigen in alle tijden. Zij die Gods getuigenissen kennen, willen die delen met hen die ze ook kennen. We mogen aan de psalmist een voorbeeld nemen en bidden dat God zulke mensen op onze weg brengt.

In het Nieuwe Testament leren wij dat de liefde tussen de Vader en de Zoon ook in ons is. Liefde kan niet door iemand alleen beoefend worden. Een gelovige heeft altijd behoefte aan gemeenschap met andere gelovigen. De liefde van God in ons is pas dan volmaakt als wij als gelovigen elkaar liefhebben (1Jh 4:12).

De psalmist bidt dat de HEERE zijn hart oprecht laat zijn in Gods verordeningen (vers 80), want hij is omringd door hoogmoedige, vijandige leugenaars. Hij onderkent de arglistigheid van zijn hart en weet dat alleen de HEERE het kent (Jr 17:9-10; 1Kn 8:39; Ps 139:1b,23).

Oprechtheid van hart – letterlijk: een volkomen hart, dat wil zeggen onverdeeld – is van wezenlijk belang in de omgang met God. God zoekt waarheid in het binnenste. Als dat aanwezig is, zal de gelovige niet beschaamd worden omdat hij de zonde geen kans geeft in zijn leven binnen te dringen. Dan zal hij niet in dit leven en ook later niet, voor de rechterstoel van Christus, beschaamd worden (2Ko 5:9-10).

Ps 119:81-88 | /kaph/ Bedekt door Gods hand

81 Mijn ziel is bezweken van verlangen naar Uw heil,
op Uw woord heb ik gehoopt.
82 Mijn ogen zijn bezweken van verlangen naar Uw belofte,
terwijl ik zei: Wanneer zult U mij troosten?
83 Want ik ben geworden als een leren zak in de rook,
[maar] Uw verordeningen heb ik niet vergeten.
84 Hoeveel zijn de dagen van Uw dienaar?
Wanneer zult U gericht oefenen over mijn vervolgers?
85 De hoogmoedigen hebben kuilen voor mij gegraven
en dat is niet overeenkomstig Uw wet.
86 Al Uw geboden zijn betrouwbaar;
met leugen vervolgen zij mij, help mij!
87 Zij hebben mij op de aarde bijna vernietigd,
maar ík heb Uw bevelen niet verlaten.
88 Maak mij levend overeenkomstig Uw goedertierenheid;
dan zal ik het getuigenis van Uw mond in acht nemen.

De elfde letter, kaph, beeldt een bedekking uit. De betekenis van de naam van de letter is ‘een geopende hand(palm)’, een hand in verbinding met actie, bijvoorbeeld handoplegging, bescherming. Als de HEERE tegen Mozes zegt “en u met Mijn hand zal bedekken totdat Ik voorbijgegaan ben” (Ex 33:21-22), is dat Zijn ’geopende hand’.

De eerste keer dat we het woord kaph in de Bijbel vinden, bepaalt de betekenis van het woord: “Strek uw hand [jad] uit, en grijp hem [dat is de slang] bij zijn staart, … en hij werd [weer] een staf in zijn hand [kaph]” (Ex 4:4). Het gevaar van de slang is geweken door de geopende hand die het gevaar bedekt.

Het kaph couplet laat ons de psalmist zien in verdriet en ellende. Hij is in nood en in groot gevaar. In overeenstemming met het verbond en de belofte van de HEERE zoekt hij zijn toevlucht achter de beschermende hand van de HEERE. Daar is hij veilig, zoals Mozes dat in de rotsholte was, en zoals Sion dat is bij de HEERE: “Zie, Ik heb u in beide handpalmen gegraveerd, uw muren zijn steeds vóór Mij” (Js 49:16). Het hele couplet spreekt van het gevaar dat de psalmist omringt en hoe hij ermee omgaat.

De rechtvaardige ziet met intens verlangen uit naar het heil van de HEERE, naar Zijn uitredding uit de nood en dat hij in de vrede wordt binnen gevoerd (vers 81). Hij verlangt er zo intens naar, dat zijn ziel – dat is zijn persoon, ziel en lichaam – ervan is bezweken.

Maar hij heeft gehoopt op wat de HEERE heeft gezegd. Dat heeft hij vastgehouden en dat heeft hem vastgehouden. Hij heeft zijn heil, zijn redding, niet bij zichzelf of bij iemand anders gezocht. De psalmist dreigt te bezwijken onder de nood, profetisch de vervolging onder de antichrist. Hij verlangt innig naar de verlossing uit dit gevaar. In het gevaar klampt hij zich in vertrouwen op Gods belofte vast aan Zijn Woord (vgl. Fp 4:6-7).

Zijn ziel is bezweken, ja, met name zijn ogen zijn bezweken en wel vanwege het verlangend uitkijken naar de beloften van de HEERE (vers 82). Hij heeft aan Hem gevraagd: “Wanneer zult U mij troosten?” Hij heeft behoefte aan troost, daarnaar ziet hij uit. De Godvrezende twijfelt er niet aan dat de HEERE hem zal troosten. Hij wil ook graag weten wanneer Hij het zal doen. Daarmee geeft hij aan dat hij wenst dat de vervulling ervan zo spoedig mogelijk plaatsvindt.

Hij is volledig aan het eind van zijn krachten, hij is uitgeput (vers 83). Hij vergelijkt zichzelf met een leren zak die in de rook hangt. De rook neemt de soepelheid van het leer weg en maakt de zak zwart. Het symboliseert een langdurige verdrukking die verzengt en verstikt, waardoor hij geen adem kan halen. Het is te vergelijken met het geduld dat verdwijnt als een kind maar doorgaat met zeuren. Zo zien we bij Simson “dat zijn ziel het [dat is het zeuren van Delila] niet langer verdragen kon, tot stervens toe” (Ri 16:16; vgl. Lk 18:4-5).

Het woord ‘troost’ in het vorige vers, heeft in het Hebreeuws de betekenis van diep ademhalen, in dit geval van opluchting omdat de verlossing gekomen is. De oorzaak van zijn grote benauwdheid is dat hij zich met de verordeningen van de HEERE voedt. Die verordeningen is hij niet vergeten. Daarom wordt hij vervolgd door de goddelozen.

Hoelang zal hij nog verder kunnen leven, waarbij hij rekent in dagen (vers 84)? Als het gaat om het lijden van het gelovig overblijfsel dan spreekt de Bijbel doorgaans in dagen (Mt 24:22). Als het gaat om de overheersing van de vijand dan telt de Bijbel meestal in tijden of jaren, bijvoorbeeld een tijd, dat is een jaar, tijden, dat is twee jaar, en een halve tijd, dat is een half jaar, samen drieënhalf jaar.

Het leven is kort, maar de dagen kunnen voor iemand die wordt verdrukt lang zijn als hij van dag tot dag door vervolgers achterna wordt gezeten (vgl. Op 11:7; 13:7). Hij noemt zich weer “Uw dienaar”, wat aangeeft dat hij in nood is vanwege het dienen van de HEERE. Hij vraagt aan Hem wanneer Hij het oordeel over zijn vervolgers zal brengen, zodat hij verlost wordt van de dreiging van de dood. Hij neemt het recht niet in eigen hand, maar laat de wraak aan God over (vgl. Rm 12:19; 2Th 1:6; Op 6:10; Ps 94:1-2).

Hij weet dat zijn vervolgers, die hij “hoogmoedigen” noemt, “kuilen” hebben gegraven om hem daarin te vangen en vervolgens om te brengen (vers 85). De beeldspraak maakt duidelijk dat de psalmist zich voelt als een prooidier te midden van jagers die dit dier door middel van valkuilen proberen gevangen te nemen. Ze hebben meerdere valkuilen gemaakt, zozeer zijn ze uit op zijn dood. Valkuilen zijn een onherkenbaar gevaar. Als je het gevaar herkent, ben je waakzaam, maar als je het gevaar niet herkent, is het extra gevaarlijk.

Ze hebben valkuilen gegraven, terwijl God dat heeft verboden. Er staat nergens een uitdrukkelijk gebod ’U zult geen valkuilen graven’, maar wel dat iemand zijn naaste moet liefhebben als zichzelf. Kuilen graven om iemand daarin te vangen en dan te doden, is daarmee duidelijk in strijd. Maar deze lieden hebben geen oren naar Gods onderwijs door de wet.

De vervolgde getrouwe belijdt dat al de geboden van de HEERE, dat wil zeggen zonder ook maar één uitzondering, betrouwbaar zijn (vers 86). Zijn vijanden bestoken hem met leugen en laster, valkuilen, die hem bijna vernietigen. Hij roept de hulp van de HEERE in om hem te verlossen. Door de verbondstrouw van de HEERE wordt hij door de beschermende, geopende hand, kaph, van de HEERE in veiligheid gebracht. De Heer Jezus is met leugen vervolgd omdat Hij van de betrouwbaarheid van Gods geboden heeft getuigd. Dit zal iedere gelovige ervaren die daarvan getuigt.

De vervolging is heftig. Het gaat tot aan de rand van een ravijn (vers 87). Bijna hebben de vervolgers de rechtvaardigen op aarde vernietigd. Als de dagen van de vervolging (vers 84) niet zouden worden verkort – tot twaalfhonderdzestig dagen –, zou heel het overblijfsel gedood zijn (Mt 24:22; vgl. Lk 18:8).

Deze dreiging van de dood heeft er echter niet toe geleid dat zij de bevelen van de HEERE hebben verlaten. Ze hebben eraan vastgehouden, wat betekent dat ze aan het leven hebben vastgehouden. Ze hebben aan het verbond vastgehouden en zijn in overeenstemming daarmee in leven gebleven.

Het vervolgde overblijfsel vraagt aan God om hen levend te maken en doet daarbij een beroep op Gods goedertierenheid (vers 88). Als God dat doet, zullen zij het getuigenis van Gods mond in acht nemen. Het overblijfsel ziet hun leven in verbinding met het leven op aarde. Het kan zijn dat God hun gebed verhoort en Hij hen op aarde laat leven.

Ook als ze worden gedood, zal hun gebed worden verhoord. Ze zullen namelijk levend worden gemaakt in de opstanding. Dan zullen ze op een volmaakte wijze het getuigenis van Gods mond in acht nemen, want dat staat dan in hun hart geschreven. Zo zijn zij, om het nieuwtestamentisch te zeggen, meer dan overwinnaars door Hem Die hen heeft liefgehad (Rm 8:37).

Ps 119:89-96 | /lamed/ Onderwijs van de Herder

89 Voor eeuwig, HEERE,
staat Uw woord vast in de hemel.
90 Uw trouw duurt van generatie op generatie;
U hebt de aarde gegrondvest, zodat zij blijft staan.
91 Volgens Uw bepalingen blijven zij [ook] heden [nog] staan,
want zij alle zijn Uw dienaren.
92 Als Uw wet niet mijn bron van blijdschap geweest was,
dan was ik in mijn ellende vergaan.
93 Ik zal Uw bevelen voor eeuwig niet vergeten,
want daardoor hebt U mij levend gemaakt.
94 Ik ben de Uwe, verlos mij,
want ik heb Uw bevelen gezocht.
95 Goddelozen hebben op mij geloerd om mij om te brengen;
ik let op Uw getuigenissen.
96 Aan alles, [hoe] volmaakt [ook], heb ik een einde gezien;
[maar alleen] Uw gebod is onbegrensd.

De letter lamed is een afbeelding van een (herders)staf. Voor de schaapherder is het een stok met een gebogen uiteinde; voor een ossenherder is het een stok met een scherp uiteinde, een prikkel (vgl. Hd 26:14). Ze worden allebei gebruikt om de dieren mee te sturen. Lamed is verwant met lamad, dat ‘leren’, ‘onderwijzen’ betekent.

De lamed is de enige letter die de bovengrens van de andere letters overschrijdt. Dat spreekt van onderwijs van bovenaf. De herder onderwijst zijn schapen met behulp van zijn staf. Onze Herder is de hemelse Herder. Het onderwijs van onze hemelse Herder geeft nieuw leven (vers 93; vgl. 1Pt 1:23; Jk 1:18; Jh 3:3,5; Ez 36:26-27). Het geeft ook standvastigheid. De eerste drie verzen van dit couplet (verzen 89-91) zijn een lofprijzing en spreken drie keer van vaststaan. Dit geldt ook voor ons (1Ko 15:58).

Het Woord van God is geen voorbijgaand Woord. Het is eeuwig (vers 89). Het Woord staat namelijk “vast in de hemel”, dat wil zeggen dat het daar gesteld is. Het is hemels van karakter. Nooit zal het de mens en de duivel lukken het aan te tasten, want het Woord is vast verankerd in de hemel. Pogingen daartoe zijn en worden vaak ondernomen, maar ze zijn nooit geslaagd en zullen ook nooit slagen. Elke belofte zal tot op de letter worden vervuld (Lk 21:33).

De duivel heeft geprobeerd om twijfel over het Woord te zaaien bij de zondeval (Gn 3:1) en bij de verzoeking in de woestijn (Mt 4:1-11). De mens heeft het ook geprobeerd door aan het Woord van God iets af te doen – zoals de sadduceeën – of er iets aan toe te voegen – zoals de farizeeën. In onze tijd zien we de pogingen om iets van het Woord af te doen in de moderne theologie en de evolutieleer – de hedendaagse sadduceeën – of iets aan het Woord toe te voegen in de leringen van mensen – de hedendaagse farizeeën.

Gods trouw eindigt ook nooit, maar “duurt van generatie op generatie” (vers 90; vgl. Ps 90:1-2). Hier gaat het om de trouw van God ten opzichte van de schepping. Die trouw bewijst Hij aan elke generatie zolang de aarde, die door Hem is gegrondvest, blijft bestaan. Dit is een grote bemoediging voor elke nieuwe generatie. Dit mag elke generatie aan de volgende generatie doorgeven.

De trouw van God is zichtbaar bij de onwankelbaarheid van de aarde, die door de Heer Jezus is gegrondvest. Dezelfde trouw is zichtbaar bij het Woord van God. De hemel en aarde zullen voorbijgaan, maar het Woord zal altijd worden vervuld (Mt 5:18; 24:35). Onze vastigheid is in de Heer Jezus, onze Rots, want Hij “is gisteren en heden Dezelfde en tot in eeuwigheid” (Hb 13:8).

De gelovige kan dat zien aan de hemel en de aarde, die door God geschapen zijn (vers 91). Ze zijn naar Zijn wil geschapen (Op 4:11), en volgens Zijn bepalingen blijven ze tot op de dag van vandaag staan waar Hij ze heeft geplaatst. En ze zijn daar als Zijn dienaren, ze dienen Hem in het doel waarvoor Hij hen heeft gemaakt op de plaats waar Hij hen heeft gesteld. Dit houdt een bemoediging in voor ons als leden van het lichaam van Christus, Zijn gemeente. We mogen Hem en elkaar dienen, want daarvoor heeft Hij ons gemaakt met de talenten die Hij ons heeft gegeven.

Midden in alle ellende is de wet van de HEERE de bron van blijdschap van de beproefde gelovige geweest (vers 92). Dit wordt door de Heer geïllustreerd in de gelijkenis van de zaaier. Verdrukking en vervolging maken openbaar dat het hart van iemand oppervlakkige grond kan zijn, waarin het zaad geen wortel heeft kunnen schieten (Mt 13:20-21). Het is iemand die zich niet in het Woord verblijdt en niet bestand is tegen de ellende van verdrukking en vervolging.

Omdat de wet de bron van vreugde van de rechtvaardige is geweest, is hij niet vergaan, maar staande gebleven in de ellende. De wet, de thora, heeft hier de betekenis van ‘onderwijs van het Woord van God’. Omdat Christus het centrum van de Schrift, van het onderwijs is (Jh 5:39), is Hij feitelijk de bron van blijdschap. De rechtvaardige die blij kan zijn, terwijl hij in ellende is, ervaart de waarheid van het woord: “De vreugde van de HEERE, dat is uw kracht” (Ne 8:11b).

De rechtvaardige zal de bevelen van de HEERE, die eeuwig vast zijn in de hemel, zoals hij aan het begin van dit couplet heeft gezegd (vers 89), “voor eeuwig niet vergeten” (vers 93). De reden daarvan is dat hij daaraan zijn leven te danken heeft. De HEERE heeft hem door Zijn bevelen levend gemaakt (1Pt 1:23). De woorden van Christus, de eeuwige Zoon van God, “zijn geest en zijn leven” (Jh 6:63b,68). De gelovige zal de oorsprong van zijn nieuwe leven nooit vergeten. Het zijn woorden die hem het leven hebben gegeven en hem tegelijk ook voortdurend in leven houden.

De rechtvaardige weet dat hij het eigendom van de HEERE is (vers 94). Daarom vraagt hij om verlossing. Hij zegt tegen Hem: “Ik ben de Uwe.” Zo’n intieme uitspraak is uniek in Psalmen. We komen dat vooral tegen in een situatie van de grootste nood. Deze nood blijkt veroorzaakt te zijn door goddelozen, namelijk de antichrist en zijn volgelingen (vers 95; vgl. Op 13:7).

Ook David getuigt van zijn intimiteit met de HEERE als hij zegt: “Al ging ik ook door een dal vol schaduw van de dood, ik zou geen kwaad vrezen, want U bent met mij; Uw stok en Uw staf, die vertroosten mij” (Ps 23:4). Juist in de moeilijke momenten ervaart David de intiemste momenten.

De psalmist herinnert de HEERE als het ware eraan dat Hij daarmee ook de zorg voor hem op Zich heeft genomen. Wij zijn verantwoordelijk om goed te zorgen voor wat ons toebehoort. Dat zien we bij God. Daarom doet de rechtvaardige een beroep op Hem om hem te verlossen. Als extra reden voert hij aan dat hij Gods bevelen heeft gezocht. Daaruit blijkt dat hij werkelijk Gods eigendom is en niet slechts een natuurlijke nakomeling van Abraham.

In de ellende blijft het Woord de bron van blijdschap van de psalmist (vers 92). Door hetzelfde Woord is zijn hart vernieuwd, hij is van boven geboren (Jh 3:3) en heeft nieuw leven ontvangen (vers 93). Hij is het eigendom van de HEERE en daardoor Zijn dienaar geworden (vers 94). Dat is de basis van zijn hulpgeroep of de HEERE hem in zijn grote nood wil verlossen.

Hij vraagt om Gods tussenkomst omdat goddelozen op hem hebben geloerd om hem om te brengen (vers 95). De aanleiding voor hun moordzucht is dat hij op de getuigenissen van de HEERE let en dat in zijn leven laat zien. Daarom vervolgen de goddelozen de rechtvaardige. Dat is begonnen met Kaïn die Abel doodslaat. Het heeft zijn absolute dieptepunt gekregen in de massa van het Joodse volk die om de dood van de Heer Jezus riep, een roep waaraan door Pilatus gehoor is gegeven. In de nabije toekomst zal dit zich herhalen in de vervolging van het gelovig overblijfsel van Israël (Op 12:17).

Alles wat op aarde is gemaakt, heeft een houdbaarheidsdatum (vers 96). Het kan nog zo volmaakt zijn, maar er komt een einde aan (2Pt 3:10,12). De psalmist heeft dat einde gezien. Zijn geestelijke ogen zijn voor deze realiteit geopend. Hij heeft ook gezien dat alleen het gebod van God “onbegrensd” is, dat er nooit een einde aan komt. Het Woord van God blijft tot in eeuwigheid, evenals wie de wil van God doet (1Pt 1:25; 1Jh 2:17). Zoals een lied zegt: ‘Al wat gedaan wordt uit liefde tot Jezus, dat houdt zijn waarde en zal blijven bestaan.’

Ps 119:97-104 | /mem/ Verlangen naar het Woord

97 Hoe lief heb ik Uw wet!
Hij is heel de dag mijn overdenking.
98 Uw geboden maken mij wijzer dan mijn vijanden,
want zij zijn voor eeuwig bij mij.
99 Ik ben verstandiger dan al mijn leraren,
want Uw getuigenissen zijn mij [tot] overdenking.
100 Ik heb meer inzicht dan de ouderen,
omdat ik Uw bevelen in acht genomen heb.
101 Ik heb mijn voeten weerhouden van alle slechte paden,
opdat ik mij aan Uw woord zal houden.
102 Ik ben niet afgeweken van Uw bepalingen,
want Ú hebt mij onderwezen.
103 Hoe zoet zijn Uw woorden voor mijn gehemelte,
[zoeter] dan honing voor mijn mond.
104 Door Uw bevelen krijg ik inzicht,
daarom haat ik elk leugenpad.

De letter mem heeft zowel het pictogram als de betekenis van water(golven). Aangezien water essentieel is voor het leven, is water als beeld van het Woord van God in de Bijbel altijd verbonden met reinheid en leven (Ef 5:26; vgl. Op 22:17). Het verlangen naar God is ook het verlangen naar het Woord van God. Daarom lezen we over een ‘dorst naar God’ (Ps 42:2-3). Dit couplet over het water als beeld van het Woord is dan ook opnieuw een lofzang over de liefde van de psalmist voor het Woord.

Wie de HEERE liefheeft, heeft ook Zijn wet lief (vers 97). Iemand die zegt dat hij God liefheeft, maar Zijn Woord nooit leest, is een leugenaar (vgl. Jh 14:23). Wat de rechtvaardige hier zegt, is geen schijnheilige lippenbelijdenis. “Hoe lief heb ik Uw wet”, is de uitroep van iemand van wie het hart volledig naar het onderwijs van Gods Woord uitgaat.

Hij is ook niet slechts af en toe met Gods Woord bezig, maar het is “heel de dag” zijn overdenking (vgl. Ps 1:3). Zoals een schaap het gras eet en het de rest van de dag herkauwt, zo hoort Maria wat er tegen haar is gezegd en bewaart en overweegt dat in haar hart (Lk 2:19). Zo moeten we het Woord lezen en het Woord de rest van de dag overdenken. De Heer Jezus is hierin Zelf het volmaakte voorbeeld.

Wie Gods Woord zo intens liefheeft en daarover heel de dag nadenkt, is wijzer dan zijn vijanden (vers 98). De wereld heeft Christus verworpen, en daardoor weet ieder die de Heer wil volgen dat de prijs van het volgen van de Heer de verwerping door de wereld is. Een gelovige moet er rekening mee houden dat hij vijanden in de wereld heeft.

Het Woord van God maakt de eenvoudigste gelovige, iemand die naar de normen van de wereld niet tot de geleerden behoort, tot een wijze (vgl. 2Tm 3:15). Hij steekt in wijsheid ver uit boven de intelligentste mensen die vijanden van God zijn. De wereld onderwerpt het Woord van God aan haar wijsheid en denkvermogen en verwerpt daarmee het Woord als de bron van wijsheid (Jr 8:9b). De gelovige onderwerpt zijn wijsheid en denkvermogen aan het Woord van God en ontvangt wijsheid die van boven komt (vgl. Jk 1:5; 3:13-17; 1Ko 2:14). De wijsheid van de wereld vergaat, maar wie de wijsheid bezit die is gebaseerd op de geboden van God, heeft een eeuwige bron van wijsheid bij zich. Wat de rechtvaardige zegt, is volmaakt waar van de Rechtvaardige.

De verzen 98-100 beginnen in het Hebreeuws alle drie met ‘meer’. De psalmist is wijzer (meer wijs), verstandiger (meer verstandig) en heeft meer inzicht dan zijn vijanden, zijn leraars en de oudsten. Hieruit wordt duidelijk dat het hier niet gaat om intelligentie of levenservaring, maar om de leiding van God door middel van Zijn Woord. Het Woord van God geeft ons de leiding van de Heilige Geest, dat is het geheim van de wijsheid, het verstand en het inzicht van de psalmist.

Iemand die wijs is door Gods geboden, kan zonder een zweem van hoogmoed zeggen: “Ik ben verstandiger dan al mijn leraren” (vers 99). Zijn verstand is door Gods Woord en Gods Geest verlicht omdat hij Gods getuigenissen tot zijn overdenking heeft gemaakt. Het gaat hier niet om leraren die door God gegeven zijn, maar om leraren die wereldse wijsheid bezitten. Door het Woord te overdenken ontvangt de psalmist de wijsheid die van boven komt (Jk 3:13-17). Hij kan met verstand spreken over de dingen van het leven waarmee anderen worstelen. Evenals de twee vorige verzen geldt dit volmaakt voor de Heer Jezus.

De rechtvaardige kan, zelfs als hij jong is, ook zonder een zweem van hoogmoed zeggen dat hij “meer inzicht dan de ouderen” heeft (vers 100). De ouderen zijn hier niet de erkende oudsten van Gods volk, maar oudere personen in het algemeen met levenservaring. Die levenservaring levert echter alleen menselijke wijsheid op en niet de wijsheid die van boven komt.

De rechtvaardige zegt dit niet omdat hijzelf ineens zo wijs en verstandig is, maar omdat hij zich laat leiden door de HEERE, door Zijn Woord. Het gaat niet om het louter horen of het kennen van het Woord, maar om het bewaren en gehoorzamen ervan, het zich laten leiden door dat Woord. Een dwaas is iemand die zich niet laat leiden door de HEERE en Zijn Woord, zoals de antichrist en zijn volgelingen (Ps 14:1; 53:2).

Hij heeft niet alleen Gods Woord overdacht, maar dat ook in acht genomen, dat wil zeggen dat hij ernaar heeft geleefd. Daardoor wordt zijn inzicht in alle dingen van dit leven als een licht dat elk ding in zijn ware aard en in zijn juiste verhouding tot elk ander ding laat zien. De Heer Jezus heeft als Jongen van twaalf jaar meer inzicht dan de leraren en de ouderen die zich als Zijn vijanden zullen ontpoppen (Lk 2:46-47).

Liefde voor het Woord van God, het erover nadenken, maakt wijs, verstandig en geeft inzicht (verzen 97-100). In de verzen 101-104 gaat het over de levenswandel van de psalmist onder de leiding van het Woord. Het onderhouden van het Woord betekent leiding in het leven, waardoor alle slechte paden worden gemeden.

Dit zien we bij de rechtvaardige, die zijn voeten “van alle slechte paden” heeft weerhouden (vers 101; vgl. Ps 1:1). Daardoor laat hij zien dat hij zich aan Gods Woord houdt. Er zijn talloze slechte paden en er is maar één goed pad, dat is het pad dat Gods Woord aangeeft. Alle slechte paden voeren naar de dood, het ene goede pad voert naar het leven.

Dat hij zich aan Gods Woord houdt, is geen eigen prestatie. Hij wijkt niet van Gods bepalingen af omdat God hem heeft onderwezen (vers 102). Er is geen leraar zoals Hij (Jb 36:22). Hij geeft het volmaakte onderwijs dat precies op de leerling is afgestemd. De algemene uitwerking van dit gezonde onderwijs in het Woord is dat het een bewarende en heiligmakende werking heeft en een verlangen naar een leven in heiligheid tot Gods eer bewerkt (vgl. 2Tm 3:16-17).

Het onderwijs uit Gods Woord is zoet voor zijn gehemelte (vers 103). Het is aangenaam om in te nemen. De zoetheid ervan gaat boven de zoetheid van honing uit (vgl. Ps 19:11b; Op 10:9). Wie de zoetheid ervan heeft gesmaakt, heeft gesmaakt dat de Heer goedertieren is (1Pt 2:3; Ps 34:9). Daarom wil hij er meer van hebben.

De bevelen van de HEERE zijn de waarheid en geven inzicht in de weg van de waarheid (vers 104). De gelovige die deze bevelen gehoorzaamt, krijgt inzicht in de wil van God. Het gevolg is dat hij “elk leugenpad” zal haten, want op dat pad worden de bevelen van de HEERE niet toegelaten. De slechte paden van vers 101 worden hier ‘leugenpad’ genoemd, want het gaat in tegen het pad van de waarheid, het pad van het Woord van God. Het leugenpad van de zonde is een dwaalweg die naar de dood leidt. Dat weet de rechtvaardige omdat hij naar de bevelen luistert.

Ps 119:105-112 | /nun/ Van lijden naar heerlijkheid

105 Uw woord is een lamp voor mijn voet
en een licht op mijn pad.
106 Ik heb gezworen, en ik zal het gestand doen:
ik zal Uw rechtvaardige bepalingen in acht nemen.
107 Ik ben ten zeerste verdrukt;
HEERE, maak mij levend overeenkomstig Uw woord.
108 Aanvaard toch, HEERE, de vrijwillige gaven van mijn mond,
en leer mij Uw bepalingen.
109 Mijn leven is voortdurend in gevaar,
toch vergeet ik Uw wet niet.
110 De goddelozen hebben voor mij een strik gezet,
toch ben ik van Uw bevelen niet afgedwaald.
111 Uw getuigenissen heb ik voor eeuwig in erfelijk bezit genomen,
want zij zijn de vreugde van mijn hart.
112 Ik heb mijn hart geneigd om overeenkomstig Uw verordeningen te handelen,
voor eeuwig, tot het einde toe.

De letter nun heeft het pictogram van ‘een groeiend zaad’ of van ‘een vis’, dat spreekt van ‘voortzetting’ of ‘tegen de stroom in zwemmen’. De letter heeft twee vormen, namelijk een normale vorm en een sluitletter. De normale vorm is een gebogen lijn, terwijl de sluitletter een lange, rechtopstaande lijn is. Samen spreken deze vormen van de voortzetting van lijden naar verheerlijking (Lk 24:26; Fp 2:5-11). Deze weg mogen ook wij bewandelen, want wij zullen met Christus verheerlijkt worden, ten minste, als wij ook met Hem lijden (Rm 8:17b).

De getalswaarde van de nun is vijftig, dat spreekt van volkomen herstel, bijvoorbeeld het jubeljaar is het vijftigste jaar, en Pinksteren is de vijftigste dag na de opstanding van de Heer.

Het woord nun is verwant met het Hebreeuwse woord voor lamp die licht verspreidt. Dit licht is nodig om verder te kunnen gaan. Zo begint dit nun couplet met ‘een lamp voor mijn voet’ (vers 105). Het licht van Gods Woord in dit nun couplet maakt duidelijk dat de weg van de psalmist naar de heerlijkheid altijd langs de weg van het lijden moet gaan. Dat is de weg waarop wordt gesnoeid om meer vrucht te dragen tot Gods heerlijkheid (Jh 15:2). Ook de weg naar God toe in het heiligdom is alleen mogelijk door het licht van de kandelaar. Zo hebben we het licht van het Woord nodig om langs de nieuwe en levende Weg het heiligdom in te gaan (Hb 10:19).

Het Woord van God verspreidt geen duisternis, maar licht (Sp 6:23a). Het is een lamp die voor de voet van de gelovige schijnt, waardoor hij weet waar hij de volgende voetstap moet zetten in een wereld die volledig duister is. Een illustratie daarvan is de vuurkolom in de nacht tijdens de woestijnreis van Israël op weg naar het beloofde land. Deze duisternis kan er de oorzaak van worden dat de psalmist verdwaalt of ten val komt in zijn wandel in de wereld die geestelijk gezien een woestijn is.

Omdat het Woord van God licht geeft, heeft de rechtvaardige de vaste wil om Gods “rechtvaardige bepalingen” in acht te nemen (vers 106). Hij beseft dat hij op een zwak moment, door de aanhoudende verdrukkingen (verzen 107-110), verleid zou kunnen worden om toe te geven aan de druk en het Woord los te laten. Daarom verklaart hij op plechtige wijze met het zweren van een eed dat hij zijn wil in daden zal omzetten. Deze overtuiging spreekt iemand alleen uit als hij de waarde van Gods Woord als gids voor zijn leven kent én aanvaardt.

De vaste wil hebben om Gods Woord te gehoorzamen kan een zodanige verdrukking opleveren, dat iemand aan zijn leven wanhoopt. De psalmist heeft echter een woord, een toezegging van de HEERE gekregen dat hij in leven zou blijven, en zo kan hij toch rustig leven (vers 107; vgl. 1Ko 10:13; Rm 8:35-39).

De gelovige leeft in een wereld die erop uit is hem het zwijgen op te leggen. Zijn leven getuigt van Wie God is en met die God willen de goddelozen afrekenen. De gelovige richt zich daarom tot God en vraagt of Hij hem tot een levende getuige wil maken die niet zwicht voor de druk om te zwijgen.

De gelovige is een offeraar en een leerling (vers 108). Hij leert om ook en juist in moeilijke situaties toch als offeraar of priester bij God te komen met “de vrijwillige gaven” van zijn mond, dat zijn de spontane offers van lof en dank (Hs 14:3; vgl. 1Pt 2:5; Hb 13:15). In overeenstemming met het onderwijs van de HEERE in Psalm 50 wenst hij dat God die aanvaardt (Ps 50:23). Hij wil die offers brengen op een Hem welgevallige wijze.

Het gaat er niet alleen om op welke wijze de lofoffers worden gebracht, maar in welke omstandigheden. De psalmist is in grote nood. In grote nood gaat iemand eerder naar de HEERE om hulp te vragen dan om Hem te loven. Maar de HEERE wil de psalmist door Zijn bepalingen leren Hem in moeilijke omstandigheden te loven (vgl. Hd 16:19-25). Daarom vraagt de psalmist aan de HEERE om hem Zijn bepalingen te leren. Wij, christenen, weten dat de Vader aanbidders zoekt en dat Hij ook zegt hoe wij dat moeten doen (Jh 4:23-24).

Het leven van de rechtvaardige “is voortdurend in gevaar” (vers 109). De goddelozen willen hem de mond stoppen. Ze willen niet dat de gelovige God eert en willen ook niet door zijn leven aan God herinnerd worden. De rechtvaardige laat zich niet door hen intimideren om Gods Woord te vergeten. Dat Woord is juist zijn bescherming tegen het gevaar dat hij zou ophouden met de HEERE te loven.

Dat het leven van de rechtvaardige in gevaar is, is niet denkbeeldig. De goddelozen hebben namelijk voor hem een strik gezet (vers 110). Die strik is dat hij ophoudt de HEERE te loven als hij in gevaar is (vgl. 2Kr 20:15,19-21). Het heeft hem echter niet in de verleiding gebracht om dan maar van de bevelen van de HEERE af te dwalen. Die bevelen bewaren hem juist op de weg van de HEERE, zodat hij niet in de strik van de vijand terechtkomt. Zo hebben de pogingen van de vijand om hem te verstrikken hem niet van de HEERE losgemaakt, maar hem in Zijn armen gedreven.

Het is zelfs zo, dat de psalmist de getuigenissen van de HEERE voor eeuwig in erfelijk bezit heeft genomen (vers 111). Hij kent de waarde daarvan en zal er nooit afstand van doen (vgl. 1Kn 21:1-3). Dat wil zeggen dat, onafhankelijk van de omstandigheden, ook in tijden van gevaar, het Woord zijn deel blijft en hij de HEERE zal blijven loven met blijdschap in het hart.

Het gaat om een erfelijk bezit dat het eigendom is van de HEERE, maar door Hem is toegewezen aan een Israëliet. De Israëliet mag het erfelijk bezit niet verkopen, behalve in uiterste nood, maar dan blijft voor hem of zijn losser het recht om het terug te kopen. Dit onvervreemdbare erfelijk bezit is hier het Woord van God.

Wie het erfelijk bezit waardeert en bewaart, zal zijn hart er naar neigen om er het volle profijt van te hebben (vers 112). Hij zal willen weten wat het erfelijk bezit allemaal inhoudt. Daarbij komt zijn voornemen om alles wat hij erin ontdekt, zijn hele verdere leven door, “voor eeuwig, tot het einde toe”, in zijn leven een plaats te geven (vgl. Hd 11:23).

Ps 119:113-120 | /samech/ Beschermd

113 Ik haat de halfhartigen,
maar Uw wet heb ik lief.
114 U bent mijn schuilplaats en mijn schild,
op Uw woord heb ik gehoopt.
115 Ga weg van mij, kwaaddoeners,
zodat ik de geboden van mijn God in acht zal nemen.
116 Ondersteun mij overeenkomstig Uw belofte, dan zal ik leven;
laat mij in mijn hoop niet beschaamd worden.
117 Ondersteun mij, dan ben ik verlost
en vermaak ik mij voortdurend in Uw verordeningen.
118 U verwerpt allen die van Uw verordeningen afdwalen,
want hun bedrog is leugen.
119 U doet alle goddelozen van de aarde weg [als] schuim,
daarom heb ik Uw getuigenissen lief.
120 [Het haar van] mijn lichaam is te berge gerezen uit grote vrees voor U,
ik heb gevreesd voor Uw oordelen.

De letter samech heeft het pictogram van een complete cirkel en heeft de getalswaarde zestig. Dat geeft de letter de betekenis ‘omcirkeld’, ‘beschermd’. In het oude Hebreeuws heeft de letter samech het pictogram van een ‘doorn’. Een kudde wordt beschermd door een doornstruik rondom, vandaar de betekenis van de letter: bescherming, omcirkeld, ondersteuning. De gedachte is dat de gelovige helemaal door het Woord omcirkeld is en beschermd wordt door de HEERE. In verbinding met de getalswaarde zien we dit uitgebeeld in de zestig bodyguards die koning Salomo omringen (Hl 3:7).

De oprechte “haat de halfhartigen” (vers 113). Dit zijn mensen met een verdeeld hart ofwel dubbelhartige mensen (vgl. Jk 1:8). Het zijn, om zo te zeggen, mensen van een halve cirkel in plaats van een hele cirkel, samech. Een halve cirkel is geen voldoende bescherming. Halfslachtige mensen kunnen niet rekenen op de bescherming van de HEERE. Daarvoor moet iemand helemaal toegewijd zijn, uitgebeeld in een hele cirkel.

Het verschil tussen met een heel hart en met een half hart (of dubbelhartig) is het verschil tussen liefde en haat. Mensen die dubbelhartig zijn, kunnen geen keuze maken (vgl. Jz 24:15). Zulke mensen zeggen dat ze God liefhebben, maar in werkelijkheid verachten ze Hem. Dat blijkt uit hun houding tegenover het onderwijs uit Gods Woord. De oprechte daarentegen heeft de wet van de HEERE met heel zijn hart lief. Hij verlangt naar het onderwijs uit Gods Woord. Zijn haat van de halfhartigen komt dan ook uit dit onderwijs voort. Het is de haat van God Zelf (Ps 139:21-22).

De Godvrezende wordt vanwege zijn toewijding aan de HEERE vervolgd. Dat brengt hem tot een nieuwe ervaring, en wel dat de HEERE zijn “schuilplaats” en zijn “schild” is (vers 114). Deze twee woorden beginnen in het Hebreeuws beide met de letter samech. Samen betekenen ze ‘volledige bescherming’. We zien in Psalm 121 dat de HEERE ons bewaart gedurende de dag (de zon) en gedurende de nacht (de maan), dat wil zeggen voortdurend en volledig (Ps 121:6).

De hoop op het woord van de HEERE brengt de psalmist in veiligheid en biedt hem bescherming. Tevens is Gods Woord ook een schuilplaats en een schild voor alle hatelijke woorden die als vurige pijlen op hem worden afgeschoten, want hoop en vertrouwen daarop zullen de vurige pijlen tegenhouden (Ef 6:16).

De Godvrezende leeft te midden van de kwaaddoeners (vers 115). In plaats van tot de HEERE spreekt hij bij wijze van uitzondering een keer tot hen. Nu hij veilig is, veilig omdat de HEERE zijn schuilplaats is, veilig omdat hij de hele wapenrusting van God heeft aangedaan, kan hij de boosdoeners weerstaan en hen wegjagen. Ook voor ons geldt de belofte: “Weerstaat de duivel en hij zal van u vluchten” (Jk 4:7).

Hij gebiedt hun dat ze van hem weg moeten gaan, want hij wil niets met hen te maken hebben (vgl. Ps 6:9). Als hij toestaat dat zij in zijn leven hun invloed uitoefenen, zal dat ten koste gaan van het in acht nemen van de geboden van God (vgl. 1Ko 15:33). Dat wil hij niet. Dat moet geen gelovige willen. Daarom zal hij kwaaddoeners de deur wijzen (2Jh 1:10; Tt 3:10; vgl. Rm 16:17) en zich verzetten tegen een vals evangelie (Gl 2:4-5).

Het krachtige optreden van het vorige vers is alleen mogelijk als er tegelijk een beroep wordt gedaan op de belofte van God dat Hij ondersteunt wie op Hem vertrouwt (vers 116). Het besluit van de psalmist staat vast. Maar hij kent de kracht van de tegenstanders en hij kent ook zijn eigen zwakheid. Daarom neemt hij zijn toevlucht tot de belofte van de HEERE om hem te ondersteunen. Dan zal hij in de tijd van nood overleven. Hij vraagt om Gods ondersteuning omdat hij niet in zijn hoop beschaamd wil worden.

De ondersteuning waar hij om vraagt, is met het oog op hen die hem vervolgen, want van hen wil hij verlost zijn (vers 117). Als de HEERE hem ondersteunt, is hij op Hem gericht en veilig. Dan vermaakt of verlustigt hij zich voortdurend in de verordeningen van de HEERE. Hij slaat er acht op en verheugt zich erin. Die bepalen dan de inhoud van zijn leven en niet zij die hem naar het leven staan.

Hij laat het oordeel over zijn vervolgers aan de HEERE over (vers 118). Hij weet wat de HEERE gaat doen, namelijk dat Hij allen verwerpt die van Zijn verordeningen afdwalen. Zij bedriegen anderen met hun leugentaal. Deze dubbele beschrijving van hun boosaardigheid – “hun bedrog is leugen” – onderstreept het leugenachtige van hun taal. Het gaat hier profetisch om mensen die de antichrist in zijn leugenachtige bedriegerijen volgen.

Al deze goddelozen worden door de HEERE als schuim van de aarde weggedaan (vers 119). Het schuim wordt weggedaan om het zilver te louteren, te zuiveren. De goddelozen worden weggezuiverd om Israël zuiver te maken (vgl. Sp 25:4; Ml 4:1; Lk 3:9,17). Hiermee verwijst de rechtvaardige naar het smeltproces waarbij een smelter het schuim verwijdert dat op het gesmolten edelmetaal drijft (vgl. Js 1:25-26; Ez 22:19-22; Ml 3:2-3; 1Pt 1:7). Hij weet dat God op rechtvaardige wijze met de goddelozen zal handelen. Het is voor hem een extra motief om Gods getuigenissen lief te hebben.

Het oordeel over de goddelozen (vers 119) is voor de Godvrezende behalve een motief om de getuigenissen van de HEERE lief te hebben ook een reden om Hem te vrezen (vers 120). Hij heeft daardoor groot ontzag voor Hem (vgl. Op 1:17; Js 6:5). Dat zijn haar daarbij te berge is gerezen, wil in onze taal zeggen dat het hem kippenvel heeft bezorgd. Hij is in zichzelf niet beter dan de goddelozen en is onder de indruk van de oordelen van God over hen. Dat is tegelijk het grote verschil met de goddelozen, want zij tonen geen enkele vrees voor Hem Die zozeer te vrezen is.

Ps 119:121-128 | /ain/ Zicht op de bron

121 Ik heb recht en gerechtigheid gedaan;
geef mij niet over aan mijn onderdrukkers.
122 Wees borg voor het welzijn van Uw dienaar;
laat de hoogmoedigen mij niet onderdrukken.
123 Mijn ogen zijn bezweken van verlangen naar Uw heil
en naar de belofte van Uw rechtvaardigheid.
124 Doe met Uw dienaar overeenkomstig Uw goedertierenheid,
en leer mij Uw verordeningen.
125 Ik ben Uw dienaar; geef mij inzicht,
dan zal ik Uw getuigenissen kennen.
126 Het is tijd voor de HEERE om te handelen,
[want] zij hebben Uw wet verbroken.
127 Daarom heb ik Uw geboden lief, meer dan goud,
ja, meer dan zuiver goud.
128 Daarom heb ik al [Uw] bevelen [in] alles voor recht gehouden,
[maar] elk leugenpad heb ik gehaat.

De letter ain heeft het pictogram en de betekenis van ‘oog’ of ‘bron’. ‘Oog’ heeft niet alleen de betekenis van ‘kunnen zien’, maar vooral de betekenis van ‘inzicht hebben’, ‘begrijpen’. In het Hebreeuws zijn de begrippen ‘goed oog’ en ‘boos oog’ verbonden met respectievelijk edelmoedigheid en vrekkigheid (Mt 6:22-24). God heeft een goed oog, want Hij is edelmoedig. Hij heeft Zijn eniggeboren Zoon gegeven (Jh 3:16).

Dat het oog de lamp van het lichaam is, betekent dat ons inzicht in de geestelijke dingen mede afhankelijk van onze gezindheid is. Vrekkigheid bijvoorbeeld zal ons geestelijk inzicht vertroebelen. Dit inzicht is ook nodig om een goede dienaar van de HEERE te zijn (verzen 122,124,125).

Het woord ain betekent ook ‘bron’, dat spreekt van leven. De eerste keer dat we een bron vinden in de Bijbel, is de bron Lachai-Roï, dat betekent ‘de Levende Die mij ziet’. Op die plaats vindt de HEERE Hagar (Gn 16:7-14).

De rechtvaardige kan tegen de HEERE zeggen dat hij “recht en gerechtigheid gedaan” heeft (vers 121). Recht en gerechtigheid zijn het fundament van Gods troon (Ps 97:2). Dit betekent dat de psalmist zich aan het verbond van de HEERE vasthoudt. Dat verbond houdt in dat de HEERE hem nooit zal prijsgeven.

Wat hij zegt, betekent niet dat hij zonder zonde is, maar dat hij naar zijn oprechtheid de HEERE heeft gediend. Het verkeerde dat hij heeft gedaan, heeft hij beleden, zodat er niets is tussen hem en de HEERE. Op grond daarvan vraagt hij aan de HEERE hem niet aan zijn onderdrukkers – dat zijn de antichrist en zijn volgelingen (vgl. Zc 11:15-17) – over te geven. Voor zijn bewaring voor zijn onderdrukkers rekent hij niet op zijn eigen kracht, maar op de HEERE.

In vers 122 gaat hij nog een stap verder. Hij vraagt aan de HEERE om borg te zijn voor zijn welzijn (vgl. Js 38:14) en de hoogmoedigen niet toe te staan hem te onderdrukken en zo zijn welzijn te verderven. Daarbij stelt hij zich weer aan Hem als “Uw dienaar” voor. Een borg is niet alleen een beschermer, maar ook en vooral een plaatsvervanger, iemand die de zaak van een ander op zich neemt en tot de zijne maakt.

Het woord ‘borg’ komt ook voor in Genesis 43 waar Juda zich borg stelt voor Benjamin (Gn 43:9; vgl. Fm 1:18). De Heer Jezus is in volmaakte zin borg voor de Zijnen omdat Hij op het kruis hun zonden op Zich heeft genomen. En ook nu Hij in de hemel is, is Hij de borg voor de Zijnen (Rm 8:34; Hb 7:22,25).

De ogen van de rechtvaardige zijn bezweken van verlangen naar het heil, of de behoudenis, van de HEERE (vers 123), dat is naar Zijn uitredding en vrede. Hij heeft daarvoor een grond en dat is de belofte van de rechtvaardigheid van de HEERE. Die rechtvaardigheid betekent dat de HEERE zal handelen op grond van het verbond. Het houdt in dat Hij het kwaad zal oordelen en het goede zal belonen. Hij zal beide doen wanneer Hij in Christus voor de tweede keer naar de aarde komt.

De psalmist vraagt als dienaar van de HEERE aan Hem om met hem te doen overeenkomstig Zijn goedertierenheid ofwel Zijn verbondstrouw (vers 124). Die goedertierenheid houdt bescherming tegen zijn vervolgers in, maar ook onderwijs in de verordeningen ofwel de wegen van de HEERE. Dingen en gebeurtenissen staan nooit op zichzelf. Ze zijn altijd op de een of andere manier verbonden met Gods Woord. Daarin kunnen we leren hoe God tegen dingen en gebeurtenissen aankijkt, waardoor wij Zijn zicht erop krijgen.

Daarop sluit zijn volgende vraag aan de HEERE aan, waarin hij om inzicht vraagt (vers 125). Nadrukkelijk stelt hij deze vraag als Zijn dienaar. Een dienaar – in dit couplet al voor de derde genoemd, na de verzen 122,124 – vraagt naar de wil van zijn heer en voert die ook uit. Als de HEERE hem inzicht geeft, zijn verstand opent, zal hij Zijn getuigenissen met geestelijk inzicht kennen. Hier zien we dat het ontvangen van inzicht afhankelijk is van onze bereidwilligheid om Hem te dienen. Toen Simson zijn haren (=toewijding) kwijt was, raakte hij zijn ogen (=inzicht) kwijt (Ri 16:19-21).

Door het ontvangen inzicht is het voor de rechtvaardige duidelijk dat het “tijd voor de HEERE” is “om te handelen” (vers 126). Het is belangrijk de tijden te kennen (vgl. 1Kr 12:32) en niet vóór de tijd te handelen (2Kn 5:26). De vraag aan de HEERE om te handelen is geen vraag van ongeduld, maar de vraag om nu op te treden omdat Zijn wet is verbroken. De wet is talloze malen verbroken, maar in de eindtijd zal dat op de meest stuitende wijze gebeuren, waardoor langer uitstel van oordeel niet meer mogelijk is. Dan is de maat van de ongerechtigheid vol (vgl. Gn 15:16) en handelt de HEERE in oordeel.

Dat zal gebeuren als het dieptepunt van afgoderij bereikt wordt, namelijk als er een mens komt in zijn eigen naam (Jh 5:43) die de plaats van God gaat innemen, namelijk de antichrist (2Th 2:4). Dit is het antwoord van de mens op de liefde van God. God in Zijn liefde zond Zijn Zoon om de plaats van de mens in het oordeel in te nemen. Daarop reageert de mens door in hoogmoed de plaats van God in te nemen (vgl. Gn 3:5).

Omdat Gods Woord inzicht geeft in de tijd van het handelen van de HEERE, heeft de Godvrezende de geboden van de HEERE lief (vers 127; vers 72). Zijn liefde voor die geboden gaat de liefde voor goud, ja, voor zuiver goud, ver te boven. Goud mag veel waard zijn, maar het bezit ervan is broos en tijdelijk, want het kan zo verdwenen zijn en het genot ervan stopt met de dood.

Vers 128 begint met ‘daarom’, dat wil zeggen dat dit vers de conclusie is van het couplet. De conclusie van de psalmist is dat al Gods bevelen waarheid zijn (Jh 17:17). Dat zijn waardering van Gods Woord zijn waardering van goud ver te boven gaat, blijkt uit zijn gehoorzaamheid eraan. Hij heeft al Gods bevelen in alles voor recht gehouden. Ze zijn de waarheid. Daartegenover heeft hij “elk leugenpad … gehaat”. De absolute maatstaf voor het verschil tussen goed en kwaad is het Woord.

Liefde voor Gods Woord betekent automatisch het haten van de leugen en elk leugenpad, dat is elk pad waarop de leugen hoogtij viert. Beide gaan onmogelijk samen (vgl. Mt 6:24). De tegenstelling van Psalm 1 tussen de rechtvaardige en de goddeloze is hier de tegenstelling tussen de psalmist die Gods Woord liefheeft en hen die het leugenpad bewandelen en het Woord van God haten.

Ps 119:129-136 | /pe/ De geopende mond

129 Uw getuigenissen zijn wonderen,
daarom zal mijn ziel die in acht nemen.
130 Het opengaan van Uw woorden geeft licht,
het schenkt eenvoudigen inzicht.
131 Ik sper mijn mond open en hijg,
want ik verlang naar Uw geboden.
132 Wend U tot mij en wees mij genadig,
overeenkomstig het recht voor wie Uw Naam liefhebben.
133 Laat mijn voetstappen vaststaan in Uw woord,
laat geen enkel onrecht over mij heersen.
134 Verlos mij van de onderdrukking door mensen,
dan zal ik Uw bevelen in acht nemen.
135 Doe Uw aangezicht lichten over Uw dienaar,
en leer mij Uw verordeningen.
136 Beken [vol] water stromen uit mijn ogen neer,
omdat men Uw wet niet in acht neemt.

De letter pe heeft het pictogram en de betekenis van de (geopende) mond. Deze letter volgt op de letter ain, het oog. De letter ain spreekt van inzicht. Dat moet eerst aanwezig zijn, voordat de mond geopend – waarvan de letter pe spreekt – kan worden om de waarheid te spreken. De mond moet ook geopend worden om zich met het Woord van God te voeden (vers 131).

Wie Gods Woord enigszins kent, komt telkens weer en telkens meer onder de indruk van de wonderen van Gods getuigenissen (vers 129). Als je de schepping van God bestudeert, kom je tot verwondering over de volmaaktheid ervan. Ze steekt torenhoog boven de maaksels van de mens uit. Het Woord van God brengt ons ook tot verwondering: het is de waarheid, het openen ervan verspreidt licht (vers 130), het verwekt leven, het is vol wijsheid, volmaakt en het steekt torenhoog uit boven alle boeken die ooit door mensen zijn geschreven.

Als de HEERE Zijn mond opent en Zijn getuigenissen uitspreekt, zullen Zijn woorden bewondering bewerken in de harten van de gelovigen. Dat kan ook niet anders, want een van de namen van de Auteur is ”Wonderbaar” (Js 9:5). Hij is ook de God Die wonderen doet (Ps 72:18). Het versterkt het verlangen van de ziel om de getuigenissen van zo’n God in acht te nemen.

Het leven is ingewikkeld en er zijn veel vragen. Wat is het Woord dan een kostbaar geschenk. Als het Woord geopend wordt – figuurlijk, of ook letterlijk, als een boekrol wordt opengerold – straalt het licht eruit op alle situaties waarin de rechtvaardige kan zijn (vers 130). Het verlicht ook het verstand en het hart van de mens. Hij ziet zichzelf in het licht van God, en hij ziet ook het Licht in het licht van het Woord.

Dan krijgen “de eenvoudigen inzicht”. De ‘eenvoudigen’ zijn gelovigen die geen inzicht hebben en zich tot Gods Woord wenden om inzicht te krijgen in de omstandigheden. Het Woord is verborgen voor godsdienstige, maar niet wedergeboren wijzen en verstandigen, zoals moderne theologen, terwijl de Vader het aan eenvoudige kinderen openbaart (vgl. Mt 11:25).

De letter pe betekent, zoals gezegd, ‘geopende mond’. In vers 130 vinden we het geopende Woord en in vers 131 vinden we een van verwondering (vers 129) geopende mond. Het resultaat is dat het licht van het Woord de psalmist verlicht en inzicht geeft.

De psalmist is zo’n eenvoudige. Hij heeft intense honger naar het Woord van God (vers 131). Dit onderstreept de betekenis van de letter pe. Hij doet niet slechts zijn mond open, maar spert hem wijd open zoals jonge vogels dat doen als de moeder met eten komt. Ook hijgt hij, want hij spant zich in om de geboden tot zich te nemen. Zo groot is zijn verlangen ernaar (vgl. Ps 42:2-3; 1Pt 2:2). Hijgen kan ook vertaald worden met ‘snakken’. Hij snakt naar Gods geboden.

De psalmist heeft het Woord nog niet tot zich genomen. Hij verlangt wel sterk naar dat Woord (vers 131), maar hij begrijpt dat inzicht in het Woord alleen mogelijk is door gebed. In de verzen 132-135 bidt hij. Hij bidt om genade “overeenkomstig het recht” – dat wil zeggen op grond van het nieuwe verbond – om het Woord te verstaan (vers 132); hij bidt om een wandel in overeenstemming met het Woord (verzen 133-134); hij bidt speciaal om de tegenwoordigheid van de HEERE (vers 135) om hem te onderwijzen.

De rechtvaardige heeft er in Gods Woord over gelezen dat het overeenkomstig het recht van God is als aan God wordt gevraagd Zich tot de bidder te wenden en dat gebeurt door hen die Zijn Naam liefhebben. Aan Gods recht is namelijk door Zijn Zoon op het kruis voldaan voor allen die in Hem geloven.

Er zijn twee kanten aan het leven van de liefhebber van Gods Naam. De ene kant is dat zijn voetstappen vaststaan in Gods Woord (vers 133). Hij vraagt erom dat dit zo mag zijn, dat hij zal leven naar de wil van God die Hij in Zijn Woord heeft geopenbaard. Aan de andere kant beseft hij dat hij te midden van een wereld vol onrecht leeft, die hem gemakkelijk kan aankleven. Daarom vraagt hij dat God hem daarvoor bewaart en dat “geen enkel onrecht” over hem zal heersen. Als het eerste gebeurt, zal het tweede ook gebeuren.

Er wordt druk door mensen op hem uitgeoefend om hem voor het onrecht te laten buigen. Hij voelt zijn zwakheid en vraagt aan God om hem van die onderdrukking te verlossen (vers 134). Door die verdrukking voelt hij een verhindering om Gods bevelen in acht te nemen. Als God hem daarvan verlost, is hij vrij Zijn bevelen in acht te nemen.

Er is door en bij het verlangen naar Gods Woord ook verlangen naar het licht van Gods aangezicht over hem (vers 135), dat wil zeggen dat God over hem genadig zou zijn (Nm 6:25). Wij weten dat wij voor God aangenaam zijn geworden in Christus omdat Hij ons in Christus aanziet. Daarom kan God ons genadig zijn.

Met het uitspreken van zijn verlangen naar het licht van Gods aangezicht vraagt hij om het licht van Gods tegenwoordigheid, om Zijn aanwezigheid in zijn leven als Gods dienaar. Het licht van Gods aanwezigheid is het enig goede licht waarin God Zijn verordeningen kan onderwijzen.

Terwijl hij in Gods licht is, voelt hij meer dan ergens anders dat Gods wet niet in acht wordt genomen (vers 136) door zijn verdrukkers, over wie hij in vers 134 heeft gesproken, dat zijn de antichrist en zijn volgelingen. Door het verachten van de gave van de wet wordt de Wetgever Zelf veracht. Als hij in Gods tegenwoordigheid is, is hij daar in bijzondere mate gevoelig voor. Het veroorzaakt een stroom van water uit zijn ogen, zo diep verdrietig is hij over de verachting van de wet. Daardoor gaat het volk ten onder (vgl. Kl 3:48; Rm 9:1-5; Jr 8:23). We zien dit verdriet ook bij Christus (Lk 19:41-44).

Ps 119:137-144 | /tsade/ De Rechtvaardige

137 U bent rechtvaardig, HEERE,
en [al] Uw oordelen zijn juist.
138 U hebt [in] Uw getuigenissen gerechtigheid uitgevaardigd
en grote trouw.
139 Mijn ijver heeft mij verteerd,
want mijn tegenstanders hebben Uw woorden vergeten.
140 Uw woord is zeer gelouterd,
Uw dienaar heeft het lief.
141 Ik ben klein en veracht,
[maar] Uw bevelen heb ik niet vergeten.
142 Uw gerechtigheid is een gerechtigheid voor eeuwig
en Uw wet is waarachtig.
143 Benauwdheid en nood hebben mij getroffen,
[maar] Uw geboden zijn mijn bron van blijdschap.
144 Uw rechtvaardige getuigenissen zijn voor eeuwig;
geef mij inzicht, dan zal ik leven.

De letter tsade heeft het pictogram dat kan worden uitgelegd als ‘een lijdende knecht’ en is verwant met het woord tsadik dat rechtvaardig betekent. De letter heeft twee vormen: de gewone letter die spreekt van een lijdende knecht en de sluitletter die spreekt van een verheerlijkte knecht. Deze sluitletter is lang en recht, en heeft de vorm van een palmboom (vgl. Ps 92:13).

De letter tsade verwijst ongetwijfeld naar Christus, de Rechtvaardige (1Pt 3:18). Als de Zoon van David als de Rechtvaardige Spruit zal verschijnen, zal Hij als Koning recht en gerechtigheid doen. Zijn Naam zal zijn: “DE HEERE ONZE GERECHTIGHEID” (Jr 23:5-6).

Dit tsade couplet gaat over de betekenis van de heerlijkheden van het Woord voor de psalmist persoonlijk, hoe het Woord van God hem in de nabijheid van God brengt. Het couplet begint met de verklaring en lofprijzing dat de HEERE rechtvaardig is, zowel wat Zijn Persoon betreft als in Zijn handelen (vers 137). Het couplet eindigt met de verklaring en lofprijzing dat het Woord van de HEERE rechtvaardig is (vers 144).

De psalmist spreekt de diepe overtuiging tot de HEERE uit: “U bent rechtvaardig” (vers 137; vgl. Op 16:5,7). De HEERE is rechtvaardig als Hij hem, die uit het geloof in Jezus is, rechtvaardig verklaart (Rm 3:26). Hij is ook rechtvaardig als Hij Zijn toorn openbaart (Kl 1:18; Rm 1:18). Rechtvaardig betekent dat Hij handelt naar Zijn norm, dat is Zijn verbond en Zijn belofte.

Omdat de HEERE rechtvaardig is, zijn al Zijn oordelen “juist” (vgl. Op 15:3-4). Zijn oordelen en Zijn Persoon zijn volmaakt met elkaar in overeenstemming (Dt 32:4). Deze vaststelling is van groot belang. Iemand die dit ziet en overdenkt, zal zich daarin verblijden (Ps 19:9).

De bewijzen van de vaststelling van vers 137 worden in vers 138 gegeven. De HEERE heeft in Zijn getuigenissen “gerechtigheid uitgevaardigd” evenals “grote trouw”. Alles wat Hij zegt en doet, bewijst dat Hij rechtvaardig en groot in trouw is. Er is bij Hem geen onrecht aanwezig. Daarom kan Hij ook niet ontrouw zijn (2Tm 2:13).

De psalmist wordt verteerd door ijver voor het Woord van de HEERE (vers 139). In Psalm 69 lezen we dat hij werd verteerd door ijver voor het huis van de HEERE (Ps 69:10). In Johannes 2 haalt de Heilige Geest dit vers uit Psalm 69 aan en past het op de Heer Jezus toe omdat Hij de vervulling ervan is (Jh 2:14-17).

Deze verterende ijver is noodzakelijk omdat de afvallige leden van Gods volk, die zijn tegenstanders zijn, Gods woorden hebben vergeten. De ijver van de rechtvaardige komt voort uit zijn liefde voor Gods woorden. De tegenstanders van de getrouwen houden geen rekening met wat Hij heeft gezegd, maar gaan daar met grote kracht tegenin. Dat verteert de rechtvaardige die door liefde voor Gods woorden wordt gedreven.

De Godvrezende heeft Gods Woord niet vergeten, maar waardeert het integendeel zeer. Hij zegt tegen God dat Zijn Woord “zeer gelouterd” is, het is zuiver, zonder enig gebrek (vers 140; Ps 18:31). Er zijn talloze aanvallen op gedaan om het te ontkrachten of uit te roeien. Al die aanvallen hebben de zuiverheid ervan des te meer aangetoond. De vijand heeft het tegendeel bereikt van zijn bedoelingen. De dienaar van God heeft het zeer zuivere Woord van God niet vergeten of verworpen, maar heeft het juist lief. Voor hem is het Woord niet alleen zuiver, maar heeft het ook een zuiverende werking in zijn leven (Jh 15:3).

Een belangrijk kenmerk van een dienaar van de HEERE is dat hij Zijn Woord liefheeft (vers 97). Een belangrijk kenmerk van iemand die de Heer Jezus liefheeft, is dat hij Zijn Woord bewaart (Jh 14:21,23).

In vers 141 horen we in de psalmist het gelovig overblijfsel spreken. Ze erkennen dat ze “klein en veracht” zijn in vergelijking met de massa van hun afvallige, vijandige volksgenoten. Terwijl hun tegenstanders Gods Woord hebben vergeten (vers 139), kunnen zij zeggen dat zij de bevelen van de HEERE niet vergeten hebben. Omdat ze klein en veracht zijn, zijn ze daarop juist volledig aangewezen. Daarin vinden zij hun kracht om tegen de vijandschap van de goddeloze massa stand te houden.

Op het moment dat de psalmist verguisd en verdrukt is – en dat geldt ook voor het gelovig overblijfsel – houdt hij vast aan de krachtige bevelen van de HEERE. Dat heeft hij meer dan ooit nodig, om daardoor Zijn wil te kennen in zo’n moeilijke situatie.

In vers 140 noemt de psalmist – en in hem het overblijfsel – zich “Uw dienaar”. In vers 141 zien we de gelovige als een dienaar die moet lijden in navolging van de lijdende Knecht van de HEERE, dat is de Heer Jezus. Het gaat hier over het lijden van de Knecht vanwege de gerechtigheid (vgl. 1Pt 4:13) en niet over Zijn verzoenend lijden. In dit laatste lijden is Hij uniek en door niemand na te volgen.

De gerechtigheid van God “is een gerechtigheid voor eeuwig” (vers 142). Gerechtigheid is het rechtvaardig handelen van God, een handelen dat in overeenstemming is met Zijn Woord, Zijn verbond, Zijn belofte. De grondslag is het bloed van het nieuwe verbond (Mt 26:28; Lk 22:20), dat is het bloed van het eeuwig verbond (Hb 13:20).

Daarom heeft het niet slechts een tijdelijk effect, maar is de gerechtigheid absoluut en eeuwig. Direct daaraan verbonden is de vaststelling dat de wet van de HEERE “waarachtig” is, volkomen waar en betrouwbaar, zonder een zweem van onwaarheid.

De getrouwe is door “benauwdheid en nood” getroffen (vers 143). Dit vers loopt parallel met vers 141. Er is wel een verschil. In vers 141 de nadruk ligt op de geringheid en kwetsbaarheid van de persoon van de psalmist, terwijl het hier in vers 143 over de grootte van de nood gaat. In beide gevallen geeft het Woord afdoende steun.

Benauwdheid en nood wijzen op de tijd van de grote verdrukking waarin alle getrouwen, dat is het gelovig overblijfsel, zich aan het einde van de tijd zullen bevinden. In die tijd van grote nood hebben ze een “bron van blijdschap” die hen door die tijd heen zal helpen. Die bron wordt gevormd door de geboden van de HEERE. Tijdens de grote verdrukking loopt de mens alles uit de hand, maar het loopt de HEERE nooit uit de hand. Hij zal de Zijnen veilig in de haven van hun wens doen aankomen (Ps 107:30).

De verdrukking kan lang duren, maar er komt een einde aan, want Hij heeft paal en perk aan de grote verdrukking gesteld (Mt 24:21-22). Dat is met de rechtvaardige getuigenissen van de HEERE anders, want die zijn “voor eeuwig” (vers 144). De rechtvaardige vraagt om inzicht in die getuigenissen, want daarin bevindt zich het ware leven. Dit leven is het leven met God en geldt voor zowel nu als in de toekomst, want Zijn getuigenissen zijn voor eeuwig.

Gods getuigenissen zijn volledig, er komen geen nieuwe meer. Wat we als christenen nodig hebben, zijn geen nieuwe getuigenissen of openbaringen, maar een dieper inzicht in de door God gegeven openbaring in Zijn Woord. Zonder inzicht in deze Schriftopenbaring van God kan de mens, de gelovige, het ware leven niet leven, want in de Schrift leert de mens, de gelovige, Wie God is en wie hij zelf is. Het gaat hier niet om het ontvangen van het leven (Jh 6:53), maar om het praktische genot ervan (Jh 6:56).

Ps 119:145-152 | /koph/ Roepen in de nood

145 Ik heb met heel mijn hart geroepen;
verhoor mij, HEERE, ik zal Uw verordeningen in acht nemen.
146 Ik heb U aangeroepen, verlos mij;
dan zal ik mij aan Uw getuigenissen houden.
147 Ik ben de [morgen]schemering voor geweest en heb om hulp geroepen;
op Uw woord heb ik gehoopt.
148 Mijn ogen zijn de [nacht]waken voor geweest
om Uw woord te overdenken.
149 Hoor mijn stem overeenkomstig Uw goedertierenheid;
HEERE, maak mij levend overeenkomstig Uw recht.
150 Wie schandelijk gedrag najagen, komen naderbij;
zij zijn ver van Uw wet verwijderd.
151 [Maar] U, HEERE, bent nabij,
en al Uw geboden zijn waarachtig.
152 [Al] vanouds weet ik van Uw getuigenissen,
ja, U hebt ze voor eeuwig gegrondvest.

Het oud-Hebreeuwse pictogram van de letter koph is de horizon met zonsopgang; in het Aramees is het een oog van een naald (verbinden). De letter koph in dit couplet heeft te maken met de begrippen roepen, nabijkomen en geheiligd worden (vgl. Lv 20:26). Alle drie werkwoorden beginnen met de letter koph. Het doel is om een verbinding te maken tussen de hemel en de aarde. De gelovige is verbonden met de hemel en is daarom geheiligd, apart gezet in deze wereld.

De rechtvaardige heeft met heel zijn hart tot de HEERE geroepen (vers 145; vgl. Jl 2:32). Dit betekent dat hij een rein hart heeft, anders kan hij niet met heel zijn hart tot de HEERE roepen. Hij roept Hem aan omdat hij in een Godvijandige wereld leeft en in nood is. Niet dat God niet op de hoogte is van zijn nood, maar Hij laat de nood toe om hem geestelijk te vormen en dichter bij Zich te brengen (Rm 5:3-5). De rechtvaardige roept om verhoring. Daaraan verbindt hij de belofte om de verordeningen van de HEERE in acht te nemen.

De verzen 145-147 beginnen alle drie met ‘roepen’ en de verzen 150-151 met ‘nabij’. In vers 146 herhaalt de psalmist zijn roep om verlossing, maar dan meer specifiek “verlos mij”. Het gaat hier niet om verlossing van de straf van de zonde, maar verlossing uit de tegenwoordige nood. Het wijst op de ernst van de nood. Ook hier verbindt hij aan zijn verlossing de belofte om zich na zijn verlossing aan Gods getuigenissen te houden.

In vers 147 spreekt hij verder over zijn roep om hulp en zegt daarvan dat hij geroepen heeft voordat de morgen begon te schemeren. Nog voor het aanbreken van de dag heeft hij tot God om hulp geroepen. Hij heeft dat gedaan omdat hij op Gods Woord heeft gehoopt. Ook gedurende de nacht heeft hij zijn ogen geopend om Gods Woord te overdenken (vers 148).

De Joden verdelen de nacht in drie nachtwaken. De laatste nachtwake eindigt met de zonsopgang, de tijd van het gebed. Vóór het eindigen van de laatste nachtwake is de psalmist al opgestaan om Gods Woord te overdenken, om zijn ‘stille tijd’ te houden. Deze verzen laten zien hoe belangrijk het is om vaste tijden te nemen voor gebed en het overdenken van het Woord en de dag daarmee te beginnen.

De psalmist vraagt aan de HEERE om zijn stem te horen en dat te doen “overeenkomstig Uw goedertierenheid” (vers 149). Hij claimt het recht om gehoord te worden, want hij doet een beroep op Gods goedertierenheid, dat wil zeggen op de trouw van God aan Zijn verbond. Wat hij vraagt, is hem levend te maken. Hij erkent dat God het volle recht op zijn leven heeft. Hij wil leven zoals het recht is voor God, het leven genieten naar de bedoeling van God. Volgens het verbond zal hij in leven blijven ondanks de vijanden van het volgende vers.

Hij voelt zich in zijn leven bedreigd door hen die “schandelijk gedrag najagen” (vers 150). Zij “komen naderbij” om hem van het gebed en het Woord (verzen 147,148) af te houden. Ze gedragen zich zo, omdat ze ver van Gods wet verwijderd zijn. Ze houden in geen enkel opzicht rekening met het gezag van God.

De bedreigde rechtvaardige, die de goddelozen naderbij ziet komen, zegt tegen de HEERE dat Hij “nabij” is (vers 151). Als Hij nabij is (vgl. Fp 4:5), kunnen de kwaaddoeners nog zo dicht bij hem komen, maar de HEERE zal hem beschermen. De kwaaddoeners zijn ver van Gods wet verwijderd, maar de rechtvaardige spreekt het vol overtuiging uit dat Gods geboden waarachtig zijn.

Dit is geen spontane belijdenis met het oog op dreigend gevaar, maar hij weet “vanouds” van Gods getuigenissen (vers 152). Gods getuigenissen wil zeggen het getuigenis van Gods Woord over Wie Hij is en over wie wij zouden moeten zijn. Vanouds betekent hier: van tevoren. Hij kijkt niet terug met de wijsheid van nu, hij kijkt naar de toekomst met de wijsheid van boven. Hij weet ook dat God “ze voor eeuwig gegrondvest” heeft, namelijk op de onwrikbare grondslag van het bloed van het eeuwig verbond van Christus. God is eeuwig, daarom staan ook Zijn getuigenissen voor eeuwig op een vast, onwankelbaar fundament.

Ps 119:153-160 | /resj/ De hoofdzaak

153 Zie mijn ellende aan en red mij,
want Uw wet heb ik niet vergeten.
154 Voer mijn rechtszaak en verlos mij;
maak mij levend overeenkomstig Uw belofte.
155 Het heil is ver van de goddelozen,
want zij zoeken Uw verordeningen niet.
156 Uw barmhartigheid is groot, HEERE;
maak mij levend overeenkomstig Uw bepalingen.
157 Mijn vervolgers en tegenstanders zijn met velen,
[maar] van Uw getuigenissen wijk ik niet af.
158 Ik zag hen die trouweloos handelen, en ik walgde,
omdat zij zich niet aan Uw woord hielden.
159 Zie [toch] hoe ik Uw bevelen liefheb;
HEERE, maak mij levend overeenkomstig Uw goedertierenheid.
160 [Vanaf] het begin is Uw woord waarachtig,
al Uw rechtvaardige bepalingen zijn voor eeuwig.

De letter resj heeft het pictogram van een gebogen hoofd en is verwant met het woord ‘zien’ (verzen 153,158,159) en het woord ‘hoofd’ (het begin, vers 160). In dit resj couplet wordt als het ware een rechtsgeding gehouden (vers 154) en horen we
1. het gebed van de psalmist in zijn ellende (vers 153),
2. met zijn verzoek om te leven (vers 154),
3. de beschrijving van zijn vijanden (verzen 155-158),
4. met opnieuw een verzoek om te leven (vers 159),
5. en als slotconclusie zijn vertrouwen dat de woorden en het verbond van de HEERE betrouwbaar zijn (vers 160).

Als reden voor het aanzien van zijn ellende of verdrukking en zijn redding daaruit voert de psalmist aan dat hij Gods wet niet vergeten heeft (vers 153). De psalmist heeft behoefte aan een vertrooster, iemand die hem bij zou staan in zijn rechtszaak, iemand die mededogen zou tonen in zijn verdrukking. De Heer Jezus zegt: “Ik heb gewacht op medeleven, maar het is er niet, op troosters, maar Ik heb ze niet gevonden” (Ps 69:21).

De psalmist toont met zijn vraag aan dat hij erop rekent dat God zijn ellende zal aanzien en hem zal redden. Die zekerheid ontleent hij aan de belofte van de HEERE in Zijn verbond. Daarin heeft hij Hem leren kennen als een zorgende God, Die in barmhartigheid omziet naar de Zijnen, ook als ze in ellende zijn.

De rechtvaardige wordt aangeklaagd, er zijn zware beschuldigingen, die allemaal vals zijn (vers 154). Hij kan in vrijmoedigheid aan God vragen om zijn rechtszaak te voeren en het voor hem op te nemen. Dan zal hij verlost zijn en vrijuit gaan (vgl. Hb 7:25). Hij krijgt zijn leven terug, wat in overeenstemming is met Gods belofte dat Hij leven op aarde geeft aan wie zich tot Hem wendt. Dat doet Hij op grond van Zijn verbond.

Het heil, of de behoudenis, is “ver van de goddelozen” (vers 155). De oorzaak daarvan ligt niet bij God, maar bij henzelf. Zij zoeken namelijk Gods verordeningen niet. Dat is een groot contrast met de psalmist en het gelovig overblijfsel, die dat wel doen. Wie aan Gods Woord voorbijgaan, zullen nooit het vrederijk binnengaan. ‘Niet zoeken’ wil zeggen er geen verlangen naar hebben. Ze willen zich niet met Gods Woord bezighouden. De goddelozen zijn hier de Israëlieten die het verbond van de HEERE hebben verworpen en volgelingen van de antichrist zijn geworden. Zij zijn de vervolgers van het gelovig overblijfsel.

De rechtvaardige daarentegen ziet dat de barmhartigheid van de HEERE groot is (vers 156). Dat heeft hij in zijn leven ervaren (Kl 3:22-23). Nu hij in ellende is, doet hij daarop opnieuw een beroep. Hij wil leven tot eer van God. Daarom vraagt hij dat God hem levend maakt overeenkomstig Zijn bepalingen. Hij weet dat het leven met God vast verbonden is aan wat Gods Woord zegt. Zonder het Woord is er geen leven. Het Woord is leven (Dt 32:47a).

De druk op de rechtvaardige is groot (vers 157). Hij wordt niet slechts door een enkeling vervolgd en tegengestaan, maar zijn “vervolgers en tegenstanders zijn met velen”. Het is erg om vervolgd te worden en tegenstand te ondervinden. Als dat ook nog eens massaal gebeurt, is dat wel een heel grote beproeving. In de eindtijd zal de massa van de Israëlieten de antichrist aannemen en volgen (Jh 5:43b). Daarom zal ook twee derde deel van het volk worden uitgeroeid door Assyrië (Zc 13:8).

Ondanks dat de afvallige massa tegen hem is, zegt de rechtvaardige dat hij niet van Gods getuigenissen afwijkt. Hij blijft met een voornemen van het hart bij de Heer (vgl. Hd 11:23). Hij ervaart: “De rechtvaardige heeft veel ellende, maar uit dat alles redt de HEERE hem” (Ps 34:20).

De psalmist heeft zijn ogen open voor wat er om hem heen gebeurt. Hij ziet ook “hen die trouweloos handelen” (vers 158). Zij handelen trouweloos – betekent ook: bedrieglijk, afvallig – tegenover het verbond van de HEERE. Dat veroorzaakt walging bij hem. Die walging komt niet in hem op vanwege het trouweloos handelen tegen hem, maar omdat zij zich niet aan Gods Woord houden. Trouweloosheid is afschuwelijk en dat te meer als de wil van God gekend wordt, maar men zich daar niet aan houdt.

We kunnen denken aan trouweloosheid in een huwelijk. In Jeremia 2 wordt ontrouw in het huwelijk vergeleken met ontrouw aan het verbond met de HEERE (Jr 2:2). Het woord ‘liefde’ in Jeremia 2:2 is het woord voor trouw aan het verbond. Het huwelijk wordt ook gezien als een verbond (Ml 2:14). Ontrouw aan het huwelijksverbond was en is – ook vandaag – wel de afschuwelijkste vorm van ontrouw in de sfeer van menselijke relaties.

De psalmist wil leven omdat het leven beloofd is in het verbond als hij Gods bevelen liefheeft (vers 159). Hij kiest het leven (Dt 30:19). Zijn verlangen naar leven komt voort uit liefde voor Gods bevelen. Daarin staat dat het leven wordt beloofd aan wie Gods Woord liefhebben. Hij doet daarvoor een beroep op Gods goedertierenheid.

Evenals het laatste vers van het vorige couplet, vers 152, gaat het laatste vers van dit couplet over het begin van het Woord en dat het eeuwig is (vers 160). De Godvrezende verklaart dat Gods Woord “[vanaf] het begin … waarachtig” is. ‘Het begin’ is ‘het hoofd’. Het Hebreeuwse woord ‘begin’ betekent ook ‘hoofd’. Het betekent dat het geheel en de hoofdzaak van het Woord de waarheid ofwel trouw is. In het Nieuwe Testament staat het zo: “Het woord is betrouwbaar en alle aanneming waard” (1Tm 1:15; 3:1; 4:9; 2Tm 2:11; Tt 3:8).

Het betekent niet dat het Woord een begin heeft, maar dat alles een begin heeft en dat het Woord daarover de waarheid spreekt. Het gaat niet om het begin van het Woord, maar om het geheel van Gods Woord. Het Woord, het verbond, met al de rechtvaardige bepalingen die het bevat, heeft geen einde, het is “voor eeuwig”.

Ps 119:161-168 | /sin,sjin/ Verdrukking

161 Vorsten hebben mij zonder reden vervolgd,
maar voor Uw woord heeft mijn hart diep ontzag gehad.
162 Ik ben verblijd over Uw belofte,
als [iemand] die een grote buit vindt.
163 Ik haat de leugen en heb er een afschuw van,
[maar] Uw wet heb ik lief.
164 Ik loof U zeven[maal] op een dag
om Uw rechtvaardige bepalingen.
165 Wie Uw wet liefhebben, hebben diepe vrede;
voor hen ligt er geen struikelblok.
166 Ik hoop op Uw heil, HEERE,
en doe Uw geboden.
167 Mijn ziel neemt Uw getuigenissen in acht,
want ik heb ze zeer lief.
168 Ik neem Uw bevelen en getuigenissen in acht,
want al mijn wegen [liggen] voor U [open].

De letter sin of sjin heeft het pictogram en de betekenis van ‘tanden’ en is verbonden met het begrip ‘eten’, ‘vuur’, ‘verdrukking’. De negatieve betekenis is verdrukking en oordeel, de positieve is eten en een buit vinden (vers 162). Vers 161 en vers 163 spreken van de grote verdrukking, waarin het overblijfsel wordt vervolgd door “vorsten”, dat zijn de valse leiders (vers 161) en de valse herders (Zc 11:15-17) van Israël. Te midden van deze zware verdrukkingen blijven in dit couplet de psalmist en het overblijfsel de HEERE trouw en verblijden zich in de verlossing en het Woord van de HEERE.

De psalmist is niet bang geweest voor vorsten, de volgelingen van de antichrist, die leugens over de HEERE en Zijn Woord hebben verspreid. Hij is wel bang geweest voor Gods Woord in die zin dat hij er “diep ontzag” voor heeft gehad (vers 161). Dat heeft hem ervoor bewaard Gods Naam voor overheidspersonen, die hem zonder reden hebben vervolgd, te verloochenen, maar juist tegenover hen trouw van Hem te getuigen. Voorbeelden daarvan zijn Daniël voor Nebukadnezar, Paulus voor koning Agrippa en bovenal de Heer Jezus voor Pilatus.

De vreugde over Gods belofte, dat is Zijn woord, Zijn toezegging, is te vergelijken met het vinden van een grote buit (vers 162). Dat het om een buit gaat, wil zeggen dat het gaat om wat bij een overwinning op een vijand is veroverd (vgl. Js 9:2b). Het is geen toevallige vondst, maar het resultaat van strijd. Voor het vinden van een dergelijk grote buit moet moeite worden gedaan.

Zo is de kennis van God door Zijn Woord ook het resultaat van het biddend bestuderen en overdenken van het Woord. Dat kost moeite en tijd. Tegelijkertijd is het Woord een wapen, het zwaard van de Geest, dat noodzakelijk is in een tijd van geestelijke strijd, in een tijd van verdrukking en nood.

De leugen is verwerpelijk en afschuwelijk en waard om te haten (vers 163). De wet, Gods Woord, is absoluut waar en waard om lief te hebben. Deze gevoelens van haat en afschuw voor de leugen en liefde voor Gods Woord worden door het lezen van Gods Woord bewerkt. Door het Woord van God krijgen we het juiste besef van leugen en waarheid.

De leugen is hier het ontkennen dat de HEERE de ware God is. Elia vroeg wie de ware God is: de HEERE of Baäl. De belijdenis van het overblijfsel is wat de naam Elia betekent: De HEERE is mijn God. In de eindtijd is de vraag wie de ware God is: de HEERE of de mens. De mens wil als God zijn (Gn 3:4-6) en richt het beeld van een mens op dat moet worden aanbeden (Dn 3:1-5). De mens neemt de plaats van God in (Hd 12:21-23; Op 13:11-12). Dit zien we in de antichrist in volle omvang gestalte krijgen. Hij zal de mensen met wonderen van de leugen naar de werking van de satan zelf ertoe verleiden hem te aanbidden (2Th 2:3-4,9).

Voor ons is de leugen ook het leven van een huichelachtig leven. Het lijkt van buiten geestelijk gezond en rijk, maar van binnen is het vuil en verhard. Een voorbeeld en waarschuwing zien we in het leven van David in zijn overspel met Bathseba en zijn moord op haar man Uria.

De psalmist looft God zeven keer per dag, dat is voortdurend, de hele dag door, vanwege Gods rechtvaardige bepalingen (vers 164). Het Woord van God bewerkt ook gevoelens van dankbaarheid. Het is goed om te overdenken hoe ver dat gaat. Het is niet alleen danken “in alles” (1Th 5:18), maar het gaat verder: “Dankt te allen tijde voor alles de God en Vader in [de] Naam van onze Heer Jezus Christus” (Ef 5:20).

Alles in Gods Woord is ook bedoeld om ons tot lofprijzing van God te brengen. Wat krijgen we veel reden tot lofprijzing als we in Gods Woord ontdekken Wie de Heer Jezus voor God en voor ons is en wat Hij daarvoor heeft gedaan en nog steeds doet.

Het liefhebben van het Woord van God heeft “diepe vrede” tot gevolg (vers 165) en dat in een wereld die vol onvrede en verleiding is. Die vrede is de vrede van God. Wie deze vrede kent, zal ondervinden dat de Heer zijn hart en zijn gedachten bewaart (Fp 4:7; vgl. Js 26:3). Hij onderkent elk struikelblok en wordt door de Heer door Zijn genade en Zijn engelen gedragen, zodat hij zijn voet niet stoot aan het struikelblok (Mt 4:6). Met die diepe vrede is de Heer Jezus Zijn weg op aarde gegaan, zonder struikeling.

Als de rechtvaardigen in problemen zijn, mogen ze, in overeenstemming met het verbond, op het heil, of de behoudenis, van de HEERE hopen, terwijl ze Zijn geboden doen (vers 166). Deze hoop op de behoudenis is geen onzekerheid, maar betekent dat ze zeker weten dat wat is beloofd, komt (Hb 11:1). Daarbij en daarboven is onze hoop gericht op Hem Die zal komen om wat beloofd is, te vervullen (Hb 10:37). Deze zekerheid maakt niet lichtzinnig, maar gehoorzaam aan de geboden van God.

De liefde tot God en Zijn Woord komen tot uiting in het bewaren en in acht nemen van Gods getuigenissen (vers 167; vgl. Jh 14:21,23). De verzen 166-167 gaan allebei over het bewaren van Gods getuigenissen en vormen het slot van dit couplet. Ook aan ons is de opdracht gegeven om het pand dat aan ons is toevertrouwd te bewaren door de Heilige Geest Die in ons woont (2Tm 1:14).

Net zoals het geloof zonder de werken dood is (Jk 2:17), is ook het liefhebben van de Heer Jezus zonder Zijn geboden te bewaren een leugen. De psalmist spreekt over “mijn ziel”. Daarmee zegt hij dat zijn hele wezen, zijn hele innerlijk erbij betrokken is. Liefde voor Gods getuigenissen blijkt niet uit slechts een mondelinge verklaring. Die liefde blijkt uit het volledig opnemen ervan in het hart, van waaruit het in de praktijk zichtbaar wordt.

Als de “bevelen en getuigenissen” van God in acht worden genomen, is daaraan het besef verbonden dat alle wegen van de Godvrezende openliggen voor God (vers 168; vgl. Hb 4:12-13). Omdat de psalmist weet dat God al zijn wegen overziet, wil hij zich laten leiden door Zijn bevelen en getuigenissen. Voor God kennen de wegen die de Zijnen gaan geen geheimen. Daarom is het zo nodig Zijn Woord te raadplegen, want daarin laat Hij zien welke weg ieder van de Zijnen moet gaan. Ook maakt Hij ons duidelijk wat er in ons hart is, alle schuilhoeken ervan komen dan openbaar (Ps 139:23-24).

Ps 119:169-176 | /taw/ Het teken van het kruis

169 Laat mijn roepen naderen voor Uw aangezicht, HEERE;
geef mij inzicht overeenkomstig Uw woord.
170 Laat mijn smeken voor Uw aangezicht komen;
red mij overeenkomstig Uw belofte.
171 Mijn lippen vloeien over van lofzang,
want U leert mij Uw verordeningen.
172 Mijn tong zal Uw woorden bezingen,
want al Uw geboden zijn rechtvaardig.
173 Laat Uw hand mij te hulp komen,
want ik heb Uw bevelen uitgekozen.
174 HEERE, ik verlang naar Uw heil;
Uw wet is mijn bron van blijdschap.
175 Laat mijn ziel leven, dan zal hij U loven;
laat Uw bepalingen mij helpen.
176 Ik heb gedwaald als een verloren schaap;
zoek Uw dienaar, want Uw geboden heb ik niet vergeten.

De letter taw is de laatste letter van het Hebreeuwse alfabet. Het oorspronkelijke pictogram van deze letter is een ‘kruis’ en heeft de betekenis van ‘teken’, ‘verbond’. Deze aspecten vinden we in het bloed van Christus. In Exodus 12 lezen we daarover in het beeld van het bloed aan de huizen van de Israëlieten: “En het bloed zal u tot een teken zijn aan de huizen waarin u verblijft. Als Ik het bloed zie, zal Ik u voorbijgaan” (Ex 12:13a). Het bloed dat gestreken wordt aan de deurposten en bovendorpels van deze huizen heeft de vorm van het kruis. Vergelijk de teken of het kruis aan de voorhoofden van het overblijfsel in Ezechiël 9 (Ez 9:4).

De Heer Jezus noemt Zichzelf “de Alfa en de Omega”, de eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet (Op 1:8,11; 21:6; 22:13). In het Hebreeuws zou dat zijn de Aleph en de Taw. De aleph spreekt van een os of rund, het dier bij uitstek voor het brandoffer. De taw spreekt van het kruis, ofwel het altaar waarop het brandoffer gebracht wordt. Zo is de Heer Jezus tegelijkertijd het offerdier, het altaar en de Priester Die het offer brengt.

De psalmist begrijpt dat zijn probleem niet alleen veroorzaakt wordt door vijanden van buitenaf, maar dat hij een probleem heeft vanbinnen in zichzelf. Hijzelf heeft gezondigd, hij heeft gedwaald als een verloren schaap (vers 176). Wat hij nodig heeft, is de Herder Die Zijn leven aan het kruis ten behoeve van Zijn schapen heeft afgelegd. De Herder moest afdalen en hem zoeken in zijn verloren toestand (Lk 15:4-7). Een verloren schaap kan zichzelf niet redden. De mens die zich dat bewust is, realiseert zich dat zijn hulp van buitenaf moet komen (vgl. Rm 7:24). Hij realiseert zich ook dat zijn verlossing niet komt van iets, maar van Iemand.

Dit is het laatste couplet waarin de waarde van het Woord in al zijn aspecten die voor ons leven van belang zijn, wordt bezongen. De toonsterkte van het aanspreken van God lijkt hier het hoogst te zijn. De psalmist roept tot God (vers 169). Dat heeft hij vaker in deze psalm gedaan, maar hier stelt hij zijn roepen voor als een persoon voor wie hij aan God vraagt of die persoon mag “naderen voor Uw aangezicht”. Hij is een roepende om inzicht overeenkomstig Zijn Woord. Hij wil graag in alle dingen inzicht krijgen, niet vanuit het menselijk denken, maar vanuit Gods geopenbaarde wil in Zijn Woord.

Wie naar inzicht in Gods Woord verlangt, is ook een bijzonder voorwerp van de aanvallen van de vijand (vers 170). Daarom komt hij behalve als een roepende, ook als een smekeling. Hij vraagt aan God dat zijn smeken tot “voor Uw aangezicht” mag komen. De Godvrezende smeekt om redding uit gevaren overeenkomstig Gods belofte. God heeft immers beloofd dat Hij de Zijnen niet zal begeven en niet zal verlaten. De vijand zal alles doen om ons gebedsleven krachteloos te maken (vgl. 1Pt 3:7).

Vers 169 en vers 170 vormen de twee thema’s van Psalm 119. We zien in vers 169 een gebed met een verzoek om inzicht en in vers 170 een gebed om verlossing op grond van de beloften uit Gods verbond. Deze gebeden vormen de grondslag van zijn lofprijzing (vers 171), zijn onderwijs door middel van de liederen (vers 172; vgl. Ko 3:16), zijn worsteling (vers 173) en zijn verlangens (vers 174).

Nadat hij zich aan God als een roepende en smekeling heeft voorgesteld, meldt hij zich bij God als een Godlover (vers 171). In Gods tegenwoordigheid komt niet alleen hulpgeroep over zijn lippen, maar ook “lofzang” (vgl. Fp 4:6). Zijn lippen vloeien er zelfs van over. Dit is het gevolg van onderwijs door God in Zijn verordeningen.

Zijn lofzang bestaat uit het bezingen van de woorden van God (vers 172). Waar het hart vol van is, daar loopt de mond van over. Het ‘instrument’ daarvoor is zijn tong. In heel wat hedendaagse ‘lofliederen’ komen uitspraken voor die niet gebaseerd zijn op het Woord van God, maar ertegen ingaan. Ook voor onze lofliederen geldt dat ze in overeenstemming met het Woord van God moeten zijn (Ef 5:19). Dan luistert Hij daar graag naar. Het thema van de zang hier is de rechtvaardigheid van Gods geboden.

Vers 171 en vers 172 lopen parallel. We zien daardoor een verdubbeling van lof. De lofzang wordt dubbel onderstreept. De lofzang geeft aan dat de psalmist er volkomen van overtuigd is dat de HEERE op grond van Zijn verbond zijn gebed zal verhoren. In vers 171 spreekt hij als een heilige priester de lofzang tot de HEERE; in vers 172 spreekt hij als een koninklijke priester tot de medegelovigen (1Pt 2:5,9; vgl. Ps 66:16).

Er is ook besef bij de rechtvaardige dat hij afhankelijk is van de HEERE (vers 173). Daarom vraagt hij Hem dat Zijn hand hem te hulp komt. Hij heeft Gods bevelen uitgekozen om zich daaraan te houden en daarmee bezig te zijn. Deze keus moet iedere getrouwe maken. De hulp van de HEERE is verbonden aan Zijn Woord. Hij kan niemand helpen die niet voor Zijn Woord buigt. Ons is het voorrecht gegeven om altijd met vrijmoedigheid tot de troon van genade te naderen, opdat wij barmhartigheid ontvangen en genade vinden tot tijdige hulp (Hb 4:16).

De Godvrezende verlangt naar het heil, of de behoudenis, van de HEERE (vers 174). Daarmee bedoelt hij de periode van de zegeningen van het nieuwe verbond onder de regering van de Heer Jezus. Daarover heeft hij in Gods Woord, dat voor hem “een bron van blijdschap” is, gelezen. Voor ons geldt dat wij eens voor altijd behouden zijn door het geloof (Ef 2:8). Wel moeten wij in de tegenwoordige tijd onze behoudenis uitwerken met vrees en beven (Fp 2:12). In de nabije toekomst zullen we de behoudenis van onze lichaam ontvangen (Rm 8:23-25; 13:11; Fp 3:20-21).

De psalmist vraagt de HEERE zijn ziel te laten leven (vers 175). Dat is niet om van het leven te genieten, maar om de HEERE te loven (Ps 6:6). Hij beseft dat hij dat niet kan zonder de hulp van de HEERE. Deze hulp ligt, zo weet hij, in Gods bepalingen. Het Woord van God geeft stof te over om de HEERE te loven.

Het laatste vers is een belijdenis van zonde met verlangen naar herstel van de relatie die door de zonde is verbroken (vers 176). De psalmist erkent dat hij heeft “gedwaald als een verloren schaap”. Hij ziet ook in dat hij wordt opgezocht door de goede Herder, Die Zijn leven heeft ingezet voor Zijn schapen, want hij vindt zelf de weg niet terug. Toch weet hij Wie hij aanspreekt. Hij weet ook dat hij Gods “dienaar” is. Hij heeft wel gedwaald, maar is Gods geboden niet vergeten.

Zoals het Nieuwe Testament eindigt met de uitnodiging aan zondaars om zich alsnog te bekeren, zo eindigt de psalmist hier met de noodzaak voor het volk Israël om door de Goede Herder hersteld te worden.

Psalm 120

Inleiding

Met Psalm 120 begint een groep van vijftien psalmen, Psalmen 120-134, die wel wordt aangeduid als ‘pelgrimsliederen’, of ‘liederen ha ma’aloth’, dat is vertaald ‘opgangsliederen’, of ‘trappenliederen’. Ha ma’aloth betekent omhooggaan ofwel emigreren naar Israël, ook wel aliyah genoemd, en dan omhooggaan naar Jeruzalem, om te offeren, en ook omhooggaan op de treden van de tempelvoorhof om tot God te naderen. [De Joden verbinden deze vijftien psalmen met de vijftien treden van de tempelvoorhof.]

Elke psalm in deze groep heeft in de HSV het opschrift “een pelgrimslied”. Deze psalmen worden gezongen door de Israëlieten, wanneer zij als pelgrims de ‘opgang’ naar Jeruzalem maken – Jeruzalem ligt namelijk op een berg (Js 2:2-3) – om de jaarlijkse feesten te vieren. Profetisch hebben we in deze opgangsliederen vooral de geestelijke oefeningen van de tien stammen bij hun terugkeer naar het beloofde land (vgl. Jr 3:18; Ez 37:15-28).

De twee stammen die na de Babylonische ballingschap naar Israël waren teruggekeerd, waren opnieuw in ongeloof verzonken. De verbinding met God was verbroken. Ze waren een dood volk geworden (Ez 37:1-14). Door Gods Geest zullen ze tot bekering komen en gelouterd worden in de grote verdrukking. De tien stammen bevinden zich bij de wederkomst van Christus nog in het buitenland, te midden van vijandige, onverdraagzame volken, en zullen vandaaruit verzameld worden (Mt 24:30-31).

We weten van vijf van deze pelgrimsliederen wie de dichter is:
1. Vier zijn van David (Psalmen 122; 124; 131; 133).
2. Eén is van Salomo (Psalm 127).
Van de overige tien is de dichter niet bekend.

Ze zijn zo samengesteld, dat ze beginnen met een roep van de pelgrim vanuit een ver van Jeruzalem en het beloofde land gelegen plaats (Psalm 120) en eindigen met aanbidding in het huis van God (Psalm 134). De psalmen daartussen beschrijven de situaties en ervaringen op de pelgrimsweg van de tien stammen en, zij het in mindere mate, ook die van de twee stammen. Ze komen uit de volkenzee waarheen zij weggevoerd werden en zijn op weg naar het beloofde land (Dt 30:3). In een toepassing op ons kunnen we het vergelijken met onze reis uit de wereld van duisternis, leugen en bedrog op weg naar de wereld van licht, leven en waarheid.

Het bijzondere thema van het eerste pelgrimslied is de valsheid en het bedrog, de leugen, van de vijanden van het volk van God, te midden van wie de rechtvaardige woont, en hoe hij daaronder lijdt.

Ps 120:1 | Geroepen en verhoord

1 Een pelgrimslied.
Ik riep tot de HEERE in mijn benauwdheid,
en Hij verhoorde mij.

Dit eerste “pelgrimslied” begint met de vermelding door de psalmist dat hij in zijn benauwdheid tot de HEERE heeft geroepen. De psalmist vertolkt de stem van het gelovig overblijfsel, ofwel de uitverkorenen, uit de tien stammen (Mt 24:30-31). Omdat ze zien dat de HEERE hun verdrukking buiten het beloofde land over hen heeft gebracht, richten ze zich in gebed tot Hem en roepen Hem in hun benauwdheid aan. De roep tot God is het begin van de weg terug naar Hem (Dt 30:1-5).

Als het volk in zijn benauwdheid Hem aanroept, verhoort Hij hen door Zijn tegenwoordigheid. De vijanden zijn er nog, maar Hij is nu bij hen, zodat ze niet meer benauwd zijn. Omdat ze zich tot Hem richten en niet tot mensen, is er verhoring. Alleen God kan uit benauwdheid redden. Deze zekerheid spreekt de rechtvaardige uit. Wat hun grote benauwdheid is, wordt in het volgende vers gezegd.

Ps 120:2-4 | De tong vol bedrog

2 HEERE, red mijn ziel van de valse lippen,
van de tong vol bedrog.
3 Wat zal de tong vol bedrog u geven?
Wat zal die aan u toevoegen?
4 Scherpe pijlen van een machtig man,
en gloeiende houtskool van bremstruiken daarbij.

Het is een van de pijnlijke ervaringen van een gelovige dat hij onder mensen leeft die alleen maar kunnen liegen, die een ‘leugenleven’ leiden. Dat hij daarvan het lijdend voorwerp is, maakt het nog pijnlijker. Het is een kwaad waartegen geen bescherming mogelijk is. Niemand kan zich tegen valse beschuldigingen beschermen.

Valse beschuldigingen zijn niet te voorzien en niet te voorkomen. Vaak is niet te achterhalen wie erachter zit. En als de dader al kan worden opgespoord en veroordeeld, is het kwaad niet meer ongedaan te maken. Een voorbeeld van een dodelijke valse beschuldiging hebben we in de geschiedenis van Naboth (1Kn 21:1-15).

De rechtvaardige, en in hem het overblijfsel, voelt zich benauwd door wat “valse lippen” over hem beweren en door wat er met “de tong vol bedrog” van hem wordt gezegd (vers 2; vgl. Ps 52:6). Het enige wat de gelovige kan doen, is het tegen de HEERE zeggen. Dat doet de rechtvaardige hier dan ook.

De tong is een speciaal middel waarmee anderen grote geestelijke en emotionele schade kan worden berokkend. Als er geen echte misdaden kunnen worden ontdekt, wordt de toevlucht genomen tot een lastercampagne om iemand aan de schandpaal te nagelen en hem het leven onmogelijk te maken. De vijanden zullen een vreselijke leugencampagne beginnen om de Godvrezenden tot in het diepst van hun ziel te treffen. De Godvrezende neemt dan de toevlucht tot de HEERE met de smeekbede zijn ziel daarvan te redden.

In vers 3 richt de rechtvaardige zich tot de vijand. Hij stelt hem twee vragen, die een vervloeking bij het zweren van een eed vormen, zoals Abner eens heeft gedaan (2Sm 3:9). De psalmist vraagt wat “de tong vol bedrog” hem zal “geven”, wat het hem zal opleveren. Dan vraagt hij wat “die”, dat is die tong vol bedrog, aan hem zal “toevoegen”, wat voor extra’s daaraan voor hem verbonden is.

Hij geeft zelf het antwoord (vers 4). De vijand heeft met bedrieglijke tong een eed gezworen, en nu zal de HEERE hem met de vloek van deze gezworen eed treffen. Hij, die zijn tong heeft gescherpt als een scherpe pijl, zal door “scherpe pijlen van een machtig man” doorboord worden (vgl. Ps 57:5; 64:4; Sp 25:18; Jr 9:3,8; Gl 6:7). De machtige Man is de Messias (Ps 24:8).

Hij, die zijn woorden als een verwoestend vuur over hem heeft gesproken, zal “daarbij” door het vuur van “gloeiende houtskool van bremstruiken” verteerd worden (vgl. Sp 16:27; Jk 3:6). Hout van bremstruiken is bijzonder hard en de houtskool ervan brandt hevig en lang. Daarom is dit houtskool uitermate geschikt om aan een pijl vast te maken, waardoor die pijl een vurige, brandende pijl wordt.

Ps 120:5-7 | Verlangen naar vrede

5 Wee mij, dat ik als vreemdeling in Mesech verblijf,
dat ik woon in de tenten van Kedar.
6 Mijn ziel heeft lang gewoond
bij hen die de vrede haten.
7 Ik ben vreedzaam, maar als ik spreek,
voeren zij oorlog.

De rechtvaardige, en in hem het overblijfsel, roept het “wee mij” over zichzelf uit omdat hij is omgeven door barbaarse mensen (vers 5). Jesaja roept “wee mij” omdat hij zichzelf als onreine zondaar in het licht van de heilige God ziet (Js 6:5). Zover is de rechtvaardige hier nog niet. Dat komt in Psalm 130. Hij is nu nog meer met zijn omgeving bezig en de gevoelens die daar ten opzichte van hem heersen.

Hij verblijft “als vreemdeling in Mesech”, wat betekent dat hij er niet thuis is, maar er tijdelijk verblijft. Hij zegt met andere woorden hetzelfde als hij vervolgens zegt dat hij “in de tenten van Kedar” woont. De rechtvaardige woont te midden van een agressieve, onverdraagzame en discriminerende bevolking.

Mesech is een afstammeling van Jafeth (Gn 10:2; Ez 38:1). Zijn nakomelingen bevonden zich in het verre noorden, eerst rond de Zwarte Zee, later nog meer naar het noorden, naar wat nu bekend is als Moskou. Ze staan bekend als ruwe, onbeschaafde mensen. Kedar is de tweede zoon van Ismaël (Gn 25:13; Js 21:13-17), met wrede, genadeloze nakomelingen. Het is een aanduiding geworden voor de verschillende Arabische stammen. Samen zijn ze de laatste vijanden van Israël in de eindtijd, namelijk de koning van het noorden, met een coalitie van tien islamitische landen (Ps 83:6-9), die door Gog, dat is vorst van groot-Rusland, worden geruggesteund.

Hun gebied is het gebied waar de tien stammen destijds naar zijn weggevoerd. Dit is later ook bevestigd door de geschiedschrijver Flavius Josephus. Het verblijf bij hen heeft al lang geduurd (vers 6). Het vreet aan zijn ziel dat zij “de vrede haten”. Hun dagelijkse praktijk is moord en doodslag. Recht en gerechtigheid zijn deze ‘vredehaters’ volkomen vreemd. De waarheid wordt door hen met voeten getreden. Dat blijkt wel uit de grove leugens die ze over hem rondstrooien. Daaronder lijdt hij. Hij wil ervan bevrijd worden.

Hij is zelf een man van vrede, hij is “vreedzaam” (vers 7). Letterlijk staat er: Ik (ben) vrede, dat houdt in dat hij wordt gekenmerkt door vrede. Hij is niet uit op ruzie, maar wil in vrede met alle mensen samenleven (vgl. Rm 12:18; Hb 12:14). Daarvan getuigt hij ook tegenover hen te midden van wie hij woont. Zijn pogingen zijn echter tevergeefs. Ze worden afgeslagen. Er wordt zelfs oorlogszuchtig op gereageerd. Deze mensen willen van geen vrede weten en zijn niet te stoppen op hun oorlogspad.

Psalm 121

Inleiding

Deze psalm bezingt de HEERE als de grote zekerheid van hen die in trouw aan Hem hun weg gaan. Daarom wordt Zijn Naam zo vaak herhaald. Daardoor wordt duidelijk dat er niemand zo veilig is als degene die zijn hulp uitsluitend van Hem verwacht. Hij is de Schepper van hemel en aarde en de Bewaarder van Zijn volk Israël, van de getrouwen daarvan. De HEERE zal hen altijd in alle omstandigheden bewaren.

De reis van de uitverkorenen uit Psalm 120 begint in een gevaarlijk en vijandig gebied. Het is de reis van een schaap tussen een roedel wilde, hongerige wolven (vgl. Mt 10:16). Wat heeft iemand in zo’n situatie nodig? Bestaat er wel een mogelijkheid om te overleven? En dan een pelgrimsreis helemaal naar Jeruzalem? Psalm 121 gaat over wat iemand, die op een pelgrimsreis gaat, nodig heeft: de bewaring van de HEERE.

In deze psalm vinden we een drievoudig getuigenis dat de HEERE de Bewaarder van Israël is en een drievoudige getuigenis dat de HEERE hen zal bewaren. Aangezien de Bewaarder de HEERE, de Schepper van hemel en aarde, is, zal Hij Zijn schapen dwars door de roedel wrede wolven heen veilig naar Jeruzalem brengen.

Ps 121:1-2 | De Schepper

1 Een pelgrimslied.
Ik sla mijn ogen op naar de bergen,
vanwaar mijn hulp komen zal.
2 Mijn hulp is van de HEERE,
Die hemel en aarde gemaakt heeft.

Dit tweede “pelgrimslied” (vers 1) sluit nauw aan bij het vorige, waarin de getrouwe in benauwdheid is. In de vorige psalm kijkt de gelovige bezorgd om zich heen; in deze psalm kijkt hij vol vertrouwen omhoog voor hulp om de weg naar Jeruzalem te gaan. ‘Hulp’ betekent bescherming, ondersteuning, leiding en zegen. Daarvoor slaat de pelgrim in het geloof zijn ogen op naar de bergen rondom Jeruzalem. Dat is weliswaar ver bij hem vandaan, maar te midden daarvan woont de HEERE (Ps 125:2; vgl. 1Kn 8:46-49; Dn 6:11).

De situatie van deze pelgrims lijkt op een bedreigende situatie voor koning Hizkia, die volgens velen de samensteller van de opgangsliederen is. Hizkia werd bedreigd door Sanherib, de koning van Assyrië (Js 36:1). De vorsten van Hizkia dachten aan hulp uit Egypte (Js 36:6). Zou Egypte kunnen helpen? Als het leger van Egypte zou komen, dan zou het vanuit de omringende bergen komen.

Nee, Hizkia moest niet naar de bergen kijken. Hij moest verder kijken, zijn hulp moest van nog hogerop komen (Ps 123:1). Daarom ging hij de tempel in en spreidde hij de dreigbrief van Sanherib voor het aangezicht van de HEERE uit (Js 37:14). Daarmee zei hij wat de psalmist hier zegt: “Mijn hulp is van de HEERE, Die hemel en aarde gemaakt heeft” (vers 2).

Bergen zijn een beeld van aardse machten. De pelgrim beseft dat zijn hulp niet van aardse machten, maar van de HEERE komt (vgl. Jr 3:23). Hij beseft dat zijn hulp alleen van Hem is. Dat is niet moeilijk als hij in Hem de Schepper van hemel en aarde ziet (vgl. Ps 115:15). Zou Hij, Die alles heeft geschapen en in stand houdt, ook niet voor hem kunnen zorgen? Daarvan is hij overtuigd.

God is geen plaatselijke of nationale god, zoals de afgoden van de volken, maar de God van hemel en aarde. Hij, Die alles heeft geschapen en in stand houdt, kent ook de weg van de Godvrezende pelgrim en zal hem helpen die te gaan. Alle moeilijkheden die hij op zijn weg kan tegenkomen, komen van de God Die hij in Jeruzalem gaat ontmoeten. Daarom staan die moeilijkheden onder Zijn controle.

In de periode waarover het profetisch in de psalm gaat, wordt God totaal ontkend en wordt de mens verafgood. Het is een periode waarin het eeuwig evangelie door een engel, die in het midden van de hemel vliegt, verkondigd wordt. Dit evangelie luidt: “Vreest God en geeft Hem heerlijkheid, want het uur van Zijn oordeel is gekomen; en aanbidt Hem Die de hemel en de aarde en [de] zee en [de] waterbronnen heeft gemaakt” (Op 14:6-7).

Gezien de huidige ontwikkeling van onze maatschappij zal in die periode de evolutietheorie algemeen als feit zijn aanvaard. Daarbij wordt de boodschap dat God de hemel en de aarde geschapen heeft, ontkend. Daarom zendt God die engel om alle mensen waar ze ook maar op de aarde wonen – daarom vliegt die engel in het midden van de hemel, iedereen op aarde kan hem zien en horen – eraan te herinneren dat Hij de Schepper is.

Ps 121:3-8 | De Bewaarder

3 Hij zal uw voet niet laten wankelen,
uw Bewaarder zal niet sluimeren.
4 Zie, de Bewaarder van Israël
zal niet sluimeren of slapen.
5 De HEERE is uw Bewaarder,
de HEERE is uw schaduw aan uw rechterhand.
6 De zon zal u overdag niet steken,
de maan niet in de nacht.
7 De HEERE zal u bewaren voor alle kwaad,
uw ziel zal Hij bewaren.
8 De HEERE zal uw uitgaan en uw ingaan bewaren,
van nu aan tot in eeuwigheid.

In deze verzen horen we, als het ware uit het heiligdom, het antwoord op het geloofsvertrouwen dat de getrouwe in de verzen 1-2 heeft uitgesproken. De getrouwe wordt ervan verzekerd dat de Bewaarder zijn voet niet zal laten wankelen (vers 3). In dit vers staat twee keer het woord ‘niet’. Het is een dubbele onderstreping dat wat in dit vers staat nooit en te nimmer door de Bewaarder zal worden toegestaan. Hij zal hem ondersteunen bij elke stap die hij zet (Jb 31:4). God de Schepper is machtig om voor wankelen en struikelen te bewaren (Jd 1:24).

De Bewaarder zal niet sluimeren, Hij zal geen ogenblik in Zijn waakzaamheid voor hem verslappen. Dit is heel anders dan met de afgoden. Elia spotte destijds met de Baäl: “Misschien slaapt hij [wel] en moet hij wakker worden” (vgl. 1Kn 18:27). Deze Bewaarder zal hem niet uit het oog verliezen, en ook niet onverschillig toekijken hoe het hem vergaat als hij op weg is naar Jeruzalem, een weg die vol gevaren is. Hij zal hem met de grootste persoonlijke aandacht begeleiden en nauw bij hem betrokken zijn. Zijn Bewaarder heeft zelfs de haren van zijn hoofd geteld en geen enkele haar ervan zal verloren gaan (Lk 12:7; 21:18; Hd 27:34).

Met de oproep “zie” (vers 4) wordt de aandacht van de getrouwe met nadruk gevestigd op de Bewaarder als “de Bewaarder van Israël”, Zijn volk. Er is bij Hem geen sprake van verslapping in Zijn bewaring. Er is geen indutten en daardoor ook geen in slaap vallen. Hij zal niet sluimeren of slapen, maar zonder onderbreken vol oplettendheid waken over Zijn eigendom, Zijn uitverkorenen. Zijn volk is Zijn “persoonlijk eigendom” (Ex 19:5; Dt 7:6).

In de verzen 3-4 is het nog niet helemaal duidelijk Wie de Bewaarder is, althans Zijn Naam wordt nog niet uitdrukkelijk vermeld. Pas in vers 5 wordt Zijn identiteit bekendgemaakt: het is de HEERE. Het had bijvoorbeeld ook een (aarts)engel kunnen zijn. Wat heeft iemand nodig op een zeer gevaarlijke reis? Een bewaarder ofwel een persoonlijke lijfwacht, een bodyguard. En wie is deze lijfwacht? Wat kan hij? Hij moet altijd waakzaam zijn. Er mag zelfs geen moment van sluimeren zijn. Sluimeren is een uitdrukking voor een soldaat die tijdens zijn dienst niet waakzaam is (Js 5:27).

Als de bewaarder van Israël een (aarts)engel was (vgl. Ex 32:34; Dn 10:21), zou een demonische engelvorst hem misschien kunnen tegenhouden (Dn 10:13). Nu de HEERE Zelf de taak op Zich heeft genomen om Israël veilig in Jeruzalem te brengen, is wat tevoren onmogelijk leek, nu mogelijk. Ja, alles is mogelijk voor wie gelooft. Als de Heer met ons is, wie kan dan tegen ons zijn? Hij belooft een behouden aankomst.

Zoals Hij de Bewaarder is van Zijn volk (vers 4), zo is Hij het ook van het gelovig overblijfsel. Twee keer wordt in dit vers gezegd dat de HEERE Zelf de Zijnen bewaart. Hij is voor hen “uw schaduw aan uw rechterhand”. Hij is zo dicht bij hen als een schaduw bij een persoon is. Hij is ook zo onlosmakelijk aan hen verbonden als een schaduw aan een persoon verbonden is. Zij mogen in Zijn schaduw wandelen, wat wil zeggen dat Hij hen bewaart en beschermt (Ps 91:1; Js 25:4; 49:2), in tegenstelling tot aardse machten (vgl. Js 30:2-3). Dat Hij aan hun rechterhand is, wil zeggen dat Hij hen met Zijn kracht ondersteunt. Het is de plaats waar de verdediger staat (Ps 109:31).

Zijn zorg voor hen is er dag en nacht, als de zon schijnt en als de maan schijnt (vers 6). Hij schermt Zijn volk af tegen de gevaren van de dag en tegen de gevaren van de nacht (vgl. Gn 31:40; Ps 91:5-6). Alle omstandigheden waarin Zijn volk op hun reis naar Jeruzalem kan zijn, zijn in Zijn hand. Hij zal hen voorzien van alles wat ze nodig hebben (Js 49:9-10).

Ook het kwaad dat hen omgeeft, hun vijanden, is in Zijn hand (vers 7). Hij zal hen “bewaren voor alle kwaad”. Dat is het kwaad van de zonde en het kwaad van de verdrukking. Ook hun ziel, die door de tegenstand van de goddelozen onder druk staat, zal Hij in de hand houden, zodat ze niet in hun ziel zullen bezwijken (vgl. Fp 4:7; Hb 12:3).

De HEERE neemt de volle verantwoordelijkheid voor hun hele reis op Zich (vers 8). Hij bewaart hen als ze “uitgaan” om op reis te gaan. Hij bewaart hen tot en met hun “ingaan” in het beloofde land, als ze op hun eindbestemming zijn aangekomen (vgl. Dt 28:6). “Uitgaan en ingaan” is een uitdrukking die het hele leven samenvat (Jh 10:9).

En ook daar, op de plaats van zegen waar ze dan zijn, gaat Hij door met hen te bewaren. Hij zal hen bewaren als ze hun huis “uitgaan”, bijvoorbeeld om naar de tempel te gaan, en Hij zal hen bewaren als ze weer teruggaan en hun huis weer “ingaan”. Hij doet het “van nu aan tot in eeuwigheid”. Dat wil zeggen dat, nu de HEERE Zelf meegaat (Ex 33:14-17), de psalmist zijn lange, gevaarlijke reis vol vertrouwen gaat beginnen.

De toepassing voor ons: Nadat wij onszelf hebben gezien in het licht van God en ook de wereld in zijn ware karakter in dat licht hebben gezien, zijn wij op reis gegaan naar het huis van de Vader, de woonplaats van God. Op onze pelgrimsreis mogen wij rekenen op Zijn voortdurende nabijheid en zorg en mogen wij Hem als onze Bewaarder leren kennen.

Psalm 122

Inleiding

Na zijn persoonlijke blik op de HEERE en de bemoediging die de pelgrim daardoor heeft gekregen in de vorige psalm, ziet hij in deze psalm met grote vreugde dat er medepelgrims zijn. Hier horen we in de opgangsliederen voor de eerste keer over medepelgrims. Dit geldt zowel voor het overblijfsel dat teruggaat naar het beloofde land als voor de gelovige Israëlieten in het land die vanwege de feesten van de HEERE onderweg zijn naar Jeruzalem.

Terwijl profetisch de uitverkorenen uit de tien stammen als pelgrims vanuit alle windrichtingen op weg naar Jeruzalem gaan (Mt 24:31), komen ze medepelgrims tegen. Zij bemoedigen elkaar met het vooruitzicht binnenkort in Jeruzalem te zijn (verzen 1-4) en beginnen samen te bidden voor de vrede van Jeruzalem (verzen 6-9).

Dit is een lied van de enkeling, “ik” (vers 1), die moed vat bij het zien van medepelgrims. Het is de ervaring van Paulus die, wanneer hij als gevangene onderweg is naar Rome, vlak vóór Rome, bij Forum Appii en Tres Tabernae, zijn medebroeders ziet. Dat brengt hem tot dank aan God en het vatten van moed (Hd 28:15).

Ps 122:1-2 | De blijdschap van de pelgrim

1 Een pelgrimslied, van David.
Ik ben verblijd, wanneer zij tegen mij zeggen:
Wij zullen naar het huis van de HEERE gaan!
2 Onze voeten staan
binnen uw poorten, Jeruzalem!

Van dit “pelgrimslied”, het derde, weten we wie de dichter is (vers 1). Dit lied is van “David”. Hij spreekt zijn blijdschap erover uit, wanneer “zij” tegen hem zeggen: “Wij zullen naar het huis van de HEERE gaan!” (vgl. Hb 12:2). Zijn Godvrezende volksgenoten vertellen hem hun voornemen om ter gelegenheid van een van de feesten op te trekken naar Gods huis, de tempel in Jeruzalem (vgl. Ex 23:17; 34:23; Dt 16:16). Zijn hart springt op van vreugde als hij van dit verlangen hoort. Wat doet het een hart goed als het gelijkgezinde gelovigen ontmoet.

In vers 2 zien de pelgrims zichzelf in het geloof als in de stad aangekomen. Zo kan het geloof spreken, want het geloof weet zeker dat wat beloofd is, zal gebeuren. Ze spreken de stad als een persoon aan, zo enthousiast zijn ze erover dat ze er weer terug zijn.

Ze zien hun voeten in de poorten van de stad staan. Ergens met de voeten staan betekent dat het in bezit wordt genomen en tot eigendom wordt verklaard (Jz 1:3). Vaak is de poort de plaats van de rechtspraak (Ru 4:1,11; Am 5:10,12,15). De pelgrims hebben het recht om de stad in te gaan, ze horen er thuis.

Ze kunnen door de poorten naar binnen omdat ze door belijdenis van hun zonden geschikt zijn om in Gods tegenwoordigheid te komen. Zowel bij de poort van een stad als bij de poort van de tempel bevinden zich poortwachters. Zij moeten voorkomen dat onbevoegden binnen zouden komen (vgl. 2Kr 23:19).

Nu de HEERE zowel Koning als Priester is in Jeruzalem, wordt het onderscheid tussen de stad van de grote Koning en het huis van God, de tempel, minder scherp. Opmerkelijk is dat de Septuaginta – de Griekse vertaling van het Oude Testament – ‘poorten’ vertaalt met ‘voorhof’.

Terwijl in het Oude Testament de tempel het huis is van God, waar de HEERE Zijn Naam heeft doen wonen, zal in het vrederijk de hele stad de plaats zijn waar de HEERE woont. Dan zal Jeruzalem een nieuwe naam krijgen, namelijk “de HEERE is aldaar” (Ez 48:35).

Ps 122:3-5 | De lofprijzing van de pelgrim

3 Jeruzalem is gebouwd als een stad
die hecht samengevoegd is.
4 Daarheen trekken de stammen op,
de stammen van de HEERE,
[naar de ark van] de getuigenis van Israël,
om de Naam van de HEERE te loven.
5 Want daar staan de zetels van het recht,
de zetels van het huis van David.

Vol bewondering bekijken ze de stad en merken op dat die “hecht samengevoegd is” (vers 3). Het is ermee als met de tentkleden die over de tabernakel liggen, die ook zo aan elkaar zijn vastgemaakt, dat ze één geheel vormen. Daar wordt in het Hebreeuws hetzelfde woord ‘hecht samengevoegd’ gebruikt (Ex 26:6,9,11). Het brengt de eenheid en hechte gemeenschap van het volk van God tot uitdrukking onder zijn Koning en God.

In het geloof zien de getrouwen het totaal van het volk dat nu nog zo verdeeld en verspreid is. Het volk van God wordt gevormd door “de stammen”, dat zijn de twaalf stammen, die met nadruk “de stammen van de HEERE” worden genoemd (vers 4). Dat betekent dat Juda, de twee stammen, en Israël, de tien stammen, bij elkaar zijn gevoegd (Ez 37:21-22).

Normaal spreken we over de stammen van Israël. Het valt dan ook op dat ze hier de stammen van de HEERE worden genoemd. Dat legt er de nadruk op dat zij Zijn eigendom zijn. Ze zijn niet alleen rechtmatig de Zijnen omdat Hij hen heeft gevormd, ze zijn ook de Zijnen omdat Hij hen heeft gekocht en verlost met Zijn kostbaar bloed. Ze behoren Hem toe, want Hij heeft ze voor Zichzelf uitgekozen en verworven om samen Zijn volk te zijn.

Dit zullen ze zich in de eindtijd bewust worden, als ze oog in oog komen te staan met hun Messias.
“Elk oog zal Hem zien,” – dat wil zeggen de hele wereld, terwijl nu alleen wij Hem zien (Hb 2:9) –
“ook zij die Hem doorstoken hebben” – dat wil zeggen de twee stammen (vgl. Zc 12:10) – “en alle stammen van het land zullen over Hem weeklagen” – dat wil zeggen alle twaalf stammen van Israël (Mt 24:30) –
“Ja, Amen” (Op 1:7).

De stad heeft grote aantrekkingskracht op hen. Die aantrekkingskracht zit in wat en Wie daar is. Ze komen daar om Zijn Naam te loven. Om Hem gaat het. Hij is het door Wie zij als stammen aan elkaar verbonden zijn en samen Zijn volk vormen. Ze ontmoeten elkaar daar bij Hem.

De stad is niet alleen het centrum van aanbidding, maar ook het centrum van de rechtspraak (vers 5). Daarnaar verwijzen “de zetels van het recht”. De rechtspraak wordt direct verbonden aan “het huis van David”. Het gaat hier om de koninklijke rechtspraak van het huis van David. De HEERE is dan naar waarheid de Koning van de gerechtigheid (Hb 7:2) in Jeruzalem.

Zoals Salomo als koning tevens de hoogste rechter was, zal de Heer Jezus als Koning ook rechtspreken op Zijn troon (Mt 25:31). Er is sprake van zetels, meervoud. Dit wijst erop dat er meerdere zetels of tronen staan. Die staan er omdat er anderen zijn die met Christus mogen regeren (Mt 19:28; Op 4:4).

Ps 122:6-9 | Het gebed van de pelgrim

6 Bid om vrede voor Jeruzalem,
laat het goed gaan met hen die u liefhebben.
7 Laat vrede binnen uw vestingwal zijn,
rust in uw burchten.
8 Omwille van mijn broeders en mijn vrienden
spreek ik nu: Vrede zij in u!
9 Omwille van het huis van de HEERE, onze God,
zal ik het goede voor u zoeken.

Na de zetels van het recht, wat het handhaven van gerechtigheid benadrukt, kan er sprake zijn van vrede (vers 6). Vrede is gebaseerd op gerechtigheid. Terwijl de stammen daar zijn, stellen ze de vraag om te bidden “om vrede voor Jeruzalem” (vgl. Jr 29:7), want het is nog niet de situatie van het vrederijk. Vrede is meer dan alleen de afwezigheid van oorlog. Het is harmonie en welvaart onder de regering van de Vredevorst.

Als een Israëliet een andere Israëliet ontmoet, bidden zij met de groet shalom elkaar vrede toe. Als een Israëliet een huis binnengaat, bidt hij dat huis ‘Gods vrede’ toe. Ook nu de pelgrims de stad Jeruzalem ingaan, bidden zij Jeruzalem vrede toe, opdat Jeruzalem naar waarheid en naar de betekenis van haar naam daadwerkelijk ‘de stad van de vrede’ zal zijn. Dan zal de titel van de Heer Jezus ook zijn: koning van Salem, dat is de Koning van de vrede (Hb 7:2). Echte vrede is alleen mogelijk als de Vredevorst daadwerkelijk Koning is.

Er wordt een zegenwens verbonden aan het gebed om vrede: “Laat het goed gaan met hen die u liefhebben.” Wie Jeruzalem, de stad van de vrede, liefhebben, hebben de vrede lief. Daarom kan voor hen worden gevraagd aan de HEERE om het goed met hen te laten gaan (vgl. Mt 10:40-42). Jeruzalem betekent ‘stad van de vrede’, maar er is sinds een korte periode van vrede onder de regering van Salomo, nooit vrede in de stad geweest. Die vrede wordt pas werkelijkheid als de stad haar poorten voor de Vredevorst opent.

Er is een groot verlangen naar “vrede in uw vestingwal” en “rust in uw burchten” (vers 7). Dat de vestingwal en burchten er zijn (vgl. Ps 48:13-14), betekent dat, hoewel er vijanden zijn, zij geen bedreiging meer vormen (Js 26:1). Er kan vrede en rust zijn als het hart in gemeenschap is met de HEERE.

Voor een plaatselijke gemeente kan een situatie van vrede en rust ook werkelijkheid zijn (vgl. Hd 9:31). Dat zal het geval zijn als de gelovigen zich persoonlijk onder het gezag van de Heer Jezus stellen. Ze zullen dan de “rechtvaardigheid, vrede en blijdschap in [de] Heilige Geest” ervaren (Rm 14:17).

Wie persoonlijk die vrede en rust heeft, zal die ook voor zijn “broeders” en zijn “vrienden” wensen (vers 8). Dat doet Paulus ook in de aanhef van bijna al zijn brieven. De Godvrezende heeft met hen een gemeenschappelijke liefde voor Jeruzalem en de tempel, dat wil zeggen voor Hem Die daar woont. Samen dienen en aanbidden ze Hem. Hieruit blijkt dat het ten diepste niet gaat om gebouwen, maar om mensen. De vrede van de stad moet uiteindelijk de vrede van de mensen ten opzichte van God en onder elkaar tot gevolg hebben.

Dit aspect is ook voor de gemeente van belang. Wij worden opgeroepen ons te beijveren “de eenheid van de Geest te bewaren in de band van de vrede” (Ef 4:3), want we zijn met alle gelovigen “samengevoegd en verbonden” (Ef 4:16).

De uiteindelijke wens naar vrede heeft te maken met het feit dat in de stad “het huis van de HEERE, onze God” staat (vers 9). Dat is de motivatie van de Godvrezende om het goede voor de stad te zoeken. Het gaat in deze psalm nadrukkelijk om het huis van de HEERE. De psalm begint ermee in vers 1 en het eindigt ermee in vers 9.

Dat er in vers 4 sprake is van de getuigenis, verbonden met de Naam van de HEERE, maakt duidelijk dat het in deze psalm gaat over de plaats die de HEERE heeft uitgekozen “om Zijn Naam daar te vestigen” (Dt 12:5). Die plaatst heeft de psalmist lief.

Zo moet het ook ons gaan om de Heer Jezus. Waar Hij wordt verheerlijkt en aanbeden, daar is ook onze plaats. Wij weten uit het Nieuwe Testament dat wij zijn genaderd tot de geestelijk berg Sion (Hb 12:22-23; vgl. Gl 4:24). Dit ‘naderen’ geeft een sfeer aan waarin we binnengaan. De sfeer bij de “berg Sion” is een sfeer van genade en vrede, van uitnodigende liefde, waarbij elke vrees afwezig is (1Jh 4:18). Dit is kenmerkend voor het gezelschap van de kinderen van God.

Psalm 123

Inleiding

Terwijl de uitverkoren Israëlieten geestelijke oefeningen doormaken in verbinding met hun terugkeer naar Jeruzalem, worden zij door hun omgeving gehoond en bespot. Daarom richten zíj hun ogen omhoog naar de HEERE om hulp. Tot drie keer toe maakt deze psalm duidelijk dat de HEERE hun genadig zal zijn om hen te hulp te komen.

Ps 123:1-4 | Gebed om redding

1 Een pelgrimslied.
Ik sla mijn ogen op naar U,
Die in de hemel zit.
2 Zie, zoals de ogen van dienaren
[gericht zijn] op de hand van hun heren
[en] zoals de ogen van een dienares
[gericht zijn] op de hand van haar meesteres,
zo [zijn] onze ogen [gericht] op de HEERE, onze God,
totdat Hij ons genadig is.
3 Wees ons genadig, HEERE, wees ons genadig,
want wij zijn meer dan verzadigd met verachting.
4 Onze ziel is meer dan verzadigd
van de spot van de zorgelozen,
de verachting van de hoogmoedigen.

Dit is het vierde “pelgrimslied” (vers 1). We horen in de dichter de stem van de uitverkorenen van de stammen die nog buiten het land zijn. Ze zijn van het land verwijderd, maar hun hart is al in Jeruzalem. Ze bevinden zich nog te midden van hun vijanden. De laatste twee verzen van de psalm maken duidelijk wat hun situatie is: ze worden overladen met bespotting en verachting. Dat drijft hen tot gebed.

Het gebed van de psalmist wordt hier omschreven als ‘de ogen richten op de HEERE’. Met behulp van een poëtisch chiasma (spiegelbeeld) wordt hierop in de eerste twee verzen mooi en sterk de nadruk gelegd. Het begint in vers 1 letterlijk met “naar U sla ik mijn ogen op” en eindigt in vers 2 met “zo onze ogen op de HEERE, onze God”. En dan volgt het doel van het gebed, namelijk totdat de HEERE hen genadig is. Dat gebed brengt de psalmist verder vanaf vers 3 onder woorden.

Vers 1 begint met een persoonlijk gebed, “ik”, en gaat verder met “onze” en “wij”, meervoud. Het is belangrijk en ook kostbaar dat wij een persoonlijk gebedsleven hebben, en dat wij ook een gemeenschappelijk en gemeentelijk gebedsleven hebben (Mt 18:19).

Ze beginnen met persoonlijk tegen de HEERE te zeggen: “Ik sla mijn ogen op naar U, Die in de hemel zit.” Hij “zit” daar op Zijn troon, in alle rust, en regeert (Ps 103:19). Niets op aarde kan Zijn rust en regering verstoren. Door Hem daar te zoeken en bij Hem hun toevlucht te nemen, gaan ze delen in Zijn rust. Ze weten dat het Hem niet uit de hand loopt en ze verwachten van Hem dat Hij hun situatie ten goede verandert. Hij is wel in de hemel, maar ze weten dat Hij ten nauwste bij hun omstandigheden betrokken is.

Er is in hun blik op de HEERE een verwachtingsvol uitzien naar Zijn handelend optreden (vers 2). Ze vergelijken zich met “dienaren” van wie de ogen “[gericht zijn] op de hand van hun heren” en met “een dienares” van wie de ogen “[gericht zijn] op de hand van haar meesteres”. Als afzonderlijke leden van Gods volk zijn zij Zijn dienaren en als geheel zijn zij Zijn dienares.

Ze kijken naar Zijn hand, want alleen die kan verlossing brengen. Daarbij oefenen ze geduld. Ze blijven naar Hem kijken “totdat Hij” hen “genadig is”. Dat ze op de genade van de HEERE wachten, houdt de erkenning in dat ze door eigen falen in deze ellendige omstandigheden terecht zijn gekomen. Ze pleiten niet op hun onschuld. Dat ze zeggen “totdat”, betekent dat ze erop vertrouwen dat Hij genadig zal zijn (vgl. Js 30:18). De vraag is alleen wanneer Hij dat zal zijn. Dit afwachten is het enige wat ze kunnen doen. Ze hebben geen enkele mogelijkheid om een verandering ten goede te bewerken.

Ze claimen geen verlossing, maar doen wel een indringend beroep op Hem om hen genadig te zijn door Hem daar twee keer om te vragen (vers 3). De verachting die over hen wordt uitgegoten, heeft zulke vormen aangenomen, dat ze er “meer dan verzadigd” door zijn. De grens van wat ze kunnen verdragen, is ruimschoots overschreden. Nog meer verachting erbij kunnen ze niet verdragen.

Hun ziel heeft meer dan genoeg geleden onder “de spot van de zorgelozen” en “de verachting van de hoogmoedigen” (vers 4). Ze zijn oververzadigd. Te lang al hebben ze de hatelijke en grievende opmerkingen van hun vijanden moeten slikken. Er kan niet meer bij. Het overblijfsel zoekt niet de gunst van die vijanden om op die manier van de druk af te komen, maar richt zich tot de HEERE.

“Zorgelozen” zijn mensen die in hun leven volkomen vertrouwen op hun rijkdom en welvaart, waardoor zij zich nergens zorgen over maken (vgl. Lk 12:16-21). Deze mensen overladen hen met spot. “Hoogmoedigen” plaatsen God buiten hun gezichtsveld. Zij houden geen rekening met God, want in hun leven nemen zij zelf de plaats van God in. Deze mensen kijken met verachting op hen neer.

De zorgelozen wanen zich zeker van hun macht, waaraan in hun verbeelding geen einde zal komen. Het komt in hun zorgeloosheid niet bij hen op dat ze een keer met God te maken zullen krijgen en dat Hij het bespotten van Zijn volk opvat als het bespotten van Hem Zelf. De hoogmoedigen zijn alleen uit op hun eigen grootheid en belangrijkheid, dat is het enige waarin zij geloven. God bestaat voor hen niet. Daarom zou het ook dwaas zijn voor Gods volk om hun gunst te zoeken om zich van hun spot en verachting te bevrijden.

Profetisch zal het overblijfsel jarenlang de spot en de verachting van een veelheid van vijanden ondergaan. Die vijanden zijn de antichrist ofwel de valse koning van Israël en haar volgelingen, het beest van het Romeinse rijk, de vijandige koning van het noorden en bondgenoten, Gog, ofwel groot-Rusland. Het zijn allemaal machtige goddelozen die zorgeloos leven.

Psalm 124

Inleiding

In deze psalm vallen de herhalingen op. Herhaling is een instrument om de boodschap te onderstrepen. Twee keer staat er “als de HEERE niet bij ons geweest was” (verzen 1-2). Na twee keer “als” in de verzen 1-2 volgt drie keer “dan” in de verzen 3-5. De vijanden worden drie keer als wateren voorgesteld die hen wilden overspoelen (verzen 4-5). Daarbij spreken ze twee keer “over onze ziel”. Er is twee keer sprake van “ontkomen” en twee keer van een “strik” (vers 7).

Ook de structuur van de psalm onderstreept de boodschap:
A De tegenwoordigheid van de HEERE (verzen 1-2a).
---B Bewaring tegen gevaren (verzen 2b-5).
------C Lofprijzing van de HEERE (vers 6a).
---B Bewaring tegen gevaren (verzen 6b-7).
A De tegenwoordigheid van de HEERE (vers 8).
Hieruit blijkt dat de centrale boodschap is: Loof de HEERE, want Hij bewaart te midden van alle gevaren.

De uitverkoren Israëlieten die zich buiten het land bevinden, zijn gehoond en bespot (Psalm 123) en zwaar vervolgd (Ps 124:1-5), maar desondanks bewaard gebleven. Zij hebben hun vijanden zonder angst achter zich kunnen laten en zijn nu onderweg naar Jeruzalem.

Het geheim van de bewaring is de tegenwoordigheid en nabijheid, “bij ons”, van de HEERE, de Bewaarder van Israël uit Psalm 121 (Ps 121:3-8). De psalmist zegt zowel in vers 1 als in vers 2 “als de HEERE niet bij ons geweest was”. Daarmee wordt het belang van de openingszin dubbel onderstreept. De HEERE is in deze psalm ‘de God met ons’, de beloofde Immanuel, de voor het volk Israël kostbare titel van de Heer Jezus uit Jesaja 7 (Js 7:14; Mt 1:23). We kunnen in dit licht goed begrijpen dat Mozes tegen de HEERE zei: “Als Uw aangezicht niet meegaat, laat ons [dan] van hier niet verdertrekken” (Ex 33:15).

Ps 124:1-5 | De HEERE is bij Zijn volk

1 Een pelgrimslied, van David.
Als de HEERE niet bij ons geweest was
– zeg dat toch, Israël –
2 als de HEERE niet bij ons geweest was,
toen mensen tegen ons opstonden,
3 dan hadden zij ons levend verslonden,
toen hun toorn tegen ons ontbrandde;
4 dan hadden de wateren ons overspoeld
[en] was een [woeste] stroom over onze ziel gegaan;
5 dan waren de onstuimige wateren
over onze ziel gegaan.

Dit is het vijfde “pelgrimslied” (vers 1). Het is het tweede pelgrimslied dat vermeldt dat het “van David” is (Ps 122:1). David beschrijft een situatie die voor het bestaan van Gods volk uitermate bedreigend was. Het is zelfs zo, dat Israël niet meer zou bestaan als de HEERE niet bij Zijn volk was geweest. Deze constatering kan worden toegepast op alle situaties waarin het volk is geweest en weggevaagd dreigde te worden.

Profetisch gaat het om de gevaren en geestelijke oefeningen van de tien stammen die zich buiten Jeruzalem bevonden, te midden van onverdraagzame en vijandige volken. Daarnaast kunnen we ook denken aan het gedeelte van de twee stammen dat uit Jeruzalem is gevlucht voor de aanstormende koning van het noorden gevolgd door de legers van de Assyriërs, gesteund door grootmacht in het uiterste noorden, Gog, ofwel groot-Rusland (Dn 8:24).

Hun hulpgeroep tot de HEERE en hun vertrouwen dat de HEERE Zelf hun Bewaarder was tijdens hun terugkeer naar het beloofde land, is niet beschaamd geworden. In deze psalm horen we hun getuigenis (verzen 1-5) en hun lofzang tot de HEERE (verzen 6-8). Ze zullen, als ze alle aanslagen op hun bestaan hebben overleefd, erkennen dat hun voortbestaan alleen aan Zijn aanwezigheid bij hen te danken is.

In het Oude Testament is Hij in het grootste deel van hun geschiedenis aanwezig geweest. Soms is Hij op een verborgen manier aanwezig geweest, zoals het boek Esther laat zien. En ook na de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 tot nu toe is Hij, achter de schermen, steeds de Beschermer van Zijn volk geweest, zodat ze niet zijn uitgeroeid. Hun hele geschiedenis is een geschiedenis van verlossingen die de HEERE heeft bewerkt. Ze moeten dat voordragen, het ten gehore brengen aan de HEERE als dankbetuiging voor wat Hij voor hen is geweest en heeft gedaan.

In vers 2 spreekt David het nog een keer uit: “Als de HEERE niet bij ons geweest was.” Daardoor onderstreept hij het belang van de aanwezigheid van de HEERE bij Zijn volk. Zonder Hem zouden ze reddeloos verloren zijn geweest en zijn omgekomen. Zijn aanwezigheid heeft hen beschermd tegen vijanden en in gevaren, tegen “mensen” die tegen hen waren opgestaan om hen uit te roeien.

Het woord ‘mensen’ geeft tegelijk het enorme verschil met God aan. Het Hebreeuwse woord dat hier wordt gebruikt, is adam, wat herinnert aan de aarde waaruit zij zijn gemaakt. Ze zijn slechts ‘stof van de aarde’ (Gn 2:7), terwijl God de Schepper van hemel en aarde is (vers 8). Wat kan het stof doen tegen zijn Maker? Israël is in zijn geschiedenis talloze malen van alle kanten door ‘mensen’ aangevallen. Dat het volk nog bestaat, is niet aan hun slimheid, bondgenoten of gevechtskracht te danken, maar alleen aan God.

De bedoelingen van de vijanden logen er niet om. Als ze de kans hadden gekregen, “dan hadden zij ons levend verslonden” (vers 3; vgl. Sp 1:12). De vijand wordt beschreven als een groot beest dat hen wilde verslinden, een beest met vervaarlijke tanden (vers 6), dat naar hen toe kwam als een overstroming (vers 4; Op 12:15-16), met listen en valstrikken (vers 7), waartegen zij niet opgewassen waren (vers 5).

De toorn van de vijanden was tegen hen ontbrand. Hun vijanden zijn Godhaters die hun woede op Zijn volk wilden koelen. Ze wilden het leven dat God Zijn volk had gegeven, verslinden. Dat is onmogelijk gebleken, want de Levende was bij Zijn volk.

En het is ook niet slechts een enkele natie die zo vol woede tegen hen was. De hele wereld was tegen hen. Ze hadden de krachten gebundeld en Gods volk als “wateren” willen overspoelen (vers 4). ‘Wateren’ symboliseren naties (Js 8:7; 17:12; Dn 9:26b,27b) en verwoestende krachten. We zien deze wateren in de aanstormende koning van het noorden gevolgd door de legers van de Assyriërs, gesteund door Rusland, de grootmacht in het uiterste noorden (Dn 8:24). Israël spreekt dan ook over ‘overspoelende wateren’, “een [woeste] stroom”. Deze wateren zijn over hun ziel, dat wil zeggen over hun persoon, hun ziel en hun lichaam, gegaan. Dit spreekt ervan dat er is niet alleen uiterlijke nood was, maar dat er ook nood in de ziel was, innerlijke nood.

In vers 5 voegt het volk er nog een uiting van de enorme vijandschap aan toe. Ze spreken over “de onstuimige wateren” die “over onze ziel gegaan” zouden zijn gegaan waaraan ze ten onder zouden zijn gegaan. De vijandschap tegen Israël wordt hier beschreven als de watervloed in een wadi (verzen 4-5). Een wadi is een rivierdal in droge gebieden dat gedurende het grootste deel van het jaar droog staat. Gedurende natte periodes kan zo’n rivierdal door plotselinge stortregens ineens in een verwoestende waterstroom veranderen (Ps 42:8).

Ps 124:6-8 | De HEERE beschermt Zijn volk

6 Geloofd zij de HEERE, Die ons niet overgaf
tot een prooi voor hun tanden.
7 Onze ziel is ontkomen als een vogel
uit de strik van de vogelvanger;
de strik is gebroken
en wíj zijn ontkomen.
8 Onze hulp is in de Naam van de HEERE,
Die hemel en aarde gemaakt heeft.

Psalm 120 begint met de nood. Psalm 121 spreekt over vertrouwen in de nood. Psalm 123 is een smeekbede in grote nood. Psalm 124 getuigt dat ze de aanval van de vijand door de hulp van de HEERE hebben overleefd, waardoor de psalmist zijn lofprijzing aanheft. Na het opnoemen van de vele uitreddingen door de HEERE uit grote nood en vijandschap volgt een lofprijzing: “Geloofd zij de HEERE, Die ons niet overgaf tot een prooi voor hun tanden” (vers 6). De HEERE komt alle eer toe voor de bescherming die Hij Zijn volk heeft geboden. Dit is de kern en het middelpunt van deze psalm.

In de formulering “Die ons niet overgaf”, zit het aspect van de erkenning dat ze dat zouden hebben verdiend. De vijand wordt voorgesteld als een roofdier dat Gods volk als “een prooi voor hun tanden” heeft gezien. Maar de HEERE heeft hen geen prooi laten worden.

De psalmist voelde zich gevangen in een strik, en een zekere dood wachtte hem. Hij was als een nietige vogel die niet meer in staat is om te vluchten. De HEERE, de Bewaarder van Israël, heeft hem niet overgegeven als buit. Hij was hem nabij en heeft de strik gebroken en de psalmist bevrijd. De vijand was machtig, maar met de HEERE was de psalmist meer dan overwinnaar.

Hij heeft de ziel van Zijn uitverkorenen laten “ontkomen als een vogel uit de strik van de vogelvanger” (vers 7). Het klinkt als een triomfantelijke uitroep dat ze zijn “ontkomen”. Het is de vijand niet gelukt hen in zijn strik vast te houden, want “de strik is gebroken en wíj zijn ontkomen”. De HEERE heeft ervoor gezorgd dat ze konden ontkomen. Hem komt daarvoor alle eer toe.

Tijdens het schrijven over deze psalm heeft president Trump van Amerika bekendgemaakt dat Amerika Jeruzalem als hoofdstad van Israël erkent (6-12-2017). Dit heeft woedende reacties uit de Arabische wereld en hoofdzakelijk afkeurende reacties uit de rest van de wereld opgeleverd. Alles en iedereen keert zich tegen Israël. Er worden strikken voor hen gespannen. Maar ze zullen ontkomen, niet met de hulp van welke president van Amerika dan ook – want die persoon zal teleurstellen, zoals alle hoop op mensen doet –, maar eenvoudig door de HEERE, Die voor Zijn volk zorgt.

Het lied eindigt met het proclameren van de Naam van de HEERE (vers 8). Die Naam is hun hulp. Het is Zijn Naam die ervoor garant staat dat Hij alle beloften die Hij aan Zijn volk heeft gedaan, zal vervullen. De grondslag daarvan is het nieuwe verbond dat Hij met hen heeft gesloten. Hij is de HEERE, “Die hemel en aarde gemaakt heeft” (vgl. Ps 121:2), wat aangeeft dat Hij daarover de volledige controle heeft. Dit betekent ook dat Hij Zijn volk en alle volken bestuurt. Dit is voor Zijn volk een grote troost. Het is ook een krachtig getuigenis in een wereld die zijn Schepper loochent.

Psalm 125

Inleiding

In Psalm 124 looft het overblijfsel de HEERE omdat Hij hen heeft bewaard. Nu nemen zij met een voornemen van het hart het besluit om de HEERE altijd te vertrouwen.

De uitverkorenen buiten het land hebben de landen van hun vreemdelingschap verlaten. Ze naderen de bergen van Israël, ja de stad van de grote Koning (Mt 5:35), Jeruzalem, de stad die een nieuwe naam zal krijgen, namelijk Jahweh Shammah, dat betekent “de HEERE is aldaar” (Ez 48:35). Deze stad geniet de bescherming van de Bewaarder van Israël. Wat een vertroosting is dit voor het overblijfsel. Het zal wat zijn om binnenkort bij Hem te zijn.

Ps 125:1-3 | Onwankelbaar vertrouwen

1 Een pelgrimslied.
Wie op de HEERE vertrouwen, zijn als de berg Sion,
[die] niet wankelt, [maar] voor eeuwig blijft.
2 Rondom Jeruzalem zijn bergen,
zo is de HEERE rondom Zijn volk,
van nu aan tot in eeuwigheid.
3 Want de scepter van de goddeloosheid zal niet [voorgoed] rusten
op het erfdeel van de rechtvaardigen;
opdat de rechtvaardigen hun handen
niet uitstrekken naar onrecht.

Dit zesde “pelgrimslied” begint met het vertrouwen op de HEERE (vers 1). Daaraan is grote zekerheid voor de rechtvaardige verbonden. Elke stap van de rechtvaardige is een stap van geloof, een stap in vertrouwen. Nooit heeft de HEERE hun vertrouwen beschaamd (vgl. Rm 10:11). In deze psalm wordt de stap in vertrouwen omgezet in een wandel in vertrouwen. De rechtvaardigen leren dat de HEERE betrouwbaar is (vgl. Ps 36:6).

Wie zich dat bewust is, staat onwankelbaar in zijn geloof. Hij is “als de berg Sion”, eindeloos onwankelbaar. Jeruzalem had, uitgezonderd de noordkant, zeer steile hellingen. Daardoor is de stad een natuurlijk fort en wordt ze gezien als een onwankelbare berg.

De kracht van Sion ligt echter niet meer in haar geografische ligging, maar in het feit dat de HEERE Zelf haar Beschermer is. Sion is meer dan een berg. Ze is het symbool van Gods hulp, van Zijn tegenwoordigheid in zegen en bescherming van Zijn volk en van de voorrechten van de verbondsrelatie die Hij met Zijn volk heeft. Wie op God vertrouwt, heeft zich aan Hem verbonden. Dit vertrouwen beschaamt Hij nooit. Het vertrouwen van de psalmist is een verklaring met betrekking tot de uitverkorenen zelf (vers 1), met betrekking tot de HEERE (vers 2) en met betrekking tot de vijandige goddeloze (vers 3).

De HEERE is rondom Zijn volk, zoals de bergen rondom Jeruzalem zijn (vers 2). Sion is op dit moment niet hoger dan de bergen die Jeruzalem omringen. In de toekomst zal dat anders zijn (Js 2:2). De Olijfberg ten oosten van Jeruzalem en de Scopusberg in het noordoosten ervan zijn hoger, evenals verschillende andere bergen. Daarom ligt de berg Sion beschut te midden van de bergen. De berg Sion is zelf stabiel en door de omringende bergen ook veilig.

Dit beeld gebruikt de psalmist voor wie op de HEERE vertrouwen. De vertrouwende gelovige is als de berg Sion, en de HEERE is als de bergen daaromheen. De HEERE beschermt Zijn volk van alle kanten (Zc 2:5; vgl. Jb 1:10). Daardoor is niets of niemand in staat het volk dat op Hem vertrouwt enig kwaad te doen, nu niet en tot in eeuwigheid niet.

De noodzaak voor deze zekere bescherming is “de scepter van de goddeloosheid” die rust “op het erfdeel van de rechtvaardigen” (vers 3). De scepter is een symbool van de macht van een koning. Het gaat hier om de macht van de goddeloze. De goddeloze zal een korte tijd de macht hebben over het beloofde land, dat zijn zowel de antichrist als de Assyriërs. Zij zullen de scepter van de goddeloosheid in Israël zwaaien, ze zullen er de baas zijn, maar slechts voor korte tijd (Js 10:5; vgl. Js 14:5). De scepter zal verbroken worden als deze vijanden volgens Gods plan de tucht over Zijn volk hebben uitgevoerd (Js 10:12).

Dan zullen de rechtvaardigen in het bezit van hun erfdeel worden gesteld. De uitverkorenen (Mt 24:31) die zich buiten het land bevinden, worden ‘de rechtvaardigen’ genoemd omdat zij zich voorgenomen hebben om te leven volgens de norm van het Woord en het nieuwe verbond van de HEERE. Dat kunnen ze alleen door de kracht van het bloed van het nieuwe verbond. En volgens dit verbond zullen de rechtvaardigen het erfdeel van de HEERE ontvangen.

Dat ze het erfdeel ontvangen, hebben ze niet aan zichzelf te danken, maar aan Hem Die het voor hen heeft bewaard. Zelf zijn zij voor dat erfdeel bewaard (vgl. 1Pt 1:4-5). Het recht op hun erfdeel hebben ze te danken aan Christus Die het erfdeel heeft vrijgekocht door Zijn bloed, waardoor het gereinigd is van de zonde die er door de schuld van Zijn volk op is komen te liggen. Door het bloed zijn de rechtvaardige eisen van het verbond vervuld en geeft de HEERE nu Zijn zegen aan Zijn volk.

Als de heerschappij van de goddelozen langer zou duren dan de rechtvaardigen zouden kunnen verdragen, zou het gevaar groot zijn dat de rechtvaardigen het recht in eigen hand zouden nemen (vgl. Pr 7:7a; Mt 24:22). Maar God bepaalt zowel de zwaarte als de duur van een beproeving (1Ko 10:13b).

Ze moeten “hun handen niet uitstrekken naar onrecht”, dat wil zeggen, ze moeten het verbond niet ontrouw worden (vgl. Ps 73:1-15), maar wachten op Gods tijd. Onrecht heeft de betekenis van slechtheid, ongerechtigheid. Het houdt hier in dat ze hun vertrouwen op de HEERE zouden verliezen. Als dat het geval zou zijn, zouden ze hun erfdeel, de zegeningen van het verbond, missen.

Ps 125:4-5 | Vrede over Israël

4 Doe goed, HEERE, aan wie goed zijn
en aan hen die oprecht zijn in hun hart.
5 Maar wie zich neigen [tot] kronkelwegen,
zal de HEERE doen verdwijnen,
met hen die onrecht bedrijven.
Vrede over Israël!

Nadat de rechtvaardige het vertrouwen op de bescherming door de HEERE heeft ervaren en uitgesproken (verzen 1-3), doet hij voorbede voor anderen, ja, voor heel het volk (vers 4). Vanuit het vertrouwen dat de scepter van de goddeloosheid tijdelijk is, volgt het gebed om de zegen van het verbond. De scepter van de goddeloosheid is een verhindering voor de zegen van het verbond.

De rechtvaardige vraagt aan de HEERE om goed te doen “aan wie goed zijn en aan hen die oprecht zijn in hun hart”. Hij bidt hier voor alle rechtvaardigen. Zij hebben leven uit God en zijn daarom goed en in hun hart oprecht. Daarom zal God hun goed doen.

Tegenover hen die goed en oprecht zijn, staan zij die “zich neigen [tot] kronkelwegen” (vers 5; vgl. Ri 5:6). Dit zijn de trouwelozen in Israël, de goddeloze massa, zij die het verbond met de HEERE verlaten, van de rechte weg van de HEERE afwijken en kronkelwegen gaan. De HEERE zal hen “doen verdwijnen”, samen “met hen die onrecht bedrijven”, dat zijn de goddeloze onderdrukkers, de vijandige volken om Gods volk heen.

Als zo het recht heeft gezegevierd, wordt het gebed om “vrede over Israël” verhoord. De vrede wordt hier niet alleen voor Jeruzalem gewenst zoals in een vorig pelgrimslied (Ps 122:6-8), maar voor het hele volk (vgl. Rm 11:26), de twaalf stammen, dat wil zeggen het ware Israël, het Israël van God (vgl. Gl 6:16). Vrede over Israël is alleen mogelijk als Christus, de Koning van de vrede, regeert. Dat laatste zal gebeuren als alle vijanden gesteld zijn als een voetbank voor Zijn voeten (Ps 110:1-2).

Psalm 126

Inleiding

Als de twee stammen hersteld zullen zijn in het land, zowel het overblijfsel dat uit Jeruzalem is gevlucht als het overblijfsel in de stad dat verlost is, dan is het volk nog niet compleet. De tien stammen moeten in het land terug zijn. Er moeten twaalf stammen in het land hersteld worden. Dat wordt opnieuw in de volgende drie psalmen, Psalmen 126-128, voorgesteld.

God doet de gevangenen terugkeren naar het land (Dt 30:3). Zij die terugkeren, zullen het ervaren als een droom die werkelijkheid is geworden (vers 1). De tranen zijn gevloeid vanwege het lot van de twee en de tien stammen. Nu brengt God een keer in de gevangenschap van de tien stammen. Dan wordt het nieuwe verbond gesloten. Er wordt nieuw leven gezaaid. Nu kunnen zij eindelijk lachen en juichen.

Dat is mogelijk omdat de Heer Jezus tranen heeft geweend (vers 6), Hij heeft de tarwekorrel gezaaid en komt terug met gejubel, dragende zijn twaalf schoven. Hij vergadert Zijn volk tot één. Dat is de grondslag voor de terugkeer van de tien stammen.

Ps 126:1-3 | Danklied na de ballingschap

1 Een pelgrimslied.
Toen de HEERE de gevangenen van Sion terug deed keren,
waren wij als [mensen] die droomden.
2 Toen werd onze mond vervuld met lachen
en onze tong met gejuich.
Toen zei men onder de heidenvolken:
De HEERE heeft grote dingen bij hen gedaan!
3 De HEERE heeft grote dingen bij ons gedaan,
[daarom] zijn wij verblijd.

In dit “pelgrimslied”, het zevende, bezingt de psalmist, en in hem de uitverkorenen die buiten het land verstrooid waren, de terugkeer van “de gevangenen van Sion” (vers 1). De gevangenschap was een bittere tijd voor allen van wie het hart verbonden bleef met Jeruzalem. De duizenden jaren van ballingschap hadden ze aan zichzelf te wijten (Dt 28:15-19); hun herstel hadden ze uitsluitend aan de HEERE te danken (Dt 30:4-10).

Het was te mooi om waar te zijn, het leek wel een prachtige droom. Langzaam dringt de werkelijkheid tot hen door: het is geen droom, het is waar. Ze knijpen zichzelf als het ware in de arm om er zeker van te zijn dat ze niet dromen, maar het is echt waar: ze zijn terug in het land. Ze zijn vrij! Ze zijn zó blij, dat ze niet meer kunnen ophouden met lachen … Als ze als het ware tot zichzelf komen en zich realiseren dat ze niet dromen, maar dat ze echt vrij zijn, wordt hun “mond vervuld met lachen” en hun “tong met gejuich” (vers 2; vgl. Jb 8:21).

Verdwenen is de schaduw van de nacht, voorbij is alle lijden. In plaats van treurnis en verdriet is er lachen, en in plaats van klaagzangen is er gejuich. Het volk dat is teruggekeerd, is vol blijdschap.

Hun terugkeer naar het land is een getuigenis van de macht van de HEERE tegenover de heidenvolken. Ze erkennen met onverholen eerbied en ontzag: “De HEERE heeft grote dingen bij hen gedaan.”

Dit getuigenis wordt direct door het overblijfsel overgenomen (vers 3). Ze zeggen: “De HEERE heeft grote dingen bij ons gedaan, [daarom] zijn wij verblijd” (vgl. Jl 2:21). De Godvrezende kan nergens anders blijdschap in vinden dan in God en in Zijn werken. Wij hebben ook alle reden om blij te zijn, omdat God Zijn Zoon voor ons heeft gegeven om voor ons te doen wat wij niet konden: verzoening tot stand brengen tussen God en ons.

Ps 126:4-6 | Met tranen zaaien, met gejuich maaien

4 HEERE, breng een omkeer in onze gevangenschap,
zoals [water]stromen in het zuiden.
5 Wie met tranen zaaien,
zullen met gejuich maaien.
6 Wie het zaad draagt en dat zaait,
gaat al wenend [zijn weg];
[maar] hij zal zeker [terug]komen met gejuich,
en zijn schoven dragen.

De psalmist vraagt aan de HEERE of Hij hun lot wil veranderen van het gevaar van de vijand in verlossing door de HEERE, wat hij vergelijkt met een verandering van droogte in stromend water (vers 4). Hij vraagt om een verandering van tranen en wenen in juichen (verzen 5-6).

Hun gebed is dat de HEERE aan hen, die met zo weinigen teruggaan, de verkwikking wil geven dat meerderen zich bij hen zullen voegen. Ze vragen niet om ‘een omkeer in hun gevangenschap’, de gevangenschap van die anderen, maar om “een omkeer in onze gevangenschap”, dat is hun eigen gevangenschap, want hun eigen omkeer is nog niet die van allen. Het gaat profetisch om de grote omkeer en terugkeer van alle twaalf stammen naar Israël.

Het overblijfsel vraagt of de HEERE hun lot wil veranderen, een verandering die zo groot is, dat ze het vergelijken met de woestijn van Sinaï met haar wadi’s. Dit zijn de wadi’s in de Negev(=het zuiden)-woestijn, ten zuiden van Israël. Wadi’s zijn droge rivierbeddingen; in de Negev zijn ze – in tegenstelling tot andere plaatsen – vele honderden meters breed en afkomstig van een heel groot gebied. Als het regent in de Negev, kunnen deze droge rivierbeddingen ineens veranderen in een watervloed die de hele woestijn bevochtigt en doet veranderen in een prachtig bloemenzee.

Dit grote resultaat van de terugkeer van alle stammen in het land is niet de terugkeer uit de Babylonische ballingschap. Die terugkeer bestaat uit slechts een handjevol Joden. Daarom is er bij de vreugde over die terugkeer ook het verdriet van de armzaligheid van de situatie (Ea 3:10-13).

De volle vreugde komt binnenkort in de plaats van het verdriet dat de Godvrezende heeft vanwege het kwaad van de wereld waarin hij leeft (Mt 5:4). Tijdens de grote verdrukking zal hij dat in volle hevigheid beleven, wat tranen van verdriet zal veroorzaken. Maar daarna zal God hun lot wenden en hen in de zegen van het vrederijk invoeren waar ze vol vreugde van de zegen zullen genieten.

Er is nu nog een zaaien met tranen (vers 5) vanwege tegenstand en vijandschap van de omringende volken. Al dit zaaien gebeurt in het vooruitzicht van een resultaat dat gejuich veroorzaakt. Er is gejuich als de HEERE naar Zijn Woord, naar Zijn verbond, Zijn beloften heeft vervuld. Het bewijst de waarheid van het woord van de Prediker dat het einde van een zaak beter is dan het begin ervan (Pr 7:8). Profetisch zien we dit in wat Jesaja beschrijft. Hij stelt de terugkeer van Gods volk voor als een daad van de heidenen die Gods volk als een graanoffer aan de HEERE brengen (Js 66:20).

Vers 6 is wel bijzonder van toepassing op de Heer Jezus. Hij is de Zaaier Die het goede zaad, dat is het Woord van het koninkrijk, heeft gedragen en dat zaad heeft gezaaid (Mt 13:1-9,18-23). Dat heeft Hij al wenend gedaan, want het is een zwaar werk geweest (vgl. Lk 19:41). Maar Hij zal “zeker” naar de aarde “[terug]komen met gejuich, en Zijn schoven dragen”. Wij mogen bij zaaien denken aan nieuw leven op grond van de eerste komst van Christus. Bij het oogsten mogen we denken aan Zijn tweede komst, wanneer Hij komt in majesteit en heerlijkheid om Zijn aardse koninkrijk te aanvaarden.

De schoven zijn al de Zijnen die tot de twaalf stammen behoren. Zij zijn schoven als gevolg van het zaad van het Woord dat Hij in hen heeft gezaaid en dat in hen tot ontkieming is gekomen, dat is het nieuwe leven, het leven dat Hij hun heeft gegeven. Dat komt doordat Hij ook Zelf het zaad is geworden. Hij is de tarwekorrel die in de aarde is gevallen en is gestorven, met als resultaat een enorm rijke vrucht (Jh 12:24). Als Hij terugkomt, zal Hij omgeven zijn met de vrucht die Hij door Zijn moeitevolle lijden heeft bewerkt en “Hij zal verzadigd worden” (Js 53:11a).

Psalm 127

Inleiding

Het gelovig overblijfsel is compleet, de tien stammen zijn terug bij de twee stammen (Ez 36:15-23). Het resultaat van de hereniging zien we straks in Psalm 133.

De psalm begint, net als Psalm 128, als een wijsheidspsalm met de les die de verstandigen, de maskilim, ons willen leren. Het is de les die de Heer Jezus zo heeft samengevat: “Zonder Mij kunt u helemaal niets doen” (Jh 15:5b). Terwijl na de verwoesting door de koning van het noorden nu de tempel, de stad Jeruzalem en de nieuwe gezinnen worden gebouwd, roepen zij uit hoe afhankelijk zij zijn van de HEERE.

De afhankelijkheid van de HEERE wordt onderstreept door het besef dat niet alle gevaren geweken zijn (vers 1). Net als Zerubbabel, Ezra en Nehemia worden hun bouwactiviteiten gedaan terwijl er gevaar is vanuit de omgeving.

In hun vertrouwen op de HEERE, kan van hen gezegd worden dat zij allen ‘in gerustheid wonen’ (Ez 38:8). Het overblijfsel van Israël wordt gevormd door mensen ”die rustig en onbezorgd wonen, die allen zonder muur en grendel wonen en geen poorten hebben” (Ez 38:11), in het vertrouwen dat de HEERE de Bewaarder van Israël is.

Ps 127:1-2 | Gods onmisbare zegen

1 Een pelgrimslied, van Salomo.
Als de HEERE het huis niet bouwt,
tevergeefs zwoegen zijn bouwers eraan;
als de HEERE de stad niet bewaart,
tevergeefs waakt de wachter.
2 Het is tevergeefs dat u vroeg opstaat,
laat opblijft,
brood eet [waarvoor u] moet zwoegen:
[de HEERE] geeft [het] Zijn beminde [in de] slaap.

Van dit “pelgrimslied”, het achtste, wordt de dichter weer genoemd: het is een lied “van Salomo” (vers 1). Aangezien de psalmist de situatie van het vrederijk op het oog heeft, wordt niet David als hoofdpersoon genoemd, maar Salomo, die een type is van de Heer Jezus als de Koning van de vrede. Het is opmerkelijk dat van de duizend en vijf liederen die Salomo geschreven heeft (1Kn 4:32), slechts twee ervan – Psalm 72 en Psalm 127 – door de Heilige Geest in de Bijbel zijn opgenomen. Dit zijn allebei psalmen die in verbinding staan met het vrederijk.

De pelgrims zijn aangekomen en denken na over wat hen te wachten staat aan huizen bouwen, de stad bewaken, hard werken en kinderen krijgen. In dit lied spreekt Salomo daarover. Het zijn de dingen van het dagelijkse leven, waarover wij ook nadenken. Wat Salomo ervan zegt, komt erop neer dat alles wat daarin gebeurt van Gods zegen afhangt om in de plannen te slagen. Het gaat om het besef dat alles wat de rechtvaardige doet, volkomen afhankelijk is van God, alles moet van Hem komen (vgl. Jk 1:17).

Als onze activiteiten niet worden bepaald en geleid door God, is alles wat we doen verspilling van tijd en energie. Van elk resultaat in een bepaald werk zullen we moeten zeggen dat het alleen door Gods hulp tot stand is gekomen (1Sm 14:45b). Als een project slaagt, is dat omdat Hij het met Zijn zegen zegent, zonder dat Hij enige prestatie, enig “zwoegen”, van onze kant vraagt. Alleen Zijn zegen maakt rijk (Sp 10:22).

Dit is niet in tegenspraak met de spreuk dat de hand van de vlijtigen rijk maakt (Sp 10:4). Zowel het een als het ander is waar. We moeten werken, maar ook beseffen dat de Heer ons de kracht ervoor moet geven en tevens de zegen erop. Dan beseffen we dat alles van Hem komt en zullen we Hem daarvoor de eer geven.

Salomo gebruikt drie voorbeelden uit het dagelijkse leven om dat te illustreren. Hij begint met het bouwen van een huis. Mensen kunnen niet anders doen dan eraan bouwen. Ze kunnen er zelfs aan zwoegen. Waar het om gaat, is dit: zijn zij aan het bouwen, of is de HEERE aan het bouwen? Als Hij het niet doet, is alle zwoegen tevergeefs.

We kunnen hierbij denken aan de herbouw van de tempel, het huis van God. In het vrederijk wordt de bouw van de tempel aan de HEERE Zelf toegeschreven (Zc 6:12-13). Profetisch gaat het hier om het herstel van het huis van heel Israël, namelijk als het huis van Juda, de twee stammen, en het huis van Israël, de tien stammen, verenigd zijn (Jr 3:18).

Salomo heeft de tempel gebouwd, niet David. Hij wist dat het huis alleen maar gebouwd kon worden als de HEERE het huis zou bouwen. De HEERE was de architect, Salomo was slechts de uitvoerder.

Het tweede voorbeeld is dat van de beveiliging van een stad. Mensen kunnen goed kijken en goed luisteren, maar meer ook niet. Ze kunnen waakzaam zijn, maar de uiteindelijke bescherming van de stad ligt in de hand van God. Hij is de Bewaarder Die niet sluimert of slaapt (Ps 121:3-4). Alle menselijke inspanning om de stad af te schermen voor het binnendringen van kwaad baat niets als God Zelf de stad niet bewaakt.

Dit geldt in het bijzonder voor Jeruzalem (Jr 31:38-40). De stad is in haar geschiedenis vele malen veroverd en verwoest. Als de HEERE in het vrederijk de bewaking op Zich neemt, zal de stad volkomen veilig zijn (Zc 2:5). Dan pas kan het volk zingen: “Wij hebben een sterke stad, [God] stelt heil [tot] muren en vestingwallen” (Js 26:1).

Als we dit op onszelf toepassen, kunnen we zeggen dat het onze verantwoordelijkheid is om voor veiligheid te zorgen. De vraag waar het om gaat, is waarop we ons vertrouwen stellen. Vertrouwen we op onze technische kennis en vernuftige alarmsystemen of op God, dat onze werkzaamheden alleen dan zullen slagen als Hij ze zegent?

Het gaat in het derde voorbeeld over het verrichten van ons dagelijks werk in verbinding met het vormen van het gezin (vers 2). Werken is de activiteit om het gezin te onderhouden. Werk en carrière zijn geen doel. Hard werken is niet verkeerd, maar niet voldoende. Het is nodig om daarin de HEERE te vertrouwen.

Het doel van het gezin is om uit de hand van de Heer kinderen te krijgen. Het wordt als ouderwets beschouwd, maar dit is de bijbelse waarheid, ook in de tijd dat de wereld alleen (gezonde) kinderen wil als ze daar zelf beter van wordt of zelfs geen kinderwens heeft. Kinderen zijn het erfdeel van de HEERE. Deze waarheid mogen wij leren, en deze waarheid mag het overblijfsel ook leren.

Het is duidelijk dat we moeten werken voor ons brood. Dat is al zo sinds de schepping. Waar het om gaat, is wat daarbij onze instelling is. Als we er niet aan denken dat we werken omdat God het wil en dat Hij ons de kracht ervoor geeft, dan kunnen we werken zo hard en zo lang we willen en onszelf afbeulen, maar het levert niet op wat ervan werd verwacht (vgl. Hg 1:6). Daarom schreef Paulus: “En al wat u doet, in woord of in werk, [doet] alles in [de] Naam van [de] Heer Jezus, terwijl u God [de] Vader door Hem dankt” (Ko 3:17).

Alle ijver van hen die niet met God leven of met Hem rekenen, brengt niets van blijvende waarde voort. De mensen van de wereld zoeken rust en vrede en veiligheid, maar het is allemaal tevergeefs. God geeft rust en vrede aan hem die met Hem leeft, zonder dat hij zich daarvoor hoeft in te spannen. Dat doet Hij, terwijl hij die door Hem wordt bemind, slaapt, ofwel op voor hem ongedachte wijze (vgl. Hd 12:6-7). Het is ook zo te vertalen dat de HEERE Zijn beminde de slaap als zegen geeft.

De pelgrim is “Zijn beminde”. Het woord ‘beminde’ is de vertaling van het Hebreeuwse woord jedid. Dit woord komt ook voor in de naam die God aan Salomo heeft gegeven bij diens geboorte “Jedid-Jah” – dat betekent de ‘beminde van de HEERE’ –, want de HEERE had hem lief (2Sm 12:24-25). Salomo denkt hier aan zichzelf. Het is ook van toepassing op iedere rechtvaardige die met God leeft.

De gezinnen mogen opgroeien in het besef dat elk lid van het gezin een beminde van de Heer is. Het is belangrijk om onze kinderen onze liefde te laten merken en dat wij ons bewust zijn van het feit dat zij de beminden van de Heer zijn: “Jezus echter zei: Laat de kinderen [begaan] en verhindert ze niet bij Mij te komen; want van de zodanigen is het koninkrijk der hemelen” (Mt 19:14; vgl. Mt 18:10).

Ps 127:3-5 | Kinderzegen

3 Zie, kinderen zijn het eigendom van de HEERE,
de vrucht van de schoot is [Zijn] beloning.
4 Zoals pijlen in de hand van een held,
zo zijn de zonen, [ontvangen in] de jeugd.
5 Welzalig de man die zijn pijlkoker
daarmee gevuld heeft;
zij worden niet beschaamd,
als zij met de vijanden spreken in de poort.

In aansluiting op wat al over het gezin is gezegd, gaat het in vers 3 over de waarde en betekenis van de kinderzegen. Kinderen zijn niet alleen een gave van de HEERE, maar ook “het eigendom van de HEERE”. Het Hebreeuwse woord voor “eigendom” wordt elders vertaald met erfdeel. Het is goed om te bedenken dat het erfdeel van de Israëlieten het eigendom van de HEERE blijft (Lv 25:23). De Israëlieten zijn pachters ofwel rentmeesters van de HEERE. Zo is het ook met de kinderen die de HEERE ons heeft toevertrouwd. Wij mogen hen ‘tijdelijk beheren’, maar zij blijven het eigendom van de Heer. Te Zijner tijd zullen we hen moeten loslaten.

Door de kinderen die de HEERE schenkt, zal Hij het vrederijk vestigen (Ps 110:3). Ze zijn ook als “de vrucht van de schoot … [Zijn] beloning”. Beloning is hier niet verbonden aan een prestatie, maar aan een positie. Het is een beloning uit genade, het is een geschenk, zoals de positie ook een geschenk is. De vrucht van de schoot is door Hem gegeven en blijft van Hem als Zijn eigendom. Door Hem is bij Zijn volk vrucht te vinden die tot Zijn eer is (Hs 14:9d; vgl. Jh 15:2-5,16).

Laten we ons ervan bewust zijn dat in het verbond tussen de HEERE en Zijn volk Israël het krijgen van kinderen een van de eerste zegeningen is (Dt 28:4). Daarom wordt kinderloosheid in het Oude Testament als een schande ervaren, als een teken dat de zegen van het verbond niet geldt voor de kinderloze vrouw (Gn 30:1; 1Sm 1:1-18; vgl. Lk 1:24-25).

In het Nieuwe Testament zijn de leden van Gods volk een hemels volk met hemelse zegeningen (Ef 1:3). De aardse zegeningen die zij mogen ontvangen, zijn niet vanzelfsprekend; ze kunnen worden gezien als broodkruimels die van de tafel op de grond vallen (Mt 15:27). Als er gelovigen zijn die alleen blijven of echtparen die geen kinderen kunnen krijgen, ligt dat anders dan in het Oude Testament. Wat wel hetzelfde blijft in het Nieuwe Testament, is het feit dat kinderen een beloning, of een zegen, van de Heer zijn. Ervaren we dat ook zo?

Zonen die God heeft gegeven, zijn “als pijlen in de hand van een held” (vers 4). Door deze zonen zal de HEERE – Hij is de Held – de macht van de goddelozen tenietdoen (Zc 9:13). De Zoon van God wordt ook met een pijl vergeleken die in de hand van de Almachtige is (Js 49:1-2). Hier vinden we de belofte dat de kinderen van deze uitverkoren Israëlieten door de HEERE als instrument gebruikt zullen worden in het vrederijk (vgl. Js 59:21).

“Zo zijn de zonen” die opgevoed zijn om de HEERE te dienen in de kracht die “de jeugd” eigen is, als pijlen. Dit is een belangrijke aanwijzing voor de opvoeding van kinderen als God die in Zijn genade heeft geschonken als vrucht van de schoot (Gn 30:20; 33:5). Wij mogen ze opvoeden voor Hem (Ef 6:4), zodat ze dienaren in Zijn koninkrijk zullen zijn.

De man die deze zegen van de HEERE heeft gekregen en “zijn pijlkoker daarmee gevuld heeft”, is een gelukkig man (vers 5). Zijn zonen zullen niet beschaamd worden als zij het voor hun vader in de poort tegen “de vijanden” opnemen. De poort is de plaats van de uitoefening van macht (Dt 17:5; 21:19; 22:15,24; Am 5:12). Daar zullen de zonen ten gunste van hun vader optreden als zij met vijanden te maken hebben die hem aanklagen.

Psalm 128

Inleiding

Er is in deze psalm vooruitgang van zegen: eerst voor de individuele Godvrezende, dan voor zijn gezin en ten slotte voor het hele volk. Deze wijsheidspsalm – die we zo kunnen noemen omdat het daarin gaat over “eenieder die de HEERE vreest” (vers 1), wat het beginsel van de wijsheid is – beschrijft een Israëlitisch gezin tijdens het vrederijk. Het belang van het gezin naar de gedachte van de HEERE blijkt uit de beschrijving van het vrederijk in Jesaja 65 (Js 65:21-24).

Het thema van deze psalm is welzaligheid (verzen 1-4) en zegen (verzen 5-6). Het ‘welzalig’ geldt voor ieder die de HEERE vreest. Dat is de boodschap van dit gedeelte, dat begint en eindigt met de vermelding “die de HEERE vreest” (verzen 1,4). Het vrezen van de HEERE is tegelijk de basis voor zegen (vers 4), die wordt uitgewerkt in de verzen 5-6.

Ps 128:1-2 | Zegen van de Godvrezende

1 Een pelgrimslied.
Welzalig is eenieder die de HEERE vreest,
die in Zijn wegen gaat.
2 Want u zult eten van de inspanning van uw handen;
welzalig zult u zijn en het zal u goed gaan.

Dit negende “pelgrimslied” bezingt het geluk van “eenieder die de HEERE vreest, die in Zijn wegen gaat” (vers 1). Zo worden de Israëlieten in het vrederijk beschreven. De vrees voor de HEERE blijkt uit het gaan in Zijn wegen (Sp 14:2). Het “welzalig” dat daaraan verbonden is, is het hoogste geluk, het ware en blijvende geluk. Het is de vervulling van de priesterlijke zegen (Nm 6:24; vgl. vers 5).

In Psalm 127 is de Israëliet welzalig vanwege de zegen van kinderen. Hier in Psalm 128 is hij welzalig vanwege de zegen in zijn werk en in zijn gezin. Psalm 144 maakt duidelijk dat hij welzalig is omdat de HEERE zijn God is (Ps 144:15b).

Het geluk bestaat dan ook niet uit voorbijgaande dingen als geld en goederen, aanzien en macht, maar het ontvangen van de blijvende zegen van de HEERE in het werk en in het gezin, zoals die in het vrederijk zal worden genoten. Dit is de volle oudtestamentische zegen van de rechtvaardige (vgl. Dt 28:1-5; Jb 1:1,8; 2:3). Bij ontrouw eten anderen het resultaat van het werk (Lv 26:16b; Dt 28:33a).

Het woord “want” (vers 2) geeft aan dat nu volgt waaruit de ‘welzaligheid’ van het vrezen van de HEERE en het gaan in Zijn wegen bestaat. Het eerste wat de Godvrezende wordt toegezegd, is dat hij zal “eten van de inspanning” van zijn handen (vgl. Js 3:10). De HEERE zal zijn werk zegenen. Dit is een enorm verschil met de man die hard werkt, maar zonder rekening te houden met God (Ps 127:2). De belofte dat het goed zal gaan, houdt geen voorspoed in van dingen die het leven aangenaam maken, maar houdt het vreugdevolle genot van de gunst van God in het leven op aarde in.

Ps 128:3-6 | Zegen van het Godvrezende gezin

3 Uw vrouw zal zijn als een vruchtbare wijnstok
binnen in uw huis,
uw kinderen zullen zijn als jonge olijfbomen
rondom uw tafel.
4 Zie, zo zal zeker de man gezegend worden
die de HEERE vreest.
5 De HEERE zal u zegenen vanuit Sion;
u zult het goede van Jeruzalem zien,
al de dagen van uw leven.
6 U zult de kinderen van uw kinderen zien.
Vrede over Israël!

Telkens komt in de pelgrimsliederen naar voren dat God het leven van de Godvrezende juist in de sfeer van zijn gezin zegent (vers 3). Dit is de vervulling van de zegen die God bij de schepping van Adam en Eva heeft toegezegd (Gn 1:27-28a). In het vrederijk zal dit oorspronkelijke doel van God met het huwelijk worden verwerkelijkt, tot grote zegen voor de hele aarde (vgl. Gn 15:5; 22:17; 32:12).

De grote zegening van het gezin komt tot uitdrukking in de wijnstok en de olijfboom. Het tijdperk van Salomo en het vrederijk worden door deze twee bomen gekenmerkt (1Kn 4:25; Mi 4:4; Zc 3:10). De wijn is een beeld van vreugde (Ri 9:13) en de olijfboom van de kracht van de Geest (vgl. Ps 52:10). De vrouw van de Godvrezende “zal zijn als een vruchtbare wijnstok binnen” in zijn huis. Zij zal hem veel kinderen geven (vgl. Ez 19:10) en hij zal daaraan vreugde beleven. Zij zal er voor de kinderen zijn en door haar opvoeding ervoor zorgen dat de kinderen een vreugde in zijn huis zijn.

Rondom een olijfboom komen een heleboel jonge olijfbomen op, afkomstig van de wortelscheuten. Zo zullen “kinderen … zijn als jonge olijfbomen” (vgl. Ps 52:10). Het zijn nog “jonge” olijfbomen. Ze moeten nog groeien ofwel opgevoed worden. Daarvoor zitten ze “rondom uw tafel”. Een tafel is een beeld van gemeenschap, van samen genieten van hetzelfde. Daar zal de vader hen onderwijzen over het leven tot eer van God (vgl. Ef 6:1-4).

Met de oproep “zie” (vers 4) wijst de psalmist op de man die hij in de voorgaande verzen heeft beschreven. Hij zegt als het ware: ‘Kijk naar die man, hoe hij samen met zijn kinderen aan tafel zit en samen met hen van de vrucht van de inspanning van zijn handen eet. Dit huiselijke tafereel, dat wordt gekenmerkt door een vreugdevolle gemeenschap, is de geweldige zegen die de man ontvangt “die de HEERE vreest”.

Behalve de zegen die in het heden wordt genoten, is er ook de belofte van zegen in de toekomst (vers 5). De zegen komt vanuit Sion, het heiligdom waar God woont en vanwaar de genade naar Zijn volk stroomt. De priesterlijke zegen van Numeri 6 komt nu ook over de gewone Israëlieten (Nm 6:24). Zij die de HEERE vrezen, leven in overeenstemming met het verbond met de HEERE. Daarom zullen zij zeker de zegen van het verbond ontvangen (Lv 26:1-9; Dt 28:1-14). Dat zijn precies de zegeningen die we in Psalm 127 en Psalm 128 vinden.

Daarbij komt nog dat hij het goede van Jeruzalem zal zien, wat inhoudt dat hij zal delen in de vrede van Jeruzalem. De Godvrezende zal de zegenrijke regering van de Messias vanaf Zijn troon ervaren. Deze zegen duurt “al de dagen” van zijn leven in het vrederijk voort.

Hij zal “de kinderen” van zijn “kinderen zien” (vers 6; vgl. Js 59:21), wat inhoudt dat hij een talrijk en gelukkig nageslacht zal zien. Zij zullen in het vrederijk het land bevolken. De psalmist besluit dan ook dit drietal psalmen af met de wens dat er “vrede over Israël”, dat is het hele volk van de twaalf stammen, zal zijn, zoals hij ook de voorgaande twee drietallen psalmen heeft afgesloten (Ps 122:8; 125:5).

Er kan geen vrede voor het volk zijn als er in de gezinnen geen vrede van de Heilige Geest aanwezig is. Zo is het ook in de gemeente. De gezinnen zijn een gemeenschap en vormen de bouwstenen van de gemeente. Wat daar wordt gedeeld, kenmerkt de gemeente.

Psalm 129

Inleiding

De volgende drie opgangspsalmen laten niet alleen het uiterlijke herstel zien, zoals we in de voorgaande psalmen hebben gezien, maar ook het geestelijke herstel. In deze volgorde vindt hun volledige herstel plaats. Eerst komt het Feest van het bazuingeschal, dan de grote Verzoendag. De Heer Jezus is de Verlosser van hun vijanden, Hij is ook de Verlosser van hun zonden.

Het gaat in deze psalm om een herinnering, terwijl het in de twee voorgaande psalmen gaat om een vooruitzicht. Daar kijken ze vooruit, hier kijken ze terug. Het overblijfsel kijkt terug naar de tijd van hun jeugd en de tuchtiging. Het is ook de tijd dat de HEERE hun vertrouwen niet heeft beschaamd (vgl. Ps 125:1) en hen heeft verlost (verzen 1-4). Dat geeft hun een sterk, hernieuwd vertrouwen op de HEERE ten opzichte van hun haters (verzen 5-8), dat die haters vanzelf zullen verdorren.

Ps 129:1-4 | Benauwd en bevrijd

1 Een pelgrimslied.
Zij hebben mij dikwijls benauwd, vanaf mijn jeugd
– zeg dat toch, Israël.
2 Zij hebben mij dikwijls benauwd, vanaf mijn jeugd;
toch hebben zij mij niet overwonnen.
3 Ploegers hebben mijn rug geploegd,
zij hebben hun voren lang gemaakt.
4 De HEERE, Die rechtvaardig is,
heeft de touwen van de goddelozen afgehakt.

In dit “pelgrimslied”, het tiende, kijkt de Godvrezende terug (vers 1). Hij weet het nog: “Zij hebben mij dikwijls benauwd, vanaf mijn jeugd” (vgl. Jr 2:2; Ez 23:3; Hs 2:14; 11:1). Hij is de verpersoonlijking van Gods volk, hij spreekt voor het hele volk. Vanaf de jeugd van dat volk, vanaf zijn ontstaan als natie, is het benauwd. We kunnen hierbij denken aan hun verblijf in Egypte waar ze zwaar verdrukt zijn.

Ook daarna zijn ze dikwijls in benauwdheid geweest, onder de heerschappij van wrede volken. Met de oproep “zeg dat toch, Israël”, spoort de Godvrezende het volk Israël ertoe aan van die lange tijd van benauwdheid duidelijk hoorbaar getuigenis te geven.

De grootste benauwdheid, dat is de tijd van de grote verdrukking, hebben ze net achter de rug. De vijanden hebben het volk in grote benauwd gebracht, maar het is hun niet gelukt Gods volk om te brengen (vers 2; vgl. Op 12:13-17). Het woord “toch” geeft de vergeefsheid aan van de verwoede pogingen van de vijand om het volk om te brengen. Er kan nog zoveel tegenstand zijn tegen hen die de Heer toebehoren, toch zal die tegenstand nooit Gods plan met de Zijnen teniet kunnen doen. Hij zal hen veilig naar het doel brengen dat Hij voor hen heeft bepaald: bij Hem zijn.

Ze hebben een zware lijdensweg gehad (vers 3). De heidense overheersers zijn over hen heen gewalst als een boer die een stuk land omploegt. Tijdens de grote verdrukking, die wordt genoemd “een tijd van benauwdheid voor Jakob” (Jr 30:7), zijn dat de koning van het noorden met in zijn gevolg de legers van de Assyriërs, ondersteund door Gog, dat is de grootmacht Rusland.

De lange voren die in een land dat wordt omgeploegd, worden getrokken, zijn te vergelijken met de striemen van een geseling op iemands rug. De rug is beeldspraak voor de achter hen liggende recente geschiedenis, het verleden, die een geschiedenis van lijden is. Dat de voren lang gemaakt zijn, verwijst naar de tijdsduur, de lange periode van lijden en met name de tijd van de grote verdrukking.

Dit is specifiek een beeld dat gebruikt wordt in Jesaja 28 voor de tuchtiging van de HEERE door middel van Assyrië (Js 28:23-29). Ook de Heer Zelf heeft geleden, Zijn rug is geslagen (Js 50:6a; vgl. Js 53:5). Profetisch gaat het hier in vers 3 om de gramschap van de HEERE, de tuchtiging die Hij heeft gebruikt om Israël te louteren (Js 10:5,25; 26:20).

Dat Gods volk kan terugkijken, bewijst dat ze er nog zijn. Dat hebben ze niet aan zichzelf, maar uitsluitend aan de HEERE te danken. Nu komt Hij tevoorschijn. Ze weten dat “de HEERE, Die rechtvaardig is, … de touwen van de goddelozen afgehakt” heeft (vers 4; vgl. Jr 30:8). De touwen, waarmee ‘de ossen’ de ploeg hebben voortgetrokken en de rug van Israël hebben doorkliefd, heeft de HEERE met één slag van Zijn zwaard afgehakt. Daardoor hebben de goddelozen geen verdere voren meer kunnen trekken.

Hij heeft dat niet zozeer gedaan uit medelijden, maar omdat Hij “rechtvaardig” is. Hij houdt Zich aan Zijn verbond met hen, wat Hij kan doen omdat Hij daarvoor een rechtvaardige grondslag heeft. Die grondslag is het werk van Christus op het kruis. Christus heeft door het bloed van het nieuwe verbond (Lk 22:20; Hb 8:6) aan alle voorwaarden voldaan om Zijn verbond waar te maken.

Ook in het geval dat God Zijn volk heeft moeten tuchtigen vanwege hun zonden, is Hij vanwege dat werk trouw gebleven aan Zijn plan met hen om hen ten slotte goed te doen. Hij heeft aan de verwachtingen die Hij heeft gewekt, beantwoord en het vertrouwen dat Hij van Zijn volk heeft gevraagd, heeft Hij niet beschaamd.

De HEERE heeft de touwen van de goddelozen waarmee zij het overblijfsel hadden vastgebonden als gevangenen, afgehakt (Ps 126:1; vgl. Ps 124:7). Hij heeft, om in het beeld te blijven, de knoop doorgehakt en nu Zelf de touwtjes in handen genomen. Het heeft er soms op geleken of Hij geen aandacht aan Zijn lijdende volk schonk. Nu blijkt dat Hij Zijn oog onophoudelijk in genade op hen gericht heeft gehouden. Hij heeft het voor Zijn volk opgenomen en hen bevrijd. Nu leidt Hij hen verder.

Ps 129:5-8 | Geen zegen voor Sions haters

5 Laat beschaamd worden en terugwijken
allen die Sion haten.
6 Laat hen worden als gras op de daken,
dat verdort voordat men het uittrekt,
7 waarmee de maaier zijn hand niet vult,
of de schovenbinder zijn arm;
8 en de voorbijgangers zeggen niet:
De zegen van de HEERE zij met u,
wij zegenen u in de Naam van de HEERE.

Hij bevrijdt en zegent het overblijfsel, terwijl “beschaamd worden en terugwijken allen die Sion haten” (vers 5). De vijanden worden in vers 4 “de goddelozen” genoemd; hier worden ze genoemd “allen die Sion haten”. Ten diepste haten zij Sion, de stad Jeruzalem, omdat die stad de stad van de grote Koning is (Mt 5:35), en de haat is gericht op Hem, de Heer Jezus, dat wil zeggen op God Zelf.

De haters van Sion zijn allen die geen oog hebben voor God en Zijn beloften. De verwijzing naar Sion maakt duidelijk dat het gaat om de aanwezigheid van de HEERE te midden van Zijn volk, om Zijn verbond en zegen, en de hoop op de vestiging van Zijn koninkrijk.

Wat de onderdrukkers wordt toegewenst en wat ze ook zullen krijgen, wordt vergeleken met “gras op de daken, dat verdort voordat men het uittrekt” (vers 6; vgl. Js 37:27). Gras is een beeld van de kortstondigheid van het leven (Js 40:6). Het staat vandaag op het veld en wordt morgen in de oven geworpen (Mt 6:30).

Het gras op de daken verdort nog sneller, het verdort al op dezelfde dag dat het is opgekomen. Het schiet op, het heeft geen diepe wortels, de zon komt op en verschroeit het, en de wind steekt op en neemt het mee. Zo snel is het leven voorbij van hen die Gods volk verdrukken: het is al verdord, voordat het wordt uitgetrokken.

Normaal gesproken wordt gras uitgetrokken en te drogen gelegd om het daarna als voedsel voor dieren te gebruiken. Het gras op het dak verdroogt uit zichzelf, voordat het uitgetrokken is. Het is een beeld van wat met Herodes gebeurt, evenals met de antichrist van wie Herodes een schaduwbeeld is. Herodes verbeeldt zich een god te zijn. God maakt duidelijk dat hij dat niet is. Normaal gesproken sterft een mens eerst en wordt dan door de wormen opgegeten. Herodes wordt opgegeten door wormen, voordat hij sterft (Hd 12:21-23). Zo zal de antichrist ook zonder te sterven in de poel van vuur worden geworpen, terwijl normaliter een mens eerst sterft en pas daarna het oordeel volgt (Op 19:20; Hb 9:27).

Er is ook niets met dit verdorde gras te beginnen, want het stelt helemaal niets voor (vers 7). Het is waardeloos als hooi. Een maaier kan er niets mee, laat staan dat een schovenbinder er een schoof van zou kunnen maken die hij onder zijn arm zou kunnen nemen. Dit is wel een volkomen tegenstelling met de Zaaier in een vorige psalm. Die draagt Zijn zaad, zaait dat al wenend en komt terug met gejuich, terwijl Hij Zijn schoven draagt (Ps 126:6).

Niemand, geen van “de voorbijgangers”, zal hun op hun weg de zegen van de HEERE toewensen of hen zegenen in de Naam van de HEERE (vers 8). Het toewensen van voorspoed op hun weg is dwaasheid omdat ze beschaamd worden (vers 5) en nooit voorspoedig kunnen zijn. Ze gaan een weg waarop ze hun haat tegen Gods volk de vrije loop laten.

Psalm 130

Inleiding

In de opgangsliederen in Psalmen 120-126 herkennen we het Feest van het bazuingeschal, de nieuwjaarsdag van Israël, waarop de voorbereidingen plaatsvinden om naar Jeruzalem te gaan. In de opgangsliederen in Psalmen 130-131 vinden we de grote Verzoendag. In de laatste twee opgangsliederen, Psalmen 133-134, herkennen we het Loofhuttenfeest.

Deze drie feesten zijn de laatste drie van de zeven feesten van de HEERE in Leviticus 23 (Lv 23:23-44). Profetisch hebben deze drie feesten te maken met het herstel van Israël. Deze drie feesten herkennen we dan ook in deze opgangsliederen.

Psalm 130 is een terugblik op de grote Verzoendag die ongeveer 2000 jaar geleden in de verzoeningsdood van Christus zijn vervulling heeft gevonden. In Jesaja 53, feitelijk al vanaf Jesaja 52:13, horen we de geloofsbelijdenis van het overblijfsel naar aanleiding van de grote Verzoendag (Js 52:13-15; 53:1-12).

Ps 130:1-4 | Vergeving en vrees

1 Een pelgrimslied.
Uit de diepten roep ik tot U, o HEERE;
2 Heere, hoor naar mijn stem.
Laat Uw oren opmerkzaam zijn
op mijn luide smeekbeden.
3 Als U, HEERE, op de ongerechtigheden let,
Heere, wie zal staande blijven?
4 Maar bij U is vergeving,
opdat U gevreesd wordt.

Dit elfde “pelgrimslied” (vers 1a) is ook de zesde van de zeven ‘boetpsalmen’ (Psalmen 6; 32; 38; 51; 102; 130; 143). De psalmist ofwel de Godvrezende roept “uit de diepten tot U, o HEERE” (vers 1b; vgl. Jn 2:2). Het gaat om de diepten van de zee als een beeld van een zeer grote nood waarbij iemand nog maar één stap van de dood verwijderd is (vgl. Js 51:10; Jn 2:3). In deze diepte is het, net als bij Jona, niet mogelijk om zichzelf te redden. De enige hoop is de HEERE. Dat ziet de psalmist dan ook. Hij roept tot de HEERE.

Om welke nood het precies gaat, wordt niet gezegd. We kunnen uit dit lied opmaken dat de psalmist overweldigd is door de nood van zijn zonden. Hij spreekt over ‘ongerechtigheden’, ‘vergeving’, ‘goedertierenheid’ en ‘verlossing’ (verzen 3,4,7,8).

Profetisch weten we van Israël wel welke nood het is. Zoals David twee grote zonden heeft gedaan – overspel met Bathseba en moord op Uria, de man van Bathseba –, zo heeft ook Israël deze twee grote zonden gedaan. Israël heeft namelijk overspel ofwel afgoderij gepleegd met de antichrist, en heeft zijn Messias, Christus, verworpen en vermoord (Jh 5:43). Door hun zonde tegen God in de afgoderij en hun zonde tegen de Naaste in de moord op Christus hebben ze de beide stenen tafels van de wet verbroken.

De uitroep “o HEERE” geeft het intense lijden aan waaronder de psalmist gebukt gaat, en dat er niemand anders is dan de HEERE, Jahweh, Die hem kan helpen. Dit intense lijden blijkt ook uit vers 2. Na het roepen tot de HEERE vraagt de Godvrezende aan de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser en Gebieder, om te horen en opmerkzaam te zijn. In Zijn hand zijn leven en dood.

Hij vraagt de Heere naar zijn stem te horen en dat Zijn oren opmerkzaam zijn op zijn luide smeekbeden (vgl. 2Kr 6:40; Ne 1:6,11). Hij doet een dringend beroep op de Heere om aandacht aan hem te schenken, want hij is in grote, uitzichtloze nood. Daarom roept en smeekt hij tot Hem om naar hem, die daar in grote diepte zit, in ellende over zijn zonden, te kijken en hem eruit op te tillen.

Daarbij doet hij een beroep op Gods genade (vers 3). Hij weet dat hij geen recht op verlossing uit zijn ellende heeft. Hij is zich ervan bewust dat geen mens, ook hij niet, in Gods tegenwoordigheid staande kan blijven als God “op de ongerechtigheden let” .

In de verzen 1-6 spreekt de psalmist in de eerste persoon enkelvoud – “ik” en “mijn”. De verzen 7-8 maken duidelijk dat hij namens het hele volk, “Israël”, spreekt. Dat betekent dat het hier om de ongerechtigheid van Israël gaat. Dat is ook wat op de grote Verzoendag plaatsvindt. Het gaat op de grote Verzoendag om verlossing van de zonden van heel het volk. De hogepriester handelt namens het hele volk. Het maakt duidelijk waarom de Verlosser de naam Jezus moest dragen: dat was omdat Hij Zijn volk zou verlossen van hun zonden (Mt 1:21).

Zo moest de levende bok in Leviticus 16 de ongerechtigheid van het volk wegdragen naar de woestijn om nooit meer terug te komen (Lv 16:21-22). Dat hebben we ook in Psalm 103 gezien: “Zo ver het oosten is van het westen, [zo] ver heeft Hij onze overtredingen van ons gedaan” (Ps 103:12). Het oosten is de richting waarheen de levende bok moest gaan, het westen is daar waar het volk zich bevond, in Jeruzalem.

God ziet alle ongerechtigheden, er ontgaat Hem niet één (vgl. Jr 2:22). ‘Op de ongerechtigheden letten’ wil zeggen die ongerechtigheden aan de zondaar toerekenen, hem daarvoor verantwoordelijk houden. Het betekent die ongerechtigheden bijhouden, ze ‘bewaren’. Het gevolg is dat God hem niet in Zijn tegenwoordigheid kan ontvangen en niet met hem kan delen wat Zijn hart bezighoudt, anders gezegd: Hij kan geen gemeenschap met hem hebben.

Dit besef is het begin van de weg omhoog naar de verzoening. We zien dit bij de verloren zoon. Hij is weggegaan bij zijn vader en leeft een goddeloos leven. Dan komt hij tot zichzelf. Hij erkent dat hij alles alleen aan zichzelf te wijten heeft en wil dat ook aan God en aan zijn vader belijden. Er is geen enkele zelfhandhaving, maar de erkenning dat hij vergeving nodig heeft. Dat is het moment van de weg terug naar zijn vader (Lk 15:17-19). Dan staat hij op en gaat naar zijn vader, die hem vol ontferming in zijn armen sluit (Lk 15:20).

Dit is het Goddelijke ‘maar’ waarvan de Godvrezende zich ook bewust is (vers 4). Dat zegt hij ook tegen God: “Maar bij U is vergeving” (vgl. Ne 9:17; Dn 9:9). Vergeving is alleen bij God te krijgen, niet bij welk mens ook, en alleen op grond van belijdenis van zonden en geloof in het bloed van Zijn Zoon (1Jh 1:9). Het gevolg is dat hij van wie de zonden vergeven zijn, tot God kan naderen en in Zijn tegenwoordigheid kan zijn. Dat is de betekenis van de grote Verzoendag.

Wie die vergeving kent en geniet, zal niet alleen jubelen van vreugde, maar vooral ook God vrezen. Dat wordt hier als doel van de vergeving gesteld. Vrees is geen angst hebben voor God of bang voor Hem zijn, maar eerbied en ontzag voor Hem hebben. Het besef van vergeving zal geen lichtzinnig leven tot gevolg hebben, maar een leven van verering van God en gehoorzaamheid aan Hem (vgl. Dt 5:29; 1Pt 1:17). Vergeving maakt mensen tot heiligen en navolgers van God (Ef 4:32; 5:1-2).

God vrezen is nodig om tot Hem te kunnen naderen. Het gaat hier niet zozeer om het verlost worden van de dreiging van het oordeel, maar om de mogelijkheid om als priester tot God te naderen. Dat is het doel van de grote Verzoendag. Bij de grote Verzoendag gaat het niet om redding van de toorn van God – dat is het Pascha –, maar om de vraag hoe een verlost volk tot God kan naderen zonder gedood te worden (vgl. Lv 10:1-3).

De betekenis van de grote Verzoendag wordt in de brief aan de Hebreeën uitgelegd. Het resultaat van de verzoening is: “Daar wij dus, broeders, vrijmoedigheid hebben om in te gaan in het heiligdom door het bloed van Jezus, langs [de] nieuwe en levende weg …” (Hb 10:19-20a), ofwel om als aanbidder tot God te naderen (Jh 4:23).

Ps 130:5-8 | Verwachting en hoop

5 Ik verwacht de HEERE, mijn ziel verwacht [Hem]
en ik hoop op Zijn woord.
6 Mijn ziel [wacht] op de Heere,
meer dan wachters op de morgen,
wachters op de morgen.
7 Laat Israël hopen op de HEERE,
want bij de HEERE is goedertierenheid
en bij Hem is veel verlossing.
8 Ja, Hij zal Israël verlossen
van al zijn ongerechtigheden.

Dat de vrees die door vergeving ontstaat, geen angst voor God is, zoals Adam die had na zijn zonde (Gn 3:10), kunnen we opmaken uit vers 5. Daar horen we de Godvrezende zeggen: “Ik verwacht de HEERE.” Hij loopt niet uit bangheid voor Hem weg (Gn 3:8), maar hij ziet naar Hem uit. Zijn “ziel verwacht [Hem]”. Hij is vol van Hem. De aanleiding daarvan is Zijn woord, wat Hij heeft toegezegd. Daar hoopt hij op, dat wil zeggen dat hij vol vertrouwend wachten uitziet naar de vervulling van wat de HEERE in Zijn Woord heeft beloofd. Die belofte is dat hij in de tegenwoordigheid van de HEERE mag komen.

Meer dan wachters die op het morgenlicht wachten, verlangt de Godvrezende naar het licht van God in zijn duistere omstandigheden (vers 6). Door twee keer over het verlangen van wachters naar de morgen te spreken wordt dat grote verlangen benadrukt. Dat het verlangen van de Godvrezende naar de HEERE nog groter is, geeft aan hoe sterk dat is. Hij verlangt niet in de eerste plaats naar verandering van de omstandigheden, maar naar de HEERE Zelf.

Daarbij hebben de wachters de zekerheid dat het binnenkort, op een bepaald tijdstip, morgen wordt (vgl. Js 21:11-12). De Godvrezende heeft ook de zekerheid van de verschijning van de HEERE, alleen weet hij niet wanneer dat zal zijn. Wat hij wel zeker weet, is dat “de Zon der gerechtigheid” zal “opgaan” op die “morgen zonder wolken” (Ml 4:2; 2Sm 23:3-4; vgl. Hs 6:3b).

De toepassing voor de gemeente is dat zij met groot verlangen uitziet naar de komst van Christus om Zijn gemeente tot Zich te nemen. Hierin mag zij ook op Zijn woord, Zijn belofte hopen. Hij heeft immers gezegd: “Ik kom spoedig” (Op 22:20a).

Wie de vergeving en de verzoening kent, zal dit willen delen met het volk van God, met zijn broeders en zusters (vers 7). Het getuigenis houdt hoop voor Israël in, een hoop die alleen in de HEERE verankerd ligt. Alleen bij Hem “is goedertierenheid en bij Hem is veel verlossing”. Daarvan wil en kan en zal iedereen getuigenis geven die dit persoonlijk heeft ervaren. Bij “veel verlossing” kunnen we denken aan de talloze gelovigen die verlost zijn, maar ook aan de talloze zonden waarvan iedere gelovige is verlost. Dit geldt zowel voor de oudtestamentische als voor de nieuwtestamentische gelovigen.

Wie de vergeving van God voor zijn zonden kent (vers 4), wie Hem kent als de God Die goedertieren is en bij Wie veel verlossing is (vers 7), ziet vol vertrouwen uit naar de volle verlossing van Zijn volk (vers 8). Met een krachtig, bevestigend “ja” getuigt de Godvrezende ook daarvan. Gods volk zal door Hem “van al zijn ongerechtigheden” verlost worden. Het gaat hier niet over verlossing van vijandige volken om hen heen, maar over verlossing van de eigen zonden.

Er is niet één ongerechtigheid die niet verzoend is, want “al” zijn ongerechtigheden zijn weggedaan. Normaal gesproken worden op de grote Verzoendag de ongerechtigheden van Israël van het afgelopen jaar weggedaan. Hier verwacht de psalmist in het geloof dat al de ongerechtigheden van Israël eens en voor altijd worden weggedaan. Dat is met bloed van stieren en bokken niet mogelijk. Christus heeft het als de volmaakte, grote Hogepriester gedaan met het offer van Zijn eigen bloed.

Alles wat de zegen heeft verhinderd, is door het werk van Christus uit de weg geruimd en voorgoed spoorloos verdwenen. De overtredingen zijn uitgedelgd als een nevel en de zonden als een wolk (Js 44:22). Dit maakt het volle genot van de zegen van het vrederijk door Gods volk mogelijk (Hb 8:10-12).

Wij zien daarbij ook uit naar de verlossing van de schepping en van ons lichaam (Rm 8:20-23).

Psalm 131

Inleiding

In Psalm 130 zien we de vervulling van de grote Verzoendag voor het volk Israël. Er is een voorwaarde waaraan iemand moet voldoen, wil hij op de grote Verzoendag de HEERE kunnen ontmoeten en dat is verootmoediging (Lv 23:27-29), want “voorzeker, iedere persoon die zich op diezelfde dag niet verootmoedigt, moet van zijn volksgenoten worden afgesneden” (Lv 23:29).

Psalm 131 is de psalm waarin het overblijfsel tot verootmoediging komt, waardoor zij gereed zijn voor de grote Verzoendag. De verzen 1-2 staan in de eerste persoon enkelvoud. Verootmoediging is in de eerste plaats een individuele zaak. Het is iets wat de HEERE bewerkt in de gelovige die in Zijn tegenwoordigheid komt.

Ps 131:1-3 | Kinderlijk vertrouwen

1 Een pelgrimslied, van David.
HEERE, mijn hart is niet hoogmoedig,
mijn ogen zijn niet trots,
ook wandel ik niet in [dingen]
die te groot en te wonderlijk voor mij zijn.
2 Voorwaar, ik heb mijn ziel tot rust
en tot stilte gebracht,
als een kind dat de borst ontwend is, bij zijn moeder,
mijn ziel is in mij als een kind dat de borst ontwend is.
3 Israël, hoop op de HEERE,
van nu aan tot in eeuwigheid.

Van dit “pelgrimslied”, het twaalfde, wordt weer de naam van de dichter ervan vermeld: het is een pelgrimslied “van David” (vers 1a).

Deze psalm sluit aan op de vorige. Het hart is tot rust gekomen in zijn verhouding tot de HEERE omdat er vertrouwen op Hem is. David is in de tegenwoordigheid van de HEERE en spreekt met Hem over zijn hart, zijn ogen en zijn ziel. Hij zegt tegen Hem: “Mijn hart is niet hoogmoedig” (vers 1b; vgl. Zf 3:11-12).

Dit kan iemand alleen zeggen als hij weet dat hij alleen tot de HEERE kan komen zoals hij is. Een ontmoeting met de HEERE leidt tot zelfoordeel. We zien dit bijvoorbeeld bij Jesaja (Js 6:5) en bij Petrus (Lk 5:8). Het is in dit verband – het komen in de tegenwoordigheid van God – leerzaam om de gebeden van de farizeeër en de tollenaar in de tempel met elkaar te vergelijken (Lk 18:9-14).

Wie in zelfoordeel bij God is, “is niet hoogmoedig”, maar verbroken. Hij kan ook zeggen: “Mijn ogen zijn niet trots.” Het is onmogelijk om God in de ogen te kijken met trotse ogen. Wie trotse ogen heeft, kan niet bij God zijn (vgl. Ps 18:28). Wie bij God is, heeft geen trotse ogen en kan dat ook oprecht zeggen. Eliab, de oudste broer van David, beschuldigt David ervan dat hij overmoed en slechtheid in zijn hart heeft (1Sm 16:6; 17:28-29). Hij beoordeelt David volledig verkeerd omdat hij zelf niet in de tegenwoordigheid van God leeft (vgl. 1Ko 2:14-15).

Het is voor een koning als David, die machtig en rijk is, niet gemakkelijk om niet hoogmoedig te worden. We zien bij hem dat hij een afkeer heeft van hoogmoed en trots (Ps 101:5b). Zijn wandel is in overeenstemming met zijn nederige gezindheid. Daarvan kan hij tegen de HEERE zeggen: “Ook wandel ik niet in [dingen] die te groot en te wonderlijk voor mij zijn.” Elke grootdoenerij is hem vreemd.

Wat heeft iemand die in Gods tegenwoordigheid is, om zich op te beroemen? David erkent dat er dingen zijn die groter en wonderlijker zijn dan hij kan bevatten en die alleen God kent. Hij is zich bewust van zijn nietigheid en beperkingen. Hij is tot koning gezalfd, maar gaat zijn weg als een opgejaagde patrijs op de bergen omdat hij niet op Gods tijd vooruit wil lopen (1Sm 26:20).

Deze gezindheid en houding hebben zijn “ziel tot rust en tot stilte gebracht” (vers 2; vgl. Ps 62:2,6). Het gaat hier om een gespeende peuter. “De borst ontwend” betekent dat een kind geen borstvoeding meer krijgt, terwijl hij nog wel afhankelijk van zijn moeder is. Hij komt nu tot rust, niet door de melk van zijn moeder, maar door zijn moeder zelf.

Zo komt ook de psalmist niet tot rust door de zegeningen van de Gever, maar door de Persoon van de Gever Zelf. Dat de ziel van de psalmist tot rust en tot stilte is gebracht, is omdat hij in de tegenwoordigheid van de HEERE komt en zich daar voelt zoals een peuter bij zijn moeder.

Wat geeft het een rust als we niet meer bezig hoeven te zijn met onszelf, met onze behoeften of met onze drang om te presteren, maar weten dat God alles overziet en in alles voorziet. Dan komen we tot rust bij Hem, we rusten in Hem en in Zijn trouw. Als we alle vraagstukken van het leven aan Hem kunnen overlaten, raken we de spanningen kwijt en gaan we met de vrede van God in het hart onze weg op aarde (vgl. Fp 4:6-7).

Hiervan getuigt David in Psalm 23. Al zou hij door een dal vol schaduw van de dood gaan, dan zou hij geen kwaad vrezen. Dat is niet door zijn eigen kracht of dapperheid, maar omdat hij kan getuigen: “Want U bent met mij” (Ps 23:4). De tegenwoordigheid van de HEERE gaf hem vrede en rust.

David is als koning een echte voorganger. Hij leidt het volk ook door een voorbeeld voor hen te zijn. Hij is een herder voor zijn volk dat opgeroepen wordt hem te volgen. Als hij zo tot rust is gekomen bij God, spoort hij Israël aan om te hopen “op de HEERE van nu aan tot in eeuwigheid” (vers 3). Als die hoop levend is, is er rust in de ziel omdat hij weet dat alles in de hand van God is en dat Hij Zijn plannen zal verwezenlijken.

In de laatste drie pelgrimsliederen (Psalmen 132-134) straalt die rust door. Van vijanden is geen sprake meer en ook niet van zielennood.

Psalm 132

Inleiding

Nu de basis van de gemeenschap met de HEERE op grond van de grote Verzoendag is gelegd (Psalm 131), heeft het overblijfsel de juiste gezindheid om tot de HEERE te naderen (Psalm 132). Als gevolg daarvan wordt de aandacht gevestigd op de plaats die de HEERE heeft uitgekozen om daar Zijn Naam te vestigen (Dt 12:5).

Het gelovig overblijfsel van de twaalf stammen heeft nu ook de juiste gezindheid om de HEERE te vragen om de verlangens van David te vervullen. De tempel in Jeruzalem wordt herbouwd (Ezechiël 40-43). De sjechina, de wolk van Gods tegenwoordigheid, het zichtbare symbool van Zijn aanwezigheid, keert terug naar Jeruzalem (Ez 43:1-5). Dan gaat in vervulling waarover Haggaï heeft geprofeteerd: “De toekomstige heerlijkheid van dit huis zal groter zijn dan de vorige, zegt de HEERE der heerscharen” (Hg 2:10).

Na Psalm 131 is de pelgrim niet meer met zichzelf bezig, maar alleen nog met het huis van God (Psalm 132), de gemeenschap met zijn medepelgrims (Psalm 133) en de aanbidding van God in Zijn huis (Psalm 134). Hij denkt in Psalm 132 aan de oorsprong van het huis, waar hij wil zijn omdat de HEERE daar woont.

Psalm 132 laat Christus, de Zoon van David, zien als de Koning Die het huis van God gaat bouwen. Psalm 133 laat Christus zien als de Priester Die de Heilige Geest laat werken in het overblijfsel, met als gevolg dat de vijandschap tussen het tweestammenrijk en het tienstammenrijk voorgoed voorbij is.

De bouw van het huis van God staat in verbinding met twee koningen die gezamenlijk naar Christus wijzen: David, een beeld van de lijdende Christus, en Salomo, een beeld van de verheerlijkte Christus. David had de wens om het huis voor de HEERE te bouwen, Salomo kreeg de opdracht en de macht om dat te doen.

Indeling van de psalm

De indeling van Psalm 132 is opmerkelijk. De tweede helft van de psalm is namelijk precies de tegenhanger van het eerste deel ervan:

A David heeft de HEERE gezworen (vers 2)
--B Wat David heeft gezworen (verzen 3-5)
----C Plaats voor de ark gezocht (verzen 6-7)
------D Gebed voor een rustplaats (vers 8)
--------E Gebed voor priesters en gunstelingen (vers 9)
----------F Gebed voor de gezalfde (vers 10)
A De HEERE heeft David gezworen (vers 11a)
--B Wat de HEERE heeft gezworen (verzen 11b-12)
----C Plaats voor de ark gekozen (vers 13)
------D Rustplaats vastgesteld (verzen 14-15)
--------E Belofte voor priesters en gunstelingen (vers 16)
----------F Beloften aan de gezalfde (verzen 17-18)

De verzen 2-10 spreken over wat David wilde doen voor de HEERE; de verzen 11-18 spreken over wat de HEERE voor David zal doen. Alles wat in de eerste helft wordt gebeden op grond van de eed van David, wordt in de tweede helft beantwoord op grond van de eed van de HEERE.

Het doet denken aan de belofte van de HEERE aan David aangaande de tempelbouw. David wilde een huis voor de HEERE bouwen, maar de HEERE antwoordde dat Hij een huis voor David zal bouwen. Deze belofte is zo belangrijk, dat de HEERE deze met het zweren van een eed heeft bevestigd (vers 11; Ps 89:4-5; 2Sm 7:11).

De psalm is hoogstwaarschijnlijk van Salomo. De verzen 8-10 komen namelijk overeen met enkele verzen uit het gebed dat Salomo bij de inwijding van de tempel bidt (2Kr 6:41-42). Salomo, de zoon van David, is een voorafschaduwing van de grote Zoon van David, Die gezegd heeft: “Zie, meer dan Salomo is hier!” (Mt 12:42). Hij is de Zoon van David Die Koning zal zijn in het vrederijk.

We horen hier de stem van de Geest van de profetie Die in de eindtijd in het gelovig overblijfsel werkzaam is. Zij zien uit naar de vervulling van de beloften van God aan David. Die beloften bevatten vooral de eeuwige heerschappij van het geslacht van David, dat is Christus, en de aanbidding van God in gerechtigheid in Sion. In deze psalm worden zo het koningschap en het priesterschap van de Heer Jezus op bijzondere wijze met elkaar verbonden. In de Messias zal alles van deze psalm vervuld worden.

We zien het overblijfsel van de twaalf stammen op weg gaan naar het huis van God. Daarbij nemen ze de woorden van deze psalm op de lippen. Het zijn de dagen die het herstel van het volk als Gods volk inluiden. Daarbij verwachten ze een spoedige vervulling van de belofte dat God in de Messias Zijn plaats te midden van hen zal innemen op de plaats die Hij heeft uitgekozen om daar Zijn Naam te vestigen.

Ps 132:1-7 | Een woning voor de HEERE

1 Een pelgrimslied.
HEERE, denk aan David,
aan al zijn lijden,
2 hoe hij de HEERE gezworen heeft,
de Machtige Jakobs [deze] gelofte deed:
3 Nee, ik ga mijn tent, mijn huis, niet binnen,
ik leg mij op de rustbank, mijn bed, niet neer;
4 ik gun mijn ogen geen slaap,
mijn oogleden geen sluimer,
5 totdat ik voor de HEERE een plaats gevonden heb,
een woning voor de Machtige Jakobs!
6 Zie, wij hebben [van de ark] gehoord in Efratha,
hem gevonden in de velden van Jaär.
7 Laten wij Zijn woning binnengaan,
ons neerbuigen voor de voetbank van Zijn voeten.

Dit “pelgrimslied”, het dertiende, begint met het gebed tot de HEERE om te (ge)denken “aan David, aan al zijn lijden” (vers 1). “Denk” is geen nauwkeurige vertaling. “Gedenk” is beter. Het Hebreeuwse woord is niet slechts ‘denken aan iets’ of ‘iets herinneren’, maar ‘handelen vanwege het denken aan iets’. Gedenken is een activiteit van de hele persoon.

De bidder denkt niet aan de moeitevolle wegen die David is gegaan, maar aan al zijn inspanningen om voor God een woonplaats te bouwen (1Kr 22:14). Dat blijkt uit de volgende verzen. Bij al zijn omzwervingen en al zijn strijd heeft hij steeds dit doel voor ogen gehad. Als een man naar Gods hart (1Sm 13:14) heeft hij er altijd naar gezocht om de HEERE te behagen. Daarom had hij ook het sterke verlangen om voor Hem een huis te bouwen. Hetzelfde verlangen als koning David heeft gehad, hebben alle teruggekeerde stammen, dat is het overblijfsel van Israël.

Dit is volmaakt waar van de grote Zoon van David, de Heer Jezus, Die door Zijn lijden de gemeente tot stand heeft gebracht, waarin Hij en God nu wonen. Het lijden van de Heer Jezus mag ook voor ons de aanleiding zijn om God te smeken voor wat nu Zijn huis is: de gemeente van de levende God (1Tm 3:15). Ons gebed mag zijn dat Hij bij hen die als Zijn huis samenkomen een plaats van rust vindt.

David heeft met het oog op een woonplaats voor God “de HEERE gezworen” en een “gelofte” gedaan aan “de Machtige Jakobs” (vers 2). Jakob spreekt over “de handen van de Machtige van Jakob” in de zegen die hij over Jozef uitspreekt (Gn 49:24; vgl. Js 49:26; 60:16). Het is een van de drie titels van de HEERE in verbinding met de aartsvaders: Hij is het schild van Abraham (Gn 15:1), de Gevreesde van Izak (Gn 31:42,53) – dat wil zeggen dat Izak God vreesde ofwel ontzag voor Hem had (Gn 27:33) – en hier de Machtige van Jakob.

Door deze naam verbindt de machtige God Zich met de zwakheid van Jakob, in wie hier het hele volk, alle twaalf stammen, in zijn zwakheid wordt voorgesteld. Deze naam wordt ook nog in vers 5 genoemd. Het benadrukt dat al dit streven naar het zoeken van een plaats voor God om te wonen, in zwakheid gebeurt, maar door Zijn macht tot resultaat voert. Het wijst er tevens op dat Zijn macht elke tegenstand uitschakelt die dit voornemen wil verhinderen.

Op welk moment in zijn leven David zijn eed heeft gezworen, staat niet in de Schrift. Mogelijk heeft hij dat gedaan in de periode dat hij koning is geworden. Hij heeft toen een prachtig paleis voor zichzelf gebouwd, terwijl de ark van de HEERE in een eenvoudige tent stond (2Sm 7:2). David is in zijn inzet om een woonplaats voor God te zoeken een beeld van de Heer Jezus, Die van Zichzelf zegt, dat de ijver voor Gods huis Hem heeft verteerd (Jh 2:17; Ps 69:10).

De kracht van zijn verlangen blijkt uit wat hij zegt: “Nee, ik ga mijn tent, mijn huis, niet binnen, ik leg mij op de rustbank, mijn bed, niet neer; ik gun mijn ogen geen slaap, mijn oogleden geen sluimer, totdat …” (verzen 3-5). Dat wil zeggen dat David zichzelf de luxe van rust en comfort niet gunt, totdat de ark van de HEERE zijn plaats van rust heeft gekregen.

Hij zal niet tevreden zijn hoofd ergens te ruste leggen, voordat hij dit verlangen heeft verwezenlijkt. Dit komt overeen met het verlangen van God Zelf om een plaats te hebben waar Hij Zijn Naam vestigt en waarvan Hij wil dat Zijn volk daarnaar vraagt en zoekt (Dt 12:5,11,14,18,21,26). God wijst David die plaats aan (2Sm 24:18-25; 1Kr 22:1). De uitdrukking ‘plaats’ in vers 5a is parallel met ‘woning’ in vers 5b, dat wil zeggen dat het een plaats is om er te wonen.

In de dagen van Saul is er niet naar de ark gevraagd (1Kr 13:3). Twintig jaar is de ark in Kirjath-Jearim, in het huis van Abinadab (1Sm 7:1-2). David begint ernaar te vragen. Wanneer hij en zijn mannen, “wij”, in Efratha zijn, “in de velden van Jaär”, horen ze over “hem” (vers 6). De ark wordt niet bij name genoemd. De psalmist spreekt over ‘hem’ in de veronderstelling dat een ieder wel zal weten waarover hij spreekt. De terugkeer van de ark van het verbond na de ‘Ikabod’-periode (vgl. 1Sm 4:21-22) is een verwijzing naar de terugkeer van de sjechina, dat is de wolk van Gods tegenwoordigheid, het zichtbare symbool van Zijn aanwezigheid, naar Jeruzalem (Ez 43:1-7).

Als David koning is, gaat hij de ark uit het huis van Abinadab ophalen (2Sm 6:2-3). Dat doet hij eerst niet op de goede manier. Dan komt de ark in het huis van Obed-Edom. Na drie maanden haalt hij daar de ark op en brengt hem op de door God voorgeschreven manier naar Sion (2Sm 6:4-17).

Op de plaats waar David de ark heeft gebracht, dat is in “Zijn woning” (Ps 74:7; 76:3; 84:2; 132:5,13), de woning van God, wil het volk binnengaan om God te aanbidden (vers 7). Historisch gebeurt dat wanneer David en het volk de ark brengen naar de tent die hij ervoor heeft gespannen (2Sm 6:17). De ark als “de voetbank van Zijn voeten” wijst erop dat God op de ark Zijn rust heeft. De voetbank is een deel van de troon waarop de voeten van de koning rusten. Het is een teken van zijn grote macht (Ps 110:1). Het is ook de plek om dicht bij de koning te komen en voor hem neer te buigen. Dichter bij een koning komen is niet mogelijk.

Als we eraan denken dat de ark een prachtig beeld is van de Heer Jezus, zien we dat Gods volk een plaats van rust zoekt en vindt voor de Heer Jezus. Die plaats van rust is in onze tijd daar, waar de gemeente als huis van God samenkomt. Dit gebeurt overal waar men, al is het maar met twee of drie, tot de Naam van de Heer Jezus samenkomt (Mt 18:20; 1Tm 3:15). Tegelijk is de Heer Jezus ook de ‘plaats’ van rust voor God (Ko 2:9). Nergens anders kan God op aarde rust vinden dan alleen in de Heer Jezus. Alle rust op aarde is in Hem verenigd en wordt door Hem doorgegeven aan hen die op Hem vertrouwen.

Ps 132:8-10 | Gebed van Gods Gezalfde

8 Sta op, HEERE, [ga] naar Uw rustplaats,
U en de ark van Uw macht.
9 Laat Uw priesters bekleed worden met gerechtigheid,
laat Uw gunstelingen juichen.
10 Wijs het gebed van Uw gezalfde niet af,
omwille van David, Uw dienaar.

Vers 8 is de enige vermelding van “de ark” in Psalmen. Dat gebeurt in verbinding met het toekomstige herstel van de tempel in Jeruzalem, de plaats die de HEERE heeft uitgekozen om daar Zijn Naam te vestigen. Daardoor zal de nieuwe naam van Jeruzalem voortaan Jahweh Shammah zijn, dat betekent ‘de HEERE is aldaar’ (Ez 48:35b). De ark spreekt van de tegenwoordigheid van de HEERE. De HEERE Zelf zal in Sion wonen, en daarom zal de ark niet meer nodig zijn (Jr 3:16).

Nu de woonplaats voor de ark is gevonden (vers 6), wil David de ark erheen brengen en hem weer tot middelpunt van de dienst aan de HEERE maken. Dat doet hij biddend. Zijn gebed betreft drie verzoeken. Het eerste verzoek is in vers 8 en betreft de rustplaats voor de HEERE en Zijn ark. Dit wordt verhoord in vers 14. Het tweede verzoek is in vers 9 en betreft de priesters. Dit wordt verhoord in vers 16. Het derde verzoek ten slotte is in vers 10 en betreft de Zoon van David. Dit wordt verhoord in de verzen 17-18.

David maakt in zijn gebed gebruik van woorden die Mozes heeft gesproken (Nm 10:35). Mozes heeft dat gedaan met het oog op het optrekken van de ark, want als de HEERE met hen gaat, worden alle hindernissen weggenomen en alle vijanden verslagen (vgl. Ps 68:2). De Godvrezende vraagt hier aan de HEERE om op te staan en naar Zijn rustplaats te gaan.

De woorden van dit gebed worden ook door Salomo uitgesproken bij de inwijding van de tempel (2Kr 6:41-42). De HEERE “en de ark van Uw macht” worden in één adem genoemd. De ark symboliseert zowel de HEERE Zelf als Zijn macht.

De priesters die dienst doen bij de ark, moeten “bekleed worden met gerechtigheid” (vers 9). Zij zullen niet goddeloos handelen zoals de zonen van Eli dat hebben gedaan, die daardoor het oordeel van God over zich hebben gehaald (1Sm 2:11-17,30-34). De kleding van gerechtigheid symboliseert de waardigheid en waarachtigheid van de priesters om in de tegenwoordigheid van de HEERE naar Zijn welgevallen Hem te dienen.

Het offer zal niet worden veracht, maar geëerd en met blijdschap en dankbaarheid door Gods “gunstelingen” worden gebracht. De “gunstelingen” zijn de chasidim, de getrouwen, zij die trouw zijn aan het verbond. Het woord chasidim is afgeleid van chesed, dat is goedertierenheid ofwel de trouw van God aan Zijn verbond.

“Bekleed worden met gerechtigheid” betekent ten diepste dat de priesters de kenmerken en de heerlijkheid van de HEERE weerspiegelen. Dat betreft niet alleen Zijn heiligheid, maar ook Zijn genade en barmhartigheid. Dat is de betekenis van de kleding van de priesters die in Exodus 28 wordt beschreven. Ook de bruid van Christus wordt bekleed “met blinkend, rein, fijn linnen, want het fijne linnen zijn de gerechtigheden van de heiligen” (Op 19:8). Hier betekent “de gerechtigheden” de rechtvaardige daden die de bruid uit liefde voor de Bruidegom heeft gedaan.

Het eerste deel van dit lied besluit met de vraag dat de HEERE het gebed van de vorige twee verzen niet zal afwijzen (vers 10). Het gebed van de verzen 1-2 wordt tijdelijk onderbroken in de verzen 3-9 waarin de achtergrond van het gebed wordt gegeven. Daarna wordt hier in vers 10 de draad weer opgepakt. De psalmist, door God gezalfd, doet voorbede op grond van de eed van de HEERE aan David. De eed van de HEERE is het antwoord op de eed van David in de verzen 3-5 en op wat David als dienaar van de HEERE heeft gedaan om een rustplaats te zoeken voor Hem.

Het is “het gebed van Uw gezalfde”. Het maakt voor God alles uit wie bidt. Zijn gezalfde is hier de gezalfde zoon van David; profetisch is het Christus, de grote Zoon van David. Het is een gebed “omwille van David, Uw dienaar”. David is de man naar Gods hart, aan wie Hij de belofte van zijn grote Zoon heeft gedaan, Die eeuwig op Davids troon zal zitten. Een gebed met die verwijzingen – naar Zijn Zoon en naar Zijn beloften – kan God nooit afwijzen.

De Heer Jezus is op drie manieren de Gezalfde: 1. toen Hij op aarde was, 2. nu Hij in de hemel is en 3. binnenkort als Hij weer op aarde komt, dan om te regeren.
1. Hij is met de Heilige Geest gezalfd aan het begin van Zijn openbare dienst in Israël (Mt 3:16).
2. Hij is de Christus, dat betekent Gezalfde. Na Zijn kruisdood en Zijn opstanding is Hij opgevaren naar de hemel en heeft Zich gezet aan Gods rechterhand. Daar heeft God ”Hem zowel tot Heer als tot Christus” gemaakt (Hd 2:36).
3. In Psalm 45 wordt Hij gezalfd bij het aanvaarden van Zijn koningschap, wanneer Hij gaat zitten op de Messiaanse troon (Ps 45:8; Hb 1:9).

Over dat laatste gaat het hier in Psalm 132. We vinden hier de Zoon van David, gezalfd en daarmee verklaard als de Koning-Messias. Hij bidt hier als Zoon van David tot God op grond van wat de HEERE gezworen heeft aan David.

Ps 132:11-18 | Gods antwoord

11 De HEERE heeft David [in] waarheid gezworen,
[en] Hij zal daar niet van afwijken:
[Eén] van de vrucht van uw schoot
zal Ik op uw troon zetten.
12 Als uw zonen Mijn verbond in acht zullen nemen
en Mijn getuigenissen, die Ik hun leren zal,
zullen ook hun zonen tot in eeuwigheid
op uw troon zitten.
13 Want de HEERE heeft Sion verkozen,
Hij heeft het begeerd tot Zijn woongebied.
14 Dit is, [zei Hij], Mijn rustplaats tot in eeuwigheid,
hier zal Ik wonen, want naar haar heb Ik verlangd.
15 Haar voedsel zal Ik rijk zegenen,
haar armen met brood verzadigen.
16 Haar priesters zal Ik kleden met heil,
haar gunstelingen zullen uitbundig juichen.
17 Daar zal Ik voor David een hoorn doen opkomen
en voor Mijn gezalfde een lamp gereedmaken.
18 Ik zal zijn vijanden met schaamte kleden,
maar op hem zal zijn diadeem schitteren.

In dit gedeelte geeft de HEERE antwoord op het gebed van de vorige verzen. Hij begint met een antwoord op de eed van David in vers 2. Het antwoord op de eed van David is een eed van de HEERE Zelf, gevolgd door een ontkenning ooit van deze eed af te wijken, waardoor de eed nog eens wordt versterkt: Hij “heeft David [in] waarheid gezworen” en “Hij zal daarvan niet afwijken” (vers 11; vgl. Hb 6:16-18).

En wat heeft Hij aan David gezworen, waaraan Hij niet ontrouw zal zijn? “[Eén] van de vrucht van uw schoot zal Ik op uw troon zetten” (vgl. 2Sm 7:12-13). Petrus citeert dit vers tijdens zijn prediking op de Pinksterdag en past de vervulling ervan toe op de Heer Jezus (Hd 2:30-31; vgl. Lk 1:31-33).

De HEERE verbindt wel voorwaarden aan de troonopvolging door de zoon van David en de zonen van zijn zoon (vers 12; 2Sm 7:14-15). Ze moeten luisteren naar het onderwijs van God. Hij zal hun leren Zijn verbond en Zijn getuigenissen in acht te nemen. Als ze dat doen, zullen zij op zijn troon zitten. Dat hebben ze echter niet gedaan. Daardoor is het huis van David vervallen. God zal dat huis weer oprichten omdat er één Zoon van David is, Die wel Zijn verbond en Zijn getuigenissen in acht heeft genomen.

Die Zoon heeft niet alleen Zijn verbond en Zijn getuigenissen in acht genomen, maar Hij vernieuwt het verbond door als Middelaar de vloek van het oude verbond weg te nemen. Daarvoor heeft Hij het bloed van het nieuwe verbond vergoten en op grond daarvan de zegen van het nieuwe verbond zeker gesteld. Een van de zegeningen daarvan is het herstel van het huis van David.

Onlosmakelijk verbonden aan de belofte van het eeuwig koningschap van David is de verkiezing van Sion door de HEERE (vers 13). In de geschiedkundige vertelling in 2 Samuël 6-7 vinden we alleen het gezichtspunt van David. Hier in het gebed van Psalm 132 vinden we ook het gezichtspunt van de HEERE. De HEERE deed het omdat Hij Sion heeft verkozen en omdat Hij een woning begeerde. Sion is de plaats die de HEERE heeft uitgekozen “om Zijn Naam daar te vestigen” (Dt 12:5).

De plaats waar David naar zoekt en die hij heeft gevonden, is allang door God uitgekozen. Die plaats heeft Hij “begeerd tot Zijn woongebied”. Er is bij God niet alleen verkiezing van die plaats, maar ook een verlangen daar te wonen. De woonplaats van de koning is ook de woonplaats van God. De tempel en het koningschap horen bij elkaar.

Het is ook geen tijdelijke rustplaats voor God, maar Zijn “rustplaats tot in eeuwigheid” (vers 14). De belofte van het ingaan in de rust van God is er nu nog steeds. De betekenis daarvan wordt uitgelegd in Hebreeën 3-4. De reden dat het eeuwig is, is dat door de kracht van het bloed van het nieuwe verbond het volk en zijn vorsten een vernieuwd hart zullen ontvangen, waardoor zij de HEERE trouw zullen blijven (Hb 13:20).

‘Eeuwigheid’ wil hier zeggen de periode van het vrederijk. Gedurende die hele tijd is Sion Zijn vaste woonplaats (vgl. Ps 68:17). Hij zal niet meer met het volk hoeven mee te trekken door de woestijn, want het volk woont in zekerheid en gerustheid in het land. Hij hoeft Zijn volk ook niet meer te verlaten, want het dient Hem in trouw. Deze aspecten maken dat Hij ernaar heeft verlangd daar te wonen.

Als gevolg van het innemen door God van Zijn plaats te midden van Zijn volk, zal er een overvloed aan voedsel zijn, zodat de armen met brood verzadigd worden (vers 15). Waar Hij woont, daar zegent Hij rijkelijk hen die bij Hem komen. Het Hebreeuws voor “armen”, ebyon, betekent ‘behoeftig’. Zij hebben vooral behoefte aan bescherming en verzorging door de HEERE (vgl. Ps 86:1). De Heer Jezus heeft Zich eengemaakt met de ellendigen en armen (Ps 109:22).

Meer nog dan brood voor het lichaam geeft Hij brood voor de ziel. De armen zijn niet zozeer de armen in materieel opzicht, maar de armen van geest (Mt 5:3). Zij zijn niet vol van zichzelf, maar leeg, ze hebben geen hoge pretenties. Daardoor kunnen zij innerlijk met vrede verzadigd worden.

In vers 9 is gebeden dat de HEERE Zijn priesters bekleed zal laten worden met gerechtigheid en dat Hij Zijn gunstelingen zal laten juichen. In vers 16 horen we de toezegging van de HEERE dat Hij dat zal doen. Hij zal zelfs meer doen, want Hij zal de priesters van Sion “kleden met heil”. Heil is behoudenis in de volste zin van het woord, met inbegrip van gerechtigheid. Het is het genieten van de volle zegen van Gods tegenwoordigheid. De gunstelingen van Sion reageren daarop, niet met juichen, zoals is gevraagd, maar met “uitbundig juichen”. Als de HEERE een gebed verhoort, doet Hij dat naar de rijkdom van Zijn genade en daarom overvloedig.

In vers 17, dat aansluit op vers 12, spreekt de HEERE over “een hoorn” die Hij voor David zal doen opkomen. Zacharia spreekt in zijn lofzang over “een hoorn van behoudenis” en doelt daarmee op de Heer Jezus (Lk 1:68-69). Een hoorn is een symbool van overwinnende macht (vgl. Ps 92:11; Op 13:1; 5:6). ‘Doen opkomen’ – een betere vertaling is “uitspruiten” – wijst op het uitspruiten van de Spruit, de Messias (Js 4:2; Jr 23:5; 33:15; Zc 3:8; 6:12).

De HEERE spreekt ook over “een lamp” die Hij zal gereedmaken voor Zijn gezalfde. Over David wordt gesproken als een lamp (2Sm 21:17). Ook over zijn zoon wordt als een lamp gesproken (1Kn 11:36). Het gereedmaken van een lamp heeft de betekenis dat het licht van het huis van David nooit zal uitgaan. Altijd zal er een nakomeling van David zijn die als koning zal regeren. Dit is in de Heer Jezus, de ware Gezalfde, werkelijkheid geworden.

De vijanden van Gods Koning en Gods volk zijn er altijd op uit om te verhinderen dat God geëerd en gediend wordt (vers 18). De Messias zal hen “met schaamte kleden”. Daartegenover zal op de Gezalfde Zijn diadeem schitteren. Het woord voor diadeem is letterlijk ‘wijding’ en is verbonden met de diadeem op het hoofd van de hogepriester als teken van zijn wijding (Ex 29:6; 39:30; Lv 8:9). De Koning, de Messias, over Israël is aan God gewijd en is tegelijk Priester (Zc 6:12-13). Dit laatste aspect is het onderwerp van de volgende psalm, waarin het over de Heer Jezus als de Hogepriester gaat.

Psalm 133

Inleiding

Psalm 132 gaat over de gezalfde Koning. Psalm 133 gaat over de gezalfde Hogepriester en over het eensgezind samenwonen van een volk dat nu nog over de aarde verstrooid is. De psalm is daarom een profetisch vergezicht. Tegelijk zijn er belangrijke lessen voor ons, die leven in een tijd van grote verdeeldheid en verwarring, in aanwezig.

Christus is nu Koning over Zijn volk. Er is echter nog een probleem onder het volk, namelijk de oorspronkelijke vijandschap tussen het tweestammenrijk en het tienstammenrijk. Om die vijandschap definitief tot een einde te brengen, krijgt het volk een nieuw hart, waardoor de wet in hun harten is geschreven. Daardoor hebben zij de HEERE lief gekregen en gaan ze ook hun naaste liefhebben. Daarover hebben de profeten ook gesproken (Js 11:13b; Hs 1:11; Ez 37:15-28). Deze profetieën zijn nog nooit vervuld, maar dat zal nu gebeuren, nu Christus Koning is over Zijn volk.

Het zal gebeuren wanneer de Geest van God als zalfolie over hen zal komen (vers 2; Ez 36:27), net zoals de zegen van de HEERE als de dauw van de Hermon over Sion komt (vers 3; Ez 36:28-38).

De structuur van de psalm is een piramide chiasma of kruising, waarin de nadruk op het hogepriesterschap (C) valt:
A Zegen (vers 1)
---B Vergelijking (met olie) (vers 2a)
------C Hogepriesterschap (vers 2b-c)
---B Vergelijking (met dauw) (vers 3a)
A Zegen (vers 3b)

Ps 133:1-3 | Broederlijke liefde

1 Een pelgrimslied, van David.
Zie, hoe goed en hoe lieflijk is het
dat broeders ook eensgezind samenwonen.
2 Het is als de kostelijke olie op het hoofd,
die neerdaalt op de baard, de baard van Aäron,
die neerdaalt op de zoom van zijn priesterkleed.
3 Het is als de dauw van de Hermon
die neerdaalt op de bergen van Sion.
Want daar gebiedt de HEERE de zegen
[en] het leven tot in eeuwigheid.

Van dit “pelgrimslied”, het veertiende, wordt de dichter weer vermeld: het is “David” (vers 1a). In de vorige psalm is de ark, het middelpunt van de dienst aan God, naar Gods woonplaats in Jeruzalem gebracht. Nu ziet David profetisch alle twaalf stammen in verbinding met die plaats in het hele land samenwonen. Hij wijst er met een “zie” op en roept vol verrukking uit: “Hoe goed en hoe lieflijk is het dat broeders ook eensgezind samenwonen” (vers 1b). De vervulling hiervan wordt door Ezechiël beschreven, wanneer de HEERE een verbond van vrede met heel het volk, alle twaalf stammen, zal sluiten (Ez 37:22,26).

Hier kunnen we denken aan het samenwonen van alle Israëlieten in loofhutten gedurende het Loofhuttenfeest. Het is “goed” om eensgezind samen te wonen, het is een goede zaak en ook gepast om bij elkaar te zijn. Het is ook goed in het oog van God.

Het is tevens “lieflijk”, weldadig aantrekkelijk, het geeft vreugde om eensgezind samen te wonen met hen die vreugde beleven aan het zijn in de tegenwoordigheid van God. Het is de beschrijving van een gevoel dat we krijgen als we iets moois zien of horen.

Het woord ‘hoe’ dat eraan voorafgaat, geeft aan dat het bijzonder goed en lieflijk is. Het woord ‘ook’ onderstreept het bijzondere van het samenwonen. Broeders horen samen, ze vormen samen een familie. Daaraan moeten ze uiting geven door samen te komen, en “ook” door samen te “wonen”.

“Eensgezind” is letterlijk ‘als verenigd’, ‘als eenheid’. Dat kan alleen als er een middelpunt is van hun samenwonen. Zo is de Heer Jezus gekomen om het middelpunt van Israël te zijn, maar zij weigerden zich door Hem te laten bijeenverzamelen (Mt 23:37). Nu zij wedergeboren zijn, een nieuw hart hebben gekregen (Jr 31:33), nu gaan zij wel allemaal als bijeenverzamelden naar de HEERE toe. We zien daarvan een type wanneer Hizkia heel Israël, alle twaalf stammen, uitnodigt om gezamenlijk het Pascha te vieren (2Kr 30:5).

Voor de gelovigen van de nieuwtestamentische gemeente geldt hetzelfde. Vroeger gingen zij als zondaars ieder een eigen weg (Js 53:6). Ze waren hatelijk en elkaar hatend (Tt 3:3). Daarin is door berouw en bekering verandering gekomen. Ze zijn nu broeders. In het begin van de gemeente woonden ze ook samen. Er was een hechte gemeenschap onder elkaar (Hd 2:44,46).

Dit samenwonen vergelijkt David in vers 2 met olie en in vers 3 met dauw. Beide verzen beginnen met een vergelijking, “het is als …”, en gaan verder met “neerdaalt”.

Van de olie zegt hij dat het “kostelijke olie op het hoofd” is, “die neerdaalt op de baard, de baard van Aäron, die neerdaalt op de zoom van zijn priesterkleed” (vers 2; Ex 29:7; 30:22-30; Lv 8:12; 21:10). “De kostelijke olie” is een speciaal mengsel heilige zalfolie. Deze samenstelling mag alleen worden gebruikt voor de priesterdienst (Ex 30:30-33). Koningen worden ook gezalfd, maar niet met dit speciale mengsel. “De zoom” is de kraag van het kleed.

Het gaat hier om het zalven van de hogepriester. De zalving van de priester gebeurt door sprenkelen van (bloed en) zalfolie op hun kleding (Ex 29:21). De zalving van de hogepriester gebeurt door zalfolie over zijn hoofd te gieten (Ex 29:7), dat wil zeggen dat er overvloedig olie wordt gegoten (vgl. Jh 3:34). Daarnaast hebben we het zalven in verbinding met de bruiloft van de koning (Ps 45:8).

Met olie worden in het Oude Testament priesters en koningen gezalfd en in een enkel geval ook een profeet. Zalfolie is een beeld van de Heilige Geest (1Jh 2:20,27). Dat maakt duidelijk dat de eenheid van het volk, het samenwonen van de broeders uit het tweestammenrijk en die uit het tienstammenrijk, het resultaat is van de overvloedige werking van de Heilige Geest.

Hetzelfde geldt in geestelijk opzicht voor ons, nieuwtestamentische gelovigen. Wij zijn koningen en priesters en zijn gezalfd met de Heilige Geest (1Jh 2:20,27). In eensgezindheid als gemeente samenleven en samenkomen kan alleen als de leden zich door de Heilige Geest laten leiden.

De zegen komt van boven, van het Hoofd van het lichaam, Christus in de hemel (Ef 1:22). Hij heeft vanuit de hemel de Heilige Geest op aarde gezonden (Jh 16:7) om de gemeente tot één lichaam te dopen (1Ko 12:13) en in de afzonderlijke gelovigen te wonen (1Ko 6:19). De Heilige Geest heeft eenheid bewerkt. Het is aan ons die eenheid, de eenheid “van de Geest”, te bewaren in de band van de vrede (Ef 4:3). Die eenheid wordt beleefd en zichtbaar als er broederliefde is (Jh 17:21).

Na de zalfolie gebruikt David een ander beeld, dat van “de dauw van de Hermon” (vers 3). Zowel de olie als de dauw daalt van boven naar beneden neer. Zo is het ook met de Geest en de liefde: ze komen van God. Het resultaat is goed en lieflijk, er is leven en verkwikking en dat tot in eeuwigheid.

Dauw daalt ’s nachts geruisloos als verkwikking neer op de aarde en bevochtigt die, waardoor de aarde zacht en vruchtbaar wordt. De dauw wordt hier met de broederliefde vergeleken, die dezelfde verkwikkende werking heeft. Die liefde zal verkwikkend zijn als de Heilige Geest de harten ontvankelijk maakt voor het Woord van God waarin wordt opgeroepen elkaar vurig lief te hebben (1Pt 1:22-23).

In de zomermaanden, als er in Israël geen regen valt, maakt de dauw het verschil tussen het in leven blijven van het gewas en verdorren ervan. De dauw spreekt dan ook, zoals gezegd, van leven en verkwikking die als zegen van boven neerdaalt. In de geestelijke betekenis gaat het over de liefde die van God afkomstig is en de broederliefde die noodzakelijk is voor de eenheid van het volk.

De zegen die de HEERE daar, dat is op Sion, gebiedt, is “leven tot in eeuwigheid”, dat is het leven in het vrederijk (vgl. Dn 12:2). Het leven in het vrederijk is één grote zegen. Alle beloofde zegeningen worden daar in volle mate en voortdurend genoten. Daarbij kunnen we denken aan een gelukkig familieleven, de hele opbrengst van het land en rijke bodemschatten en goede onderlinge verhoudingen met de naaste.

Samengevat gaat het in Psalm 133 om de eenheid van het volk, van de twee broederstammen Efraïm en Juda, die samen alle twaalf stammen vertegenwoordigen. Dit wordt uitgebeeld in het Loofhuttenfeest.

Psalm 134

Inleiding

De laatste psalm van de opgangsliederen vormt de majestueuze afsluiting ervan. Er zijn geen gebeden en smekingen meer en geen concrete aanleidingen die om lofprijzing vragen. Dit laatste pelgrimslied wordt gekenmerkt door een spontane lofprijzing (verzen 1-2) en een zegenbede (vers 3). Voor spontane lofprijzing zijn natuurlijk genoeg redenen in de voorgaande psalmen genoemd. De zegenbede is de zegen van de HEERE die de priesters mogen doorgeven aan het volk (vgl. Nm 6:24-26).

Psalm 133 en Psalm 134 zijn met elkaar verwant. Ze beginnen allebei met hetzelfde Hebreeuwse woord hinneh, dat in Psalm 133 is vertaald met “zie” (Ps 133:1) en in Psalm 134 met “kom” (vers 1).

Ps 134:1-2 | Aansporing om God te loven

1 Een pelgrimslied.
Kom, loof de HEERE,
alle dienaren van de HEERE,
u die nacht aan nacht in het huis van de HEERE staat.
2 Hef uw handen op [naar] het heiligdom
en loof de HEERE.

Psalm 134 is het laatste “pelgrimslied” (vers 1a) van de serie van vijftien die met Psalm 120 is begonnen. In Psalm 120 zitten de pelgrims van het tienstammenrijk in een vreemd land, in Mesech en Kedar (Ps 120:5), en moet de pelgrimsreis nog beginnen. Hier bevinden ze zich in Jeruzalem en hebben zich gevoegd bij het overblijfsel van de twee stammen. Samen roepen ze “alle dienaren van de HEERE”, de priesters en Levieten, op om de HEERE te loven (vers 1b).

Het woord “loof” in de verzen 1-2 en het woord “zegene” in vers 3 is in het Hebreeuws hetzelfde woord. Het verschil is dat bij loven goede dingen worden gezegd door de mens naar God toe, terwijl dat bij zegenen het omgekeerde is. Dat is wat we in het vrederijk kunnen verwachten: mensen die de HEERE loven en de zegen van de HEERE die de mensen toegewenst wordt. In Psalm 133 daalt zegen van de HEERE neer naar Israël (Ps 133:3). In Psalm 134 stijgt de lof van Israël op naar de HEERE (verzen 1-2) en gaat de zegen van de HEERE door Israël heen naar de wereld (vers 3; Rm 11:12).

De dienaren van de HEERE staan “nacht aan nacht in het huis van de HEERE”. “Nacht aan nacht” is letterlijk “in de nachten”. De priesterdienst in de nacht is verbonden met de feesten van de HEERE en dan met name voor de voorbereiding ervan, zoals we lezen in Jesaja 30: “Er zal een lied bij u zijn, als in de nacht waarin men zich heiligt voor een feest; en blijdschap van hart, als [bij] iemand die met fluit[spel] voortgaat om te komen tot de berg van de HEERE, tot de Rots van Israël” (Js 30:29). In het Oude Testament lezen we niet van tempeldiensten in de nacht. De Talmoed vermeldt dat men tijdens het Loofhuttenfeest liederen in de nacht zong.

In de nieuwtestamentische gemeente heeft iedere broeder het voorrecht gekregen om als mond van het geheel van de plaatselijke gemeente God te loven (1Ko 14:26). Daartoe worden ze allemaal opgeroepen. Het is een groot voorrecht om in de gemeente, het huis van God, God als een priestervolk te prijzen (1Pt 2:5). Dit gebeurt in de nacht, de geestelijke duisternis, waarin de wereld zonder God is gehuld. God verlangt ernaar dat wij Hem in deze duisternis ons in het licht van Zijn tempel bevinden om Hem te prijzen.

De dienaren van de HEERE moeten hun handen opheffen naar het heiligdom (vers 2). Het opheffen van de handen geeft ook een gebedshouding aan (Ps 28:2; Kl 3:41); hier is het een uiting van aanbidding (vgl. Ne 8:7; Ps 63:5). Met de handen wordt als het ware het offer opgeheven naar het heiligdom, de woonplaats van God, dat wil zeggen naar God Zelf.

Ps 134:3 | Zegenbede

3 De HEERE zegene u uit Sion,
Hij Die hemel en aarde gemaakt heeft.

De zegen die het volk wordt toegewenst, komt dit keer niet uit de hemel, maar uit Sion, want daar staat de ark. Profetisch gaat het om de tegenwoordigheid van Christus, want de ark zal er dan niet meer zijn (Jr 3:16). De zegen gaat overal heen waar Gods volk zich ook maar bevindt, en beslaat alle aspecten van hun leven. De zegen komt namelijk van Hem “Die de hemel en de aarde gemaakt heeft”. Hij is de Heerser van het heelal Die aan allen denkt en Zich met hen in zegen bezighoudt.

Psalm 135

Inleiding

Psalm 135 en Psalm 136 vormen een aanhangsel bij de opgangsliederen ofwel de pelgrimsliederen (Psalmen 120-134). Het zijn de lofzangen van heel Israël vanwege de goedheid en grote barmhartigheden van de HEERE nu Israël weer een volk van twaalf stammen is die terug zijn in het land bij Hem. In Psalm 135 wordt de herstelde natie Israël opgeroepen om de Naam van de Heer te prijzen. Psalm 136 is daarop het antwoord.

In Psalm 135 zien we vertegenwoordigers van de twaalf stammen in de voorhoven van het huis van de HEERE staan. Ze worden opgeroepen om de HEERE groot te maken (verzen 1-4) vanwege Zijn grote macht en Zijn verlossing (verzen 5-12) en vanwege de loutering van het volk (verzen 13-18). In de laatste verzen worden allen opgeroepen om de HEERE te prijzen (verzen 19-21).

Ps 135:1-4 | De HEERE is goed

1 Halleluja!
Loof de Naam van de HEERE,
loof [Hem], dienaren van de HEERE,
2 u, die staat in het huis van de HEERE,
in de voorhoven van het huis van onze God.
3 Loof de HEERE, want de HEERE is goed;
zing psalmen voor Zijn Naam, want [die is] lieflijk.
4 Want de HEERE heeft Zich Jakob verkoren,
Israël als Zijn persoonlijk eigendom.

De psalm begint met “halleluja!”, dat betekent ‘loof de HEERE!’ (vers 1). Het woord komt vijftien keer voor in Psalmen, de eerste keer pas in Psalm 104 (Ps 104:35). In het Nieuwe Testament komt dit woord alleen – en slechts vier keer – voor in het boek Openbaring, als de HEERE het koninkrijk heeft aanvaard (Op 19:1,3,4,6). Dit summiere gebruik in de Bijbel staat in schril contrast met het veelvuldige gebruik van dit woord in bepaalde delen van de christenheid.

In deze psalm klinkt het “halleluja” drie keer (verzen 1,3,21). Het voorwerp van de lof is “de Naam van de HEERE”; de brengers van de lof zijn de “dienaren van de HEERE”. De Naam van de HEERE is “Ik ben Die Ik ben” (Ex 3:14), dat wil zeggen dat Hij zonder begin, zonder afkomst is. Hij is Zelf de oorsprong van alles. Hij is de Eeuwige, de eeuwig Zijnde.

Hij heeft alles geschapen tot Zijn eer. Daarom past het ieder schepsel Hem te loven. Niet alle schepselen doen dat. Zijn dienaren doen dat wel. Het is een enorm voorrecht Hem te dienen, want dat betekent in Zijn nabijheid zijn. Dat alleen al is reden genoeg om Hem te loven.

Dan wordt de plaats genoemd waar de lofprijzing wordt gedaan (vers 2). Het gebeurt “in het huis van de HEERE, in de voorhoven van het huis van onze God”. “Het huis van de HEERE” – dat is de nieuwe tempel, die door Ezechiël wordt beschreven (Ezechiël 40-43) – is Zijn woonplaats te midden van Zijn volk. “De voorhoven” zijn de voorhof voor de priesters en een grote, of buitenste, voorhof voor het volk (2Kr 4:9). De twee voorhoven laten zien dat er een scheiding is tussen de priesters en het gewone volk (vgl. Ez 10:3,5).

Deze scheiding is er voor de gelovige van de gemeente niet. De nieuwtestamentische gelovige is zowel priester als een gewoon lid van het volk (1Pt 2:5,9). Dat hij priester is, wijst op het voorrecht om met offers tot God te naderen. Dat hij een gewoon lid van het volk is, wijst op zijn leven van elke dag dat hij behoort te leven in overeenstemming met zijn hoge roeping als kind van God tot een getuigenis in de wereld. Zijn leven in ‘de grote voorhof’ van de wereld speelt zich af in de directe tegenwoordigheid van God, ook al kan hij daar door zijn aardse verplichtingen niet concreet aan denken. Zijn leven is tot lof voor God als hij bij alles bedenkt dat hij voor Zijn aangezicht leeft.

Er is aanleiding om de HEERE te loven, “want de HEERE is goed” (vers 3). Hij alleen is goed (Mk 10:18b). Hij is goed in Zijn weldaden voor Zijn volk op grond van het nieuwe verbond (Jr 31:31-34). Er zijn twee redenen om Hem groot te maken:
1. Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid, die zichtbaar zijn in de schepping.
2. Zijn verlossende macht.
We zien het eerste aspect in Openbaring 4 en het tweede in Openbaring 5.

Er is ook aanleiding psalmen te zingen “voor Zijn Naam, want [die is] lieflijk” (vgl. Ps 147:1). Hij heeft Zijn Naam in liefde aan Zijn volk bekendgemaakt en ook bewezen, zoals het volgende vers zegt.

Het woord “want” waarmee vers 4 begint, geeft aan dat nu de reden volgt van de oproep in het vorige vers. Er is een nauwe relatie ontstaan tussen God en Zijn volk. Die relatie is van God uitgegaan. Hij “heeft Zich Jakob verkoren, Israël als Zijn persoonlijk eigendom” (vgl. Ex 19:5; Dt 7:6; 14:2; vgl. Ml 3:17).

Het woord “eigendom” verwijst naar een kostbare schat, die zorgvuldig wordt bewaard en tot speciale vreugde voor een koning is (vgl. Ex 19:5; Mt 13:44). Dit is een wonder van genade, waarover het volk zich alleen maar kan verbazen en zich vol dankbaarheid kan verheugen. Daarvoor kan hij de HEERE loven en psalmen zingen.

Het is duidelijk dat Gods verkiezing van Jakob in geen enkel opzicht aan Jakob zelf te danken is. De naam ‘Jakob’ betekent ‘hielenlichter’. Het leven van Jakob – en dat van zijn nageslacht – bewijst dat hij zijn naam ‘eer’ heeft aangedaan. Dat maakt het wonder van zijn uitverkiezing alleen maar groter. Als eraan wordt toegevoegd dat God “Israël als Zijn persoonlijk eigendom” heeft verkoren, is dat omdat Hij van Jakob Israël heeft gemaakt. God heeft dat gedaan. Hem komt daarom alle eer, lof, roem en aanbidding toe.

Voor ons, gelovigen van de gemeente, geldt hetzelfde en in nog grotere mate. Wij mogen weten dat God ons heeft uitverkoren als Zijn persoonlijk eigendom, dat houdt in dat Hij ons tot het zoonschap voor Zichzelf heeft bestemd (Ef 1:4-5). Dat is een niet te bevatten, onmetelijk voorrecht als wij bedenken wat wij van nature zijn en waar wij vandaan zijn gekomen.

Wij leefden in de zonde en verdienden de tweede dood: de poel van vuur (Op 20:14-15). We hadden totaal nergens recht op. En nu zijn wij tot huisgenoten van God gemaakt (Ef 2:11-22). Wat Israël als volk is, zijn wij persoonlijk. Wij zijn persoonlijk de speciale voorwerpen van Zijn genade en vreugde (Tt 2:14; 1Pt 2:9). Dit kan niet anders dan ons tot grote bewondering en dankbaarheid brengen die we in lofprijzing uiten aan Hem Die dit alles heeft bedacht en bewerkt (Op 1:5-6).

Ps 135:5-7 | De HEERE is groot

5 Want ík weet: de HEERE is groot;
onze Heere [gaat] alle goden te boven.
6 Al wat de HEERE behaagt, doet Hij,
in de hemel en op de aarde,
in de zeeën en alle diepe wateren.
7 Hij doet dampen opstijgen van het einde der aarde,
Hij maakt de bliksemflitsen bij de regen,
Hij brengt de wind uit Zijn schatkamers naar buiten.

Vanuit het diepst van zijn hart erkent de rechtvaardige in een nadrukkelijk persoonlijke belijdenis, “ík”, dat “de HEERE … groot” is (vers 5). Dit is als het ware de echo van de persoonlijke belijdenis van Jethro, toen hij zag wat de HEERE met Israël had gedaan (Ex 18:11). Hij is absoluut in Zijn grootheid. Het is dwaasheid om ook maar enige vergelijking te maken tussen Hem en wie of wat dan ook. Er is niemand en niets om Hem mee te vergelijken (Ex 15:11; Js 40:18,25). De goden die er zijn, vallen bij Hem in het niet.

De moslims roepen ‘allahu akbar’ – dat betekent ‘allah is groter’ (dan andere goden) –, maar de psalmist roept uit “de HEERE is groot”. In het boek Jesaja wordt de HEERE genoemd “de Eerste en de Laatste” (Js 44:6), dat betekent dat Hij niet alleen de grootste, maar ook de Enige is, de enig ware God. Er is geen God buiten Hem.

Hij is de “Heere”, Adonai, de soevereine Heerser van het heelal. Zo kennen de rechtvaardigen Hem, want ze spreken over “onze Heere”. Hij is de absolute Heerser, Die kan doen wat Hem behaagt en dat ook doet (vers 6). Hij heeft niet alleen een soevereine wil, maar ook absolute kracht en macht om Zijn wil uit te voeren. Er is daarbij geen gebied of terrein dat zich aan Zijn macht kan onttrekken. Zijn soevereiniteit en macht zijn onbegrensd. Hij doet wat Hem behaagt “in de hemel en op de aarde” en ook “in de zeeën en alle diepe wateren” (vgl. Jr 10:13; 51:16). De ‘diepe wateren’ zijn de onderaardse wateren.

Dat Hij Heer is over de schepping is een feit. Dat Hij Heer is over de mensen, is op dit moment een keuze. De gelovigen erkennen Zijn heerschappij, de ongelovigen niet, dat wil zeggen nog niet. Er komt namelijk een dag dat “in de Naam van Jezus elke knie zich buigt van hen die in de hemel en die op de aarde en die onder de aarde zijn, en elke tong belijdt dat Jezus Christus Heer is, tot heerlijkheid van God [de] Vader” (Fp 2:10-11).

Het hele universum is door Hem geschapen en daarom aan Hem onderworpen. Het gaat hier niet in de eerste plaats om de HEERE als Schepper, maar om Zijn macht ten opzichte van de schepping. Het gaat om Gods eeuwige kracht en Goddelijkheid, die uit Zijn werken worden gekend en doorzien (Rm 1:20). Het kennen van Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid moet ons ertoe brengen Hem als God te verheerlijken en te danken (Rm 1:21). Dat doet de psalmist hier.

Zijn macht blijkt uit het doen opstijgen van dampen (vers 7). Wij spreken over het verdampen van het water, maar de psalmist leert ons hier de les dat God het doet. De Kanaänieten geloven dat de Baäl dit bewerkt. In de toekomst zal de mens geloven dat het beest alles kan (Op 13:4). Het overblijfsel stelt evenwel zijn vertrouwen op Hem Die heeft gezegd dat aan Hem alle macht in hemel en op aarde is gegeven (Mt 28:18).

De psalmist spreekt niet als natuurkundige, maar als een gelovige die weet dat alles wat op aarde gebeurt van God komt, door Hem wordt bewerkt. Zo spreken wij ook over ‘het bliksemt’ en ‘het waait’, terwijl we hier lezen dat God “de bliksemflitsen bij de regen” maakt en “de wind uit Zijn schatkamers naar buiten” brengt (vgl. Jb 38:22). Hij is inderdaad onvergelijkbaar groot. Wij roepen het met de lieddichter uit: ‘Hoe groot bent U, hoe groot bent U!’

Ps 135:8-12 | God verlost Zijn volk

8 Hij trof de eerstgeborenen in Egypte,
van de mens af tot het vee toe.
9 Hij zond tekenen en wonderen
in uw midden, Egypte,
aan de farao en al zijn dienaren.
10 Hij versloeg vele volken
en doodde machtige koningen:
11 Sihon, de koning van de Amorieten,
en Og, de koning van Basan,
en al de koninkrijken van Kanaän.
12 Hun land gaf Hij als erfelijk bezit,
als erfelijk bezit aan Zijn volk Israël.

God is niet alleen groot in Zijn macht over de schepping en de natuur, Hij is ook groot als Hij Zijn macht gebruikt om Zijn volk te verlossen. Dat volk heeft Hij uitgekozen om Zijn volk te zijn, opdat ze Hem zullen dienen. De verlossing van het overblijfsel van Israël in de toekomst wordt nu beschreven in de taal van de verlossing uit Egypte.

De verlossing uit Egypte is een voorafschaduwing van de komende verlossing. Bij de verlossing uit Egypte ligt de nadruk op de dood van de eerstgeborenen (vers 8), en vanaf vers 10 op de dood van de vijandige koningen. Bij de toekomstige verlossing gaat het om het verdrijven van de antichrist en het verslaan van de koningen van de volken.

In hun verlossing uit Egypte is God met groot machtsvertoon te werk gegaan. Het grootste machtsvertoon wordt eerst genoemd, dat is Zijn macht over leven en dood. Voor de bevrijding van Zijn volk heeft Hij de macht van de vijand gebroken door “de eerstgeborenen in Egypte, van de mens af tot het vee toe” te treffen met de dood (Ex 11:5; 12:29). Het is het hoogtepunt van de tien plagen over Egypte, het hoogtepunt van de tekenen en wonderen voor Gods volk. Egypte wordt daardoor in het hart getroffen.

Hij heeft dit opperste machtsvertoon laten voorafgaan door “tekenen en wonderen in uw midden, Egypte” (vers 9; Ps 105:27-36). De psalmist richt zich midden in zijn betoog ineens tot Egypte, zozeer is hij betrokken bij wat God heeft gedaan en daarvan onder de indruk. De farao en al zijn dienaren hebben in de tekenen en wonderen die in hun midden zijn gedaan de macht van God moeten erkennen.

De Israëlieten hebben hun bestaan te danken aan de verlossing uit Egypte door de HEERE. Daarom wordt dit steeds herhaald (vgl. Ps 78:51; Ne 9:10). De gelovigen van de nieuwtestamentische bedeling beseffen dat zij hun bestaan te danken hebben aan de verlossing door de Heer Jezus op het kruis van Golgotha. Daarom wordt er ook met regelmaat over hun verlossing gesproken (vgl. Gl 2:20; Ef 1:7; Op 1:5b).

Nadat Hij Zijn volk uit de slavernij van Egypte heeft bevrijd, heeft Hij hen niet aan henzelf overgelaten. Op hun reis door de woestijn “versloeg Hij vele volken en doodde Hij machtige koningen” (vers 10; Dt 7:1) die hun de weg naar het beloofde land wilden versperren.

De eerste verlossing van Israël is hun verlossing uit de macht van de valse koning, de farao van Egypte. De eerste verlossing in de toekomst is uit de macht van de valse koning van Israël, de antichrist. De laatste verlossing van Israël, voordat het volk het beloofde land intrekt, is van vijandige machten in het Overjordaanse, dat is de woestijnzijde van de Jordaan. De laatste verlossing van vijandige machten in de toekomst, vlak voor het vrederijk, is ook in het Overjordaanse, namelijk van de macht van de vijandige volken in Edom (Js 63:1-6).

God doodde “Sihon, de koning van de Amorieten, en Og, de koning van Basan” en versloeg “al de koninkrijken van Kanaän” (vers 11; Nm 21:21-26,33-35; Dt 2:30-33; 3:1-6). Sihon en Og worden bij name genoemd. Het verslaan van deze koningen wordt uitvoerig in Jozua 12 beschreven (Jz 12:1-6). Het zijn de eerste vijandige volken van wie God tegen Zijn volk zegt dat zij hun gebied moeten veroveren en in bezit moeten nemen. Van de rest van de koningen, “al de koninkrijken”, worden in Jozua 12 alleen de namen genoemd met aan het einde de vermelding “in totaal eenendertig koningen” (Jz 12:9-24).

Nadat God zo in macht en majesteit de weg voor Zijn volk heeft gebaand, heeft Hij het land van de vijandige volken “als erfelijk bezit, als erfelijk bezit aan Zijn volk Israël” gegeven (vers 12; Dt 4:38; Ps 111:6). Het erfelijk bezit bestaat zowel uit het bezit van het land aan de oostzijde van de Jordaan (Dt 3:12) als uit het bezit van het land Kanaän.

Ps 135:13-14 | De naam HEERE

13 HEERE, Uw Naam bestaat voor eeuwig;
De gedachtenis aan U, HEERE, is van generatie op generatie.
14 Want de HEERE zal Zijn volk recht verschaffen
en het zal Hem berouwen over Zijn dienaren.

De naam HEERE is de naam van God waarmee Hij Zich aan Zijn volk heeft bekendgemaakt en Zich aan hen heeft verbonden (vers 13). In die Naam heeft Hij Mozes gezonden om Zijn volk te bevrijden uit de slavernij en heeft Hij verklaard dat dit voor eeuwig Zijn Naam zou zijn, “van generatie op generatie” (Ex 3:15; 6:3,6-8). In die Naam heeft Hij “voor eeuwig” de zorg voor hen op Zich genomen. De Naam is hier verbonden met “de gedachtenis aan U, HEERE”. Dat is ook het geval met het avondmaal in het Nieuwe Testament, waarvan de Heer Jezus heeft gezegd het brood te eten en de wijn te drinken “tot Mijn gedachtenis” (1Ko 11:23-26).

Die Naam is de garantie dat Hij Zijn volk recht zal verschaffen, nadat het volk volkomen heeft gefaald (vers 14). Ze hebben Hem de rug toegekeerd en zijn de afgoden gaan dienen. Mozes beschrijft dat in zijn lied in Deuteronomium 32 (Dt 32:36-39). Op grond daarvan zou de HEERE hen, door het uitoefenen van recht, moeten verdelgen.

Mozes bezingt ook dat het de HEERE zal “berouwen over Zijn dienaren”. “Zijn dienaren” zijn zij in het volk die Hem trouw zijn gebleven, een overblijfsel. Hij zal aan hen Zijn verbond waarmaken. Hij zal hen recht verschaffen op grond van het werk van Christus op het kruis. Daardoor is er verzoening tot stand gebracht tussen hen en God en kan God Zijn beloften aan hen vervullen.

Ps 135:15-18 | De bespottelijkheid van de afgoden

15 De afgoden van de heidenvolken zijn zilver en goud,
werk van mensenhanden.
16 Zij hebben een mond, maar spreken niet;
zij hebben ogen, maar zien niet.
17 Zij hebben oren, maar horen niet;
er is zelfs geen adem in hun mond.
18 Laat wie ze maken hun gelijk worden,
al wie op hen vertrouwt.

In dit gedeelte wordt het oordeel over de afgoden voorgesteld (vgl. Ps 115:4-8). Dat is een waarschuwing voor het volk en moet hen ervoor bewaren ook maar enige waarde aan die afgoden te hechten. Helaas hebben ze daar hun ogen voor gesloten. Ze hebben ontucht met de afgoden gepleegd (Hs 2:1-14; 4:17). Daardoor zijn deze afgoden ook de oorzaak van hun val geworden (vgl. Dt 32:37-39). De tien stammen zijn daarvoor door de Assyriërs weggevoerd in de verstrooiing. De twee stammen zijn daarvoor door de Babyloniërs in ballingschap weggevoerd naar Babel.

“De afgoden van de heidenvolken” blijken waardeloos te zijn in de verdediging van Kanaän. God rekent volledig met hen af en geeft het land aan Zijn volk. De hele wereld is van Hem en Hij bepaalt wie waar woont, waarbij Hij uitgaat van het gebied dat Hij voor Zijn eigen volk heeft gereserveerd (Dt 32:8).

De afgoden kunnen, omdat ze van “zilver en goud” zijn, er nog zo glanzend en waardevol uitzien, het is niet meer dan “werk van mensenhanden” (vers 15; Js 40:19). Het is de dwaasheid ten top om te vertrouwen op iets van eigen makelij, waarvoor het materiaal genomen is uit een vergankelijke schepping (Js 44:9).

De beschrijving van de afgoden is vol sarcasme. Moet je die beelden zien: “Zij hebben een mond, maar spreken niet; zij hebben ogen, maar zien niet” (vers 16). Je kunt aan hen vragen wat je wilt, maar je zult geen antwoord krijgen, want ze spreken niet. Je kunt je voor hen neerbuigen en om hun aandacht vragen, maar ze zien je niet, want ze kunnen niet zien.

Er zijn ook oren aan hun hoofd gemaakt (vers 17). Je denkt misschien dat ze je horen als je hard roept, maar ze horen je niet, want ze zijn van dode materie gemaakt. Zie je dan niet dat er “zelfs geen adem in hun mond” is? Ademen betekent in het algemeen dat er leven is, maar afgodsbeelden zijn totaal levenloos.

Deze stomme, blinde, dove, levenloze menselijke producten zijn niet anders dan een weergave van het denken van hun makers. Daarom zullen de makers ervan aan hen gelijk worden (vers 18). “Al wie op hen vertrouwt”, iedereen die deze stomme afgoden aanbidt en ook maar iets van hen verwacht, zal net zo stom, blind, doof en levenloos worden als zij. Dat is met het volk Israël gebeurd (Js 43:8; Jr 5:21). Dit is in het algemeen de toestand van de mensheid in de eindtijd (Op 9:20).

Ps 135:19-21 | Oproep om de HEERE te loven

19 Huis van Israël, loof de HEERE;
huis van Aäron, loof de HEERE.
20 Huis van Levi, loof de HEERE;
u die de HEERE vreest, loof de HEERE.
21 Geloofd zij de HEERE vanuit Sion,
Hij Die in Jeruzalem woont.
Halleluja!

De psalm eindigt met een viervoudige oproep om de HEERE te loven (verzen 19-20). De oproep is gericht aan het hele “huis van Israël”, het “huis van Aäron” (vers 19), het “huis van Levi” en ieder “die de HEERE vreest” (vers 20). Deze oproep komt overeen met eerdere oproepen (Ps 115:9-11; 118:2-4), waaraan hier nog het “huis van Levi” wordt toegevoegd.

Psalm 134 begint ook met deze oproep om de HEERE te loven, letterlijk ‘te zegenen’. Zegenen wil zeggen goede dingen zeggen over de HEERE, Hem loven door woord en daad, door te laten zien dat je vertrouwen volkomen op Hem gesteld is. Psalm 135 begint met de oproep om de HEERE te prijzen – een ander Hebreeuws woord dan in Psalm 134 – en eindigt met een viervoudig oproep Hem te loven, te zegenen, zoals in Psalm 134. De oproep aan “u die de HEERE vreest”, betekent dat ook degenen uit de volken die de HEERE vrezen worden opgeroepen om samen met Israël de HEERE te loven.

Dit loven van de HEERE gebeurt “vanuit Sion” (vers 21), want Sion is het centrum van aanbidding. Daar bevinden zich de groepen die in de vorige verzen zijn genoemd. Zij loven nu de HEERE vanuit Zijn tegenwoordigheid. De HEERE is daar. Hij woont “in Jeruzalem”, in Zijn tempel.

De rechtvaardige eindigt de psalm zoals hij die is begonnen (vers 1), met een jubelend “halleluja”. Daarmee zegt hij dat de psalm van begin tot eind een lofpsalm is.

Psalm 136

Inleiding

Psalm 136 kan worden beschouwd als het antwoord op de oproep van het overblijfsel in de vorige psalm om de HEERE te loven (Ps 135:19-20). Deze oproep staat in verbinding met de realiteit van het herstel van Israël in het vrederijk. Het is zoals het is geprofeteerd door Jeremia, dat we “de stem” horen “van hen die zeggen: Loof de HEERE van de legermachten, want de HEERE is goed, want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig” (Jr 33:10-12).

Die stem horen we in deze psalm, die wordt gekenmerkt door de uitdrukking “want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig”. Deze uitdrukking geeft de onveranderlijke goedheid van de HEERE tegenover Israël weer. Hij komt in elk vers van deze psalm, dat wil zeggen zesentwintig keer, voor. Het is een echo die de eeuwigheid door zal klinken.

Deze psalm is wel het ‘nationale volkslied’ van het volk van God in het vrederijk genoemd. De Joden noemen Psalmen 113-118 ‘het kleine hallel’, terwijl ze Psalm 136 ‘het grote hallel’ – hallel is loflied – noemen. Het is een terugblik op de schepping en de geschiedenis van Gods volk. Elke handeling in de schepping en in verbinding met Zijn volk is een aanleiding om Zijn goedertierenheid te bezingen.

Alles wat wordt genoemd, zijn bijzonderheden waarin de goedertierenheid van God zichtbaar is. De psalmist noemt de ene na de andere bijzonderheid en zegt van elke bijzonderheid dat de oorsprong ervan Gods goedertierenheid is en dat die goedertierenheid voor eeuwig is.

Wij zouden misschien al die bijzonderheden opsommen en dan in één zin erop wijzen dat het allemaal bewijzen van Gods goedertierenheid zijn. Dat doet de psalmist niet. Hij vermeldt van elke afzonderlijke daad de oorsprong: de goedertierenheid van God. Dat leert ons dat wij oog moeten hebben voor elk detail van de vele bijzonderheden van Gods handelen in ons leven en het leven van al de Zijnen en dat wij Hem daarvoor loven.

De opbouw van de psalm wijst erop dat de psalm bij de aanbidding van God als een beurtzang wordt gezongen. We kunnen ons voorstellen dat een voorzanger de regel zingt waarin een daad van God wordt genoemd en dat het volk daarop antwoordt met de woorden “want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig” (vgl. Ea 3:11a; Dt 27:14-26).

De goedertierenheid van de HEERE is de bron van al Zijn handelen in de schepping en van de verlossing van Zijn volk. Hij handelt zo, omdat Hij goed is. De aanleidingen om Hem te loven voor Zijn goedertierenheid zijn onuitputtelijk. Onder de leiding van de Heilige Geest is er door de psalmist een selectie uit Gods handelingen gemaakt om die te bezingen.

Wij mogen die aanvullen met onze ervaringen. Dat zullen we ook tot in eeuwigheid doen. De goedertierenheid van de HEERE voor Israël, Gods aardse volk, is zichtbaar in de schepping en in hun verlossing. Als Gods hemelse volk zijn wij met de Heer Jezus verbonden in de hemel (Ef 1:3). Wij mogen Hem loven op grond van Zijn werk op het kruis (Ef 1:7). Daardoor zijn wij op de innigst denkbare wijze aan Hem verbonden en wel als een lichaam, de gemeente, aan het Hoofd, Christus. Wij zijn met Hem eengemaakt in Zijn dood, in Zijn opstanding uit de doden (Ef 1:20) en in Zijn verheerlijking (Ef 1:21).

Dat wij gelegenheid hebben om Hem te loven, getuigt op zich al van het feit dat Zijn goedertierenheid voor eeuwig is. Elke stap van onze pelgrimsreis op aarde, elke nieuwe uitdaging, elke nieuwe strijd, zelfs onze zwakheid of ons falen, is een aanleiding om de HEERE te loven en te prijzen vanwege Zijn goedertierenheid, want die is voor eeuwig.

Indeling van de psalm

De indeling van deze psalm is in de vorm van een liggende piramide, met als centrum, of hoogtepunt, het erfdeel dat de HEERE aan Zijn volk in het vrederijk geeft (verzen 21-22):
A. Oproep tot lofprijzing door Israël (verzen 1-3)
--B. De Schepper van het heelal (verzen 4-9)
----C. De Verlosser in het verleden (verzen 10-20)
------D. Het erfdeel voor Israël (verzen 21-22)
----C. De Verlosser in het heden (verzen 23-24)
--B. De Onderhouder van het heelal (vers 25)
A. Oproep tot lofprijzing door allen (vers 26)

Ps 136:1-3 | Loof de HEERE

1 Loof de HEERE, want Hij is goed,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
2 Loof de God der goden,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
3 Loof de Heere der heren,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

De psalm begint met drie keer de oproep om God te loven (verzen 1-3). Loven houdt in ‘belijden’ of ‘erkennen’. Het is een belijden dat voortdurend, zonder ooit te stoppen, doorgaat. Daarbij worden de drie grote oudtestamentische namen van God genoemd: “HEERE”, Jahweh (vers 1), “God”, Elohim (vers 2) en “Heere”, Adonai (vers 3).

De “HEERE” is enig en alleen in Zijn heerlijkheid. De HEERE is met niemand en niets te vergelijken. “God” en “Heere” worden genoemd in vergelijking met goden en heren. De eerste naam staat in verbinding met Israël, de tweede in verbinding met aardse en hemelse machthebbers en derde in verbinding met allen die heersers zijn en invloed uitoefenen.

De psalm begint met de oproep om de HEERE, Jahweh, te loven (vers 1). Het is Zijn speciale Naam in verbinding met Zijn volk. Het volk looft die Naam omdat Hij dat waard is, “want Hij is goed”. Zijn goedheid blijkt uit Zijn goedertierenheid, dat wil zeggen uit Zijn verbondstrouw. Hij is niet een keer goed geweest, of voor een zekere periode, nee, Hij is waarachtig, volmaakt, volkomen en eeuwig goed. Het is Zijn Wezen.

Zijn volk zal dat in het vrederijk volmaakt ervaren en erkennen. Ze zullen, terwijl ze diep onder de indruk van Zijn goedheid zijn, zeggen dat “Zijn goedertierenheid … voor eeuwig” is. Het houdt in dat wat Hij doet onveranderlijk, onuitputtelijk is, dat het zichtbaar is in al Zijn handelingen en dat de resultaten van Zijn handelingen voor eeuwig blijven (vgl. Pr 3:14).

De eerste keer dat de uitdrukking “want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig” in de Schrift voorkomt, is in verband met het plaatsen van de ark in de tent die David ervoor gespannen heeft (1Kr 16:1). Naar aanleiding daarvan geeft David een psalm om de HEERE te loven. Aan het einde van die psalm zegt hij, wat hier in vers 1 staat: “Loof de HEERE, want Hij is goed, want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig” (1Kr 16:34). Hetzelfde gebeurt als de ark door Salomo in de tempel wordt gebracht (2Kr 5:4-7,13). En hier, in deze psalm, gebeurt het als het volk in de duizendjarige rust van het beloofde land is ingegaan en de HEERE looft in de nieuwe tempel (Jr 33:10-11).

God, Elohim, komt ook alle lof toe en wel als “de God der goden” (vers 2). De ‘goden’ zijn alle menselijke machthebbers, goede en verkeerde of valse, en alle uitverkoren en gevallen engelen. Al die machten zijn door Hem ontstaan en zijn aan Hem onderworpen. Hij is ver boven hen verheven. Geen mens of engel kan Zijn macht ooit betwisten, laat staan Hem ooit van de troon stoten en Hem Zijn macht ontnemen. Hij is de God der goden omdat Zijn goedertierenheid voor eeuwig is.

Ook de Heere, Adonai, komt het toe dat Hem lof wordt gebracht (vers 3). Hij is de soevereine Heerser in het door Hem geschapen heelal. Hij bestuurt en gebiedt alle elementen waaruit het heelal bestaat en alle leven in het heelal. Er kunnen veel ‘heren’ zijn, personen met een zeker gezag, maar ze zijn volledig aan Hem onderworpen (vgl. 1Ko 8:6; Dt 10:17; Op 19:16). Hij bestuurt alles overeenkomstig Zijn wil. Hij is de oorsprong van alle dingen en brengt alles naar het door Hem bepaalde doel. Dat doet Hij omdat Zijn goedertierenheid voor eeuwig is.

Ps 136:4-9 | Het wonder van de schepping

4 Die grote wonderen doet, Hij alleen,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
5 Die de hemel met inzicht maakte,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
6 Die de aarde boven het water uitspande,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
7 Die de grote lichten maakte,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
8 de zon tot heerschappij over de dag,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
9 de maan en sterren tot heerschappij over de nacht,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

Als de vraag wordt gesteld waarom God de hemel en de aarde heeft geschapen, lezen we hier het antwoord: omdat “Zijn goedertierenheid … voor eeuwig” is. Het bezingen van het wonder van de schepping begint met de vaststelling dat de HEERE de Enige is “Die grote wonderen doet” (vers 4). Dat doet en kan niemand anders dan “Hij alleen” (Ps 72:18).

Alles wat de HEERE doet, brengt de gelovige tot verwondering, ja diepe verwondering. Ook als hij de schepping overdenkt, de ruimte voor de mens om te leven (verzen 5-6) en de vaste tijden (verzen 7-9), herkent hij daarin de goedertierenheid van de HEERE.

De HEERE doet dat “alleen”. Dat is niet ‘alleen’ in de zin van zonder hulp van anderen. Dat is natuurlijk ook zo. Maar Hij doet het vooral ‘alleen’ eenvoudig omdat Hij de Enige is Die het kan. Er is niemand anders. Daar komt bij dat de grote wonderen niet zozeer een uiting van Zijn macht zijn, maar van Zijn goedertierenheid die voor eeuwig is. Macht die is gebaseerd op goedertierenheid is niet alleen zeldzaam, het is volkomen uniek. Daarom is Zijn goedertierenheid ook voor eeuwig.

Hij is de Enige “Die de hemel met inzicht maakte” (vers 5). God laat in Zijn grote wonderen met betrekking tot de schepping Zijn inzicht en wijsheid zien, Die Hij alleen bezit (Sp 3:19; 8:24-31; Jr 10:12). Als we naar de hemel kijken, zien we dat Zijn goedertierenheid voor eeuwig is. Het is een ononderbroken bewijs van Zijn goedertierenheid voor de mens, want Hij heeft voor de mens met inzicht in wat deze nodig heeft de hemel gemaakt.

Hetzelfde geldt voor “de aarde” die Hij “boven het water uitspande” (vers 6; Gn 1:9; Ps 24:1-2). Hij heeft de aarde uit het water tevoorschijn laten komen als leefgebied van de mens en andere schepselen. Dat mens en dier zich op de aarde thuis voelen, is het resultaat van de goedertierenheid van God. De verloste mens zal Hem daar gedurende het vrederijk voor prijzen.

In de verzen 7-9 richt de psalmdichter zijn aandacht in het bijzonder op het hemelgewelf en dat met betrekking tot de aarde. Hij spreekt over “de grote lichten” die God “maakte” (vers 7; Gn 1:14). Door de grote lichten wordt alles op aarde verlicht en kan de mens genieten van alles wat God heeft gemaakt.

God maakte “de zon tot heerschappij over de dag” (vers 8; Gn 1:16a) en “de maan en sterren tot heerschappij over de nacht” (vers 9; Gn 1:16b). Deze grote lichten zijn van belang voor het leven op aarde, zowel voor de natuur als voor oriëntatie. Ze getuigen van Gods goedertierenheid voor alle schepselen die Hij heeft geschapen en speciaal voor Zijn volk.

De HEERE heeft deze grote en de kleinere lichten namelijk in de eerste plaats gemaakt om voor Zijn volk te dienen tot vaste tijden (Gn 1:14; Ps 104:19), dat betekent om de tijden van de verschillende feesten van de HEERE voor hen te bepalen (Lv 23:2). Het zijn als het ware de afspraken voor de tijden van ontmoeting tussen de HEERE en Zijn volk.

Ps 136:10-15 | Het wonder van de verlossing

10 Die de Egyptenaren trof in hun eerstgeborenen,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
11 en Israël uit hun midden uitleidde,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
12 met sterke hand en met uitgestrekte arm,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
13 Die de Schelfzee [in tweeën] deelde,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
14 en Israël er middendoor deed gaan,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
15 maar de farao met zijn leger in de Schelfzee stortte,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

Deze verzen herinneren aan Psalm 135 (Ps 135:8-9). In Psalm 135 zijn dit daden die Gods Naam en heerlijkheid tot uitdrukking brengen. Deze zelfde daden worden hier bezongen als bewijzen van Zijn goedertierenheid, waarbij elke handeling een aparte lofprijzing tot gevolg heeft.

Het begint ermee dat God ”de Egyptenaren trof in hun eerstgeborenen” (vers 10; Ex 12:29). Dit is een krachtiger uitdrukking dan “Hij trof de eerstgeborenen in Egypte” (Ps 135:8). Hier komt Gods oordeel nadrukkelijk over alle Egyptenaren. Toen brak hun weerstand en lieten zij Israël vertrekken, zelfs met veel geschenken. Wat God met de Egyptenaren heeft gedaan, is een bewijs van Zijn goedertierenheid voor Zijn volk, waarvan het resultaat voor eeuwig onveranderlijk vastligt.

Na het oordeel over de Egyptenaren heeft God een volgende daad gedaan waaruit Zijn goedertierenheid blijkt: Hij leidde Israël uit het midden van de Egyptenaren uit (vers 11). Na het breken van de macht van de onderdrukkers bevrijdde Hij Zijn volk uit het midden van hun onderdrukkers. De verlossing door de Schelfzee wordt uitvoerig beschreven (verzen 11-15), want het is een schaduwbeeld van de komende verlossing van het gelovig overblijfsel uit de macht van de antichrist (Js 43:16-21).

Het volk heeft gezien dat God Zijn “sterke hand” en Zijn “uitgestrekte arm” heeft gebruikt tegen de Egyptenaren en voor hen (vers 12; Ex 6:6; Dt 5:15; 7:19; 26:8; Jr 32:21). Dit machtsvertoon tot oordeel van de Egyptenaren en ten gunste van Zijn volk komt voort uit Zijn goedertierenheid voor Zijn volk. Het resultaat van de bevrijding kan nooit veranderen, het zal nooit eindigen, want “Zijn goedertierenheid is voor eeuwig”.

De bewijzen van Gods goedertierenheid houden niet op bij de bevrijding. Toen het erop leek dat ze voor een onoverkomelijke hindernis stonden en ze weer gevangen zouden worden genomen, deelde God de Schelfzee in tweeën (vers 13; Ex 14:21). Letterlijk staat er dat Hij de Schelfzee ‘in stukken sneed’, wat de macht van Zijn daad nog duidelijker doet uitkomen.

Vervolgens deed God “Israël er middendoor … gaan” (vers 14; Ex 14:22,29). Wat een onoverkomelijke hindernis leek te zijn, werd een gebaande weg. Het water bleef door de macht van God als muren staan, terwijl Israël door de zee heentrok. Dit is weer een bijzonder bewijs van de goedertierenheid van God die voor eeuwig is.

Het afsluitende bewijs van Gods goedertierenheid met betrekking tot de verlossing van Zijn volk is de definitieve verdelging van de vijanden van Zijn volk (vers 15; Ex 14:26-28,30). Hier staat dat God “de farao met zijn leger in de Schelfzee stortte”. In de beschrijving van deze gebeurtenis in het boek Exodus staat er niet expliciet bij dat de farao in de Schelfzee verdronk; dat wordt hier wel gezegd. Het woord ‘stortte’ is een woord dat wordt gebruikt voor een boom die zijn bladeren afschudt. Het is een daad van Gods oordeelsmacht.

Dat oordeel een daad van goedertierenheid is, zal iedereen bevestigen die het kwaad haat en het recht liefheeft. Als hardnekkige kwaaddoeners worden geoordeeld, is dat een weldaad voor de samenleving. Er wordt de kwaaddoeners geen onrecht gedaan, want ze krijgen wat ze verdienen.

Ps 136:16-20 | Het wonder van Zijn leiding en aanvoering

16 Die Zijn volk door de woestijn leidde,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
17 Die grote koningen versloeg,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
18 en machtige koningen doodde,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
19 Sihon, de koning van de Amorieten,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
20 en Og, de koning van Basan,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

De leiding van Zijn volk door de woestijn is ook aanleiding om Zijn goedertierenheid, die voor eeuwig is, te bezingen (vers 16). God heeft Zijn volk op wonderbare wijze door de woestijn met zijn vele gevaren geleid en hen daarbij verzorgd en beschermd. Hij is hun Gids geweest op heel de weg door die woeste, huilende wildernis (Dt 32:11-12; 8:15; Jr 2:6; Am 2:10). Als ze daarop terugzien, barsten ze uit in deze lofprijzing.

In Psalm 135 heeft de dichter vermeld dat God volken heeft verslagen en machtige koningen heeft gedood (Ps 135:10-11), wat een voorafschaduwing is van de overwinning over de vijandige volken. Zoals hierboven al is opgemerkt, zijn Gods daden in Psalm 135 daden die Zijn Naam en heerlijkheid tot uitdrukkingen brengen. Deze machtige daden van God worden hier weer genoemd, maar nu wordt elke afzonderlijke daad toegeschreven aan Zijn goedertierenheid:

Dat Hij “grote koningen” heeft verslagen, is te danken aan Zijn goedertierenheid ten opzichte van Zijn volk (vers 17).
Dat Hij “machtige koningen” heeft gedood, is te danken aan Zijn goedertierenheid ten opzichte van Zijn volk (vers 18).
Als eerste voorbeeld daarvan wordt genoemd dat Hij “Sihon, de koning van de Amorieten” heeft gedood (vers 19). Dit heeft Zijn volk te danken aan Zijn goedertierenheid ten opzichte van hen.
Als tweede voorbeeld daarvan wordt genoemd dat Hij “Og, de koning van Basan” heeft gedood (vers 20). Dit heeft Zijn volk te danken aan Zijn goedertierenheid ten opzichte van hen.

Ps 136:21-22 | Het wonder van het erfelijk bezit

21 Hij gaf hun land als erfelijk bezit,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
22 als erfelijk bezit aan Zijn dienaar Israël,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

Wat in deze verzen wordt gezegd, wordt ook gezegd in Psalm 135. Daar wordt het in één vers gezegd (Ps 135:10), terwijl dat hier in twee verzen gebeurt omdat elke regel van Psalm 135:10 hier wordt gevolgd door het bezingen van de goedertierenheid van God. In vers 21 ligt de nadruk op de Gever van het erfelijk bezit en in vers 22 op de ontvanger ervan.

God heeft de vijanden het land afgenomen omdat hun land, evenals alle landen van de wereld, van Hem zijn (Ps 24:1-2). Het staat Hem dan ook vrij om een land te geven aan wie Hij wil, in dit geval aan Zijn volk (vers 21). Hij is niet ineens op de gedachte gekomen dat Hij Zijn volk dit land wilde geven, maar het is Zijn voornemen geweest van de grondlegging van de wereld af (Mt 25:34).

Daarom heeft Hij dit door Hem uitgekozen land aan Zijn volk “als erfelijk bezit” gegeven (vers 22). Dat volk wordt hier “Zijn dienaar Israël” genoemd. Hier klinkt de vreugde door waarmee Hij Zijn volk het land heeft gegeven. Ook het doel klinkt hierin door. Hij heeft het land aan Zijn volk gegeven, opdat ze Hem daar zullen dienen.

Het erfdeel dat de HEERE aan Israël in het verleden gaf, is een voorafschaduwing van het erfdeel dat de HEERE hun in de toekomst zal geven, gedurende het vrederijk. De indeling van deze psalm (zie onder Inleiding) onderstreept dat dit het hoogtepunt is ervan.

Ps 136:23-25 | Het wonder van Zijn aandacht

23 Die aan ons dacht in onze nederige staat,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig;
24 en ons aan onze tegenstanders ontrukte,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.
25 Die aan alle vlees voedsel geeft,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

In de verzen 10-20 lezen we over de verlossing in het verleden, terwijl de verzen 23-24 over de verlossing in het heden gaan. De HEERE is gisteren en heden dezelfde, tot in eeuwigheid. De verlossing die de HEERE kon doen in het verleden, kan Hij nu ook doen.

In de verzen 23-24 horen we voor het eerst over de gevoelens van de psalmist. Hij spreekt over “ons” en doet dat vervolgens nog enkele keren. Hij spreekt namens allen die tot Gods verbondsvolk behoren. De psalmist en het volk hebben ervaren dat de HEERE, Die in het begin van de geschiedenis van Israël kon verlossen, het ook nu kan en het ook heeft gedaan. Ze zijn onder de indruk van Wie God is en wat Hij heeft gedaan – daarover heeft hij in de voorgaande verzen geschreven. Hij zegt nu als een belijdenis dat God “aan ons dacht in onze nederige staat” (vers 23). Ze waren vernederd, er was rampspoed over hen gekomen. Maar God dacht aan hen en kwam bij hen in Christus.

Dit besef maakt de bewondering van Gods goedertierenheid zoveel te groter. Het blijft niet bij een indrukwekkende beschrijving van God in Zijn almacht en verlossing. Die God, Die zo groot is en grote wonderen heeft gedaan, heeft oog voor de rechtvaardigen in hun “nederige staat”. Dit is overweldigend en opnieuw een aanleiding om Gods goedertierenheid te loven.

In henzelf hadden ze geen enkele kracht om zich uit de macht van hun tegenstanders te bevrijden (vers 24). Maar God heeft hen aan hun tegenstanders ontrukt. We kunnen hierbij vooral denken aan de tijd van de grote verdrukking. De tegenstanders in die tijd zijn de antichrist in het land en de koning van het noorden of de Assyriërs vanuit het buitenland. De ontrukking aan die tegenstanders is een nieuw bewijs van Gods goedertierenheid waarvan de gevolgen voor eeuwig zijn en daarom ook eeuwig worden bezongen.

Wat in deze verzen staat, zal iedere gelovige herkennen die zich bewust is van zijn afkomst en wat hij in Christus is geworden en heeft gekregen. Hij was in de macht van de zonde, de wereld en de duivel, en volkomen onmachtig zichzelf daaruit te bevrijden. Toen is hij aan al die tegenstanders door de macht van Gods liefde ontrukt. Daarvoor looft hij God. Vervolgens is hij aan Christus verbonden en mag hij delen in al de gevolgen van Zijn werk op het kruis. Daarvoor looft hij God ook.

Dan kijkt de psalmist om zich heen en ziet dat Gods aandacht ook uitgaat naar alles wat leeft (vers 25; Ps 104:27-28). Hij is Degene “Die aan alle vlees voedsel geeft”. Dit is ook iets dat we elke dag kunnen waarnemen als we er oog voor hebben. Hij, Die de Schepper is (verzen 4-9), is in dit vers tevens de Onderhouder van Zijn schepping (1Tm 4:10). Het kan niet anders of we zullen, als we Hem zo zien, Zijn goedertierenheid loven en prijzen. Hij blijft die zorg geven gedurende de hele tijd van het vrederijk.

Ps 136:26 | Loof de God van de hemel

26 Loof de God van de hemel,
want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.

De psalm besluit met de oproep om “de God van de hemel” te loven (vgl. Gn 24:7). De naam ‘God van de hemel’ komt regelmatig voor in de boeken Ezra, Nehemia en Daniël. Deze boeken beschrijven de geschiedenis van Gods volk als God het niet meer als Zijn volk kan erkennen. Hij heeft Zich moeten terugtrekken in de hemel. Ook in de tijd dat Hij niet zichtbaar in een vertegenwoordiger op aarde regeert, blijkt dat “Zijn goedertierenheid … voor eeuwig” is.

De God van de hemel is in het vrederijk ook de God van de aarde. Hij vervult dan het gebed dat Zijn wil zou geschieden zoals in de hemel, zo ook op aarde (Mt 6:10). Hemel en aarde zijn dan met elkaar in harmonie. De zegen van de hemel wordt uitgespreid over de aarde. Dan zullen alle mensen die deel hebben aan de zegen op aarde het zeggen: “Want Zijn goedertierenheid is voor eeuwig.”

De eerste drie verzen van deze psalm zijn een oproep tot lofprijzing aan het volk Israël. Nu, aan het eind van de psalm, gaat de oproep tot lofprijzing aan alle mensen.

Psalm 137

Inleiding

We komen nu bij de laatste serie psalmen waarin wij een terugblik vinden van de stammen. Psalm 137 is geschreven na de terugkeer van een overblijfsel van Israël uit de Babylonische ballingschap in het beloofde land. De Godvrezende Jood kijkt op die periode terug en uit daarover zijn gevoelens.

Profetisch zien we dat in het Loofhuttenfeest, het laatste feest van Leviticus 23. Dit feest wijst naar het vrederijk. Terwijl ze in het land wonen, herdenken ze in dit feest de woestijnreis, waaronder het wonen in loofhutten, dat spreekt van de tenten (Lv 23:43). Zo kijkt ook het overblijfsel dat onder leiding van Zerubbabel uit de ballingschap naar het land is teruggekeerd, terug naar de ballingschap. Zo zullen de teruggekeerde twaalf stammen terugkijken naar hun ballingschap.

Ps 137:1-4 | Gods volk in Babel

1 Aan de rivieren van Babel, daar zaten wij,
ook weenden wij als wij aan Sion dachten.
2 Wij hadden onze harpen gehangen
aan de wilgen die daarbinnen zijn.
3 Toen zij die ons gevangenhielden, daar woorden van een lied van ons verlangden,
en wie ons omvergeworpen hadden, blijdschap:
Zing voor ons [een] van de liederen van Sion!
4 [zeiden wij:] Hoe zouden wij een lied van de HEERE zingen
in een vreemd land?

Vers 1 geeft de omstandigheden aan waaronder de psalm is gedicht en maakt daardoor duidelijk wat de aanleiding tot het dichten ervan is. De psalmist schrijft de eerste vier verzen in de “wij”-vorm. Hij vertegenwoordigt allen van het in ballingschap gevoerde volk die in hun hart een onophoudelijk heimwee naar Sion ofwel Jeruzalem hadden.

Velen van de ballingen hadden zich aangepast aan het leven in Babel en hadden geen verlangen om naar Jeruzalem terug te gaan toen daarvoor de mogelijkheid geboden werd. Er ging slechts een klein aantal Joden terug. De profeet Jeremia had hen wel aangemoedigd zich daar te vestigen, echter niet met de bedoeling daar voor altijd te blijven wonen, maar totdat de tijd, die God voor deze tucht had bepaald, voorbij zou zijn (Jr 29:4-7,10).

De psalmist beschrijft het lot van de ballingen die door koning Nebukadnezar waren weggevoerd. Ze herinneren zich dat ze aan de rivieren van Babel zaten (Ez 1:1; 3:15). Berooid, uitgeput en diep verdrietig rustten zij, na de lange wandeling uit het beloofde land, uit aan de vele waterkanalen die Babel rijk is. Ze kwamen daar samen met hun volksgenoten en spraken over Sion. Als zij daaraan dachten, kwamen de tranen van verdriet tevoorschijn. Sion was voor hen het centrum van de aarde. Daar draaide het om in hun leven. Daar gingen ze elk jaar drie keer heen en beleefden daar een intense vreugde in de tegenwoordigheid van God.

Alle uitingen van vreugde waren verdwenen sinds ze als gevangenen waren weggevoerd naar dit vreemde land (vers 2). Er was geen enkele reden meer om blij te zijn. Ze konden immers niet meer naar Jeruzalem gaan om de feesten van de HEERE te vieren. Daarom hadden ze hun harpen “gehangen aan de wilgen die daarbinnen zijn”. Het gaat hier om de Levieten die gewend waren om in de tempel in Jeruzalem met hun harpen de lofliederen tot eer van de HEERE te begeleiden. Maar als er geen tempel is, kunnen er ook geen liederen worden gezongen en is er ook geen begeleiding nodig. Dan kunnen de harpen worden opgehangen aan de wilgen in Babel.

Ja, zij die hen gevangenhielden, wilden wel dat zij een lied voor hen zouden zingen (vers 3). Zij moesten blijdschap laten zien aan hen die hen onderworpen hadden. Ze moesten hen vermaken door “[een] van de liederen van Sion” voor hen te zingen. Dat zijn liederen waarin ze bezingen dat de HEERE als Koning vanuit Sion regeert, liederen van het vrederijk, zoals Psalm 93 (Ps 93:1-5).

Op dat moment spraken de liederen en de werkelijkheid elkaar tegen. Zij waren in ballingschap. Hoe zouden ze dan kunnen zingen over Sion? Alsof het om plat vermaak ging, terwijl hun hele hart vol verdriet was over wat er met Sion was gebeurd. Het is in feite een treiterende vraag van de soldaten die hen bewaakten om zout in hun wonden te strooien.

Hun antwoord luidde dan ook: “Hoe zouden wij een lied van de HEERE zingen in een vreemd land?” (vers 4). Het is immers onmogelijk met elkaar te combineren: het vreemde, heidense land, waarin ze gevangenen waren, en dan blijdschap uiten over de HEERE, iets dat in de tempel in Sion behoort te gebeuren. Dat kraakte bij hen. Het gaat er niet om dat ze geen liederen zouden mogen zingen, maar dat ze niet konden zingen vanwege de omstandigheden waarin ze waren. Ze zouden hun gevoelens geweld aandoen.

Het waren liederen van aanbidding voor de HEERE. Die konden ze nu niet zingen, want ze waren ver van Gods woonplaats in Jeruzalem verwijderd. Ze moesten in Zijn tegenwoordigheid in Jeruzalem worden gezongen. Daar kon dat gebeuren met de vreugde die daarbij paste. Als ze dit in Babel, waar de afgoden werden gediend, zouden doen, zou het erop lijken dat ze Sion waren vergeten en dat ze hier ook wel vrolijk over de HEERE konden zingen en dat ook nog om hun onderdrukkers te vermaken.

Ps 137:5-6 | Jeruzalem is onvergetelijk

5 Als ik u vergeet, Jeruzalem,
laat dan mijn rechterhand [zichzelf] vergeten.
6 Laat mijn tong vastkleven aan mijn gehemelte,
als ik niet aan u denk,
als ik Jeruzalem niet doe uitstijgen
boven mijn hoogste blijdschap.

De psalmist wordt nu persoonlijk. Na het gebruik van “ons” in de vorige verzen spreekt hij nu in de “ik”-vorm. Hij legt zijn diepste zielenroerselen bloot. Hij spreekt niet tot de soldaten die hem bewaakten, nee, hij spreekt nu persoonlijk rechtstreeks tot Jeruzalem (vers 5). Niet meer over Jeruzalem zingen is één ding, Jeruzalem vergeten en er niet meer aan denken is wat anders.

De Godvrezende maakt in krachtige termen duidelijk hoezeer zijn hart verknocht is aan Jeruzalem. Als het ooit mocht gebeuren dat hij Jeruzalem vergeet, dan moet zijn rechterhand maar verdorren en krachteloos worden, zodat hij nooit meer de harp kan bespelen. Hij wil hiermee maar zeggen dat het onmogelijk is dat hij Jeruzalem vergeet.

Ook in zijn gedachten is hij altijd met Jeruzalem bezig (vers 6). Aan Jeruzalem denken betekent het beleven van de allerhoogste blijdschap. Jeruzalem stijgt uit boven alles wat iemand blij kan maken. Als het ooit mocht gebeuren dat hij niet aan Jeruzalem denkt, dan moet zijn tong maar vastkleven aan zijn gehemelte. Dan zal hij nooit meer de prachtige liederen over Sion zingen en zich over de HEERE kunnen uiten. Hij wil hiermee maar zeggen dat het onmogelijk is dat hij niet aan Jeruzalem denkt. Jeruzalem vult zijn hart en zijn gedachten. Zijn hele leven draait om die stad.

Ps 137:7-9 | Roep om oordeel over Edom en Babel

7 HEERE, denk aan de Edomieten,
aan de dag dat Jeruzalem [viel],
toen zij zeiden: Haal neer, haal neer [die stad],
tot op haar fundament!
8 Dochter van Babel, die verwoest zult worden,
welzalig is hij die u uw misdaad vergelden zal,
die u tegen ons begaan hebt.
9 Welzalig is hij die uw kleine kinderen grijpen
en tegen de rots verpletteren zal.

Het uitspreken van vervloekingen over zichzelf heeft duidelijk gemaakt hoezeer hij Jeruzalem liefheeft. Vervolgens richt hij zich in vers 7 tot de HEERE met betrekking tot de Edomieten, een broedervolk van de Israëlieten. De Edomieten hebben een totaal tegengestelde kijk op Jeruzalem en koesteren totaal tegengestelde gevoelens voor die stad. Dat is wel bijzonder gebleken “op de dag dat Jeruzalem [viel]”.

Op die dag hebben de Edomieten vol leedvermaak zich aan de kant geschaard van hen die Jeruzalem verwoestten (vgl. Ez 25:12; 35:5-15; Ob 1:10-12). Ze hebben als juichende toeschouwers de verwoesters aangemoedigd met de woorden: “Haal neer, haal neer [die stad], tot op haar fundament” (vgl. Hk 3:13b). Het gelovig overblijfsel zegt hiervan tegen de HEERE aan dit leedvermaak te denken, waarmee ze bedoelen dat Hij het de Edomieten vergelden zal en hen zal oordelen (Ob 1:15).

En dan is daar nog de “dochter van Babel”, dat zijn de Babyloniërs, de meedogenloze verwoesters (vers 8). De Godvrezende richt zich namens God tot hen. Zeker, zij waren een middel in Gods hand om Zijn volk te tuchtigen vanwege hun hardnekkig zondigen tegen Hem. Zij zijn echter ver over Gods grenzen van de noodzakelijke tucht heengegaan en hebben daarmee een misdaad tegen Gods volk begaan. Hun misdaad moet rechtvaardig worden vergolden. De Godvrezende spreekt het welzalig uit over hem die deze vergelding zal doen.

De wens van vers 9 klinkt in de oren van de nieuwtestamentische gelovige hartvochtig, zelfs onmenselijk (vgl. Js 13:16,18). Moeten onschuldige, weerloze kinderen worden gegrepen en tegen de rots te pletter worden geslagen? We moeten echter bedenken dat het om een volkomen rechtvaardige vergelding gaat (vgl. 2Kn 8:12; Hs 14:1). Het is een handelwijze die in overeenstemming is met de regel van het Oude Testament dat er moet worden vergolden naar het beginsel “oog voor oog” en “tand voor tand” (Ex 21:24; vgl. Dt 7:10; 32:35). In de toekomst zullen Edom en Babel totaal vernietigd worden (Ob 1:18, Js 63:1-6; 13:19-21; 14:22).

Psalm 138

Inleiding

Het overblijfsel heeft in hun nood – dat is tijdens de ballingschap van Psalm 137 – tot de HEERE geroepen, en de HEERE heeft het gebed verhoord (vers 3). Daarover breken ze uit in gejubel (vers 1), want de HEERE heeft hun kracht gegeven (vers 3b,7) om terug te keren naar het beloofde land. We vinden hier dankzegging van het terugkerende overblijfsel in verband met de goedertierenheid, de verbondstrouw, van de HEERE.

Ps 138:1-3 | Dankzegging voor verlossing

1 [Een psalm] van David.
Ik zal U loven met heel mijn hart,
in de tegenwoordigheid van de goden zal ik voor U psalmen zingen.
2 Ik zal mij neerbuigen naar Uw heilig paleis
en Uw Naam loven,
om Uw goedertierenheid en om Uw trouw,
want om heel Uw Naam hebt U Uw belofte groot gemaakt.
3 Op de dag dat ik riep, hebt U mij verhoord;
U hebt mij versterkt [met] kracht in mijn ziel.

Dit is een psalm “van David” (vers 1a), de eerste van een groep van acht psalmen die door hem zijn gedicht (Psalmen 138-145). Hij zegt tegen God: “Ik zal U loven met heel mijn hart” (vers 1b). Zijn hart is vol lof voor God. Er is in zijn hart geen plaats voor andere goden of wat dan ook (vgl. Ps 9:2). Hij geeft openlijk uiting aan zijn lof, want, zo zegt hij, “in de tegenwoordigheid van de goden zal ik voor U psalmen zingen”.

De goden zijn de dragers van een gezag dat hun door God is gegeven, zoals aardse vorsten, maar ook hemelse machthebbers. Hier gaat het om de hemelse machthebbers (vgl. Ps 95:3). Vanaf vers 4 vinden we de aardse machthebbers. Wat we hier hebben, is vergelijkbaar met wat de gemeente van het Nieuwe Testament doet (Ef 3:10).

Hij buigt zich neer in de richting van “Uw heilig paleis” (vers 2). Dat kan de tabernakel zijn, de woonplaats van God, want de tempel was er nog niet, maar het is in elk geval ook de hemelse woning van God. Dit wordt ondersteund door het feit dat David de HEERE psalmen zingt ten aanschouwen van de goden (vers 1). Het ziet profetisch op de tempel die nog gebouwd zal worden in het vrederijk.

In die houding van aanbidding voor God looft hij Gods Naam. God heeft Zijn heerlijke Naam op bijzondere wijze getoond in Zijn “goedertierenheid en … trouw”. Gods goedertierenheid staat in verbinding met het handelen van de HEERE op grond van Zijn verbond. Zijn trouw houdt de zekerheid in dat Hij nooit van Zijn verbond zal afwijken.

Uit Zijn handelen ten gunste van David is de waarde van “Uw belofte”, dat is Zijn Woord, gebleken. Dat is te zien in de uiting van “Uw Naam”, dat is alles wat Hij is. Zijn Woord maakt Zijn Naam bekend (vgl. Ps 56:5,11). Zo heeft Hij Zich aan David bekendgemaakt in trouwe goedertierenheid. Door te doen wat Hij heeft beloofd, waar Hij als het ware Zijn woord op heeft gegeven, heeft Hij Zijn belofte of Zijn Woord groot gemaakt.

De kenmerken van het overblijfsel zijn het Woord en het gebed: er is bij hen zowel vertrouwen op het woord van Gods belofte (vers 2) als afhankelijkheid die tot uiting komt in het aanroepen van de hulp van de HEERE (vers 3). Zowel de beloften van de HEERE als de verhoring van de gebeden van het overblijfsel zijn gebaseerd op het bloed van het nieuw verbond, het bloed van Christus.

De trouw aan Zijn belofte is gebleken toen de psalmist riep, want toen heeft God hem verhoord (vers 3). Daarbij zijn niet alleen het lijden en de nood weggenomen, maar door de verhoring is hij ook door God versterkt met kracht in zijn ziel.

De Heer Jezus is het vleesgeworden Woord (Jh 1:14). In Hem zijn alle beloften van God ja en amen (2Ko 1:19-20). Wat we ook van God krijgen, het is alles door en in verbinding met de Zoon Die Mens is geworden.

Ps 138:4-6 | Koningen loven God

4 Alle koningen van de aarde zullen U loven, HEERE,
wanneer zij de woorden uit Uw mond gehoord hebben.
5 Zij zullen zingen van de wegen van de HEERE,
want de heerlijkheid van de HEERE is groot.
6 Want de HEERE is verheven;
toch ziet Hij om naar de nederige,
maar de hoogmoedige kent Hij van verre.

David zegt dat “alle koningen van de aarde” de HEERE zullen loven (vers 4). Daarvan is hij zeker omdat ”zij de woorden uit Uw mond” zullen horen. De woorden hij bedoelt, zijn de woorden die God heeft gesproken over Zijn volk, de beloften die Hij aan hen heeft gedaan. Zij zullen zien dat God alles wat Hij over Zijn volk heeft gezegd, zal vervullen. Dan kunnen de koningen van de aarde niet anders doen dan Hem loven (vgl. Ps 68:32-33; 102:16-18; Js 49:23).

Dat God Zijn woorden vervult, zal blijken uit de wegen die Hij met Zijn volk en alle volken gaat (vers 5). In die wegen openbaart Hij Zijn heerlijkheid, een heerlijkheid die groot is. Als de koningen van de volken dat zien, zullen ze daarover zingen. Ze zullen erkennen dat de heerlijkheid van de HEERE groot is en dat hun aardse heerlijkheid daarbij totaal verbleekt. We zien in deze beide verzen de uitwerking van Zijn woorden en Zijn wegen op de koningen van de aarde omdat daarin Zijn grote heerlijkheid zichtbaar wordt.

De verzen 4-5 laten zien dat de HEERE “verheven” is (vers 6). Dat betekent niet dat Hij geen oog heeft voor de nederige (Ps 72:12-14), wat bij aardse heersers vaak wel het geval is. Zijn aandacht en zorg gaan naar hen uit. Daarbij moet de hoogmoedige niet menen dat hij aan Gods aandacht ontsnapt. God kent hem van verre, wat wil zeggen dat Hij zijn plannen tegen Zijn volk kent, terwijl hij ze bedenkt. “God weerstaat hoogmoedigen, maar nederigen geeft Hij genade” (Jk 4:6; 1Pt 5:5).

Ps 138:7-8 | God voltooit Zijn werk

7 Als ik midden in de benauwdheid verkeer, maakt U mij levend;
U strekt Uw hand uit tegen de toorn van mijn vijanden,
Uw rechterhand verlost mij.
8 De HEERE zal [Zijn werk] voor mij voltooien;
Uw goedertierenheid, HEERE, is voor eeuwig;
laat de werken van Uw handen niet los.

Deze twee verzen spreken de taal van het geloof. David voorziet dat hij in benauwdheid zal verkeren en vraagt bij voorbaat aan de HEERE hem levend te maken als hij er middenin zit. De bevrijding van de benauwdheid is dat hij te midden van de benauwdheid kan leven, dat wil zeggen dat hij daarin de gemeenschap met zijn God beleeft. Dat is het ware leven. De opgedane ervaring van de uitredding geeft vertrouwen dat God het weer zal doen zodra dat nodig is. Profetisch zien we dat het overblijfsel onderweg naar het beloofde land door de HEERE met kracht versterkt wordt (vers 3), hoewel zij nog midden in de benauwdheid zijn (vers 7).

David weet ook hoe de HEERE hem uit de benauwdheid zal redden. Zijn ene hand zal Hij als een schild uitstrekken tegen de toorn van zijn vijanden, om die af te weren. Daardoor kunnen ze hem onmogelijk meer kwaad doen. Met Zijn andere hand, Zijn rechterhand, de hand van kracht, verlost Hij hem. Deze dubbele verzekering brengt hem tot het uitspreken van de zekerheid van vers 8.

God heeft een doel met het leven van ieder van de Zijnen. David spreekt het vol vertrouwen uit dat de HEERE Zijn werk voor hem zal voltooien, dat God Zijn doel met hem zal bereiken. Als God dat niet zou doen, zou dat betekenen dat Zijn goedertierenheid ergens zou ophouden. Dat is onmogelijk, want de goedertierenheid van de HEERE is eeuwig. Daarom zal Hij beslist de werken van Zijn handen voleindigen en ze niet loslaten.

Paulus spreekt hetzelfde vertrouwen uit ten aanzien van Gods werk in de Filippenzen (Fp 1:6). De zegen is Gods zaak. Wij mogen erop vertrouwen dat Hij Zijn werk met ons afmaakt. Wij zijn “de werken van Uw handen” en mogen bidden dat Hij ons niet zal loslaten. We weten dat Hij het niet zal doen en daarom bidden we Hem daar ook om (vgl. Ps 80:15-16).

Psalm 139

Inleiding

In deze psalm vertelt David over de oefeningen van zijn hart, terwijl hij de wegen van God gaat. Profetisch zijn het de oefeningen van Gods volk in de tijd van hun benauwdheid (Ps 138:7).

De zonde van alle stammen was afgoderij. Daarvan zullen zij gereinigd moeten worden. Bij de tien stammen gebeurt die reiniging onderweg naar het beloofde land in de woestijn van de volken (Ez 20:34-38). Bij de twee stammen gebeurt dat door de grote verdrukking. Voor hen is er, behalve de reiniging van de zonde van afgoderij ook de reiniging van de zonde van de verwerping van Christus nodig. Dit laatste is specifiek de zonde van de twee stammen. Psalm 139 laat ons de heerlijkheid van de HEERE tijdens de loutering van het hele volk zien.

Indeling van de psalm

Verzen 1-6 De HEERE is alwetend. Niets is voor Hem verborgen.
Verzen 7-12 De HEERE is alomtegenwoordig. Niemand kan Zich voor Hem verbergen.
Verzen 13-18 De HEERE is almachtig. Niets is voor Hem onmogelijk.
Verzen 19-22 Daarom zal de HEERE de goddelozen uit hun midden verwijderen.
Verzen 23-24 Nu zij gelouterd zijn, blijft er maar één verlangen bij hen over, namelijk om door de HEERE op de eeuwige weg geleid te worden.

Ps 139:1-6 | God, de Alwetende

1 Een psalm van David, voor de koorleider.
HEERE, U doorgrondt en kent mij.
2 Ú kent mijn zitten en mijn opstaan,
U begrijpt van verre mijn gedachten.
3 U onderzoekt mijn gaan en mijn liggen,
U bent met al mijn wegen vertrouwd.
4 Al is er [nog] geen woord op mijn tong,
zie, HEERE, U weet het alles.
5 U sluit mij in van achter en van voren,
U legt Uw hand op mij.
6 Dit kennen – het is mij te wonderlijk,
te hoog, ik kan er niet bij.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Door de beproevingen (Psalm 138) komt het gelovig overblijfsel in de tegenwoordigheid van de HEERE. Dat zien we in Psalm 139. David begint met de vaststelling dat de HEERE hem door en door kent (verzen 1b-2) en eindigt met het gebed of de HEERE Zijn kennis en almacht wil gebruiken om hem te louteren (verzen 23-24).

De tegenwoordigheid van de HEERE is als het Woord van God. Het besef daarvan werkt als een “tweesnijdend zwaard, en het dringt door tot verdeling van ziel en geest, zowel van gewrichten als van merg, en oordeelt [de] gedachten en overleggingen van [het] hart” (Hb 4:12). De gelovige ziet zichzelf daarin, zoals hij zichzelf in een spiegel ziet (vgl. Jk 1:23-24). Hij leert zichzelf erdoor kennen. De HEERE wil door Zijn tegenwoordigheid reiniging van de rank bewerken, opdat zij meer vrucht draagt (Jh 15:1-5), wat wil zeggen dat de gelovige meer tot Zijn eer en verheerlijking leeft.

God weet en ziet alles. Er is niets dat aan Zijn alziend oog ontsnapt. Het gaat nog verder, want Hij doorgrondt ook alles, ook de mens, ieder mens. Volgens een schatting van de Verenigde Naties woonden er in 2019 7.7 miljard mensen op aarde [www.wikipedia.org; website bezocht op 25-11-2020]. Naar schatting zijn daar tot nu toe elke dag ruim 200.000 mensen bij gekomen. En dat is dan een momentopname. Deze cijfers gaan ons denken al ver te boven, laat staan als we denken aan alle mensen die sinds Adam op aarde hebben geleefd.

Voor God zijn dit geen statistieken. Hij doorgrondt en kent ieder mens die ooit heeft geleefd en op dit moment leeft. Doorgronden betekent uiterst secuur en van dichtbij onderzoeken. Het resultaat van dit nauwkeurige onderzoek is een volmaakte kennis van de mens. Natuurlijk is voor God dit nauwkeurige onderzoek niet nodig. Hij kent de mens, want de mens is Zijn eigen schepsel. Waar het hier om gaat, is de diepe indruk die David van God heeft door zijn omgang met Hem. Hij werkt dit uit en past dit toe in wat hij verder in deze psalm zegt.

Wat David hier zegt, is geen feitelijke uitspraak, geen algemene belijdenis, hoe waar dat ook is, maar een uitspraak die aangeeft dat hij zich er diep van bewust is dat God hem doorgrondt en kent (Jr 12:3a). Deze belijdenis gebeurt niet uit angst of onder dwang, maar vanuit een levende relatie met en het grootste vertrouwen in die God. Het is een zaak tussen “U” en “mij”.

In het besef van Gods alwetendheid mag ik bedenken dat God in elke uithoek van mijn hart aanwezig is. Daarbij weet ik ook dat Hij mij beter kent dan dat ik mijzelf ken (1Jh 3:19-20). Voor Hem zijn ook de diepst verborgen plekken in mijn hart volkomen in het licht (vers 12; Dn 2:22). Als dit besef mij onrustig maakt, kan het zijn dat ik in mijn hart dingen bedenk die niet naar Zijn wil zijn. In dat geval kan ik mijn foute bedenksels wegdoen – en mocht dat nodig zijn, belijden – en Hem vervolgens vragen naar Zijn wil.

Kennen is veel meer dan weten. Kennen heeft hier te maken met een intiem kennen, een relatie hebben met iemand. Het is niet alleen dat de HEERE alles over David weet; het is ook dat de HEERE een relatie met David heeft. Hij kent de momenten van “mijn zitten”, waarom ik dat doe en wat ik dan doe (vers 2). Zijn kennis van mij is totaal. Hij kent ook “mijn opstaan”, wanneer ik dat doe, en waarom, wat ik van plan ben om te gaan doen (vgl. Js 37:28).

Ook “mijn gedachten” zijn voor Hem een geopend boek. Hij weet niet alleen wat ik denk, maar “begrijpt” ook wat ik denk, en dat zelfs “van verre”. Dit laatste betreft niet zozeer afstand – de HEERE is altijd nabij –, maar meer de tijd, dat wil zeggen dat Hij ver van tevoren alles van mij weet. Dit is een vertroostende gedachte.

“Mijn gaan en mijn liggen” worden door Hem onderzocht (vers 3). Dit gaat over het dagelijkse leven, van de morgen, vanaf het opstaan en weggaan naar het dagelijkse werk, tot de avond, het weer naar bed gaan. Hij onderzoekt hoe ik mij in die tijd en gedurende die bezigheden gedraag. Er is in alles wat ik de hele dag door doe, niets dat Hem verrast of verbaast, want Hij is “met al mijn wegen vertrouwd” (vgl. Jb 31:4).

Ook alles wat ik mij voorneem om te zeggen, dat wil zeggen nog voordat ik een “woord op mijn tong” neem, weet Hij dat (vers 4). Zijn volmaakte kennis van mij houdt in dat er door mij niets kan worden gezegd of gedaan dat Hem verrast. Het is veelmeer mijn verwondering over Hem, over Zijn volmaakte kennis van mijn hele wezen, ook van wat ik zelf nog niet eens weet, maar wat Hij bij mij ziet, waardoor ik zeg: “Zie, HEERE, U weet het alles.”

Die alwetende God beschermt mij en bedekt mij met Zijn hand, die Hij liefdevol op mij legt (vers 5). Hij “sluit mij in van achter en van voren”. Het ‘insluiten’ wordt wel gebruikt voor de belegering van een stad, waardoor deze helemaal ingesloten is. Dat doet God met mij. Ik kan niets doen buiten Hem om, zonder dat Hij het weet. Ik kan geen stap naar achter of naar voren zetten, of Hij is erbij. Dit maakt mij niet bang, maar geeft me rust. Het is bovenal Zijn bescherming tegen vijanden die mij van achter of van voren willen aanvallen. Dit gedeelte van de verzen 1-6 zegt mij dat de alwetendheid van God door Hem gebruikt wordt om mij in bescherming te nemen (verzen 5-6).

We kunnen bij ‘van achter’ ook denken aan ons verleden en bij ‘van voren’ aan onze toekomst. Soms kunnen gedachten aan ons verleden ons aanvallen en kan het denken aan de toekomst ons benauwen. Dan plaatst Hij Zich achter ons en voor ons. Hij zegt daar als het ware mee dat het verleden in Zijn hand is en dat met betrekking tot het verleden door het werk van Zijn Zoon alles goed is gemaakt. En wat de toekomst betreft, is ook alles in Zijn hand. Door hetzelfde werk van Zijn Zoon zullen we voor eeuwig bij Hem zijn. Vervolgens legt Hij Zijn hand op mij, waarmee Hij tegen mij zegt: ‘Jij bent van Mij.’

Dan voelen we de reactie van vers 6 in ons opkomen. In grote verwondering zeggen we tegen Hem: “Dit kennen – het is mij te wonderlijk, te hoog, ik kan er niet bij.” Het menselijk verstand schiet volledig tekort om dingen te kennen die de kennis te boven gaan. Er zijn geen woorden voor om dit te omschrijven (vgl. Ef 3:19; Fp 4:7). Het enige dat hier past, is op onze knieën vallen en Hem aanbidden.

Ps 139:7-12 | God, de Alomtegenwoordige

7 Waar kan ik Uw Geest ontgaan,
waar Uw aangezicht ontvluchten?
8 Al steeg ik op naar de hemel, U bent daar;
of legde ik mij neer in de hel, zie, U bent [daar].
9 Nam ik vleugels van de dageraad,
woonde ik aan het einde van de zee,
10 ook daar zou Uw hand mij leiden
en Uw rechterhand mij vasthouden.
11 Zei ik: Ja, duisternis zal mij opslokken! –
dan is de nacht een licht om mij heen.
12 Zelfs de duisternis maakt het voor U niet duister,
maar de nacht licht op als de dag,
de duisternis is als het licht.

Na de alwetendheid van God op indrukwekkende wijze te hebben beschreven spreekt David in deze verzen op even indrukwekkende wijze over de alomtegenwoordigheid van God. Het is onmogelijk ergens heen te gaan waar Gods Geest mij niet zou kunnen bereiken, of ergens heen te gaan waar ik niet meer in Gods tegenwoordigheid ben (vers 7; Jr 23:24). De profeet Jona heeft het geprobeerd, maar het is hem niet gelukt (Jn 1:1-17).

Als David spreekt over “Uw Geest ontgaan” en “Uw aangezicht ontvluchten” bedoelt hij daarmee niet te zeggen dat hij dat wil. Hij wil nog sterker duidelijk maken dat God, Die Geest is (Jh 4:24), alles weet en overal aanwezig is. Het is voor de mens onmogelijk zich voor Hem te verbergen. Er is geen plek in de schepping waar Hij niet is, want Hij heeft alles geschapen. De vraag is niet: Waar is God?, maar: Waar is God niet? Hij maakt geen deel uit van Zijn heelal, Hij is er geen onderdeel van, maar heerst erover met volkomen wetenschap van elk detail erin.

Stel je voor, zegt David, dat ik opsteeg naar de hemel (vers 8; vgl. Am 9:1-2). Dan zou ik U daar ontmoeten, want U woont daar. Als ik nu eens neerdaalde naar de diepste plek in de schepping, het dodenrijk [hel is geen goede vertaling], dan ontmoet ik U daar ook, want daar bent U ook.

In de hoogte en in de diepte lukt het niet om U te ontlopen. Als ik het nu eens in de breedte of lengte probeerde (vers 9). Laat ik de “vleugels van de dageraad” nemen en “aan het einde van de zee” gaan wonen. Dat wil zeggen dat hij zich verplaatst met de snelheid van de zonsopgang, waarbij de duisternis verandert in licht – dicht bij de evenaar gaat dit heel snel – en gaat wonen op de uiterste plek op aarde.

De mogelijkheden die David noemt om aan God te ontkomen, worden tegelijk door hemzelf beantwoord: het is eenvoudig onmogelijk ergens heen te gaan waar God niet is. David komt door zijn vragen tot een troostrijke constatering en die is dat Gods hand hem overal leidt (vers 10). En hij ontdekt – niet alleen dat God hem niet loslaat, maar – dat Gods rechterhand hem vasthoudt. Het gedeelte van de verzen 7-12 maakt duidelijk dat de HEERE Zijn alomtegenwoordigheid gebruikt om ons te leiden (vers 10) en te verlichten met Zijn aanwezigheid (verzen 11-12).

Als dan de afstand geen mogelijkheid biedt om aan God te ontkomen, is het misschien mogelijk door de duisternis opgeslokt te worden (vers 11). Maar wat gebeurt er dan? Dan verandert door Gods aanwezigheid bij hem “de nacht” in “een licht” om hem heen (vgl. Hd 12:7a). Hij komt in het volle licht. Waar God komt, wordt het automatisch licht, want God is licht.

De duisternis maakt dingen donker voor ons. Dat is ook zo in geestelijk opzicht. Er zijn veel dingen in ons leven ‘duister’ voor ons, we begrijpen ze niet. Voor God is dat niet zo. Het maakt voor Hem geen enkel verschil of het nacht of dag is, of dat het duisternis of licht is (vers 12). Alles is licht voor Hem. Dag en nacht, licht en duisternis, het is allemaal door Hem geschapen en daarom is er niets voor Hem verborgen.

Ps 139:13-18 | God, de Formeerder van het leven

13 Want Ú hebt mijn nieren geschapen,
mij in de schoot van mijn moeder geweven.
14 Ik loof U omdat ik ontzagwekkend wonderlijk gemaakt ben;
wonderlijk zijn Uw werken,
mijn ziel weet dat zeer goed.
15 Mijn beenderen waren voor U niet verborgen,
toen ik in het verborgene gemaakt ben
[en] geborduurd werd in de laagste plaatsen van de aarde.
16 Uw ogen hebben mijn ongevormd begin gezien,
en zij alle werden in Uw boek beschreven,
de dagen dat zij gevormd werden,
toen er nog niet één van hen bestond.
17 Daarom, hoe kostbaar zijn mij Uw gedachten, o God,
hoe machtig groot is hun aantal.
18 Zou ik ze tellen? Zij zijn talrijker dan [korrels] zand;
ontwaak ik, dan ben ik nog bij U.

God kent alles en is overal omdat Hij alles heeft geschapen. Hij kent ook de mens omdat Hij de mens heeft geschapen. Voor de gelovige komt daar de geweldige bemoediging bij dat God hem in genade kent. Het woord “want” (vers 13) geeft aan dat nu de verklaring van het voorgaande komt. Natuurlijk weet God alles van mij, natuurlijk is God overal waar ik ben, want Hij is mijn Maker. De HEERE is niet alleen de almachtige Schepper van hemel en aarde, Hij is ook mijn Schepper, Hij heeft mij gemaakt. Daarom kent Hij mij door en door en begeleidt Hij mij op mijn wegen, tot de dood en opstanding toe (vers 18).

Bij de beschrijving van zijn eigen schepping begint David met zijn “nieren”. De nieren zijn het meest innerlijke van de mens. Ze worden verbonden met de overleggingen die een mens heeft. God toetst de nieren (Jr 11:20; 17:10; 20:12; Kl 3:13; Op 2:23) om te zien of zijn geweten rein is of niet. Ze worden ook wel gezien als een symbool van de wijsheid, het niet-materiële, emotionele en geestelijke deel van de mens (Jb 16:13; 19:27; 38:36; Ps 7:10b; 16:7; 26:2; 73:21; Sp 23:16).

Daarna spreekt hij erover dat God “mij” in de duisternis van “de schoot van mijn moeder geweven” heeft. Die diep verborgen, duistere plaats is licht voor Hem. Daar heeft God hem kunstig ‘samengesteld’. Hij heeft alle delen harmonieus met elkaar verbonden. Daarom heeft Hij volmaakte kennis van de mens en is er niets in de mens dat Hij niet kent. Hij heeft het allemaal Zelf aangebracht op precies die plaats die Hij wilde en met die functie die Hij eraan heeft gegeven. Hij heeft er één geheel van gemaakt, waarbij elk ‘onderdeel’ het andere ‘onderdeel’ ondersteunt.

Hoewel David niet de medische kennis van het ontstaan van het menselijk leven en lichaam bezat die wij bezitten, looft hij God omdat hij “ontzagwekkend wonderlijk gemaakt” is (vers 14). Zoals al Gods werken wonderlijk zijn, zo is hij dat ook. Hij is er diep van overtuigd – “mijn ziel weet dat zeer goed” – dat God met hem een persoonlijk plan heeft. Dit mag ieder van de Zijnen weten en met zekerheid zeggen (vgl. Ef 2:10).

Toen David in het verborgene gemaakt werd, was geen van zijn “beenderen” voor God verborgen (vers 15). Ze maken een wezenlijk deel uit van zijn lichaam. De beenderen geven stevigheid aan het lichaam. Samen met de spieren zorgen zij dat het lichaam kan bewegen. God had bij het maken van de beenderen in de mens geen lamp nodig. Hij heeft zonder licht in het donkere verborgene een kunstwerk geborduurd omdat Hij als licht in het verborgene aanwezig is. “De laagste plaatsen van de aarde” is een dichterlijke omschrijving voor “het verborgene”. Het benadrukt dat het om de meest verborgen plaatsen gaat, iets wat met geen mensenoog te zien is (vgl. Jb 28:7).

In vers 16 spreekt David over de ogen van God die zijn embryo, zijn “ongevormd begin” gezien hebben. Hij heeft alle “dagen dat zij gevormd werden, toen er nog niet één van hen bestond”, in Zijn “boek beschreven”. Zijn naam staat geschreven in het boek van het leven van het Lam Dat geslacht is (Op 13:8). God beschrijft van tevoren hoe een mensenleven verloopt (vgl. Jr 1:5). Voor Hem is niet alleen de duisternis als het licht (vers 12), ook de toekomst is voor Hem als het heden.

God kende onze gedachten, lang voordat wij aan Hem dachten (vers 2), maar Hij heeft Zelf ook gedachten (vers 17). Dit gaat verder dan de wonderen van Gods alwetendheid en alomtegenwoordigheid en hoe Hij alles heeft gemaakt. Het gaat over de gedachten van God die achter Zijn werken schuilgaan (vgl. Ps 40:6). Die zijn voor de gelovige “kostbaar”, hoewel hun aantal zijn denken volledig te boven gaat. De HEERE doorgrondt de psalmist door en door, terwijl voor de psalmist de HEERE ondoorgrondelijk is.

Gods gedachten zijn ontelbaar, nog ontelbaarder “dan [korrels] zand” (vers 18; vgl. Gn 22:17; 32:12; Hb 11:12). Dit veroorzaakt geen twijfel, maar geeft volkomen rust. De Godvrezende valt met de gedachte aan God in slaap. In de verzen 13-16 gaat het over de zwangerschap, toen de psalmist nog in de buik van zijn moeder was, vóór zijn geboorte. In vers 18 gaat het over de situatie na de dood. Als hij straks, na de dood, zou ontwaken, dan is hij nog steeds bij de HEERE.

Ps 139:19-22 | God zal oordelen

19 O God, breng de goddeloze om!
Mannen van bloed, ga weg van mij.
20 Want met listige plannen spreken zij over U
[en] zij zetten Uw vijanden aan tot valsheid.
21 Zou ik niet haten, HEERE, wie U haten,
walgen van wie tegen U opstaan?
22 Ik haat hen met een volkomen haat,
mijn [eigen] vijanden zijn het.

Wie, zoals David en zoals iedere Godvrezende, met God verbonden is en vanuit die verbinding leeft, is zich bewust van de radicale scheiding tussen hem en de goddelozen. Hij zal God vragen “de goddeloze” om te brengen (vers 19). Hij zal tegen de “mannen van bloed” zeggen dat ze van hem weg moeten gaan (vgl. Sp 29:10). Bij deze mensen is geen enkel respect voor het leven waarvan David zo diep onder de indruk is gekomen.

Zij zijn erop uit om Gods plannen te dwarsbomen en de uitvoering ervan te verhinderen (vers 20). Dat legt de Godvrezende aan God voor: “Want met listige plannen spreken zij over U [en] zij zetten Uw vijanden aan tot valsheid.” De invloed van de goddeloze en de mannen van bloed voert tot verderf van hen die onder hun invloed komen. God moet een einde aan die verderfelijke invloed maken, zodat er niet nog meer mensen meegesleept worden op de weg van het verderf.

De Godvrezende kent het hart van God en Zijn haat tegen de zonde (vers 21). Hij kan niet anders dan Gods kant tegenover de haters van God kiezen. Hij walgt van hen die tegen God opstaan – het zijn opstandelingen, rebellen, die elk gezag verwerpen – om Hem af te houden van de zegen die Hij aan de Zijnen wil geven. Walgen wij ook van mensen die, om hun eigen lusten te kunnen botvieren, bewust ingaan tegen alles wat God tot zegen heeft gegeven? Toewijding aan de Heer sluit elke loyaliteit met hen die Hem haten uit. Liefde voor hen houdt in dat we van hen verwachten dat zij afstand nemen van dit gedrag.

Voor de Godvrezende is het geen vraag. Hij haat hen met een volkomen haat (vers 22). Het gaat niet om die mensen op zich, want God heeft geen behagen in de dood van de zondaar, Hij wil veeleer dat die zich bekeert en leeft. Als mensen echter onstuitbaar doorgaan op een weg van zonde en daarin ook nog anderen meeslepen, bewijzen zij vijanden van God te zijn. Zulke mensen zullen door iedere Godvrezende als zijn eigen vijanden worden gezien.

Ps 139:23-24 | Doorgrond mij

23 Doorgrond mij, o God, en ken mijn hart,
beproef mij en ken mijn gedachten.
24 Zie of er bij mij een schadelijke weg is
en leid mij op de eeuwige weg.

De Godvrezende haat allen die tegen God opstaan (vers 22). Dat doet hij niet in een trotse geest, maar vanuit liefde voor God. Dat blijkt ook uit zijn gebed in deze verzen. Hij haat ook de gedachte dat er bij hemzelf iets aanwezig zou zijn dat niet onderworpen is aan God. Daarom vraagt hij in deze slotverzen aan God om een volkomen ‘screening’ van zijn hart en zijn gedachten. Na zijn vraag om oordeel over de goddeloze en de vijanden van God, vraagt hij nu om Gods oordeel over zichzelf.

Deze twee gaan samen. Het is een scheiding tussen kaf en koren. Ook in Psalm 26 zien we dat de toetsing van de gelovige en afkeer van een Godvijandige wandel in één adem worden genoemd (Ps 26:2-5).

Hij is de psalm begonnen met de constatering dat God hem doorgrondt en kent (vers 1). Nu vraagt hij aan God om hem te doorgronden en hem te laten zien wat er in zijn hart is (vers 23; vgl. Jr 17:9-10). Hij plaatst zich in de tegenwoordigheid van God en vraagt om hem te beproeven, hem te testen op de echtheid en zuiverheid van zijn gedachten (vgl. Hb 4:12-13).

Hij wil niets liever dan leven in overeenstemming met de wil van God. Daarom vraagt hij of God zijn geestelijke toestand wil bekijken en bij hem wil onderzoeken of er “een schadelijke weg” is (vers 24). Het Hebreeuwse woord voor ‘schadelijk’ is letterlijk ‘afgodisch’ (Ps 135:15). Dat wil zeggen dat een schadelijke weg een afgodische weg is, de weg van de goddelozen die de HEERE aan de kant hebben gezet. Als dat zo is, zegt David tegen God, wilt U het mij dan laten weten.

Vervolgens vraagt hij of God hem “op de eeuwige weg” wil leiden. De eeuwige weg is de oude weg van de rechtvaardige (Ps 1:6a; Jr 6:16). Daar gaat zijn verlangen naar uit. Hij wil op de weg gaan waarop het leven uit en met God wordt geleefd. Die weg komt ook uit in het eeuwige leven, bij Hem Die de bron ervan is, God Zelf. De dood maakt aan die weg geen einde, maar is een laatste stap op die weg die hem in de volle, ongestoorde gemeenschap met God brengt.

Psalm 140

Inleiding

Deze psalm is een gebed om bevrijding van het kwaad. Profetisch zien we hier Israël, de twaalf stammen, in verbinding met de HEERE, maar omgeven door slechte mensen en mannen van geweld (vers 1).

De psalm leert ons, die te midden van meedogenloze en sluwe goddeloze mensen leven, om ons volledig over te geven aan de Heer. De gelovige kan niet tegen de wereld met zijn sluwheid en samenzwering op. Maar er is er Eén Die het einde vanaf het begin kent, naar Hem moeten we kijken. We kunnen op de hulp van de Heer Jezus rekenen tegen slechte en gewelddadige mensen.

Ps 140:1 | Opschrift

1 Een psalm van David, voor de koorleider.

Voor “een psalm van David” zie bij Psalm 3:1.

Voor “voor de koorleider” zie bij Psalm 4:1.

Ps 140:2-6 | Gebed om bescherming

2 Red mij, HEERE, van slechte mensen.
Bescherm mij tegen de mannen van geweld,
3 die veel kwaad in [hun] hart bedenken,
elke dag samenscholen om te strijden.
4 Zij scherpen hun tong als een slang,
addervergif is onder hun lippen. \Sela\
5 Bewaar mij, HEERE, voor de handen van de goddeloze.
Bescherm mij tegen mannen van geweld,
die mijn voeten denken weg te stoten.
6 De hoogmoedigen verborgen een strik voor mij en touwen.
Zij spanden een net langs de weg,
valstrikken zetten zij voor mij. \Sela\

De aanleiding van de psalm blijkt duidelijk uit deze verzen. David, ofwel het gelovig overblijfsel in de eindtijd, wordt omringd en vijandig behandeld door “slechte mensen” (vers 2). David vraagt de HEERE hem daarvan te redden. Hij vraagt de HEERE ook om Zijn bescherming tegen “de mannen van geweld”. “Slechte mensen” geeft aan wat de mens is, namelijk door en door slecht. “Mannen van geweld” – Hebreeuws hamas, dat betekent geweld, hier in het meervoud, agressie – geeft aan dat wat de mens doet, niets anders is dan ellende veroorzaken, zowel door zijn woorden als door zijn daden.

David kent de overleggingen van het hart van deze mensen, dat ze daarin “veel kwaad … bedenken” (vers 3). Het is niet zomaar een kwade gedachte, maar het gaat om “veel kwaad”, wat aangeeft dat ze hem op veel manieren kwaad willen doen. Het zijn geen spontane acties, maar acties met voorbedachten rade, bewust, willens en wetens. Ze zijn er ook niet zo af en toe mee bezig, het is geen momentopname, maar ze scholen “elke dag” samen “om te strijden”. Ze zijn voortdurend bezig met het beramen van plannen om hem kwaad te doen en uit de weg te ruimen. Het gaat hier niet om een complot, maar om een oorlog (vgl. vers 8).

Er zijn door de tijd heen steeds weer samenscholingen – een betere vertaling is: “samenkomen om te oorlogen” [Statenvertaling] – geweest van koningen en hun raadslieden die samenkwamen om tegen de gezanten van de Heer oorlog te voeren. Zo zullen in de laatste dagen het beest en de valse profeet en hun volgelingen tegen het gelovig overblijfsel samenkomen en tegen hen ten strijde trekken. Maar God zal bewijzen dat Hij boven alle volken staat. Hij zal voor eeuwig als Koning regeren.

Voordat samenzweerders David met hun zwaard te lijf gaan, vallen ze hem met hun tong aan. De taal die ze gebruiken bij het opmaken van hun strijdplannen tegen hem, liegt er niet om (vers 4). Ze voeren een haat- en lastercampagne tegen hem. Door te spreken over “het scherpen van hun tong als een slang” (vgl. Ps 64:4-5) en dat er “addergif is onder hun lippen” zegt David van hen dat ze een spreekbuis van de duivel, de oude slang, zijn. Hun tong als een slang wil zeggen een gespleten tong vol van leugen en laster, gescherpt als een zwaard om nog meer schade te kunnen veroorzaken. Addergif is een stil werkend vergif dat in korte tijd de dood tot gevolg heeft.

Dit laatste wordt door Paulus aangehaald als bewijs van de volkomen verdorvenheid van de mens (Rm 3:13). Wie erdoor worden gekenmerkt, zijn kinderen van de duivel, zij hebben zijn aard (Jh 8:44). Ze strooien de gemeenste geruchten over hem rond en begaan daardoor wat wij ‘karaktermoord’ noemen. Het woord sela aan het einde van vers 4 last een pauze in om de ernst van de zaak voor Gods aangezicht te overwegen, om in het volgende vers opnieuw over zijn nood tot de HEERE te roepen.

David verweert zich niet tegen hun valse beschuldigingen, maar neemt zijn toevlucht tot de HEERE (vers 5). Hij vraagt om Zijn bewaring “voor de handen van de goddeloze”, in wie we Saul herkennen. Hij vraagt de HEERE ook om bescherming “tegen de mannen van geweld” in wie we de volgelingen van Saul herkennen. Zij vertegenwoordigen de vijanden van het overblijfsel in de eindtijd. Zij “denken” zijn voeten “weg te stoten”, zodat hij valt en machteloos wordt en zich niet meer kan verdedigen en zij hem kunnen vertrappen.

Een volgende karaktertrek van de vijanden is hun hoogmoed, hun trots (vers 6). Zij hebben het voorzien op hen die in trouw aan de HEERE hun weg gaan. Die willen ze uit de weg ruimen, want ze willen niet aan God en Zijn wil herinnerd worden. Er staat hun een arsenaal aan kwaadaardige middelen ter beschikking om de rechtvaardige te vangen.

Hun keus is gemaakt. Ze willen niets aan het toeval overlaten en zetten de sluwste, gemeenste middelen in: een verborgen strik en touwen, een net langs de weg en valstrikken. Geen middel laten ze onbeproefd in hun strijd tegen de HEERE en Zijn volk. Ze loeren op de rechtvaardige alsof ze een gevaarlijk wild dier willen vangen. Eén van hun toegepaste middelen zal toch wel het door hen gewenste effect hebben, zo menen ze.

Ps 140:7-9 | Vertrouwen in Gods bescherming

7 Ik heb tegen de HEERE gezegd: U bent mijn God,
neem, HEERE, mijn luide smeekbeden ter ore.
8 HEERE Heere, kracht van mijn heil,
U hebt mijn hoofd beschut op de dag van de strijd.
9 HEERE, vervul de wensen van de goddeloze niet,
laat zijn [boze] plannen niet lukken;
zij zouden zich [trots] verheffen. \Sela\

Tegenover de leugentaal die de slechte, gewelddadige, hoogmoedige mensen over de HEERE uitspreken spreekt de psalmist tot de HEERE het getuigenis uit: “U bent mijn God” (vers 7). Tot Hem neemt hij zijn toevlucht. We zien hiervan een voorbeeld in de reactie van Hizkia op de leugentaal van Rabsake en de brief van Sanherib, waarin ze de HEERE als een afgod afschilderen (Js 36:7,18-20; 37:10-13). Ze verdraaien de Persoon en de werken van de HEERE totaal.

Hizkia geeft opdracht aan het volk om deze lasteringen en verdraaiingen niet te beantwoorden en spreidt de brief van Sanherib voor het aangezicht van de HEERE uit (Js 36:21; 37:14). Dat is wat de psalmist ook doet: in plaats van de leugens van de vijand te beantwoorden, gaat hij naar de HEERE in gebed en verklaart dat God zijn God en Beschermer is.

David noemt God “HEERE Heere”, Jahweh Adonai (vers 8). Als “HEERE” is Hij de God van het verbond met Zijn volk en als “Heere” is Hij de soevereine Heerser van en in het heelal aan Wie alles onderworpen is en Die alles bestuurt. Die God is de “kracht van mijn heil”. Gods kracht is gebleken uit het beschutten van zijn hoofd “op de dag van de strijd” (vgl. Ef 6:16).

In de zekerheid van de beschutting van God vraagt de Godvrezende aan God dat Hij “de wensen van de goddeloze niet” vervult en “zijn [boze] plannen niet” laat lukken (vers 9). Als God niet ingrijpt en de goddeloze zijn gang laat gaan, zouden “zij”, dat zijn de vijanden van het overblijfsel in de eindtijd, “zich [trots] verheffen”. Het is onmogelijk dat God dit toelaat.

Ps 140:10-12 | Gebed om oordeel

10 Het hoofd van wie mij omringen –
laat het kwaad van zijn lippen hemzelf bedekken.
11 Vurige kolen moeten over hen uitgestort worden.
[O God,] doe hen vallen in het vuur, in diepe kuilen,
zodat zij niet meer opstaan.
12 Een man met een [boze] tong houdt op de aarde geen stand,
een man van geweld – laat onheil hem vangen,
totdat hij helemaal verdreven is.

De vraag dat het kwaad van de lippen van het hoofd van de vijanden die hem omringen hemzelf zal bedekken, is geen persoonlijke roep om wraak (vers 10). Het is de vraag aan God om het onrecht, de dreigementen en de laster te straffen naar de regel van de vergelding dat het kwaad dat iemand een ander doet of wenst, hemzelf zal treffen (Ex 21:24; vgl. Es 5:14; 9:25; Ps 7:16-17; Sp 26:27; Dn 6:25).

De Godvrezende geeft ook aan wat een gepast oordeel is voor zijn vijanden (vers 11). Hij spreekt over “vurige kolen”, “het vuur” en “diepe kuilen”. Vurige kolen moeten vanuit de hemel over hen worden uitgestort (Ps 11:6); in het vuur en in de diepe kuilen moeten zij vallen. Het tekent hun definitieve oordeel, want dit oordeel moet tot gevolg hebben dat “zij niet meer opstaan”. Dit oordeel zal alle vijanden van het gelovig overblijfsel treffen.

Het is in het licht van Gods uiteindelijke oordeel duidelijk dat “een man met een [boze] tong … op de aarde geen stand” houdt (vers 12). Die wordt niet alleen gekenmerkt door leugenachtige woorden, maar ook door geweld, een man van wie de daden dood en verderf zaaien. Deze man van geweld zal door “onheil” worden gevangen, “totdat hij helemaal verdreven is”.

Voor kwaadsprekers en kwaaddoeners is er geen toekomst op aarde en in het beloofde land – het woord voor ‘aarde’ mag ook vertaald worden met ‘land’. Zij zullen niet delen in de rust van het vrederijk. Hun deel is de hel. Daarin worden zij geworpen in overeenstemming met hun woorden en daden en daarin zullen zij tot in eeuwigheid hun tongen kauwen van pijn.

Ps 140:13-14 | God zal recht doen

13 Ik weet dat de HEERE de rechtszaak van de ellendige
[en] het recht van de armen zal behartigen.
14 Voorzeker, de rechtvaardigen zullen Uw Naam loven,
de oprechten zullen voor Uw aangezicht wonen.

Na de overtuiging dat God het laatste woord heeft en het oordeel zal brengen over alle goddelozen, klinkt spreekt de psalmist het vol zekerheid uit: “Ik weet dat de HEERE de rechtszaak van de ellendige [en] het recht van de armen zal behartigen” (vers 13). Het oordeel is niet Gods laatste woord. Dat is het wel voor de onboetvaardige goddelozen, maar niet voor de ellendige en de armen.

“De ellendige” en “de armen” – uitdrukkingen die het gelovig overblijfsel beschrijven – hebben zwaar geleden van alle onrecht en vijandschap die hun door de goddelozen zijn aangedaan. Dat heeft God door Zijn oordeel rechtgezet. Er is geen enkele twijfel meer aangaande hun recht. De ellendige is de individuele gelovige. Het is bovenal de Heer Jezus. Hem is het grootste onrecht aangedaan, Hij is meer dan iemand anders gehaat en gelasterd. Hij heeft alles overgegeven aan God Die rechtvaardig oordeelt (1Pt 2:23) in de zekerheid dat Hij Zijn rechtszaak behartigen zal. De armen zijn “de armen van geest” (Mt 5:3). Zij vormen het gelovig overblijfsel.

De ellendige en de armen van vers 13 zijn “de rechtvaardigen” en “de oprechten” van vers 14. Ze worden “de rechtvaardigen” genoemd omdat zij in alle oprechtheid hun vertrouwen hebben gesteld in de HEERE op grond van het verbond dat door het bloed van Christus bekrachtigd is geworden.

Zoals de Godvrezende in vers 13 vol zekerheid zegt “ik weet”, zo zegt hij in vers 14 “voorzeker”. Het lijdt voor het geloof geen twijfel dat de rechtvaardigen de Naam van de HEERE zullen loven. Hun gebeden zijn veranderd in lofzangen.

Het lijdt ook geen twijfel dat de oprechten voor Gods aangezicht zullen wonen. Ze worden niet meer opgejaagd door vijanden die het voortdurend op hun leven hadden voorzien. Ze wonen nu in de duizendjarige sabbatsrust in de tegenwoordigheid van God (Hb 4:9). Hoe gezegend is het volk dat de HEERE als God heeft!

Psalm 141

Inleiding

In deze psalm gaat het vooral om oprechtheid van hart te midden van de beproevingen en verzoekingen. Het verlangen van de Godvrezende is om dicht bij God te zijn. Het gaat bij dit verlangen niet alleen om een veilige plaats, om bescherming, maar ook om geestelijke raad en ondersteuning.

Profetisch vinden we in Psalmen 141-143 het volk Israël in nood. In Psalm 140 zien we de dreiging van de vijand, nu zijn deze vijanden onderweg naar Israël. In Psalm 141 vinden we het gebed van het overblijfsel, in Psalm 142 is het een smeking geworden en in Psalm 143 zijn het smekingen (meervoud). De nood neemt toe naarmate de vijand dichterbij komt.

Ps 141:1-4 | Gebed in verzoeking

1 Een psalm van David.
HEERE, ik roep U aan, kom spoedig tot mij,
neem mijn stem ter ore, wanneer ik tot U roep.
2 Laat mijn gebed als reukwerk voor Uw aangezicht staan,
laat mijn opgeheven handen [als] het avondoffer zijn.
3 HEERE, zet een wacht voor mijn mond,
behoed de deur van mijn lippen.
4 Laat mijn hart zich niet neigen naar een slechte zaak,
om goddeloze daden te verrichten
met mannen die onrecht bedrijven;
en laat mij niet eten van hun lekkernijen.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

Het lijkt erop dat David deze psalm heeft gedicht in de tijd dat hij door Saul en zijn trawanten achternagezeten wordt. Hij weet dat alleen de HEERE hem kan helpen. De nood waarin hij zich bevindt, de tegenstand die hij ervaart, is in elk geval groot, wat blijkt uit de manier waarop hij zich tot de HEERE richt. Hij roept Hem aan, hij smeekt Hem spoedig tot hem te komen, hij vraagt Hem zijn stem ter ore te nemen, zodra hij roept (vers 1b).

Hij vraagt niet in de eerste plaats om bevrijding van zijn tegenstanders, maar dat zijn gebed “als reukwerk” voor Gods aangezicht zal staan (vers 2; vgl. Op 5:8; 8:1-5). Reukwerk spreekt van wat voor de HEERE aangenaam is. David, en dat geldt ook voor het overblijfsel waarvan hij een type is, is zelf niet aangenaam voor de HEERE, ook zijn gebed niet.

Het gebed wordt aangenaam omdat er reukwerk aan de gebeden wordt toegevoegd (Op 8:3). Dat reukwerk spreekt van de aangenaamheid van Christus voor God. Dat is de reden dat het gebed van het overblijfsel kracht heeft ontvangen en opstijgt tot de HEERE. Ook voor ons geldt dat onze gebeden alleen aangenaam zijn voor God doordat het gebed opgezonden is in de aangenaamheid van de Heer Jezus.

David vraagt dat zijn “opgeheven handen [als] het avondoffer” voor God zullen zijn. Het opheffen van de handen is een gebedshouding (Ps 28:2; 63:5; 134:2; 1Tm 2:8). Het avondoffer spreekt van het werk van de Heer Jezus. Het avondoffer is het avondbrandoffer dat elke dag moest worden gebracht (Ex 29:38-41). Dat gebeurde op het negende uur, dat is drie uur in de middag onze tijd.

Op dat uur, tijdens het brengen van dat offer, kreeg Elia antwoord op zijn gebed (1Kn 18:36-38). Op dat uur kreeg ook Daniël eeuwen later antwoord op zijn gebed (Dn 9:21). Op het negende uur, het uur van het gebed en van het avondbrandoffer, kreeg Cornelius bezoek uit de hemel naar aanleiding van zijn gebed (Hd 10:1-4). Het is ook het uur waarop de Heer Jezus geen antwoord kreeg toen Hij riep (Mt 27:46). Daarmee heeft Hij de basis gelegd voor God om elk gebed als reukwerk aan te nemen.

Hij verlangt er ook naar dat God, onder de druk van het kwaad te midden waarvan hij leeft, een wacht voor zijn mond zal zetten en de deur van zijn lippen zal behoeden (vers 3; vgl. Mi 7:5). We kunnen in principe eerlijk en oprecht aan de kant van de Heer staan, maar een ongeduldig of verwijtend woord bederft ons getuigenis. Daardoor krijgt de vijand vat op ons omdat we niet meer in de rechte verhouding tot God staan. Wie zijn tong in bedwang kan houden, is een volmaakt mens, “in staat ook het hele lichaam in toom te houden” (Jk 3:2).

David wil niet samengaan met goddelozen als het gaat om het reageren op iets wat hem niet bevalt. Daarvoor vraagt hij in vers 3 aan de HEERE om bewaring. In vers 4 is zijn vraag dat hij bewaard zal blijven voor het samengaan met goddelozen in hun handelwijze, het met hen meedoen in “een slechte zaak”. Hij bidt in overeenstemming met wat de Heer Jezus Zijn discipelen leert om te bidden: “En leidt ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze” (Mt 6:13).

Hij onderkent het gevaar daarvan, de neiging daartoe in zijn hart. David is een wijze, want hij let erop wat er in zijn hart is (vgl. Sp 4:23). Een slechte zaak zou hem brengen tot het verrichten van “goddeloze daden”, samen “met mannen die onrecht bedrijven”. Het najagen van een slechte zaak brengt tot een verkeerd handelen en in het gezelschap van verkeerde mensen.

Deze mannen zijn mannen met invloed. Ze hebben status in de gemeenschap en kunnen het kwaad zeer aantrekkelijk, als “lekkernijen”, presenteren (vgl. Sp 4:17). David vraagt of God ervoor zorgt dat hij niet van de lekkernijen van de goddelozen zal “eten”. Eten brengt gemeenschap tot uitdrukking. Dat wil hij niet (vgl. 2Ko 6:14).

Wat de goddelozen de gelovigen voorschotelen, is als een aas: het ziet er aanlokkelijk uit, maar het is tegen hun leven gericht (vgl. Sp 1:10-19). Het enige middel dat ervoor zorgt dat ze niet onder hun invloed komen, is zich niet in hun gezelschap ophouden (1Ko 15:33; vgl. Ps 1:1).

Ps 141:5-8 | Neergeworpen, maar niet omgekomen

5 Slaat de rechtvaardige mij, het zal een gunst zijn,
bestraft hij mij, het zal olie op mijn hoofd wezen,
mijn hoofd zal het niet weigeren;
dan nog is mijn gebed [voor hen] in al hun ellende.
6 Hun rechters zijn bij de rotswand vrijgelaten,
zij hebben gehoord hoe aangenaam mijn woorden waren.
7 Onze beenderen liggen verstrooid bij de mond van het graf,
alsof iemand op de grond [iets] gekloofd en gespleten had.
8 Maar op U [zijn] mijn ogen [gericht], HEERE Heere;
tot U heb ik de toevlucht genomen, laat mijn ziel niet berooid achter.

David wil niet meedoen met slechte mensen al stellen zij een kwaad werk nog zo aantrekkelijk voor (vers 4). Hij staat ervoor open gecorrigeerd te worden (vers 5). Mocht hij een verkeerde weg opgaan, en “de rechtvaardige” zou hem slaan of bestraffen, dan zou hij dat zeer waarderen (vgl. Sp 9:8b; 15:31; 17:10; 19:25; 25:12). ‘De rechtvaardige’ is Christus. Het Hebreeuwse woord voor “gunst” is hier chesed ofwel verbondstrouw. Dat wil zeggen dat de tuchtiging van de HEERE gedaan wordt op grond van Zijn trouw aan het verbond.

De HEERE tuchtigt Zijn volk om het te kunnen zegenen. Daarom wordt de wond, die door de HEERE wordt toegediend, altijd met “olie” verzorgd om de pijn te verzachten (vgl. Hs 6:1) Door Zijn tuchtiging leren wij Zijn Persoon en Zijn wegen kennen (vgl. Hs 6:3). Vaak voelen we ons bij een bestraffing eerder aangevallen en gekwetst dan dat we daar dankbaar voor zijn. “Wie vermaning liefheeft, heeft kennis lief, maar wie bestraffing haat, is onverstandig” (Sp 12:1).

Vaak zien we onze eigen fouten niet. Als we dat erkennen en inzien, zullen we dankbaar zijn voor mensen – onze vrouw, kinderen, vrienden – die ons wijzen op dingen waar we blind voor zijn. Dit moet als een weldaad worden gewaardeerd, als een gunst, en als olie op het hoofd.

Olie op het hoofd is ook een symbool van eer voor een welkome gast (vgl. Lk 7:46). Wanneer een bestraffing als een weldaad wordt gezien, als een symbool van eer, zal een bestraffing niet worden geweigerd. Dan aanvaarden we ook de tucht die God over ons brengt als een bewijs van Zijn liefde (Hb 12:6-7,11).

De laatste regel van vers 5 lijkt te gaan over hen die hem, David, najagen, dat wil zeggen Saul en zijn trawanten. Tegenover de Rechtvaardige Die hem uit liefde slaat, staat Saul die hem wil doden. David heeft deze meedogenloze vijand twee keer gespaard, terwijl hij hem had kunnen doden (1Sm 24:1-8; 26:1-12). Saul en zijn volgelingen zijn in al hun ellende – want zij zijn degenen die werkelijk in ellende zijn omdat zij Gods uitverkoren koning willen doden – een voorwerp van zijn gebed geweest.

Hij heeft de rechters die in opdracht van Saul jacht op hem hebben gemaakt “bij de rotswand vrijgelaten” (vers 6), dat wil zeggen dat hij hun leven heeft gespaard. Zij hebben gehoord “hoe aangenaam mijn woorden waren”. Dit zijn de woorden die David tot Saul spreekt, nadat hij Sauls leven heeft gespaard (1Sm 24:9-17).

Tegenover de sparende houding en de aangename woorden van David staat het moorddadige optreden van Saul en zijn mannen ten opzichte van hem en zijn mannen (vers 7). Het voelt voor hem dat zijn beenderen en die van zijn mannen vlak voor de dood liggen. De grond waarop ze leven, ervaart hij als gekloofd en gespleten. Nergens is vastigheid, terwijl de dood op de loer ligt. Profetisch gaat het hier om de vernietigende aanval van de koning van het noorden met zijn – waarschijnlijk islamitische – bondgenoten (Ps 79:1-3; vgl. Jr 14:16; Zc 13:8; 14:2).

Tegelijk is het beeld van de boer die de aarde klieft en splijt wanneer hij deze ploegt een beeld van hoop. Na het klieven en splijten van de grond zaait hij nieuw zaad in de grond. Het is een werk van voorbereiding om de grond rijp te maken voor nieuw zaad (vgl. Js 28:23-25). Zo brengt de Heer ons ook in moeilijke omstandigheden om ons tot inkeer te brengen, zodat het zaad van het Woord ingang krijgt in onze harten. Zijn werk is een werk van hoop. We zien in dit vers dan ook een verwijzing naar de opstanding.

Terwijl hij bij wijze van spreken “ieder uur in gevaar” is en “dagelijks” sterft (1Ko 15:30-31), zoals hij in vers 7 zegt, zijn zijn ogen op de “HEERE Heere” gericht (vers 8). Hij verwacht zijn hulp van Hem Die de trouwe God van het verbond is, “HEERE”, Jahweh, en Die de soevereine Heerser is, “Heere”, Adonai. Tot Hem heeft hij “de toevlucht genomen”.

Met vrijmoedigheid vraagt hij: “Laat mijn ziel niet berooid achter.” Hij vraagt hiermee aan God om Zijn beloften aan hem waar te maken, want op dit moment is hij een berooid man, hoewel hij Gods gezalfde is. Letterlijk staat er “giet mijn ziel niet uit”, dat wil zeggen ‘laat mij niet hulpeloos en stervend achter’. Het gaat hier letterlijk om leven of dood. De psalmist vraag hier of hij in leven mag blijven.

De ogen van de rover op het kruis naast de Heiland zijn op de Heiland gericht (Lk 23:42). Hij denkt niet aan zijn lijden, maar aan zijn ziel en vraagt aan de Heer om aan hem te denken als Hij in Zijn koninkrijk komt. Hij neemt tot Hem de toevlucht en vraagt om zijn ziel niet berooid achter te laten. Hij krijgt meer dan hij vraagt: hij mag direct na zijn dood bij de Heer Jezus in het paradijs zijn (Lk 23:43).

Ps 141:9-10 | Bewaring en vergelding

9 Bewaar mij voor de knellende strik [die] zij mij gezet hebben,
voor de valstrikken van wie onrecht bedrijven.
10 Laat de goddelozen in hun [eigen] netten vallen, allemaal,
totdat ík voorbij ben gegaan.

David weet dat zijn vijanden er nog zijn en hem kwaad willen doen. Daarom vraagt hij om bewaring voor sluwe strikken en valstrikken, waarin hij, als hij niet oppast, zomaar gevangen kan worden (vers 9). Hij verbeeldt zich niet dat hij zijn vijanden wel te slim af zal zijn en dat ze hem niet te pakken zullen krijgen. De Enige Die hem kan bewaren, is de HEERE.

In vers 10 draait hij de zaak om. Hij vraagt aan de HEERE om “de goddelozen in hun eigen netten” te laten “vallen”. Dat moet met hen “allemaal” gebeuren, zodat er niemand is die nog een gevaar voor hem vormt. De HEERE moet die situatie in stand houden, totdat hij voorbij is gegaan en het doel heeft bereikt dat God voor hem in gedachten heeft.

Psalm 142

Ps 142:1 | Opschrift

1 Een onderwijzing van David, een gebed, toen hij in de grot was.

Dit is weer “een onderwijzing”, een maskil, “van David”. Het is de laatste van de dertien psalmen die maskil, onderwijzing, worden genoemd (Ps 32:1; 42:1; 44:1; 45:1; 52:1; 53:1; 54:1; 55:1; 74:1; 78:1; 88:1; 89:1; 142:1). Zie voor de uitleg bij Psalm 32:1.

De ervaringen die David in deze psalm beschrijft, zijn onderwijs voor anderen. Hierdoor wil hij laten weten dat je je helemaal alleen kunt voelen, maar dat de Heer er toch is voor ieder die Hem trouw wil blijven.

David dicht deze psalm als hij door Saul achterna wordt gezeten en hij zich “in de grot” heeft verborgen (1Sm 24:3-7). Psalm 57 heeft hij onder dezelfde omstandigheden gedicht (vgl. Ps 57:1).

Profetisch zien we hier de voortzetting van Psalm 141. De dreiging die daar wordt beschreven, neemt in deze psalm toe. De enige mogelijkheid voor het overblijfsel is om het van boven, van de HEERE, te verwachten (vgl. Js 37:14-20). Psalm 142 beschrijft hun smeekbede. Met nadruk wordt in het opschrift gezegd dat deze psalm “een gebed” is (vgl. Ps 86:1).

Ps 142:2-5 | Niemand ziet naar mij om

2 Met mijn stem roep ik tot de HEERE,
met mijn stem smeek ik de HEERE.
3 Ik stort mijn klacht uit voor Zijn aangezicht,
ik maak voor Zijn aangezicht mijn benauwdheid bekend.
4 Toen mijn geest in mij bezweek,
kende Ú mijn pad.
Zij hebben een strik voor mij verborgen
op de weg die ik gaan zou.
5 Ik keek aan mijn rechterhand en zie,
er was niemand die naar mij omzag;
voor mij was [de mogelijkheid tot] ontvluchten verloren,
niemand zorgde voor mijn ziel.

David bidt niet in zijn hart, maar hardop, zoals de gelovigen in het Oude Testament meestal doen (vers 2). Hij verheft zijn stem om te bidden en dat op een indringende manier. Hij zegt dat hij tot de HEERE roept en smeekt. De omstandigheden zijn er ook naar. Hij is in grote nood, want hij is omsingeld door Saul en zijn mannen.

In vers 3 gaat hij verder met het beschrijven van zijn gemoedstoestand. Hij heeft zorgen en stort zijn klacht, zijn grote nood, uit voor Gods aangezicht en maakt zijn benauwdheid bekent. Het woord ‘klacht’ betekent niet klagen over God of mensen, maar betreft de benauwdheid waarin hij is. Hij stort zijn hart vrijmoedig voor de HEERE uit. Dit is profetisch wat het overblijfsel van Israël in de eindtijd, die “een tijd van benauwdheid” zal zijn (Jr 30:7), zal doen.

Hij is er slecht aan toe. Zijn geestelijke gesteldheid is op een dieptepunt, zijn geest is in hem bezweken (vers 4). De psalmist staat als het ware midden in een mijnenveld. Een verkeerde stap is funest en dodelijk. Maar – en dan licht er even een straal van hoop op in zijn donkere omstandigheden – hij weet dat God zijn pad kende en dat Hij er steeds bij is geweest. Dat is voor hem van groot belang, want zijn vijanden “hebben een strik” voor hem “verborgen op de weg” die hij gaan zou. Zij kennen zijn weg ook en doen verwoede en gemene pogingen om hem op die weg in een valstrik te laten lopen.

En dan zijn eenzaamheid (vers 5). Als hij naar rechts kijkt, de plaats van kracht, waar iemand in staat zou zijn om hem te helpen, iemand die er voor hem is, dan moet hij constateren dat er niemand is. Er is helemaal niemand die naar hem omziet. Hij is door iedereen in de steek gelaten en wordt gemeden als de pest. Er is niemand die medelijden met hem heeft. In de eindtijd zal het overblijfsel om zich heen kijken en zich realiseren dat er helemaal niemand is die kan of wil helpen.

Als er iemand bij hem zou zijn, was het misschien mogelijk te ontvluchten. Maar nu is er niemand die voor zijn ziel zorgt, niemand die hem moed inspreekt, niemand die ook maar enige actie onderneemt dat hij in leven kan blijven. Zijn metgezellen in de grot begrijpen hem niet dat hij Saul niet doodt nu hij daartoe de mogelijkheid heeft (1Sm 24:4-8).

Er is niemand zo eenzaam en onbegrepen geweest op aarde als de Heer Jezus. Zo haken velen van Zijn discipelen af, ze volgen Hem niet meer (Jh 6:66). Als Hij in Gethsémané zijn drie meest vertrouwde discipelen vraagt met Hem te waken, vallen ze in slaap. Als Hij gevangengenomen wordt, vluchten al Zijn discipelen van Hem weg (Mk 14:50).

Ps 142:6-8 | U bent goed voor mij

6 Tot U roep ik, HEERE.
Ik zeg: U bent mijn toevlucht,
mijn deel in het land der levenden.
7 Sla acht op mijn roepen,
want ik ben volkomen uitgeteerd;
red mij van mijn vervolgers,
want zij zijn machtiger dan ik.
8 Leid mijn ziel uit de gevangenis
om Uw Naam te loven;
de rechtvaardigen zullen mij omringen,
want U bent goed voor mij.

Als David om zich heen kijkt, is er niemand, zo heeft hij in vers 5 gezegd. Dan kijkt hij naar boven, en daar is de HEERE (vers 6). Hij is de Enige Die hij heeft. Tot Hem roept hij, want Hij is zijn toevlucht. Dat doet de doodsdreiging wijken, want wie de HEERE als toevlucht heeft, van hem is zijn ”deel in het land der levenden”. Er is niemand onder de mensen die op aarde leven tot wie hij kan gaan. Alle levende mensen zijn tegen hem. Alleen de levende God blijft over.

Dit is ook de ervaring van het Israël van God (Dt 32:36; Js 49:16). Paulus kent zulke ervaringen ook. Hij is in de steek gelaten. Niemand staat hem bij in zijn verdediging voor de keizer. Maar de Heer heeft hem bijgestaan (2Tm 4:16-17; vgl. Hd 18:9; 23:11). Dat heeft hem de kracht gegeven te volharden in zijn vertrouwen op Hem.

David heeft gezegd dat de HEERE zijn toevlucht is. Daarom vraagt hij Hem nog indringender om acht te slaan op zijn roepen, want hij is “volkomen uitgeteerd”, dat wil zeggen dat hij aan het eind van zijn krachten is (vers 7). Hij is voortdurend op de vlucht. Dat sloopt hem. Hij kan niet tegen zijn vervolgers op, “want zij zijn machtiger dan ik”.

David vergelijkt zijn situatie met een gevangenis (vers 8). Die is vergelijkbaar met die van Hizkia in Jesaja 36-37 en met die van het overblijfsel in de toekomst. Hij is een gevangene van de benauwdheid waarin hij is en vraagt aan de HEERE om zijn ziel daaruit uit te leiden (vgl. Ps 25:17). Hij vraagt dat niet in de eerste plaats om zelf weer vrij te zijn, maar “om Uw Naam te loven”. Het gaat hem om de eer van God. Dat is altijd belangrijker dan ons eigen geluk. In de omstandigheden waarin hij zich nu bevindt, kan hij alleen maar in zijn grote nood tot de HEERE roepen en is er geen sprake van het loven van Zijn Naam.

Het gebed van het overblijfsel zal beginnen met de woorden: “Onze Vader Die in de hemelen bent, moge Uw Naam worden geheiligd” (Mt 6:9). De heiliging van de Naam van de Vader is het belangrijkst. Ook het herstel van de broers van Jozef begint met het niet denken van Juda aan zichzelf, maar dat hij alleen denkt aan de gevoelens van vader Jakob. Daarna, en niet eerder, openbaart Jozef zich aan zijn broers en is hun lijden voorbij.

David noemt als een bijkomend gevolg van zijn bevrijding door de HEERE dat “de rechtvaardigen” hem “zullen … omringen”. Zij nemen de plaats in van zijn vervolgers die hem nu omringen. In zijn nood is hij alleen, zonder iemand die naar hem omziet. Als de HEERE hem heeft verlost, zullen de rechtvaardigen delen in de verlossing. Zij zullen met hem de HEERE loven voor Zijn goedheid die Hij aan hem persoonlijk heeft bewezen door zijn roepen om hulp te verhoren. We zien dit ook in Psalm 1, die begint met de wandel van de individuele, trouwe gelovige en eindigt met de gemeenschap van de rechtvaardigen (Ps 1:1,5).

Psalm 143

Inleiding

Psalm 143 is de zevende en laatste van de ‘boetpsalmen’ (Psalmen 6; 32; 38; 51; 102; 130; 143). Deze psalm is een indringend en volhardend gebed in nood, waarvan we kunnen leren.

Psalmen 141-143 zijn een terugblik naar de aanval van de vijanden van het volk in de eindtijd op Jeruzalem en de gevoelens die dit bij het overblijfsel bewerkt. Bij die aanval zijn het land, de stad en de tempel verwoest en is twee derde van het volk gedood (Zc 13:8). Wat David in Psalm 141 en Psalm 142 doet, zijn nood uitspreiden voor het aangezicht van de HEERE (Ps 142:3), wordt nu dieper en uitvoeriger herhaald.

De toon in Psalm 143 is dieper, de nood is groter, er is haast geboden. Het voelt in vers 7 alsof de begrafenis al aan de gang is. De psalmist vraagt of de HEERE zonder verder uitstel de vijand wil vernietigen. Het overblijfsel spreidt haar doodsangst en nood voor het aangezicht van de HEERE uit, zoals Hizkia eens deed (Js 37:14-20).

Psalm 143 vertoont overeenkomst met Psalm 140. Evenals in die psalm roept David in deze psalm tot God om hem van zijn vijanden te redden die op het punt staan hem te doden. We vinden hier ook, evenals in Psalm 140, hoe David tijdens zijn gebed vanuit wanhoop groeit naar vertrouwen op God dat Hij zal redden.

We zien hier, wat we zelf ook vaak ervaren, dat we na een verkregen vertrouwen dat God zal helpen, wat we in Psalm 140 zien, opnieuw in nood terechtkomen en weer gaan roepen tot God, wat we in deze psalm zien. We zullen ook, net als David, opnieuw de ervaring van Zijn verlossing opdoen.

Het is voor ons ook moeilijk om altijd op hetzelfde niveau van geloofsvertrouwen te leven, hoewel wij zoveel meer van Christus weten en Zijn Geest inwonend ontvangen hebben. Dat neemt niet weg dat zulke ervaringen ons een dieper besef geven van onze eigen geringheid en onmacht en tevens een groter besef van Wie God is.

Ps 143:1-2 | Roep om verhoring

1 Een psalm van David.
HEERE, luister naar mijn gebed,
neem mijn smeekbeden ter ore.
Verhoor mij naar Uw trouw,
naar Uw gerechtigheid.
2 Ga niet in het gericht met Uw dienaar,
want niemand die leeft,
is voor Uw aangezicht rechtvaardig.

Voor “een psalm van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

David is in grote nood en richt zich in gebed tot God om uitkomst (vers 1b). Hij gelooft namelijk in God als de luisterende, betrokken God. Hij vraagt Hem om naar zijn gebed te luisteren en zijn smeekbeden ter ore te nemen. Als grond voor verhoring noemt hij Gods “trouw” en Gods “gerechtigheid”. De trouw van God is verbonden aan Zijn beloften. De gerechtigheid van God is verbonden aan Zijn handelen. Hij doet wat Hij belooft. Zijn trouw en gerechtigheid zijn gebaseerd op Zijn verbond. God is trouw en rechtvaardig ten opzichte van de Heer Jezus en Zijn bloed als Hij het gebed van de psalmist verhoort (1Jh 1:9).

David is zich bewust van Gods gerechtigheid en van zijn eigen ongerechtigheid (vers 2). Hij doet hier geen beroep op zijn onschuld, zoals dat in andere psalmen wel het geval is. In die gevallen gaat het om een valse aanklacht door mensen. Hier staat hij oog in oog met God. Dat veroorzaakt een zielenstrijd bij hem die ook bij het overblijfsel gevonden zal worden. De zielenstrijd blijkt uit de vraag of de HEERE hen niet wil uitdagen in het gericht, want ze zijn zich bewust van hun falen.

Hij vraagt aan God om naar hem te luisteren en hem te verhoren ondanks zijn ongerechtigheid. Daarmee neemt hij de plaats van de smekeling in die een beroep doet op de trouw en gerechtigheid van God. Die zijn gebaseerd op het bloed van het nieuwe verbond, dat wil zeggen op het offer van Christus op het kruis van Golgotha. Er is bij hem geen enkele gedachte aan ‘recht’ op verhoring. Hij komt tot God als Zijn dienaar, waarmee hij aangeeft geen recht te claimen, want een dienaar heeft geen rechten (vgl. Lk 17:10).

In de eindtijd, als het overblijfsel bedreigd wordt door vijandelijke machten, zal het innerlijk een kwelling over hun zonden teweegbrengen. Het gaat om twee grote zonden: de verwerping van Christus en het aannemen van de antichrist (Jh 5:43). Deze zonden en de kwelling die dat in zijn geweten veroorzaakt, zien we in het leven van David als gevolg van zijn overspel met Bathseba en zijn moord op Uria. We zien het ook bij de broers van Jozef die gekweld worden door hun verwerping van hun broer.

Ps 143:3-6 | Reden van de smeekbeden

3 Want de vijand vervolgt mijn ziel,
hij vertrapt mijn leven op de grond;
hij doet mij wonen in duistere oorden,
zoals zij die allang dood zijn.
4 Daarom is mijn geest in mij bezweken,
mijn hart is ontzet in mijn binnenste.
5 Ik denk aan de dagen vanouds,
ik overdenk al Uw daden,
ik overpeins de werken van Uw handen.
6 Ik spreid mijn handen naar U uit,
mijn ziel ligt voor U als een dorstig land. \Sela\

De tegenstand die de psalmist ervaart, wordt in algemene termen beschreven, wat de psalm van algemene toepassing maakt, ook voor ons (vers 3). Hij zegt dat de vijand zijn ziel vervolgt en zijn leven op de grond vertrapt, waardoor hij het gevoel heeft dat hij in duistere oorden woont, zoals zij die allang dood zijn (vgl. Jr 51:39; Kl 3:6). Hij waant zich niet meer in het land van de levenden, als iemand die is opgegeven door God en mensen. Het geeft wel aan hoe heftig hij vervolgd wordt.

Behalve uiterlijke vervolging is er ook innerlijke druk. Door de heftige vervolging is zijn lust om te leven vergaan (vers 4). Zijn geest is in hem bezweken, hij is de wanhoop nabij. In zijn hart is ontzetting. Binnenin hem is geen enkele hoop aanwezig op uitkomst. Dit is de situatie waarin het gelovig overblijfsel vanwege de dreiging van hun vijanden zal zijn.

Zijn gedachten staan niet stil (vers 5). Hij denkt, overdenkt en overpeinst wat God in het verleden heeft gedaan. In gedachten gaat hij terug naar “de dagen vanouds” (vgl. Ps 77:6), naar Gods omgang met de aartsvaders, de vorming van Zijn volk en hun bevrijding uit de slavernij van Egypte. Hij overdenkt “al Uw daden” en overpeinst “de werken van Uw handen”, waarbij we met betrekking tot het overblijfsel kunnen denken aan Gods handelingen tot de verlossing van de Zijnen uit de handen van de antichrist en de koning van het noorden.

Als de getrouwe zo aan God denkt, en overdenkt en overpeinst wat Hij heeft gedaan, kan hij niet anders dan zijn handen in gebed naar Hem uitspreiden (vers 6; vgl. Kl 1:17). Tot wie zou hij anders kunnen gaan? Hij heeft God net zo dringend nodig als droog land dorstig is naar regen (vgl. Ps 42:1-2; 63:1).

Ps 143:7-9 | Roep om spoedige verhoring

7 Verhoor mij spoedig, HEERE,
mijn geest bezwijkt;
verberg Uw aangezicht niet voor mij,
want ik zou aan hen gelijk zijn die in de kuil neerdalen.
8 Doe mij in de morgen Uw goedertierenheid horen,
want ik vertrouw op U;
maak mij de weg bekend die ik te gaan heb,
want tot U hef ik mijn ziel op.
9 Red mij van mijn vijanden, HEERE,
bij U schuil ik.

De rechtvaardige richt zich in deze verzen in zijn nood met een grote verscheidenheid van gebeden tot de HEERE. Hij smeekt om een spoedige verhoring, hij zendt als het ware het geestelijke noodsignaal SOS naar de hemel, want zijn geest bezwijkt (vers 7). Zolang God Zijn aangezicht voor hem verbergt, voelt hij zich gelijk “aan hen … die in de kuil neerdalen” (vgl. Ps 28:1). Dat wil zeggen dat hij zich als dood voelt.

Hij smeekt God dat Hij hem in de morgen Zijn goedertierenheid doet horen, ofwel de trouw aan Zijn verbond doet zien (vers 8). Nu is het nacht in zijn leven, maar hij vertrouwt toch op God. Hij geeft zijn vertrouwen op God niet op. Er is immers niemand anders tot wie hij zich kan richten. En laat God hem dan ook de weg bekendmaken die hij te gaan heeft. Hiermee vraagt hij naar de wil van God voor zijn leven. Hij wil leven tot Gods eer. Daarom heft hij zijn ziel op tot God. Hier klinkt hoop in door.

Tegelijk zijn er vijanden die hem willen doden om hem te verhinderen dat hij de weg zal gaan die God bekendmaakt (vers 9). Laat de HEERE hem toch van die vijanden redden, want hij schuilt bij Hem. Dit geeft zijn vertrouwen aan. Je schuilt alleen bij God als je er zeker van bent bij Hem de gezochte veiligheid en bescherming te vinden.

Ps 143:10-12 | Vraag om onderwijs en leiding

10 Leer mij Uw welbehagen te doen,
want U bent mijn God.
Laat Uw goede Geest mij leiden
in een geëffend land.
11 HEERE, maak mij levend, omwille van Uw Naam,
leid mijn ziel uit de benauwdheid, om Uw gerechtigheid.
12 Verdelg mijn vijanden om Uw goedertierenheid,
breng allen om die mijn ziel benauwen,
want ik ben Uw dienaar.

Vanuit die geborgenheid, het schuilen bij God in vers 9, is er het verlangen om door Hem onderwezen te worden, zodat hij Zijn welbehagen kan doen (vers 10). Als extra motief zegt de psalmist tegen God dat Hij zijn God is. Hij staat door het verbond met die God in een persoonlijke relatie. Dat is de grondslag van het gebed van de psalmist in de verzen 10-12. Dit gebed begint met de erkenning dat de HEERE zijn God is en eindigt met de erkenning dat hij de dienaar van de HEERE is.

Vanuit zijn levende verbondsrelatie met God vraagt hij aan Hem om leiding voor zijn leven door Zijn “goede Geest” (vgl. Ne 9:20). Gods Geest is een goede Geest en daarom is Zijn onderwijs goed en leidt Hij op de goede weg. Die goede weg loopt “in een geëffend land”, een land zonder kuilen om in te vallen en zonder stenen om over te struikelen.

Omdat de psalmist voelt dat zijn leven op de grond vertrapt is (vers 3) en hij gelijk is aan hen die in de kuil neerdalen (vers 7), vraagt hij aan de HEERE om hem levend te maken (vers 11). Daarbij doet hij een beroep op de “Naam” van de HEERE. Om zijn ziel uit de benauwdheid te redden doet hij een beroep de “gerechtigheid” van de HEERE, niet die van hemzelf, want die bezit hij niet.

De eer van de Naam van de HEERE is in het geding. Die Naam wordt groot gemaakt als de HEERE het gebed van de psalmist verhoort. Dat houdt in dat hij in leven blijft en verlost wordt uit benauwdheid (vers 11); dat houdt ook in dat de vijanden worden verdelgd in overeenstemming met het verbond (vers 12).

Daarvoor doet de psalmist een beroep op de “goedertierenheid” ofwel de verbondstrouw van de HEERE. De verdelging van de vijanden is voor de rechtvaardige een bewijs van Gods goedertierenheid ten opzichte van hem. Ten slotte wijst hij de HEERE erop dat hij Zijn dienaar is als motief voor de HEERE om allen die zijn ziel benauwen om te brengen. Dat hij de dienaar van de HEERE is, betekent dat de HEERE zijn Eigenaar en de Gebieder is. Als de vijanden zijn omgebracht, is hij weer in de gelegenheid om God te dienen, wat hem nu door zijn vijanden onmogelijk gemaakt wordt.

Psalm 144

Inleiding

Psalm 144 is een dank- en loflied (verzen 1,2,9-15) naar aanleiding van een geweldige verlossing, waarbij David (verzen 1,10) een type is van het overblijfsel.

De gebeden van het overblijfsel in Psalmen 140-143 zijn verhoord. De legers van de vijand zijn vernietigd. De vijand wordt in deze psalm beschreven als ‘vreemden’ (verzen 7,11) die het beloofde land dreigen te overstromen als een tsunami van grote wateren (vers 7). De HEERE zal de dreiging tenietdoen door Zelf de vijandelijke legers te verdelgen.

Ps 144:1-4 | Gods kracht en de zwakke mens

1 [Een psalm] van David.
Geloofd zij de HEERE, mijn rots,
Die mijn handen leert om te strijden,
mijn vingers om oorlog te voeren;
2 mijn goedertierenheid en mijn burcht,
mijn veilige vesting en mijn, ja, mijn Bevrijder,
mijn schild, tot Wie ik de toevlucht heb genomen,
Die mijn volk aan mij onderwerpt.
3 HEERE, wat is de mens, dat U hem kent,
de sterveling, dat U aan hem denkt?
4 De mens lijkt op een zucht,
zijn dagen zijn als een voorbijgaande schaduw.

Voor “[Een psalm] van David” (vers 1a) zie bij Psalm 3:1.

De verzen 1b-2 zijn een titel en een samenvatting van de inhoud van deze psalm. David begint niet met een gebed, zoals de vorige psalmen, maar met een lofzang (vers 1b). Hij looft de HEERE als “mijn rots” (Ps 18:47). Daarom is hij onwankelbaar in de strijd. De HEERE leert zijn handen ook om te strijden (vgl. Ps 18:35). Daarom is hij doeltreffend in de strijd. De HEERE leert zijn vingers om oorlog te voeren. Daarom weet hij hoe hij de vijand moet benaderen om hem te overwinnen.

David is een krijgsman van zijn jeugd af. Hij heeft gestreden in de Naam van God (1Sm 17:45-47). Hij is de strijd niet aangegaan zonder eerst Gods wil te vragen (1Kr 14:10,14). Zo is hij door de HEERE onderwezen om te strijden en oorlog te voeren. Dat is het geheim van al zijn overwinningen.

Ook wij hebben een strijd te strijden, en wel een geestelijke strijd (Fp 4:3; Ko 4:12; Jd 1:3). God wil ons leren hoe wij moeten strijden. De regels daarvoor geeft Hij in Zijn Woord, want Hij wil dat wij op een wettige manier strijden (2Tm 2:5). Alleen als we zo strijden, geeft Hij Zijn beloning. Hij geeft ons Zijn wapenrusting, waardoor we de vijand kunnen weerstaan en kunnen standhouden (Ef 6:10-18).

Het onderwijs van de HEERE in de strijd en in de oorlog ziet David als een uiting van Gods goedertierenheid (vers 2). De verlossing van Israël door de overwinning over de vijand is hier een uiting van Gods goedertierenheid, de trouw van God aan Zijn verbond en belofte. De verschillende beelden spreken van bewaring, van ondersteuning en van verlossing.

Door het onderwijs van de HEERE weet David hoe hij moet strijden. Tegelijk blijft hij zich ervan bewust dat hij Gods bescherming nodig heeft. God is voor hem dan ook zijn “burcht”, zijn “veilige vesting” (vgl. Ps 18:3). Vanuit die beschutting kan hij de vijand bestoken. Daarbij rekent hij op de HEERE als “mijn, ja, mijn Bevrijder”. Door zich zo te uiten legt hij nadruk op ‘mijn’ Bevrijder, waarmee hij aangeeft dat hij alles alleen van God verwacht. Hij schrijft geen enkele overwinning aan zichzelf toe.

God is zijn schild waarachter hij schuilt. Welke pijl of welk zwaard kan hem dan enig kwaad doen? De vijand zou eerst God moeten uitschakelen. En aangezien dat onmogelijk is, is David volkomen onkwetsbaar voor welk wapen van de vijand ook. God is zijn toevlucht en daarom is hij volkomen veilig voor de vijand.

David heeft het recht niet in eigen hand genomen, maar in de hand van de HEERE gelegd. Daarom kan hij van de HEERE zeggen dat “Die mijn volk aan mij onderwerpt”. Het kan ook, en waarschijnlijk beter, vertaald worden met: “Die volken aan mij onderwerpt” (vgl. Ps 18:48). Dit past beter bij de uitleg van deze psalm.

Die gedachte is wonderlijk in zijn ogen. Hij zegt daarom tegen de HEERE: “HEERE, wat is de mens, dat U hem kent, de sterveling, dat U aan hem denkt?” (vers 3). De mens, David zelf, is zo onbetekenend, en toch denkt God aan hem. Hij kan niet begrijpen dat God volken aan hem onderwerpt, terwijl hij toch niet meer dan een mens is, een sterveling, een nietig, vergankelijk mens (vgl. Ps 8:4).

De parallel met Psalm 8 maakt duidelijk dat de Koning hier tevens de Zoon des mensen is, Die over heel de schepping zal regeren (Ps 8:7; vgl. Dn 7:13). Daartoe moeten alle vijanden als een voetbank onder Zijn voeten worden gelegd (Ps 110:1).

David zegt het in vers 4 nog sterker dan in vers 3 als hij de mens vergelijkt met een zucht, een ademtocht (Ps 39:6). Een zucht zie je niet. Als het koud is, zie je damp, maar slechts even en hij is onzichtbaar verdwenen, zonder een spoor achter te laten (Jk 4:13-14). Een schaduw is al even ongrijpbaar en snel voorbijgaand (Jb 8:9; Ps 102:12; Pr 6:12). Aan een schaduw is geen enkel houvast.

Ps 144:5-8 | Gebed om Gods ingrijpen

5 Buig Uw hemel, HEERE, en daal neer,
raak de bergen aan, zodat zij roken.
6 Slinger Uw bliksem en verspreid hen,
schiet Uw pijlen af en breng hen in verwarring.
7 Steek Uw handen uit van omhoog,
bevrijd mij en ontruk mij aan de grote wateren,
uit de hand van vreemdelingen;
8 want hun mond spreekt valse [dingen],
hun rechterhand is een hand vol bedrog.

In het besef van zijn eigen volkomen krachteloosheid en nietigheid vraagt hij aan de HEERE om tegen zijn vijanden op te treden (vers 5). Hij vraagt aan Hem om Zijn hemel te buigen, dat is om Zijn woonplaats te verlaten, en neer te dalen. Dan moet Hij de bergen aanraken, zodat zij roken (Ps 104:32b). Dit indrukwekkende natuurverschijnsel laat zien dat de HEERE is neergedaald.

David heeft van de HEERE geleerd hoe hij moet strijden en oorlog moet voeren (vers 1). In feite betekent het dat hij inzicht heeft in de wijze waarop de HEERE strijdt. Dit inzicht gebruikt hij nu om de HEERE voor te stellen hoe Hij de vijand moet bestrijden (vers 6). Hij vraagt de HEERE Zijn bliksem te slingeren en de vijand te verspreiden. Als Hij Zijn pijlen, Zijn bliksemschichten afschiet (Ps 18:15), zal Hij hen in verwarring brengen.

Terwijl de vijand in verwarring is, kan de HEERE Zijn handen van omhoog uitsteken en hem bevrijden (vers 7). De bevrijding gebeurt door hem “aan de grote wateren, uit de hand van vreemdelingen” te ontrukken (vgl. Op 12:15). De grote wateren spreken van grote beproevingen door de heidenvolken (Js 8:7). De hand van vreemdelingen spreekt van mensen die recht op Gods land laten gelden, maar geen verbinding met God hebben. Deze mensen spreken een voor de Joden onverstaanbare taal (vgl. Js 28:11; 33:19).

Wat deze vreemdelingen kenmerkt, is een mond die valse dingen spreekt (vers 8; vgl. Dn 11:23). Er is niets oprechts in hun spreken. Ze zijn onbetrouwbaar, verraderlijk in wat zij zeggen. Daarbij komt dat “hun rechterhand … een hand vol bedrog” is. Deze hand staat tegenover de door de HEERE geoefende hand in vers 1.

Met de rechterhand worden krachtige daden gedaan (Ps 118:15-16) en er wordt bij gezworen (Js 62:8). Er is echter niets oprechts in al hun krachtige handelingen en in al hun krachtige eden die ze hebben gezworen. Wat ze zeggen, is niet eerlijk, maar vals. Wat ze doen of beloven te doen, gaat lijnrecht tegen de waarheid in, het is louter bedrog.

Ps 144:9-11 | Een nieuw lied voor een nieuw begin

9 O God, ik zal een nieuw lied voor U zingen,
met de luit [en] het tiensnarig instrument zal ik psalmen voor U zingen.
10 U bent het Die koningen de overwinning geeft,
Die Zijn dienaar David bevrijdt van het zwaard dat onheil [brengt].
11 Bevrijd mij en red mij
van de hand van vreemdelingen,
van wie de mond valse [dingen] spreekt,
van wie de rechterhand een rechterhand vol bedrog is.

Een nieuwe bevrijding, die een nieuwe tijd inluidt, vraagt om een nieuw lied (vers 9; Ps 33:3). Met het oog op de aanstaande tussenkomst van God tot zijn bevrijding zegt David dat hij een nieuw lied voor God zal zingen. Hij zal “de luit [en] het tiensnarig instrument” gebruiken en psalmen voor Hem zingen.

Het eerste lied wordt door Gods volk gezongen in Exodus 15, na hun verlossing uit Egypte en de volledige verdelging van de farao en zijn leger (Ex 15:1). Hier in Psalm 144 zingen zij een nieuw lied nadat alle vijanden verslagen zijn. In het Oude Testament is zevenmaal sprake van “een nieuw lied” (Ps 33:3; 40:4; 96:1; 98:1; 144:9; 149:1; Js 42:10). In het Nieuwe Testament is er tweemaal sprake van: in Openbaring 5 wordt het nieuwe lied gezongen door de vierentwintig oudsten (Op 5:9) en in Openbaring 14 door het gelovig overblijfsel van de twee stammen (Op 14:3).

God is de grote Overwinnaar (vers 10). Koningen lijken de machtigste mensen op aarde. Als zij overwinnen, kunnen ze wel menen dat zij een overwinning aan hun kracht of slimheid te danken hebben. De werkelijkheid is dat ze alleen overwinnen omdat God hun “de overwinning geeft”.

David is zich dat diep bewust. Hij is koning, maar zo noemt hij zich hier niet. Hij spreekt over “Zijn dienaar David”. Ook spreekt hij niet over overwinning, maar over bevrijding “van het zwaard dat onheil [brengt]”. Hiermee erkent hij dat hij volledig afhankelijk is van God. Hij heeft geen macht dan alleen de macht die God hem heeft gegeven. Er is geen hoop op bevrijding dan alleen in God.

Met dezelfde woorden die hij eerder in de psalm heeft gebruikt, vraagt David nog eens om bevrijding en redding van de hand van vreemdelingen (vers 11; verzen 7b-8). De vorige keer heeft hij op zijn vraag naar bevrijding een nieuw lied laten volgen (vers 9). Hier verbindt hij aan zijn vraag om bevrijding zegeningen voor Gods volk. Die zegeningen beschrijft hij in de volgende verzen.

Ps 144:12-15 | Zegen voor Gods volk

12 Dan zullen onze zonen als planten zijn,
[hoog] opgegroeid in hun jeugd;
onze dochters als hoekstenen,
uitgesneden naar het ontwerp van een paleis.
13 [Dan] zijn onze schuren vol
en leveren zij de ene voorraad na de andere;
[dan] werpen onze kudden bij duizenden,
ja, met tienduizenden nemen zij toe in onze velden.
14 [Dan] zijn onze runderen zwaarbeladen,
[dan] wordt er geen inval of uitval gedaan
en is er geen gejammer op onze pleinen.
15 Welzalig het volk dat het zo vergaat,
welzalig het volk waarvan de HEERE zijn God is.

David verlangt naar bevrijding van strijd en oorlog om een vreedzame samenleving tot stand te brengen. Wat gebeurt er met de vrouwen, kinderen, vee en bezittingen tijdens de afwezigheid van de mannen die ten strijde trekken? Deze vragen houden de gemoederen in oorlogstijd bezig en doen verlangen naar een tijd van vrede. David ziet het voor zich. Hij somt in de verzen 12-14 een aantal zegeningen op die een tijd van vrede kenmerken (vgl. Dt 28:3-8). Dit is het nieuwe lied waarover hij in vers 9 heeft gesproken.

Al deze zegeningen zullen het deel van Israël zijn tijdens het duizendjarig vrederijk. Een voorsmaak daarvan wordt genoten tijdens de regering van Salomo, de zoon van David, die een beeld is van de grote Zoon van David, de Heer Jezus. Israël zal dan de machtigste natie op aarde zijn. De mannen zijn dan thuis en besturen hun huizen.

De eerste en grote zegen is die van een gelukkig gezinsleven. Dat is te zien in de welvarendheid van de zonen en dochters. Ook is er maatschappelijke welvaart. Dat is te zien in de schuren en de kudden. Daarbij komt dat dit alles in vrijheid zal plaatsvinden. Het is het beeld van volmaakt geluk dat in ongestoorde vrede wordt genoten.

1. Als er vrede is, zullen “onze zonen”, de zonen van het volk, niet voor de oorlog worden weggeroepen om ontbering op het veld te ondergaan of zelfs te sneuvelen (vers 12). Ze zullen integendeel thuis “als planten zijn, [hoog] opgegroeid in hun jeugd”. Bij hoog opgegroeide planten kunnen we denken aan ceders en palmbomen. Daar zijn ze “een planting door de HEERE, om Hem te verheerlijken” (Js 61:3; vgl. Ps 128:3; Mt 15:13).

2. De volgende zegen is dat “onze dochters als hoekstenen” zijn, “uitgesneden naar het ontwerp van een paleis”. Hier gaat het om een woning. Hoekstenen zijn belangrijk in een gebouw. Ze geven kracht aan het fundament van het huis. Ze zijn ook mooi, ze zijn ‘uitgesneden’ als versierde zuilen of pilaren van een paleis. Dit geeft de grote waarde van de dochters van Gods volk aan.

3. Vervolgens zullen “onze schuren vol” zijn en “de ene voorraad na de andere” leveren (vers 13). Letterlijk ‘van de ene soort naar de andere soort’. Het betekent niet alleen een grote hoeveelheid, maar ook een grote verscheidenheid. De voorraad voedsel zal zo groot en divers zijn, dat er voor mens en dier een overvloed aan eten in uiteenlopende smaken is.

4. “Onze kudden” zijn zeer vruchtbaar, ze werpen “bij duizenden, ja, met tienduizenden nemen zij toe in onze velden”. De kudden schapen zijn groot en zullen voortdurend toenemen. De velden bevatten overvloedig groen gras voor de kudden waardoor de dieren gezond blijven. De kudden zijn er in de eerste plaats om daarvan offers te brengen aan God. Verder mag er ook van gegeten worden.

5. Naast de kudden schapen zijn er ook runderen of ossen. Daarvan zegt David dat “onze runderen zwaarbeladen” zijn (vers 14). Dat is vanwege de overvloedige oogst. De runderen zijn trekdieren en lastdragers. Dat wijst erop dat er in een tijd van vrede veel dienstwerk zal worden gedaan, alles tot eer van God (vgl. 1Ko 9:9).

6. Ook met de veiligheid zit het goed: er wordt “geen inval of uitval gedaan”. “Geen inval” is letterlijk “geen breuk”, dat wil zeggen geen breuk in de verdedigingsmuren. Er zijn geen bressen in de muur, waardoor de vijand zou kunnen binnenkomen. “Uitval” is letterlijk ‘uitbraak’ of ‘rampspoed’. De steden zijn veilige woonplaatsen.

7. De laatste zegen is dat “er geen gejammer op onze pleinen” is. Omdat de steden veilige woonplaatsen zijn, is er niets wat gejammer veroorzaakt. Binnen de steden heerst vrede naar de ingestelde orde en regels. Iedereen respecteert de rechten van de ander. Er zijn geen burenruzies. Iedereen is ook gezond. Er is geen enkele aanleiding voor gejammer op de pleinen van de stad.

Het volk dat de redding, bescherming en zegen van de HEERE heeft ervaren, is in dubbel opzicht een gelukkig volk (vers 15). In de eerste plaats vergaat het dit volk zoals het in de vorige verzen wordt beschreven, met gelukkige gezinnen en grote materiële voorspoed. David is een voorbeeld van de redding, bescherming en zegen van de HEERE. Zijn wens is dat dit ook het geval mag zijn met het overblijfsel.

In de tweede en nog belangrijker plaats behoort dit volk de HEERE toe, Die zijn God is (Ps 33:12). Hij is de God Die met hen een verbond heeft gesloten. Op grond daarvan heeft Hij hun al die zegeningen geschonken. Daardoor zijn deze zegeningen niet van hen af te nemen en zullen ze die eeuwig bezitten. Hij is de bron van alle geluk. Hem bezitten is alles bezitten, zonder enige mogelijkheid er ooit ook maar iets van te verliezen.

Psalm 145

Inleiding

In deze psalm bevinden we ons in gedachten in het duizendjarig vrederijk. De laatste aardse vijand is verslagen, de verdrukking is voorbij en de volkomen verlossing wordt gevierd. We horen hier Christus en ook de Geest van Christus in het overblijfsel God roemen.

De situatie is dat het koninkrijk van God in openbaarheid is gevestigd (Op 19:6). De Messias is in het midden van Israël. Het hart van Christus, hier gezien als Mens, als Messias, is vol van lof voor de HEERE. Hij heft de lofzang aan (vgl. Ps 22:23b). Het door God bewaarde overblijfsel stemt in met de lofzang van de Messias. Ten slotte zal de hele wereld mee instemmen met de lofzang, en de grootheid, goedertierenheid en wonderwerken van de HEERE prijzen.

Deze psalm is weer een ‘acrostichon’, dat wil zeggen dat elk vers begint met een volgende letter – op één letter na, de letter nun – van het Hebreeuwse alfabet.

Indeling van de psalm

Verzen 1-7 Lofzang vanwege Gods werken
Verzen 8-13 Lofzang vanwege Gods verbondstrouw
Verzen 14-21 Lofzang vanwege Gods bewarende hand als Onderhouder van de schepping.
Tegelijkertijd klinkt de waarschuwing dat tijdens het vrederijk alle goddeloosheid onmiddellijk wordt geoordeeld (vers 20; Ps 101:8; Zf 3:5; Zc 5:3).

Ps 145:1-3 | Lofzang op Gods koningschap

1 Een lofzang van David.
Mijn God [en] Koning, ik zal U roemen
en Uw Naam loven, voor eeuwig en altijd.
2 Iedere dag zal ik U loven
en Uw Naam prijzen, voor eeuwig en altijd.
3 De HEERE is groot en zeer te prijzen,
Zijn grootheid is niet te doorgronden.

Deze psalm is “een lofzang van David” (vers 1a). Andere psalmen werken geleidelijk naar een lofzang toe, maar deze psalm begint ermee. Het is de enige psalm die zo begint. Heel het boek Psalmen wordt door de Joden een boek van lofzangen genoemd, maar alleen deze psalm van de honderdvijftig psalmen wordt nadrukkelijk “een lofzang” genoemd.

In David horen we Christus als Mens en Messias de lof van God bezingen (vgl. Ps 22:23). Hij noemt God “Mijn God, de Koning”, zoals er letterlijk staat (vers 1b). Dat God nu de Koning is, betekent dat de HEERE naar Sion is teruggekeerd. Het vrederijk begint (Js 52:7-8). Hij spreekt erover dat Hij Zijn God, de Koning, zal roemen en Zijn Naam zal loven, “voor eeuwig en altijd” (vgl. Ps 115:18). Er zal nooit een ogenblik komen dat Christus niet de lof van Zijn God, de Koning, zal bezingen. Dit zal Hij op bijzondere wijze in het vrederijk doen.

Hij doet dat elke dag van Gods koninklijke heerschappij tijdens het vrederijk (vers 2; vgl. Ps 119:164). Elke dag is ook voor ons een dag van zegen (Kl 3:23) en geeft daarom aanleiding God te prijzen. Nog eens spreekt Christus het uit dat Hij Gods Naam zal prijzen, “voor eeuwig en altijd”. God staat met Zijn aardse volk Israël als Koning in verbinding. Nergens worden God of Christus Koning van de gemeente of de individuele nieuwtestamentische gelovige genoemd. De gemeente is als bruid aan Christus als Bruidegom verbonden en ook als lichaam aan Christus als Hoofd. Iedere individuele gelovige staat met Christus als Heer in verbinding.

De reden voor deze onophoudelijke lofprijzing is de grootheid van de HEERE (vers 3). Om dit te onderstrepen komt het woord ‘groot’ twee keer voor. Ten eerste is de HEERE groot en daarom waard om lofprijzing te ontvangen. Ten tweede is Zijn grootheid voor een mens niet te bevatten, en toch wil Hij dat wij Hem prijzen.

Hij is “zeer te prijzen” en tegelijk gaat Zijn grootheid alle lof en prijs te boven omdat “Zijn grootheid … niet te doorgronden” is (Jb 5:9; 9:10; Js 40:28). Niemand kan Zijn voornemens en Zijn wegen volledig begrijpen (Rm 11:33). Zo is het ook voor ons met betrekking tot de liefde van Christus. Die mogen we leren kennen, terwijl die liefde de kennis te boven gaat (Ef 3:19).

Ps 145:4-9 | Generatie op generatie roemt de HEERE

4 Generatie op generatie zal Uw werken roemen,
zij zullen Uw machtige daden verkondigen.
5 Ik zal spreken van de heerlijke glorie van Uw majesteit,
en van Uw wonderlijke daden.
6 Zij zullen de kracht van Uw ontzagwekkende [daden] in herinnering roepen;
Uw grootheid, die zal ik vertellen.
7 Zij zullen [de mond] doen overvloeien van de gedachtenis aan Uw grote goedheid,
en vrolijk zingen van Uw gerechtigheid:
8 Genadig en barmhartig is de HEERE,
geduldig en groot aan goedertierenheid.
9 De HEERE is voor allen goed,
Zijn barmhartigheid rust op al Zijn werken.

De verzen 4-7 zijn ook in de gebiedende wijs te vertalen, bijvoorbeeld vers 4a: “Laat generatie op generatie Uw werken roemen.” In het vrederijk zullen de kinderen, de kleinkinderen, enzovoort, de HEERE loven in overeenstemming met het verbond dat de HEERE met Israël zal sluiten (vgl. Js 59:21).

Wat de psalmist doet, de HEERE prijzen en groot maken, zal “generatie op generatie” doorgaan (vers 4). De oude, opstandige, afvallige generatie is er niet meer. Die is geoordeeld bij de komst van Christus naar de aarde. Er is een nieuwe generatie, een volk dat uit rechtvaardigen bestaat (Js 60:21), het vrederijk binnengegaan. Zij roemen Gods werken en zullen dat aan de volgende generatie doorgeven. Voor ons geldt nu al dat wij Gods machtige daden aan onze kinderen verkondigen.

Elke nieuwe generatie in het vrederijk zal Gods werken roemen en Zijn machtige daden verkondigen, want de vorige generatie heeft dat aan hen doorgegeven. Altijd door blijft de herinnering aan de werken van God en Zijn machtige daden in het verleden levendig aanwezig. Het genieten van de zegen van het vrederijk is niet mogelijk zonder aan de bron ervan te denken en de wijze waarop Hij deze geweldige zegen heeft bewerkt.

Elke komende generatie “zal spreken van de heerlijke glorie van Uw majesteit, en van Uw wonderlijke daden” (vers 5). Elke nieuwe generatie stemt in met wat Christus zegt. Niemand is beter in staat dan Hij om de heerlijke glorie van Gods majesteit en Gods wonderlijke daden door te geven. Dat heeft Hij gedaan in Zijn leven als Mens in vernedering op aarde. Dat zal Hij doen in het vrederijk wanneer Hij als Messias regeert.

Wij als gelovigen van het Nieuwe Testament mogen Zijn heerlijkheid aanschouwen (Jh 17:24) en zien Hem in de heerlijkheid, gekroond met heerlijkheid en macht (Hb 2:9). Daarvan mogen wij spreken en getuigen, wij mogen Zijn heerschappij over ons leven verkondigen.

Het volk dat het vrederijk is binnengegaan, zal “de kracht van Uw ontzagwekkende [daden] in herinnering roepen” (vers 6). Zij zullen zich de ontzagwekkende bevrijding herinneren die de HEERE voor hen heeft bewerkt door de oordelen over de vijanden. De Messias Zelf zal de grootheid van de HEERE vertellen.

Het is de wens van de psalmist dat men zich van generatie tot generatie Gods ontzagwekkende daden zal herinneren en roemen. Deze herinnering zal “[de mond] doen overvloeien van de gedachtenis aan Uw grote goedheid” (vers 7). Het oordeel over de vijandige machten is voor Gods volk een bewijs van Zijn grote goedheid voor hen. Als ze daaraan denken, vloeit hun mond over van dankbaarheid. Ze gaan “vrolijk zingen van Uw gerechtigheid”.

Gods handelingen van oordeel over de vijanden en ten gunste van Zijn volk, zijn ook handelingen van gerechtigheid. Gerechtigheid betekent het handelen in overeenstemming met de norm, met het recht, in dit geval met het verbond. Dit handelen wordt uitgewerkt in de verzen 8-13.

Zijn gerechtigheid eist het oordeel over de opstandige volken. Zijn gerechtigheid eist ook het inlossen van alle beloften van zegen die Hij aan Zijn volk heeft gedaan. Voor Zijn volk, dat net als de volken het oordeel heeft verdiend, is aan Zijn gerechtigheid voldaan door het offer van Zijn Zoon, waardoor het bloed van het nieuwe verbond is vergoten. De opstandige volken hebben dat offer afgewezen en moeten daarom zelf boeten voor hun zonden.

Omdat aan Gods gerechtigheid voor Zijn volk is voldaan door Zijn Zoon, kan het volk vrolijk zingen dat de HEERE “genadig en barmhartig is” en “geduldig en groot aan goedertierenheid” (vers 8; vgl. Ex 34:6; Ps 103:8). ‘Geduldig’ wil zeggen dat Hij langzaam tot toorn is. Dat zien we wel aan de lange tijd dat God de opstandige mens verdraagt, “daar Hij niet wil dat iemand verloren gaat, maar dat allen tot bekering komen” (2Pt 3:9).

Zijn goedertierenheid, chesed, is groot omdat Hij groot is. Zijn goedertierenheid is groot omdat er een nieuw verbond is, gebaseerd op het bloed van het nieuwe verbond door het grote offer van Zijn Zoon. Daardoor kan Hij een grootheid van vergeving aanbieden, waardoor zelfs de grootste zonde kan worden vergeven. Dat zal het volk van God in het vrederijk beseffen. Dat zullen wij ook beseffen als we bedenken wie we van nature zijn en hoe groot en talrijk de zegeningen zijn die we hebben gekregen.

Die indrukwekkende eigenschappen van God zijn niet alleen voor Israël. De kracht van het bloed van het nieuwe verbond is zo groot, dat God daardoor zelfs buiten Israël om Zijn zegen kan geven aan ons in het Nieuwe Testament (2Ko 3:6-18). De zegen van het nieuwe verbond is niet het gevolg van het voldoen van Israël aan de eisen van het verbond. Die zegen komt omdat de Middelaar de vloek van het verbond heeft gedragen en met Zijn bloed de prijs van het verbond heeft betaald. Israël zal de zegeningen van het verbond ontvangen op grond van genade. En als het genade is, dan kan God deze zegeningen ook aan ons, nieuwtestamentische gelovigen, toekennen.

In het vrederijk geniet niet alleen Israël Gods overvloedige zegen, maar door Israël deelt de hele schepping daarin (Rm 11:11-15). Daarom zegt Christus, en met Hem ieder die in de zegen deelt, dat de HEERE “voor allen goed” is (vgl. Ps 100:5) en dat “Zijn barmhartigheid rust op al Zijn werken” (vers 9). Op alles wat Hij heeft gemaakt, staat het zegel van Zijn barmhartigheid. Het draagt het getuigenis van Hem als de milde, vriendelijke God met een hart vol liefde, Die niets liever doet dan zegenen. Hij ontfermt zich over de schepping en de schepselen die lijden als gevolg van de zonde.

Ps 145:10-13 | Alle werken loven de HEERE

10 Al Uw werken zullen U loven, HEERE;
Uw gunstelingen zullen U danken.
11 Zij zullen de heerlijkheid van Uw Koninkrijk in herinnering roepen
en van Uw macht spreken,
12 om de mensenkinderen Zijn machtige daden bekend te maken,
de glorierijke heerlijkheid van Zijn Koninkrijk.
13 Uw Koninkrijk is een Koninkrijk van alle eeuwen,
Uw heerschappij [omvat] alle generaties.

In vers 10 komt de reactie van alle voorwerpen van Gods barmhartigheid op Zijn barmhartigheid. Al Gods werken zullen Hem loven. God heeft alles gemaakt tot Zijn eer en dat zal gezien en gehoord worden. De dank van al Gods werken wordt uitgesproken door de mond van “Uw gunstelingen”. Allen die delen in de zegeningen van het nieuwe verbond, zullen Hem daar met diepe dankbaarheid voor loven. Door de grote verdrukking waren er bijna geen getrouwen, chesed, meer (Ps 12:2). Nu, in het vrederijk, is Israël gezuiverd en zijn ze allemaal getrouwen ofwel gunstelingen. Ze zijn trouw aan het verbond en ontvangen de zegeningen van het verbond.

De verzen 11-13 vormen het midden van deze psalm. Deze verzen gaan over het koningschap, wat opnieuw onderstreept dat het thema van deze psalm is dat God Koning is in het vrederijk. Gods werken dragen bij aan “de heerlijkheid van Uw koninkrijk” (vers 11). De heerlijkheid van Gods koninkrijk is Gods eigen heerlijkheid die door het koninkrijk wordt weerkaatst.

Dat roepen ze in herinnering telkens als ze zien wat ze genieten. Het is allemaal door Hem tot stand gebracht, door Zijn macht. Daarover spreken de gunstelingen van God met elkaar. Dat is hun gemeenschap, waar God bij aanwezig is en met welgevallen naar kijkt en luistert.

Daarvan gaat een getuigenis uit naar “de mensenkinderen” (vers 12). Zijn koninkrijk is niet beperkt tot Israël, want de HEERE is “Heer van de heren en Koning van de koningen” (Op 17:14). Alle knie zal zich buigen en elke tong zal belijden dat Jezus Christus Heer is (Fp 2:10-11). Zijn macht gaat over alle volken, ja, over heel de schepping, dat is de hemel en de aarde (Mt 28:18). Daardoor worden “Zijn machtige daden” overal bekendgemaakt, evenals “de glorierijke heerlijkheid van Zijn Koninkrijk”. Die glorierijke heerlijkheid hebben de discipelen gezien op de berg der verheerlijking (2Pt 1:17).

Wat kenmerkt onze gesprekken? Als onze mond vol is van Gods machtige daden van genade en barmhartigheid die Hij aan ons heeft bewezen, zal dat mensen jaloers kunnen maken om daar ook deel aan te krijgen. Wij kunnen er ook van getuigen door in ons leven te laten zien dat wij in een koninkrijk van stralende heerlijkheid gebracht zijn, namelijk het koninkrijk van de Zoon van de liefde van de Vader (Ko 1:13).

Het koninkrijk van God is geen tijdelijk, overdraagbaar koninkrijk (Dn 2:44). Het is “een koninkrijk van alle eeuwen” (vers 13; vgl. Dn 4:3,34), dat is gebaseerd op het bloed van het eeuwig verbond (Hb 13:20). Zijn regering is een eeuwige regering, een regering zonder einde.

Zijn “heerschappij” omvat ook “alle generaties”, letterlijk ‘alle generatie tot generatie’. Normaliter komt er bij een nieuwe generatie ook een nieuwe heerser. Christus blijft echter regeren, ook bij elke nieuwe generatie die geboren wordt. Er is geen enkele generatie in het verleden of het heden of in de toekomst, waarover Hij niet het absolute en volmaakte gezag heeft. Er loopt Hem niets uit de hand, hoewel wij dat misschien wel eens denken. Elke generatie heeft zijn eigen kenmerken, maar die vormen voor Hem geen verrassing. Hij staat erboven en heeft voor elke generatie zijn aanwijzingen. Wie daarnaar luistert, zal gezegend worden. Wie Zijn aanwijzingen verwerpt, wordt vervloekt.

Ps 145:14-20 | Wat de HEERE doet en is

14 De HEERE ondersteunt allen die vallen,
Hij richt alle gebogenen op.
15 De ogen van allen wachten op U,
U geeft hun hun voedsel op zijn tijd.
16 U doet Uw hand open
en verzadigt al wat leeft, [naar Uw] welbehagen.
17 De HEERE is rechtvaardig in al Zijn wegen,
goedertieren in al Zijn werken.
18 De HEERE is allen nabij die Hem aanroepen,
allen die Hem in waarheid aanroepen.
19 Hij vervult het verlangen van wie Hem vrezen,
Hij hoort hun hulpgeroep en verlost hen.
20 De HEERE bewaart allen die Hem liefhebben,
maar alle goddelozen vaagt Hij weg.

Hij is niet alleen de Schepper van het heelal, maar ook de Onderhouder ervan. Dat zien we in de komende verzen. De grootheid van de HEERE in Zijn opperbestuur van het heelal verhindert Hem niet Zich bezig te houden met alle behoeften van de mensen. Het is juist een aspect van Zijn grootheid dat Hij niets veracht (Jb 36:5). Hij “ondersteunt allen die vallen”, dat zijn allen die zwak zijn en geen kracht hebben om zich staande te houden (vers 14). Ook allen die onder een last gebukt gaan, richt Hij op.

Al Zijn schepselen zijn van Hem afhankelijk. Het overblijfsel, in wie de Geest van Christus is, zegt tegen de HEERE: “De ogen van allen wachten op U, U geeft hun hun voedsel op zijn tijd” (vers 15; Ps 104:27). God voorziet in alle behoeften van Zijn schepselen, ze krijgen allemaal voedsel op de tijd dat ze het nodig hebben (vgl. Mt 6:26). Hij is de grote Verzorger van Zijn schepping. Hij onderhoudt Zijn grote tuin met groot gemak en grote bekwaamheid en ziet daarbij niemand en niets over het hoofd.

God hoeft alleen maar Zijn hand open te doen, en al wat leeft, wordt verzadigd (vers 16; Ps 104:28). Zijn hand, het beeld van Zijn daden, is werkzaam in Zijn schepping tot zegen voor alles wat daarin is, van mens tot dier. Zijn geopende hand laat zien dat Hij mild en overvloedig geeft (vgl. Dt 15:8,11). Hij laat gewassen ontkiemen en groeien, waardoor het voedsel wordt of tot voedsel bewerkt kan worden en al wat leeft zich ermee kan verzadigen. Dat doet Hij naar Zijn “welbehagen”, daar heeft Hij vreugde in.

Dit handelen van God in Zijn schepping toont aan dat Hij “rechtvaardig in al Zijn wegen” en “goedertieren in al Zijn werken” is (vers 17). Uit “al Zijn wegen” die Hij bewandelt om tot Zijn doel te komen, blijkt dat Hij “rechtvaardig” is. Niemand zal Hem ooit van onrechtvaardigheid kunnen beschuldigen. Integendeel, in Zijn wegen blijkt dat Hij een rechte weg gaat.

Dat uit “al Zijn werken” blijkt dat Hij “goedertieren” is, houdt in dat aan geen van Zijn werken iets kleeft dat schadelijk voor iemand is of zelfs maar iets wat nutteloos is. Integendeel, in Zijn werken blijkt dat Hij goedertieren is voor al Zijn schepselen. Het zijn zegeningen die de HEERE kan geven omdat ze gebaseerd zijn op het verbond. Alles wat Hij doet, is zinvol en houdt zegen in voor al Zijn schepselen. Zijn rechtvaardigheid en Zijn goedertierenheid zijn altijd volmaakt met elkaar in harmonie.

Als God al zo voor Zijn schepping zorgt, hoeveel te meer dan zal Hij zorgen voor hen die met Hem in verbinding staan. Zij die verbinding met Hem hebben en Zijn speciale zorg genieten, worden door drie aspecten gekenmerkt: het zijn zij “die Hem aanroepen” (vers 18), “wie Hem vrezen” (vers 19) en “allen die Hem liefhebben” (vers 20).

Van de eerste categorie staat dat het “allen” zijn “die Hem aanroepen” (vers 18). Er wordt nog als nadere bepaling aan toegevoegd, dat het gaat om “allen die Hem in waarheid aanroepen” (vgl. Ps 51:6). Allen die Hem in waarheid aanroepen, dat wil zeggen in waarachtigheid, zonder enige huichelachtigheid, mogen erop rekenen dat Hij hen “nabij” is (Ps 34:19). Hij komt persoonlijk bij hen om met hen gemeenschap te hebben. Dat heeft Paulus ervaren. Terwijl hij in gevangenschap is, kan hij zeggen dat de Heer ‘nabij’ is (Fp 4:5).

De tweede categorie heeft als kenmerk dat zij “Hem vrezen”, dat wil zeggen dat zij eerbied en ontzag voor Hem hebben (vers 19). Als zij tot Hem roepen, hoort Hij “hun hulpgeroep en verlost hen” (vgl. Js 65:24). Hij is altijd bereikbaar voor wie Hem vrezen om hun verlangen naar verlossing uit hun nood te vervullen.

De derde categorie omvat “allen die Hem liefhebben” (vers 20). Zij worden door de HEERE bewaard, zodat de goddelozen hen geen kwaad zullen doen. De goddelozen krijgen met Hem te maken als de God Die de goddeloosheid oordeelt (Ps 101:8). Er blijft niet één goddeloze over, want “alle goddelozen vaagt Hij weg”. Allen die Hem liefhebben, zullen van de goddelozen niets meer te vrezen hebben.

Ps 145:21 | Iedereen looft Zijn heilige Naam

21 Mijn mond zal van de lof van de HEERE spreken,
alle vlees zal Zijn heilige Naam loven,
voor eeuwig en altijd.

In dit laatste vers horen we, na de beschrijving van Gods grootheid in Zijn schepping, in Zijn wegen en in Zijn werken, Christus zeggen dat Zijn mond “van de lof van de HEERE spreken” zal. Dit machtige getuigenis heeft tot gevolg dat “alle vlees … Zijn heilige Naam loven” zal. Dit zal geen incidentele aangelegenheid zijn, maar “voor eeuwig en altijd”, zonder ooit te eindigen, gebeuren. Het is een voortdurende lofprijzing van God, die wordt begonnen door Christus en waarmee iedereen die in het vrederijk is, zal instemmen gedurende de hele tijd dat het vrederijk duurt.

De psalm begint in vers 1 met het voornemen van de psalmist om de HEERE als God de Koning te loven en te prijzen. Nadat hij in deze psalm zijn voornemen heeft uitgevoerd, eindigt hij deze psalm met de wens dat hij en heel de mensheid de HEERE zal blijven loven en prijzen tot in alle eeuwigheid.

Psalm 146

Inleiding

De afsluitende grote hallel-psalmen (Psalmen146-150) worden gezongen in de dagelijkse ochtenddienst van de Joden, in elk geval vanaf de verwoesting van de tempel in 70 na Chr.

Deze psalmen beginnen en eindigen met “halleluja”, net als Psalm 106 en Psalm 113. Ook de inhoud is alleen maar lofprijzing. Het is een passend einde voor het boek Psalmen. Het spreekt over dat wat voor de HEERE belangrijk is gedurende het vrederijk.

De HEERE heeft de mens geschapen tot Zijn eer en heerlijkheid. De definitie van zonde is ‘het doel missen’, wat concreet inhoudt ‘het missen (derven) van de heerlijkheid van God’ (Rm 3:23). Nu de schepping is hersteld, komt de mens tot het doel waarvoor hij is geschapen, namelijk om God groot te maken. Deze vijf hallel-psalmen vertegenwoordigen de activiteit van de mens onder aanvoering van Israël gedurende het vrederijk.

Ook in het Nieuwe Testament vinden we pas aan het einde de uitroep halleluja, namelijk vanaf Openbaring 19, als de Heer Jezus Zijn aardse koninkrijk heeft aanvaard. Voor de gemeente van Christus in deze tijd geldt dat de Vader aanbidders zoekt (Jh 4:23-24). Aangezien ons Pascha geslacht is, mogen wij op aarde feestvieren, een feest voor Hem (1Ko 5:7-8). In de hemel zullen wij Hem voor altijd lofzingen.

Dat lofzangen het kenmerk van het vrederijk zullen zijn, is omdat de HEERE “heilig” is en “troont op [de] lofzangen van Israël” (Ps 22:4). Andere verzen die wijzen op lofzangen in het vrederijk vinden we in Psalmen 48; 84; 111; 113 (Ps 48:11; 84:5; 111:10b; 113:3).

Psalm 146 is in zekere zin een uitwerking van de wens van de psalmist in Psalm 145:
Vers 2 – Ps 145:2
Vers 5 – Ps 145:15a
Vers 7 – Ps 145:15b
Vers 7 – Ps 145:14
Vers 10 – Ps 145:13

Ps 146:1-4 | Loof de HEERE

1 Halleluja!
Mijn ziel, loof de HEERE.
2 Ik zal de HEERE loven in mijn leven,
ik zal voor mijn God psalmen zingen zolang ik er nog ben.
3 Vertrouw niet op edelen,
op het mensenkind, bij wie geen heil is.
4 Zijn geest gaat uit [hem] weg, hij keert terug tot zijn aardbodem;
op die dag vergaan zijn plannen.

De psalm begint met de uitroep “halleluja”, dat is ‘loof de HEERE’ (vers 1). Het is de eerste psalm van de laatste vijf psalmen die met ‘halleluja’ begint. Ze eindigen ook allemaal met ‘halleluja’. Deze psalmen vormen het machtige slotakkoord van het boek, een slotakkoord boordevol lofprijzing. In deze psalm volgt op het ‘halleluja’, als het ware in een tweegesprek met zichzelf, de reactie van de psalmist. Hij zegt tegen zijn ziel, dat is tegen zichzelf, dat hij aan die oproep gehoor moet geven en de HEERE moet loven.

Daarop reageert hij met de toezegging dat hij de HEERE zal loven in zijn leven, dat betekent heel zijn leven (vers 2). Daarmee beantwoordt de psalmist aan het doel waarvoor de HEERE hem geschapen heeft, en dat is om Hem te loven en groot te maken.

Zijn leven is vol van bewijzen van de goedertierenheid van de HEERE. Al die gunstbewijzen zijn een aanleiding om Hem te loven. Daaraan voegt hij toe dat hij voor zijn God psalmen zal zingen zolang hij er is. Hebben ook wij niet veel redenen om liederen van lofprijzing te zingen? Waarom doen we het dan zo weinig?

Er zal geen ‘loof de HEERE’ zijn als er op mensen wordt vertrouwd, wat behalve dwaasheid ook zonde is (Jr 17:5). De neiging van de mens, ook van de gelovige, om op “edelen” te vertrouwen is altijd aanwezig (vers 3). Edelen mogen mensen met aanzien en invloed zijn, maar het zijn ook slechts mensen. De psalmist waarschuwt ervoor niet op zulke mensen te vertrouwen (Ps 118:8-9; Js 2:22).

Hoe voornaam iemand ook is en hoeveel invloed hij ook heeft, hij is en blijft een “mensenkind, bij wie geen heil is”. Dat de psalmist het woord ‘mensenkind’ gebruikt, onderstreept zijn vergankelijkheid (vgl. Ps 8:4), wat tegelijk de mogelijkheid uitsluit dat hij heil of redding zou kunnen geven.

Vertrouwen op welk mens dan ook is vertrouwen op onzekerheid (vers 4). De mens, ook al zou hij goedwillend zijn, is vergankelijk. Een keer sterft hij, “zijn geest gaat uit [hem] weg”. Hij wordt begraven, “hij keert terug tot zijn aardbodem”. Hij is uit het stof gemaakt en keert daarnaar terug (Gn 3:19; Ps 90:3; 104:29; Pr 3:20). Al zijn plannen waarop hij heeft vertrouwd, vergaan met hem. Er komt niets van terecht. Wat een dwaasheid om op zoiets onzekers als een mens te vertrouwen. Wie op mensen vertrouwt, heeft geen enkele aanleiding om de HEERE te loven.

Ps 146:5-9 | De HEERE bewaart de trouw

5 Welzalig is hij die de God van Jakob tot zijn hulp heeft,
die zijn verwachting stelt op de HEERE, zijn God,
6 Die hemel en aarde gemaakt heeft,
de zee en al wat daarin is;
Die voor eeuwig de trouw bewaart,
7 Die de onderdrukten recht doet,
Die de hongerigen brood geeft.
De HEERE maakt de gevangenen los,
8 de HEERE opent [de ogen] van de blinden.
De HEERE richt de gebogenen op,
de HEERE heeft de rechtvaardigen lief.
9 De HEERE bewaart de vreemdelingen,
Hij houdt wees en weduwe staande,
maar de weg van de goddelozen maakt Hij krom.

In tegenstelling tot de mens, die stof is, is God almachtig. Vertrouwen op de mens is dom, vertrouwen op God is wijsheid (vers 5). Iemand “die de God van Jakob tot zijn hulp heeft”, is “welzalig”. Dit is de laatste keer van de vijfentwintig keer dat het woord ‘welzalig’ in Psalmen voorkomt. De trouw van de HEERE, die zichtbaar wordt in Zijn verbond, blijkt nu uit wat Hij heeft kunnen maken van de ‘grondstof’ Jakob, de hielenlichter, namelijk Israël, de vorst van God, die leven mag tot eer en heerlijkheid van de HEERE.

Dit ‘welzalig’ geldt ook voor ons. De God en Vader van onze Heer Jezus Christus, Die nu ook onze God en Vader is, heeft van de dode grondstof zoals wij waren, dood in onze misdaden en zonden, vijanden en haters van God, gemaakt tot Zijn kinderen. Ja, Hij heeft ons tot aanbidders van de Vader gemaakt, die mogen naderen langs de nieuwe en levende weg tot in het binnenste heiligdom (Hb 10:19-20). Geprezen zij Zijn Naam tot in eeuwigheid. Laten we daar nu mee beginnen!

Een beroep op ‘de God van Jakob’ doet iemand die zich als Jakob voelt: een steeds weer falende, tekortschietende gelovige. Van zo iemand wil God zijn God zijn. Zo iemand heeft geen hoge dunk meer van zichzelf en verwacht ook niets meer van zichzelf. Hij is iemand “die zijn verwachting stelt op de HEERE, zijn God”. Hulp en verwachting horen bij elkaar. Ze zijn allebei aanwezig bij iemand die een persoonlijke relatie met God heeft. Dat is bij de psalmist het geval. Hij spreekt over “zijn God”, Die “de HEERE” is, dat is de God Die trouw is aan Zijn beloften. Hij is zijn vertrouwen ten volle waard.

En Wie is die God? Het is de God “Die hemel en aarde gemaakt heeft, de zee en al wat daarin is” (vers 6). Hij is de almachtige Schepper. Daarom is alles van Hem afhankelijk. Hij heeft alles tot stand gebracht, maar heeft Zich daarna niet teruggetrokken van het werk van Zijn handen. Dat blijkt wel daaruit dat Hij “voor eeuwig de trouw bewaart”. Wat Hij heeft gemaakt, onderhoudt Hij in Zijn trouw ook (Hb 1:3). Dat zal Hij altijd doen, want Hij is de eeuwig Onveranderlijke (vgl. Jk 1:17).

God is niet alleen almachtig, Hij is ook goed. Zijn speciale zorg gaat uit naar diverse groepen mensen die lijden onder de gevolgen van de zonde die in Zijn schepping is binnengedrongen. Het eerste gevolg is de verstoring van de onderlinge relaties (vers 7). Er zijn onderdrukten. Zij worden onderdrukt door mensen die het recht van hun medemensen verachten. De onderdrukten worden uitgebuit. Zij hebben geen mens die het voor hen opneemt. Maar zij roepen tot God en Hij neemt het voor hen op (vgl. Jk 5:4-6). Hij zal de onderdrukten recht doen (Ps 103:6).

Een volgend gevolg van de zonde is honger. Dat kan het gevolg zijn van droogte die door God is gezonden om de mens tot Hem terug te laten keren. Het kan ook het gevolg zijn van oorlog. Beide oorzaken vloeien voor Israël voort uit hun ontrouw aan het verbond. De hongerigen roepen tot God en belijden hun ontrouw. God antwoordt daarop met het geven van brood. Dit geldt zowel in materieel als in geestelijk opzicht (vgl. Ps 107:9; Mt 5:6; Lk 1:53).

Dan zijn daar “de gevangenen”. In de eerste plaats is gevangenschap voor Israël het gevolg van hun ontrouw aan het verbond met God. We kunnen het vervolgens ook algemeen toepassen, dat de mens door zijn keus voor de zonde van nature een gevangene van de zonde en in de macht ervan is. Hij kan zichzelf niet uit deze gevangenschap bevrijden. Wie zich tot God wendt met belijdenis van zijn zonden, wordt door Hem uit de macht van de zonde bevrijd en ervan losgemaakt.

Blindheid (vers 8a) is ook een gevolg van de zonde. De komst van Christus wordt onder andere gekenmerkt door genezing van blinden (Js 35:5). In het Oude Testament lezen we nergens over iemand die van blindheid wordt genezen (vgl. Jh 9:32).

Letterlijke blindheid is een beeld van geestelijke blindheid. Toen Christus, Die het licht van de wereld is, in de wereld kwam, heeft de wereld Hem niet herkend (Jh 1:5). Daaruit blijkt de blindheid van de wereld. God moest Johannes de doper zenden om te getuigen en aan de mensen te vertellen dat het licht gekomen was (Jh 1:6-9).

Blindheid kenmerkt de mens in zijn zondige toestand (2Ko 4:3-4). Het geldt ook voor iemand die belijdt tot Gods volk te behoren – zowel Israël als de gemeente –, maar geen leven uit God heeft (Js 42:18-20; Op 3:17). Maar “de HEERE opent [de ogen] van de blinden” die hun blindheid erkennen.

Zij die gebogen zijn onder de last van hun zonden en daarmee naar de HEERE gaan, worden door Hem opgericht (vers 8b; vgl. Lk 13:10-17). Wat hier allemaal van de HEERE gezegd wordt, heeft de Heer Jezus in Zijn leven op aarde laten zien. Hij is de HEERE Die tot Zijn volk is gekomen. Omdat Zijn volk Hem heeft verworpen, zijn deze zegeningen voor het volk als geheel uitgesteld. Hij zal die zegeningen allemaal in het vrederijk aan Zijn volk geven.

Allen die in hun nood tot de HEERE zijn gegaan, zijn door hem tot “rechtvaardigen” gemaakt (vers 8c). Dat doet Hij op grond van het bloed van het nieuwe verbond, waardoor “de bediening van de gerechtigheid”, ofwel het toerekenen van de gerechtigheid, kan plaatsvinden (2Ko 3:9). Zij zijn het nieuwe volk van God, dat helemaal uit rechtvaardigen bestaat (Js 60:21). Zij hebben gedaan wat recht is in Zijn ogen en blijven dat doen. In hen ziet Hij Zijn eigen kenmerken. Dat verheugt Zijn hart. Naar hen gaat Zijn liefde uit en Hij verzekert hen ervan dat Hij hen liefheeft.

De HEERE betoont Zich een Bewaarder van “de vreemdelingen” (vers 9). Vreemdelingen zijn mensen die geen burgerrecht in Israël hebben. Zij hebben niets waarop ze aanspraak kunnen maken. Maar “de HEERE bewaart de vreemdelingen” die zich daarvan bewust zijn en zich bij Zijn volk hebben aangesloten. Zij delen in de zegen die Hij aan Zijn volk geeft. Mooie voorbeelden daarvan zijn Rachab en Ruth (Jz 2:8-13; 6:22-25; Ru 1:16-17; 4:13-17; Mt 1:5-6a).

De “wees en weduwe” worden door de HEERE staande gehouden. Wees en weduwe zijn de kwetsbaarste mensen in de samenleving. Zij hebben geen ouders en man die voor hen zorgt. De HEERE neemt de zorg voor hen op Zich. Hij ondersteunt hen (Ps 68:6).

Tegenover de veelheid aan weldaden voor hen die de God van Jakob tot hun hulp hebben en hun verwachting op Hem hebben gesteld (vers 5), wordt één regel gewijd aan het lot van de goddelozen. De tekst over de goddelozen sluit aan bij de kwetsbare groep van vreemdelingen, wezen en weduwen. Dit betekent dat deze goddelozen misbruik hebben gemaakt van hun kwetsbaarheid.

De tragiek van hun lot komt daardoor sterk uit. Goddelozen keren zich niet tot God, maar volgen hun eigen weg. Het is een weg die door de HEERE krom gemaakt is, waardoor hun weg vergaat (Ps 1:6). Ze raken de weg kwijt. Zonder het te beseffen, gaan ze doelloos ronddwalen. Zo vervolgen ze hun weg in een heel andere richting dan ze vermoeden. In plaats van de door hen begeerde doelstellingen te bereiken eindigen ze in het graf.

Ps 146:10 | De HEERE regeert voor eeuwig

10 De HEERE zal voor eeuwig regeren;
uw God, Sion, is van generatie op generatie.
Halleluja!

Na het korte intermezzo over de kromme weg van de goddelozen volgt het slotakkoord van de lofzang: “De HEERE zal voor eeuwig regeren.” Het slotakkoord bezingt de volle vervulling van wat Mozes bij de Schelfzee als profeet zong naar aanleiding van de verlossing. Hij besluit dat lied met de woorden die David hier zingt: “De HEERE zal regeren voor eeuwig en altijd!” (Ex 15:18).

De HEERE bepaalt niet alleen de weg van de goddelozen, maar de hele loop van de geschiedenis. Het is de geschiedenis van Sion. Hij is haar God. Dat was Hij, is Hij en zal Hij zijn, “van generatie op generatie”. Sion blijft voor eeuwig bestaan voor allen die met haar verbonden zijn.

Deze constatering ontlokt een nieuw “halleluja”, waardoor de psalm eindigt zoals hij is begonnen. Er is wel een verschil. In vers 1 spoort de psalmist zichzelf aan om de HEERE te loven. In het laatste vers roept hij iedereen op de HEERE te loven. Dit is de juiste volgorde. Pas als we zelf iets hebben gedaan, kunnen we anderen ertoe oproepen het ook te doen.

Psalm 147

Inleiding

In deze psalm zien we Gods volk, dat geheel uit rechtvaardigen bestaat, in Jeruzalem en Sion in de tijd van het vrederijk (vers 12). God, de Schepper, Die Zijn hele schepping verzorgt, staat in een bijzondere betrekking tot Zijn volk. Zijn volk kent Hem als rechtvaardig, vol van medelijden en goed. Zo hebben zij Hem leren kennen in Zijn wegen met hen.

Nadat in de vorige psalm de HEERE als God Die Koning is, wordt bezongen, gaat het loflied nu verder met een lofzang over de werken van de HEERE. Hij is het Die Jeruzalem herbouwt; Hij is het Die de verdrevenen van Israël, de verloren tien stammen, terugbrengt (vers 2); Hij is het Die met balsem uit Gilead de gebrokenen van hart van Zijn volk verzorgt (vers 3; Jr 8:22).

Indeling van de psalm

De aanleiding van het loflied is dat de HEERE
1. herstelt (verzen 1-6),
2. onderhoudt (verzen 7-11) en
3. vrede geeft (verzen 12-20).

Elk deel begint met een aansporing om de HEERE te loven:
Vers 1 “Halleluja” (= Loof de HEERE).
Vers 7 “Zing voor de HEERE …, zing psalmen voor onze God …”
Vers 12 “Jeruzalem, roem de HEERE, Sion, loof uw God.”

Ps 147:1-6 | God herstelt en verzorgt Zijn volk

1 Halleluja!
Het is immers goed om voor onze God psalmen te zingen,
want dat is lieflijk.
[Hem] past een lofzang!
2 De HEERE bouwt Jeruzalem [weer] op,
Hij verzamelt Israëls verdrevenen.
3 Hij geneest de gebrokenen van hart,
Hij verbindt hen in hun leed.
4 Hij telt het aantal sterren,
Hij noemt ze alle bij [hun] naam.
5 Onze Heere is groot en geweldig in kracht,
Zijn inzicht is onmetelijk.
6 De HEERE houdt de zachtmoedigen staande,
de goddelozen vernedert Hij, tot de grond toe.

Voordat de psalmist de redenen opsomt om de HEERE te loven, maakt hij eerst duidelijk dat het goed, liefelijk en gepast is om de HEERE te loven (vers 1). De psalm begint met de uitroep “halleluja”, loof de HEERE. Direct daarop motiveert de psalmdichter zijn oproep: ”Het is immers goed om voor onze God psalmen te zingen, want dat is lieflijk.” Het zingen van psalmen voor God is voor Gods volk goed en voor God lieflijk. God is “onze God”. Zo heeft Hij Zich aan Zijn volk doen kennen. Hij heeft hen bevrijd uit alle ellende en in de zegen van het vrederijk gebracht. Daarom “past een lofzang”.

Een voorvervulling van wat in vers 2 staat, is gebeurd nadat een overblijfsel uit de Babylonische ballingschap is teruggekeerd naar Israël. Nehemia is naar Jeruzalem teruggekeerd om de stad te herbouwen. De beschrijving daarvan vinden we in het naar hem genoemd boek Nehemia. Hier lezen we dat “de HEERE Jeruzalem [weer] opbouwt”. Het is Zijn werk. Hij heeft het alles in het hart van Nehemia gewerkt en hem de kracht en de wijsheid gegeven dat werk te doen. Het overblijfsel heeft geleerd dat de bouwlieden tevergeefs zwoegen aan het huis als de HEERE het niet bouwt (Ps 127:1).

Tegelijk is duidelijk dat het niet de volledige vervulling is van wat hier bezongen wordt. Het is een profetische psalm, waarvan de vervulling plaatsvindt als de Messias regeert (Ps 102:17; Js 61:4; Jr 30:18; Am 9:14). “Israëls verdrevenen” zijn nu nog niet door Hem verzameld. De tien stammen zijn tot op dit ogenblik nog grotendeels in de verstrooiing, maar Hij zal hen verzamelen (Dt 30:3; Js 11:12; 56:8; Hs 1:11; Ez 37:22; Mt 24:31). Als Hij hen zal hebben verzameld en hebben teruggebracht – dat hebben we gezien in Psalmen 120-121 –, breekt de gelukkige situatie aan die hier wordt beschreven.

Daarvoor brengt de HEERE de verdrevenen – niet alleen van de tien stammen, ook die van de twee stammen – niet alleen terug naar Jeruzalem, maar Hij geneest hen ook (vers 3). Zij zijn “de gebrokenen van hart”, want ze hebben erkend dat hun wegvoering uit het land vanwege hun zonden terecht is geweest. Die zonden zijn hun afgoderij en de verwerping van Christus – dit laatste geldt alleen voor de twee stammen.

Door hun belijdenis daarvan zijn ze in een gezindheid die naar het hart van God is. Bij hen wil Hij wonen, in hun hart en in Zijn stad (Js 57:15; Hs 6:1; Lk 4:18). Ze hebben veel geleden, maar nu verzacht God hun leed met Zijn liefde. Hij verbindt de wonden die Hij Zelf heeft moeten veroorzaken (Jb 5:18).

Dat God in staat is om elk lid van Zijn volk terug te brengen, blijkt wel uit het feit dat Hij “het aantal sterren” telt en “ze alle bij hun naam” noemt (vers 4; vgl. Js 40:26). Hij heeft tegen Abraham gezegd dat Hij diens nageslacht zo talrijk zal maken als de sterren van de hemel in menigte (Gn 15:5).

Hij, de machtige Bestuurder van het heelal, weet precies waar dit nageslacht, dat verstrooid is, zich bevindt. Hij kent hun aantal en weet van ieder de naam. De HEERE is alwetend, Hij ziet geen enkel ster over het hoofd. Daarom zal Hij ook het lijden van de Zijnen (vers 3) nooit over het hoofd zien.

Dat God het aantal sterren weet en van elke ster de naam kent, laat zien dat Hij “groot en geweldig in kracht is” (vers 5). Hij wordt hier “de Heere” genoemd, dat is Adonai, de soevereine Heerser van het heelal. Alles buiten Hem is door Hem ontstaan en begrensd, al is hun aantal of omvang nog zo groot, dat wij het niet kunnen tellen of berekenen. Hij is Zelf echter onbegrensd, “Zijn inzicht is onmetelijk”. Het aantal sterren is begrensd, de sterren zijn telbaar, hoewel wij de grens ervan niet zien en ze niet kunnen tellen. Hij is echter onmetelijk of ‘ontelbaar’.

Als een mens zich ergens klein bij voelt, is het wel in vergelijking met het voor hem onmetelijke heelal met zijn talloze sterren. Dat overweldigende heelal is door God geschapen. Hij maakt er geen deel van uit, maar is erboven verheven en houdt het in stand door Zijn machtig woord.

In Zijn onbegrensdheid buigt Hij Zich neer naar de kleine mens die voor Zijn majesteit buigt. Zoals Hij het heelal in stand houdt, houdt Hij de zachtmoedigen staande (vers 6). De zachtmoedigen hebben van Hem geleerd, want Hij is zachtmoedig en nederig van hart (Mt 11:29). Daardoor lijken ze op Hem. Daarom hebben zij het recht niet in eigen hand genomen, maar het lijden verdragen en gewacht, zoals Christus, op Gods tijd voor de zegen. Zij zijn door God staande gehouden en nu mogen zij met Christus delen in de zegen van het vrederijk.

Met “de goddelozen” gaat Hij heel anders te werk. De zachtmoedigen hebben zich vernederd onder de krachtige hand van God. De goddelozen hebben zichzelf verhoogd en zich ten koste van de zachtmoedigen willen verrijken. Nu is de tijd van de vergelding gekomen. De zachtmoedigen worden verhoogd, terwijl God de goddelozen “vernedert, tot de grond toe” (Lk 14:11; 18:14).

De HEERE gebruikt Zijn almacht (vers 5) om het overblijfsel, voorgesteld in de zachtmoedigen, staande te houden te midden van de zwaarste verdrukking, terwijl Hij de goddelozen, dat zijn de antichrist en de vijanden van het volk, vernedert tot de grond toe. De Heer Jezus – Hij is de Schepper en Onderhouder van het heelal – prijst de zachtmoedigen gelukkig, “want zij zullen de aarde beërven” (Mt 5:5).

Ps 147:7-11 | Gods zorg voor Zijn schepping

7 Zing voor de HEERE een beurtzang met dank[zegging],
zing psalmen voor onze God met de harp,
8 Die de hemel met wolken bedekt,
Die de aarde van regen voorziet,
Die het gras op de bergen doet groeien;
9 Die aan het vee zijn voedsel geeft
en aan de jonge raven wanneer zij roepen.
10 Hij vindt geen vreugde in de kracht van het paard,
Hij schept geen behagen in de spierkracht van de man.
11 De HEERE is goedgezind voor wie Hem vrezen
en op Zijn goedertierenheid hopen.

Er volgt een tweede oproep om voor de HEERE te zingen (vers 7; vers 1). De aanleiding is de trouw van de HEERE, zowel ten opzichte van de schepping als ten opzichte van hen in Israël die Hem vrezen. De psalmist legt er nu de nadruk op dat te doen in “een beurtzang met dank[zegging]”. De ene groep zingt een vraag over Gods handelen en de andere groep zingt een antwoord daarop. Het versterkt de dankzegging. De ondersteuning met de harp geeft aan het geheel een lieflijke klank. Alles gebeurt vanuit de relatie die er is met “onze God”. De harten zijn vol van Hem en op Hem gericht.

Het past de rechtvaardigen voor Hem psalmen te zingen omdat Zijn majesteit groot is. Daarvan getuigt Zijn schepping. Van niemand anders kan worden gezegd dat Hij “de hemel met wolken bedekt” (vers 8). Vervolgens voorziet Hij uit deze wolken de aarde van regen, waardoor Hij “het gras op de bergen doet groeien”.

Op deze wijze geeft Hij “aan het vee zijn voedsel” (vers 9). Ook geeft Hij voedsel “aan de jonge raven wanneer zij roepen” (vgl. Jb 39:3; Mt 6:26; 10:29-31). God voorziet alles wat op Hem wacht van wat ze nodig hebben. Hij heeft er een welbehagen in deze zorg aan Zijn schepselen te besteden (Ps 145:15-16).

Wie op andere kracht rekenen, voorgesteld in “de kracht van het paard” (vers 10), en daarvan hun voorzieningen verwachten, hoeven niet op Zijn steun te rekenen. In hen vindt Hij geen vreugde. Ook “in de spierkracht van de man” – letterlijk en veel beter is “in de benen van de man” –, dat wil zeggen in mensen die op hun eigen kracht rekenen en alles aan eigen verdienste toeschrijven, schept Hij geen behagen (vgl. Am 2:14-15).

De kracht van het paard en de benen van de man zijn nodig tijdens de strijd. De mens is geneigd om te vertrouwen op andere middelen dan op God. Daarom mocht een koning van Israël niet veel paarden bezitten (Dt 17:16), opdat hij zijn vertrouwen niet zou stellen op eigen kracht, maar op de HEERE (vgl. Ps 20:8).

Waar de HEERE wel vreugde in vindt en behagen in schept, zijn zij die “Hem vrezen en op Zijn goedertierenheid hopen” (vers 11). Tegenover hen is Hij “goedgezind” omdat zij ontzag voor Hem hebben, zonder angst voor Hem. Het is een ontzag dat samengaat met vertrouwen op Zijn goedertierenheid, dat wil zeggen op Zijn trouw ten opzichte van Zijn verbond en Zijn belofte, zonder er aanspraak op te maken. Het is Zijn vreugde om te geven.

Ps 147:12-14 | Gods zorg voor Jeruzalem

12 Jeruzalem, roem de HEERE,
Sion, loof uw God.
13 Want Hij maakt de grendels van uw poorten sterk,
Hij zegent uw kinderen in uw midden.
14 Hij doet [in] uw gebied vrede heersen,
Hij verzadigt u met het beste van de tarwe.

De derde oproep om te loven wordt gedaan aan Jeruzalem en Sion (vers 12; verzen 1,7). Jeruzalem is de stad van de grote Koning. Jeruzalem betekent ‘stad van de vrede’. Nu de Vredevorst Koning is over Israël, doet Jeruzalem haar naam eindelijk eer aan. De ware Melchizedek, die genoemd wordt koning van Salem, dat is koning van de vrede (Hb 7:1-2), regeert.

Die stad heeft Hij uitgekozen om er te wonen om van daaruit in gerechtigheid te regeren in overeenstemming met de beloften die door de HEERE aan Zijn volk zijn gedaan. Alle roem is alleen voor de HEERE. Sion is ook Jeruzalem, maar dan meer verbonden met genade als de grondslag waarop de stad de woonplaats voor Gods volk kan zijn. Sion wordt opgeroepen haar God te loven, want de inwoners van de stad zijn daar door Gods grote genade binnengebracht.

De aanleiding van de roem en lofprijzing, aangegeven door het woord “want”, is meervoudig (vers 13). In de eerste plaats neemt God de bescherming van de stad voor Zijn rekening. Daardoor is de veiligheid van allen die erin zijn volkomen gewaarborgd.

Nehemia heeft letterlijk de muren, poorten en grendels van Jeruzalem hersteld; hier doet, in figuurlijke zin, de HEERE dat (Zc 2:5). Gog, de aanvoerder van groot-Rusland, is blind voor die bescherming door God. Hij ziet dat de steden in Israël “allen zonder muur en grendel” zijn “en geen poorten hebben” en waagt het daarom Israël aan te vallen, tot zijn eigen schade (Ez 38:11,22).

De eersten die van de bescherming van de HEERE profiteren – en dat is een tweede reden om Hem te roemen en te loven –, zijn de kinderen in hun midden. Zij worden door Hem gezegend.

Een derde reden voor het roemen en loven van God is dat Hij in hun gebied “vrede” doet heersen (vers 14). De Heer Jezus is de Vredevorst. Door Hem heerst vrede in het vrederijk. Hij heeft die vrede mogelijk gemaakt door Zijn werk op het kruis. Dat is de grondslag voor elke vrede, persoonlijk, in de onderlinge omgang tussen gelovigen, en straks, in het vrederijk, wereldwijd (Rm 5:1; Ef 2:14-17; Ko 3:15; Js 9:5-6).

Als vierde reden voor lofprijzing wordt genoemd dat God hen “met het beste van de tarwe” verzadigt (vgl. Ps 81:17). In deze weldadige sfeer van vrede wordt van ‘het beste van de tarwe’ genoten. De tarwe doet denken aan het leven van de Heer Jezus dat het deel is geworden van ieder die door Zijn dood aan het kruis met Hem verbonden is. Hij is de tarwekorrel die in de aarde is gevallen en is gestorven, waardoor er een rijke oogst is van hen die Hem als hun leven hebben ontvangen (Jh 12:24).

Ps 147:15-20 | De werking van Gods Woord

15 Hij zendt Zijn bevel [naar] de aarde:
Zijn woord loopt zeer snel.
16 Hij geeft sneeuw als wol,
Hij strooit rijp uit als as.
17 Hij werpt Zijn ijs als stukken;
wie is bestand tegen Zijn koude?
18 Hij zendt Zijn woord en doet dat [alles] smelten,
Hij doet Zijn wind waaien, de wateren stromen.
19 Hij maakt Jakob Zijn woorden bekend,
Israël Zijn verordeningen en Zijn bepalingen.
20 Zo heeft Hij voor geen enkel [ander] volk gedaan;
die kennen Zijn bepalingen niet.
Halleluja!

De verzen 15-18 gaan over ‘vriezen’ (verzen 15-17) en ‘dooien’ (vers 18). Dit gedeelte vertelt dat wat de mens niet kan, God in Zijn almacht wel kan. God doet dat door Zijn Woord te zenden. Datzelfde Woord zendt de HEERE naar Israël en naar geen enkel ander volk (verzen 19-20). Het is het machtige Woord van God, dat Zijn werk in de harten van de mens doet.

God heeft de hemel en de aarde door Zijn Woord tot stand gebracht (Ps 33:6,9; Hb 11:3). Door datzelfde Woord werkt Hij op aarde (vers 15). Zijn woord is Zijn daad. Als Hij Zijn bevel naar de aarde zendt, is dat tot nut voor de mens in het algemeen en voor Zijn volk in het bijzonder. Elk bevel wordt zonder enige aarzeling direct uitgevoerd: “Zijn woord loopt zeer snel.” Zijn Woord wordt hier voorgesteld als een bode die de opdracht van zijn meester ogenblikkelijk uitvoert (Js 55:11). Zijn Woord is niet statisch, maar dynamisch, ook voor ons (1Th 2:13; 2Th 3:1).

Als het sneeuwt en de aarde als met wol bedekt wordt, gebeurt dat op Zijn bevel (vers 16; Jb 37:6; vgl. Js 55:10-11). Als Hij beveelt, wordt rijp als as uitgestrooid. Zo werpt Hij ook “Zijn ijs als stukken”, waarbij we kunnen denken aan hagelstenen, op de aarde (vers 17). Het tweede deel van vers 17 wordt als vraag gesteld. Het is een vraag waarop geen antwoord wordt verwacht. Iedereen weet namelijk dat tegen de koude van ijs, die “Zijn koude” is omdat Hij die door Zijn woord doet komen, niemand bestand is.

Hij kan ook Zijn woord zenden om een einde te maken aan de sneeuw, de rijp en het ijs (vers 18). Dan bewerkt Zijn woord dat alles smelt en Zijn koude verdwijnt. Vervolgens doet Hij “Zijn wind waaien”. Daardoor gaat alles wat gesmolten is en tot “wateren” is geworden, “stromen”, zodat het overal waar de wateren komen verkwikking biedt.

Deze natuurverschijnselen symboliseren Gods handelen met Zijn volk. Hij heeft vanwege hun opstandigheid tegen Hem Zijn koude oordelen over hen moeten brengen, zoals Hij in Zijn Woord heeft voorzegd. De hagelstenen worden door God gebruikt om de aarde slaan (Ex 9:18-25; Jb 38:22-23; Ez 13:13; Hg 2:18; Op 16:21). Hij heeft aan die oordelen ook weer een einde gemaakt. Zijn volk, dat wil zeggen hen die de rechtvaardigheid van Zijn oordelen hebben erkend, heeft Hij vervolgens in de verkwikkende zegen van het vrederijk gebracht. Na de ijzige wind van Zijn toorn voelen ze nu de zachte bries van Zijn liefde.

Wat Israël betreft, kunnen we er nog het volgende aan toevoegen. De HEERE heeft Zijn machtige woord gezonden om het ijs om te vormen tot water (vers 18). Hij is ook machtig om Zijn woord te zenden en Jakob om te vormen tot Israël (vers 19). Dezelfde werking heeft van het Woord van de HEERE op het overblijfsel van Israël, dat Hij daarmee omvormt tot Zijn volk, het ware Israël (Jr 31:33). Dat heeft Hij alleen met Israël gedaan en met geen enkel ander volk (vers 20).

Gods Woord is niet alleen een Woord met bevelen, maar ook een Woord met mededelingen. Hij maakt Zijn Woord aan “Jakob”, dat is heel Israël, alle twaalf stammen, bekend, dat wil zeggen dat Hij aan Zijn volk meedeelt wat Zijn plannen met hen zijn (vers 19). ‘Jakob’ is de naam voor het volk die herinnert aan de afdwalingen van Gods Woord. Er is ook sprake van “Israël”, dat is de naam voor het volk als door God gezegend. God maakt aan “Israël Zijn verordeningen en bepalingen” bekend.

Hij heeft Israël meer begunstigd dan enig ander volk door hun Zijn geopenbaarde waarheid te geven (Rm 9:4). Er is geen natie in de oude wereld die zo bevoorrecht is als Israël, die de geopenbaarde wil van God heeft: het geschreven Woord van God. Dit Boek met zijn goede wetten, gewoonten, zeden, intelligentie, sociale leven, reinheid, naastenliefde, welvaart, verheft dit volk boven alle andere volken en spreidt zegeningen om zich heen die nergens anders uit kunnen voortkomen. De hoogste weldaad die aan welk volk ook kan worden gedaan, is aan dat volk het Woord van God in zijn eigen taal geven.

In de natuur, in de schepping, maakt God Zich aan alle volken bekend (Rm 1:19-20). In Zijn Woord maakt Hij Zich op een speciale manier aan Zijn volk bekend. Zijn Woord is Zijn openbaring aan Zijn volk als hun God. “Zo heeft Hij voor geen enkel [ander] volk gedaan” (vers 20). Dat God Zijn volk Zijn ‘Woordopenbaring’ heeft gegeven (Dt 4:6-8; Rm 3:2), onderstreept het enorme voorrecht van hen als Gods volk.

God heeft aan Zijn volk “rechtmatige bepalingen, betrouwbare wetten [en] goede verordeningen en geboden gegeven” (Ne 9:13). Omdat de volken “Zijn bepalingen” in Zijn Woord niet kennen, zijn ze onderworpen aan alle vormen van kwaad waartoe ze door demonische machten worden aangezet (vgl. 1Ko 12:2). Het grote contrast met de volken die Gods bepalingen niet kennen, maakt Gods volk niet hoogmoedig, maar heel dankbaar. Zij zijn niet beter dan de volken. Dit besef brengt hen tot de uitroep waarmee de psalm besluit: “Halleluja!” Alle lof komt alleen de HEERE toe.

Psalm 148

Inleiding

Christus heeft nu Zijn rechtmatige plaats ingenomen en is gezeten op Zijn eigen troon (Op 3:21). Zoals de schepping door de zondeval van de mens onderworpen is aan de vruchteloosheid en de vergankelijkheid (Rm 8:20-21), zo zal de schepping door Christus worden vrijgemaakt van deze gevolgen van de zonde. De verwachting van de schepping wordt nu vervuld (Rm 8:21). Heel de schepping, de hemel en de aarde en al hun bewoners, deelt in de geopenbaarde heerlijkheid.

In deze psalm worden twee machtige koren gevormd. Eerst worden de hemelen en alles wat zich erin bevindt opgeroepen om deel te nemen aan het grote ‘halleluja’ om de HEERE te loven. Hij heeft de hemel en alles wat daarin is, geschapen en houdt alles op zijn plaats (verzen 1-6).

Daarna roept hij de aarde en alles wat daarop is op om zich bij die lofprijzing aan te sluiten. Het gaat erom Hem te loven van Wie de Naam alleen hoog verheven is en van Wie de majesteit over de hemel en de aarde is (verzen 7-13).

Ten slotte wordt Gods bijzondere betrekking met Israël bezongen. Zij zijn “Zijn volk”, “Zijn gunstgenoten”, “het volk dat nabij Hem is” (vers 14). Het volk Israël is hier de plaats waar de hemel en de aarde elkaar ontmoeten om de HEERE te loven.

Ps 148:1-6 | Loof de HEERE vanuit de hemel

1 Halleluja!
Loof de HEERE vanuit de hemel,
loof Hem in de hoogste plaatsen.
2 Loof Hem, al Zijn engelen,
loof Hem, al Zijn legermachten.
3 Loof Hem, zon en maan,
loof Hem, alle lichtende sterren.
4 Loof Hem, allerhoogste hemel,
en water dat boven de hemel is.
5 Laten zij de Naam van de HEERE loven,
want toen Híj het gebood, werden zij geschapen.
6 Hij heeft ze vast doen staan, voor eeuwig en altijd,
hun een orde gegeven, die geen van hen zal overtreden.

De psalm begint, evenals de vorige twee psalmen, met “halleluja” (vers 1), dat is loof de HEERE, met in de volgende regel direct weer “loof de HEERE”. Het is echter geen loutere herhaling. We horen dat de toon aanzwelt. De lofprijzing wordt steeds omvangrijker. Het begint “vanuit de hemel”. Daar, “in de hoogste plaatsen” in de schepping (vgl. Jb 16:19), moet de HEERE geloofd worden.

Daar, in Zijn troonzaal, bevinden zich “al Zijn engelen” en “al Zijn legermachten” (vers 2). Zij zijn het eerst geschapen, zij zijn bij de schepping van hemel en aarde aanwezig geweest en hebben gejuicht (Jb 38:4-7). Ze zijn ook bij de herschepping aanwezig, waar alle wegen van God met de aarde op uitlopen, en juichen daarbij opnieuw. Dat begint al bij de komst van Christus op aarde, toen was er “een menigte van een hemelse legermacht, die God prees” (Lk 2:13).

In deze psalm worden de uitverkoren engelen, de niet gevallen engelen, aangesproken (1Tm 5:21). Ook de gevallen engelen hebben toegang tot de troonzaal (1Kn 22:19-23; Jb 1:6-7; 2:1) – dat is het geval tot Openbaring 12:8, want dan wordt de satan uit de hemel geworpen (Op 12:8) – en kunnen niet anders doen dan wat God hun gebiedt. Zij zullen worden gedwongen te belijden dat Jezus Christus Heer is (Fp 2:10-11).

Vervolgens richt de psalmist zich tot wat aan de hemel is: de “zon en maan” en “alle lichtende sterren” (vers 3). Ook tot hen klinkt de oproep “loof Hem”. Zon en maan zijn door God als “de twee grote lichten” aan het hemelgewelf geplaatst om de dag en de nacht te beheersen (Gn 1:16-18). Ze zijn van grote betekenis voor het leven van de mens op aarde. Dat geldt ook voor de sterren, vooral voor “de lichtende sterren” die in de nacht oriëntatie bieden voor de mensen. Al deze indrukwekkende hemellichamen zijn er om de lof van God te bezingen.

Ze zijn in de eerste plaats geschapen tot tekenen van vaste tijden (Gn 1:14), dat wil zeggen de tijden die door de HEERE zijn afgesproken met Zijn volk om met Hem feest te vieren (Lv 23:2). De feesttijden van de HEERE worden bepaald door de zon en de maan. In de tweede plaats vertellen ze iets van Gods heerlijkheid, ze laten iets van Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid zien (Rm 1:20). Ze verkondigen zonder woorden een stille boodschap van majesteit, van indrukwekkende kracht, volmaaktheid en schoonheid (Ps 19:1-7).

Ook de “allerhoogste hemel en het water dat boven de hemel is”, krijgen de oproep “loof Hem” te horen (vers 4). De ‘allerhoogste hemel’ of de ‘hemel der hemelen’ is de hoogste afdeling van de geschapen hemel van waaruit de HEERE regeert (Ps 68:34; 1Kn 8:27). Het water dat boven de hemel is, is het water van de wolkenhemel. Heel dit hoge gebied, van de hoogste hemel van de engelen tot de laagste wolkenhemel, waar het water zich bevindt en waar de mens niet kan komen en niet in kan kijken, verkondigt de lof van God.

Alles wat zich in het heelal boven de aarde bevindt, krijgt te horen dat ze “de Naam van de HEERE” moeten “loven” (vers 5). De aanleiding daarvoor, weergegeven door het woord “want”, is dat Hij hun Schepper is. Slechts door te gebieden heeft Hij hen geschapen (Ps 33:6,9). De herschepping zal het resultaat zijn van wat Hij in Zijn Woord heeft gesproken (Js 65:17-25).

Hij heeft alles ook een vaste plaats in Zijn schepping gegeven (vers 6). Niets staat toevallig daar waar het staat. Die vaste plaats is “voor eeuwig en altijd” vast. Daar kan niemand iets aan veranderen. Alles staat ook in de juiste verhouding tot al het andere. Hij heeft alles “een orde gegeven, die geen van hen zal overtreden”. Ook in de orde die Hij heeft gegeven, vindt geen verandering plaats. Dit zal in het vrederijk zijn volkomen vervulling vinden.

De eerste reden om de Naam van de HEERE te loven is omdat Hij de Schepper is (vers 5), de tweede reden om de HEERE te loven is dat Hij de schepping draagt en onderhoudt door Zijn krachtige woord (vers 6; Hb 1:2-3). Dat Hij de schepping draagt blijkt uit de natuurwetten en de scheppingsorde die Hij heeft vastgesteld. Ook daarin herkennen we de majesteit van God, ze verkondigen zonder woorden Zijn heerlijkheid tot lof van Zijn Naam.

Ps 148:7-13 | Loof de HEERE vanaf de aarde

7 Loof de HEERE vanaf de aarde,
zeemonsters en alle diepe wateren,
8 vuur en hagel, sneeuw en damp,
stormwind, die Zijn woord doet,
9 bergen en alle heuvels,
vruchtbomen en alle ceders,
10 [wilde] dieren en alle vee,
kruipende dieren en gevleugelde vogels,
11 koningen van de aarde en alle volken,
vorsten en alle rechters op aarde,
12 jongemannen en ook meisjes,
ouderen en jongeren samen.
13 Laten zij de Naam van de HEERE loven,
want Zijn Naam alleen is hoogverheven,
Zijn majesteit welft zich over aarde en hemel.

Dan wordt de aarde opgeroepen zich bij het “loof de HEERE” van de hemel aan te sluiten (vers 7). Ook vanaf de aarde moet het “loof de HEERE” klinken. Het ‘loof de HEERE’ klinkt één keer aan het begin van dit gedeelte en daarna niet meer. Alles en allen die worden opgeroepen de HEERE te loven, vormen als het ware een geheel.

Het is allemaal aards en op aarde en alles, onbezield en bezield, vormt één machtig, harmonieus koor dat de HEERE looft. De volgorde is hier omgekeerd in vergelijking met de volgorde van de hemel. Hier begint het op het diepste punt en eindigt met de mens, de kroon van de schepping.

De eersten die worden aangesproken om de HEERE te loven, zijn de “zeemonsters en alle diepe wateren”. Dit zijn dieren en gebieden die de mens ontzag inboezemen en voor hem onpeilbaar zijn. God heeft de zeemonsters geschapen, evenals alle diepe wateren, dat zijn de gebieden waarin ze leven (vgl. Jb 38:16). Hij kent alles door en door, alles staat onder Zijn controle en weerspiegelt Zijn majesteit en uit zo Zijn lof.

Daarna is het de beurt van “vuur en hagel, sneeuw en damp, stormwind” (vers 8). Het vuur ofwel de vlammende bliksemstralen, de dodelijke hagelstenen, de alles bedekkende sneeuw, de ongrijpbare damp ofwel mist, de vernietigende stormwind ofwel de orkaan, het zijn voor de mens allemaal indrukwekkende en oncontroleerbare verschijnselen. Het zijn uitingen van Zijn majesteit die Zijn lof vergroten. Ze staan onder de volledige controle en het gezag van God, die Hij door “Zijn woord” uitoefent. We zien hier weer de macht van Zijn Woord (Ps 147:15,18; 2Pt 3:5-7).

Vervolgens komen we op de aarde zelf. Daar zijn de “bergen”, de symbolen van onwankelbaarheid, die de eeuwen trotseren, en alle heuvels”, die het landschap glooiend bedekken en waarop de kudden grazen (vers 9). Ook zien we de “vruchtbomen en alle ceders”. Van de vruchtbomen mag de mens eten en de ceders mag hij gebruiken om er onder andere huizen van te bouwen. Van de verheven bergen, glooiende heuvels en de nuttige bomen klinkt het “loof de HEERE”.

Dan mengt ook de dierenwereld zich in het koor dat de lof van de HEERE bezingt (vers 10). De “[wilde] dieren en alle vee, kruipende dieren en gevleugelde vogels” verheffen hun stem. Het is ook hier, net als bij de vorige groepen, een stem zonder woorden, maar anders dan bij de vorige groepen toch het geluid van levende wezens.

Vruchtbomen en ceders vertegenwoordigen respectievelijk gecultiveerde (geplante) en niet-gecultiveerde (niet-geplante) bomen. De (wilde) dieren en alle vee vertegenwoordigen respectievelijk niet-tamme en tamme dieren. De indeling van planten en dieren in Genesis, en ook hier, staat in verbinding met de verhouding tot de mens.

Ten slotte wordt de mensheid opgeroepen om de HEERE te loven (verzen 11-12). Er worden diverse groepen mensen, genoemd naar status, hoeveelheid, geslacht en leeftijd, opgeroepen in te stemmen met het ‘loof de HEERE’. “De koningen van de aarde”, zij die de hoogste gezagspositie op aarde innemen, en die zich zo vaak tegen God hebben verzet, bezingen in het vrederijk de lof van God (vers 11). Hetzelfde geldt voor “alle volken, vorsten en alle rechters op aarde”. Zij hebben andere goden vereerd of zichzelf goddelijke eigenschappen toegedicht. Ook hebben ze zich aan Gods volk vergrepen. Nu eren ze God en brengen Hem hun lof.

Na de hooggeplaatsten en alle volken horen nog de “jongemannen en ook meisjes, ouderen en jongeren samen” de oproep om de HEERE te loven (vers 12). De jongemannen en meisjes wijzen op de jeugdigheid, het nieuwe begin van wat God heeft gegeven. Ouderen en jongeren samen wijzen op de eenheid tussen de beide groepen, er is geen generatiekloof.

De hele schepping, hemel en aarde, moet “de Naam van de HEERE loven” (vers 13). De naam ‘HEERE’, Jahweh, herinnert aan Zijn verbinding met de mens en Zijn verbond met Zijn volk Israël. Ter wille van de mens en Zijn volk heeft Hij deze ‘wedergeboorte’ (Mt 19:28) van de aarde bewerkt. Hij heeft alles gedaan en daarom is “Zijn Naam alleen … hoogverheven” en welft “Zijn majesteit zich over aarde en hemel”.

In het vrederijk zullen hemel en aarde onder één Hoofd samen zijn gebracht, dat is Christus (Ef 1:10). Dan zal alles Hem onderworpen zijn. Daarop zijn twee uitzonderingen. De eerste uitzondering is God, Die alles aan de voeten van Christus onderworpen heeft (1Ko 15:27). De tweede uitzondering is de gemeente, want zij is aan Christus, het Hoofd, als Zijn lichaam verbonden (Ef 1:22-23).

Ps 148:14 | Het volk dat nabij Hem is

14 Hij heeft de hoorn van Zijn volk opgeheven,
de roem van al Zijn gunstelingen,
van de Israëlieten, het volk dat nabij Hem is.
Halleluja!

De grote Schepper, Die hemel en aarde moeten prijzen, is de God van Israël en Israël is Zijn volk. Te midden van de schepping, hemel en aarde, heeft Hij “de hoorn van Zijn volk opgeheven”. Christus is “de hoorn van behoudenis” van Gods volk (Lk 1:69). Door Hem is Gods volk het hoofd van de volken geworden. Hij is “de roem van al Zijn gunstelingen”. Het door Hem begunstigde volk roemt Hem vanwege Zijn onverdiende gunstbewijzen.

Zij zijn “de Israëlieten, het volk dat nabij Hem is”. Door hun zonden heeft Hij hen voor een tijd moeten verwerpen. Hij heeft hen “Lo Ammi”, dat betekent ‘niet Mijn volk’, moeten noemen (Hs 1:9). Nu zijn zij weer “Ammi”, ‘Mijn volk’ (Hs 1:10-12). Ze zijn niet meer van Hem verwijderd, maar dicht bij Hem gebracht. Ze mogen in Zijn tegenwoordigheid wonen. Daarbij past een nieuw “halleluja”. Alle lof komt de HEERE toe.

Samengevat kunnen we zeggen dat Israël drie redenen heeft om de HEERE te loven:
1. Israël is het volk van de HEERE. Dat volk is Zijn eigendom en Hij heeft de hoorn ervan opgeheven, dat wil zeggen kracht en macht gegeven.
2. Israël is de gunsteling van de HEERE, dat wil zeggen Zijn verbondsvolk. Dat volk ontvangt op grond van het verbond, door het bloed van het nieuwe verbond, de rijke zegen van de HEERE.
3. Israël is het volk dat nabij de HEERE is, dat spreekt van gemeenschap. De HEERE woont in hun midden en zij hebben de toegang om te naderen en Hem lof te zingen en Hem te verheerlijken.

Wie kan zwijgen bij een dergelijke heerlijkheid? Daarom besluit de psalm met de uitroep “halleluja!”.

Wij, nieuwtestamentische gelovigen, zijn ook dicht bij God gebracht, maar op een meer verheven en ook intiemere wijze. Ons thuis is niet de aarde, maar de hemel. We zijn in Christus gezet in de hemelse gewesten en daar in Hem gezegend met alle geestelijke zegening (Ef 1:3). We zijn huisgenoten van God geworden en kennen Hem als Vader, tot Wie wij de vrije toegang hebben (Ef 2:18-19). Het antwoord dat ons past, is aanbidding van de Vader in geest en waarheid (Jh 4:23-24).

Psalm 149

Inleiding

In de vorige psalm hebben wij gehoord hoe de hele schepping, de hemel en haar inwoners, de aarde en alle bewoners, wordt opgeroepen om de HEERE als hun Schepper te loven. Die psalm eindigt met een drietal redenen voor het volk Israël, de gunstelingen van de HEERE, die in nauwe gemeenschap met Hem zijn, om de HEERE te loven. Deze oproep wordt in Psalm 149 beantwoord.

Terwijl in Psalm 148 de HEERE wordt groot gemaakt als de Schepper en Onderhouder van het heelal (vgl. Op 4:11), wordt in Psalm 149 de HEERE groot gemaakt als Verlosser – of Losser – (vgl. Op 5:9-14) van Israël. De verheven, indrukwekkende verlossing van Israël kan alleen maar geloofd worden met een nieuw lied. Zoals het eerste lied van de Bijbel en van Israël tot stand kwam na hun verlossing uit Egypte (Ex 15:1), zo gaat het gelovig overblijfsel van Israël na de overwinning over de vijand met een nieuw lied de HEERE groot maken (vgl. Op 15:2-3).

De indeling van de psalm is overeenkomstig de twee redenen om de HEERE te loven:
Verzen 1-4 terugblik: verlossing door Christus.
Verzen 5-9 vooruitblik: regeren met Christus.

Ps 149:1-4 | Gods gunstelingen zingen

1 Halleluja!
Zing voor de HEERE een nieuw lied,
Zijn lof zij in de gemeente van [Zijn] gunstelingen.
2 Laat Israël zich verblijden in zijn Maker,
laten de kinderen van Sion zich verheugen over hun Koning.
3 Laten zij Zijn Naam loven in reidans,
voor Hem psalmen zingen met tamboerijn en harp.
4 Want de HEERE is Zijn volk goedgezind,
Hij zal de zachtmoedigen aanzien geven met heil.

De psalm begint met “halleluja”, het kenmerk van de laatste vijf psalmen (vers 1). Dan volgt de oproep om “voor de HEERE een nieuw lied” te zingen. Dit nieuwe lied past bij de nieuwe periode die voor Gods volk is aangebroken, een periode van ongestoorde vrede en vreugde met nieuwe, niet eerder genoten zegeningen. De HEERE is het voorwerp van het nieuwe lied, want Hij heeft al deze zegeningen voor Zijn volk bewerkt. De gemeente zingt op aarde al een loflied (Hb 13:15; Jh 4:23) en zal straks in de hemel een nieuw lied zingen (Op 5:9). Israël zingt het nieuwe lied op aarde.

Het is een nieuw lied omdat het nu gaat om het nieuwe verbond. Het wordt gezongen in de gemeente van de gunstelingen, de chasidim, dat zijn zij die trouw zijn aan het verbond met de HEERE. Het is ook een nieuw lied omdat de verlossing iets is wat totaal nieuw is (Js 43:19), waardoor de woorden van de oudere liederen niet toereikend zijn om de nieuwe verlossing onder woorden te brengen (vgl. Ps 96:1; 98:1).

Het nieuwe lied wordt hier niet door de enkeling gezongen, maar “in de gemeente van [Zijn] gunstelingen”. Zij zijn de verlosten die God als Zijn volk heeft bewaard. Door hen als gemeente van Zijn gunstelingen wordt Zijn lof gezongen. Zij zijn het verbondsvolk, de gemeente van de rechtvaardigen.

Dat zij hier Gods ‘gunstelingen’ worden genoemd, onderstreept dat hun lied wordt ingegeven door het besef dat alles wat ze aan zegeningen hebben gekregen op grond van het nieuwe verbond is. Dit verbond is gebaseerd op de komst van de Middelaar Die Zijn bloed heeft vergoten. Daardoor kan de HEERE Zijn zegen, dat is het erfdeel, aan de gunstelingen geven. Het is genade omdat het niet is gebaseerd op de eigen gerechtigheid van het volk, maar op grond van het volbrachte werk van Christus, de Middelaar van het nieuwe verbond.

“Israël”, het volk dat uit gunstelingen bestaat, wordt opgeroepen zich te “verblijden in zijn Maker” (vers 2). Dit legt er opnieuw de nadruk op dat de HEERE de oorsprong van Zijn volk is. Hij heeft het gemaakt (Ps 95:6; 100:3; Js 44:2). Ze hebben hun ontstaan en bestaan aan Hem te danken.

Ze worden ook “de kinderen van Sion” genoemd. Dat herinnert eraan dat ze niet meer met de Sinaï, de berg van de wet, zijn verbonden, maar met de berg Sion, de berg van de genade, die hier als moeder wordt voorgesteld (Js 66:8). Ze zijn genaderd tot de berg Sion (Hb 12:19-25), wat betekent dat ze door genade zijn wat ze zijn. Met de berg Sion is ook het koningschap van de Heer Jezus verbonden (Ps 2:6). Daarom worden ze opgeroepen zich te “verheugen over hun Koning”, Die in weldadigheid over hen regeert. Hij woont in hun midden, Hij leidt hen en beschermt hen en zegent hen met een overvloedige zegen.

Het doel van verlossing is om feest met de HEERE te vieren (vgl. Ex 5:1). Het kan niet anders of ze zullen “Zijn Naam loven in reidans” en “voor Hem psalmen zingen met tamboerijn en harp” (vers 3). Een reidans is een dans die door een rei, dat is een groep personen, wordt uitgevoerd, met name een rondedans. Het benadrukt de gemeenschappelijke vreugde. De reidans, de tamboerijn en het zingen zien we ook na de eerdere verlossing van Gods volk, die uit de slavernij in Egypte (Ex 15:1,20-21). Het onderstreept de sterke verwantschap tussen die gebeurtenis en de bevrijding van Gods volk in de eindtijd.

Deze Koning, hun Messias, is de HEERE Zelf (vers 4). Hij woont bij Zijn volk en is hun “goedgezind”. Hij vindt Zijn vreugde in hen, want zij zijn in de juiste gesteldheid van hart. Zij zijn ”de zachtmoedigen”. Dat zijn ze geworden door Zijn werk in en aan hen in de grote verdrukking, waarbij Christus Zelf hun Voorbeeld en Meester is (Mt 11:29). Die tijd van benauwdheid, waarin ze vertrapt zijn door de volken, is voorbij. De HEERE heeft hen tot hoofd van de volken gemaakt (Dt 26:19). Daardoor genieten ze nu “aanzien … met heil”.

De tijd van lijden met Christus is noodzakelijk om met Hem te kunnen regeren. De volgelingen van David die hem in de tijd van zijn verwerping door koning Saul zijn gevolgd, zullen met David regeren tijdens zijn koningschap. Zo is het ook met het gelovig overblijfsel en zo is het ook met ons (Rm 8:17b).

De tijd van verheerlijking vinden we in de verzen 5-9, dat is als zij met Christus zullen regeren. Het is de vervulling van de belofte van de Heer Jezus aan Zijn discipelen: “Jezus nu zei tot hen: Voorwaar, Ik zeg u, dat u die Mij gevolgd bent, in de wedergeboorte, wanneer de Zoon des mensen zal zitten op [de] troon van Zijn heerlijkheid, u ook op twaalf tronen zult zitten om de twaalf stammen van Israël te oordelen” (Mt 19:28).

Ps 149:5-9 | Gods gunstelingen regeren

5 Laten [Zijn] gunstelingen om [die] eer opspringen van vreugde,
laten zij vrolijk zingen op hun slaapplaatsen.
6 Gods lofzangen klinken uit hun mond,
een tweesnijdend zwaard is in hun hand,
7 om wraak te oefenen over de heidenvolken,
bestraffingen over de natiën,
8 om hun koningen te binden met ketenen
en hun aanzienlijken met ijzeren boeien,
9 om het beschreven recht aan hen te voltrekken.
Dát zal de glorie van al Zijn gunstelingen zijn.
Halleluja!

Als “[Zijn] gunstelingen” mogen ze “om [die] eer opspringen van vreugde” (vers 5). Als de voorwerpen van Zijn gunst of genade, rust Gods eer – Hebreeuws kabod –, Gods heerlijkheid als een kroon op hen. De tijd van ikabod – betekent ‘weg is de eer’ – is voorbij, de tijd dat de eer van Gods volk weg was (vgl. 1Sm 4:21). De HEERE heeft Zijn volk “genade en eer” gegeven (Ps 84:12). Zij zijn door Hem verheerlijkt, heerlijk gemaakt, voor het oog van de volken (Js 55:5; 60:9). Er is alle reden tot “vrolijk zingen” (Js 61:10).

Dit is de tijd dat het overblijfsel, dat met Christus heeft geleden in de tijd van de grote verdrukking, met Christus is verheerlijkt en met Hem gaat regeren. En dat mogen ze doen met een overvloed van vreugde, hun “beker vloeit over” (Ps 23:5c). Ook wij mogen, als wij het avondmaal vieren, de drinkbeker van dankzegging nemen in het vooruitzicht dat ook wij, die nu met Christus lijden, eens, dat wil zeggen zeer binnenkort, met Hem verheerlijkt zullen worden.

Het overblijfsel mag dat doen “op hun slaapplaatsen”. De slaapplaatsen waren tijdens de grote verdrukking de plaatsen waar zij met tranen het aangezicht van de HEERE zochten (Ps 6:7). Op die plaatsen hebben zij tijdens slapeloze nachten geworsteld met de vraagtekens van het leven (Ps 77:5-8). Nu is de tijd van tranen voorbij, de tranen zijn afgewist (Js 25:8; Op 21:4). Alle vragen zijn beantwoord. Ze kennen in zeker opzicht zoals zij gekend zijn (1Ko 13:12). De slaapplaatsen zijn nu niet meer nat van tranen, niet meer omgewoeld van de slapeloze nachten. Ze zijn geworden tot plaatsen waar de gelovige het juichen van overdag niet kan stoppen, zelfs in bed blijft hij juichen en de HEERE loven.

God heeft, naar Zijn belofte, Zijn volk in de rust gebracht. Eerder is het volk wel in het land gekomen, maar niet in de rust (Hb 4:9). Telkens hebben ze de beloofde rust door hun ontrouw aan God verspeeld. Maar de Messias, de Man van de ware rust (1Kr 22:9), heeft door Zijn werk op het kruis eerst rust voor hun geweten gegeven. En nu zijn ze ook uiterlijk in de rust ingegaan.

De gunstelingen van God zijn ook zingende en overwinnende strijders (vers 6). Uit hun mond klinken “Gods lofzangen”, terwijl er “een tweesnijdend zwaard … in hun hand” is. Het eerste is een getuigenis van vertrouwen op God, terwijl in dat vertrouwen het zwaard wordt opgenomen om de tegenstanders te verslaan, waarbij er geen twijfel over de uitslag van de strijd bestaat. Deze twee aspecten zien we in de strijd van Josafat: Hij stelt zangers voorop, waarna de gewapende mannen volgen, waarna de HEERE de overwinning geeft (2Kr 20:21-22).

De strijd van ons, christenen, is niet tegen vlees en bloed (Ef 6:12). Daarom voeren wij geen strijd met een tweesnijdend zwaard van ijzer in de hand, met vleselijke wapens, maar met geestelijke wapens die krachtig zijn voor God (2Ko 10:4). Ons zwaard is “het zwaard van de Geest, dat is [het] Woord van God” (Ef 6:17; Hb 4:12; vgl. Js 49:2).

De lof van God is niet te verenigen met het kwaad waarmee de heidenen over Gods volk hebben geheerst. De strijd is nodig “om wraak te oefenen over de heidenvolken” (vers 7). Het is de wraak van God die Hij over de heidenvolken brengt door middel van Zijn volk vanwege de vijandschap van die de heidenvolken tegen Zijn volk (Js 41:14-16; Jr 51:20; Mi 4:13; 5:7-8; Zc 9:13). Zijn volk is het overblijfsel voor wie de voorzegde tijd om te regeren is aangebroken (Dn 7:22).

Het is over en uit met de heerschappij van de koningen van die heidenvolken die Gods volk steeds weer hebben belaagd, vernederd, opgejaagd en gedood (vers 8). De koningen wordt alle vrijheid van handelen ontnomen door hen “te binden met ketenen”. Ook “hun aanzienlijken”, die zich schuldig hebben gemaakt aan het beroven van Zijn volk, verliezen hun vrijheid en daarmee hun aanzien. Zij worden “met ijzeren boeien” gebonden.

De wraak is geen plotselinge vergeldingsactie van iemand die het gevoel heeft dat hem onrecht is gedaan, maar vindt plaats “om het geschreven recht aan hen te voltrekken” (vers 9; Dt 7:1-2; 31:5; 32:41-43; Js 26:9-10). Het is een volstrekt rechtvaardig vonnis dat wordt uitgevoerd in overeenstemming met wat lang van tevoren geschreven staat. De misdadigers zullen niet anders kunnen dan de rechtmatigheid ervan erkennen. Deze rechtvaardige vergelding “zal de glorie van al Zijn gunstelingen” zijn.

Al Gods handelingen in oordeel, ook de oordelen die Hij door middel van de Zijnen uitvoert, verzekeren de Zijnen van Zijn liefde. Daarom past aan het slot van deze psalm een nieuw “halleluja”, ‘loof de HEERE!’

Psalm 150

Inleiding

In deze psalm vinden we de regering van Christus als de ware Melchizedek, de ware Koning van de gerechtigheid – dat is de betekenis van de naam Melchizedek (Hb 7:1-2; Js 32:1). Als Hij regeert, zijn alle beloften van God vervuld (2Ko 1:20). Dit is het moment dat de schepping terug is in de hand van God als resultaat van de overwinning van het Lam op Golgotha (Op 5:1-13). Nu kan heel de schepping de HEERE loven. Zodra het Halleluja van Psalm 150 klinkt, zal de hele schepping ongetwijfeld opstaan. Dan zal alles wat adem heeft, de HEERE loven (vers 6).

De woorden van lof van de engelen bij Bethlehem bij de geboorte van de Heer Jezus zijn dan vervuld: “Heerlijkheid zij God in [de] hoogste [hemelen], en vrede op aarde, in mensen van [Zijn] welbehagen” (Lk 2:14). De lofzang tot eer van de HEERE zal blijven opstijgen, tot in alle eeuwigheid. Amen.

Indeling van de psalm

Verzen 1-2 Oproep tot lofprijzing en de reden daartoe:
a. het WAAR (vers 1) en
b. het WAAROM (vers 2)
Verzen 3-5 Oproep tot lofprijzing met muziekinstrumenten:
c. het WAARMEE
Vers 6 Slotakkoord:
d. door WIE

Ps 150:1-6 | Loof God!

1 Halleluja!
Loof God in Zijn heiligdom,
loof Hem in Zijn machtig [hemel]gewelf.
2 Loof Hem om Zijn machtige daden,
loof Hem om Zijn geweldige grootheid.
3 Loof Hem met geschal van de bazuin,
loof Hem met luit en harp.
4 Loof Hem met tamboerijn en reidans,
loof Hem met snarenspel en fluit.
5 Loof Hem met helder klinkende cimbalen,
loof Hem met luid klinkende cimbalen.
6 Laat alles wat adem heeft de HEERE loven.
Halleluja!

De laatste psalm is één grote oproep om God te loven. Hij begint en eindigt met “halleluja!” (vers 1; vers 6). Eerst worden de plaatsen genoemd waar God geloofd moet worden: “in Zijn heiligdom” en “in Zijn machtig [hemel]gewelf”. Het heiligdom is hier de plaats die de HEERE heeft uitgekozen om daar Zijn Naam te vestigen en daar te wonen (Dt 12:5). Het gaat hier om de tempel als ontmoetingsplaats tussen de hemel en de aarde. Tijdens het vrederijk moeten de mensen naar de tempel in Jeruzalem reizen om de HEERE te loven (Zc 14:16).

De hemel, die de aarde omspant, looft Hem ook. De hemel en de aarde, die in het begin door Hem zijn geschapen, zijn hier vol van Zijn lof. Overal, in Zijn hele schepping, wordt Hij geloofd. Hoe wonderlijk mooi is het dat de hemel en de aarde verenigd zijn in een harmonieus loflied om de HEERE groot te maken. We zien dit ook in Openbaring 5, waar de mensen en de engelen gezamenlijk de Heer Jezus groot maken (Op 5:11-13).

Vervolgens worden de redenen genoemd om God te loven. Hij wordt geloofd “om Zijn machtige daden” en “om Zijn geweldige grootheid” (vers 2). Onder Zijn machtige daden vallen Zijn scheppingswerk en het in stand houden ervan, maar zeker ook de verlossing van Zijn volk. Die verlossing betreft bovenal de verlossing van hun zonden, en vervolgens ook hun verlossing uit de macht van hun verdrukkers. In al Zijn machtige daden wordt Zijn geweldige grootheid zichtbaar. Wat een redenen om Hem te loven!

Dan wordt een keur aan blaas-, snaar- en slaginstrumenten genoemd die moeten worden gebruikt, waaraan de reidans als een lichamelijke uiting wordt toegevoegd (verzen 3-5). Muziek en dans zijn uitingen van vreugde voor verkregen zegeningen na een tijd van ellende vanwege afdwalingen van de plaats van zegen (vgl. Lk 15:21-25).

De bazuin is een instrument voor de priesters. De harp, lier en cimbalen zijn instrumenten voor de Levieten. Tamboerijn, snaar en luit zijn instrumenten voor het gewone volk. Met andere woorden, heel het volk wordt opgeroepen om de HEERE te loven. Het gaat om het hart dat naar de HEERE is gericht; de instrumenten zijn slechts hulpmiddelen om de lofliederen te ondersteunen.

De muziek wordt niet gemaakt om een bepaald publiek te amuseren (vgl. Gn 4:19-21), maar om God te verheerlijken. Elk muziekinstrument dient ertoe om de lof aan God te verhogen. Het moet gebeuren “met geschal van de bazuin” en “met luit en harp” (vers 3). De muziek begint met het “geschal van de bazuin”. Dat herinnert aan het Feest van het bazuingeschal, het feest van het nieuwe begin, het feest dat profetisch het herstel van Israël aankondigt (Lv 23:24). Dat herstel is nu een feit.

De bazuin is eigenlijk niet echt een muziekinstrument. Hij wordt geblazen bij het begin van een nieuwemaan of een feest (Ps 81:4). Hij wordt hier genoemd om te onderstrepen dat ook de priesters meezingen. De bazuin wordt ook als eerste genoemd, mogelijk als een startsein.

Het blazen van de bazuin herinnert ook aan het jubeljaar (Lv 25:8-13). In dat jaar klinkt de bazuin niet alleen op de eerste dag van de zevende maand, maar ook op de tiende dag, dat is de grote Verzoendag. De bazuin wordt gehoord in het hele land (Lv 25:9), wat betekent dat alle stammen terug zijn in het land en elke stam weer woont in het erfdeel dat God hem heeft toebedeeld (Lv 25:13). Dit is “[de] herstelling van alle dingen, waarvan God tevoren heeft gesproken door [de] mond van Zijn heilige profeten van oudsher” (Hd 3:21). Door de komst van de Heer Jezus is die tijd aangebroken.

Na het bazuingeschal wordt de lof versterkt door “luit en harp”. De luit en de harp zijn snaarinstrumenten. Zij voegen aan het duidelijke geschal van de bazuin het gevoel door de lieflijke tonen van een snaarinstrument toe. Bij de inwijding van de muur van Jeruzalem, die profetisch ook ziet op de tijd waarvoor de HEERE in deze psalm wordt geloofd, klinken onder andere luiten en harpen (Ne 12:27).

Het loven van de HEERE moet ook gebeuren “met tamboerijn en reidans” (vers 4; Ps 149:3). De tamboerijn is een soort handtrommel met bellen of kleine stukjes metaal, die rinkelen, wanneer men ermee zwaait of erop slaat. Dit instrument wordt gebruikt bij feestelijke gelegenheden, zoals het vieren van een overwinning (Ex 15:20; Ri 11:34; 1Sm 18:6). Het is opvallend dat het meerdere keren in de handen van vrouwen wordt genoemd. De reidans sluit bij het gebruik ervan aan.

Hieraan wordt nog toegevoegd het gebruik van “snarenspel”, wat wel een verzamelnaam is voor het gebruik van allerlei snaarinstrumenten.

De “fluit”, die vervolgens wordt genoemd, is evenals de bazuin een blaasinstrument. Anders dan met de bazuin kan er met de fluit een melodie worden gespeeld. Het is een soort panfluit, een instrument dat bestaat uit rietjes van verschillende lengtes.

De lijst met instrumenten wordt afgesloten met de “helder klinkende cimbalen” en de “luid klinkende cimbalen” (vers 5). De cimbaal is een slaginstrument dat in de tijd van de Bijbel bestond uit twee ronde metaalschijven (bekkens) die tegen elkaar werden geslagen. Ze gaven de maat aan, zoals dat ook wel gebeurt door het klappen in de handen.

Ten slotte wordt gezegd wie “de HEERE loven”: het gebeurt door “alles wat adem heeft” (vers 6). De mens en alle levende wezens worden gekenmerkt door de ademhaling (Gn 7:22; Ps 104:29; Js 2:22). Het begint met Gods volk, de Israëlieten, Gods gunstelingen. Daarna gebeurt het door alle volken. Ook de dieren doen op hun manier mee met het bezingen van de lof van God:
“En elk schepsel dat in de hemel en op de aarde en onder de aarde en op de zee is, en alles wat daarin is, hoorde ik zeggen: Hem Die op de troon zit, en het Lam, zij de lof en de eer en de heerlijkheid en de macht tot in alle eeuwigheid. En de vier levende wezens zeiden: Amen. En de oudsten vielen neer en aanbaden” (Op 5:13-14).

Zoals het Woord van God voedsel is voor het gelovige hart, zijn gebed en lofprijzing de ademhaling van datzelfde gelovige hart. Het boek Psalmen is de ademhaling van het gelovige hart van alle eeuwen en is een bemoediging en vertroosting voor alle gelovigen, ook de gelovigen van de 21e eeuw, om een levende relatie met de Heer Jezus en lofprijzing tot God te bewerken.

Het boek Psalmen sluit af met een laatste “halleluja!”, ‘loof de HEERE!’. Dit ‘halleluja' galmt na, zonder dat het wegsterft. Het galmt eeuwig door …

Het is onze wens en ons gebed dat de overdenking van dit rijke boek Psalmen ook bij ons deze uitwerking heeft: dat dit ‘halleluja!’ zal blijven nagalmen in uw, jouw en ons hart.